Wikipedia tlwiki https://tl.wikipedia.org/wiki/Unang_Pahina MediaWiki 1.47.0-wmf.13 first-letter Midya Natatangi Usapan Tagagamit Usapang tagagamit Wikipedia Usapang Wikipedia Talaksan Usapang talaksan MediaWiki Usapang MediaWiki Padron Usapang padron Tulong Usapang tulong Kategorya Usapang kategorya Portada Usapang Portada TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 1811 2218602 2216000 2026-08-02T06:25:04Z ~2026-42644-98 164785 2218602 wikitext text/x-wiki {{copyedit|date=Nobyembre 2009}} {{cleanup-translation|date=Nobyembre 2009}} {{for|mismong pulo ng Taiwan|Heograpiya ng Taiwan}} {{Infobox country |native_name = 中華民國<br />''Zhōnghuá Mínguó'' |conventional_long_name = Republika ng Tsina |common_name = Taiwan |image_flag = Flag of the Republic of China.svg |image_coat = National Emblem of the Republic of China.svg |symbol_type = Pambansang Sagisag |image_map = Locator map of the ROC Taiwan.svg |national_anthem = <br>中華民國國歌<br>"Tatlong Doktrina ng Bayan"<br>''[[File:National anthem of the Republic of China (Taiwan) 中華民國國歌(演奏版).ogg]]'' |capital = [[Taipei]] |largest_city = capital <!---only Mandarin is the official language, others are regional languages, per http://www.gio.gov.tw/ct.asp?xItem=35570&ctNode=4101 ----> |official_languages = [[:en:Standard Mandarin|Pamantayang Mandarin]] (Guóyǔ) |government_type = [[:en:Semi-presidential system|Semi-presidential system]] |leader_title1 = [[Pangulo ng Republika ng Tsina|Pangulo]] |leader_name1 = {{#statements:P1308|from=Q887003}} |leader_title2 = [[:en:Premier of the Republic of China|Premiero]] |leader_name2 = {{#statements:P6}} |area_km2 = 36188 |area_sq_mi = 13975 |area_rank = ika-136 |percent_water = 10.34 |population_estimate = 22,911,292<ref name="CIA">[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tw.html CIA - The World Factbook -- Taiwan]</ref> |population_estimate_year = 2007 |population_estimate_rank = ika-47<ref name="footnote_a">Ang hanay ay ayon sa mga pigura ng 2006.</ref> |population_density_km2 = 633.12 |population_density_sq_mi = 1,639.43 |population_density_rank = ika-14<ref name="footnote_a"/> |demonym = Taiwanese o Tsino |GDP_PPP = $1.404 trilyon |GDP_PPP_rank = ika-19 |GDP_PPP_year = 2021 |GDP_PPP_per_capita = $59,397 |GDP_PPP_per_capita_rank = ika-13 |GDP_nominal = $759,104 bilyon |GDP_nominal_rank = ika-21 |GDP_nominal_year = 2021 |GDP_nominal_per_capita = $32,122 |GDP_nominal_per_capita_rank = ika-28 |sovereignty_type = [[Kasaysayan ng Republika ng Tsina|Pagkakatatag]] |sovereignty_note = [[Himagsikang Xinhai]] |established_event1 = [[Pag-aalsang Wuchang|Simula ng Himagsikang Xinhai]] |established_date1 = 10 Oktubre 1911 |established_event2 = Panunumbalik ng republika |established_date2 = 1 Enero 1912 |HDI = 0.932 | HDI_change = {{increase}} <!-- increase/decrease/steady --> | HDI_ref = |HDI_rank = ika-23 kung nakahanay<ref name="hdi">Dahil sa kanyang [[:en:Political status of the Republic of China|kalagayang pampolitika]], hindi nakwenta ng [[United Nations|UN]] ang [[:en:Human Development Index|HDI]] para sa ROC. Ngunit, nakwenta ng pamahalaang ROC ang HDI nito para sa 2004 na 0.932; kung [[:en:list of countries by Human Development Index|isasama ito sa mga pigura ng HDI ng UN]], maihahanay ang ROC sa ika-23 (high), sa pagitan ng [[Germany]] and [[Israel]].&nbsp;[http://www.stat.gov.tw/public/Data/712121616871.pdf 國情統計通報]</ref> |HDI_year = 2005 |currency = [[Dolyar ng Bagong Taiwan]] (NT$) |currency_code = TWD |time_zone = [[Oras sa Tsina#Chungyuan|CST]] |utc_offset = [[UTC+8|+8]] |time_zone_DST = |utc_offset_DST = |cctld = [[.tw]] |calling_code = 886 }} Ang '''Taiwan''', kilala bilang '''Republika ng Tsina''' (Ingles: ''Taiwan'', bigkas: /tay·wán/, literal na kahulugan: "baybaying may pilapil"<ref name=NBK>{{cite-NBK|''Taiwan'', Republic of China, Facts and Figures; ''Formosa'', "beautiful island", p. 261}}</ref>) ay isang bansa sa [[Silangang Asya]] na binubuo ng isang kapuluan, at ang pinakamalaki at importanteng pulo ay mismong '''Taiwan'''. May lawak ito na 35,981². Makontrobersiya ang kalagayan ng Taiwan dahil sa isyu na kung dapat ba itong manatiling ang Republika ng Tsina, o maging isang nakapangyayaring [[Republika ng Taiwan]]. Sa kasalukuyan, isa ito na soberanong estado na nakatayo sa isang [[demokrasyang representatibo]]. ''Republika ng Tsina'' ang opisyal na pangalan ng estado. Iba-iba ang mga pananaw ng mga nagkakaibang grupo sa kung ano sa kasalukuyan ang pormal na sitwasyong pampolitika. Silipin din ang [[Kalayaang Taiwanese]] at [[reunipikasyong Tsino]]. Ang Taiwan, dating tinatawag na '''Formosa'''<ref name=NBK/>, ay isang islang hugis-mani. Ito’y nasa hilaga ng pilipinas at nasa kanluran ng baybayin ng [[Dagat Luzon]]. Dalawang hanay ng mga bundok ang nasa silangang baybayin,ang mga ito’y dahan-dahang dumadalisdis sa baybaying kanluranin na tilabai-baytang na mga lupang lambak. Mula sa likas na mga (baibaytang na Look). Sinasabing nabighani ang mga unang maglalayag na Portuges sa kagandahan ng isla, at tinawag itong '''Ilha Formosa''', ang [[Wikang Portuges|Portuges]] ng “Magandang Pulo”<ref name=NBK/>. Ang Taipei ang kabisera ng Taiwan. Malapit ito sa Dagat Luzon ng Pilipinas. == Mga teritoryong pampangasiwaan == {{Talaan ng mga territoryong pampangasiwaan|Q865}} == Silipin din == * [[Republikang Bayan ng Tsina]] * [[Talaan ng mga lungsod sa Taiwan]] ==Mga sanggunian== {{reflist}} == Mga kawing panlabas == * {{Wikivoyage|Taiwan}} {{in lang|en}} * {{Commons-inline|Republic of China}} * {{Commonscat-inline|Republic of China}} * {{osmrelation-inline|449220}} * {{wikiatlas|Taiwan}} {{in lang|en}} * [http://www.taipeitimes.com/ Taipei Times], pahayagang inilathala sa Taip’ei * [http://www.taiwandocuments.org/japansurrender.htm The Surrender of Japanese Forces in China, Indochina, and Formosa] * [http://www.formosa.org/~taiwanpg/tw-lib.htm The Taiwan Library Online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060501092508/http://www.formosa.org/~taiwanpg/tw-lib.htm |date=2006-05-01 }} * [http://www.atimes.com/atimes/China/FB11Ad06.html Ignore the rhetoric, China won’t attack Taiwan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060629011020/http://www.atimes.com/atimes/China/FB11Ad06.html |date=2006-06-29 }}, artikulo ni Daniel McCarthy * [http://www.atimes.com/atimes/China/FB27Ad01.html Taiwan poll should ask about US sovereignty] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041205020545/http://www.atimes.com/atimes/China/FB27Ad01.html |date=2004-12-05 }}, artikulo ni Richard W Hartzell * [http://groups.yahoo.com/group/TaiwanFocus/ TaiwanFocus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060212221603/http://groups.yahoo.com/group/TaiwanFocus/ |date=2006-02-12 }}, pangkat pantalakayan tungkol sa Taiwan {{Asya}} {{Authority control}} [[Kategorya:Mga bansa sa Silangang Asya]] [[Kategorya:Taiwan|*]] [[Kategorya:Mga hindi kinikilala o malawakang hindi kinikilalang estado]] rsj694t76wvhg3lp89gp2wqw0iawb8k 0 2395 2218647 2141193 2026-08-02T10:17:38Z Arko Blangko 155328 2218647 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = Estado ng Israel | common_name = Israel | native_name = {{native name|he|מְדִינַת יִשְׂרָאֵל}}<br/>{{small|{{transl|he|''Medīnat Yisrā'el''}}}} | image_flag = Flag of Israel.svg | image_coat = Emblem of Israel.svg | anthem = {{lang|he|הַתִּקְוָה}}<br>{{transl|he|[[Hatikva]]}}<br>"Ang Pag-asa"{{parabr}}{{center|[[Talaksan:Hatikvah instrumental.ogg|center]]}} | image_map = LocationIsrael.svg | map_caption = | capital = [[Herusalem]] (bahagyang kinikilala) | coordinates = {{Coord|55|45|21|N|37|37|02|E|type:city}} | largest_city = kabisera | official_languages = [[Wikang Ebreo|Ebreo]] | demonym = [[#Demograpiya|Israeli]] | government_type = [[Unitaryong]] [[republikang]] [[parlamentaryo]] | leader_title1 = [[Pangulo ng Israel|Pangulo]] | leader_name1 = [[Isaac Herzog]] | leader_title2 = [[Punong Ministro ng Israel|Punong Ministro]] | leader_name2 = [[Benjamin Netanyahu]] |legislature =[[Knesset]] |sovereignty_type =[[Independence]] |sovereignty_note =from [[Mandatory Palestine]] |established_event1 =[[Israeli Declaration of Independence|Deklarasyon]] |established_date1 =14 Mayo 1948 |area_rank =153rd<!--Based on the table in the linked article--> |area_km2 = 20770/22,072 |area_sq_mi = 8019/8,522 |area_footnote ={{smallsup|{{ref label|area|1}}}} |percent_water =2 |population_estimate =8,134,100{{smallsup|{{ref label|population|2}}}}<ref name="population_stat"/><ref name="cbsmonth">{{cite web |url=http://www1.cbs.gov.il/www/yarhon/b1_e.htm |title=Population, by Population Group |year=2012 |work=Monthly Bulletin of Statistics |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |accessdate=17 Setyembre 2012}}</ref> |population_estimate_rank =97th <!--Based on the table in the linked article--> |population_estimate_year =2012 |population_census=7,412,200{{smallsup|{{ref label|population|2}}}}<ref>{{cite web |url=http://www1.cbs.gov.il/www/mifkad/mifkad_2008/profiles/rep_e_000000.pdf |title=Population Census 2008 |publisher=[[Israel Central Bureau of Statistics]] |format=PDF |accessdate=17 Pebrero 2012 |archive-date=14 Nobiyembre 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121114031326/http://www1.cbs.gov.il/www/mifkad/mifkad_2008/profiles/rep_e_000000.pdf |url-status=dead }}</ref> |population_census_year =2008 |population_density_km2 =347 |population_density_sq_mi =925 |population_density_rank =34th <!--Based on the table in the linked article--> |GDP_PPP =$236.994 bilyon |GDP_PPP_rank =50th <!--Based on the table in the linked article--> |GDP_PPP_year=2011<ref name=imf>{{cite web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2012/02/weodata/weorept.aspx?sy=2011&ssd=1&c=436&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC |title=Report for Selected Countries and Subjects |date=9 Oktubre 2012 |work=World Economic Outlook |publisher=International Monetary Fund |accessdate=18 Oktubre 2012}}</ref> |GDP_PPP_per_capita =$31,467 |GDP_PPP_per_capita_rank =26th <!--Based on the table in the linked article--> |GDP_nominal =$243.654 bilyon |GDP_nominal_rank =41st <!--Based on the table in the linked article--> |GDP_nominal_year =2011<ref name=imf/> |GDP_nominal_per_capita =$32,351 |GDP_nominal_per_capita_rank =27th <!--Based on the table in the linked article--> |Gini =39.2 | Gini_ref = <ref name="cia"/> |Gini_rank =66th |Gini_year =2008 |HDI =0.888<!--Based on the table in the linked article--> | HDI_change = {{increase}}<!-- increase/decrease/steady --> | HDI_ref = |HDI_rank =17th<!--Based on the table in the linked article--> |HDI_year =2011 |currency =[[Bagong shekel ng Israel|Bagong shekel]] {{smallsup|{{ref label|currency|3}}}} ({{rtl-lang|he|₪}}) |currency_code =ILS |time_zone =[[Israel Standard Time|IST]] |utc_offset =+2 |time_zone_DST =[[Israel Summer Time|IDT]] |date_format =dd/mm/yyyy ([[Anno Domini|AD]]) |utc_offset_DST =+3 |drives_on =right |cctld =[[.il]] |calling_code =[[Telephone numbers in Israel|972]] |footnote1 ={{note|area}}Excluding / Including the [[Golan Heights]] and [[East Jerusalem]]; see [[#Geography and climate|below]]. |footnote2={{note|population}}Includes all permanent residents in [[Green Line (Israel)|Israel]], the Golan Heights and East Jerusalem. Also includes Israeli citizens living in the [[West Bank]]. Excludes non-Israeli population in the West Bank and the [[Gaza Strip]]. |footnote3={{note|currency}}* ''Israeli new shekel'' is the official currency of the State of Israel since 1 Enero 1986,<br />* ''[[Old Israeli shekel]]'' was the official currency of the State of Israel between 24 Pebrero 1980 and 31 Disyembre 1985,<br />* ''[[Israeli lira]]'' was the official currency of the State of Israel between Agosto 1948 and 23 Pebrero 1980,<br />* ''[[Palestine pound]]'' was the official currency of the [[British Mandate for Palestine (legal instrument)|British Mandate]] from 1927 to 14 Mayo 1948 and of the State of Israel between 15 Mayo 1948 and Agosto 1948,<br />* before 1927 the official currency of this area was the ''[[Ottoman lira]]'' until 1923, and in between 1923 and 1927 the ''Ottoman lira'' circulated alongside the ''[[Egyptian pound]]''. }} {{otheruses|Israel}} Ang '''Israel''' ({{lang-he|יִשְרָאֵל}}, <small>tr.</small> {{transl|he|Yisra'el}}), opisyal na '''Estado ng Israel''', ay isang republikang [[parlamento]] sa [[Gitnang Silangan]] sa katimugang silangang baybayin ng [[Dagat Mediterraneo]]. Ito ay nahahangganan ng mga bansang [[Lebanon]] sa hilaga, [[Syria]] sa hilagang silangan, [[Jordan]] at [[West Bank]] sa silangan, [[Ehipto]] at [[Gaza Strip]] sa timog kanluran at [[Golpo ng Aqaba]] sa [[Dagat Pula]] sa timog. Kasunod ng pagtanggap ng isang resolusyon ng United Nations General Assembly noong 29 Nobyembre 1947 na nagrerekomiyenda ng pagtanggap at implementasyon ng planong paghahati ng Mandatoryong [[Palestina]] ng [[United Nations]], idineklara ni [[David Ben-Gurion]] na Ehekutibong Puno ng [[Organisasyong Zionista ng Daigdig]] at presidente ng [[Ahensiyang Hudyo para sa Palestina]] "ang pagkakatatag ng estadong [[Hudyo]] sa [[Eretz Israel]] na kikilalanin bilang Estado ng Israel" noong 14 Mayo 1948. Ang mga kapitbahay na estadong Arabo ay sumakop sa Israel nang sumunod na araw bilang pagsuporta sa mga Arabong Palestino. Mula nito, ang Israel ay nakipagdigmaan sa mga kapitbahay na estadong Arabo na sa kurso nito ay sumakop sa [[West Bank]], [[Peninsulang Sinai]] (sa pagitan ng 1967 at 1982), [[Gaza Strip]] at [[Golan Heights]]. Ang mga bahagi ng mga teritoryong ito kabilang ang Silangang Herusalem ay idinagdag ng Israel sa mga teritoryo nito ngunit ang hangganan sa kapitbahay na West Bank ay hindi pa permanenteng nailalarawan. Ang Israel ay lumagda sa mga kasunduang kapayapaan sa Ehipto at Jordan ngunit ang mga pagsisikap na lutasin ang [[alitang Israeli-Palestino]] ay hindi pa tumutungo sa kapayapaan. Ang populasyon ng Israel noong 2012 ayon sa Israel Central Bureau of Statistics ay tinatayang 7,941,900 na ang 5,985,100 nito ay mga Hudyo. Ang mga Arabong Israeli ang ikalawang pinakamalaking pangkat etniko na binubuo ng 1,638,500 (kabilang ang mga Druze at Bedouins). Ang ibang mga minoridad at denominasyong etno-relihiyon ay kinabibilangan ng Druze, Circassian, mga Itim na Hebreong Israelita, mga [[Samaritano]], mga [[Maronite]] at iba pa. Ang status quo ng relihiyon na inayunan ni Ben-Gurion sa mga partidong Ortodoksong Hudyo sa panahon ng deklarasyon ng independiyensiya ng Israel noong 1948 ay isang kasunduan sa papel ng [[Hudaismo]] na gagampanan sa pamahalaan at sistemang hudikatura ng Israel. Ang Israel ang isa sa pinakamaunlad na bansa sa Timog kanlurang Asya sa pag-unlad ng ekonomiya at industriya at ang bansang may [[Talatuntunan ng Kaunlaran ng Tao|pinakamataaas na pamantayan ng pamumuhay]] sa Gitnang Silangan.<ref>{{cite web |url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2010_EN_Table1.pdf |title=Human development indices |publisher=[[United Nations Development Programme]] |access-date=2012-11-23 |archive-date=2010-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101121150504/http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2010_EN_Table1.pdf |url-status=dead }}</ref> Ang mga mamamayan nito ay tinatawag na mga '''Israeli'''. == Kasaysayan == Sa pagitan ng 2.6 at 0.9 milyong taong nakakalipas, may hindi bababa sa apat na mga episodyo ng pagkalat ng [[hominine]] mula sa [[Aprika]] tungo sa Levant (modernong Syria, Lebanon, Israel, Palestine at Jordan).<ref>{{cite web|url=http://cat.inist.fr/?aModele=afficheN&cpsidt=17870089 |title=The oldest human groups in the Levant |publisher=Cat.inist.fr |date=2004-09-13 |accessdate=2012-08-13}}</ref> Sa kabundukang Carmel sa [[Tabun, Israel|el-Tabun]], at [[Es Skhul]].<ref>{{cite web|url=http://www.athenapub.com/8timelin.htm|title=Timeline in the Understanding of Neanderthals|accessdate=2007-07-13|archive-date=2007-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20070927231557/http://www.athenapub.com/8timelin.htm|url-status=dead}}</ref> ang mga labi ng [[Neanderthal]] at mga sinaunang tao ay natagpuan kabilang ang isang kalansay ng isang Neanderthal na babae.<ref>Christopher Stringer, custodian of Tabun I, [[Natural History Museum]], quoted in an exhibition in honour of Garrod; ''Callander and Smith'', 1998</ref> Ang paghuhukay sa el-Tabun ay nagprodyus ng pinakamahabang rekord na stratigrapiko sa rehiyon na sumasaklaw sa 600,000 o higit pang taon ng mga gawain na pantao <ref>{{cite web|url=http://www.arch.cam.ac.uk/~pjs1011/Pams.html|title=From ‘small, dark and alive’ to ‘cripplingly shy’: Dorothy Garrod as the first woman Professor at Cambridge|accessdate=2007-07-13|archive-date=2009-02-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20090228172528/http://www.arch.cam.ac.uk/~pjs1011/Pams.html|url-status=dead}}</ref> mula sa Mababang Paleolitiko hanggang sa kasalukuyang panahon na tinatayang milyong taon ng [[ebolusyon ng tao]].<ref>{{cite web|url=http://arch.haifa.ac.il/excav.php|title=Excavations and Surveys (University of Haifa)|accessdate=2007-07-13|archive-date=2013-03-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20130313142646/http://arch.haifa.ac.il/excav.php|url-status=dead}}</ref> Ang unang rekord ng pangalang Israel (bilang ysrỉꜣr) ay umiiral sa [[Merneptah Stele]] na itinayo para sa [[Paraon]] na Ehiptong si [[Merneptah]] c. 1209 BCE. Nakita ng mga arkeologo ang "Israel" na ito sa mga sentral na matataas na lupain bilang isang kultura at malamang ay pampolitika na entidad ngunit isa lamang pangkat etniko sa halip na isang organisadong estado. Ang mga ninuno ng mga Israelita ay maaaring kinabibilangan ng mga [[Semita]] na tumira sa [[Canaan]] at ang [[mga Taong Dagat]]. Ayon kay McNutt, "Malamang na ligtas na ipagpalagay na sa isang panahon noong [[Panahon ng Bakal]] (sa may 1200 BCE), ang isang populasyon ay nagsimulang kumilala sa kanilang mga sarili bilang Israelita na nagtatangi ng sarili nito mula sa mga [[Cananeo]] gaya ng mga marka na pagbabawal ng pagpapakasal sa ibang lahi, isang pagbibigay diin sa kasaysayan at heneolohiya at [[relihiyon]]. Noong mga 1920, ang ideya ng pananakop ng mga Israelita sa Canaan ayon sa [[Aklat ni Josue]] ay hindi sinusuportahan ng rekord na arkeolohikal. Wala ring ebidensiya na ang mga Israelita ay nagmula sa Ehipto ayon sa [[Aklat ng Exodo]]. Ang mga Israelita ayon sa mga arkeologo ay mga katutubong Cananeo. Ayon sa mga eskolar at arkeologo, ang mga ebidensiyang arkeolohikal ay nagpapakita na ang mga Israelita ay hindi mga monoteista (gaya ng isinasaad sa [[Bibliya]]) mula pa sa simula ng pagkakatatag nito kundi mga politeista.<ref>Rendsberg, pp.3-5</ref> Ang [[politeismo]] ng mga Sinaunang Israelita ay nag-uugat mula mga politeistikong relihiyon ng [[Sinaunang Malapit na Silangan]] at sumasalamin sa mga ilang aklat ng [[Tanakh]] gaya ng paggamit ng salitang Hebreo na '[[elohim]] na anyong plural ng Eloah na anyo ng [[El (diyos)]] na isang pangkalahatang salita para sa [[diyos]] sa mga relihiyong Semitiko.<ref>http://www.class.uidaho.edu/ngier/henotheism.htm</ref> Ang ebidensiyang arkeolohikal ay nagpapakita sa panahong ito ng isang lipunan ng mga tulad ng baranggay na sentro ngunit may mas limitadong mga mapagkukunan at isang maliit na populasyon. Ang pagpepetsa ng mga labi sa mga kasaysayan ng Israel ayon sa [[Bibliya]] ay ginawang mahirap sa kawalan ng bibliya ng mga mapepetsang pangyayari at sa hindi maasahan at magkaayon na panloob na kronolohiya. Walang mga labing materyal na natuklasan na maasahang naghihiwalay ng mga lugar ng Israelita mula sa mga hindi Israelita (Cananeo) sa mga pinakaamaagang panahon.<ref>Bloch-Smith, pp.27,29,30</ref> Ang unang [[Kaharian ng Israel (Pinag-isang Monarkiya)|Kaharian ng Israel]] ay itinatag noong mga taong 1000 BCE. Ayon sa [[Bibliya]], ang imperyo ni [[Solomon]] ay sumaklaw mula sa [[Ilog Eufrates]] hanggang sa lupain ng [[mga Filisteo]] hanggang sa hangganang ng [[Ehipto]] ([[1 Hari]] 4:21-24). Gayunpaman, ito ay hindi sinsuportahan ng mga ebidensiyang arkeolohikal.<ref>http://www.nytimes.com/2000/07/29/arts/bible-history-flunks-new-archaeological-tests-hotly-debated-studies-cast-doubt.html</ref> Ayon sa Bibliya, kasunod ng kamatayan ni Solomon noong ca. 900 BCE, nagkaroon ng alitan sa pagitan ng hilagang bahagi ng Israel na binubuo ng 10 mga lipi ng Israel at ang katimugang na pinamumunuan ng Herusalem. Ito ay humantong sa pagkakahati ng Israel sa dalawang mga kaharian: ang hilagang [[Kaharian ng Israel (Samaria)]] at ang timog na [[Kaharian ng Judah]]. Ayon sa mga arkeologo, ang aktuwal na Kaharian ng Judah ay hindi katulad ng inilalarawan sa Bibliya bilang isang makapangyarihang kaharian dahil ang kaharian ng Judah ayon sa mga ebidensiyang arkeolohikal ay hindi higit sa isang maliit na tribo. Sa panahong ito, ang mga ebidensiyang arkeolohiyal ay nagpapakita ng mga tensiyon sa pagitan ng pangkat na komportable sa pagsamba kay [[Yahweh]] kasama ng mga lokal na [[diyos]] gaya nina [[Asherah]] at [[Baal]] at sa mga sumasamba "lamang" kay Yahweh.<ref>1 Kings 18, Jeremiah 2; Othmar Keel, Christoph Uehlinger, Gods, Goddesses, and Images of God in Ancient Israel, Fortress Press (1998); Mark S. Smith, The Origins of Biblical Monotheism: Israel’s Polytheistic Background and the Ugaritic Texts, Oxford University Press (2001)</ref><ref>Othmar Keel, Christoph Uehlinger, Gods, Goddesses, and Images of God in Ancient Israel, Fortress Press (1998); Mark S. Smith, The Origins of Biblical Monotheism: Israel’s Polytheistic Background and the Ugaritic Texts, Oxford University Press (2001)</ref> Ang pinakamatandang mga aklat ng [[Tanakh]] na isinulat noong ika-8 siglo BCE ay nagrereplekta ng alitang ito gaya ng Aklat ni Hosea at Aklat ni Nahum. Ang paksiyong monoteista ay tila nagkamit ng malaking impluwensiya noong ika-8 siglo BCE at noong ika-7 siglo BCE, batay sa [[kasaysayang Deuteronomistiko|pinagkunang Deuteronomistiko]], ang pagsambang monoteistiko kay Yahweh ay tila naging opisyal na narereplekta sa pagtatanggal ng larawan ni [[Asherah]] mula sa templo sa ilalim ni Hezekias. Ayon sa mga eskolar at historyan, sa panahong ito nang ang pagsambang monoteistiko ay nagmula.<ref>Steven L. McKenzie, Deuteronomistic History, The Anchor Bible Dictionary Vol. 2, Doubleday (1992), pp. 160-168; Mark S. Smith, The Origins of Biblical Monotheism: Israel’s Polytheistic Background and the Ugaritic Texts, Oxford University Press (2001) pp. 151-154</ref> Binaligtad ng kahalili ni [[Hezekias]] na si [[Mannaseh]] ang mga pagbabagong ito at ibinalik ang pagsambang [[politeistiko]] at ayon sa [[Aklat ng mga Hari|2 Mga Hari]] 21:16 ay inusig ang paksiyong monoteistiko. Si haring [[Josias]] ay muling bumalik sa [[monolatriya]] (pagsamba lamang sa isang diyos ngunit pagkilala sa pag-iral ng ibang mga diyos). Ang [[Aklat ng Deuteronomio]] gayundin ang ibang mga aklat ng Tanakh ay isinulat sa panahon ng pamumuno ni Josias. Kaya, ang mga huling dalawang dekada ng panahon ng kaharian ng Israel hanggang sa pagsalakay sa Herusalem ng noong 597 BCE ay nagmamarka sa opisyal na [[monolatriya]] ng diyos ng Israel. Ito ay may mahalagang mga konsekwensiya sa pagsamba kay Yahweh gaya ng sinasanay sa pagkakatapon sa [[Babilonya]] at sa teolohiya ng [[Ikalawang Templo sa Herusalem]] ng [[Hudaismo]]. Ayon sa Bibliya, ang [[Kaharian ng Israel (Samaria)]] (hilaga) ay umiral bilang isang malaya estado hanggang 722 BCE nang ito ay sakupin ng [[Imperyong Neo-Asirya]] samantalang ang [[Kaharian ng Judah]] (timog) ay umiral bilang independiyenteng estado hanggang 587/586 BCE nang ito ay sakupin ng [[imperyong Neo-Babilonya]]. Nang talunin ng imperyong Persiya ang Babilonya, ang Israel ay sumailalim sa pamumuno ng [[imperyong Akemenida]] ng [[Persiya]] at pinayagan na makabalik ng Persiya ang mga Israelita sa [[Judah]]. Ang modernong analysis na makapanitikan na Tanakh ay nagmumungkahi na sa panahong ito nang binago ang pinagkunan na pambibig at isinulat upang ipaliwanag ang pagkakatapon ng mga Israelita bilang parusa ng diyos dahil sa pagsamba sa ibang mga diyos.<ref name=jvl>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Judaism/Exilic.html |access-date=2012-11-27 |archive-date=2012-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121015092426/http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Judaism/Exilic.html |url-status=dead }}</ref> Iminungkahi na ang mahigpit na monoteismo ay umunlad sa pagkakatapong ito ng mga Israelita sa Babilonya at marahil ay bilang reaksiyon sa [[dualismo]] o quasi-monoteismo ng Zoroastrianismo ng mga Persa '' (Persian)''.<ref>Ephraim Urbach ''The Sages''</ref><ref name=je/> Ang mga skolar ay naniniwala na ang Hudaismo ay naimpluwensiyahan ng relihiyong [[Zoroastrianismo]]<ref name=jvl/><ref name=je>http://www.jewishencyclopedia.com/view.jsp?artid=147&letter=Z</ref> ng Persia sa mga pananaw ng [[anghel]], [[demonyo]], malamang ay sa doktrina ng [[muling pagkabuhay]] gayundin sa mga ideyang [[eskatolohiya|eskatolohikal]] at sa ideya ng [[mesiyas]] o tagapagligtas ng mesiyanismong [[Zoroastrianismo|Zoroastriano]]. Inilarawan ni [[Zarathushtra]] sa kanyang [[Gathas]] ang isang [[saoshyant]] (tagapagligtas) na benepaktor ng mga tao. [[File:Chanukkah2007 pic (1)c.JPG|thumb|Pagdiriwang ng [[Hanukkah]] ng mga Hudyo mula Disyembre 18 hanggang 26 Disyembre 2022.]] Tinalo ni [[Dakilang Alejandro]] ng [[imperyong Gresya]] ([[Macedonia]]) ang Imperyong [[Persiya]] noong 1 Oktubre 331 BCE sa [[labanan ng Gaugamela]] at pagkatapos ng kamatayan ni Dakilang Alejandro, ang Imperyong Gresya ay nahati sa 4 na heneral ni Dakilang Alejandro na sina [[Lysimachus]], [[Cassander]], [[Ptolomeo I Soter]] at [[Seleucus I Nicator]](Daniel 8:22). Sa simula, ang Israel ay sumailalim sa [[Kahariang Ptolemaiko]] at kalaunan ay sa ilalim ng [[imperyong Seleucid]]. Sa mga hari ng Seleucid na namuno sa Israel, si [[Antiochus IV Epiphanes]] ang nagkamit ng masamang katanyagan dahil sa kanyang paglalapastangan sa templo ng Hudaismo, pagpapatigil ng paghahandog sa [[Ikalawang Templo sa Herusalem]] gayundin sa pagbabawal ng relihiyong Hudaismo at pag-uusig at pagpatay sa mga Hudyo. Ang katimugang [[Levant]] ay naging [[helenisasyon|helenisado]] na humantong sa mga tensiyon sa pagitan ng mga relihiyoso at mga Helenisadong Hudyo. Ang alitan ay sumiklab noong 167 BCE sa [[paghihimagsik ng mga Macabeo]] laban sa mga hukbo ng [[Imperyong Seleucid]] na kanilang napagtagumpayan. Ang mga pangyayaring ito ay mababasa sa [[Aklat ni Daniel]] at [[1 Macabeo]] at [[2 Macabeo]]. Ang pagwawaging ito ng mga Hudyo laban sa mga Seleucid ay ipinagdiriwang nang taunan sa Israel at ng mga Hudyo sa buong mundo sa pistang [[Ḥanuka]](Pista ng mga Ilaw). Ito ay humantong sa pagtatag ng isang independiyenteng [[Kahariang Hasmoneo]] sa Judea. Sinakop ng [[imperyo Romano]] ang rehiyong ito noong 63 BCE. Ang alitan sa pagitan ng mga paksiyong pro-Romano at pro-[[Imperyong Parto]] sa Judea ay kalaunang tumungo sa paglalagay kay [[Herodes ang Dakila]] at konsolidasyon ng [[Kahariang Herodiano]] bilang basalyong estado ng [[Imperyong Romano]]. Ang Judea ay ginawang lalawigan ng Roma noong 6 CE kasuod ng paglipat ng tetrarkiyang Judean sa sakop ng Roma. Sa mga sumunod na dekad, nagkaroon ng papapalaking mga tensiyon sa pagitan ng mga populasyong Greko-Romano at Judean. [[Talaksan:The Arch of Titus, Upper Via Sacra, Rome (31862188061).jpg|thumb|left|300px|[[Arko ni Tito]] na pagbibigay pugay sa pagwawagi ng mga Romano laban sa mga Hudyo at pagkawasak ng Herusalem at [[Ikalawang Templo sa Herusalem]] o Templo ni Herodes noong 70 CE. Makikita ang mga bagay na kinuha ng mga Romano mula sa templo kabilang ang [[Menorah]].]] Noong 66 CE, ang mga Hudyo sa Judea ay naghimagsik laban sa Roma sa [[Unang Digmaang Hudyo-Romano]] at pinangalanan ang kanilang estado bilang "Israel". Ang Herusalem at [[Ikalawang Templo sa Herusalem]] ay winasak ng mga Romano noong 70 CE sa Unang Digmaang Hudyo-Romano. Pagkatapos ng digmaan, ang mga Hudyo ay patuloy na binuwisan sa Fiscus Judaicus na ginamit upang pondohan ang templo ng [[diyos]] na si [[Hupiter]]. Noong 131 CE, muling pinangalanan ni Emperador [[Hadrian]] ang Herusalem na "Aelia Capitolina" at nagtayo ng templo sa lugar ng dating templong Hudyo. Ang mga Hudyo ay pinagbawalang tumira sa Herusalem (na nagpatuloy hanggang sa pananakop na Arabo) at sa lalawigang Romano na sa panahong ito ay kilala bilang Lalawigang Iudaea at muling pinangalanang "Palaestina". Mula 132 hanggang 136, ang pinunong Hudyo na si [[Simon Bar Kokhba]] ay nanguna sa isang paghihimagsik laban sa mga Romano at muling pinangalanan ang bansa na "Israel". Ang [[Kristiyano]] na nakaraang isang sekta ng Hudaismo ay tumangging lumahok sa paghihimagsik at naging isang hiwalay na relihiyon. Ang paghihimagsik ay sinupil ni Emperador [[Hadrian]], at sa panahon ng himagsikan ng Bar Kokhba, ang asembleang Rabinikal ay nagpasya kung aling mga aklat ang magiging bahagi ng Tanakh (bibliyang Hebreo) at nagpasya sa pagtatanggal sa mga [[apokripa]]ng Hudyo. Sa simula ng ika-4 siglo CE, ang [[Constantinople]] ay naging kabisera ng [[Silangang Imperyo Romano]] at ang [[Kristiyanismo]] ay ginawang opisyal na relihiyon. Ang Herusalem ay ibinalik sa Aelia Capitolina at naging isang siyudad na Kristiyano. Ang mga Hudyo ay bawal pa rin na tumira sa Herusalem ngunit pinayagang bumisita. Ang Imperyong Romano ay nahati noong 390 KP at ang rehiyon ng Israel ay naging bahagi ng [[Silangang Imperyong Romano]], o ang [[Imperyong Bizantino]]. Sa ilalim ng mga Bisantino, ang Kristiyanismo ay pinanaigan ng Griyegong [[Simbahang Ortodokso]]. Noong ika-5 siglo, ang Kanlurang Imperyong Romano ay gumuho na tumungo sa migrasyon ng mga Kristiyano sa Palestina. Ang ilang mga paghihimagsik ng mga Samaritano ay sumiklab sa panahong ito na nagresulta sa populasyon nito na halos maubos. Noong 611, sinakop ng Persiyang Sassanid ang imperyong Bisantino at pagkatapos ng isang matagal na pagsalakay, nabihag ni Chosroes II ang Herusalem noong 614 CE sa tulong ng mga Hudyo. Ang mga Hudyo ay pinayagan ng mga Persa '' (Persian)'' na mamahala sa Herusalem at tumagal hanggang noong 617 KP nang ang mga Persa '' (Persian)'' ay sumuko. Ang emperador Bisantino na si [[Heraclius]] ay nangako na ibabalik ang mga karapatan ng Hudyo at nakatanggap ng tulong sa pagtalo sa mga Persiyano. Gayunpaman, kanya itong hindi tinupad pagkatapos ng muling pananakop sa Palestina at nagiisyu ng pagbabawal ng Hudaismo sa imperyong Bisantino. Noong 634–636 CE, sinakop ng mga Arabe ang Palestina na nagwawakas sa pagbabawal sa mga Hudyo na tumira sa Herusalem. Sa sumunod na ilang mga siglo, ang [[Islam]] ay pumalit sa [[Kristiyanismo]] bilang nananaig na relihiyon sa rehiyon. Mula 636 hanggang sa pagsisimula ng mga [[krusada]], ang Palestina ay unang pinamahalaan ng nakabase sa [[Medina]] na mga kalipang [[Rashidun]] at pagkatapos ay ng nakabase sa Damascus na kalipatang Umayyad at pagkatapos ay ng nakabase sa Baghdad, Iraq na mga Kalipang Abbasid. Noong 691, itinayo ng kalipang Umayyad na si [[Abd al-Malik]] (685–705) ang [[Dome of the Rock]] shrine sa [[Temple Mount]]. Ang moskeng Al-Aqsa ay itinayo sa Temple Mount noong 705. Sa pagitan ng ika-7 at ika-11 siglo CE, ang mga eskribang Hudyo na tinatawag na mga [[Masorete]] at matatagpuan sa Galilea at Herusalem ay bumuo ng [[Tekstong Masoretiko]] na huling teksto ng [[Tanakh]]. Sa panahon ng mga [[mga Krusada]], ang parehong mga [[Muslim]] at Hudyo ay minasaker o ibinenta sa [[pang-aalipin]]. Noong 1187, natalo ng Ayyubid Sultan na si [[Saladin]] ang mga nagkrusada na kinuha ang Herusalem at ang karamihan ng Palestina. Mula 1260 hanggang 1291, ang area na ito ay naging hangganan sa pagitan ng mga mananakop na Mongol at mga Mamluk ng Ehipto. Kalaunan ay natalo ng Sultan [[Qutuz]] ng Ehipto ang mga [[Mongol]] at ang kanyang kahaliling si Baibars ay nagalis ng huling Kaharian ng nagkrusada noong 1291 na nagwakas sa mga krusada. Ang pagguho ng mga krusada ay sinundan ng papalaking pag-uusig at pagpapatalsik sa mga Hudyo sa Europa. Ito ay nagsimula sa Inglatera noong 1290 at sinundan ng Pransiya noong 1306. Sa [[Espanya]], ang pag-uusig ng mga Hudyo ay nagsimula kabilang ang mga masaker at sapilitang pang-aakay. Ang pagiging kumpleto ng muling pananakop ng mga Kristiyano sa Espanya ay tumungo sa pagpapatalsik ng mga Hudyo sa Espanya noong 1492 at Portugal noong 1497. Mula ng pagkakalat ng mga Hudyo sa iba't ibang mga bansa, ang mga ito ay naghangad na makabalik sa "Zion" at sa lupain ng Israel bagaman ang halaga ng pagsisikap na ginuguol tungo sa layuning ito ay pinagtatalunan. Ang mga paghahangad na ito ay mahalagang tema sa paniniwalang Hudyo. Ang [[Zionismong Kristiyano|papel ng ilang mga Kristiyano]] sa muling pagtatayo ng Israel ay alam at ang mga Kristiyanong ito ay naniniwala na ito ay umaayon at kailangan upang matupad ang mga [[propesiya ng Bibliya]] batay sa kanilang mga partikular na interpretasyon ng [[bibliya]]. Ito ay itinuturing ng mga kritiko na isang uri ng [[propesiya na tumutupad sa sarili]] na isang hula na direkta o hindi direktang nagsasanhi sa sarili nito na magkatotoo. Ang unang mga modernong migrasyon ng Hudyo ([[Aliyah]]) sa pinamahalaan ng Ottoman na Palestina ay nagsimula noong 1881 habang tumatakas ang mga Hudyo sa mga ''[[pogrom]]'' sa [[Silangang Europa]]. Ito ay sinundan ng ikalawang migrasyon nang ang mga 40,000 Hudyo ay tumira sa Palestina bagaman ang halos kalahati ng mga ito ay lumisan sa kalaunang panahon. Ang mga una at ikalawang migrante ay pangunahing mga Ortodoksong Hudyo bagaman ang ikalawa ay kinabibilangan ng mga sosyalista na nagtatag ng kilusang kibuttz. Ang Jewish Legion na pangkat na pangunahing binubuo ng mga bolunterong Zionista ay tumulong sa pananakop ng Britanya sa Palestina noong 1917. Ang pagtutol na Arabo sa pamamahala ng Britanya at imigrasyon ng mga Hudyo ay humantong sa mga riot sa Palestina noong 1920 at pagkakabuo ng militia na Hudyong Haganah kung saan ang mga pangkat paramilitar ay kalaunang humiwalay. Noong 1922, ipinagkaloob ng [[Liga ng mga Bansa]] ang Britanya ng isang mandato sa Palestina sa ilalim ng mga terminong katulad ng Deklarasyong Balfour. Ang populasyon sa Palestina sa panahong ito ay pangunahing binubuo ng mga Arabo at Muslim at ang mga Hudyo ay bumubuo ng 11% ng populasyon. Ang ikatlo at ikaapat na migrasyon ay nagdagdag ng karagdagang mga 100,000 Hudyo sa Palestina. Ang pag-akyat ng [[partidong Nazi]] sa kapangyarihan at papalaking pag-uusig sa mga Hudyo noong mga 1930 ay humantong sa ikalimang migrasyon ng mga Hudyo. Ito ang sanhi ng paghihimagsik ng mga Arabo noong 1936–1939 na nagtulak sa mga Briton na magpakilala ng mga restriksiyon sa imigrasyon ng mga Hudyo sa Palestina. Sa pagtanggi ng daigdig sa mga refugee na Hudyo noong [[Holokausto]] ni [[Adolf Hitler]], ang isang sikretong kilusan na kilala bilang Aliyah Bet ay pinangasiwaan upang dalhin ang mga Hudyo sa Palestina. Pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], natagpuan ng Britanya ang sarili nito sa isang mabangis na alitan sa pamayanang Hudyo dahil ang Haganah ay sinalihan ng Irgun at lehi sa isang armadong pakikibaka laban sa pamamahala ng Britanya. Noong 1947, inanunsiyo ng Britanya ang pag-urong sa Mandato ng Palestina na naghahayag na hindi nito magawang dumating sa isang solusyon na katanggap-tanggap sa parehong mga Arabo at Hudyo. Noong Nobyembre 1947, tinanggap ng Pangkalahatang Kapulungan ng [[mga Nagkakaisang Bansa]] ang isang resolusyon na nagrerekomiyenda sa pagtanggap at pagpapatupad ng isang Plano ng Paghahati sa Unyong Ekonomiko. Ang Jewish Agency na kinikilalang kinatawan ng pamayanang Hudyo ay tumanggap sa plano ngunit ito ay itinakwil ng Ligang Arabo at Arab Higher Committee of Palestine. Noong 1 Disyembre 1947, ang Arab Higher Committee ay nagproklama ng tatlong araw na strike at ang mga bandang Arabo ay nagsimulang umatake sa mga Hudyo. Ang mga Hudyo sa simula ay depensibo habang ang digmaang sibil ay sumisiklab ngunit unti unting naging opensibo. Ang ekonomiya ng Arabong Palestina ay gumuho at ang mga 250,000 Arabong Palestino ay lumikas o pinatalsik. Noong 14 Mayo 1948, bago ang pagtatapos ng Mandato ng Britanya, inihayag ni David Ben-Gurion, na pinuno ng Jewish Agency ang "pagkakatag ng isang estadong Hudyo sa Eretz Israel na kikilalanin bilang Estado ng Israel". ==Mga dibisyong administratibo== {{Israel Labelled Map}} Ang Israel ay nahahati sa anim na pangunahing distritong administratibo na tinatawag na ''mehozot'' ({{Lang-he|מחוזות|link=no}}; singular: ''mahoz'')&nbsp;– [[Central District (Israel)|Sentro]], [[Haifa District|Haifa]], [[Jerusalem District|Herusalem]], [[Northern District (Israel)|Hilaga]], [[Southern District (Israel)|Timog]], at mga distritong [[Tel Aviv District|Tel Aviv]] gayundin ang [[Judea and Samaria Area]] sa [[West Bank]]. Ang lahat ng Judea at Samaria Area at mga bahagi ng Herusalem at mga Hilagaang distrito ay hindi kinikilala ng pamayanang internasyonal na bahagi ng Israel. Ang mga distrito ay karagdagan pang nahahati sa 15 subdustrito na tinatawag na ''nafot'' ({{Lang-he|נפות|link=no}}; singular: ''nafa''), which are themselves partitioned into fifty natural regions.<ref>{{cite web |publisher=Central Bureau of Statistics |title=Introduction to the Tables: Geophysical Characteristics |url=http://www.cbs.gov.il/shnaton53/download/st_eng01.doc |format=doc |access-date=4 September 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110221195435/http://www.cbs.gov.il/shnaton53/download/st_eng01.doc |archive-date=21 February 2011 |url-status=dead }}</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- ! rowspan="2"| Distrito ! rowspan="2"| Kabisera ! rowspan="2"| Pinakamalaking siyudad ! colspan="4"| Populasyon <ref name="districts_pop">{{cite web |url=http://www.cbs.gov.il/reader/shnaton/templ_shnaton_e.html?num_tab=st02_17&CYear=2017 |title=Localities and Population, by Population Group, District, Sub-District and Natural Region |date=6 September 2017 |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |access-date=19 September 2017}}</ref> |- ! Hudyo ! Arabo ! Kabuuan ! class="unsortable"| note |- ! [[Distritong Herusalem]] | colspan="2"| [[Herusalem]] | style="text-align:right"| {{percentage|721300|1083300}} | style="text-align:right"| {{percentage|344500|1083300}} | style="text-align:right"| {{sort|1083300|1,083,300}} | {{ref|jerusalemdistrict|a}} |- ! [[Hilagaang Distrito (Israel)]] | [[Nof HaGalil]] | [[Nazareth]] | style="text-align:right"| {{percentage|603400|1401300}} | style="text-align:right"| {{percentage|752700|1401300}} | style="text-align:right"| {{sort|1401300|1,401,300}} | |- ! [[Distritong Haifa]] | colspan="2"| [[Haifa]] | style="text-align:right"| {{percentage|679400|996300}} | style="text-align:right"| {{percentage|255100|996300}} | style="text-align:right"| {{sort|0996300|996,300}} | |- ! [[Distritong Sentral (Israel)]] | [[Ramla]] | [[Rishon LeZion]] | style="text-align:right"| {{percentage|1852400|2115800}} | style="text-align:right"| {{percentage|172700|2115800}} | style="text-align:right"| {{sort|2115800|2,115,800}} | |- ! [[Dustritong Tel Aviv District]] | colspan="2"| [[Tel Aviv]] | style="text-align:right"| {{percentage|1289500|1388400}} | style="text-align:right"| {{percentage|20900|1388400}} | style="text-align:right"| {{sort|1388400|1,388,400}} | |- ! [[Katimugang Distrito (Israel)]] | [[Beersheba]] | [[Ashdod]] | style="text-align:right"| {{percentage|909200|1244200}} | style="text-align:right"| {{percentage|250800|1244200}} | style="text-align:right"| {{sort|1244200|1,244,200}} | |- ! [[Distritong Judea at Samaria]] | [[Ariel (city)|Ariel]] | [[Modi'in Illit]] | style="text-align:right"| {{percentage|391000|399300}} | style="text-align:right"| {{percentage|600|399300}} | style="text-align:right"| {{sort|0399300|399,300}} | {{ref|judeaandsamaria|b}} |} == Relihiyon == Ang 8% ng mga Hudyong Israeli ay kumikilala sa kanilang sarili na [[Haredim]]; ang karagdagang 12% bilang relihiyoso; 13% bilang relihiyosong-tradisyonalista; 25% bilang hindi-relihiyosong tradisyonalista (hindi striktong sumusunod sa batas ng Hudyo o [[halakha]]) at 42% bilang [[sekular]] (''[[Hiloni]]'').<ref>[http://cbs.gov.il/reader/newhodaot/hodaa_template.html?hodaa=201019211] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721141051/http://cbs.gov.il/reader/newhodaot/hodaa_template.html?hodaa=201019211 |date=2011-07-21 }} (in Hebrew)</ref> Ang 65% ng mga Hudyong Israeli ay naniniwala sa [[diyos]],<ref name=IsraeliJewry2>{{Cite web |url=http://www.avi-chai.org/Static/Binaries/Publications/EnglishGuttman_0.pdf |format=PDF |archivedate=2007-06-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070630231145/http://www.avi-chai.org/Static/Binaries/Publications/EnglishGuttman_0.pdf |title=A Portrait of Israeli Jewry: Beliefs, Observances, and Values among Israeli Jews 2000 |publisher=The Israel Democracy Institute and The AVI CHAI Foundation |year=2002 |accessdate=2008-01-28 |page=8 |url-status=dead }}</ref> at ang 85% ay lumalahok sa [[seder ng Paskuwa]].<ref name=IsraeliJewry>p.11</ref> Ang mga Israeling kumikila sa kanilang mga sarili bilang [[ateista]] o [[agnostiko]] ay sa pagitan 15% at 37%.<ref>{{Cite web |url=http://www.adherents.com/largecom/com_atheist.html |title=Top 50 Countries With Highest Proportion of Atheists / Agnostics |work=Adherents.com |date=27 Marso 2005 |access-date=22 Nobiyembre 2012 |archive-date=22 Agosto 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090822041707/http://www.adherents.com/largecom/com_atheist.html |url-status=dead }}</ref> Ang mga hilonim o sekular na Israeli ay nasasangkot sa maraming mga hindi kasunduan sa mga relihiyosong Israeli na [[Haredi]]. Ang mga alitang ito ay nagmumula sa hindi pagpayag ng Haredim na magsilbi sa [[Israel Defense Forces]], ang pagsuporta ng lobby ng Haredi sa pagbabawal ng karne ng baboy sa Israel at ang mandatoryong pagsasara ng lahat ng mga tindahan sa [[Shabbat]] at [[Anti-Siyonismo]] ng mga pangkat Haredi. Ang isa sa pangunahing dahilan ng pagtakwil ng mga Haredim sa [[Zionismo]] ang pag-aangkin na ang independiyensiyang pang politika ng mga Hudyo ay dapat lamang makamit sa pamamagitan ng interbensiyon ng [[diyos]] at sa pagdating ng [[mesiyas]] na Hudyo. Ang anumang pagtatangka na pwersahin ang kasaysayan ay nakikita ng mga ito na isang bukas na paghihimagsik laban sa Hudaismo. Ang status quo ng relihiyon na inayunan ni Ben-Gurion sa mga partidong Ortodoksong Hudyo sa panahon ng deklarasyon ng independiyensiya ng Israel noong 1948 ay isang kasunduan sa papel ng [[Hudaismo]] na gagampanan sa pamahalaan at sistemang hudikatura ng Israel. Sa ilalim ng kasunduang ito ang: * Ang Hepeng [[Rabbi]] ay may kapangyarihan sa [[kashrut]], [[shabbat]], paglilibing na Hudyo, mga isyung personal gaya ng [[kasal]], [[diborsiyo]] at mga pag-akay. * Ang mga kalsada sa pamayanang Haredi ay sarado sa trapiko tuwing [[shabbat]]. * Walang sasakyang pampubliko sa shabbat at ang karamihan ng mga negosyo ay sarado. Gayunpaman, may sasakyang publiko sa [[Haifa]] dahil ito ay may isang malaking populasyon ng Arabo. * Ang mga restaurant na nagnanais na mag-anunsiyo ng mga sarili nito bilang [[kosher]] ay dapat sinertepikuhan ng Hepeng Rabbi. * Ang pag-aangkat sa Israel ng mga pagkaing hindi kosher ay bawal. Sa kabila ng pagbabawal na ito, ang ilang mga sakahan ng baboy ay nagsusuplay sa mga establisyemento na nagtitinda ng puting karne dahil sa pangangailangan mula sa ibang mga sektor ng populasyon. Sa kabila ng status quo, ang Korte Suprema ng Israel ay nagpasya noong 2004 na ang mga lokal na pamahalaan ay hindi pinapayagan na magbawal ng pagtitinda ng karne ng baboy bagaman ito ay nakaraang isang karaniwang by-law. Gayunpaman, ang ilang mga paglabag sa status quo ay nananaig gaya ng pagbubukas ng ilang mga mall tuwing shabbat. Bagaman ito ay labag sa batas, ang pamahalaan ay nagbubulagbalagan dito. Ang maraming mga bahagi ng status quo ay hinamon ng mga sekular na Israeli gaya ng kontrol ng Hepeng Rabbi sa mga kasal na Hudyo, diborsiyong Hudyo, mga pag-akay at ang tanong kung sino ang Hudyo para sa mga layunin ng imigrasyon. Bagaman ang estado ng Israel ay pumapayag sa kalayaan ng relihiyon para sa lahat ng mga mamamayan nito, ito ay hindi pumapayag sa [[Kasal (institusyon)|sibil na kasal]]. Ang estado ay nagbabawal at hindi nag-aaproba sa anumang mga kasal na sibil o mga diborsiyong hindi relihiyoso na ginagawa sa loob ng Israel. Dahil dito, ang ilang mga Israeli ay nagpapakasal sa labas ng Israel. Sa ngayon, ang mga sekular na Israeling-Hudyo ay nag-aangkin na hindi sila relihiyoso at hindi nagmamasid ng mga batas ng Hudyo at ang Israel bilang isang demokratikong modernong bansa ay hindi dapat magpwersa sa mga pagmamasid ng mga batas na Hudyo sa lahat ng mga mamamayan nito laban sa kanilang kalooban. == Politika == Ang Israel ay nasa ilalim ng isang sistemang [[parlamento|parlamentaryo]] bilang isang demokratikong republika na may pangkalahatang karapatang bumoto. Ang isang kasapi ng parlamento na sinusuportahan ng mayoridad ng parlimaneto ang nagiging punong ministro. Ang punong ministro ang pinuno ng pamahalaan at ng gabinete. Ang Israel ay pinamamahalaan ng 120 kasaping [[parlamento]] na kilala bilang [[Knesset]]. Ang pagiging kasapi ng knesset ay batay sa representasyong proporsiyonal ng mga partido na may isang 2% electoral threshold na sa kasanayan ay nagresulta sa mga pamahalaang koalisyon. Ang mga halalan sa parlamento ay isinagagawa tuwing apat na taon ngunit ang hindi matatag na mga koalisyon o isang botong walang konpidensiya ay maaaring magwakas ng pamahalaan ng mas maaga. Ang mga pangunahing batas ng Israel ay nagsisilbi bilang [[hindi naisulat na konstitusyon]]. Noong 2003, ang knesset ay nagsimulang magdrapto ng isang opisyal na konstitusyon batay sa mga batas na ito. Ang presidente ng Israel ang pinuno ng estado na may limitado at karamihang mga katungkulang seremonyal. === Mga teritoryong sinakop ng Israel === Noong 1967, bilang resulta ng [[Digmaang Anim na Araw]], nakamit ng Israel ang kontrol ng West Bank (Judea at Samaria), Silangang Herusalem, Gaza Strip at Golan Heights. Nakuha rin ng Israel ang kontrol ng Peninsulang Sinai ngunit ibinalik ito sa Ehipto bilang bahagi ng Kasunduang Kapayaan na Israel-Ehipto. Kasunod ng pagkakabihag ng Israel ng mga teritoryong ito, ang mga tirahan na binubuo ng mga mamamayang Israeli ay itinatag sa loob ng bawat nito. Nilapat ng Irael ang batas na sibilyan sa Golan Heights at Silangang Herusalem na nagsasama ng mga ito sa teritoryo nitong soberanya at nagkakaloob sa mga nakatira dito ng katayuang permanenteng residente at ang pagpili na mag apply ng pagkamamayan. Salungat dito, ang West Bank ay nanatili sa ilalim ng operasyong militar at ang mga Palestino sa sakop na ito ay hindi maaaring maging mamamayan ng Israel. Ang Gaza Strip ay independiyente sa Israel na walang militar ng Israel o presensiya ng sibilyan ngunit ang Israel ay nagpapanatili ng kontrol sa himpapawid at mga katubigan nito. Ang Gaza Strip at ang West Bank ay nakikita ng mga Palestino at karamihan ng pamayanang internasyonal bilang ang lugar ng hinaharap na estado ng [[Palestina]]. Idineklara ng UN Security Council ang aneksasyon ng Israel ng Golan Heights at Silangang Herusalem bilang "walang bisa" at patuloy na nakikita ang mga ito na sinasakop. Ang International Court of Justice na pangunahing organong hudisyal ng United Nations ay nagsaad sa opinyon nitong pagpapayo noong 2004 tungkol sa legalidad ng pagtatayo ng harang na Israeli sa West Bank na ang mga lupaing nabihag ng Israel sa Digmaang Anim na Araw ay teritoryong sinakop. Ang katayuan ng Silangang Herusalem sa anumang kasunduang kapayapaan ay minsang naging mahirap na harang sa mga negosiasyon sa pagitan ng mga pamahalaan at kinatawan ng Israel at Palestina dahil nakikita ng Israel ang Silangang Herusalem bilang soberanyang teritoryo nito at bilang bahagi ng kabisera nito. Ang karamihan ng mga negosiasyon ukol sa mga teritoryo ay batay sa United Nations Security Council Resolution 242 na nagbibigay diin sa inadmisibilidad ng pagkakamit ng teritoryo sa pamamagitan ng digmaan at tumatawag sa Israel na umurong mula sa mga sinakop na teritoryong ito kapalit ng pagbabalik ng pagiging normal ng mga ugnayan sa estadong Arabo na prinsipyong kilala bilang "Lupain para sa kapayapaan". === Mga ugnayang pandayuhan === Ang Israel ay nagpapanatili ng mga ugnayang diplomatiko sa mga 157 bansa at may mga 100 misyong diplomatiko sa buong mundo. Ang tanging tatlong mga kasapi ng [[Liga ng Arabo]] na may normal na ugnayan sa Israel ang Ehipto, Jordan at Mauritania. Gayunpaman, ang Israel ay nakikita pa ring isang kaaway na bansa ng mga Ehipsiyo sa kabila ng kasunduang kapayapaan sa Israel. Sa ilalim ng batas na Israeli, ang Lebanon, Syria, Saudi Arabia, Iraq, at Yemen ay mga kaaway na bansa at ang mga mamamayang Israeli ay hindi pinapahintulutang bumisita sa mga bansang ito nang walang pahintulot ng Kalihim na Panloob ng Israel. Ang Unyong Sobyet at Estados Unidos ang unang dalawang mga bansa na kumilala sa Estado ng Israel. Ang Israel ay itinuturing ng Estados Unidos na pangunahing ka-alyado sa Gitnang Silangan batay sa mga karaniwang pagpapahalagang demokratiko, mga apinidad na relihiyoso at mga interes na pang-seguridad. Ang Estados Unidos ay nagkaloob ng $68 bilyon sa tulong militar at $32 bilyon sa mga grant sa Israel mula 1967 sa ilalim ng Aktong Pagtulong sa Dayuhan na higit sa anumang mga bansa hanggang noong 2003. Ang Estados Unidos at Israel ay may magkaibang mga pananaw sa ilang mga isyu gaya ng Golan Heights, Herusalem, at mga pagtira. ==Mga sanggunian== {{reflist}} == Mga panlabas na link == {{wikibalitakat|Israel}} {{Commonscat|Israel}} * [http://www.gov.il/ Pamahalaan ng Israel] * [http://www.pmo.gov.il/ Punong Ministro ng Israel] * [http://www.president.gov.il/ Pangulo ng Israel] * [http://www.knesset.gov.il/ Ang Kneset], ang parlamento ng Israel * [http://www.court.gov.il/ Kataas-taasang Hukuman ng Israel] * {{wikivoyage}} {{Middle East}} {{Asya}} [[Kategorya:Mga bansa sa Asya]] [[Kategorya:Israel| ]] bp1vutfrjm52asxh1hdudwypjccnidt 0 8073 2218518 2119279 2026-08-01T17:36:06Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2218518 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country |native_name = ''{{aut|Imperium Romanum}}''<ref>PERLA SOAP (translates as "Roman Empire").</ref> <br /> {{Polytonic|Βασιλεία τῶν Ῥωμαίων}} <br /> ''Basileía tôn Rhōmaíōn'' <br /> Eastern Roman Empire |conventional_long_name = Silangang Imperyo Romano |common_name = KASINUNGALINGAN NI MAM PERLA SA ap SUBJECT NAMIN...''' |continent = Aprika, Europa, Asya |region = [[Dagat Mediteraneo]] |era = Huling Makaluma-Huling Gitnang Panahon |status = Imperyo |government_type = [[Awtokrasya]] |year_start = 330 |event_start = Pagtatatag sa [[Konstantinopla]] |date_start = Mayo 11 |year_end = 1453 |event_end = Pagbagsak ng Konstantinople |date_end = Mayo 29 |event1 = Paghiwalay ng Silangan-Kanluran |date_event1 = 1054 |event2 = Pagbagsak ng Konstantinople sa [[Ikaapat na Krusada]] |date_event2 = 1204 |event3 = Pagbawi sa Konstantinople |date_event3 = 1261 |event_pre = Hinati ni [[Diocletiano]] ang [[Imperyo Romano|imperyo]] sa silangan at kanluran |date_pre = 285 |event_post = Pagbagsak ng [[Imperyo ng Trebizond|Trebizond]] |date_post = 1461 |p1 = Imperyong Romano |flag_p1 = Vexilloid of the Roman Empire.svg |s1 = Imperyong Ottoman |flag_s1 = Flag of the Ottoman Empire (1453-1844).svg |s2 = Imperyo ng Trebizond |flag_s2 = Komnenos-Trebizond-Arms.svg |s3 = Despotado ng Morea |flag_s3 = |s4 = Despotado ng Serbia |flag_s4 = |s5 = Prinsipalidad ng Wallachia |flag_s5 = Flag_of_Wallachia.svg |s6 = Liga ng Lezhë |flag_s6 = |s7 = Republika ng Venezia |flag_s7 = Flag of Most Serene Republic of Venice.svg |image_flag = Flag_of_PalaeologusEmperor.svg |flag = |flag_type = Watawat ng Imperyo sa huli nitong bahagi | |image_coat = Byzantine Palaiologos Eagle.svg |symbol = Double-headed eagle |symbol_type = Iskudo ng imperyo | |image_map = LocationByzantineEmpire 550.png |image_map_caption = Ang Imperyong Byzantine sa pinakamalik nitong sakop sa panahon ni [[Justinian]] sa pagitan ng 550. |capital = [[Constantinopla]]&sup1; |common_languages = [[wikang Latin|Latin]] hanggang sa ika-7 siglo, [[wikang Griyego|Griyego]] ang sumunod |religion = [[Religion in ancient Rome|Relihiyong Romano]] hanggang 391, [[Silanganing Orthodox]] ng [[Kristiyanismo]] pagkatapos |currency = [[Solidus (coin)|Solidus]], [[Baryang Bizantino|Hyperpyron]] | |leader1 = [[Constantino ang Dakila]] |leader2 = [[Konstantino XI Paleologus]] |year_leader1 = 306–337 |year_leader2 = 1449–1453 |title_leader = [[Emperador]] | |legislature = [[Senado ng Roma|Senado ng Constantinopla]] | |stat_year1 = 4th cent³ |stat_area1 = |stat_pop1 = 34,000,000 |stat_year2 = 8th cent (780 AD) |stat_area2 = |stat_pop2 = 7,000,000 |stat_year3 = 11th cent³ (1025 AD) |stat_area3 = |stat_pop3 = 12,000,000 |stat_year4 = 12th cent³ (1143 AD) |stat_area4 = |stat_pop4 = 10,000,000 |stat_year5 = 13th cent (1204 AD) |stat_area5 = |stat_pop5 = 9,000,000 |stat_year5 = 13th cent (1281 AD) |stat_area5 = |stat_pop5 = 5,000,000 |footnotes = &sup1; Constantinople (330–1204 and 1261–1453). The capital of the [[Empire of Nicaea]], the empire after the Fourth Crusade, was at [[Nicaea]], present day [[İznik]], [[Turkey]].<br />² Establishment date traditionally considered to be the re-founding of Constantinople as the capital of the Roman Empire although other dates are often used<br />³ See [[Population of the Byzantine Empire]] for more detailed figures taken provided by ''McEvedy and Jones, "Atlas of world population history", 1978,'' as well as ''Angeliki E. Laiou, "The Economic History of Byzantium", 2002.'' }} Ang '''Silangang Imperyong Romano''', '''Imperyo ng Roma sa Silangan''', o '''Imperyong Bisantino''' ('''[[Bisantium]]''') ay mga pangalang inilalapat sa Imperyo Romano noong [[Gitnang Panahon]] na may kabisera sa [[Constantinopla]] (na ngayo’y [[Istanbul]]). Tinutukoy ito ng mga naninirahan dito pati ng mga kalapit na bansa bilang ''Imperyo Romano'' (sa Griyego Βασιλεία Ῥωμαίων, ''Basileía Rhōmaíōn'') o Imperyo ng mga Romano o Romania (Ῥωμανία, ''Rhōmanía''). Ang mga emperador nito ang nagpatuloy ng pamamahala ng mga emperador Romano upang panatiliin ang tradisyon at kulturang Griyego-Romano. Sa daigdig Islamika, higit na kilala ito bilang روم‎ (Rûm "''Roma''"). Dahil naman sa pananaig ng [[Griyego]] sa wika, sa kultura at sa buhay, kilala ito sa Kanluran o Europa noong mga panahong iyon bilang ''Imperium Graecorum'', Imperyo ng mga Griyego. Ang pag-inog ng Imperyo Romano sa Silangan mula sa matandang Imperyo Romano ay isang proseso na nagmula noong ilipat ni Constantino ang kabisera sa Bizancio mula sa Nicomedia, Anatolia (ng kasalukuyang [[Turquia]]). Binansagan ang [[Bizancio]] ng bagong pangalan - ang ''Bagong Roma (Nova Roma)'' o Constantinopla - na nasa pasig ng [[Bosforus]]. Pagdatal ng siglo 7 sa ilalim ng paghahari ni Emperador Heraclio, ang mga reporma nito ang nagpabago sa lakas militar ng imperyo. Noong mga panahong ito kinilala ang Griyego bilang opisyal na wika na nagdulot din ng bagong karakter sa imperyo. Sa libong taon pag-inog ng Imperyo kasama ang maraming balakid at pagkawala ng mga teritoryo, napanatili niya ang sarili bilang isa sa pinakamalakas na pwersa militar, kultural at ekonomika sa buong [[Europa]]. Kumalat ang impluwensiya nito sa [[Aprika|Hilagang Africa]] at sa [[Malapit Silangan]] halos buong Edad Media. Matapos ang huling pagbawi sa ilalim ng dinastiyang Comnena noong siglo 12, unti-unting lumubog ang Imperyo hanggang sa paglupig rito ng mga Turkong [[Otomano]] sa Constantinopla at sa mga natitira nitong teritoryo noong siglo 19. Kuta ng Kristiyanismo ang imperyo at isa sa mga pangunahing lunduyan ng kalakalan ito sa mundo. Ito ang tumulong sa pagtatanggol sa paglusob ng mga Muslim sa kanlurang Europa. Pinatatag nito ang pananalapi sa buong rehiyong [[Mediterreneo]]. Malaki ang naging impluwensiya nito sa mga batas, sistema politika at kaugalian ng halos buong Europa at Gitnang Silangan. Pinanatili rin nito ang mga gawa sa panitikan at agham ng matandang Grecia, Roma at iba pang mga kultura. Ang katagang “Imperyo Bizantino” ay isang katha ng mga mananalaysay at hindi ginamit noong panahon ng imperyo. Ang pangalan ng imperyo sa Griyego ay ''Basileia Rhōmaiōn'' (Griyego: Βασιλεία Ῥωμαίων) — "Ang Imperyo ng mga Romano" – salin mula sa pangalan nito sa Latin na Imperyo Romano (Latin: ''Imperium Romanōrum''); o ''Rhōmania'' (Griyego: Ῥωμανία). Sa ilalim ng pamumuno ni '''Constantine''', muling napag-isa ang Imperyong Roman na hinati sa panahon ni '''Emperador Diocletian'''. Subalit sa pagkakataong ito, pinagtuonan ni '''Constantine''' ang pagpapaunlad sa Silangang Imperyong Roman. Inilipat ni '''Costantine''' ang kabisera ng Imperyong Roman mula Rome sa '''Byzantuim''' (kasalukuyang '''Istanbul''' sa Turkey). Tinawag ang lungsod na '''Constantinople''' noong 330 C.E.. Ang '''Costantinople''' rin ang naging kabisera ng isang makapangyarihang imperyo-ang '''Imperyong Byzantine'''. == Pagpapangalan == Nangyari ang pagtatakda sa Imperyo bilang ''“Bizantino”'' sa kanlurang [[Europa]] noong 1557 noong maglathala ng kanyang katha-sulat ang isang mananalaysay na Aleman na si Hieronymus Wolf na pinamagatang '''''Corpus Historiæ By¬zantinæ''''', isang kalipuan ng mga kathang Bizantino. Ang paglalathala noong 1648&nbsp;ng Byzantine du Louvre (''Corpus Scriptorum Historiæ Byzantinæ''), at noong 1680&nbsp;ng ''Historia Byzantina'' ni Du Cange ay lalong nagpatanyag sa paggamit ng katagang Bizantino sa mga awtor na Frances tulad ni Montesquieu. Ang palansak na paggamit ng katagang “Bizantino” sa kanlurang mundo ay naganap sa pagdatal ng siglo 19 sa pagsilang ng makabagong [[Gresya]]. Ang paggamit ng “[[Talaan ng mga Emperador Bizantino|Imperyo Bizantino]]” gayundin ng ''Imperium Graecorum'' (Imperyo ng mga Griyego) ay pagpapakita rin sa di-pagtanggap sa pag-angkin ng imperyo bilang tagapagmana ng Imperyo Romano. Ang pag-angking Bizantino sa tronong Romano ay matibay na nilabanan ni Papa Leon mula pa man sa pagpuputong kay [[Carlomagno]] bilang Imperator Augustus noong taong 800. Kapag binabanggit ng mga Papa o mga namumuno sa Kanluran ang pangalang Romano na tumutukoy sa mga [[Talaan ng mga Emperador Bizantino|Bizantinong Emperador]] , kanilang ginagamit ang katagang ''Imperator Romaniæ'' sa halip na ''Imperator Romanorum'', na isang titulo na ginagamit ng mga taga-Kanluran para lamang kay Carlomagno at sa mga sumunod sa kanya. == Kasaysayan == === Paghahati ng Imperyo Romano === Noong siglo 3, tatlong krisis ang dumagok sa Imperyo Romano: nilusob ito mula sa labas, mga giyera sibil sa loob nito, at ekonomiyang lulugo-lugo at puno ng problema. Humupa ang kahalagahan ng lungsod ng [[Roma]] bilang sentro administratibo. Nagtatag ng bagong sistemang administratibo si [[Diocleciano]] – ang [[tetrarkiya]]. Inagapay niya ang sarili sa isang katulong emperador o Augusto. Ang bawat Augusto naman ay may batang ka-asisteng ampon o Cesar na kasamang namumuno at sa lumaon ay taga-pagmana ng puwesto ng matandang pinuno. Subalit ang tetrarkya ay gumuho nang magbitiw sina [[Diocleciano]] at [[Maximiano]]. Pinalitan ito ni [[Constantino I]] ng dinastikong pagpapamana ng trono.<ref name="BG">Gibbon (1906), Part II Chapter 14: [https://web.archive.org/web/20080625235855/http://olldownload.libertyfund.org/Texts/Gibbon0105/DeclineAndFall/Vol02/PDFs/0214-02_Pt06_Chap14.pdf 200].</ref> Inilipat ni [[Constantino ang Dakila]] ang luklukan ng Imperyo. Nagpalabas din ito ng mga mahahalagang pagbabago sa mga batas sibil at panrelihiyon..<ref name="G168">{{harvnb|Gibbon|1906|loc=III, {{PDFlink| [http://web.archive.org/web/20080625235904/http://olldownload.libertyfund.org/Texts/Gibbon0105/DeclineAndFall/Vol03/PDFs/0214-03_Pt04_Chap18.pdf 168] |2.35&nbsp;MB}}}}</ref> Noong 330, itinatag ang [[Constantinopla]] bilang pangalawang Roma (''Nova Roma'')sa lugar ng Bizancio na nakasadlak sa rutang kalakalan sa pagitan ng Kanluran at Silangan. Nagpuno si Constantino ng mga repormang administratibo na sinimulan ni Diocleciano. Pinatatag niya ang salapi (ang gintong solidus na kanyang sinimulan ay matatag at tunay na hinanap), at binago ang balangkas ng sandatahan. Sa pamamahal ni Constantino, muli nitong natamo ang lakas militar at panahon ng katatagan at kaunlaran. [[Talaksan:Roman Empire about 395.jpg|thumb|300px|left|Mapa ng Imperyo Romano ca. 395, na nagpapakita ng mga diyosis at mga probinsiyang pretoriano ng [[Italia]], Illyrico at Oriens (silangan), na halos analogo sa apat na sona ng impluwensay ng mga tetrarko ayon sa reporma ni [[Diocleciano]].]] Sa ilalim ni Constantino, hindi man naging isang eksklusibong relihiyon ang [[Kristiyanismo]] kung saan nagtamo ito ng pitak sa imperyo sa pagbibigay malaking suporta ng Emperador dito. Itinatag ni Constantino ang palakad para sa mga emperador na hindi ito dapat lumutas sa mga katanungan tungkol sa doktrina, sa halip tatawag ito ng konsilio eklesiyastikong panglahat. Ipinatawag ni Constantino ang [[Kapulungan ng Arles]] at ipinakita niya ang sarili bilang ulo ng Simbahan sa [[Unang Konseho sa Niseya]]. .<ref name="B163">[http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/secondary/BURLAT/2*.html#5 Byzantine Roman Empire 1]</ref> Maipakikita ang kalagayan ng Imperyo noong 395 sa mga nagawa ni Constantino. Sa katatagan ng dinastikong palakad na kanyang itinatag at nang mamatay ang emperador na si [[Teodosio I]] nang taong iyon kanyang maipamamana ang puwestong imperyal na ito sa kanyang dalawang anak na lalaki: kay Arcadio ang Silangan at kay Honorio ang Kanluran.<ref>[http://www.infoplease.com/ce6/history/A0809704.html Paghati sa Imperium Romanum]</ref> Si Teodosio ang huling emperador na naghari sa buong lawak ng imperyo na ngayo’y nahati. Nakaiwas sa malaking kahirapan ang Silingan Imperyo kumpara sa Kanluran noong bahagi ng siglo 3 at 4 dahil sa katatagan ng kulturang panglunsod at mainam na mapagkukunan ng pera na ginamit sa pagpapatahimik ng mga barbarong panlabas sa pagbibigay ng suhol at pagbabayad sa mga mersenaryong panlabas. Lalo ring pinatibay ni [[Teodosio II]] ang muralya ng Constantinopla na proteksiyon nito sa maraming pang paglusob. Hindi napigtas ang muralya hanggang taong 1204. Upang patihimikin ang mga [[Hunos]] ng Atila, tinustusan sila ni Teodosio (ng halos 300&nbsp;kg (700&nbsp;lb) ng ginto).<ref name=Nathan>Nathan, [http://www.roman-emperors.org/theo2.htm Theodosius II (408–450&nbsp;AD)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200413123203/http://www.roman-emperors.org/theo2.htm |date=2020-04-13 }}</ref> Moreover, he favored merchants living in Constantinople who traded with the Huns and other foreign groups. Dagdag pa rito, kanyang pinaboran ang mga mangangalakal na naninirahan sa Constantinopla na nakikipagkalakal sa mga Hunos at iba pang panglabas na mga grupo. Pinutol ang napakalaking halagang suhol ng kanyang kahaliling si Marciano. Gayundin, nakatuon na ang atensiyon ng Attila sa [[Kanlurang Imperyo Romano]]. Nang mamatay siya noong 453, bumagsak ang kanyang imperyo. Sinimulan ng Constantinopla ang masamang relasyon nito sa mga Hunos na nang lumaon ay lalaban bilang mga mersenaryo sa sandatahang-lakas Bizantino. Matapos bumagsak ang Atila, lumaganap ang panahon ng kapayapaan sa Silangang Imperyo habang ang Kanlurang Imperyo ay bumagsak (na karaniwang inilalagay sa taong 476 nang inalis sa puwesto ang Kanlurang Emperador na si [[Romulus Augustulus]] ni [[Odoacer]], isang Romanong heneral na may dugong Aleman na hindi na pinalitan ng isang pang tutang pinuno). === Imperyong Romano ng Silangan, c. AD 480 === Upang makuhang uli ang Italia, nakipagnegosasyon ito sa mga [[Ostrogodo]] ni Teodorico na namuhay sa Moesia. Ipinadala niya ang godong hari sa Italia bilang magister militum per Italiam (“punong komandante para sa Italia”). Matapos bumagsak si Odoacer noong 493, mag-isang naghari si Teodorico, na nanirahan sa Constantinopla noong kabataan niya, sa buong Italia. Kaya, pahiwatig na sinakop ni Teodorico ang Italia bilang Ostrogotikong kaharian, napanatili ni Zeno bilang paghaharing nominal sa kanlurang lupa habang inalisan nito ang Silangang Imperyo ng mga di masupil na tagasunod. Noong 491, naging emperador si Anastasio I, isang matandang opisyal sibil na tubong Romano, ngunit sa pagdatal lamang ng 498 nang tunay na natugunan ng mga pwersa ng bagong emperador ang taga-Isaurio. Ipinakita ni Anastacio na siya isang matikas ng tagapagbago at mahusay na administrador. Napabuti niya ang sistema ng pananalapi ni Constantino I sa pagtatakda ng timbang sa tansong follis, ang perang ginagamit sa pangaraw-araw na transaksiyon. Kanya ring binago ang sistema ng buwis at tuluyang inalis ang kinamumuhiang buwis na chrysargyron. Ang Panalapiang Estado ay naglalaman ng malaking halaga ng ginto - 145,150&nbsp;kg (320,000&nbsp;lbs) nang siya ay mamatay. === Ang Pagbawi ng mga rehiyon sa Kanluran === [[Talaksan:LocationByzantineEmpire.svg|thumb|left|Ang paglaki ng Imperyo sa pamamahala ni Justinian I.]] Si [[Justiniano I]], na nakuha ang trono noong 527, ay nag-ambisyon na mabawi ang mga dating territoryo ng [[Imperyong Romano]]. Siya ay isang anak ng Illyrian na mahirap lamang, pero siya ay nagkaroon na ng impluyensa sa pamamahala ng tito niya, si [[Justin I]] (518–527).<ref name="BEv">{{cite encyclopedia|title=Byzantine Empire|encyclopedia=Encyclopaedia Britannica}}<br />* Evans, [http://www.roman-emperors.org/justinia.htm Justinian (AD&nbsp;527–565)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200413123151/http://www.roman-emperors.org/justinia.htm |date=2020-04-13 }}</ref> Lumitaw ang isang kaguluhan sa kanyang pamamahala, ang ''Nika Revolt'', pero hindi naging matagumpay ang mga nag-alsa na mapatalsik siya. Dahil dito, lalo pang lumakas ang kapangyarihan ni Justiniano.<ref name="Ev">Evans, [http://www.roman-emperors.org/justinia.htm Justinian (AD&nbsp;527–565)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200413123151/http://www.roman-emperors.org/justinia.htm |date=2020-04-13 }}</ref> Ang pagsalakay sa Kanluran ay nagsimula noong 533, kung saan pinadala ni Justinian ang kanyang heneral na si [[Belisarius]] para makuha ang [[Lalawigang Romano|Hilagang Aprika]] mula sa mga Bandalo (Vandals) dala ang mga sundalo na aabot sa 15,000 katao. Naging matagumpay ang ekspidisyon, pero tumigil lamang ang resistensiya ng mga tribo noong 548. Noong 535, isang maliit na Bisantinong ekspidisyon na pinadala sa [[Sicily]] ay madaling nagtagumpay, pero pinalakas ng ma Goth ang kanilang resistensiya, kaya noong 540 lamang nagtagumpay ang imperyo, kung saan kinuha ni Belisarius ang [[Ravenna]], pagkatapos mabawi ang [[Naples]] at [[Roma]].<ref>=[http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/secondary/BURLAT/19B*.html Byzantine Expansion 236–258]</ref> Si Justinian ay naging tanyag dahil sa kanayang pag-aayos ng Batas Romano sa tulong ni [[John the Cappadocian]]<ref name="VJ">Vasiliev, [http://www.intratext.com/IXT/ENG0832/_PC.HTM The Legislative Work of Justinian and Tribonian]</ref> . Sinimulan ng huli noong 529 ang komisyon (10 tao) na ayusin ang sinaunang Batas Romano, kung saan ginawa ang bagong ''[[Corpus Juris Civilis]]'', isang koleksiyon ng mga batas na tinawag na ''"Justinian's Code"''. Sa pagkamatay ni Justiniano I noong 565, ang kanyang tagapagmana, si [[Justin II]] ay hindi nagbayad ng tribute sa mga Persa ''(Persian)''. Binawi din ng mga Lombard ang [[Italya]], sa katapusan ng siglo, isang bahagi na lamang ng Italya ang nasa kamay ng Imperyo. === Alexios I Kommenos at ang Unang Krusada === [[Talaksan:Byzantiumforecrusades.jpg|150px|thumb|Mapa ng imperyo bago ang Krusada.]] Pagkatapos ng ilang siglo ng paghina ng [[Byzantine Empire#Ekonomiya|Ekonomiya ng imperyo]], isang ''muling-paglakas'' ang naganap na itinuring na ''restorasyong Komneniano'' dahil sa mga ginawa ng emperador noong panahon ng Dinastiyang Komnenian. Si [[Alexios I Komnenos]] ay nagkaroon ng problema sa mga pag-atake ng mga Normano kung saan kinuha ng huli ang Dyrrhachium at Corfu, at binantaan ang Larissa sa Thessaly. Ang kamatayan ng normanong lider na si Robert Guiscard's noong 1085 ay pansamantlang pumigil sa problema. Sumunod din ang pagkamatay ng Sultan ng Seljuq sultan died, at bumagsak ang Sultanato. Tinalo ni Emperador Alexios ang mga Pechenegs sa Labanan sa Levounion noong 28 Abril 1091.<ref>Aklat:"''Deeds of John and Manuel Comnenus''" ISBN 978-0-231-04080-8</ref> Nagawa niyang ibalik ang kapayapaan sa Kanluran ng imperyo. Ang kanyang apela sa Kanlurang Europa (lalo na sa [[Santo Papa]]) para sa tulong laban sa mga Turko ang siyang hudyat para masimula ang mga Krusada. === Ika-apat na Krusada at ang Paghina ng Imperyo === Ang ika-apat na [[Krusada]] ay pinasimulan ni Papa Innocent kung saan dapat labanan ng mga Krusaders ang [[Ehipto]]. Pero, noong Abril 1204, ang mga Taga-Krusada ay Ninakawan ang [[Constantinopla]], ang kabisera ng imperyo. Dahil dito, tuluyan nang naghiwalay ang [[Simbahang Katoliko]] at ang [[Simbahang Orthodox]].<ref>'Crusades' - Encyclopædia Britannica 2006</ref> [[Talaksan:LatinEmpire2.png|150px|thumb|Ang mapa ng Latin Empire (at mga vassal) at ng mga natirang estado ng imperyo: [[Imperyo ng Niseya]], [[Imperyo ng Trebizond]] at [[Despotado ng Epirus]].]] Pagkatapos ng pagsalakay at pagnakaw sa [[Constantinopla]] noong 1204, ang mga natirang estado ng imperyo: [[Imperyo ng Niseya]] at [[Despotado ng Epirus]] ang naitatag. Ang [[Imperyo ng Trebizond]] ay itinatag ilang linggo bago ang pagsalakay sa Constantinopla. Ang [[Imperyo ng Niseya]], ang pinakamalapit sa [[Constantinopla]] ay nahirapan at unti-unting naubos ang territoryo sa timog Anatolia.<ref>Kean (2005)<br />* Madden (2005), 162<br />* Lowe-Baker, [https://web.archive.org/web/20071016205009/http://oocities.com/egfroth1/Seljuqs.htm The Seljuks of Rum]</ref> Ang paghina ng [[:en:Sultanate of Rûm|Sultanado ng Rûm]] dahil sa pagsalakay ng mga Mongol ay siyang nagpahina rin sa mga Bizantino sa Asya Minor.<ref>Lowe-Baker, [http://www.oocities.com/egfroth1/Seljuqs.htm Ang Mongol Invasion]{{Dead link|date=Oktubre 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Pero, dahil sa Pagsalakay ng mga Mongol, medyo napahinga ang Nicaea sa pagsalakay ng mga Seljuk. Muling nabawi ng [[Imperyo ng Niseya]] ang [[Constantinopla]] mula sa mga Latin noong 1261 at tinalo ang Epirus. Ito ay nagdulot ng muling pagkabuhay ng katanyagan ng Ekonomiyang Bizantino sa pamamahala ni [[Michael VIII Palaiologos]]. Maraming proyekto din ang sinimula para ayusin ang mga nasira sa kabisera dulot ng ika-apat na Krusada. Pero, unti-unting naubos ng mga ghazi ang teritoryo sa Asya Minor. === Digmaang Bizantino-Ottomano at ang Pagbagsak ng Constantinopla === Muling nalugmok sa kahirapan ang imperyo dahil sa 6-taon digmaang sibil pagkatapos ng kamatayan ni [[Andronikos III]]. Unti-unting kinuha ng [[Imperyong Ottoman|lumalakas na mga Ottoman]] ang mga territoryo sa Serbia; isang lindol sa [[Gallipoli]] noong 1354 ay naging daan para makuha ito ng mga Ottoman.<ref>{{harvnb|Reinert|2002|p=268}}.</ref> [[Talaksan:Eastern Mediterranean 1450 .svg|thumb|150px|Eastern Mediterraneano bago ang Pagbagsak ng Constantinopla.]] Ang mga emperador ay humingi ng tulong sa kanluran, ngunit ayon sa Papa, magpapadala lamang sila ng tulong kung muling mag-kaisa ang dalawang simbahan.<ref name="R84-85">{{harvnb|Runciman|1990|pp=84–85}}.</ref> Ang kaunting tulong at pagpadala ng sundalo ng kanluranng Europa ay hindi naging sapat upang matalo ang malakas na [[Imperyong Ottoman]]. Ang kabisera na [[Constantinople]] ay hindi na mataao. Isa na lang itong hindi-mataong lungsod na pinaliligiran ng mga taniman at mga abandonadong gusali. Noong 2 Abril 1453, ang Ottoman Sultan Mehmed II ay lumusob sa kabisera na may 80,000 sundalo.<ref name="R84-86">Runciman (1990), 84–86</ref>. Tuluyan nang [[Pagbagsak ng Constantinopla|bumagsak ang kabisera]] noong 29 Mayo 1453. Ang huling emperador, [[Constantine XI]] Palaiologos, ay huling nakita na tinanggal ang imperyong kasuotan ay nakipaglaban sa mga turko.<ref>{{cite book | last = Hindley | first = Geoffrey | title = A Brief History of the Crusades: Islam and Christianity in the Struggle for World Supremacy | url = https://archive.org/details/briefhistoryofcr0000hind | year = 2004 | publisher = Constable & Robinson | location = London | isbn = 978-1-84119-766-1 | page = [https://archive.org/details/briefhistoryofcr0000hind/page/300 300]}}</ref> Pagkatapos ng pagbagsak ng imperyo, sinakop ni Mehmed II ang mga natirang Griyegong lupain ng Mistra noong 1460 at Trebizond noong 1461. == Ekonomiya == [[Talaksan:Iustinianus II solidus 691840.jpg|thumb|right|300px|Solidus ni [[Justiniano II]], sa pangalawang pag-upo, matapos ang 705.]] Pinakamaunlad ang ekonomiyang Bizantino sa [[Europa]] at [[Mediteraneo]] sa maraming siglo. Hindi napantayan ng Europa ang lakas pang-ekonomika nito hanggang sa dakong huli ng Edad Media. Pangunahing sangangdaan sa kalakalan ang [[Constantinopla]] nang maraming panahon na umaabot sa buong [[Eurasya]] at [[Hilagang Aprika]]. Ito rin ang pangunahing katapusan sa kanluran ng tanyag na [[Daang Seda]]. Binabanggit ng ilang eskolar na bago pa man dumating ang mga [[Arabe]] noong siglo 7, pinakamalakas na ekonomiya na sa buong mundo ang Imperyo. Subalit, ang pananakop ng mga Arabe ay nagdulot ng malaking pagbabago ng kapalaran na nagpahupa at nagpalubog rito. Ang mga reporma ni [[Constantino V]] (c. 765) nagpasimula ng pagbabagong sigla sa ekonomiya na nagpatuloy hanggang 1204. Mula siglo 10 hanggang the katapusan ng siglo 12, ipinamalas ng Imperyo Bizantino ang karangyaan niya. Ang lahat ng manlalakbay ay humanga sa mga nalikom na kayamanan nito sa kabisera. Ang lahat nang ito ay nagbago sa pagdating ng ika-apat na Cruzada na nagpabagsak sa kanyang ekonomiya. Sinubukang buhayin ang ekonomiya ng Palaiologoi subalit wala na silang kontrol sa mga puwersang ekonomika sa loob at labas ng bansa. Unti-unti ring nawala ang impluwensiya nito sa mga kaparaanan ng kalakalan at paghahalaga, at kontrol sa pagluluwas ng mga mamahaling metal at ayon sa ilang eskolar pati na rin sa paggawa ng salapi. Kalakalan ang isa sa mga pundasyong ekonomiko ng imperyo. Sinasabing ang mga hinabi (tela) ay pinakamahalagang bagay sa kalakalan. Ang seda ay iniluluwas sa [[Ehipto]] gayundin sa [[Bulgaria]] at Kanluran. Mahigpit na kontrol ng estado ang kalakalang panloob at panlabas nito. Sila lamang ang gumagawa ng salapi. Pormal na hawak at kontrolado ng gobyerno ang patubuan ng salapi at sa pagtataktada ng mga reglamento sa mga sindikatong pangkalakal at mga korporasyon kung saan may interes ito. Sa mga panahon ng krisis, nakikialam ang emperador at mga opisyal nito upang siguraduhin na sapat sa mga materyales ang kabisera at mababa ang halaga ng mga ani. Sa huli, ang mga sobrang kalakal ay kinakalap ng gobyerno sa pamamagitan ng buwis at ibinabalik ito sa sirkulasyon bilang suweldo ng mga opisyal ng estado o porma ng investment sa gawang pambayan.<ref name="M806">{{harvnb|Matschke|2002|pp=805–806}}, [https://web.archive.org/web/20080625235853/http://www.doaks.org/EconHist/EHB37.pdf].</ref> == Kultura == === Agham, Medisina, Batas === [[Talaksan:Raphael Baptism Constantine.jpg|left|400px|thumb|Ang Bautismo ni Constantino, pinta ng estudyante ni Rafael (1520-1524, fresco, Lungsod Vaticano, Palasyo Apostoliko). Isinulat ni Eusebio ng Cesaria, na isang kaugalian nong mga bagong binyag na Kristiyano noong panahong iyon, ipinagpaliban ni Constantino ang pagtaggap ng bautismo bago siya mamatay.<ref>Eusebius, IV, [http://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf201.iv.vi.iv.lxii.html lxii]</ref>]] Walang humpay ang Bizancio sa paglilinang ng mga katha ng sinaunang Klasiko. Dahil dito, ang agham Bizantino sa bawat panahon nito ay nakaakibat sa mga sinaunang [[pilosopiya]] at [[metapisika]]. Kahit na sa iba’t-ibang panahon malaki ang naging abuloy ng mga Bizantino sa aplikasyon ng mga agham (bantog rito ang pagtatayo ng [[Hagia Sophia]]), matapos ang siglo 6 humupa ang mga bagong abuloy ng mga eskolar na Bizantino sa agham sa larangan ng pagbubuo ng bagong hinua o pagpapalawig ng mga ideya ng mga klasikong awtor. Naudlot ang eskolastika nila noong mga kadilimang taon ng salot (plague) at pananakop ng mga Arabe. Subalit noong katapusan ng unang milenyo na tinatawag na Renasimientong Bizantino, isunulong ng mga eskolar na Bizantino kung saan sila ay naging dalubhasa sa pagpapaunlad ng mga agham Arabe at Persico lalo na sa [[astronomiya]] at [[matematika]]. Sa huling siglo ng Imperyo, ang mga dalubhasa sa balarilang Bizantino ang nangalaga at naghatid, sa papel at personal, sa pag-aaral ng balarila at panitikang Griyego sa bungad ng [[Renasimientong Italiano]]. Noong panahong ito, ang astronomiya at ibang mga agham pangmatematika ay itinuturo sa Trebizond. Halos lahat ng mga eskolar ay intresado rin sa medisina. Sa larangan ng batas, malinaw ang epekto ng mga repormang ipinaganap ni Justiniano I sa pag-inog ng jurisprudencia habang ang Ecloga ni Leon III ay may impluwensiya sa pagbuo ng mga batasan sa mundong Eslavaco.<ref>{{harvnb|Troianos|Velissaropoulou-Karakosta|1997|p=340}}</ref> === Relihiyon === Bilang tanda at pagpapakita sa katanyagan ng [[Patriarka ng Constantinopla]], ipinatayo ni Justianiano ang ''Simbahan ng Banal ng Karunungan ng Diyos'', [[Hagia Sophia]], na natapos sa maikling panahon nang apat at kalahating taon (532-537). Ayon kay Joseph Raya, iisa at pareho ang kulturang Bizantino at Ortodoxiya. Ang buhay ng Imperyo sa Silangan ay nakasalalay sa aktibong papel ng Emperador sa mga asunto ng Simbahan. Minana ng estadong Bizantino mula pa man nang panahong pagano ang pagpapatakbo ng mga asuntong administratibo at pananalapi ng pamunuang panrelihiyon na nakasalalay sa Simbahang Kristiyano. Bilang pagsunod sa padrong itinalaga ni [[Eusebio ng Cesarea]], itinalaga ng mga Bizantino ang Emperador bilang kinatawan o pasugo ni Kristo lalo na sa pagpapalawak ng Kristiyanismo sa mga pagano gayundin sa mga “panlabas” asunto ng relihiyon tulad ng administrasyon at pananalapi. Subalit ang papel ng imperyo sa mga asunto ng Simbahan ay hindi umunlad na itinatakda ng batas. Sa paglubog ng Roma at mga alitan sa loob ng mga partriyarkado sa Silangan, ang simbahan ng Constantinopla ang pinakamayaman at pinakamaimpluwensiyang sentro ng Sankristiyano noong pagitan ng ika-6 at 11 siglo. Kahit na multo na lamang ang Imperyo, hindi nabawasan ang Simbahan nang lubos na impluwensiya sa loob at labas ng imperyo. Sabi nga ni George Ostrogorsky: Nanatiling sentro ng mundo ng Ortodoxiya ang Patriyarkado ng Constantinopla na may sedeng metropolitano at arzobispado sa teritoryo ng Asia Menor at ng mga Balcano na nahulog sa Bazancio gayundin sa Caucaso, Rusia, at Lituania. Pinakamatatag na elemento ang Simbahan sa Imperyong Bizantino. === Sining at Panitikan === Ipinakikita ang malinggit na Evangeliong Rabula noong siglo 6 na may masalimuot at masagisag na anyo ng sining Bizantino. Mahalaga ang naging impluwensiya ng Imperyong Bizantino sa [[arkitektura]], pintura at iba pang tanawing-sining (visual arts). Nakatuon ang sining Bizantino sa mga ekspresyong panrelihiyon lalo na sa impersonal na pagpapakita ng sining na maingat na sinupil ng simbahan. Kumalat ang mga hugis Bizantino sa kalakalan at pananakop nito ng [[Italia]] at [[Cicilia]] kung saan sila tumagal datapuwat may panibagong hugis hanggang siglo 12 at naging impluwensiya sa pagbuo sa sining ng Renasimientong Italiano. Sa pagkalat ng simbahang Silanganing Ortodoxo, ang mga hugis Bizantino ay kumalat rin sa mga lungsod ng [[silangang Europa]] lalo na sa Rusia. Ang impluwensiya ng arkitekturang Bizantino, lalo na sa mga gusaling panrelihiyon, ay makikita magpahanggang ngayon sa ibat-ibang rehiyon mula Ehipto at Arabia hanggang [[Rusia]] at [[Romania]]. Sa panitikang Bizantino, may apat ang magkakaibang pangkulturang elemento ang maitatalaga: Griyego, Kristiyano, Romano at Silanganin. Madalas na pinagpapangkat ang panitikang Bizantino: taga-salaysay, taga-ensiklopedya at taga-paglahad, at mga manunulat ng tulang pambayan. Kasama sa dalawang huling pangkat ang panitikang pangsimbahan at teolohika at tulang pambayan. Sa halos dalawa hanggang tatlong libong [[Tomo (aklat)|tomo]] (volumes) ng panitikang Bizantino ang nakaligtas hanggang ngayon, halos tatlong daan at tatlumpo ang kumakatawan sa tulang pambayan, kasaysayan, agham at pseudo-agham. Habang ang pinakamayabong na panahon ng panitikang pambayan ng Bizancio ay naganap noong siglo 9 hanggang 12, ang panitikang panrelihiyon ay mas naunang nalinang kung saan ang Romanos at ang Melodista ang pangunahing kumakatawan dito.<ref name="CLi">{{cite encyclopedia|title=Byzantine Literature|encyclopedia=Catholic Encyclopedia|url=http://www.newadvent.org/cathen/03113a.htm}}</ref>{{Verify credibility|date=Setyembre 2009}} === Pamahalaan at burokrasya === [[Talaksan:Leo I Louvre Ma1012.jpg|upright|thumb|200px|left|Leo I ng Imperyo Bizantino (401–474), naghari 457–474.]] Sa estado, ang [[Emperador Bisantino]] ang nag-iisa at absolutong namumuno. Hindi katulad ng [[Imperyong Romano]], hindi sinasamba ang mga [[Talaan ng mga Emperador ng Roma|emperador]] bagkus itinuturi silang Tagapaglingkod sa Diyos. Mayroon paring [[Talaan ng mga Consul ng Roma|Consul ng Imperyo Romano]] na sumusubaybay sa mga gawain ng emperador. Bago matapos ang siglo 8, isang administrasyong sibil ang binuo upang tumutok sa malakihang konsolidasyon ng kapangyarihan sa kapitolyo (ang pag-angat ng puwesto ng sakellarios ay kasangkot sa pagbabagong ito). Ang pagbuo ng mga tema ang pinakamahalagang reporma nang panahong ito kung saan ang administrasyong sibil at militar ay hawak ng isang tao, ang strategos. Kahit na minsang mapanira ang paggamit ng salitang “Bizantino”, malinaw ang abilidad ng sistemang Bizantino na ayusin ang sarili ayon sa kasalukuyang situwasyon ng imperyo. Sa mga makabagong paningin, maayos ang sistema nito sa paggamit ng sistema ng titulatura at puwesto. Mahigpit ang pagkaka-ayos ng mga opisyal sa paligid ng emperador at nakasalalay ang ranggo nila sa imperyo. May mga itinalagang puwestong administratibo ngunit ang kapangyarihan nito ay nakalagay sa tao at hindi sa puwesto. Noong siglo 8 at 9, paglilingkod bayan ang pinakamalinaw na daan upang umaangat sa aristokratikong puwesto. Nang nagsimula ang siglo 9, naging magkaribal ang aristokrasyang bayan nang [[aristokrasya]] sa dugo. Ayon sa ilang pag-aaral ng pamahalaang Bizantino, nangingibabaw ang kompetisyon sa pagitan ng aristokrasyang pambayan at pangmilitar noong politika ng siglo 11. Noong panahong ito, nagpalabas nang mahalagang repormang pang-administratibo si [[Alexios I]] na kasama ang paglalang ng mga puwestong pang dignitaryo at pang-kortes. === Diplomasya === Matapos bumagsak ang [[Roma]], ang malaking hamon sa Imperyo ay ang magpanatili ng relasyon nito sa mga kalapit bansa. Ang mga kalapit bansang ito ay umaasa sa Constantinopla sa pagbuo ng pormal na institusyong pampolitika. Dahil dito nahimok ng diplomasyang Bizantino ang mga kalapit bansa sa pagbuo ng isang network sa pagdaigdigan o pambansang relasyon. Uminog ang network na ito sa pagbuo ng kasunduan kasama ang pagtanggap ng bagong pinuno sa pamilya ng mga hari at sa pagtanggap ng panlipunang kalakaran at pagpapahalaga sa institusyong Bizantino. Ipinapalagay ng mga Bizantino ang diplomasya bilang isang uri ng pakikidigma sa ibang kaparaanan – hindi madugo. Ang kawanihang Barbaro ang unang ahensiyang pantiktik sa ibang bansa na nangangalap ng mga impormasyon sa mga kaaway nito sa anumang kaparaanan. Sinamantala ng mga Bizantino ang ilang patakbong diplomatiko. Halimbawa, ang mga embahada sa kabisera ay hinayaang bukas sa maraming taon. Ang isang kasapi ng ibang casa real (angkang dugong bughaw) ay sinasabihang tumatahan nang matagal sa Constantinopla hindi lamang bilang potensiyal na bihag gayundin bilang isang pain sakaling magbago ang simoy politika saan man sila galing. Ang isa pang malaking kalakaran rito ay ang busugin sa tanawin ang mga panauhin. Ayon kay Dimitru Obolensky, ang pagpapanatili ng sibilisasyon sa Silangang Europa ay dahil sa magaling at masikap na diplomasyang Bizantino na nagdulot ng malaking abuloy sa pagpapanatili sa kasaysayan ng Europa. === Wika === {{triple image|right|Mudil_Psalter.jpg|120|Codex_Armenicus_Rescriptus.jpg|80|Joshua_Roll.jpg|120|Kaliwa: Ang Salterong Mudil, ang pinakamatandang saltero sa wikang Copto (Museong Copto, Egipto, Cairo). Middle: Gitna: Ang Codex Armenicus Rescriptus, isang pahina noong siglo 6/10 na naglalaman ng liturhiyang Armenio at Siriaco (Koleksiyong Schøyen).<br /> Right: Kanan: Ang Balumbong Josua, isang iluminadong Griyegong manuskrito noong siglo 10 na maaring ginawa sa Constantinopla (Aklatang Vaticano, Roma) }} Latin ang orihinal na wika ng pamahalaan ng Imperyo sa dahilang nagmula ito sa Roma. Hindi ito nalinang ng mga edukado sa Silangan bilang [[wikang pampanitikan]]. Unti-unting humupa ang kahalagahan nito at noong siglo 17 na malinaw na tinalikuran bilang ‘opisyal’ na wika ng Imperyo nang paboran ang Griyego. Matapos magtagumpay ang Imperyo laban sa mga Persico noong 629, kinalag ni Heraclius ang maraming daang-taong tradisyon sa paggagawad nito sa sarili ng titulong Griyegong Basileus sa halip na titulong Latin na Augustus. Gayunman, patuloy pa rin ang paggamit ng Latin sa bilang pangseremonyang wika ng kultura ng Imperyo. Sa lugar ng mga Balcanes, ang Lating Vulgar ay patuloy na isang wika ng menoridad na nagluwal sa mga wikang Vlaco, at sa Italia, katulad rin sa kanlurang [[Mediteraneo]], nanatili ang Latin bilang wikang gamit ng bayan, kultura at lokal na pamahalaan. Ang pagpapakita sa huling paggamit ng Latin sa imperyo ay huling siglo 7 mosaiko sa Basilika ni San Apolinario sa Classe sa Ravenna ni Constantino IV. Maliban sa korteng imperyal, Griyego na ang pangunahing wikang ginagamit sa mga Romanong lalawigan sa silangan (i.e., Silanganing Imperyo Romano) kahit bago pa man lumubog ang Kanlurang Imperyo. Sa katunayan noon pa mang bungad ng Imperyong Romano, Griyego na ang karaniwang wika ng Simbahang Kristiyano, ng karunungan, at ng sining. Ito na rin ang [[lingguwa prangka]] sa kalakalan sa pagitan ng mga probinsiya at mga bansa. Ang wikang ito ay nagtamo ng dalawang mukha kung saan ang Koine, bilang pangunahing wikang pambayan, at kasaakibat nito ang matandang wikang pampanitikan na nang lumaon ay uminog bilang isang istandard na [[diyalekto]]. Maraming wika ang umiinog sa multi-etnikong Imperyo kung saan ang ilan ay binigyan ang limitadong opisyal na status sa kani-kanilang lalawigan sa iba’t-ibang panahon. Kilala rito sa bungad ng Edad Media kung saan ang Ciriaco at Aramaico ay malawak na ginamit ng mga edukado sa malalayong lalawigan sa silangan. Gayundin, ang Coptico, Armenio, at Gregorio ay naging mahalaga sa mga edukado ng kanilang lalawigan. Nang lumaon, ang mga wikang Eslavonico, Vlaco at Arabe ay naging mahalaga sa Imperyo at sa daigdig na naiimpluwensiya nito. Higit dito dahil isang pangunahing lungsod kalakalan ang Constantinopla sa rehiyong [[Mediteraneo]] at karatig nito, halos lahat ng kilalang wika noong Edad Media ay sinasalita sa Imperyo sa panahon nito pati na rin ang Tsino. Sa huling paghupa ng Imperyo, ang mga mamamayan ng Imperyo ay halo-halo na at kung saan ang Griyego ay naging sinonimo sa kanilang katauhan at relihiyon.<ref name="BJVe">{{harvnb|Beaton|1996|p=10}}; {{harvnb|Jones|1986|p=991}}; {{harvnb|Versteegh|1977|loc=Chapter 1}}.</ref> Katularan, ang mga Wikang [[Wikang Kopto|Kopto]], [[Armenian language|Armenian]], and [[Georgian language|Georgian]] ay naging mahalaga sa mga nakapag-aral sa probinsiya,<ref>{{harvnb|Campbell|2004|p=40}}; {{harvnb|Hacikyan|2002|loc=part 1}}.</ref> and later foreign contacts made the [[Old Church Slavonic|Slavonic]], Vlach, and [[Classical Arabic|Arabic]] ay naging mahalagang wika ng imperyo sa mga naiimpuwensiyahan nito.<ref>{{harvnb|Baynes|1907|p=289}}; {{harvnb|Gutas|1998|loc=Chapter 7, section 4}}; {{harvnb|Shopen|1987|p=129}}.</ref> == Tignan din == * [[Talaan ng mga Emperador Bizantino]] == Sanggunian == {{reflist}} {{Ancient Rome topics}} {{Mga Emperador ng Roma}} {{authority control}} [[Kategorya:Imperyong Romano]] [[Kategorya:Kasaysayan ng Turkiya]] [[Kategorya:Mga dating bansa sa Asya]] [[Kategorya:Mga dating bansa sa Europa]] [[Kategorya:Mga dating bansa sa Aprika]] [[Kategorya:Imperyong Bisantino| ]] pbe8dgg58udalfppshn3yi72zyha143 0 11704 2218648 2206044 2026-08-02T10:52:19Z Arko Blangko 155328 2218648 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = Estado ng Palestina | common_name = Palestina | native_name = {{native name|ar|دولة فلسطين}}<br>{{transliteration|ar|Dawlat Filasṭīn}} | image_flag = Flag of Palestine.svg | image_coat = Coat of arms of Palestine.svg | symbol_width = 70px | anthem = {{lang|ar|فدائي}}<br>{{transl|ar|[[Fidāʾiyy]]}}<br>"Mandirigma"{{parabr}}{{center|[[File:Anthem of Palestine.ogg]]}} | image_map = {{Switcher | [[File:State of Palestine (orthographic projection).svg|frameless]] | Show globe | [[File:Palestine Base Map.png|frameless]] | Map of Palestine }} | map_width = 220px | map_caption = {{Legend|#336830|[[Israeli-occupied territories#Palestinian territories|Occupied Palestinian territories]]}} {{Legend|#61E760|[[Israeli annexation of East Jerusalem|Territory officially annexed by Israel]]}} | status = [[United Nations General Assembly observers|UN observer state]]{{efn|The [[United States]], a permanent member of the Security Council with veto power, has consistently used its veto or threatened to do so to block Palestine's full membership to the UN.<ref name="United Nations" />}} under Israeli occupation<br />[[International recognition of Palestine|Recognized by 157 UN member states]] | capital = [[Herusalem]] (bahagyang kinikilala)<br>[[Ramala]] (''de facto'') | largest_city = [[Gaza City|Gaza]] (before 2023), currently in flux | official_languages = [[Wikang Arabe|Arabe]] | demonym = [[#Demograpiya|Palestinio]] | government_type = [[Unitaryong]] [[republikang]] [[semi-presidensyal]] | leader_title1 = [[Pangulo ng Palestina|Pangulo]] | leader_name1 = [[Mahmoud Abbas]] | leader_title2 = [[Pangalawang Pangulo ng Palestina|Pangalawang Pangulo]] | leader_name2 = [[Hussein al-Sheikh]] | leader_title3 = [[Punong Ministro ng Palestina|Punong Ministro]] | leader_name3 = [[Mohammad Mustafa]] | legislature = [[Palestinian Legislative Council|Legislative Council]] | sovereignty_type = [[#History|Formation]] | established_event1 = [[Palestinian Declaration of Independence|Declaration of Independence]] | established_date1 = 15 November 1988 | established_event2 = Sovereignty dispute with [[Israel]] | established_date2 = [[Israeli–Palestinian conflict|Ongoing]]{{efn|name=control}} | area_km2 = 6,020 | area_rank = 163rd<!-- Area rank should match [[List of countries and dependencies by area]] --> | area_footnote = | area_sq_mi = 2,320<!-- Area should match [[List of countries and dependencies by area]] --> | percent_water = 3.5 | area_label2 = [[West Bank]] | area_data2 = 5,655{{spaces}}km{{sup|2}} | area_label3 = [[Gaza Strip]] | area_data3 = 365{{spaces}}km{{sup|2}}<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/gaza-strip/ |title=The World Factbook: Middle East: Gaza Strip |publisher=Central Intelligence Agency |date=12 May 2014 |access-date=8 June 2014 |archive-date=12 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210112082940/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/gaza-strip |url-status=dead }}</ref> | population_estimate = 5,483,450<ref name="census">{{cite web| url=https://www.pcbs.gov.ps/statisticsIndicatorsTables.aspx?lang=en&table_id=676| title=Estimated Population in the Palestine Mid-Year by Governorate, 1997–2026| publisher=Palestinian Central Bureau of Statistics| access-date=7 December 2022| archive-date=7 December 2022| archive-url=https://web.archive.org/web/20221207112233/https://www.pcbs.gov.ps/statisticsIndicatorsTables.aspx?lang=en&table_id=676| url-status=live}}</ref> | population_estimate_year = 2023 | population_estimate_rank = 121st | population_census_year = | population_density_km2 = 731 | population_density_sq_mi = 1,895 | population_density_rank = | GDP_PPP = {{increase}} $36.391 billion<ref name="IMFWEO.PS">{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/October/weo-report?c=487,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2020&ey=2028&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=World Economic Outlook Database, October 2023 Edition. (Palestine) |website=IMF.org |publisher=[[International Monetary Fund]] |date=10 October 2023 |access-date=16 October 2023 |archive-date=23 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231023133432/https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/October/weo-report?c=487,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2020&ey=2028&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |url-status=live }}</ref> | GDP_PPP_year = 2023 | GDP_PPP_rank = 138th | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $6,642<ref name="IMFWEO.PS" /> | GDP_nominal_per_capita_rank = 131st | GDP_nominal = {{increase}} $18.109 billion<ref name="IMFWEO.PS" /> | GDP_nominal_year = 2023 | GDP_nominal_rank = 121st | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $3,464<ref name="IMFWEO.PS" /> | GDP_PPP_per_capita_rank = 140th | Gini_year = 2016 | Gini_change = decrease<!--increase/decrease/steady--> | Gini = 33.7<!--number only--> | Gini_ref = <ref name=gini-index>{{cite web|title=GINI index coefficient: West Bank & Gaza|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison|work=The World Factbook|access-date=12 August 2021|archive-date=30 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210630032239/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison/|url-status=dead}}</ref> | HDI = 0.674<!--number only, between 0 and 1--> | HDI_year = 2023<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = decrease<!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="HDI">{{Cite web |date=6 May 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archive-date=6 May 2025 |access-date=6 May 2025 |publisher=[[United Nations Development Programme]]}}</ref> | HDI_rank = 133rd | currency = {{unbulleted list |[[Israeli new shekel]]|[[Jordanian dinar]]|[[Egyptian pound]]}}<ref>According to [https://web.archive.org/web/20161001065601/http://www.mfa.gov.il/MFA/Peace%2BProcess/Guide%2Bto%2Bthe%2BPeace%2BProcess/Gaza-Jericho%2BAgreement%2BAnnex%2BIV%2B-%2BEconomic%2BProtoco.htm Article 4 of the 1994 Paris Protocol], the State of Palestine has no official currency. The Protocol allows the Palestinian Authority to adopt multiple currencies. In the [[West Bank]], the Israeli new sheqel and Jordanian dinar are widely accepted, while in the [[Gaza Strip]], the Israeli new sheqel and Egyptian pound are widely accepted.</ref> | time_zone = [[Palestine Standard Time]] | utc_offset = +2 | utc_offset_DST = +3 | time_zone_DST = [[Palestine Summer Time]] | calling_code = [[+970]], [[+972]]<ref>{{Cite web |title=About |url=https://www.972mag.com/about/ |access-date=2025-04-16 |website=+972 Magazine |language=en-US}}</ref> | iso3166code = PS | cctld = [[.ps]] | footnote_a = | footnote_b = | footnote_c = }} [[file:Ensign of the Palestine Mandate (1927–1948).svg|thumb]] [[file:Flag of Palestine - long triangle.svg|thumb]] [[file:Jerusalem Dome of the rock BW 14.JPG|thumb]] [[file:PalestineP7b-1Pound-1929-donatedtj f.jpg|thumb]] [[file:Mill (British Mandate for Palestine currency, 1927).jpg|thumb]] [[file:British Mandate Palestinian passport.jpg|thumb]] [[file:Stamp palestine 10 mils.jpg|thumb]] Ang '''Palestina''' ({{lang-ar|فلسطين}}, <small>tr.</small> {{transl|ar|Filasṭīn}}), opisyal na '''Estado ng Palestina''', ay isang bansang matatagpuan sa rehiyong Timog Lebante ng Kanlurang Asya. Ang pinahayag nitong kabisera ay [[Herusalem]], habang [[Ramala]] ang naglilingkod bilang sentrong pampangasiwaan nito. Sa kasalukuyan, ihinahangad ng [[Pambansang Pangasiwaan ng Palestina]] ([[Wikang Ingles|Ingles]]: ''Palestinian National Authority'', PNA), kasama ng [[Estados Unidos]], [[Unyong Europeo]], at ng [[Ligang Arabo]], ang pagkatatag ng isang Estado ng Palestina na kalakip ang kabuuan o karamihan ng [[Kanlurang Pampang]], ang [[Banda ng Gaza]], at ang silangang bahagi ng [[Jerusalem]], na payapang naninirahan katabi ng [[Israel]] sa ilalim ng pamumuna ng isang demokratiko at transparenteng pamahalaan. Gayumpaman, hindi nag-aangkin ng kasarinlan ang PNA sa anumang teritoryo at sa gayon ay hindi ang pamahalaan ng Estado ng Palestinang iprinoklama noong 1988. Hindi ito kinikilala ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]], bagaman nagtataglay ito ng katayuang ''observer'', alinsunod sa ''General Assembly resolution 3237''. ==Mga estadong kinikilala ang Estado ng Palestina== 93 bansa ang kumikilala sa Estado ng Palestina, at 11 pa ang nagkakaloob ng katayuang diplomatiko sa anumang kasuguang Palestino habang hindi mismo iginagawad ang buong diplomatikong pagkilala ^{[http://www.pna.gov.ps/Government/gov/recognition_of_the_State_of_Palestine.asp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060404211437/http://www.pna.gov.ps/Government/gov/recognition_of_the_State_of_Palestine.asp |date=2006-04-04 }}}. Ang sumusunod ay alpabetikong tinatala ayon sa kontinente. ===Aprika=== [[Algeria]], [[Angola]], [[Benin]], [[Botswana]], [[Burkina Faso]], [[Burundi]], [[Cameroon]], [[Cape Verde]], [[Central African Republic]], [[Comoros]], [[Republic of the Congo]], [[Democratic Republic of the Congo]], [[Egypt]], [[Equatorial Guinea]], [[Ethiopia]], [[Gabon]], [[Gambia]], [[Ghana]], [[Guinea]], [[Guinea-Bissau]], [[Djibouti]], [[Libya]], [[Madagascar]], [[Mali]], [[Mauritius]], [[Mauritania]], [[Morocco]], [[Mozambique]], [[Namibia]], [[Niger]], [[Nigeria]], [[Rwanda]], [[Sao Tome and Principe]], [[Senegal]], [[Seychelles]], [[Sierra Leone]], [[Somalia]], [[Sudan]], [[Swaziland]], [[Tanzania]], [[Togo]], [[Chad]], [[Tunisya]], [[Uganda]], [[Zambia]], [[Zimbabwe]] ===Asya=== [[Afghanistan]], [[Saudi Arabia]], [[Bahrain]], [[Bangladesh]], [[Bhutan]], [[Brunei]], [[Cambodia]], [[Hilagang Korea]], [[India]], [[Indonesia]], [[Iraq]], [[Iran]], [[Jordan]], [[Katar]], [[Kuwait]], [[Laos]], [[Lebanon]], [[Malaysia]], [[Maldives]], [[Mongolia]], [[United Arab Emirates]], [[Nepal]], [[Oman]], [[Pakistan]], [[Pilipinas]], [[Syria]], [[Sri Lanka]], [[Tsina]], [[Vietnam]], [[Yemen]] ===Hilagang Amerika=== [[Cuba]], [[Nicaragua]] === Oceania === [[Vanuatu]] ===Europa=== [[Albania]], [[Austria]], [[Belarus]], [[Bulgaria]], [[Cyprus]], [[Czechia]], [[Hungary]], [[Malta]], [[Poland]], [[Romania]], [[Russia]], [[Serbia]], [[Turkey]], [[Ukraine]], [[Vatican]] ===Mga estadong nagkakaloob ng espesyal na katayuang diplomatiko=== * General Delegation of Palestine: [[France]] * General Palestinian Delegation: [[Belhika]], [[Alemanya]], [[Espanya]], [[Gresya]], [[Italya]], [[United Kingdom]], [[Nederland]], [[Portugal]] * PLO representation protected by the immunities of another Arab Mission: [[Brazil]], [[Switzerland]] ==Tingnan din== *[[Mga Palestino]] *[[Alitang Israeli-Palestino]] ==Mga kawing palabas== {{commons category|palestine}} *[http://www.palestine-net.com/politics/indep.html Deklarasyong Palestina ng Kalayaan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060703021156/http://www.palestine-net.com/politics/indep.html |date=2006-07-03 }} *[http://en.wikisource.org/wiki/Palestinian_Declaration_of_Independence Deklarasyong Palestina ng Kalayaan] *[http://www.palestine-un.org/index.html Permanent Observer Mission of Palestine to the United Nations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071009010004/http://www.palestine-un.org/index.html |date=2007-10-09 }} *[http://www.al-bab.com/arab/docs/pal/pal4.htm Payayag pampolitikang kasama ng Deklarasyong Palestina ng Kalayaan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010420191313/http://www.al-bab.com/arab/docs/pal/pal4.htm |date=2001-04-20 }} {{Asya}} [[Kategorya:Asya]] [[Kategorya:Estado ng Palestina|*]] c9gerpu9hfl1fgb2l0yjdbqvooefsds 0 19067 2218543 2217567 2026-08-02T00:45:44Z Stephan1000000 98632 1172 2218543 wikitext text/x-wiki {{cleanup|date=Agosto 2011}} {{Infobox animanga/Header | title = One Piece | image = | caption = | ja_kanji = ONE PIECE（ワンピース） | ja_romaji = Wan Pīsu | genre = <!--Discuss in talk page before adding or removing genres, however, keep in mind [[WP:MOS-AM#Content]]. Thank you.-->[[Action (genre)|Action]], [[Adventure (genre)|Adventure]], [[Comedy-drama]]<!--Discuss in talk page before adding or removing genres, however, keep in mind [[WP:MOS-AM#Content]]. Thank you.--> }} {{Infobox animanga/Print | type = manga | author = [[Eiichiro Oda]] | publisher = [[Shueisha]] | publisher_en = [[Viz Media]] ({{abbr|USA|United States}}, {{abbr|CAN|Canada}}, {{abbr|GBR|United Kingdom}})<br />[[Gollancz Manga]] ({{abbr|GBR|United Kingdom}})<br />[[Madman Entertainment]] ({{abbr|AUS|Australia}}, {{abbr|NZL|New Zealand}}) | demographic = ''[[Shōnen manga|Shōnen]]'' | magazine = [[Weekly Shōnen Jump]] | magazine_en = [[Shonen Jump (magazine)|Shonen Jump]] ({{abbr|USA|United States}}, {{abbr|CAN|Canada}}) | first = 4 July 1997 | last = | volumes = 115 | volume_list = List of One Piece manga volumes }} {{Infobox animanga/Video | type = Serye | director = [[Kōnosuke Uda]] (1999–2006)<br/>Munehisa Sakai (2006–2008)<br />Hiroaki Miyamoto (2008–present) | producer = Yoshihiro Suzuki | writer = Hirohiko Uesaka<br/>Tatsuya Hamazaki | music = | studio = [[Toei Animation]] | licensor = [[Madman Entertainment]] ({{abbr|AUS|Australia}}, {{abbr|NZL|New Zealand}})<br />[[4Kids Entertainment]] ({{abbr|USA|United States}} , {{abbr|CAN|Canada}})(2004–2007)<br />[[Funimation Entertainment]] ({{abbr|USA|United States}}, {{abbr|CAN|Canada}})(2007–present) | network = [[Animax]], [[Fuji TV]] | network_en = [[Toonami (UK)|Toonami]] ({{abbr|GBR|United Kingdom}})<br/>[[CN Too]] ({{abbr|GBR|United Kingdom}})<br/>[[YTV (TV channel)|YTV]] ({{abbr|CAN|Canada}})<br/>[[Cartoon Network (United States)|Cartoon Network]] ({{abbr|USA|United States}}, 2005–2007)<br/>[[Toonami]] ({{abbr|USA|United States}}, 2005–2008)<br/>[[Fox Broadcasting Company]] ({{abbr|USA|United States}}, 2003–2005)<br/>[[Cartoon Network (Australia)|Cartoon Network]] ({{abbr|AUS|Australia}}, {{abbr|NZL|New Zealand}})<br />[[Network Ten]] ({{abbr|AUS|Australia}}, {{abbr|NZL|New Zealand}}) | first = 20 Oktubre 1999 | last = | episodes = 1172 | episode_list = List of One Piece episodes }} {{Infobox animanga/Other | title = Related works | content = * [[List of One Piece films|''One Piece'' films]] * [[List of One Piece video games|''One Piece'' video games]] }} {{Infobox animanga/Footer}} Ang '''One Piece''' ay isang seryeng '''Japanese Shonen Manga''' at '''Anime''' na nilikha ng Hapon na si '''Eichiro Oda''' na naging seryal na sa '''Weekly Shonen Jump''' mula pa noong 4 July 1997. Ang bawat kabanata ay inilalathala sa '''takobon''' volumes ni '''Shueisha''', sa una nitong release noong 24 Disyembre 1997, at ang ika-60 bolyum ay noong Nobyembre 2010. Pagdaan ng 2010, inanunsiyo ng '''Shueisha''' na naipagbili na nila ang mahigit sa 200 milyong bolyum ng '''One Piece''' sa ngayon; ang ika-60 na volume ay nakapagtala ng bagong record para sa pinakamataas na initial print run sa lahat ng aklat sa Japan sa kasaysayan na may 3.4 milyong kopya. Ito rin ang unang aklat na naibenta ng mahigit 2 milyong kopya sa Opening Week ng '''Oricon Book Ranking''' ng Japan. Hango ang One Piece sa paglalakbay ni '''Monkey D. Luffy''', isang 17 taong gulang na lalaki na nakakain ng sinumpaang prutas (Hapon: 悪魔の実, ''Akuma no Mi'', [[Wikang Ingles|Ingles]]: ''Devil Fruit'') na tinatawag na '''Gomu Gomu no Mi''' (Sa Pilipinas: Sinumpaang Prutas ng Goma Goma) na naging daan upang ang katawan niya ay humaba at ma-deform na parang Goma, at ang kanyang itinatag na grupo, ang '''Straw Hat Pirates'''. Nilakbay ni Luffy ang karagatan upang mahanap ang pinakatago-tagong at ang pinakamalaking kayamanan na tinawag na '''One Piece''' at upang hirangin siya bilang ang susunod na '''Hari ng mga Pirata'''. Sinimulan ang pagpapalabas ng One Piece sa Pilipinas noong 2003&nbsp;ng '''GMA Network 7'''. Nakailan na rin itong pag-uulit ng mga episodes dahil sa pagbaba ng ratings nito sa kalabang Network na '''ABS-CBN'''. Ang kasalukuyang episode nito sa Pilipinas ay sa pakikipagsapalaran sa '''Enies Lobby''' at sa '''CP9'''. At sa kabila ng maraming udlot sa telebisyon, unti-unting tumataas ang ratings ito sa 17% kumpara sa kabilang estasyon na 12-15%. == Buod == Ang kuwento ay hango sa 17 taong gulang na si [[:en:Monkey D. Luffy|Monkey D. Luffy]] na pinukaw ng kanyang idolo noong bata pa sya na si [[:en:List of One Piece characters#Shanks|Red Haired Shanks]] na naglalakbay upang hanapin ang '''One Piece'''. Sa paglalakbay ni Luffy, bumuo siya ng isang samahang pirata na tinawag niyang '''Straw Hat Pirates'''. Ang grupo ay binubuo nila: *Pirate Hunter [[:en:List of One Piece characters#Roronoa Zoro|Roronoa Zoro]] *Cat Thief [[:en:List of One Piece characters#Nami|Nami]] (Ang Tagapaglayag) *Sharpshooter Sogeking [[:en:List of One Piece characters#Usopp|Usopp]] (Ang Sniper) *Black Leg [[:en:List of One Piece characters#Sanji|Sanji]] (Ang Tagapagluto) *Cotton Candy Lover [[:en:List of One Piece characters#Tony Tony Chopper|Chopper]] (Ang Manggagamot) *[[:en:List of One Piece characters#Nico Robin|Nico Robin]] (Ang Arkeyolohista) *Cyborg [[:en:List of One Piece characters#Franky|Franky]] (Ang Shipwright) *Humming [[:en:List of One Piece characters#Brook|Brook]] (Ang Musikero). *Jinbei (Ang Helmsman) Humarap din sila sa maraming pagsubok sa lahat ng sulok ng mundo. Ang pinakamalaki nilang kalaban ay ang mga [[:en:List of One Piece characters#Marines|Marino]] na hawak ng [[:en:List of One Piece characters#World Government|Pamahalaang Pandaigdig]] na naghahanap ng hustisya upang tuldukan ang [[:en:Golden Age of Piracy|Ginintuang Yugto ng mga Pirata]]. Marami ring ibang istorya ang hango sa paglalaban ng Gobyerno ,Pitong Warlord at ng Apat na Emperador, ang apat na pinakamalakas na pirata sa buong mundo. Matapos ang pagkamatay nila [[:en:List of One Piece characters#Portgas D. Ace|Portgas D. Ace]] (Ang kapatid ni Luffy na hindi niya kadugo) at ni [[:en:List of One Piece characters#Whitebeard|Whitebeard]], ang bawat miyembro ng Strawhats ay sumailalim sa matinding pagsasanay. Matapos ang dalawang taon, nabuo ulit sila sa '''Sabaody Archipelago''' at tinuloy ang paglalakbay sa Bagong Daigdig ('''New World'''). [[Kategorya:Shōnen manga]] ik6ecvlfnpshvyqturs4f7iezoe0f07 0 21128 2218610 2124938 2026-08-02T07:56:24Z ~2026-42730-09 164788 /* Heograpiya */ 2218610 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine municipality 2 | infoboxtitle = Munisipalidad ng Kibungan | sealfile = | caption = Mapa ng [[Benguet]] na nagpapakita sa lokasyon ng Kibungan. | locatormapfile = {{PH wikidata|image_map}} | region = {{PH wikidata|region}} | province = {{PH wikidata|province}} | districts = 2 Distrito ng Benguet | barangays = 7 | class = Ika-4 na Klase | mayor =ceasar molitas | areakm2 = | population_as_of = 2000 | population_total = 15036 | population_density_km2 = }} Ang '''Bayan ng Kibungan''' ay isang ika-4 klaseng [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]] sa [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Benguet]], [[Pilipinas]]. Ayon sa {{PH wikidata|population_as_of}}, ito ay may populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa may {{PH wikidata|household}} na kabahayan. <ref>{{Citation |title=Kibungan |date=2024-04-06 |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Kibungan&oldid=1217517028 |work=Wikipedia |language=en |access-date=2024-08-02}}</ref> == Heograpiya == Ang Kibungan ay matatagpuan sa hilagang-kanlurang bahagi ng Benguet. Ito ay pinapalibutan ng [[Bakun]] sa hilaga, [[Buguias]] sa gitnang-silangan, [[Kabayan, Benguet|Kabayan]] sa timog-silangan, [[Atok, Benguet|Atok]] at [[Kapangan]] sa timog, at [[Sugpon]] sa gitnang-kanluran. Ayon sa [[:en:Philippine_Statistics_Authority|Philippine Statistics Authority]], ang munisipalidad ay may lawak na 254.86 kilometro kuwadrado (98.40 milya kuwadrado) na bumubuo ng 9.20% ng kabuuang lawak na 2,769.08 kilometro kuwadrado (1,069.15 milya kuwadrado) ng Benguet. Ang Kibungan ay may pitong barangay: Sagpat, Poblacion, Palina, Tacadang, Madaymen, Badeo, at Lubo. Ang Barangay Sagpal at Lubo ay nagtatanim ng sayote na syang kanilang pangunahing produkto. Ang sayote ay tinaguriang 'hanging gold.' Ang Barangay Madaymen at Palina ay nagtatanim din ng iba't ibang gulay tulad ng repolyo, patatas, karot, at iba pa. Ang Barangay Tacadang at Badeo ay hindi naaabot ng sasakyan dahil sa mabatong kabundukan at mahirap ang paggawa ng kalsada. Ang Kibungan ay kilala sa probinsya ng Benguet bilang munisipalidad na may mga natatanging bundok na madalas napagkakamalang kahawig ng mga bundok sa Switzerland. Ang mga malalalim na bangin at talampas ay pinaghihiwalay ang maraming sitios at ilang barangay. Bagamat may ilang talampas, burol, at maliliit na lambak sa lugar, ang karamihan sa Kibungan ay kabundukan. Ang munisipalidad ay nasa loob ng malamig na kataasan sa kabundukan na may taas na higit sa 2,500 metro (8,200 talampakan) mula sa antas ng dagat. Sa pinakalamig na buwan ng Disyembre hanggang Enero, ang Barangay Madaymen ay nakararanas ng temperaturang umaabot sa 0 °C (32 °F), na nagdudulot ng kilalang Frost ng Madaymen. Ang munisipalidad ay matatagpuan 61 kilometro (38 milya) hilaga ng [[Baguio]], 56 kilometro (35 milya) mula sa [[La Trinidad]], at 311 kilometro (193 milya) mula sa [[Maynila|Manila]]. ==Mga Barangay== Ang Bayan ng Kibungan ay nahahati sa 7 mga [[barangay]]. Bawat barangay ay binubuo ng purok at sitios. * Badeo * Lubo * Madaymen * Palina * Poblacion * Sagpat * Tacadang ==Demograpiko== {{Populasyon}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} ==Mga Kawing Panlabas== *[http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp Philippine Standard Geographic Code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp |date=2012-04-13 }} {{Benguet}} [[Kategorya:Mga bayan ng Benguet]] {{stub}} dprvx713t898keu1678p197bvw4v953 2218611 2218610 2026-08-02T07:57:08Z ~2026-42730-09 164788 /* Heograpiya */ 2218611 wikitext text/x-wiki {{Infobox Philippine municipality 2 | infoboxtitle = Munisipalidad ng Kibungan | sealfile = | caption = Mapa ng [[Benguet]] na nagpapakita sa lokasyon ng Kibungan. | locatormapfile = {{PH wikidata|image_map}} | region = {{PH wikidata|region}} | province = {{PH wikidata|province}} | districts = 2 Distrito ng Benguet | barangays = 7 | class = Ika-4 na Klase | mayor =ceasar molitas | areakm2 = | population_as_of = 2000 | population_total = 15036 | population_density_km2 = }} Ang '''Bayan ng Kibungan''' ay isang ika-4 klaseng [[mga bayan ng Pilipinas|bayan]] sa [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng [[Benguet]], [[Pilipinas]]. Ayon sa {{PH wikidata|population_as_of}}, ito ay may populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa may {{PH wikidata|household}} na kabahayan. <ref>{{Citation |title=Kibungan |date=2024-04-06 |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Kibungan&oldid=1217517028 |work=Wikipedia |language=en |access-date=2024-08-02}}</ref> == Heograpiya == Ang Kibungan ay matatagpuan sa hilagang-kanlurang bahagi ng Benguet. Ito ay pinapalibutan ng [[Bakun]] sa hilaga, [[Buguias]] sa gitnang-silangan, [[Kabayan, Benguet|Kabayan]] sa timog-silangan, [[Atok, Benguet|Atok]] at [[Kapangan]] sa timog, at [[Sugpon]] sa gitnang-kanluran. Ayon sa [[:en:Philippine_Statistics_Authority|Philippine Statistics Authority]], ang munisipalidad ay may lawak na 254.86 kilometro kuwadrado (98.40 milya kuwadrado) na bumubuo ng 9.20% ng kabuuang lawak na 2,769.08 kilometro kuwadrado (1,069.15 milya kuwadrado) ng Benguet. Ang Kibungan ay may pitong barangay: Sagpat, Poblacion, Palina, Tacadang, Madaymen, Badeo, at Lubo. Ang Barangay Sagpat at Lubo ay nagtatanim ng sayote na syang kanilang pangunahing produkto. Ang sayote ay tinaguriang 'hanging gold.' Ang Barangay Madaymen at Palina ay nagtatanim din ng iba't ibang gulay tulad ng repolyo, patatas, karot, at iba pa. Ang Barangay Tacadang at Badeo ay hindi naaabot ng sasakyan dahil sa mabatong kabundukan at mahirap ang paggawa ng kalsada. Ang Kibungan ay kilala sa probinsya ng Benguet bilang munisipalidad na may mga natatanging bundok na madalas napagkakamalang kahawig ng mga bundok sa Switzerland. Ang mga malalalim na bangin at talampas ay pinaghihiwalay ang maraming sitios at ilang barangay. Bagamat may ilang talampas, burol, at maliliit na lambak sa lugar, ang karamihan sa Kibungan ay kabundukan. Ang munisipalidad ay nasa loob ng malamig na kataasan sa kabundukan na may taas na higit sa 2,500 metro (8,200 talampakan) mula sa antas ng dagat. Sa pinakalamig na buwan ng Disyembre hanggang Enero, ang Barangay Madaymen ay nakararanas ng temperaturang umaabot sa 0 °C (32 °F), na nagdudulot ng kilalang Frost ng Madaymen. Ang munisipalidad ay matatagpuan 61 kilometro (38 milya) hilaga ng [[Baguio]], 56 kilometro (35 milya) mula sa [[La Trinidad]], at 311 kilometro (193 milya) mula sa [[Maynila|Manila]]. ==Mga Barangay== Ang Bayan ng Kibungan ay nahahati sa 7 mga [[barangay]]. Bawat barangay ay binubuo ng purok at sitios. * Badeo * Lubo * Madaymen * Palina * Poblacion * Sagpat * Tacadang ==Demograpiko== {{Populasyon}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} ==Mga Kawing Panlabas== *[http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp Philippine Standard Geographic Code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp |date=2012-04-13 }} {{Benguet}} [[Kategorya:Mga bayan ng Benguet]] {{stub}} lbtwlszyewqxg46c0u6e05xp4d1gcn9 0 38693 2218514 2218452 2026-08-01T16:07:47Z ~2026-42567-28 164765 /* */ WP:consistency 2218514 wikitext text/x-wiki {{stack begin}} {{Infobox settlement <!--See Template:Infobox settlement for additional fields that may be available--> <!--See the Table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> |name = {{raise|0.2em|Yantai}} |official_name = |other_name = Yentai |native_name = {{lower|0.1em|{{nobold|{{lang|zh-hans|烟台市}}}}}} |nickname = |settlement_type =[[Antas-prepektura na lungsod]] |total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> |motto = <!-- images and maps -----------> |image_skyline = Zhifu, Yantai, Shandong, China - panoramio (16).jpg |imagesize = |image_caption = Panoramang urbano ng Yantai |image_map =ChinaShandongYantai.png |mapsize = |map_caption =Kinaroroonan ng nasasakupan ng Lungsod ng Yantai sa Shandong |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = China |pushpin_label_position = |pushpin_map_caption = Kinaroroonan sa Tsina |pushpin_mapsize = |subdivision_type = [[Talaan ng mga bansa|Bansa]] |subdivision_name = {{flag|Tsina}} |subdivision_type1 = [[Mga lalawigan ng Tsina|Lalawigan]] |subdivision_name1 = [[Shandong]] |subdivision_type2 = [[Mga paghahating pampangasiwaan ng Republikang Bayan ng Tsina#Antas-kondado|Mga dibisyong antas-kondado]] |subdivision_name2 = 12 |subdivision_type3 = [[Mga paghahating pampangasiwaan ng Republikang Bayan ng Tsina#Antas-township|Mga dibisyong antas-township]] |subdivision_name3 = 148 |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |seat_type = Sentro ng munisipyo |seat = Laishan District <!-- Politics -----------------> |government_footnotes = |government_type = |leader_title = Kalihim ng CPC |leader_name = Zhang Shuping ({{lang|zh-hans|张术平}}) |leader_title1 = Alkalde |leader_name1 = Chen Fei ({{lang|zh|陈飞}}) |established_title = <!-- Settled --> |established_date = |established_title1 = <!-- Incorporated (town) --> |established_date1 = |named_for = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = <!-- use only to set a special wikilink --> |unit_pref = <!--Enter: Imperial, to display imperial before metric--> |area_footnotes = |area_total_km2 = 13739.9 <!-- ALL fields with measurements are subject to automatic unit conversion--> |area_land_km2 = |area_water_km2 = <!-- Elevation --------------------------> |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = |elevation_ft = |elevation_max_m = |elevation_max_ft = |elevation_min_m = |elevation_min_ft = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2010 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 6968202 |population_density_km2 = auto |population_metro =2227733 |population_density_metro_km2 =auto |population_urban =2227733 |population_density_urban_km2 =auto |population_density_urban_sq_mi = <!-- General information ---------------> |timezone = [[Pamantayang Oras ng Tsina|Pamantayang Tsina]] |utc_offset = +8 |coor_pinpoint = Sentrong pampangasiwaan ng serbisyo ng pamahalaan ng Yantai ({{lang|zh-hans|烟台市政务服务中心}}) |coordinates = {{coord|37.541|N|121.394|E|type:adm2nd_region:CN-37_source:Gaode|format=dms|display=it}} |postal_code_type = [[Kodigong postal ng Tsina|Kodigong postal]] |postal_code = 264000-265800 |area_code = 535 |iso_code = [[ISO 3166-2:CN|CN-SD-06]] |blank_name = [[Kabuuan ng Gawang Katutubo|GDP]] |blank_info = ¥435.8 bilyon (2010) |blank1_name = GDP kada tao |blank1_info = ¥62,541 (2010) |blank2_name = [[Mga plaka ng sasakyan ng Republikang Bayan ng Tsina|Mga plaka ng sasakyan]] |blank2_info = {{lang|zh-cn|鲁F}} & {{lang|zh-cn|鲁Y}} |blank3_name = |blank3_info = |blank4_name =<!-- Pangunahing [[Mga kabansaan ng Tsina|mga kabansaan]] --> |blank4_info = [[Tsinong Han|Han]]: 99.80% [[Koreano]]: 0.049% [[Manchu]]: 0.048% Va: 0.020% [[Mga Monggol|Mongol]]: 0.016% |website = {{url|www.yantai.gov.cn}} |footnotes = }} {{infobox Chinese |title=Mga dating pangalan |pic=Yantai (Chefoo), Qing Dynasty postage stamp.gif |picsize=125px |piccap=Isang [[Kasaysayang koreo ng Tsina|selyo ng koreo]] mula Chefoo (Yantai) noong [[Dinastiyang Qing|panahong Qing]]. |altname=Chefoo |psp2=Chefoo |c2={{linktext|芝罘}} |p2=Zhīfú |showflag=p }} {{stack end}} Ang '''Yantai''', [[Romanisasyong Postal Map|dating]] [[Romanisasyon ng Wikang Tsino|kilala]] bilang '''Chefoo''' o '''Yentai''', ay isang [[antas-prepektura na lungsod]] sa [[Kipot ng Bohai]] sa hilaga-silangang bahagi ng [[Mga lalawigan ng Tsina|lalawigan]] ng [[Shandong]], [[Tsina]]. Ito ay nasa katimugang baybaying-dagat ng [[Look ng Korea]] at hinahangganan nito ang [[Qingdao]] sa timog-kanluran at [[Weihai]] sa silangan. Ito ang pinakamalaking [[Industriya ng pangingisda sa Tsina|pantalang pandagat na pampangingisda]] sa Shandong. Sang-ayon sa [[Senso ng Tsina (2010)|senso 2010]], mayroon itong 6,968,202 katao, 2,227,733 sa kanila ay nakatira sa ''built-up area'' na binubuo ng apat na [[Distrito (Republikang Bayan ng Tsina)|mga distritong urbano]] ng [[Zhifu District|Zhifu]], Muping, Fushan, at Laishan. ==Mga sanggunian== * {{cite EB9 |mode=cs2 |wstitle=Che-foo |volume=5 |ref={{harvid|''EB''|1878}} |page=455 }}. * {{cite EB1911 |mode=cs2 |wstitle=Chi-fu |volume=6 |ref={{harvid|''EB''|1911}} |pages=132–3 }}. {{reflist}} ==External links== {{commons category|Yantai}} {{wikivoyage|Yantai}} * [http://www.yantai.gov.cn Opisyal na websayt ng Yantai] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020123051927/http://www.yantai.gov.cn/ |date=2002-01-23 }} (mapipilian ang mga sumusunod na wika: Tsino, Ingles, Aleman, Pranses, Hapones at Koreano) * [http://sinojapanesewar.com/chefoo.htm Mga lumang retrato ng Yantai (Chefoo) ] * [http://www.lib.utexas.edu/maps/historical/chih_fou_1912.jpg Makasaysayang mapa ng Yantai noong 1912] {{Authority control}} [[Kategorya:Mga pamayanan sa Tsina]] {{stub|PRC}} f8o3uokhgcax4dv48xe8s0r3f0le334 0 51209 2218650 2217175 2026-08-02T11:32:56Z Filipinayzd 3409 #WPWPPH #WPWP 2218650 wikitext text/x-wiki {{otherpersons|Soliman}} {{Infobox Monarch | name = Rajah Sulayman | image = | title = [[Rajah]] ng [[Kaharian ng Maynila|Maynila]] | caption = Bantayog ni Rajah Sulayman sa [[Malate, Maynila]]. | reign = 1571–1575 | full name = Sulyaman | predecessor = [[Rajah Matanda]] | successor = [[Magat Salamat]] | royal house = [[Namayan]], [[Bayan ng Tondo|Tondo]] at [[Kaharian ng Maynila|Maynila]] | religion = [[Islam sa Pilipinas|Islam]] }} [[Talaksan:Rajah_Sulayman_Monument,_Malate,_Manila.jpg | thumb | right | Monumento ni Rajah Sulayman sa Malate]] Si '''Rajah Sulayman''', na minsang tinutukoy bilang Sulayman III (d. 1590s),<ref name="melayu">{{cite web |last=Rodil |first=Awang Romeo Duana |date=April 18, 2008 |title=The Muslim Rulers of Manila |url=http://article.melayuonline.com/?a=Rm1tL1U5bWh1MGY%3D= |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090405005708/http://article.melayuonline.com/?a=Rm1tL1U5bWh1MGY%3D= |archive-date=April 5, 2009 |access-date=October 4, 2008 |work=melayuonline.com}}</ref> ay isang Rajahmuda ng [[Kaharian ng Maynila|Kaharian ng Luzon]] noong ika-16 na siglo at pamangkin ni Haring [[Raha Matanda|Aki ng Luzon]]. Siya ang kumander ng mga pwersang Luzonian sa Labanan sa Maynila noong 1570 laban sa mga pwersang [[Imperyong Kastila|Espanyol]]. Ang kanyang palasyo ay nasa loob ng pinatibay na lungsod ng [[Maynila]].<ref name="JoaquinManila">{{cite book |last=Joaquin |first=Nick |title=Manila, My Manila: A History for the Young |url=https://archive.org/details/manilamymanila0000joaq |publisher=Anvil Publishing, Inc. |year=1990 |isbn=978-971-569-313-4 |location=City of Manila}}</ref><ref name="Scott1994">{{cite book |last=Scott |first=William Henry |author-link=William Henry Scott (historian) |title=Barangay: Sixteenth Century Philippine Culture and Society |url=https://archive.org/details/barangaysixteent0000scot |publisher=Ateneo de Manila University Press |year=1994 |isbn=971-550-135-4 |location=Quezon City}}</ref><ref name="Dery2001">{{cite book |last=Dery |first=Luis Camara |title=A History of the Inarticulate |url=https://archive.org/details/historyofinartic0000unse |publisher=New Day Publishers |year=2001 |isbn=971-10-1069-0 |location=Quezon City}}</ref> Si Sulayman – kasama ang kanyang tiyuhin na si Haring Ache at [[Lakandula]], na namuno sa katabing kaharian o pamunuan ng Tondo – ay isa sa tatlong pinuno na humarap sa mga Espanyol sa Labanan sa Maynila noong 1570. Inilarawan siya ng mga Espanyol bilang ang pinaka-agresibo dahil sa kanyang kabataan na may kaugnayan sa iba pang dalawang pinuno.<ref name="Scott1994" /><ref name="Dery2001" />Ang inampon na anak ni Sulayman, na bininyagan si [[Agustin de Legaspi]] sa pagbabalik-loob sa [[Kristiyanismo]], ay ipinroklama bilang soberanong pinuno ng Tondo sa pagkamatay ni Lakandula. Siya kasama ang karamihan sa mga anak ni Lakandula at karamihan sa iba pang mga inampon na anak ni Sulayman ay pinatay ng mga Espanyol matapos masangkot sa isang kapulungan upang ibagsak ang pamamahala ng mga Espanyol sa Maynila. Ang pagbitay na ito ay nakatulong sa [[Silangang Indiyas ng Espanya|Spanish East Indies]] na patibayin ang pamamahala nito sa mga bahagi ng Luzon.<ref name="Dery2001" /> == Mga Pangalan == Nakasaad sa mga dokumentong Espanyol na tinawag siya ng mga nasasakupan ni Sulayman na Raja Mura o Raja Muda, "Young Raja", isang pagtukoy sa katotohanan na siya ay pamangkin at [[Tagapagmana (taong tumatanggap)|tagapagmana]] ni Raja Matanda. Tinawag din siya ng mga Kastila na "Raja Solimano el Mow" <ref name="melayu" /> kaya madalas ding binabaybay ang kanyang pangalan bilang Solimán dahil sa impluwensyang Espanyol. == Mga Ninuno == Ayon sa talaangkanan na iminungkahi ni Mariano A. Henson<ref name="Henson1955">{{cite book |author=Henson, Mariano A |title=The Province of Pampanga and its towns (A.D. 1300–1955) with the genealogy of the rulers of central Luzon |publisher=Villanueva Books |year=1955 |location=Manila}}</ref> noong 1955 at iginiit ni Majul noong 1973.<ref name="Majul1973">{{cite book |author=Majul, César Adib |title=Muslims in the Philippines |url=https://archive.org/details/muslimsinphilipp0000maju |publisher=University of the Philippines Asian Center |year=1973 |location=Diliman}}</ref> Si Sulayman ang ika-14<ref name="Henson1955" />Raja ng Maynila mula nang ito ay itinatag bilang isang Muslim<ref name="Henson1955" /> na pamunuan noong 1258<ref name="Henson1955" /> ni Rajah Ahmad nang talunin niya ang Majapahit suzerain, Rajah Avirjirkaya.<ref name="Henson1955" /> == Pagsalakay ng mga Espanyol sa Maynila (1570–1571) == {{More citations needed section|date=Nobyembre 2024}} Si Rajah Sulayman ang pinuno ng Maynila kasama si Rajah Matanda nang mangyari ang pagsalakay sa [[Legazpi, Albay|Legazpi]]. Naimpluwensyahan na ang Maynila ng mga karatig na kaharian sa [[Timog-silangang Asya|Timog Silangang Asya]]. Ang lugar ay isa nang [[entrepot]] ng kalakalan mula sa [[Tsina]], [[Siam]] at iba pang mga lugar. Ang Espanyol na explorer na si [[Miguel López de Legazpi]], na naghahanap ng angkop na lugar upang maitatag ang kanyang kabisera pagkatapos lumipat mula [[Cebu (pulo)|Cebu]] patungong [[Panay]] dahil sa pag-angkin ng [[Portugal|Portuges]] sa kapuluan, ay nagpadala kina [[Martín de Goiti]] at [[Juan de Salcedo]] sa isang ekspedisyon pahilaga patungong Luzon nang marinig ang isang maunlad na kaharian doon. Si Goiti ay nakaangkla sa [[Kabite]] at itinatag ang kanyang awtoridad sa pamamagitan ng pagpapadala ng "mensahe ng pagkakaibigan" sa mga estadong nakapalibot sa [[Ilog Pasig]]. Si Sulayman, na binigyan ng awtoridad sa mga pamayanang ito ng tumatandang Rajah Matanda, ay handang tanggapin ang "pagkakaibigan" mula sa mga Kastila. Gayunpaman, tumanggi siyang isuko ang kanyang soberanya, at walang pagpipilian kundi ang makipagdigma laban sa mga kahilingan ng mga bagong dating. Bilang resulta, sinalakay ni Goíti at ng kanyang hukbo ang mga kaharian noong Hunyo 1570, sinira at sinunog ang dakilang lungsod bago bumalik sa Panay. == Si Tarik Sulayman at ang Labanan sa Bangkusay (1571) == Mayroong ilang kontrobersya tungkol sa pagkakakilanlan ng pinuno ng mga Macabebe na nagpasimula ng Labanan sa Bangkusay noong 1571. Ang pinunong iyon ay tinutukoy ng mga mananalaysay na Pilipino bilang si Tarik Sulayman. Sa ilang mga bersyon ng Labanan sa Bangkusay, si Tarik Sulayman ng Macabebe at Sulayman III ng Maynila ay iisang tao, habang ang iba naman ay iginigiit na sila ay magkahiwalay na mga indibidwal. Hindi pinangalanan ng mga dokumentong Espanyol ang pinuno ng Macabebe Revolt, ngunit naitala na siya ay namatay sa Bangkusay, na nagresulta sa isang pag-urong ng Macabebe at tagumpay ng Espanyol. Si Sulayman III, sa kabilang banda, ay malinaw na naitala bilang nakikilahok sa Pag-aalsa ng 1574, at sa gayon ay hindi maaaring ang hindi pinangalanang pigura na namatay noong 1571 sa Bangkusay. == Ang <nowiki>''</nowiki>Pag-aalsa ni Sulayman<nowiki>''</nowiki> == Nang mamatay si López de Legazpi noong 1572, ang kanyang kahalili, si Gobernador-Heneral Guido de Lavezaris, ay hindi pinarangalan ang kanilang mga kasunduan sa Sulayman at Lakandula. Kinopya niya ang mga ari-arian ng parehong mga hari at hinayaan ang mga pang-aapi ng Kastila. Bilang tugon, si Sulayman at Lakandula ay humantong sa isang pag-aalsa sa mga nayon ng Navotas noong 1574, na sinasamantala ang pagkalito na dulot ng mga pag-atake ng mga piratang Tsino na si Limahong. Ito ay madalas na tinutukoy bilang "Pag-aaklas sa Maynila ng taong 1574" ngunit kung minsan ay tinutukoy bilang ang "Pag-aaklas ni Sulayman" at ang "Pag-aaklas ni Lakandula". Dahil ito ay nagsasangkot ng mga pwersa ng dagat, ang Pag-aaklas ni Sulayman ay kilala rin bilang ang "Unang Labanan ng Manila Bay". Si Friar Gerónimo Marín at Juan de Salcedo ay hiniling na magpatuloy sa mga pakikipag-usap sa mga kaharian. Ang Lakandula at si Sulayman ay sumang-ayon sa kasunduan sa kapayapaan ng Salcedo at isang alyansa ang nabuo sa pagitan ng dalawang grupo. == Sanggunian == {{DEFAULTSORT:Sulayman, Rajah}} [[Kategorya:Mga Tagalog]] [[Kategorya:Mga Muslim]] [[Kategorya:Mga Pilipinong Muslim]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1558]] [[Kategorya:Namatay noong 1575]] [[Kategorya:Kasaysayan ng Pilipinas (900–1565)]] bnivjqsdz6lgtemctuq0k63vbgy43as 0 54492 2218624 2216298 2026-08-02T08:24:38Z KyutKoTalaga 152379 2218624 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} <br> {{Stub|Pilipinas}} {{Stub|Tsina}} {{Stub|Taiwan}} l8bqtzx89h1y0962o8hv7aqaeqiyu10 2218633 2218624 2026-08-02T08:53:27Z KyutKoTalaga 152379 2218633 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} <br> {{Stub|Pilipinas}} {{Stub|Tsina}} {{Stub|Taiwan}} 0i9bbv1oycmxfk119sp9r3urgq8n3li 2218635 2218633 2026-08-02T08:54:32Z KyutKoTalaga 152379 /* Heograpiya */ 2218635 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} <br> {{Stub|Pilipinas}} {{Stub|Tsina}} {{Stub|Taiwan}} j407vytpxnh73lo6neebvm72tj87esa 2218636 2218635 2026-08-02T09:01:34Z KyutKoTalaga 152379 /* Heograpiya */ 2218636 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} <br> {{Stub|Pilipinas}} {{Stub|Tsina}} {{Stub|Taiwan}} kl854zlckxr0pr3wktjdj6oxzvoliwy 2218637 2218636 2026-08-02T09:02:36Z KyutKoTalaga 152379 /* Heograpiya */ 2218637 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} <br> {{Stub|Pilipinas}} {{Stub|Tsina}} {{Stub|Taiwan}} dge04i29u8lhv32ckufs8xzfbar10cs 2218638 2218637 2026-08-02T09:11:38Z KyutKoTalaga 152379 /* Heograpiya */ 2218638 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} <br> {{Stub|Pilipinas}} {{Stub|Tsina}} {{Stub|Taiwan}} d29xf1t46y3ioqq6djnbnfd2yk6pnqf 2218639 2218638 2026-08-02T09:11:56Z KyutKoTalaga 152379 /* Heograpiya */ 2218639 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} <br> {{Stub|Pilipinas}} {{Stub|Tsina}} {{Stub|Taiwan}} 12th80sw9ulsy7vbiirt6suva8l8srx 2218640 2218639 2026-08-02T09:15:58Z KyutKoTalaga 152379 /* Heograpiya */ 2218640 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} <br> {{Stub|Pilipinas}} {{Stub|Tsina}} {{Stub|Taiwan}} 4u6z04wudzb917h2utwndibmnqic4lo 2218641 2218640 2026-08-02T09:19:59Z KyutKoTalaga 152379 /* Heograpiya */ 2218641 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} <br> {{Stub|Pilipinas}} {{Stub|Tsina}} {{Stub|Taiwan}} p7jfss6qcvbr9c2lrdnn580vb0wc7xq 2218642 2218641 2026-08-02T09:21:57Z KyutKoTalaga 152379 /* Pandaigdigang batas */ 2218642 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} <br> {{Stub|Pilipinas}} {{Stub|Tsina}} {{Stub|Taiwan}} sxvabh7iwo5y8h7dgwk7ne2upe7uwws 2218643 2218642 2026-08-02T09:38:27Z KyutKoTalaga 152379 /* Pandaigdigang batas */ 2218643 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Olanda, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} <br> {{Stub|Pilipinas}} {{Stub|Tsina}} {{Stub|Taiwan}} 477dtletfd300l8782spg09pscm7c00 2218644 2218643 2026-08-02T09:38:44Z KyutKoTalaga 152379 /* Pandaigdigang batas */ 2218644 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} <br> {{Stub|Pilipinas}} {{Stub|Tsina}} {{Stub|Taiwan}} kkegxvm8urtyvqg82fq89s2m3v2w7m9 0 56868 2218513 2218482 2026-08-01T15:46:19Z LknFenix 125962 + Paglilinang 2218513 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | name = Kakaw | image = Matadecacao.jpg | image_width = 240px | image_caption = Mga bunga sa puno ng kakaw | taxon = Theobroma cacao | authority = [[Carolus Linnaeus|L.]]<ref name="WFO">{{cite web |title=''Theobroma cacao'' L. Sp. Pl. : 782 (1753) |url=http://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-0000458440 |website=World Flora Online |date=2022 |publisher=World flora Consortium |access-date=14 December 2022}}</ref> |synonyms = *''Cacao mina'' {{small|Gaertn.}} *''Cacao minus '' <small>Gaertn.</small> *''Cacao sativa'' <small> Aubl.</small> *''Cacao theobroma'' <small> Tussac </small> *''Theobroma cacao f. leiocarpum '' <small>(Bernoulli) Ducke</small> *''Theobroma cacao subsp. leiocarpum '' <small>(Bernoulli) Cuatrec.</small> *''Theobroma cacao var. leiocarpum '' <small>(Bernoulli) Cif.</small> *''Theobroma cacao subsp. sativa '' <small>(Aubl.) León</small> *''Theobroma cacao var. typica '' <small>Cif.</small> *''Theobroma caribaea '' <small>Sweet</small> *''Theobroma integerrima '' <small>Stokes</small> *''Theobroma kalagua'' <small> De Wild.</small> *''Theobroma leiocarpum'' <small> Bernoulli</small> *''Theobroma pentagonum '' <small>Bernoulli</small> *''Theobroma saltzmanniana '' <small>Bernoulli</small> *''Theobroma sapidum '' <small>Pittier</small> *''Theobroma sativa'' <small> (Aubl.) Lign. & Le Bey</small> *''Theobroma sativa var. leucosperma '' <small>A. Chev.</small> *''Theobroma sativa var. melanosperma '' <small>A. Chev.</small> *''Theobroma sativum'' <small>(Aubl.) Lign. & Bey</small> | synonyms_ref = <ref name="WFO"/><ref name="POWO">{{cite web |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:320783-2#synonyms |title=''Mentha canadensis'' L. |date=2022 |work=Plants of the World Online |publisher=Royal Botanic Gardens, Kew|access-date=14 Disyembre 2022 }}</ref> }} [[File:Theobroma cacao MHNT.BOT.2004.0.204.jpg|thumb|''Theobroma cacao'']] {{otheruses|Cacao}} Ang '''kakaw'''<ref name="JETE">{{cite-JETE|Kakaw}}</ref> ('''''Theobroma cacao''''') ay isang maliit na [[Palaging luntian|laging luntiang]] [[tree|puno]] na may taas na {{convert|6|-|12|m|ft|abbr=on|0}} at kabilang sa pamilyang [[Malvaceae]].<ref name="WFO" /><ref>{{cite encyclopedia |title=Theobroma cacao |url=http://eol.org/pages/484592/overview |encyclopedia=Encyclopedia of Life |access-date=9 Nobyembre 2012 |archive-date=4 Nobyembre 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104063223/http://eol.org/pages/484592/overview |url-status=live}}</ref> Ang mga buto nito—na tinatawag na mga butil ng kakaw kapag pinatuyo at binuro—ay ginagamit sa paggawa ng likor ng kakaw, pulbos na kokwa, mantikilyang kokwa, at [[tsokolate]].<ref name="drugs">{{cite web |url=https://www.drugs.com/npp/cocoa.html |title=Cocoa |publisher=Drugs.com |date=6 Enero 2020 |access-date=3 Setyembre 2020 |archive-date=20 Enero 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210120103652/https://www.drugs.com/npp/cocoa.html|url-status=live|language=en|trans-title=Kokwa}}</ref> Bagama't katutubo ang puno sa [[tropiko]] ng [[Kaamerikahan]], ang pinakamalaking prodyuser ng mga butil ng kakaw noong 2022 ay [[Côte d'Ivoire]]. == Paglalarawan == === Mga katangiang behetatibo === Ang mga [[Dahon (halaman)|dahon]] ng halaman ay salitan, buo, at walang lobo; may haba itong {{convert|10|-|50|cm|in|abbr=on|0}} at lapad na {{convert|5|-|10|cm|in|abbr=on|0}}.<ref>{{Cite web |title=Theobroma cacao, the food of the gods {{!}} Barry Callebaut |url=https://www.barry-callebaut.com/en/about-us/media/press-kit/theobroma-cacao-food-gods |access-date=2026-04-21 |website=www.barry-callebaut.com |language=en|trans-title=Theobroma cacao, ang pagkain ng mga diyos {{!}} Barry Callebaut}}</ref> === Mga bulaklak === Ang mga [[bulaklak]] ay namumuo nang kumpol direkta sa puno ng kahoy at sa mas matatandang mga sanga; ang katangiang ito ay tinatawag na ''cauliflory''. Ang mga bulaklak ay maliliit, may diyametrong {{convert|1|-|2|cm|in|abbr=on|frac=16}}, at may kulay-rosas na takupis. Ang pormulang ploral, na ginagamit upang katawanin ang estruktura ng isang [[bulaklak]] sa pamamagitan ng mga simbolo at numero, ay ✶ K5 C5 A(5°+5²) {{underline |G}}(5).<ref name="craene">{{cite book |last=Ronse De Craene |first=Louis P. |title=Floral Diagrams: An Aid to Understanding Flower Morphology and Evolution |publisher=[[Cambridge University Press]] |location=Cambridge |date=4 Pebrero 2010 |url=https://books.google.com/books?id=24p-LgWPA50C |page=224 |isbn=978-0-521-49346-8 |access-date=16 Setyembre 2017 |archive-date=28 Abril 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210428023554/https://books.google.com/books?id=24p-LgWPA50C |url-status=live|language=en|trans-title=Mga Diyagramong Pambulaklak: Isang Tulong sa Pag-unawa sa Morpolohiya at Ebolusyon ng Bulaklak}}</ref> Bagama't marami sa mga bulaklak sa daigdig ang napopolina ng mga [[bubuyog]] ([[Hymenoptera]]) o mga [[paruparo]] at [[gamugamo]] ([[Lepidoptera]]), ang mga bulaklak ng kakaw ay napopolina ng maliliit na nangangagat na ''midge'' ng henerong ''Forcipomyia''.<ref>{{cite web |last=Hernández B. |first=J. |title=Insect pollination of cacao (''Theobroma cacao'' L.) in Costa Rica |publisher=[[University of Wisconsin]] |year=1965 |url=http://orton.catie.ac.cr/cgi-bin/wxis.exe/?IsisScript=ORTON.xis&method=post&formato=2&cantidad=1&expresion=mfn=032010 |access-date=27 Nobyembre 2012 |archive-date=4 Oktubre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004220619/http://orton.catie.ac.cr/cgi-bin/wxis.exe/?IsisScript=ORTON.xis&method=post&formato=2&cantidad=1&expresion=mfn=032010 |url-status=dead|language=en|trans-title=Polinasyon ng kakaw (''Theobroma cacao'' L.) ng mga insekto sa Kosta Rika}}</ref><ref name=":2">{{cite journal |last1=Forbes |first1=Samantha J. |last2=Northfield |first2=Tobin D. |date=26 Disyembre 2016 |title=Increased pollinator habitat enhances cacao fruit set and predator conservation |journal=[[Ecological Applications]] |doi=10.1002/eap.1491 |pmid=28019052 |volume=27 |issue=3 |pages=887–899 |s2cid=6858627|language=en|trans-title=Ang pagpapalawak ng tirahan ng mga polinisador ay nagpapahusay sa pagbuo ng bunga ng kakaw at sa konserbasyon ng mga mandaragit}}</ref> Ang paggamit ng likas na polinisador na ''Forcipomyia'' ay nagbunga ng mas maraming bunga kaysa sa paggamit ng mga artipisyal na polinisador.<ref name=":2" /> [[Talaksan:Theobroma cacao2.jpg|thumb|center|Mga bulaklak ng kakaw]] === Bunga === Ang [[bunga]], na tinatawag na bao ng kakaw, ay hugis-itlog, may habang {{convert|15|-|30|cm|in|abbr=on|0}} at lapad na {{convert|8|-|10|cm|in|abbr=on|0}}, nagiging dilaw hanggang kahel kapag nahihinog, at tumitimbang ng humigit-kumulang {{convert|500|g|lb|abbr=on|0}} kapag hinog na. Naglalaman ito ng 20 hanggang 60 [[Buto ng halaman|buto]], na karaniwang tinatawag na "beans", na nakapaloob sa puting laman. Ang mga buto ang pangunahing sangkap ng [[tsokolate]], samantalang ang laman ay ginagamit sa ilang bansa upang gumawa ng [[Katas (inumin)|katas]], smoothie, helatina, at krema. Dati ay karaniwang itinatapon ang laman, ngunit mula noong ika-21 siglo, ang permentadong laman nito ay maaari nang idistila upang maging inuming may alkohol.<ref>{{cite web |last=Bell |first=Katie K. |url=https://www.forbes.com/sites/katiebell/2014/09/10/cacao-cocktails-a-new-tequila-like-spirit-distilled-from-cacao-fruit/ |title=Cacao Cocktails: A New Tequila-Like Spirit Distilled from Cacao Fruit |website=[[Forbes]] |access-date=17 Marso 2015 |archive-date=28 Abril 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150428064621/http://www.forbes.com/sites/katiebell/2014/09/10/cacao-cocktails-a-new-tequila-like-spirit-distilled-from-cacao-fruit/ |url-status=live|language=en|trans-title=Mga Kaktel na Kakaw: Isang Bagong Alkohol na Mala-tequila na Distilado mula sa Prutas ng Kakaw}}</ref> Ang laman ay may lasa ng [[litsiyas]] o [[Milon|tropikal na milon]].<ref>{{Cite web |last=Martin |first=Carla D |author-link=Carla Martin (anthropologist) |date=Marso 9, 2020 |title=What Makes Chocolate "Good"? |url=https://www.youtube.com/watch?v=PFGKUZdGap4 |url-status= |access-date=Pebrero 9, 2025 |via=[[YouTube]] |publisher=[[Peabody Museum of Archaeology and Ethnology]] |at=19:35|language=en|trans-title=Ano ang "Nagpapasarap" sa Tsokolate?}}</ref> Ang bawat buto ay naglalaman ng malaking dami ng taba (40–50%) sa anyo ng mantikilyang kokwa. Ang aktibong sangkap ng prutas ay ang pampasiglang teobromina, isang kompuwestong kahalintulad ng [[kapeyna]].<ref>{{cite book |last=Wilson |first=Philip K. |editor-last1=Wilson |editor-first1=P. |editor-last2=Hurst |editor-first2=W. |year=2015 |chapter=Chocolate in Science, Nutrition and Therapy: A Historical Perspective |title=Chocolate and Health: Chemistry, Nutrition and Therapy |url=https://pubs.rsc.org/en/content/ebook/978-1-84973-912-2 |location=Cambridge, UK |publisher=Royal Society of Chemistry |page=18 |isbn=978-1-84973-912-2|language=en|trans-title=Tsokolate at Kalusugan: Kimika, Nutrisyon at Terapiya}}</ref> == Kangalanan == Ang henerikong pangalan na ''Theobroma'' ay nagmula sa salitang [[Wikang Griyego|Griyego]] na nangangahulugang "pagkain ng mga diyos", mula sa {{wikt-lang|grc|θεός}} (''{{lang|grc-Latn|theós}}''), na nangangahulugang "diyos" o "banal", at {{wikt-lang|grc|βρῶμα}} (''{{lang|grc|brôma}}''), na nangangahulugang "pagkain". Ang tiyak na epitetong ''cacao'' ay ang Hispanisasyon ng pangalang ibinigay sa halaman sa mga katutubong wika ng Mesoamerika, gaya ng {{lang|emy-Latn|kakaw}} sa Tzeltal, Kʼicheʼ, at Klasikong Maya; {{lang|pos|kagaw}} sa Sayula Popoluca; at {{lang|nah|cacahuatl}} sa Nahuatl, na nangangahulugang "butil ng puno ng kakaw".<ref>{{cite web |title=Cacao |url=https://www.etymonline.com/word/cacao |publisher=Etymology Online Dictionary, Douglas Harper |access-date=19 Agosto 2018 |date=2018 |archive-date=19 Agosto 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180819182509/https://www.etymonline.com/word/cacao |url-status=live |language=en|trans-title=Kakaw}}</ref> Bagama't ang puno at mga buto ay karaniwang tinatawag na kakaw, minsan ay tinutukoy rin ang mga ito bilang 'kokwa'.<ref>{{Cite book |last1=Coe |first1=Sophie |author-link1=Sophie Coe |title=The Oxford Companion to Food |last2=Dalby |first2=Andrew |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2014 |isbn=9780199677337 |editor-last=Davidson |editor-first=Alan |edition=3rd |chapter=Chocolate: Botany and early history |editor-last2=Jaine |editor-first2=Tom|language=en|trans-title=Ang Gabay ng Oxford sa Pagkain}}</ref> == Paglilinang == [[Talaksan:CacaoChonita14.JPG|thumb|Mga binusang butil ng kakaw, handa nang gamitin]] Noong 2023, nilinang ang kakaw sa humigit-kumulang {{convert|11650000|ha|acres}} sa buong mundo.<ref name="faostat2023">{{cite web |url=https://www.fao.org/faostat/en/#data/QCL/visualize |title=Crops and livestock products; Production quantities of Cocoa beans by country |publisher=United Nations Food and Agriculture Organization, Statistics Division (FAOSTAT) |date=2023 |access-date=22 Mayo 2025|language=en|trans-title=Mga pananim at produktong panghayop; Dami ng produksiyon ng mga butil ng kakaw ayon sa bansa}}</ref> Ang mga butil ng kakaw ay itinatanim ng malalaking plantasyong agroindustriyal at maliliit na prodyuser, kung saan ang malaking bahagi ng produksiyon ay nagmumula sa milyun-milyong magsasakang may maliliit na lote.<ref>{{cite web |title=A strategy to safeguard the future of chocolate |url=http://www.bioversityinternational.org/index.php?id=6817|url-status=dead |publisher=Bioversity International |access-date=9 Nobyembre 2012|language=en|trans-title=Isang estratehiya upang pangalagaan ang kinabukasan ng tsokolate}}</ref> Nagsisimulang mamunga ang puno sa edad na apat o limang taon. Ang isang punong nasa hustong gulang ay maaaring magkaroon ng 6,000 bulaklak sa loob ng isang taon, ngunit humigit-kumulang 20 bunga lamang. Tinatayang 1,200 buto (40 bunga) ang kailangan upang makagawa ng 1 kg (2.2 lb) ng pasta ng kakaw . Sa kasaysayan, kinilala ng mga gumagawa ng tsokolate ang tatlong pangunahing [[Kultibar|pangkat ng mga kultibar]] ng butil ng kakaw na ginagamit sa paggawa ng kokwa at tsokolate: Forastero, Criollo, at Trinitario.<ref>{{cite web |url=http://www.xocoatl.org/variety.htm |website=All about Chocolate |title=Varieties |access-date=3 Hunyo 2017 |archive-date=2 Hulyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170702090148/http://xocoatl.org/variety.htm |url-status=live|language=en|trans-title=Mga baryedad}}</ref> Ang pinakapinahahalagahan, pinakabihira, at pinakamahal ay ang grupong Criollo, ang butil ng kakaw na ginamit ng mga [[Kabihasnang Maya|Maya]].<ref>{{Cite journal |last1=Lanaud |first1=Claire |last2=Vignes |first2=Hélène |last3=Utge |first3=José |last4=Valette |first4=Gilles |last5=Rhoné |first5=Bénédicte |last6=Garcia Caputi |first6=Mariella |last7=Angarita Nieto |first7=Natalia Sofía |last8=Fouet |first8=Olivier |last9=Gaikwad |first9=Nilesh |last10=Zarrillo |first10=Sonia |last11=Powis |first11=Terry G. |last12=Cyphers |first12=Ann |last13=Valdez |first13=Francisco |last14=Olivera Nunez |first14=S. Quirino |last15=Speller |first15=Camilla |display-authors=5 |date=2024-03-07 |title=A revisited history of cacao domestication in pre-Columbian times revealed by archaeogenomic approaches |url= |journal=[[Scientific Reports]] |volume=14 |issue=1 |page=2972 |doi=10.1038/s41598-024-53010-6 |issn=2045-2322 |doi-access=free |pmid=38453955 |pmc=10920634 |bibcode=2024NatSR..14.2972L |language=en|trans-title=Muling pagsusuri sa kasaysayan ng domestikasyon ng kakaw noong panahong pre-Kolumbiyano batay sa mga pamamaraang arkeohenomiko}}</ref> Sampung porsiyento lamang ng tsokolate ang gawa sa Criollo, na masasabing hindi gaanong mapait at mas mabango kaysa sa alinmang ibang butil. Noong Nobyembre 2000, ang mga butil ng kakaw mula sa Chuao ay ginawaran ng pagtatalagang pinagmulan sa ilalim ng pangalang ''Cacao de Chuao'' (mula sa [[Wikang Kastila|Espanyol]]: "kakaw ng Chuao").<ref>{{cite web |url=http://www.wipo.int/ipadvantage/en/details.jsp?id=2618 |title=Branding Matters: The Success of Chuao Cocoa Bean |access-date=3 Hunyo 2017 |archive-date=3 Marso 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170303044314/http://www.wipo.int/ipadvantage/en/details.jsp?id=2618 |url-status=live|language=en|trans-title=Mahalaga ang Branding: Ang Tagumpay ng Chuao Cocoa Bean}}</ref><ref>[http://www.scielo.org.co/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0122-88032015000200003 Ramírez Méndez, Luis Alberto (2015) El cultivo del cacao Venezolano desde Maruma.Scielo.Historia Caribe]</ref> == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kaurian:Tsokolate]] [[Kaurian:Punongkahoy]] [[Kategorya:Malvaceae]] 67azkcr95hpf0l7n3c1dt2gj00pelct 0 87382 2218534 2218492 2026-08-02T00:14:53Z Jojit fb 38 /* Sosyalistang Pamahalaan */ 2218534 wikitext text/x-wiki {{About|pilosopiyang pampolitika|ang katayuan ng isang lipunang walang awtoridad|Anarkiya}} [[Talaksan:Black_flag_waving.svg|frame|Itim na watawat ng anarkismo]] Ang '''anarkismo''' ay isang [[Pilosopiyang pampolitika|pilosopiyang pampulitika]] at kilusan na naglalayong buwagin ang lahat ng mga institusyong nagpapatuloy ng [[Awtoritarismo|awtoridad]], pamimilit, o herarkiya, na pangunahing tinututukan ang [[estado]] at [[kapitalismo]]. Isinusulong ng anarkismo ang pagpapalit sa estado ng mga lipunang walang estado at mga kusang-loob na malalayang samahan. Inilalarawan ang anarkismo bilang bahagi ng libertaryong sangay ng kilusang [[Sosyalismo|sosyalista]] (libertaryong sosyalismo).{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}}{{Refn|Sa aklat na ''In Anarchism: From Theory to Practice'' (1970),{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} inilarawan ng historyador na anarkista na si Daniel Guérin ang anarkismo bilang kasingkahulugan ng libertaryang sosyalismo. Isinulat niya na ang anarkismo ay "talagang kasingkahulugan ng sosyalismo. Ang isang anarkista ay pangunahing isang sosyalista na ang layunin ay wakasan ang pagsasamantala ng tao sa kapwa tao. Ang anarkismo ay isa lamang sa mga daloy ng kaisipang sosyalista—ang daloy na ang pangunahing katangian ay ang pagpapahalaga sa kalayaan at ang agarang hangaring buwagin ang estado."{{Sfn|Arvidsson|2017}} Sa kaniyang maraming akda tungkol sa anarkismo, inilalarawan naman ng historyador na si Noam Chomsky ang anarkismo, kasama ng libertaryang Marxismo, bilang libertaryang sangay ng sosyalismo.{{Sfn|Otero|1994|p=617}}|group=nb|name=nb1}} Bagaman matatagpuan ang mga bakas ng mga ideyang anarkista sa buong kasaysayan, umusbong ang makabagong anarkismo noong [[Panahon ng Kaliwanagan]]. Sa huling kalahati ng [[Ika-19 na dantaon|ika-19 na]] [[Ika-19 na dantaon|dantaon]] at sa mga unang dekada ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], umunlad ang kilusang anarkista sa maraming bahagi ng daigdig at nagkaroon ng mahalagang papel sa pakikibaka ng mga [[manggagawa]] para sa kanilang paglaya. Sa panahong ito, nabuo ang iba't ibang paaralan ng kaisipang anarkista. Nakibahagi ang mga anarkista sa ilang mga rebolusyon, lalo na sa [[Komuna ng Paris]], [[Digmaang Sibil sa Rusya]], at [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], na ang pagwawakas ay nagmarka rin sa pagtatapos ng klasikal na panahon ng anarkismo. Sa mga huling dekada ng ika-20 dantaon at pagpasok ng ika-21 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista at lumawak ang katanyagan at impluwensiya nito sa loob ng mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa digmaan, at laban sa globalisasyon. Gumagamit ang mga anarkista ng iba't ibang pamamaraan upang isulong ang pagbabagong panlipunan, na karaniwang inuuri bilang [[rebolusyonaryo]] o ebolusyonaryo, bagaman madalas na nagsasapawan ang dalawa at naipapakita sa sari-saring taktika. Karaniwang pinapaboran ng mga ebolusyonaryong pamamaraan ang unti-unti at madalas ay di-marahas na pagbabago, samantalang layunin ng mga rebolusyonaryong pamamaraan na wasakin ang mga mapaniil na estado at institusyon. Maraming aspekto ng kabihasnang pantao ang naimpluwensiyahan ng teorya, kritika, at praktika ng anarkismo. == Etimolohiya, terminolohiya, at kahulugan == [[File:Proudhon_jeune.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Proudhon_jeune.jpg|thumb|Si Pierre-Joseph Proudhon ang unang pilosopong pampolitika na tinawag ang sarili bilang anarkista{{Sfn|Kahn|2000}}<ref name="Merriman2">Merriman, John M. (2009). ''How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror''. New Haven: Yale University Press. p. 42. {{ISBN|9780300217933}}.</ref><ref name="Leier2">Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}.</ref>]] Ang etimolohikal na pinagmulan ng salitang anarkismo ay mula sa Sinaunang [[Wikang Griyego|Griyegong]] ''anarkhia'' (ἀναρχία), na nangangahulugang "walang pinuno" o "walang namumuno". Binubuo ito ng unlaping ''an-'' ("walang") at ng salitang ''arkhos'' ("pinuno" o "tagapamahala"). Ang hulaping ''-ismo'' ay tumutukoy sa isang ideolohikal na kilusan o kaisipan na nagtataguyod ng anarkiya.{{Sfnm|1a1=Bates|1y=2017|1p=128|2a1=Long|2y=2013|2p=217}} Lumitaw ang salitang ''anarchisme'' sa [[wikang Ingles]] noong 1642 at ang ''anarchy'' naman noong 1539; sa mga unang paggamit nito sa Ingles, binibigyang-diin nito ang kahulugan ng kaguluhan o kawalan ng kaayusan.{{Sfnm|1a1=Merriam-Webster|1y=2019|1loc="Anarchism"|2a1=''Oxford English Dictionary''|2y=2005|2loc="Anarchism"|3a1=Sylvan|3y=2007|3p=260}} Sa panahon ng [[Rebolusyong Pranses]], iba't ibang pangkat ang tumawag sa kanilang mga kalaban bilang mga ''anarkista'', bagaman kakaunti sa mga tinawag na ganoon ang may mga pananaw na kahalintulad ng mga sumunod na anarkista. Maraming rebolusyonaryo noong ika-19 na dantaon, gaya nina William Godwin (1756–1836) at Wilhelm Weitling (1808–1871), ang nag-ambag sa mga doktrinang anarkista ng susunod na salinlahi, subalit hindi nila ginamit ang mga katawagang ''anarkista'' o ''anarkismo'' upang ilarawan ang kanilang sarili o ang kanilang mga paniniwala.{{Sfn|Joll|1964|pp=27–37}}{{Sfn|Carlson|1972|pp=22–23}} Ang unang pilosopong pampolitika na tumawag sa kaniyang sarili bilang isang anarkista (Pranses: ''anarchiste'') at nagbigay sa salitang ito ng positibong kahulugan ay si Pierre-Joseph Proudhon (1809–1865).{{Sfn|Kahn|2000}}<ref name="Merriman2" /><ref name="Leier">Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}. (sa Ingles)</ref> Ayon sa ilang historyador, umusbong ang kilusang anarkista sa pagitan ng panahon ni Proudhon at ng Kongresong Saint-Imier noong 1872, bagaman may magkakaibang pananaw ang mga historyador hinggil dito.{{Sfn|Baker|2023|p=40-43}} Mula noong [[dekada 1890]], at nagsimula sa [[Pransiya]],{{Sfn|Nettlau|1996|p=162}} ang salitang ''libertaryanismo'' ay madalas gamitin bilang kasingkahulugan ng anarkismo;{{Sfn|Guérin|1970|loc="The Basic Ideas of Anarchism"}} hanggang sa kasalukuyan, karaniwan pa rin ang ganitong paggamit sa labas ng [[Estados Unidos]].{{Sfnm|1a1=Ward|1y=2004|1p=62|2a1=Goodway|2y=2006|2p=4|3a1=Skirda|3y=2002|3p=183|4a1=Fernández|4y=2009|4p=9}} Gayunman, sa ilang gamit, ang libertaryanismo ay tumutukoy lamang sa [[Indibidwalismo|indibiduwalistang]] pilosopiya ng [[malayang pamilihan]], at ang anarkismo ng malayang merkado ay mas tiyak na tinatawag na libertaryang anarkismo.{{Sfn|Morris|2002|p=61}} Bagaman ang katawagang libertaryanismo ay matagal nang halos kasingkahulugan ng anarkismo,{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6}} ang kahulugan nito ay naging mas malabo sa paglipas ng panahon dahil sa pag-angkin dito ng iba't ibang pangkat na may magkakaibang [[ideolohiya]],{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} kabilang ang Bagong Kaliwa at ang mga tagapagtaguyod ng libertaryang Marxismo, na hindi inuugnay ang kanilang sarili sa mga awtoritaryang sosyalista o sa isang partidong banguwardismo, gayundin ang mga radikal na [[Liberalismo|liberal]] sa usaping pangkultura na pangunahing nakatuon sa mga [[kalayaang sibil]].{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Dahil dito, may ilang anarkista ang mas pinipiling gamitin ang katawagang libertaryang sosyalismo{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}} upang maiwasan ang mga negatibong kahulugang ikinakabit sa salitang ''anarkismo'' at upang bigyang-diin ang kaugnayan nito sa sosyalismo.{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Sa pangkalahatan, ginagamit ang anarkismo upang tukuyin ang kontra-awtoritaryang sangay ng kilusang sosyalista.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=104}}{{Refn|group=nb|name=nb1}} Karaniwan itong inihahambing sa mga anyo ng sosyalismo na nakasentro sa estado o ipinapataw mula sa itaas.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Karaniwang binibigyang-diin ng mga iskolar ng anarkismo ang sosyalistang katangian ng anarkismo{{Sfn|Newman|2005|p=15}} at tinutuligsa ang mga pagtatangkang paghiwalayin ang dalawa bilang magkasalungat na ideolohiya.{{Sfn|Morris|2015|p=64}} May ilang iskolar ding naglalarawan sa anarkismo bilang may maraming impluwensiya mula sa liberalismo,{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} at bilang kapuwa liberal at sosyalista, bagaman higit na sosyalista.{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Samantala, maraming iskolar ang tumatangging ituring na isang anyo ng anarkismo ang anarko-kapitalismo, sapagkat para sa kanila ay hindi nito wastong nauunawaan ang mga pangunahing simulain ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}}{{Refn|Ayon kay Herbert L. Osgood, ang anarkismo ang "pinakasukdulang kabaligtaran" ng awtoritaryang komunismo at sosyalismong nakasentro sa estado.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Ayon naman kay Peter Marshall, "sa pangkalahatan, mas malapit ang anarkismo sa sosyalismo kaysa sa liberalismo. ... Malaking bahagi ng anarkismo ay kabilang sa kampo ng sosyalismo, bagaman mayroon din itong ilang impluwensiya mula sa liberalismo. Hindi ito maaaring ipailalim lamang sa sosyalismo, at mas mainam itong ituring bilang isang hiwalay at natatanging doktrina."{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Ayon kay Jeremy Jennings, "mahirap hindi mapagpasyahan na ang mga ideyang ito"—na tumutukoy sa anarko-kapitalismo—"ay tinatawag lamang na anarkista dahil sa maling pag-unawa sa kung ano ang anarkismo." Dagdag pa niya, "ang anarkismo ay hindi nagtataguyod ng lubos na walang hadlang na kalayaan ng indibidwal (na tila pinaniniwalaan ng mga 'anarko-kapitalista'); sa halip, gaya ng nakita na natin, itinataguyod nito ang pagpapalawak ng [[indibidwalidad]] at ng pamayanan."{{Sfn|Morris|2015|p=64}} Isinulat naman ni Nicolas Walter na "ang anarkismo ay nagmula kapuwa sa liberalismo at sosyalismo, sa kasaysayan man at sa ideolohiya. ... Sa isang diwa, nananatiling mga liberal at mga sosyalista ang mga anarkista, at tuwing itinatakwil nila ang mabubuting elemento ng alinman sa dalawa, ipinagkakanulo nila ang mismong anarkismo. ... Kami ay mga liberal, subalit higit pa rito; kami rin ay mga sosyalista, subalit higit pa rito."{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Isinama naman ni Michael Newman ang anarkismo bilang isa sa maraming tradisyon ng sosyalismo, lalo na ang tradisyong higit na nakahanay sa sosyalismo na sinusundan nina Pierre-Joseph Proudhon at Mikhail Bakunin.{{Sfn|Newman|2005|p=15}} Samantala, iginiit ni Brian Morris na "nakalilinlang kapuwa sa konsepto at sa kasaysayan" ang paglikha ng isang mahigpit na paghahati sa pagitan ng sosyalismo at anarkismo.|group=nb}} Bagaman ang pagtutol sa estado ay pangunahing bahagi ng kaisipang anarkista, hindi madaling bigyan ng iisang depinisyon ang anarkismo, sapagkat malawak ang talakayan ng mga iskolar at mga anarkista tungkol dito, at bahagyang magkakaiba ang pag-unawa rito ng iba't ibang tradisyon ng anarkismo.{{Sfn|Long|2013|p=217}}{{Refn|Isang karaniwang depinisyong tinatanggap ng mga anarkista ay ang anarkismo ay isang kalipunan ng mga pilosopiyang pampolitika na tumututol sa awtoridad at hirarkikong organisasyon, kabilang ang [[kapitalismo]], [[nasyonalismo]], ang [[estado]], at lahat ng kaugnay na institusyon, sa pamamalakad ng lahat ng [[ugnayang pantao]], pabor sa isang lipunang nakabatay sa [[desentralisasyon]], [[kalayaan]], at kusang-loob na samahan. Gayunman, binibigyang-diin ng mga iskolar na ang depinisyong ito ay may kaparehong mga kakulangan ng depinisyong nakabatay sa kontra-awtoritaryanismo (isang ''[[a posteriori]]'' na kongklusyon), kontra-etatismo o kontra-estado (sapagkat higit pa rito ang anarkismo),{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1p=166|2a1=Jun|2y=2009|2p=507|3a1=Franks|3y=2013|3pp=386–388}} at etimolohiya (ang simpleng pagwawaksi sa mga namumuno).{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1pp=25–29|2a1=Long|2y=2013|2pp=217}}|group=nb}} Kabilang sa mahahalagang sangkap ng depinisyon nito ang hangarin para sa isang [[Lipunan|lipunang]] walang pamimilit, ang pagtanggi sa aparatong pang-estado, ang paniniwalang likas na kayang mamuhay o umunlad ng tao sa isang lipunang walang pamimilit, at ang mungkahi kung paano maisasakatuparan ang mithiin ng anarkiya.{{Sfn|McLaughlin|2007|pp=25–26}} == Simbolismo == {{multiple image | total_width = 320 | image1 = Anarchy-symbol.svg | caption1 = Simbolong bilog na A | image2 = Circle-A red.svg | caption2 = Naka-istilong Bilog na A na punk | align = right | header = Ang bilog na A (''circle-A'') ay isang sagisag ng anarkismo na kumakatawan sa mga pangunahing simulain nito, kabilang ang kalayaan ng indibidwal at pagtutol sa awtoritaryanismo.<ref>{{Cite web |title=Understanding The Meaning Behind The Anarchist Symbol: Breaking Down The Unconventional Ideals {{!}} ShunSpirit |url=https://shunspirit.com/article/anarchist-symbol-meaning |access-date=12 Disyembre 2025|language=en |website=shunspirit.com}}</ref> }} Mula pa noong ika-19 na dantaon, gumagamit na ang mga anarkista ng ilang sagisag para sa kanilang adhikain, kabilang ang pinakatanyag na bilog na A (''circle-A''), ang itim na watawat, at ang itim na [[pusa]].<ref name="Baillargeon">{{cite book |last1=Baillargeon |first1=Normand |url=https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&q=%22circle+A%22 |title=Order Without Power: An Introduction to Anarchism: History and Current Challenges |date=2013 |publisher=Seven Stories Press |isbn=978-1-60980-472-5 |location=New York |language=en |translator=Mary Foster |access-date=Oktubre 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210922142448/https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&q=%22circle+A%22 |archive-date=Setyembre 22, 2021 |url-status=live |orig-year=2008}}</ref><ref name="An Anarchist FAQ">{{cite book |title=An Anarchist FAQ |publisher=AK Press |year=2008 |isbn=978-1-902593-90-6 |editor-last=Mckay |editor-first=Iain |location=Edinburgh |language=en |chapter=Appendix – The Symbols of Anarchy |oclc=182529204 |chapter-url=https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20201005101602/https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-date=Oktubre 5, 2020}}</ref> Karaniwan din ang mga [[watawat]] na hinati sa dalawang kulay, na kadalasang nakabatay sa itim na watawat, gaya ng pula at itim at itim at lila, na kumakatawan sa anarko-sindikalismo at anarka-[[peminismo]], ayon sa pagkakasunod. Mula noong ikalawang kalahati ng ika-20 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista sa paggamit ng mga bagong sagisag na mas madaling iguhit at mas madaling makilala, na ang pinakatanyag ay ang bilog na A. Mula sa pagsisimula ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], naging higit na laganap ang mga sagisag pangkultura ng anarkismo sa [[kulturang popular]], kasabay ng pag-usbong ng kilusang kontra-[[globalisasyon]] at ng subkulturang [[punk]].<ref name="revival">{{cite journal |last=Williams |first=Leonard |date=Setyembre 2007 |title=Anarchism Revived |journal=New Political Science |volume=29 |issue=3 |pages=297–312 |doi=10.1080/07393140701510160 |s2cid=220354272|language=en}}</ref><ref name="Gordon">{{cite journal |last=Gordon |first=Uri |date=Pebrero 2007 |title=Anarchism reloaded |journal=Journal of Political Ideologies |volume=12 |issue=1 |pages=29–48 |doi=10.1080/13569310601095598 |s2cid=216089196|language=en}}</ref> == Mga paaralan ng kaisipan == Karaniwang hinahati ang mga paaralan ng kaisipan sa anarkismo sa dalawang pangunahing makasaysayang tradisyon: ang panlipunang anarkismo at ang indibiduwalistang anarkismo, dahil sa kanilang magkakaibang pinagmulan, pagpapahalaga, at pag-unlad.{{Sfnm|1a1=McLean|1a2=McMillan|1y=2003|1loc="Anarchism"|2a1=Ostergaard|2y=2003|2p=14|2loc="Anarchism"}} Binibigyang-diin ng indibiduwalistang tradisyon ang negatibong kalayaan sa pamamagitan ng pagtutol sa mga paghihigpit sa malayang indibiduwal, samantalang binibigyang-diin ng panlipunang tradisyon ang positibong [[kalayaan]] sa layuning ganap na mapaunlad ang malayang kakayahan ng lipunan sa pamamagitan ng pagkakapantay-pantay at panlipunang pagmamay-ari.{{Sfn|Harrison|Boyd|2003|p=251}} Sa kronolohikal na pananaw, maaaring hatiin ang anarkismo sa mga klasikong tradisyon noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at sa mga pos-klasikong tradisyon—gaya ng anarka-peminismo, berdeng anarkismo, at pos-anarkismo—na umusbong pagkatapos nito.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=9}} Ang pagbibigay-diin ng anarkismo sa pagtutol sa [[kapitalismo]], pagkakapantay-pantay, at pagpapalawak ng [[pamayanan]] at indibiduwalidad ang nagtatangi rito mula sa anarko-kapitalismo at iba pang uri ng ekonomikong libertaryanismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}} Karamihan sa mga pananaw nito sa [[ekonomiya]] at pilosopiyang legal ay nagpapakita ng mga kontra-awtoritaryo, kontra-estado, libertariyo, at radikal na pagpapakahulugan sa makakaliwa at sosyalistang pulitika,{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} kabilang ang [[kolektibismo]], [[komunismo]], [[Indibidwalismo|indibiduwalismo]], [[Mutualismo|mutuwalismo]], at sindikalismo, bukod sa iba pang mga teoryang pang-ekonomiya ng libertaryang [[sosyalismo]].{{Sfn|Guérin|1970|p=35|loc="Critique of authoritarian socialism"}} Karaniwang inilalagay ang anarkismo sa pinakakaliwang bahagi ng espektrong pampolitika, bagaman marami ang tumututol sa awtoridad ng estado batay sa mga simulain ng kanan, gaya ng mga anarko-kapitalista.{{Sfnm|1a1=Brooks|1y=1994|1p=[https://books.google.com/books?id=gHyUj9HFYBIC&pg=PP15 xi]|1ps=, "Usually considered to be an extreme left-wing ideology".}}<ref name=":1">{{Cite journal |last=Jungkunz |first=Sebastian |date=2019-01-02 |title=Towards a Measurement of Extreme Left-Wing Attitudes |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09644008.2018.1484906 |journal=German Politics |language=en |volume=28 |issue=1 |pages=101–122 |doi=10.1080/09644008.2018.1484906 |issn=0964-4008 |url-access=subscription |s2cid=158624439}}</ref>{{Sfn|Backes|2023a|p=12}}{{Sfn|Krüusselmann|Weggemans|2023a|p=58}} Dahil walang iisang nakapirming kalipunan ng doktrina o natatanging pandaigdigang pananaw ang anarkismo,{{Sfn|Marshall|1993|pp=14–17}} umiral ang maraming uri at tradisyon nito, at malaki ang pagkakaiba-iba ng mga anyo ng anarkiya.{{Sfn|Sylvan|2007|p=262}} Bilang tugon sa sektaryanismo sa loob ng kilusang anarkista, lumitaw ang anarkismo nang walang [[pang-uri]], isang panawagan para sa pagpaparaya at pagkakaisa ng mga anarkista na unang isinulong ni Fernando Tarrida del Mármol noong 1889 bilang tugon sa matitinding pagtatalo hinggil sa teoryang anarkista noong panahong iyon.{{Sfn|Avrich|1996|p=6}} Sa kabila ng kanilang pagkakahiwalay, ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo ay hindi itinuturing na magkakahiwalay na mga entidad kundi mga tendensiya na nagsasalubong at nag-uugnayan sa isa't isa sa pamamagitan ng magkakaparehong simulain, gaya ng awtonomiya, mutuwal na pagtutulungan, pagtutol sa awtoridad, at [[desentralisasyon]].{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=1–6|2a1=Angelbeck|2a2=Grier|2y=2012|2p=551}} Higit pa sa mga partikular na paksyon ng mga kilusang pampolitika ng anarkismo na bumubuo sa anarkismong pampolitika, mayroon ding anarkismong pampilosopiya, na nagsasabing ang estado ay walang moral na pagiging lehitimo, nang hindi kinakailangang tanggapin ang pangangailangan ng isang rebolusyon upang ito ay maalis.{{Sfn|Egoumenides|2014|p=2}} Bilang isang sangay, lalo na ng indibiduwalistang anarkismo,{{Sfnm|1a1=Ostergaard|1y=2003|1p=12|2a1=Gabardi|2y=1986|2pp=300–302}} maaaring tanggapin ng anarkismo pampilosopiya ang pag-iral ng isang pinakamaliit na estado, subalit iginiit nito na walang [[Moralidad|moral]] na tungkulin ang mga [[mamamayan]] na sundin ang pamahalaan kapag ito ay sumasalungat sa awtonomiya ng indibiduwal.{{Sfn|Klosko|2005|p=4}} Maging ang magkakaibang pilosopikal na tradisyon tulad ng Obhetibismo at Kantiyanismo ay nagbigay ng mga argumentong ginamit upang ipagtanggol ang anarkismo pampilosopiya, kabilang ang pagtatanggol ni Robert Paul Wolff sa anarkismo laban sa mga pormal na paraan ng pagbibigay-katwiran sa pagiging lehitimo ng estado.<ref name="sa">{{cite journal |last=Martin |first=Thomas |date=2000 |title=Book Review: In Defense of Anarchism |url=http://library.nothingness.org/articles/SA/en/display/348 |journal=Social Anarchism |issue=27 |access-date=19 Hunyo 2008|language=en}}</ref> Binibigyang-pansin din ng anarkismo ang mga argumentong moral sapagkat may mahalagang papel ang [[etika]] sa pilosopiyang anarkista. Mayroon ding ilang anarkista na yumakap sa paniniwala sa [[Nihilismo|nihilismong]] pampolitika.{{Sfn|Walter|2002|p=52}} === Klasiko === Sa mga klasikong tradisyon ng anarkismo, ang mga unang umusbong ay ang mutuwalismo at indibiduwalistang anarkismo. Sinundan ang mga ito ng mga pangunahing tradisyon ng panlipunang anarkismo, gaya ng kolektibistang anarkismo, anarko-komunismo, at anarko-sindikalismo. Nagkakaiba ang mga tradisyong ito sa kanilang pananaw hinggil sa organisasyon at estrukturang pang-ekonomiya ng kanilang mithiing lipunan.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=2}} Ang mutuwalismo ay isang teoryang pang-ekonomiya noong ika-18 dantaon na pinaunlad bilang teoryang anarkista ni Pierre-Joseph Proudhon. Kabilang sa mga layunin nito ang "pagbuwag sa estado",<ref name=":0">{{Cite book |title=The Desk Encyclopedia of World History |date=2006 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-7394-7809-7 |editor-last=Wright |editor-first=Edmund |location=New York |pages=20–21}}</ref> pagkakatumbasan, malayang samahan, kusang-loob na [[kontrata]], pederasyon, at repormang [[Pananalapi (disiplina)|pananalapi]] sa parehong kredito at [[salapi]] na pamamahalaan ng isang [[bangko]] ng sambayanan.{{Sfn|Wilbur|2019|pp=213–218}} Sa paglipas ng panahon, inilarawan ang mutuwalismo bilang isang ideolohiyang nasa pagitan ng indibiduwalista at kolektibistang anyo ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Avrich|1y=1996|1p=6|2a1=Miller|2y=1991|2p=11}} Sa ''What Is Property?'' (1840), unang inilarawan ni Proudhon ang kaniyang layunin bilang isang "ikatlong anyo ng lipunan, ang sintesis ng komunismo at pag-aari."{{Sfn|Pierson|2013|p=187}} Ang kolektibistang anarkismo ay isang rebolusyonaryong sosyalistang anyo ng anarkismo{{Sfn|Morris|1993|p=76}} na karaniwang iniuugnay kay Mikhail Bakunin.{{Sfn|Shannon|2019|p=101}} Isinusulong ng mga kolektibistang anarkista ang kolektibong pagmamay-ari ng mga kagamitan sa produksiyon, na inaasahang maisasakatuparan sa pamamagitan ng marahas na [[rebolusyon]],{{Sfn|Avrich|1996|pp=3–4}} at naniniwalang dapat bayaran ang mga [[manggagawa]] ayon sa oras na kanilang ginawa, sa halip na ipamahagi ang mga [[produkto]] ayon sa pangangailangan tulad ng sa komunismo. Umusbong ang kolektibistang anarkismo kasabay ng [[Marxismo]], subalit tinanggihan nito ang [[diktadura]] ng [[proletaryado]], sa kabila ng ipinahahayag na layunin ng Marxismo na magtatag ng isang lipunang kolektibista na walang estado.{{Sfnm|1a1=Heywood|1y=2017|1pp=146–147|2a1=Bakunin|2y=1990}} Ang anarko-komunismo ay isang teorya ng anarkismo na nagsusulong ng isang lipunang komunista na may magkakasamang pagmamay-ari ng mga kagamitan sa [[produksiyon]],{{Sfn|Mayne|1999|p=131}} na pinangangasiwaan ng isang pederal na ugnayan ng mga kusang-loob na samahan.{{Sfn|Marshall|1993|p=327}} Ang produksiyon at pagkonsumo ay ibabatay sa prinsipyong "[[Mula sa bawat isa ayon sa kaniyang kakayahan, para sa bawat isa ayon sa kaniyang pangangailangan]]."{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1p=327|2a1=Turcato|2y=2019|2pp=237–238}} Umusbong ang anarko-komunismo mula sa mga radikal na sosyalistang kilusan pagkatapos ng [[Rebolusyong Pranses]],{{Sfn|Graham|2005}} subalit unang nabuo bilang isang natatanging [[doktrina]] sa seksiyong [[Italya|Italyano]] ng Unang Internasyonal.{{Sfn|Pernicone|2009|pp=111–113}} Kalaunan ay higit pa itong pinaunlad sa mga teoretikal na akda ni [[Peter Kropotkin]],{{Sfn|Turcato|2019|pp=239–244}} na ang kaniyang partikular na pananaw ang naging nangingibabaw sa maraming anarkista pagsapit ng huling bahagi ng ika-19 na dantaon.{{Sfn|Levy|2011|p=6}} Ang anarko-sindikalismo ay isang sangay ng anarkismo na tumitingin sa mga unyon ng mga [[manggagawa]] bilang isang posibleng puwersa para sa rebolusyonaryong pagbabago ng lipunan. Layunin nitong palitan ang kapitalismo at ang estado ng isang bagong lipunang [[Demokrasya|demokratikong]] pinamamahalaan mismo ng mga manggagawa. Ang mga pangunahing simulain ng anarko-sindikalismo ay direktang pagkilos, pagkakaisa ng mga manggagawa, at sariling pamamahala ng mga manggagawa.{{Sfn|Van der Walt|2019|p=249}} Ang indibiduwalistang anarkismo naman ay isang pangkat ng iba't ibang tradisyon ng kaisipan sa loob ng kilusang anarkista na nagbibigay ng higit na diin sa indibiduwal at sa kaniyang [[Malayang kalooban|malayang pagpapasya]] kaysa sa anumang panlabas na salik na nagtatakda ng kaniyang kilos.{{Sfn|Ryley|2019|p=225}} Kabilang sa mga unang nakaimpluwensiya sa anyong ito ng anarkismo sina William Godwin, Max Stirner, at [[Henry David Thoreau]]. Sa iba't ibang bansa, nakakuha ang indibiduwalistang anarkismo ng maliit ngunit magkakaibang pangkat ng mga tagasunod, kabilang ang mga Bohemyo na alagad ng [[sining]] at mga [[intelektuwal]],{{Sfn|Marshall|1993|p=440}} gayundin ang mga kabataang anarkistang lumalabag sa batas sa kilusang nakilala bilang iligalismo at indibiduwal na pagbawi.{{Sfnm|1a1=Imrie|1y=1994|2a1=Parry|2y=1987|2p=15}} === Pos-klasiko at kontemporaryo === Patuloy na umusbong ang anarkismo ng maraming [[pilosopiya]] at kilusan na, sa ilang pagkakataon, ay eklektiko, na humahango ng mga ideya mula sa iba't ibang pinagmulan at pinagsasama ang magkakaibang konsepto upang makalikha ng mga bagong pamamaraang pampilosopiya. Nanatiling mahalagang bahagi ng mga makabagong tradisyon ng anarkismo ang kontra-kapitalistang tradisyon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Williams|2018|p=4}} Maraming pangkat, tendensiya, at paaralan ng kaisipan ng anarkismo ang umiiral sa kasalukuyan, kaya mahirap ilarawan ang makabagong kilusang anarkista bilang isang magkakaisang kabuuan.{{Sfn|Franks|2013|pp=385–386}} Bagaman nakapaglatag ang mga teorista at aktibista ng mga "medyo matatag na kalipunan ng mga simulain ng anarkismo," wala pa ring nagkakaisang pananaw kung alin sa mga simulain ang pangunahing batayan nito. Dahil dito, inilalarawan ng mga komentarista ang mga anarkismo sa halip na isang iisang anarkismo, sapagkat bagaman may mga simulain silang magkakatulad, magkakaiba ang pagpapahalagang ibinibigay ng bawat paaralan sa mga ito. Halimbawa, maaaring isang pangkalahatang simulain ang pagkakapantay-pantay ng kasarian, subalit higit itong binibigyang-priyoridad ng anarka-peminismo kaysa ng anarko-komunismo.{{Sfn|Franks|2013|p=386}} Sa pangkalahatan, tutol ang mga anarkista sa mapilit na awtoridad sa lahat ng anyo nito, kabilang ang lahat ng sentralisado at hirarkikong anyo ng pamahalaan (halimbawa, [[monarkiya]], kinatawang demokrasya, sosyalismong pang-estado, at iba pa), mga sistemang nakabatay sa uring pang-ekonomiya (halimbawa, kapitalismo, [[Bolshevik|Bolshevismo]], [[Piyudalismo|pyudalismo]], [[pang-aalipin]], at iba pa), mga awtokratikong [[relihiyon]] (halimbawa, pundamentalistang [[Islam]], [[Simbahang Katoliko Romano]], at iba pa), patriyarkiya, heteroseksismo, pananaig ng mga puti, at [[imperyalismo]].{{Sfn|Jun|2009|pp=507–508}} Gayunman, nagkakaiba ang mga paaralan ng anarkismo sa mga pamamaraang dapat gamitin upang tutulan ang mga ito.{{Sfn|Jun|2009|p=507}} == Kasaysayan == === Sinaunang panahon at gitnang panahon === Ang mga pinakakilalang naunang tagapagpauna ng anarkismo sa sinaunang daigdig ay matatagpuan sa [[Tsina]] at [[Gresya]]. Sa Tsina, ang anarkismong pampilosopiya (ang pagtalakay sa pagiging lehitimo ng estado) ay inilahad ng mga pilosopong [[Taoismo|Taoista]] na sina Zhuang Zhou at [[Laozi]].{{Sfnm|1a1=Coutinho|1y=2016|2a1=Marshall|2y=1993|2p=54}} Kasama ng [[estoisismo]], sinasabing ang [[Taoismo]] ay nagtaglay ng mahahalagang paunang pahiwatig ng anarkismo.{{Sfn|Sylvan|2007|p=257}} Naipahayag din ang mga pananaw na anarkiko ng mga [[Mandudula|mandudulang]] [[trahedya]] at mga pilosopo sa Gresya. Ginamit nina [[Esquilo|Eskilo]] at [[Sopokles]] ang alamat ni Antigona upang ilarawan ang tunggalian sa pagitan ng mga batas na ipinapataw ng estado at ng pansariling awtonomiya. Patuloy namang kinuwestiyon ni Sokrates ang mga awtoridad sa [[Atenas]] at iginiit ang [[karapatan]] ng indibiduwal sa [[kalayaan]] ng budhi. Tinanggihan ng mga [[Siniko]] ang batas ng tao (''nomos'') at ang mga kaugnay na awtoridad, habang sinisikap nilang mamuhay ayon sa kalikasan (''physis''). Samantala, itinaguyod ng mga Estoiko ang isang lipunang nakabatay sa di-pormal at magiliw na ugnayan ng mga mamamayan nang walang pag-iral ng estado.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4, 66–73}} Sa [[Imperyong Sasanida]] (224–651 CE), nanawagan si [[Mazdak]] para sa isang lipunang may pagkakapantay-pantay at sa pag-aalis ng monarkiya, subalit hindi nagtagal ay ipinapatay siya ni Emperador Kavad I.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Sa Basra, nangaral ang ilang sektang panrelihiyon laban sa estado.{{Sfn|Crone|2000|pp=3, 21–25}} Sa [[Gitnang Kapanahunan|Gitnang Panahon]] sa [[Europa]], walang naging malinaw na gawaing anarkista maliban sa ilang mapagkait sa sariling mga kilusang panrelihiyon. Nagkaroon ng mga tendensiyang kontra-estado at libertaryo ang iba't ibang sektang panrelihiyon sa Europa.{{Sfn|Nettlau|1996|p=8}} Ang mga ito, kasama ng ilang kilusang [[Muslim]], ang kalauna'y nagbigay-daan sa pag-usbong ng panrelihiyong anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Ang muling pagsigla ng interes sa sinaunang panahon noong [[Renasimiyento|Renasimyento]] at ang pagbibigay-diin sa sariling pagpapasya noong [[Repormasyon]] ay muling nagpasigla sa mga elementong sekular na kontra-awtoritaryo sa Europa, lalo na sa Pransiya. Ang mga hamon ng [[Panahon ng Kaliwanagan]] sa awtoridad na intelektuwal—maging sekular o panrelihiyon—at ang mga rebolusyon noong dekada 1790 at noong 1848 ay pawang nagpasigla sa pag-unlad ng ideolohiyang humantong sa panahon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=307}} === Makabagong panahon === [[File:Barricade18March1871_(more_cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Barricade18March1871_(more_cropped).jpg|thumb|Ang Komuna ng Paris, isa sa mga pinakaunang eksperimento sa anarkismo.]] Noong [[Himagsikang Pranses|Rebolusyong Pranses]], ang mga pangkat na gaya ng Enragés at ng ''sans-culottes'' ay naging mahalagang yugto sa pag-usbong ng mga damdaming kontra-estado at [[Pederalismo|pederalista]].{{Sfn|Marshall|1993|p=4}} Sa buong ika-19 na dantaon, umusbong ang mga unang tradisyon ng anarkismo: itinaguyod ni William Godwin ang anarkismo pampilosopiya sa [[Inglatera]] sa pamamagitan ng moral na pagtanggi sa pagiging lehitimo ng estado; ang kaisipan ni Max Stirner ay naglatag ng daan para sa indibiduwalismo; at ang teorya ng mutuwalismo ni Pierre-Joseph Proudhon ay nakatagpo ng matabang lupa sa Pransiya.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}} Pagsapit ng huling bahagi ng dekada 1870, malinaw nang nahubog ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo, at mula 1880 hanggang 1914 ay naganap ang isang bugso ng [[Globalisasyon|globalisasyong]] noon ay hindi pa nasasaksihan.{{Sfn|Levy|2011|pp=10–15}} Ang panahong ito ng klasikal na anarkismo ay tumagal hanggang sa pagtatapos ng [[Digmaang Sibil ng Espanya]] at itinuturing na ginintuang panahon ng anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}} [[File:Bakunin.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bakunin.png|thumb|Tinutulan ni Mikhail Bakunin ang Marxistang layunin ng diktadura ng proletaryado at nakipag-alyansa sa mga pederalista sa loob ng Unang Internasyonal bago siya pinatalsik ng mga Marxista.]] Humango si Mikhail Bakunin mula sa mutuwalismo upang itatag ang anarkismong kolektibista, at sumapi siya sa ''International Workingmen's Association'', isang samahan ng mga manggagawa na kalauna'y nakilala bilang Unang Internasyonal (''First International''), na itinatag noong 1864 upang pag-isahin ang iba't ibang rebolusyonaryong kilusan. Naging isang mahalagang puwersang pampolitika ang Internasyonal, at isa sa mga pangunahing personalidad nito si [[Karl Marx]], na kasapi ng Pangkalahatang Konseho nito. Ang pangkat ni Bakunin, ang Pederasyong Jura, at ang mga tagasunod ni Pierre-Joseph Proudhon (ang mga mutuwalista) ay tumutol sa sosyalismong pang-estado, at itinaguyod ang pag-iwas sa pakikilahok sa elektoral na pulitika (''political abstentionism'') at ang pagpapanatili ng maliliit na pag-aari.{{Sfnm|1a1=Dodson|1y=2002|1p=312|2a1=Thomas|2y=1985|2p=187|3a1=Chaliand|3a2=Blin|3y=2007|3p=116}} Pagkaraan ng matitinding alitan, pinalayas ng mga Marxista ang mga Bakuninista mula sa Internasyonal sa Kongreso sa [[Ang Haya|Haya]] ng 1872.{{Sfnm|1a1=Graham|1y=2019|1pp=334–336|2a1=Marshall|2y=1993|2p=24}} Katulad din nito, ang mga anarkista ay nakaranas ng gayong pagtrato sa Ikalawang Internasyonal at tuluyang pinalayas noong 1896.{{Sfn|Levy|2011|p=12}} Hinulaan ni Bakunin na kung magkakaroon ng kapangyarihan ang mga rebolusyonaryo ayon sa mga tuntunin ni Marx, sila rin ay magiging mga bagong mapaniil sa mga [[manggagawa]]. Bilang tugon sa kanilang pagpapatalsik mula sa Unang Internasyonal, itinatag ng mga anarkista ang Internasyonal ng St. Imier. Sa impluwensiya ni [[Peter Kropotkin]], isang Rusong [[Pilosopiya|pilosopo]] at [[siyentipiko]], nagkaroon ng malaking pagkakatulad ang anarko-komunismo at ang kolektibismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=5}} Ang mga anarko-komunista, na humango ng inspirasyon mula sa [[Komuna ng Paris]] ng 1871, ay nagsulong ng malayang pederasyon at ng pamamahagi ng mga kalakal ayon sa pangangailangan ng bawat isa.{{Sfn|Graham|2005|p=xii}} Sa panahong ito, may isang minorya ng mga anarkista ang yumakap sa taktika ng rebolusyonaryong karahasang pampolitika, na nakilala bilang propaganda ng gawa (''propaganda of the deed'').{{Sfn|Marshall|1993|pp=633–636}} Ang pagkakawatak-watak ng kilusang sosyalista sa Pransiya sa maraming pangkat, gayundin ang pagbitay at pagpapatapon sa maraming Komunardo sa mga kolonya ng bilangguan matapos supilin ang Komuna ng Paris, ay nagbigay-daan sa pag-usbong ng mga indibiduwalistang pagpapahayag at pagkilos sa larangang pampolitika.{{Sfn|Anderson|2004}} Bagaman maraming anarkista ang lumayo sa mga gawaing ito ng terorismo, nadungisan ang reputasyon ng buong kilusan, at isinagawa ang iba't ibang hakbang upang pigilan ang pagpasok ng mga anarkista sa [[Estados Unidos]], kabilang ang Batas sa Imigrasyon ng 1903, na kilala rin bilang Batas sa Pagbubukod sa mga Anarkista.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=633–636|2a1=Lutz|2a2=Ulmschneider|2y=2019|2p=46}} Ang iligalismo ay isa pang estratehiyang niyakap ng ilang anarkista sa panahong ito.{{Sfn|Bantman|2019|p=374}} Pagsapit ng simula ng ika-20 dantaon, humupa na ang kilusang terorista, at ang lugar nito ay napalitan ng anarko-komunismo at anarko-sindikalismo, habang ang anarkismo ay lumaganap sa iba't ibang panig ng daigdig.{{Sfn|Moya|2015|p=327}}{{Sfn|Levy|2011|p=16}} Sa [[Tsina]], may maliliit na pangkat ng mga mag-aaral na nagpakilala ng [[makatao]] at [[maka-agham]] na bersiyon ng anarko-komunismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=519–521}} Samantala, naging sentro ang [[Tokyo]] ng mga mapanghimagsik na kabataan mula sa iba't ibang bansa sa [[Silangang Asya]] na nagtungo sa kabisera ng [[Hapon]] upang mag-aral.{{Sfn|Marshall|1993|pp=519–521}} Sa [[Amerikang Latino]], naging pangunahing baluwarte ng anarko-sindikalismo ang [[Arhentina]], kung saan ito ang naging pinakaprominenteng [[ideolohiya]] ng kaliwa.{{Sfnm|1a1=Levy|1y=2011|1p=23|2a1=Laursen|2y=2019|2p=157|3a1=Marshall|3y=1993|3pp=504–508}} Nakilahok din ang mga anarkista sa Komuna ng Strandzha at sa Republika ng Kruševo, na itinatag sa [[Masedonya]] sa panahon ng Pag-aalsang Ilinden–Preobrazhenie noong 1903, gayundin sa [[Rebolusyong Mehikano]] noong 1910. Sa sunod-sunod na mga rebolusyon noong 1917–1923, nagkaroon ang mga anarkista ng iba't ibang antas ng aktibong pakikilahok.{{sfn|Marshall|1993|p=470}} Sa kabila ng mga pangamba, masigasig na nakilahok ang mga anarkista sa Rebolusyong Ruso bilang pagsalungat sa Kilusang Puti, lalo na sa Makhnovshchina. Nang makita nila ang tagumpay ng mga Bolshevik sa [[Rebolusyong Oktubre]] at ang sumunod na [[Digmaang Sibil sa Rusya]], maraming manggagawa at aktibista ang lumipat sa mga partidong komunista, na lumakas kapalit ng paghina ng anarkismo at iba pang kilusang sosyalista. Sa Pransiya at Estados Unidos, maraming kasapi ng malalaking kilusang sindikalista, gaya ng Pangkalahatang Kompederasyon ng Paggawa at ng Manggagawang Pang-industriya ng Mundo, ang umalis sa kanilang mga samahan at sumapi sa Komunistang Internasyonal.{{Sfn|Nomad|1966|p=88}} Gayunman, matapos maging matatag ang pamahalaang Bolshevik, dumanas ng matinding panunupil ang mga anarkista, kabilang noong Pag-aalsa sa [[Kronstadt]]. Maraming anarkista mula sa [[Petrograd]] at [[Mosku]] ang tumakas patungong [[Ukranya]], subalit kalaunan ay dinurog din ng mga Bolshevik ang kilusang anarkista roon.{{Sfn|Avrich|2006|p=204}} Dahil sa panunupil sa mga anarkista sa Rusya, umusbong ang dalawang bagong magkasalungat na kaisipan: ang platapormismo at ang sintesis na anarkistang. Layunin ng una na bumuo ng isang magkakaugnay na samahang mangunguna sa rebolusyon, samantalang tinututulan naman ng ikalawa ang anumang anyo ng organisasyong maihahalintulad sa isang partidong pampolitika. Sa [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]] noong 1936–1939, muling nakipag-alyansa ang mga anarkista at mga sindikalista (CNT at FAI) sa iba't ibang kilusang makakaliwa. Ang matagal nang tradisyon ng anarkismo sa [[Espanya]] ang naging dahilan upang gumanap ang mga anarkista ng mahalagang papel sa digmaan, lalo na sa Rebolusyong Espanyol ng 1936. Bilang tugon sa paghihimagsik ng hukbo, isang kilusang binigyang-inspirasyon ng anarkismo—na binubuo ng mga [[magsasaka]] at manggagawa at sinusuportahan ng mga armadong milisya—ang kumontrol sa [[Barcelona]] at sa malalawak na kanayunan ng Espanya, kung saan isinakolektibo nila ang mga lupain.{{Sfn|Bolloten|1984|p=1107}} Sa simula ng digmaan, nagbigay ang [[Unyong Sobyetiko|Unyong Sobyet]] ng limitadong tulong. Gayunman, nauwi ito sa matinding tunggalian sa pagitan ng mga komunista at iba pang pangkat ng makakaliwa sa isang serye ng mga pangyayaring nakilala bilang Mga Araw ng Mayo, habang pinagtibay ni [[Joseph Stalin]] ang kontrol ng Unyong Sobyet sa pamahalaang Republikano. Nagbunga ito ng panibagong pagkatalo ng mga anarkista sa kamay ng mga komunista.{{Sfn|Marshall|1993|pp=xi, 466}} ==== Pagkatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig ==== Sa pagtatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], lubhang nanghina ang kilusang anarkista. Pagsapit ng dekada 1960, muling sumigla ang anarkismo, na marahil ay dulot ng nakitang kabiguan ng [[Marxismo–Leninismo]] at ng mga tensiyong ibinunga ng [[Digmaang Malamig]].{{Sfn|Marshall|1993|p=539}} Sa panahong ito, lumitaw ang anarkismo sa iba't ibang kilusang tumutuligsa kapwa sa kapitalismo at sa estado, gaya ng mga kilusang laban sa sandatang nuklear, pangkapaligiran, pangkapayapaan, kontra-kultura ng dekada 1960, at ng Bagong Kaliwa.{{Sfn|Marshall|1993|pp=xi, 539}} Nagkaroon din ito ng paglipat mula sa dati nitong mapanghimagsik na katangian tungo sa mapanuksong repormismong kontra-ikapitalista. Naiugnay rin ang anarkismo sa subkulturang [[punk]], gaya ng makikita sa mga banda tulad ng Crass at Sex Pistols.{{Sfn|Marshall|1993|pp=493–494}} Ang mga umiiral na kaisipang [[Peminismo|peminista]] ng anarka-peminismo ay muling sumigla noong ikalawang yugto ng peminismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=493–494}} Sa panahong ito rin nagsimulang mabuo ang itim na anarkismo (''black anarchism''), na nakaimpluwensiya sa paglayo ng anarkismo mula sa dati nitong nakasentro sa [[Europa]].{{Sfn|Williams|2015|p=680}} Kasabay nito, nabigo itong magkaroon ng malawak na impluwensiya sa Hilagang Europa, habang naabot naman nito ang hindi pa nararanasang kasikatan sa [[Amerikang Latino]].{{Sfn|Harmon|2011|p=70}} Noong pagpasok ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], lalong lumawak ang kasikatan at impluwensiya ng anarkismo sa mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa [[digmaan]], at laban sa [[globalisasyon]].{{Sfn|Rupert|2006|p=66}} Lumago ang interes sa kilusang anarkista kasabay ng pag-igting ng kilusang kontra-globalisasyon,{{Sfn|Evren|2011|p=1}} na ang mga pangunahing kalipunan ng mga aktibista ay nakabatay sa mga pananaw na anarkista.{{Sfn|Evren|2011|p=2}} Naging kilala ang mga anarkista sa kanilang pakikilahok sa mga protesta laban sa [[Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal|World Trade Organization]] (WTO, o Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal), [[Group of Eight]] (G8, o Pangkat ng Walo), at World Economic Forum (WEF, o Pandaigdigan na Pagpupulong sa Ekonomiya). Sa mga protestang ito, ang mga pansamantalang pangkat na walang pinuno at hindi nagpapakilala, na tinatawag na ''black blocs'' o blokeng itim, ay nasangkot sa mga kaguluhan, pagsira ng [[ari-arian]], at mararahas na komprontasyon laban sa [[pulisya]]. Kabilang sa iba pang mga taktika sa pag-oorganisa na umusbong sa panahong ito ang mga ''affinity group'' (mga pangkat na binubuo ng magkakatulad ang layunin), ''security culture'' (kultura ng pagpapanatili ng seguridad), at paggamit ng mga desentralisadong [[teknolohiya]] gaya ng [[Internet]]. Isa sa pinakamahalagang pangyayari sa panahong ito ang mga komprontasyon sa kumperensiya ng WTO sa [[Seattle]] noong 1999.{{Sfn|Rupert|2006|p=66}} Habang hinuhubog ng kilusang ito ang radikalismo ng ika-21 dantaon, ang mas malawak na pagtanggap sa mga simulain ng anarkismo ay naging hudyat ng muling pagsigla ng interes sa anarkismo.{{Sfn|Evren|2011|p=2}} Gayunman, sa makabagong pagbabalita, madalas na binibigyang-diin ang karahasang isinagawa ng mga ''black bloc'' sa mga demonstrasyon at iniuugnay ito sa mga anarkista.<ref>{{Cite news |date=8 Oktubre 2013 |title=Black Blocs hijack Brazil teacher protests |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-24453113 |access-date=23 Hunyo 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Booth |first1=Robert |last2=Vallée |first2=Marc |date=1 Abril 2011 |title='Black bloc' anarchists behind anti-cuts rampage reject thuggery claims |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/society/2011/apr/01/anarchists-anti-cuts-march |access-date=23 Hunyo 2025 |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite news |date=3 Abril 2011 |title=Who are the Black Bloc and what are they trying to achieve? |language=en-AU |work=ABC News |url=https://www.abc.net.au/news/2011-04-04/blocwilliams/45890 |access-date=23 Hunyo 2025}}</ref> Bagaman may mga layuning rebolusyonaryo, marami sa mga makabagong anyo ng anarkismo ay hindi nakatuon sa komprontasyon. Sa halip, sinisikap nilang bumuo ng isang alternatibong paraan ng organisasyong panlipunan (alinsunod sa teorya ng kapangyarihang dalawahan o ''dual power''), na nakabatay sa ugnayang may pagtutulungan at kusang-loob na kooperasyon. Makikita ito sa mga pangkat tulad ng Food Not Bombs (Pagkain Hindi Bomba) at sa mga sentrong panlipunang pinamamahalaan ng mga kalahok mismo.{{Sfn|Honeywell|2021|}} Ang mas malawak na pagkapansin sa anarkismo ay nagbunsod din sa mas maraming iskolar sa mga [[Larangang akademiko|larangan]] tulad ng [[antropolohiya]] at [[kasaysayan]] na pag-aralan at makibahagi sa kilusang anarkista, bagaman higit na pinahahalagahan ng makabagong anarkismo ang pagkilos kaysa sa teoryang [[akademiko]].{{Sfnm|1a1=Williams|1y=2010|1p=110|2a1=Evren|2y=2011|2p=1|3a1=Angelbeck|3a2=Grier|3y=2012|3p=549}} Naging maimpluwensiya rin ang mga ideya ng anarkismo sa pag-unlad ng mga Zapatista sa [[Mehiko]] at ng Pederasyon Demokratiko ng Hilagang Siria, na mas kilala bilang Rojava, isang ''[[de facto]]'' na nagsasariling rehiyon sa hilagang [[Siria|SIria]].{{Sfn|Ramnath|2019|p=691}} == Paglaganap ng anarkismo sa Pilipinas == Ang anarkismo sa [[Pilipinas]] ay nag-ugat sa laban kontra [[kolonyalismo]] laban sa [[Imperyong Espanyol]] at naging maimpluwensiya sa [[Himagsikang Pilipino]] at sa maagang kilusang unyon ng mga manggagawa sa bansa. Matapos itong mapalitan ng Marxismo–Leninismo bilang pangunahing rebolusyonaryong kaisipan noong kalagitnaan ng ika-20 dantaon, muli itong sumigla bilang bahagi ng punk na subkultura kasunod ng pagkakahati-hati ng [[Partido Komunista ng Pilipinas]]. Mabilis na lumaganap ang nasyonalismong Pilipino sa buong kapuluan matapos ang Maluwalhating Rebolusyon ng 1868. Maraming intelektuwal na Pilipino, kabilang sina [[José Rizal]] at [[Marcelo H. del Pilar]], ang naglunsad ng [[Kilusang Propaganda]], na nanawagan ng mga reporma sa pamamahala ng [[Silangang Indiyas ng Espanya]].<ref>{{cite book|last1=Schumacher|first1=John|title=The Propaganda Movement, 1880–1895: The Creation of Filipino Consciousness, the Making of the Revolution|date=1997|publisher=Ateneo University Press|location=Manila|isbn=971-550-209-1|page=333|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last1=Agoncillo|first1=Teodoro|title=History of the Filipino People|url=https://archive.org/details/historyoffilipin00teod|url-access=registration|date=1990|publisher=Garotech Publishing|location=Lungsod Quezon|isbn=971-8711-06-6|edition=8|language=en}}</ref> Noong 1890, lumipat si Rizal sa Europa, kung saan nakilala niya ang mga kilusang anarkista sa Pransiya at Espanya. Sa Espanya, naging tagapayo niya ang Proudhonistang pederalista na si Francisco Pi y Margall.<ref name=":2">{{Cite book |last=Anderson|first=Benedict|title=Age of globalization : anarchists and the anticolonial imagination|date=2013|publisher=Verso|isbn=978-1-78168-144-2|pages=107, 159|oclc=864023954|language=en}}</ref><ref name=":02">{{cite journal|url=https://asj.upd.edu.ph/mediabox/archive/ASJ-49-1-2013/From%20Cadiz%20to%20La%20Liga%20-%20Spanish%20Context%20of%20Rizals%20Political%20Thought%20-%20Aseniero.pdf|pages=27–39|title=From Cádiz to La Liga: The Spanish Context of Rizal's Political Thought|first=George|last=Aseniero|date=31 Oktubre 2013|journal=Asian Studies: Journal of Critical Perspectives on Asia|publisher=[[University of the Philippines Diliman]]|volume=49|issue=1|location=Lungsod Quezon|issn=2244-5927|oclc=950730261|language=en}}</ref> Ang konsepto ng propaganda sa pamamagitan ng gawa (''propaganda of the deed'') ang naging partikular na inspirasyon sa ikalawang nobela ni Rizal na ''[[El filibusterismo]]'', na naglalarawan ng isang rebolusyon para sa pambansang paglaya laban sa mga kolonyal na awtoridad ng Espanya sa Pilipinas.<ref name=":2" /> Sa [[Nobelang Pilipino|nobelang]] iyon, inilarawan ni Rizal ang isang nabigong pagtatangka ng propaganda sa pamamagitan ng gawa sa katauhan ni Simoun, na nagtangkang pasabugin ang isang pagtitipong dinaluhan ng mga piling tao o elitista ng kolonyal na pamahalaan.<ref name=":12">{{cite book |last=Anderson|first=Benedict|title=The Age Of Globalization: Anarchists and the Anti-Colonial Imagination|publisher=Verso Books|year=2013|isbn=9781781681442|location=[[London]]|page=31|oclc=875370534|language=en}}</ref> Pagbalik niya sa [[Maynila]] noong 1892, itinatag ni Rizal ang [[La Liga Filipina]], isang lihim na samahan na nakatuon sa pagtutulungan, pagtatatag ng mga kooperatiba, at iba pang gawain.<ref name=":02" /> Dahil sa kaniyang mga gawain sa Liga, inaresto si Rizal at ipinatapon sa Dapitan.<ref>{{cite book |last1=Zaide|first1=Gregorio F.|title=Rizal: His Exile to Dapitan|date=1976|publisher=St. Mary's|pages=193|url=https://books.google.com/books?id=xPziMgEACAAJ&q=rizal+exile+in+dapitan|access-date=19 Agosto 2019|language=en}}</ref> Doon ay nagtayo siya ng isang [[ospital]], isang sistema ng panustos ng tubig, at isang [[paaralan]], kung saan siya nagturo at nagsagawa rin ng pagsasaka at [[paghahalaman]].<ref>{{cite book |last1=Gibbs|first1=Eloise A.|title=Rizal in Dapitan: A Story Based on the Life of José Rizal During His Exile in Dapitan|date=1960|publisher=University Book Supply|page=230|url=https://books.google.com/books?id=jqFAAAAAIAAJ&q=Rizal+in+dapitan|access-date=20 Agosto 2019|language=en}}</ref> Matapos ipatapon si Rizal, maraming nasyonalistang Pilipino ang nagtatag ng [[Katipunan]], isa pang lihim na samahan, subalit sa pagkakataong ito ay may layuning makamit ang kasarinlan mula sa Espanya sa pamamagitan ng isang himagsikan. Dahil sa inspirasyon mula sa mga akda ni Rizal, nag-organisa ang Katipunan ng armadong paglaban sa pamahalaang Espanyol sa pamumuno ni [[Andrés Bonifacio]].<ref>{{Citation|last=Agoncillo|first=Teodoro|author-link=Teodoro Agoncillo|title=The Revolt of the Masses: The story of Bonifacio and the Katipunan|publisher=[[University of the Philippines]] Press|location=Lungsod Quezon|year=1996|orig-year=1956|isbn=971-8711-06-6|url=https://books.google.com/books?id=SV_BAQAACAAJ|page=41|language=en}}</ref> Matapos mabunyag ang mga gawain ng Katipunan noong Agosto 1896, nagsimula ang Himagsikang Pilipino. Nag-alsa ang mga kasapi ng Katipunan sa [[Caloocan]],<ref name="Ocampo1995">{{cite book |last=Ocampo|first=Ambeth R.|title=Bonifacio's bolo|url=https://books.google.com/books?id=YWhxAAAAMAAJ|year=1995|publisher=Anvil Pub.|isbn=978-971-27-0418-5|page=8|language=en}}</ref> itinatag ang [[Republika ng Katagalugan]], at nagpahayag ng isang pambansang armadong himagsikan.<ref name="guererro1">{{citation |last1=Guererro|first1=Milagros|last2=Encarnacion|first2=Emmanuel|last3=Villegas|first3=Ramon|title=Andres Bonifacio and the 1896 Revolution|journal=Sulyap Kultura|volume=1|issue=2|pages=3–12|publisher=National Commission for Culture and the Arts|year=1996|url=http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1|access-date=2009-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20101115193832/http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1|archive-date=2010-11-15|url-status=dead|language=en}}</ref> Bagaman walang tuwirang naging bahagi si Rizal sa himagsikan, nilitis siya ng hukumang militar sa mga kasong paghihimagsik, sedisyon, at sabuwatan. Napatunayang nagkasala siya sa lahat ng paratang at binaril ng pulutong ng mga tagabaril bilang pagbitay.<ref>{{cite book|last1=Russell|first1=Charles Edward|last2=Rodriguez|first2=Eulogio Balan|title=The hero of the Filipinos: the story of José Rizal, poet, patriot and martyr|url=https://archive.org/details/herooffilipinoss00russ_0|year=1923|publisher=The Century co.|page=[https://archive.org/details/herooffilipinoss00russ_0/page/308 308]|language=en}}</ref> Noong 1897, napatalsik at ipinapatay si Bonifacio ni [[Emilio Aguinaldo]], na siyang umako sa pamumuno ng kilusang rebolusyonaryo.<ref>{{cite book|last1=Agoncillo|first1=Teodoro|title=History of the Filipino People|url=https://archive.org/details/historyoffilipin00teod|url-access=registration|date=1990|publisher=Garotech Publishing|location=Lungsod Quezon|isbn=971-8711-06-6|edition=8|pages=178–181|language=en}}</ref> Matapos mapalayas ang mga Espanyol mula sa kapuluan, nagtatag si Aguinaldo ng isang diktadura at ipinahayag ang [[kasarinlan ng Pilipinas]]. Gayunman, sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)|Kasunduan sa Paris]], pormal na isinuko ng Espanya ang Pilipinas sa Estados Unidos, na naging mitsa ng armadong tunggalian laban sa bagong tatag na [[Unang Republika ng Pilipinas]].<ref>{{cite book|last=Randolph|first=Carman Fitz|title=The Law and Policy of Annexation|chapter=Chapter I, The Annexation of the Philippines|publisher=BiblioBazaar, LLC|location=Charleston, South Carolina|year=2009|isbn=978-1-103-32481-1|language=en}}</ref> Sa panahon ng himagsikan, si [[Isabelo de los Reyes]] ay kabilang sa mga rebolusyonaryong ipinatapon sa Espanya, kung saan siya ay ibinilanggo sa Kastilyo ng Montjuïc. Doon ay nakilala niya ang ilang mga anarkista at sindikalista, at napag-aralan ang panitikang anarkista na ibinibigay sa kanya ng isang simpatetikong bantay.<ref name="Mojares">{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/268 268]|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Scott|first=William Henry|year=1992|title=The Union Obrera Democrática: First Filipino Trade Union|location=Lungsod Quezon|publisher=New Day|page=14|isbn=9789711004880|oclc=1187047203|language=en}}</ref> Matapos siyang makalaya, nakilala niya ang ilang mga palaisip na anarkista, kabilang sina Francesc Ferrer,<ref name="Saulo">{{Cite book |title=Communism in the Philippines : An Introduction|last=Saulo|first=Alfredo|date=2002|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9715504035|edition=Pinalaki|location=Maynila, Pilipinas|oclc=969406494|page=4|language=en}}</ref> at nabasa ang mga akda nina Pierre-Joseph Proudhon, Mikhail Bakunin, at Peter Kropotkin.<ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/n282 269]|language=en}}</ref> Matapos sumuko ang mga hukbo ni Emilio Aguinaldo at maitatag ang Pamahalaang Insular noong 1901, nakabalik si Isabelo sa Maynila,<ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/274 274]|language=en}}</ref> dala ang isang malaking koleksiyon ng mga akdang anarkista at sosyalista.<ref>{{Cite book |title=Komunista : the genesis of the Philippine Communist Party, 1902–1935|last=Richardson|first=Jim|date=2011|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715506267|location=Lungsod Quezon|oclc=756771087|page=15|language=en}}</ref> Dahil sa impluwensiya ng anarko-sindikalismo, pinangunahan niya ang isang bugso ng mga protesta at welga ng mga manggagawa sa Maynila, na humantong sa pagtatatag ng Unión Obrera Democrática (UOD), ang kauna-unahang makabagong pederasyon ng mga unyon ng manggagawa sa bansa.<ref>{{cite journal|last=Dennison|first=Eleanor|url=https://www.jstor.org/stable/3022423|title=Philippine Labor under the Commonwealth|journal=Far Eastern Survey|volume=7|issue=24|publisher=Institute of Pacific Relations|date=7 Disyembre 1938|pages=277–282|doi=10.2307/3022423|jstor=3022423|issn=0362-8949|oclc=4636899601|url-access=subscription|language=en}}</ref> Nang maglunsad ang UOD ng isang pangkalahatang welga noong Agosto 1902, isinailalim ito sa pagmamanman ng pulisya at inaresto si Isabelo.<ref>{{cite book|last=Pomeroy|first=William J.|year=1992|title=The Philippines: Colonialism, Collaboration, and Resistance|url=https://archive.org/details/philippinescolon00pome|location=New York|publisher=International|page=[https://archive.org/details/philippinescolon00pome/page/51 51]|isbn=9780717806928|oclc=246725565|language=en}}</ref><ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/279 279]|language=en}}</ref> Habang nasa bilangguan, naghain siya ng pagbibitiw sa UOD, subalit ipinagpatuloy ang kanyang gawain nina Hermenegildo Cruz, isang tagapag-organisa ng kilusang paggawa, at Arturo Soriano, isang pinuno ng welga. Isinalin ni Soriano sa [[wikang Tagalog]] ang dayalogo ni Errico Malatesta na ''Fra Contadini'' (''Sa Pagitan ng mga Magsasaka'') sa pamagat na Dalawang Magbubukid. Sa huli, nabuwag ang UOD dahil sa mga panloob na hidwaan. Ang pangkat ng mga katamtaman (''moderates''), sa pamumuno ni [[Lope K. Santos]], ay bumuo ng Unión del Trabajo de Filipinas (UTF) na sinuportahan ng Estados Unidos, samantalang ang pangkat ng mga radikal, sa pamumuno ni Hermenegildo Cruz, ay nagtatag ng Congreso Obrero de Filipinas (COF).<ref>{{Cite book |title=Komunista : the genesis of the Philippine Communist Party, 1902–1935|last=Richardson|first=Jim|date=2011|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715506267|location=Lungsod Quezon|oclc=756771087|page=21|language=en}}</ref> Nang maglaon, isinulat ni Santos ang nobelang ''[[Banaag at Sikat]]'', na tumatalakay sa dalawang magkaibigan: ang isa ay isang sosyalista at ang isa naman ay isang anarkista.<ref name="LKSantos">{{cite book|last=Santos|first=Lope K.|author-link=Lope K. Santos|title=[[Banaag at Sikat]]|publisher=Bookmark|location=Philippines|year=1988}}</ref> Bilang bahagi ng Kilusang Mayo a Kuwatro, nagtatag ang mga anarkistang Tsino ng isang sangay sa Maynila, kung saan naglathala sila ng mga babasahing anarkista na ipinamahagi sa buong Timog-silangang Asya.<ref>{{cite book|first=C.F.|last=Yong|title=The origins of Malayan Communism|location=[[Singapore]]|year=1997|page=18|publisher=Strategic Information and Research Development Centre|isbn=9789672165606|oclc=1112676175|language=en}}</ref> Gayunman, dahil sa pagbuwag sa UOD, humupa na noon ang kilusang anarkista sa malaking bahagi ng kapuluan. Nagpatuloy pa rin ang mga kaisipang anarkista sa hanay ng mga magsasaka, lalo na sa mga unyong magsasaka gaya ng Aguman ding Maldang Talapagobra (AMT; ''Liga ng mga Maralitang Manggagawa''), isang prente ng Partido Sosyalista ng Pilipinas.<ref name=":22">{{Cite book |last=Fegan|first=Brian|title=Philippine Social History: Global Trade and Local Transformation|publisher=Allen & Unwin|year=1982|editor-last=McCoy|editor-first=Alfred|location=Sydney|pages=107|chapter=The Social History of a Central Luzon Barrio|editor-last2=de Jesus|editor-first2=Ed|language=en}}</ref> Ang paglaganap ng mga kaisipang anarkistang ito ay pinadali ng mga babasahing ipinakilala nina Isabelo de los Reyes at Dominador Gómez sa loob ng Partido Sosyalista.<ref name=":23">{{Cite book |last=Fegan|first=Brian|title=Philippine Social History: Global Trade and Local Transformation|publisher=Allen & Unwin|year=1982|editor-last=McCoy|editor-first=Alfred|location=Sydney|pages=107|chapter=The Social History of a Central Luzon Barrio|editor-last2=de Jesus|editor-first2=Ed|language=en}}</ref> Pagkatapos ng Rebolusyong Ruso, nagsimulang mag-ugat ang Marxismo–Leninismo sa mga makakaliwang pangkat noong [[dekada 1920]]. Sa impluwensiya ng Partido Obrero de Filipinas, nakipag-ugnayan ang COF sa Red International of Labor Unions (Pulang Pandaigdigang Samahan ng mga Unyon ng Manggagawa) noong 1927.<ref>{{cite book|first=Edward Hallett|last=Carr|title=A History of Soviet Russia, Volume 14: Foundations of a Planned Economy: Volume 3, Part 3|location=[[Londres]]|publisher=Macmillan|year=1978|page=1040|oclc=1200091334|language=en}}</ref> Ang ugnayang ito ay nagdulot ng pagkakahati sa pagitan ng mga katamtaman at mga rebolusyonaryo sa loob ng COF, na humantong sa tuluyang pagkawatak-watak ng unyon.<ref>{{cite book|first=Crisanto|last=Evangelista|author-link=Crisanto Evangelista|title=The Split in the Philippine Labour Congress: Agents of U.S. Imperialists and Native Bourgeoisie Fail to Capture Congress|publisher=The Red International of Labor Unions|volume=1|issue=6/7|date=Agosto 1929|page=300|language=en}}</ref> Noong 1930, umusbong mula sa pagkakahating ito ang [[Partido Komunista ng Pilipinas]], na nagsimulang isentralisa ang pamamahala sa kilusang manggagawa.<ref name="Saulo" /> Sa una ay ipinagbawal ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Kataas-taasang Hukuman]] ang Partido Komunista,<ref name="Court1932">{{cite court |litigants=The People of the Philippine Islands v. Crisanto Evangelista, et al.|vol=GR L-36278|reporter=SCRA|court=Phil.|date=1932|url=http://www.lawphil.net/judjuris/juri1932/oct1932/gr_l-36278_1932.html|access-date=Marso 25, 2017|language=en}}</ref> subalit kalaunan ay ginawang legal ito matapos maitatag ang [[Komonwelt ng Pilipinas]], dahil sa lumalaking banta mula sa [[Imperyo ng Hapon]].<ref name="Saulo" /> Noong [[dekada 1970]], nagsimulang muling umusbong ang kilusang anarkista sa Pilipinas bilang bahagi ng umuusbong na subkulturang [[punk]] sa kapuluan, na nagtaguyod ng matibay na pilosopiya ng pagtutol sa awtoridad. Sa ilalim ng [[Batas militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|diktadurang Marcos]], dinala sa bansa ng mga nagbalik na kasapi ng diyaspora ang musikang punk, na palihim na ipinalaganap sa buong Maynila, na nagbunsod sa paglitaw ng kilusang Pinoy punk. Naging daluyan ang musikang punk ng pagpapahayag ng pagkadismaya ng kabataan sa konserbatibong lipunan, at noong [[dekada 1980]] ay nagkaroon ito ng hayagang pampulitikang katangian, kung saan maraming punk ang tahasang yumakap sa mga kaisipang anarkista.<ref name="Interview">{{cite book|url=https://www.alpineanarchist.org/r_i_philippines_english.html|chapter=Interview with Jong Pairez and Bas Umali about Anarchism in the Philippines|title=Von Jakarta bis Johannesburg|editor1=Gabriel Kuhn|editor2=Sebastian Kalicha|year=2010|first1=Jong|last1=Pairez|first2=Bas|last2=Umali|location=Münster|publisher=Unrast|isbn=9783897715066|oclc=919085683|language=en}}</ref> Ang pagkakahati-hati ng Partido Komunista ng Pilipinas matapos ang [[Himagsikang Lakas ng Bayan]] ay nagbunsod pa ng panibagong pagsigla ng mga gawaing anarkista sa kapuluan.<ref name="CH293">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=293|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Ayon sa isang [[salaysay]], isang selulang kadre ng Partido Komunista ang yumakap sa anarkismo.<ref name="CH293" /> Isa sa mga kaisipang umusbong mula sa pagkakahati ay ang demokrasyang bayan, na nagsusulong na ang wastong larangan para sa mga demokratikong inisyatiba ay ang lipunang sibil sa halip na ang estado.<ref>{{Cite web |title=Re-Imagining Philippine Revolution {{!}} Southeast Asian Anarchist Library |url=https://sea.theanarchistlibrary.org/library/isagani-serrano-re-imagining-philippine-revolution-en |access-date=2026-07-26 |website=sea.theanarchistlibrary.org}}</ref> Ang mga tinaguriang "demokratang bayan" ay pangunahing nahati sa pagitan ng mga minarkista, na lumahok sa pulitikang elektoral, at ng mga anarkista, na nakibahagi sa pag-oorganisa ng mga pamayanan.<ref>{{cite book|last=Törnquist|first=Olle|year=2002|title=Popular development and democracy|publisher=University of Oslo|url=http://folk.uio.no/ollet/final-edited-UNRISD-2.pdf|access-date=8 Pebrero 2012|location=[[Oslo]]|series=SUM Occasional Papers|issue=3|isbn=9788290391435|oclc=474607527|language=en}}</ref> Sa peryodikong ''Kasarinlan'', inilathala ng dating kasapi ng Partido Komunista na si Isagani Serrano ang [[sanaysay]] na ''Reimagining Philippine Revolution'', kung saan kanyang itinaguyod ang demokrasyang bayan, pinuna ang ideolohiya ng partido, at nagpanukala ng isang panlipunang rebolusyong laban sa estado.<ref>{{cite journal|url=https://sea.theanarchistlibrary.org/library/isagani-serrano-re-imagining-philippine-revolution-en|title=Reimagining Philippine Revolution|last=Serrano|first=Isagani|pages=80–81|year=1994|volume=10|issue=2|journal=Kasarinlan: Philippine Journal of Third World Studies|issn=2012-080X|oclc=939095270|publisher=[[University of the Philippines Diliman]]|location=[[Lungsod Quezon]]|language=en}}</ref> Patuloy na nakaakit ng mga tagasunod ang kilusang anarkista noong dekada 1990, lalo na matapos ang mga protesta laban sa WTO sa Seattle noong 1999, na nagdala sa anarkismo sa pangunahing talakayang pampubliko.<ref name="Interview" /> Isa sa mga grupong nabuo sa panahong ito ang Metro Manila Anarchist Confederation (MMAC, o Konpederasyon ng mga Anarkista sa [[Kalakhang Maynila]]), na naglalayong pag-ugnayin ang mga indibiduwal at kolektibo upang sama-samang kumilos, sa halip na bumuo ng isang [[Partidong pampolitika|partidong pampulitika]].<ref name="CH298">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=298–300|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Nagsimula ring mabuo ang iba pang organisadong pangkat ng mga anarkista, kung saan nagsanib ang ilang kolektibo upang itatag ang Anti-Capitalist Convergence Philippines (Pagtitipong Laban sa Kapitalismo sa Pilipinas), na nag-organisa ng mga protesta laban sa [[Pandaigdigang Pondong Pananalapi]] at sa [[Bangkong Pandaigdig]].<ref name="Ness">{{Cite encyclopedia |last1=Fernandez|first1=Erwin S.|editor1-last=Ness|editor1-first=Immanuel|title=Anarchism, Philippines|pages=1–2|date=2009|doi=10.1002/9781405198073.wbierp0068|language=en|isbn=978-1-4051-9807-3|publisher=John Wiley & Sons|encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest|df=mdy-all}}</ref> Bagama't umusbong at lumaganap sa Pilipinas ang iba't ibang kilusang sosyalista at komunista noong ika-20 dantaon, hindi kailanman nabuo ang isang organisadong partidong anarkista sa bansa.<ref>{{Cite web |last=Cruz |first=Elfren S. |date=Hulyo 30, 2026 |title=How communism began in the Philippines |url=https://www.philstar.com/opinion/2026/07/30/2545655/how-communism-began-philippines |access-date=2026-07-30 |website=Philstar.com}}</ref> Gayunpaman, hindi ito nangangahulugang hindi kailanman umiral ang anarkismo bilang isang kaisipan sa Pilipinas. Tulad na nabanggit sa artikulong ito, nakapasok sa bansa ang mga ideyang anarkista at anarko-sindikalista noong unang bahagi ng ika-20 dantaon. Sa kabila nito, hindi naging sapat ang lakas ng kilusang anarkista upang makapagtatag ng isang partidong pampulitika, at kalaunan ay natabunan ito ng lumalakas na impluwensiya ng Marxismo-Leninismo at ng mga organisadong partidong komunista. Noong 2001, lalo pang nahikayat ang mga Pilipino sa anarkismo sa panahon ng [[Ikalawang Rebolusyon sa EDSA|Ikalawang Himagsikang EDSA]] laban sa pamahalaan ni [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulong]] [[Joseph Estrada]]. Sa panahong ito, namahagi ang mga anarkista ng polyetong pinamagatang ''Organize Without Leaders!'' ("Mag-organisa nang Walang mga Pinuno!"), na nagbigay-diin sa kanilang kaibhan sa iba pang pangkat ng oposisyon na naglalayong makamit ang kapangyarihang pampulitika.<ref name="CH300">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=300–303|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Matapos maluklok sa kapangyarihan si [[Gloria Macapagal Arroyo]] bilang pangulo, maraming makakaliwa sa bansa ang nadismaya sa mga Himagsikang EDSA, na sa kanilang pananaw ay nauwi lamang sa pagpapalit ng naghaharing rehimen.<ref name="CH304">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=304–306|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Lalo pang tumindi ang pagkadismayang ito matapos ang nabigong [[EDSA Tres|EDSA III]], na mabilis na sinupil at nagresulta sa pag-aresto sa mga pinuno ng oposisyon, subalit nagpalawak din ng kamalayan ng publiko sa mga posibilidad ng sariling pag-oorganisa.<ref name="CH308">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=308|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Maging ang ilang kasapi ng Partido Komunista ay nagsimulang manawagan ng sistemikong pagbabago, sa halip na ang dati nilang panawagan para sa pagpapalit lamang ng rehimen.<ref name="CH311">{{cite thesis|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present |publisher=[[University of Western Australia]] |chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=311|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Kasunod ng mga himagsikang ito, nagsimulang manawagan ang mga makabagong Pilipinong anarkista, gaya ni Bas Umali, ng pagbuwag sa estadong-bansa ng Pilipinas at ng pagtatatag kapalit nito ng isang desentralisadong "kapuluang konpederasyon".<ref>{{cite web|url=http://www.anarkismo.net/article/2923|title=Archipelagic Confederation|date=26 Abril 2006|access-date=25 Hulyo 2021|last=Umali|first=Bas|work=Anarkismo.net|language=en}}</ref> Ang mga anarkistang paraan ng paglutas ng mga suliranin, na nakabatay sa sinaunang tradisyon ng bayanihan bago dumating ang mga mananakop at sinusuportahan, bukod sa iba pa, ng [[Kristiyanismo|Kristiyanong]] prinsipyo ng subsidyaridad,<ref name="delmundo2021">{{cite web|last=Del Mundo|first=Rubi|date=2021-04-21|title=Mutual Aid, Community Pantries Bring Out the Best in Filipinos and the Worst in Duterte's Inhumane Regime|url=https://cpp.ph/statements/mutual-aid-community-pantries-bring-out-the-best-in-filipinos-and-the-worst-in-dutertes-inhumane-regime|website=Philippine Revolution Web Central|language=en}}</ref> ay muling lumitaw sa pangunahing kamalayan bilang alternatibo sa kawalang-kapangyarihang dulot ng pagdepende sa iba.<ref name="mendizábal2021">{{cite web|url=https://kodao.org/putting-back-the-community-in-community-pantry/|title=Putting Back the "Community" in Community Pantry|website=Kodao|date=2021-04-27|first=L. S.|last=Mendizábal|language=en}}</ref> Isang halimbawa nito ang pagtatatag ng mga ''community pantry'' o [[bodegang bayan]] noong [[pandemya ng COVID-19]] at ang pagpapatuloy ng mga ito sa kabila ng hindi kanais-nais na kalagayang pampulitika at pang-ekonomiya.<ref name="yuvallos2021">{{cite news|url=https://nolisoli.ph/96642/opinion-maginhawa-community-pantry-ayuvallos-20210420/|newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]|date=20 Abril 2021|last=Yuvallos|first=Andreiana|title=The Gov't's Response to the Community-Pantry Movement? Policing and Bureaucracy|access-date=25 Hulyo 2021|publisher=Hinge Inquirer Publications|location=[[Makati]]|issn=0116-0443|oclc=243915470|language=en|archive-date=16 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210516125629/https://nolisoli.ph/96642/opinion-maginhawa-community-pantry-ayuvallos-20210420/|url-status=dead}}</ref><ref name="sadongdong2021">{{cite news|work=[[Manila Bulletin]]|url=https://mb.com.ph/2021/04/20/parlade-community-pantry-could-be-used-to-urge-public-to-revolt-vs-govt/|title=Parladé: Community Pantry Could be Used to Urge Public to Revolt vs. Gov't|date=20 Abril 2021|first=Martín|last=Sadongdong|access-date=25 Hulyo 2021|issn=0116-3086|oclc=42725386|publisher=Manila Bulletin Publishing Corporation|location=[[Maynila]]|language=en}}</ref><ref name="chúa2021">{{cite news|url=https://www.manilastandard.net/news/top-stories/352408/-communist-tag-halts-community-pantry-for-a-day.html|first=Adelle|last=Chúa|date=21 Abril 2021|newspaper=Manila Standard|title="Communist" Tag Halts Community Pantry for a Day|access-date=25 Hulyo 2021|publisher=Philippine Manila Standard Publishing, Inc.|location=[[Makati]]|issn=0116-5054|oclc=819413184|language=en}}</ref> Noong 2009, may iba't ibang grupong anarkista na sa Pilipinas. Kabilang sa mga ito ang panrehiyong Davao Anarchists Resistance Movement (DARM, o Kilusang Paglaban ng mga Anarkista ng Davao), ang anarka-peministang organisasyong Liberate the Clit Kolektiv (LiCK, o Palayain ang Clit Kolektiv), ang tagapaglathalang ''Dumpling Press'', ang organisasyong nagtataguyod ng pagpapalaya sa mga hayop na Youth Collective for Animal Liberation (YCAL, o Kolektibong Kabataan para sa Pagpapalaya ng mga Hayop), at ang Local Anarchist Network (LAN, o Lokal na Kalipunan ng mga Anarkista), na naglalarawan sa sarili bilang "maluwag na samahan ng mga anarkista" na binubuo ng iba't ibang tendensiya.<ref name="Ness" /> == Mga konsepto == === Propaganda ng gawa === Ang propaganda ng gawa, o propaganda sa pamamagitan ng gawa, ay isang uri ng tuwirang pagkilos na naglalayong maimpluwensiyahan ang opinyong pampubliko. Ang mismong pagkilos ay nilalayong magsilbing halimbawa na maaaring tularan ng iba at maging mitsa ng isang panlipunang rebolusyon. Madalas itong iniuugnay sa mga mararahas na pagkilos na isinagawa ng iba't ibang anarkista noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at unang bahagi ng ika-20 dantaon, kabilang ang mga pambobomba at [[asasinasyon]] na nakatuon laban sa estado at sa naghaharing uri bilang pagpapahayag ng pagtutol sa kapitalismo, gayundin ang panununog sa mga simbahan na tumatarget sa mga pangkat [[panrelihiyon]]. Gayunpaman, mayroon ding mga di-marahas na anyo ang propaganda ng gawa.<ref>{{cite book |last1=Woodcock|first1=George|chapter=Prologue|pages=11–32|jstor=10.3138/j.ctt2ttv2t.4|title=Anarchism|date=2004|publisher=University of Toronto Press|isbn=978-1-55111-629-7|quote-page=20|quote=the modern pacifist anarchists, …have tended to concentrate their attention largely on the creation of libertarian communities – particularly farming communities – within present society, as a kind of peaceful version of the propaganda by deed.|language=en}}</ref> Nilayon ang mga gawaing ito ng [[terorismo]] na magpasiklab ng isang "diwa ng paghihimagsik" sa pamamagitan ng pagpapakita na ang estado, ang gitna at nakatataas na uri, at ang mga organisasyong panrelihiyon ay hindi makapangyarihan sa lahat. Layunin din nitong udyukan ang estado na tumugon nang lalo pang mapaniil.<ref name="Merriman">{{cite book |last=Merriman|first=John M.|date=2016|title=The Dynamite Club: How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror|publisher=[[Yale University Press]]|page=[https://books.google.com/books?id=w8mtCwAAQBAJ&pg=PA63 63]|isbn=978-0-300-21792-6|language=en}}</ref> Noong Kongresong Panlipunang Rebolusyonaryo sa Londres noong 1881, pormal na inaprubahan ang taktikang ito.<ref name="Abidor">{{cite book |last=Abidor|first=Mitchell|url=https://books.google.com/books?id=ELZHEAAAQBAJ&pg=PT7|title=Death to Bourgeois Society: The Propagandists of the Deed|date=2016|publisher=PM Press|isbn=978-1-62963-112-7|language=en}}</ref> === Mutual na tulungan === Ang katawagang "''mutual aid''" tulungang mutuwal (o pagtutulungang-bayan) ay pinasikat ng pilosopong anarkista na si [[Peter Kropotkin]] sa kanyang kalipunan ng mga sanaysay na ''Mutual Aid: A Factor of Evolution''. Dito, ipinangatwiran niya na ang kooperasyon, at hindi ang kompetisyon, ang pangunahing puwersang nagtutulak sa [[ebolusyon]], sa pamamagitan ng [[Mutualismo|mutuwalismo]] sa [[biyolohiya]].<ref name="KropotkinRobinson2020">{{cite book |author1=Peter Kropotkin|author2=Victor Robinson|title=Mutual Aid – A Factor of Evolution: With an Excerpt from Comrade Kropotkin by Victor Robinson|url=https://books.google.com/books?id=CbLoDwAAQBAJ|chapter=Introduction|date=26 Mayo 2020|publisher=Read Books Limited|isbn=978-1-5287-9015-4|language=en}}</ref><ref name="Kropotkin">{{cite book |title=Mutual Aid: A Factor of Evolution|url=http://theanarchistlibrary.org/library/petr-kropotkin-mutual-aid-a-factor-of-evolution|last=Kropotkin|first=Petr|date=1902|via=The Anarchist Library|access-date=6 Mayo 2020|language=en}}</ref> Ipinahayag ni Kropotkin na ang pagtutulungang-bayan ay may praktikal na pakinabang sa pananatiling buhay ng mga tao at hayop at na ito ay naitaguyod sa pamamagitan ng [[likas na pagpili]]. Iginiit din niya na ang pagtutulungang-bayan ay masasabing kasintanda ng kultura ng tao.<ref name="Kropotkin" /> Ang pagkilalang ito sa malawak na katangian at pakinabang ng pagtutulungang-bayan sa bawat indibidwal ay salungat sa mga teorya ng [[Charles Darwin|Darwinismong]] panlipunan, na nagbibigay-diin sa kompetisyon ng mga indibiduwal at sa pananatili ng pinakamainam (''survival of the fittest''). === Pinakamababang antas na hindi maipagkakait === Ang ''irreducible minimum'' o pinakamababang antas na hindi maipagkakait ay isang pangunahing prinsipyong etikal sa ekolohiyang panlipunan ni Murray Bookchin.<ref>{{Cite book |last=Biehl |first=Janet |url=https://theanarchistlibrary.org/library/murray-bookchin-janet-biehl-the-murray-bookchin-reader |title=The Murray Bookchin Reader |date=1999 |language=en}}</ref> Nagmula ito sa pag-aaral ng mga katutubo at lipunang walang herarkiya. Ayon sa prinsipyong ito, ang bawat miyembro ng komunidad ay may walang-kondisyong karapatan sa mga pangunahing pangangailangan sa buhay,<ref>{{Cite news |last=Tokar |first=Brian |date=2008-03-01 |title=On Bookchin's Social Ecology and its Contributions to Social Movements {{!}} Institute for Social Ecology |language=en-US |work=Institute for Social Ecology |url=https://social-ecology.org/wp/2008/03/on-bookchins-social-ecology-and-its-contributions-to-social-movements/ |access-date=2026-07-21}}</ref> tulad ng pagkain, pabahay, at kalusugan—anuman ang kanilang naiambag na trabaho. === Pagwawalang-bisa sa paggawa === Partikular sa mga anarkistang lupon,<ref>{{Cite web |last=Ford|first=Nick|title=7 Key Concepts for Understanding Anti-Work Theory|url=https://www.filmsforaction.org/articles/7-key-concepts-for-understanding-antiwork-theory/|access-date=2022-08-09|website=Films For Action|language=en}}</ref> may ilan na naniniwalang ang [[Trabaho|paggawa]] ay lalong nahiwalay sa tao sa paglipas ng kasaysayan at sa likas na katangian nito ay hindi kasiya-siya at mabigat, kaya't hindi ito dapat ipataw sa pamamagitan ng mga paraang [[pang-ekonomiya]] o [[pampulitika]].<ref>{{Cite web |last=Peters|first=Adele|date=2015-02-02|title=Work Is Bullshit: The Argument For "Antiwork"|url=https://www.fastcompany.com/3041719/work-is-bullshit-the-argument-for-antiwork|access-date=2022-08-09|website=Fast Company|language=en-US}}</ref> Sa ganitong pananaw, may ilan na nananawagan sa pagpapatupad ng walang kondisyong batayang kita (''unconditional basic income'') at/o pagpapaikli ng linggo ng paggawa, gaya ng apat-na-araw na linggo ng trabaho.<ref>{{Cite web |last=Lashbrooke|first=Barnaby|title=The 'Anti-Work' Movement Is A Sign Something's Rotten In The Workplace|url=https://www.forbes.com/sites/barnabylashbrooke/2021/10/25/the-anti-work-movement-is-a-sign-somethings-rotten-in-the-workplace/|access-date=2022-08-09|website=[[Forbes]]|language=en}}</ref> Noong 1985, isinulat ng anarkista at sitwasyonistang manunulat na si Bob Black ang kinikilalang manipestong ''The Abolition of Work'' (''Ang Pagpapawalang-bisa sa Paggawa''). === Pagkakaisa ng pamamaraan at layunin === Sa anarkismo, ang pagkakaisa ng pamamaraan at layunin (''unity of means and ends'') ay tinatawag na politikang preporatibo. Sinasabi nito na ang mga paraang ginagamit sa pagbabago ng lipunan ay dapat mismong nagpapakita ng [[Kalayaan|malaya]], patas, at walang-gobyernong lipunan na gustong itayo. Ang politikang preporatibo ay mga paraan ng pag-oorganisa at mga ugnayang panlipunan na naglalayong isabuhay ang lipunang ninanais itatag ng isang pangkat sa hinaharap.<ref>{{cite web |last=Smith|first=E. T.|date=2023-02-01|title=Prefigurative Politics in Practice|url=https://commonslibrary.org/prefigurative-politics-in-practice/|access-date=2026-05-18|work=The Commons Library|language=en}}</ref> Sa praktika, kabilang dito ang pagbuo ng isang bagong lipunan "sa loob ng balangkas ng lumang lipunan" sa pamamagitan ng pamumuhay ayon sa mga pagpapahalaga at mga estrukturang panlipunang ninanais ng pangkat para sa hinaharap.<ref>{{cite web |title=Understanding Prefigurative Politics: A Deep Dive|url=https://www.classwithmason.com/2024/10/understanding-prefigurative-politics.html|website=Class with Mason|date=25 Oktubre 2024|access-date=25 Oktubre 2024|language=en}}</ref> Ayon kay Carl Boggs, na siyang lumikha ng katawagang ito, layunin ng politikang preporatibo na maisakatawan "sa loob mismo ng kasalukuyang pampulitikang gawain ng isang kilusan [...] ang mga anyo ng ugnayang panlipunan, pagpapasya, [[kultura]], at karanasang pantao na siyang pinakahuling mithiin nito," kaya't nagkakatugma ang paraan at ang layunin ng pagbabagong panlipunan.<ref>Boggs, Carl. 1977. Marxism, Prefigurative Communism, and the Problem of Workers' Control. [https://repository.library.brown.edu/studio/item/bdr:89258/ ''Radical America'' 11 (November)], 100; cf. Boggs Jr., Carl. Revolutionary Process, Political Strategy, and the Dilemma of Power. Theory & Society 4, Blg. 3 (Taglagas), 359-93. (sa Ingles)</ref> Minsan ding ipinagtatanggol ang politikang preporatibo batay sa paniniwalang ang mga layuning makakamit ng isang kilusang panlipunan ay "saligang hinuhubog ng mga paraang ginagamit nito."<ref>Leach, D. K. (2013). Prefigurative politics. The Wiley-Blackwell encyclopedia of social and political movements, 1004-1006. (sa Ingles)</ref> Ang preporatibismo ay ang pagsisikap na isabuhay o isagawa ang politikang preporatibo.<ref>{{Cite journal |last=Heffernan|first=Timothy|date=2020|title='Where Is the New Constitution?': Public Protest and Community-Building in Post–Economic Collapse Iceland|url=https://doi.org/10.3167/arcs.2020.060114|journal=Conflict and Society|volume=6|issue=1|pages=236–254|language=en}}</ref> === Anarkismo at pagkamakabansa o kontra-pagkamakabansa === Ang anarkismo at pagkamakabansa ay kapwa umusbong sa Europa kasunod ng [[Rebolusyong Pranses]] ng 1789, at may mahaba at matatag na ugnayan na maitutunton hanggang kay Mikhail Bakunin at sa kanyang pakikilahok sa kilusang Pan-Slabiko bago pa niya yakapin ang anarkismo. Mahaba rin ang kasaysayan ng pakikilahok ng mga anarkista sa mga kilusang makabansa sa iba't ibang panig ng daigdig, gayundin sa internasyonalismo. Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, malakas ang suporta ng anarkismo sa anasyonalismo at [[Esperanto]].<ref name="nodo50.org">Firth, Will. [http://www.nodo50.org/esperanto/anarkiismo.htm "Esperant Kaj Anarkiismo"]. ''Nodo50''. Nakuha noong 21 Setyembre 2020. "Anarkiistoj estis inter la pioniroj de la disvastigo de Esperanto. En 1905 fondiĝis en Stokholmo la unua anarkiisma Esperanto-grupo. Sekvis multaj aliaj: en Bulgario, Ĉinio kaj aliaj landoj. Anarkiistoj kaj anarki-sindikatistoj, kiuj antaŭ la Unua Mondmilito apartenis al la nombre plej granda grupo inter la proletaj esperantistoj, fondis en 1906 la internacian ligon Paco-Libereco, kiu eldonis la Internacian Socian Revuon. Paco-libereco unuiĝis en 1910 kun alia progresema asocio, Esperantista Laboristaro. La komuna organizaĵo nomiĝis Liberiga Stelo. Ĝis 1914 tiu organizaĵo eldonis multe da revolucia literaturo en Esperanto, interalie ankaŭ anarkiisma. Tial povis evolui en la jaroj antaŭ la Unua Mondmilito ekzemple vigla korespondado inter eŭropaj kaj japanaj anarkiistoj. En 1907 la Internacia Anarkiisma Kongreso en Amsterdamo faris rezolucion pri la afero de internacia lingvo, kaj venis dum la postaj jaroj similaj kongresaj rezolucioj. Esperantistoj, kiuj partoprenis tiujn kongresojn, okupiĝis precipe pri la internaciaj rilatoj de la anarkiistoj." (sa Esperanto)</ref><ref name="naturismo">{{cite news|last=Roselló|first=Josep Maria Roselló|date=17 Agosto 2005|url=http://www.nodo50.org/ekintza/article.php3?id_article%3D310|url-status=dead|title=Dossier: El naturalismo libertario en la península ibérica (1890-1939)|newspaper=Ekintza Zuzena|issue=32|archive-url=https://web.archive.org/web/20120320014704/https://www.nodo50.org/ekintza/article.php3?id_article=310|archive-date=20 Marso 2012|access-date=3 Hunyo 2014|quote=Proliferarán así diversos grupos que practicarán el excursionismo, el naturismo, el nudismo, la emancipación sexual o el esperantismo, alrededor de asociaciones informales vinculadas de una manera o de otra al anarquismo. Precisamente las limitaciones a las asociaciones obreras impuestas desde la legislación especial de la Dictadura potenciarуán indirectamente esta especie de asociacionismo informal en que confluirá el movimiento anarquista con esta heterogeneidad de prácticas y tendencias. Uno de los grupos más destacados, que será el impulsor de la revista individualista ''Ética'' será el Ateneo Naturista Ecléctico, con sede en Barcelona, con sus diferentes secciones la más destacada de las cuales será el grupo excursionista Sol y Vida.|language=es}}</ref><ref name="acracia">{{cite web|last=Díez|first=Xavier|date=1 Abril 2006|url=http://www.acracia.org/1-23a58lainsumision.pdf|url-status=dead|title=La insumisión voluntaria. El anarquismo individualista español durante la Dictadura y la Segunda República (1923-1938)|pages=1–36|archive-url=https://web.archive.org/web/20110723130358/http://www.acracia.org/1-23a58lainsumision.pdf|archive-date=23 Hulyo 2011|access-date=6 Mayo 2011|quote=La insumisión voluntaria: El anarquismo individualista español durante la Dictadura y la Segunda República (1923–1938).|language=es}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], inusig ng Espanyang Francoista ang mga anarkista at mga makabayang Katalan, na marami sa kanila ay malawakang gumagamit ng Esperanto.<ref name="Del Barrio">Del Barrio, Toño; Lins, Ulrich (27–29 Nobyembre 2006). [http://www.nodo50.org/esperanto/artik68es.htm "La utilización del esperanto durante la Guerra Civil Española"]. ''Nodo50''. International Congress on the Spanish Civil War. Hinango noong 21 Setyembre 2020. (sa Kastila)</ref> Iginiit ng anarkistang [[Irlandes]] na si Andrew Flood na ang mga anarkista ay hindi mga makabansa at lubos na tinututulan ang [[pagkamakabansa]]; sa halip, sila ay mga kontra-imperyalista.<ref name="Flood">Flood, Andrew. "An Anarchist Perspective on Irish Nationalism". Workers Solidarity Movement. (sa Ingles)</ref> Katulad nito, itinuturing ng Anarchist Federation (Pederasyong Anarkista) sa Britanya at Irlanda na ang pagkamakabansa ay isang ideolohiyang ganap na nakatali sa pag-unlad ng kapitalismo at hindi kayang lumampas dito.<ref name="Anarchist Federation">[http://www.afed.org.uk/publications/pamphlets-booklets/126-against-nationalism.html "Against Nationalism"]. Anarchist Federation. 3 Abril 2009. Retrieved 23 Setyembre 2020. (sa Ingles)</ref> Si Pierre-Joseph Proudhon, ang unang taong hayagang tumawag sa sarili bilang isang anarkista sa positibong diwa, ay tumutol sa pagkamakabansa, at iginiit na ang "pagwawakas ng militarismo ang misyon ng ika-19 na dantaon, kung hindi ay hahantong ito sa walang hanggang paghina".<ref>Woodcock, George. ''Pierre-Joseph Proudhon''. p. 233. (sa Ingles)</ref> Ayon kay Proudhon, sa ilalim ng kanyang mungkahing mutuwalismo, "wala nang magiging [[nasyonalidad]], wala nang bayang tinubuan sa pampulitikang kahulugan ng mga salitang ito; ang magiging kahulugan na lamang ng mga ito ay pook ng [[kapanganakan]]. Ang tao, anuman ang kanyang [[lahi]] o kulay, ay mamamayan ng daigdig; ang [[pagkamamamayan]] ay isang karapatang maaaring matamo saanman."<ref>Proudhon, Pierre-Joseph. ''General Idea of the Revolution in the Nineteenth Century''. p. 283. (sa Ingles)</ref> === ACAB === [[File:ACABBanner.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:ACABBanner.jpg|left|thumb|Mga anarkista sa [[Leipzig]], [[Alemanya]], na nagpoprotesta habang may hawak na bandilang may nakasulat na "''ACAB, all cops are b...''"]] Ang ACAB, isang daglat para sa ''all cops are bastards'' ("lahat ng pulis ay mga walanghiya" o "lahat ng pulis ay mga bastardo"), ay isang islogang pampulitika na iniuugnay sa mga tutol sa [[kapulisan]]. Karaniwan itong ginagamit bilang kasabihan sa mga ''graffiti'' o ipinapaukit bilang tato. Minsan ay isinusulat din ito bilang 1312, kung saan ang bawat bilang ay kumakatawan sa posisyon ng katumbas na titik sa [[Alpabeto|alpabetong]] Ingles (A=1, C=3, A=1, B=2). Ang pariralang ''all cops are bastards'' ay unang lumitaw sa [[Inglatera]] noong [[dekada 1920]],<ref name="Partridge1986">{{cite book|last=Partridge|first=Eric|title=A Dictionary of Catch Phrases|url=https://archive.org/details/dictionaryofcatc0000part_c8l4|publisher=Taylor & Francis|year=1986|isbn=978-0-415-05916-9|page=[https://archive.org/details/dictionaryofcatc0000part_c8l4/page/1 1]|language=en}}</ref><ref name=":13">{{Cite book|last1=Aitken-Smith|first1=Trent|title=The Tattoo Dictionary|last2=Tyson|first2=Ashley|date=2016|publisher=Octopus|isbn=978-1-78472-254-8|pages=13|language=en}}</ref><ref name="GQ">{{cite web|last=Groundwater|first=Colin|date=11 Hunyo 2020|title=A brief history of ACAB|url=https://www.gq-magazine.co.uk/politics/article/acab-meaning|access-date=11 Setyembre 2020|website=GQ|language=en}}</ref> at kalaunan ay pinaikli bilang "ACAB" ng mga manggagawang nagwewelga noong [[dekada 1940]].<ref name="GQ" /> Sa kasaysayan, ang daglat ay iniugnay sa mga [[kriminal]] sa Reyno Unido.<ref name=":13" /> Una itong naitala bilang tato ng mga bilanggo noong [[dekada 1970]], at karaniwang inilalagay ang tig-isang titik sa bawat daliri, o kung minsan ay ikinukubli bilang maliliit na tuldok sa bawat buko ng kamay.<ref name="ThompsonBlack2006">{{cite book|last1=Thompson|first1=Tim|url=https://archive.org/details/forensichumanide00thom_803|title=Forensic Human Identification: An Introduction|last2=Black|first2=Sue|publisher=Taylor & Francis|year=2006|isbn=978-0-8493-3954-7|page=[https://archive.org/details/forensichumanide00thom_803/page/n391 384]|url-access=limited|language=en}}</ref><ref name=":13" /> Noong 1970, ginamit ng ''Daily Mirror'' ang ACAB bilang pamagat ng isang artikulong nagsasaad na ito ay nakatatak sa isang kasapi ng ''Hells Angels'' na nakita sa [[lansangan]].<ref name="GQ" /> Ginamit din ng [[Direktor sa pelikula|direktor]] ng pelikulang si Sidney Hayers ang isang sinensurang bersyon ng [[parirala]] bilang pamagat ng kaniyang pelikulang [[krimen]] noong 1972 na ''All Coppers Are...''.''<ref>{{cite book|last=Elliot|first=Paul|title=Studying the British Crime Film|url=https://archive.org/details/studyingbritishc0000elli|publisher=Columbia University Press|year=2014|isbn=978-1-906-73374-2|pages=[https://archive.org/details/studyingbritishc0000elli/page/78 78]–79|language=en}}</ref>'' Noong 1977, nakita ng isang mamamahayag mula sa [[Newcastle upon Tyne]] ang daglat na nakasulat sa mga [[dingding]] ng isang selda sa bilangguan.<ref name="Partridge1986" /> Noong dekada 1980, naging simbolo ng kontra-establisimyento ang ACAB, lalo na sa loob ng mga subkulturang punk at ''skinhead'' (o ahit-ulo).<ref name=":13" /><ref name="GQ" /><ref name=":03">{{cite web|title=ACAB|url=https://www.adl.org/education/references/hate-symbols/acab|access-date=2019-05-30|website=Anti-Defamation League|language=en}}</ref> Lalo itong sumikat dahil sa awiting "A.C.A.B." ng bandang Oi! na the 4-Skins, na inilabas noong 1982.<ref name=":13" /><ref name="GQ" /> Sa mga sumunod na taon, naging tanyag ang ACAB bilang [[islogan]] ng mga ''hooligan'' at ''ultras'' sa [[Futbol|putbol]] sa Europa,<ref>{{Cite journal|last=Pollard|first=John|date=2016|title=Skinhead culture: the ideologies, mythologies, religions and conspiracy theories of racist skinheads|journal=Patterns of Prejudice|volume=50|issue=4–5|pages=398–419|doi=10.1080/0031322X.2016.1243349|s2cid=151502563|issn=0031-322X|language=en}}</ref><ref name=":13" /> gayundin ng mga kilusang anarkista at kontra-awtoritaryo sa iba't ibang panig ng mundo.<ref name="GQ" /> Sa ilang konteksto, itinuturing ng Anti-Defamation League (Liga Laban sa Paninirang-puri) ang parirala bilang isang simbolo ng pagkamuhi at inilalarawan ito bilang "isang matagal nang islogan sa kultura ng mga ''skinhead''," habang binabanggit ding ginagamit ito kapwa ng mga [[Rasismo|rasista]] at mga kontra-rasistang ''skinhead''.<ref name=":03" /><ref name="guerra">{{cite journal|last=Guerra|first=Nicola|title=Dalla strada alla letteratura, le spericolate e propizie vicende del forestierismo A.C.A.B.. Il contatto linguistico tra italiano e inglese nelle sottoculture Skinhead e Ultras|trans-title=From the road to literature, the reckless and auspicious events of the forestry industry A.C.A.B .. The linguistic contact between Italian and English in the Skinhead and Ultras subcultures|url=https://www.academia.edu/4566221|journal=Analele Universităţii Din Craiova, Seria Ştiinţe Filologice Linguistică Nr. 1-2|date=Enero 2013|publisher=Universităţii din Craiova|access-date=2020-06-03|language=en}}</ref> Matapos ang pagpaslang ng pulis na si Derek Chauvin kay [[George Floyd]] noong Mayo 2020, mas naging madalas ang paggamit ng katawagang ACAB ng mga taong tutol sa kapulisan.<ref name="vice_acab">{{cite news |work=Vice|last=Poulter|first=James|title=How 'ACAB' Became the Universal Anti-Police Slogan|url=https://www.vice.com/en/article/acab-all-cops-are-bastards-origin-story-protest/|access-date=2020-08-26|date=2020-06-08|language=en}}</ref> Habang lumalaganap sa buong Estados Unidos ang mga protesta bilang tugon sa [[Pagpatay kay George Floyd|pagkamatay ni Floyd]] at ang mga talakayan tungkol sa karahasang isinasagawa ng pulisya na may motibong panlahi, mas madalas ding nabanggit ang ACAB sa mga plataporma ng [[hatirang pangmadla]], at nagsimula ring ibenta ang mga produktong may nakalimbag na daglat na ito.<ref name="vice_acab" /> Ayon sa mga tagapagtaguyod ng katawagan, ang ACAB ay nangangahulugang ang bawat pulis ay may pananagutan sa isang hindi makatarungang sistema. [[Pangangatuwiran|Ipinapangatuwiran]] nila na kahit hindi mismo nakikilahok ang isang pulis sa kalupitan ng pulisya o sa [[rasismo]] sa pagpapatupad ng [[batas]], may [[pananagutan]] pa rin siya sa mga ginawa ng kaniyang mga kasamahan dahil hindi niya ito tinututulan o sinusubukang pigilan.<ref>{{Cite web|date=2020-06-01|title=What I mean when I say I want to abolish the police|url=https://www.independent.co.uk/voices/acab-abolish-police-george-floyd-protests-cops-a9543386.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20200602083406/https://www.independent.co.uk/voices/acab-abolish-police-george-floyd-protests-cops-a9543386.html|archive-date=2020-06-02|url-access=limited|url-status=live|access-date=2021-12-17|website=The Independent|language=en}}</ref> === Pagbuwag sa bilangguan === [[File:La_presó_és_tortura.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:La_pres%C3%B3_%C3%A9s_tortura.jpg|thumb|Isang ''graffiti'' o sulat sa pader sa [[Cataluña]] na nakasulat sa [[wikang Kastila]] na may salin na "Ang bilangguan ay pagpapahirap" at simbolong Bilog-A ng anarkismo.]] Ang pagbuwag sa bilangguan (''prison abolition'') ay isang kilusan na naglalayong buwagin ang bilangguan bilang isang institusyon.<ref name="Frampton">{{cite news |last1=Frampton|first1=Thomas Ward|title=The Dangerous Few: Taking Seriously Prison Abolition and Its Skeptics|url=https://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/hlr135&div=98&id=&page=|access-date=15 Agosto 2025|work=Harvard Law Review|date=2021–2022|pages=2013|language=en}}</ref> Hindi tulad ng reporma sa bilangguan, layunin ng pagbuwag sa bilangguan na magtatag ng isang sistema ng [[Katarungan|hustisyang]] pangkriminal na hindi gumagamit ng pagkakapiit bilang paraan ng pagpaparusa. Karaniwang itinataguyod ng mga tagasuporta nito ang makapanunumbalik na hustisya, na naglalayong maituwid at maibalik sa lipunan ang mga [[nagkasala]], sa halip na ang mapagganting hustisya, na naglalayong magparusa sa nagkasala batay sa tindi ng kaniyang krimen. Madalas ding isinusulong ng mga tagapagtaguyod ng pagbuwag sa bilangguan ang malalaking pagbabagong pang-estruktura upang maiwasan ang krimen sa antas ng [[lipunan]] sa pamamagitan ng pagtugon sa mga ugat nito. Ayon sa pananaw na ito, ang krimen ay bunga ng mga suliraning panlipunan tulad ng rasismo at [[kahirapan]]. Bahagyang nabuo ang kilusan para sa pagbuwag sa bilangguan sa Estados Unidos bilang tugon sa pag-aalsa sa Bilangguan ng Attica noong 1971, na nagbigay-pansin sa mga di-makataong kalagayang laganap sa mga bilangguan. Ang mga kilalang aktibista, lalo na si Angela Davis, ay nakatulong upang mabigyang-pansin ang usapin ng pagbuwag sa bilangguan, bagaman nanatili itong higit na limitado sa mga makakaliwang pangkat at mga akademikong lupon. Muling sumigla ang interes sa kilusan matapos ang pagpaslang kay George Floyd noong 2020 at ang mga kaguluhang sibil na sumunod dito, na nagbigay-diin sa mga hindi pagkakapantay-pantay batay sa lahi sa loob ng sistemang hustisyang pangkriminal. === Pagpapalaya sa kabataan === Ang pagpapalaya sa mga bata (''child liberation'') sa anarkismo ay ang paniniwala na ang mga bata at [[kabataan]] ay nararapat magkaroon ng buong awtonomiya, respeto, at kalayaan mula sa panunupil ng mga matatanda, mapilitang pagpapalaki ng magulang, at sapilitang pag-aaral. Pangunahing layunin nito na wakasan ang pagtrato sa mga bata bilang pag-aari ng [[magulang]], palitan ang mga tradisyonal na paaralan ng mga boluntaryong espasyo sa pag-aaral, at tiyakin ang tulong-komunidad para sa mga pangunahing pangangailangan. Ang kilusan para sa mga karapatan ng kabataan (''youth rights movement''), na inilalarawan din bilang pagpapalaya sa kabataan (''youth liberation''), ay isang umuusbong na kilusang mula sa mga karaniwang mamamayan na naglalayong labanan ang [[Diskriminasyon sa gulang|diskriminasyon sa edad]] at isulong ang mga karapatang sibil ng mga kabataan—yaong mga hindi pa umaabot sa edad ng legal na ganap na gulang, na 18 taong gulang sa karamihan ng mga bansa. May ilang pangkat na nilalabanan ang pedopobya at ephebipobiya sa lipunan sa pamamagitan ng pagtataguyod ng tinig ng kabataan, pagbibigay-kapangyarihan sa kabataan, at sa huli, ng pagkakapantay-pantay sa pagitan ng mga henerasyon sa pamamagitan ng pakikipagtuwang ng kabataan at mga nakatatanda.<ref>Fletcher, A. (2006) ''[http://www.commonaction.org/WYVH.pdf Washington Youth Voice Handbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081001193809/http://www.commonaction.org/WYVH.pdf|date=2008-10-01}}'' Olympia, WA: CommonAction. (sa Ingles)</ref> Maraming tagapagtaguyod ng mga karapatan ng kabataan ang itinatangi ang kanilang kilusan mula sa kilusan para sa mga karapatan ng mga bata, sapagkat ipinapangatuwiran nilang ang huli ay nagsusulong ng mga pagbabagong kadalasang higit na naghihigpit sa mga bata at kabataan.<ref>Axon, K. (n.d.) [https://web.archive.org/web/20080215235519/http://www.asfar.org/zine/1st/Pedophobia.html ''The Anti-Child Bias of Children's Advocacy Groups''] Chicago, IL: Americans for a Society Free of Age Restrictions. (sa Ingles)</ref> === Anarkiyang pakikipagrelasyon === [[File:RA_symbol.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:RA_symbol.jpg|left|thumb|Simbolo ng anarkiyang pakikipagrelasyon]] Ang anarkiyang pakikipagrelasyon ay ang paglalapat ng mga prinsipyong anarkista sa mga [[ugnayang interpersonal]].<ref name=":4">{{Cite book |last=Pérez-Cortés|first=Juan-Carlos|title=Relationship Anarchy: Occupy Intimacy!|date=2022|publisher=La Oveja Roja|isbn=979-8-3680-3944-2|location=Madrid|language=en}}</ref> Kabilang sa mga pangunahing pagpapahalaga nito ang awtonomiya, mga gawaing laban sa herarkiya, pagtutol sa normatibidad, at pagkakaugnayang nakabatay sa pagtutulungan ng pamayanan.<ref>{{Cite web|title=The Difference Between Relationship Anarchy and Non-Hierarchical Polyamory|url=http://www.relationship-anarchy.com/videos/2016/6/20/the-difference-between-relationship-anarchy-and-non-hierarchical-polyamory|website=Relationship Anarchy|language=en-GB|access-date=2020-05-07|archive-date=2020-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200503103805/http://www.relationship-anarchy.com/videos/2016/6/20/the-difference-between-relationship-anarchy-and-non-hierarchical-polyamory|url-status=dead}}</ref><ref name=":24">{{Cite web|date=2020-09-05|title=The Great Showdown of Hierarchical Polyamory vs. Relationship Anarchy|url=http://thenewmodality.com/the-great-showdown-of-hierarchical-polyamory-vs-relationship-anarchy/|access-date=2022-02-14|website=The New Modality|language=en-US|archive-date=2022-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20220120105438/http://thenewmodality.com/the-great-showdown-of-hierarchical-polyamory-vs-relationship-anarchy/|url-status=live}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|title=Can relationship anarchy create a world without heartbreak? {{!}} Aeon Ideas|url=https://aeon.co/ideas/can-relationship-anarchy-create-a-world-without-heartbreak|access-date=2022-02-14|website=Aeon|language=en|archive-date=2020-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200320145346/https://aeon.co/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=What Is Relationship Anarchy?|url=https://www.mindbodygreen.com/articles/what-is-relationship-anarchy|publisher=Mindbodygreen|access-date=2023-04-26|website=MBGRelationships|date=2 Agosto 2020|archive-date=2023-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230426200016/https://www.mindbodygreen.com/articles/what-is-relationship-anarchy|url-status=live|language=en}}</ref> Hayagan itong tumututol sa amatonormatibidad<ref>{{Cite web|date=2018-05-09|title=Are You Radical Enough to Be a Relationship Anarchist?|url=https://www.gq.com/story/relationship-anarchy|access-date=2022-02-14|website=GQ|language=en-US|archive-date=2020-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200320213043/https://www.gq.com/story/relationship-anarchy|url-status=live}}</ref> at mononormatibidad, at karaniwan—bagaman hindi sa lahat ng pagkakataon—na hindi monogamo.<ref name=":14">{{Cite web|last=Heaney|first=Katie|date=2018-10-23|title=What It's Like Being a Relationship Anarchist|url=https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|access-date=2022-02-14|website=The Cut|language=en-us|archive-date=2022-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417014230/https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|url-status=live}}</ref><ref name=":3" /><ref name=":04">{{Cite web|last=Lopez|first=Veronica|date=2021-10-15|title=Here's What to Know About Relationship Anarchy|url=https://www.cosmopolitan.com/sexopedia/a37973461/relationship-anarchy/|access-date=2022-02-13|website=Cosmopolitan|language=en-US|archive-date=2021-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20211206194702/https://www.cosmopolitan.com/sexopedia/a37973461/relationship-anarchy/|url-status=live}}</ref><ref name=":15">{{Cite web|last=Heaney|first=Katie|date=2018-10-23|title=What It's Like Being a Relationship Anarchist|url=https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|access-date=2022-02-14|website=The Cut|language=en-us|archive-date=2022-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417014230/https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|url-status=live}}</ref> Naiiba ito sa poliyamorya, ''solo poly'', ''swinging'', at iba pang anyo ng pakikipagrelasyon, sapagkat maaaring taglay pa rin ng mga ito ang mga estrukturang gaya ng amatonormatibidad, herarkiya ng mga matalik na relasyon, at mga tuntuning naglilimita sa awtonomiya.<ref name=":24" /><ref name=":04" /><ref name="De las Heras Gómez pp. 644–660">{{cite journal |last=De las Heras Gómez|first=Roma|title=Thinking Relationship Anarchy from a Queer Feminist Approach|journal=Sociological Research Online|publisher=SAGE Publications|volume=24|issue=4|date=2018-12-20|issn=1360-7804|doi=10.1177/1360780418811965|pages=644–660|s2cid=220124663|url=https://qsu070.noblogs.org/files/2020/10/De-las-Heras-G%C3%B3mez-2018-Thinking-Relationship-Anarchy-from-a-Queer-Feminist-Approach.pdf|access-date=2022-12-19|archive-date=2022-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20221219162224/https://qsu070.noblogs.org/files/2020/10/De-las-Heras-G%C3%B3mez-2018-Thinking-Relationship-Anarchy-from-a-Queer-Feminist-Approach.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Binibigyang-kahulugan din ang anarkiyang pakikipagrelasyon bilang isang bagong paradigma kung saan ang pagiging malapit sa isa't isa at awtonomiya ay hindi na itinuturing na mga bagay na likas na nagkakasalungatan o lumilikha ng suliranin sa loob ng isang relasyon.<ref>{{cite web |last1=Guillén|first1=Ricardo|title=Beyond romantic love – an analysis of how the dilemma of closeness vs. autonomy is handled in relationship anarchy discourse|url=https://lup.lub.lu.se/student-papers/search/publication/8968241|website=LUP Student Papers|publisher=Lund University Libraries|access-date=29 Nobyembre 2021|archive-date=19 Oktubre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019121447/https://lup.lub.lu.se/student-papers/search/publication/8968241|url-status=live|language=en}}</ref> == Perspektibong pang-ekonomiya == === Komunismong anarkista === Ang anarkistang komunismo{{refn|Kilala din bilang "anarko-komunismo"<ref>{{cite book |last1=Hodges |first1=Donald C. |url=https://books.google.com/books?id=Pu7zAgAAQBAJ |title=Sandino's Communism: Spiritual Politics for the Twenty-First Century |year=2014 |publisher=University of Texas Press |isbn=978-0292715646 |language=en |page=[https://books.google.com/books?id=Pu7zAgAAQBAJ&q=Anarcho-communism&pg=PA3 3] |access-date=21 Disyembre 2019 |archive-date=22 Hulyo 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210722044609/https://books.google.com/books?id=Pu7zAgAAQBAJ |url-status=live |via=Google Books}}</ref><ref>{{cite book |last1=Kinna |first1=Ruth|title=The Bloomsbury Companion to Anarchism |url=https://books.google.com/books?id=dNuoAwAAQBAJ |year=2012 |publisher=Bloomsbury Publishing|language=en |isbn=978-1441142702 |language=en |page=[https://books.google.com/books?id=dNuoAwAAQBAJ&q=Anarcho-communism&pg=PA329 329] |access-date=21 Disyembre 2019 |archive-date=15 Enero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115214158/https://books.google.com/books?id=dNuoAwAAQBAJ |url-status=live |via=Google Books}}</ref><ref>{{cite book |last1=Wetherly |first1=Paul |title=Political Ideologies |url=https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ |date=2017 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0198727859 |pages=[https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&q=anarcho-communism 130], [https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&q=anarcho-communism 137], [https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&q=anarcho-communism 424] |language=en |access-date=21 Disyembre 2019 |archive-date=22 Hulyo 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210722044620/https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ |url-status=live |via=Google Books}}</ref> o "komunismong libertaryo".{{Sfn|Nettlau|1996|p=145}}<ref>{{cite book |last=Bolloten |first=Burnett |url=https://books.google.com/books?id=-VarDLHA3_YC&q=%22libertarian%20communism%22&pg=PA65 |title=The Spanish Civil War: Revolution and Counterrevolution |publisher=University of North Carolina Press |year=1991 |isbn=978-0807819067 |page=65 |access-date=25 Marso 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220211095511/https://books.google.com/books?id=-VarDLHA3_YC&q=%22libertarian%20communism%22&pg=PA65 |archive-date=11 Pebrero 2022 |url-status=live |via=Google Books|language=en}}</ref>|group=nb|name=nb4}} ay isang pinakadulong-kaliwang ideolohiyang pampulitika at paaralan ng kaisipang anarkista na nagsusulong ng isang anyo ng komunismo. Ang [[komunismo]] (mula sa salitang [[Wikang Latin|Latin]] na ''communis'', na nangangahulugang "panlahat" o "pangkaraniwan"){{sfn|Ball|Dagger|2019}}{{sfn|Ball|Dagger|2019}} ay isang ideolohiyang pampulitika at pang-ekonomiya na naglalayong lumikha ng isang lipunang komunista—isang kaayusang sosyoekonomikong walang uri na nakasentro sa sama-samang pagmamay-ari ng mga kasangkapan sa produksyon, distribusyon, at pagpapalitan, at namamahagi ng mga produkto sa lipunan batay sa pangangailangan.<ref>{{cite book |last=Ely|first=Richard T|title=French and German socialism in modern times|date=1883|publisher=Harper & Brothers|location=New York|pages=35–36|oclc=456632|quote=All communists without exception propose that the people as a whole, or some particular division of the people, as a village or commune, should own all the means of production{{snd}}land, houses, factories, railroads, canals, etc.; that production should be carried on in common; and that officers, selected in one way or another, should distribute among the inhabitants the fruits of their labor.|language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Bukharin|first1=Nikolai|title=The ABC of Communism|last2=Preobrazhensky|first2=Yevgeni|date=1922|publisher=Communist Party of Great Britain|location=Londres, Inglatera|pages=72–73, § 20|translator-last1=Paul|translator-first1=Cedar|chapter=Distribution in the communist system|access-date=18 Agosto 2021|orig-date=1920|translator-last2=Paul|translator-first2=Eden|chapter-url=https://www.marxists.org/archive/bukharin/works/1920/abc/ABC-of-Communism.pdf#page=67|via=Marxists Internet Archive|archive-url=https://web.archive.org/web/20250212173140/https://www.marxists.org/archive/bukharin/works/1920/abc/ABC-of-Communism.pdf#page=67|archive-date=12 Pebrero 2025|language=en}}</ref><ref name="Steele p.43">{{harvp|Steele|1992|p=43}}: "One widespread distinction was that socialism socialised production only while communism socialised production and consumption."</ref> Nananawagan ang anarkistang komunismo sa pag-aalis ng mga herarkiya, gayundin ng pribadong pag-aari, subalit pinananatili ang personal na pag-aari at ang mga bagay, [[Kalakalan|kalakal]], at serbisyong kolektibong pag-aari. Sinusuportahan nito ang panlipunang pagmamay-ari ng ari-arian at ang pamamahagi ng mga [[yaman]] ayon sa prinsipyong "[[mula sa bawat isa ayon sa kaniyang kakayahan, para sa bawat isa ayon sa kaniyang pangangailangan]]." Unang nabuo ang anarkistang komunismo bilang isang natatanging kaisipan sa seksiyong Italyano ng ''International Workingmen's Association''.{{Sfn|Pernicone|1993|pp=111–113}} Nang maglaon, naging mahalaga ang mga teoretikal na akda ni Peter Kropotkin, sapagkat pinalawak at pinaunlad ng mga ito ang kapuwa maka-organisasyong agos ng anarkistang komunismo at ang maka-pag-aalsang agos na tumututol sa pormal na organisasyon.{{Sfn|Pengam|1987|pp=74–75}} Kabilang sa mga halimbawa ng mga lipunang anarkistang komunista ang mga teritoryong anarkista ng Makhnovshchina noong Rebolusyong Ruso,<ref>{{cite book |last=Skirda|first=Alexandre|title=Nestor Makhno: Anarchy's Cossack|publisher=AK Press|year=2004|isbn=1902593685|location=Edinburgh|page=394|translator-last=Sharkey|translator-first=Paul|oclc=58872511|orig-year=1982|language=en}}</ref> at ang mga teritoryo ng Rebolusyong Espanyol, lalo na ang rebolusyonaryong Cataluña.<ref>{{cite book |url=http://www.revoltlib.com/?id=1045|first=Murray|last=Bookchin|archive-url=https://web.archive.org/web/20211023194646/http://www.revoltlib.com/%3Fid%3D1045|archive-date=23 October 2021|title=To Remember Spain: The Anarchist and Syndicalist Revolution of 1936|date=2 Pebrero 2017|quote=In anarchist industrial areas like Catalonia, an estimated three-quarters of the economy was placed under workers' control, as it was in anarchist rural areas like Aragon. [...] In the more thoroughly anarchist areas, particularly among the agrarian collectives, money was eliminated and the material means of life were allocated strictly according to need rather than work, following the traditional precepts of a libertarian communist society.|language=en}}</ref> === Mutuwalismo === {{main|Mutuwalismo}} Ang [[Mutualismo|mutuwalismo]] ay isang paaralan ng kaisipang anarkista at teoryang pang-ekonomiya na nagsusulong ng pagkontrol ng mga manggagawa sa mga kasangkapan ng produksyon, ng isang malayang pamilihan na binubuo ng mga indibiduwal na [[Artesano|artisano]], mga nag-iisang pagmamay-ari, at mga [[kooperatiba]] ng mga manggagawa, gayundin ng mga karapatan sa pag-aari batay sa okupasyon at paggamit. Bilang mga tagapagtaguyod ng teorya ng halaga ng paggawa at teorya ng paggawa sa pagmamay-ari, tinututulan ng mga mutuwalista ang lahat ng anyo ng renta sa ekonomiya, [[Tubo (ekonomika)|tubo]], at [[interes]] na lampas sa nominal na interes, sapagkat itinuturing nila ang mga ito na nakabatay sa pagsasamantala sa paggawa. Hangarin ng mga mutuwalista na bumuo ng isang ekonomiyang walang akumulasyon ng kapital o konsentrasyon ng pagmamay-ari ng lupa. Hinihikayat din nila ang pagtatatag ng sariling pamamahala ng mga manggagawa, na sa kanilang pananaw ay maaaring suportahan sa pamamagitan ng paglalabas ng mutuwal na kredito ng mga mutuwal na bangk, na may layuning makalikha ng isang lipunang [[pederal]]. Ayon kay Peter Kropotkin, nagmula ang mutwalismo sa mga pangyayari ng Rebolusyong Pranses, lalo na sa pederalista at tuwirang demokratikong estruktura ng [[Komuna ng Paris]].{{Sfn|Marshall|1993|pp=431-432}} Ang mga saligan ng teoryang pang-ekonomiya ng mutwalismo ay nag-ugat sa radikalismo ng [[Mga Ingles|Ingles]] na [[Sosyalismo|sosyalistang]] si Thomas Spence. Hinango niya mula sa [[Bibliya]], gayundin sa mga liberal na akda nina [[John Locke]] at James Harrington, ang panawagang buwagin ang pribadong pagmamay-ari at ilagay ang kontrol sa produksyon sa mga manggagawa sa pamamagitan ng mga kooperatiba ng mga manggagawa.{{Sfn|Carson|2018|p=83}} Unang ginamit ang katawagang "mutuwalismo" noong dekada 1820. Sa simula, itinuring itong kasingkahulugan ng mga katawagang tulad ng "mutuwal na pagtutulungan", "pagkakatumbasan", at "makatarungang pakikitungo".{{Sfn|Wilbur|2019|p=213}} Noong 1822, ginamit ng Pranses na pilosopong utopista na si [[Charles Fourier]] ang katawagang mutuwalismong pinagsamang nagtatagpo (Pranses: ''mutualisme composé convergent'') upang ilarawan ang isang anyo ng progresibong [[edukasyon]] na iniangkop sa Sistemang Monitoriyal ng mga mag-aaral na nagsisilbing guro sa kapwa mag-aaral.{{Sfn|Wilbur|2019|pp=214-215}} === Ekonomiyang regalo === Ang ekonomiyang regalo (''gift economy'') o kulturang regalo ay isang sistema ng [[pagpapalitan]] kung saan ang mga mahahalagang bagay ay hindi ipinagbibili, kundi kusang ibinibigay nang walang hayag na kasunduan para sa agarang o hinaharap na kapalit.<ref name="Cheal">{{cite book |last=Cheal|first=David J|title=The Gift Economy|publisher=Routledge|location=New York|year=1988|pages=1–19|chapter=1|isbn=0415006414|chapter-url=https://books.google.com/books?id=o-wNAAAAQAAJ&pg=PP1|access-date=2009-06-18|language=en}}</ref> Ang pagbibigay ng regalo sa isang kulturang regalo ay pinamamahalaan ng mga pamantayang panlipunan at mga kaugalian; bagaman may umiiral na inaasahan ng katumbasan, ang mga regalo ay hindi ibinibigay bilang tahasang kapalit ng mga produkto o serbisyo kapalit ng [[salapi]] o ng iba pang produkto o serbisyo.<ref name="R. Kranton">R. Kranton: ''Reciprocal exchange: a self-sustaining system'', American Economic Review, V. 86 (1996), Issue 4 (Setyembre), pp. 830–851 (sa Ingles)</ref> Naiiba ito sa [[ekonomiyang pamilihan]] o [[Palitan ng kalakal|palitang-kalakal]], kung saan ang mga produkto at serbisyo ay pangunahing ipinagpapalit nang hayagan batay sa halagang natatanggap bilang kapalit. [[File:Give_away_shop_utrecht_inside.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Give_away_shop_utrecht_inside.jpg|right|thumb|Sa loob ng tindahang pamigay sa [[Utrecht]]. Mababasa sa paskil ang: "Sapat ang ibinibigay ng daigdig para sa pangangailangan ng lahat, subalit hindi para sa kasakiman ng lahat."]] Ang mga tindahang pamigay (''give-away shops''), malayang tindahan (''freeshops''), o libreng tindahan (''free stores'') ay mga tindahan kung saan libre ang lahat ng paninda. Katulad ang mga ito ng mga tindahang pangkawanggawa (''charity shops''), na karamihan sa mga ipinamimigay ay mga gamit na segunda mano—subalit ang kaibhan ay walang anumang bayad ang lahat ng bagay. Maging ito man ay [[aklat]], [[muwebles]], [[kasuotan]], o [[kagamitang pambahay]], malaya itong ibinibigay, bagaman may ilang tindahan na nagpapatupad ng patakarang "magbigay ng isa, kumuha ng isa" (''one-in, one-out''), gaya ng sa mga palitang tindahan (''swap shops''). Ang libreng tindahan ay isang anyo ng nakabubuong tuwirang pagkilos na nag-aalok ng alternatibo sa pamimili sa loob ng balangkas na nakabatay sa salapi, na nagpapahintulot sa mga tao na magpalitan ng mga produkto at serbisyo sa labas ng isang ekonomiyang nakasalalay sa pera. Ang pangkat na kontra-kultura ng [[dekada 1960]] na The Diggers<ref>{{cite book |author1=John Campbell McMillian|author2=Paul Buhle|title=The new left revisited|url=https://books.google.com/books?id=U_Ohks41z2IC&pg=PA112|access-date=28 Disyembre 2011|year=2003|publisher=Temple University Press|isbn=978-1566399760|pages=112–|language=en}}</ref> ay nagbukas ng mga libreng tindahan na namimigay ng kanilang mga paninda, naghahain ng libreng pagkain, namamahagi ng mga libreng [[Medisina|gamot]], nagbibigay ng salapi, nag-oorganisa ng mga libreng konsiyerto, at lumilikha ng mga likhang-sining na pampulitika.<ref name="Lytle2005">{{cite book|last=Lytle|first=Mark Hamilton|title=America's Uncivil Wars: The Sixties Era from Elvis to the Fall of Richard Nixon|url=https://books.google.com/books?id=5w3iBwAAQBAJ|year=2005|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0190291846|pages=213, 215|language=en}}</ref> Hinango ng The Diggers ang kanilang pangalan mula sa orihinal na English Diggers na pinamunuan ni Gerrard Winstanley,<ref name="Digger Archives">{{cite web |url=http://www.diggers.org/overview.htm|title=Overview: who were (are) the Diggers?|access-date=2007-06-17|work=The Digger Archives|language=en}}</ref> at layunin nilang bumuo ng isang maliit na lipunang malaya sa salapi at kapitalismo.<ref name="American Experience doc">{{cite video |people=Gail Dolgin; Vicente Franco|date=2007|title=American Experience: The Summer of Love|url=https://www.pbs.org/wgbh/amex/love/index.html|publisher=PBS|access-date=2007-04-23|archive-date=2017-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20170325104758/http://www.pbs.org/wgbh/amex/love/index.html|url-status=dead|language=en}}</ref> Maraming anarkista, lalo na ang mga anarko-primitibista at anarko-komunista, ang naniniwalang ang iba't ibang anyo ng ekonomiyang regalo ay maaaring maging susi sa pagputol sa siklo ng [[kahirapan]]. Dahil dito, madalas nilang hangarin na baguhin ang buong lipunan tungo sa isang ekonomiyang regalo. Itinuturing ng mga anarko-komunista ang ekonomiyang regalo bilang isang huwarang sistema na walang salapi, mga pamilihan, o sentralisadong pagpaplano. Ang pananaw na ito ay maitutunton kahit man lamang kay Peter Kropotkin, na nakakita sa mga pamayanang mangangaso at mangangalap na kaniyang napuntahan bilang huwaran ng mutuwal na pagtutulungan.<ref>Mutual Aid: A Factor of Evolution (1955 malambot na pabalat (muling inimprenta 2005), kabilang ang paunang salita noong 1914 ni Kropotkin, Paunang Salita at Bibliyograpiya ni Ashley Montagu, at ''The Struggle for Existence'', ni Thomas H. Huxley ed.). Boston: Extending Horizons Books, Porter Sargent Publishers. {{ISBN|0875580246}}. Project Gutenberg e-text, Project LibriVox librong awdyo (sa Ingles)</ref> Bilang kapalit ng sistemang pamilihan, itinataguyod ng mga anarko-komunista—gaya ng mga nanirahan sa ilang nayon sa Espanya noong [[dekada 1930]]—ang isang ekonomiyang regalo na walang salapi, kung saan ang mga produkto at serbisyo ay nililikha ng mga manggagawa at ipinamamahagi sa mga tindahang pangkomunidad. Sa sistemang ito, ang bawat isa (kabilang ang mismong mga manggagawang lumikha ng mga ito) ay may karapatang kumuha at gumamit ng anumang produkto o serbisyo na kanilang nais o kailangan bilang kabayaran sa kanilang ambag sa paglikha ng mga produkto at serbisyo.<ref>[Augustin Souchy, "A Journey Through Aragon," sa Sam_Dolgoff (pat.), The Anarchist Collectives, ts. 10] (sa Ingles)</ref> === Ekonomiyang aklatan === Ang ekonomiyang aklatan (''library economy'') ay isang teoretikal na sistemang pang-ekonomiya para sa isang lipunan kung saan ang mga tradisyonal na tindahan ng tingi ay ganap na pinapalitan ng mga [[aklatan]] ng mga bagay (''libraries of things''). Ang mga ito ay mga organisasyong sama-samang pagmamay-ari ng isang [[pamayanan]] na nagpapahiram ng mga bagay na angkop sa sistemang pagpapahiram—lalo na yaong mga bagay na paminsan-minsan lamang gamitin subalit mahirap itabi o itago, tulad ng mga espesyal na kagamitang pangkusina at mga natatanging kagamitang [[Teknolohiya|teknolohikal]]. Kabilang din dito ang mga karaniwang ipinahihiram ng mga tradisyonal na aklatan, gaya ng mga [[aklat]], dyornal, at iba pang midya. Ang anumang bagay na hindi angkop na ipamahagi sa pamamagitan ng sistemang pagpapahiram ay sa halip ay malayang ipamamahagi batay sa pangangailangan. Nalalapat ito sa mga bagay na maaari lamang gamitin nang minsan o yaong nangangailangan ng napakahabang panahon bago mailipat ang pagmamay-ari, tulad ng [[pagkain]] at [[pabahay]].<ref>{{Cite web |url=https://www.law.georgetown.edu/environmental-law-review/blog/is-a-library-centric-economy-the-answer-to-sustainable-living/|title=Is a Library-Centric Economy the Answer to Sustainable Living?|website=law.georgetown.edu|access-date=2026-03-01|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://stimpunks.org/glossary/library-economy/|title=Library Economy - Stimpunks Foundation|website=stimpunks.org|access-date=2026-03-01|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://enlightenknowledge.com/library-economy-components-and-multifaceted-role/|title=Library Economy: Components and Multifaceted role|website=enlightenknowledge.com|access-date=2026-03-01|language=en}}</ref> Sa loob ng anarkismo, ang ekonomiyang aklatan ay isang iminungkahing paraan ng pag-oorganisa ng mga pinagkukunang-yaman at pamamahagi ng mga [[produkto]] at serbisyo batay sa mga komon (''commons''), malayang pagsasama (''free association''), at sama-samang pamamahala, sa halip na pribadong pagmamay-ari o kontrol ng estado.<ref name=":5">{{Cite book |last=Andrewism |url=https://theanarchistlibrary.org/library/andrewism-how-anarchy-works |title=How Anarchy Works |date=2024-05-01 |language=en}}</ref> Inilalarawan ito ni Andrewismo bilang isang paraan ng pag-unawa sa kung paano maisasagawa sa praktika ang mga prinsipyong anarkista sa larangan ng ekonomiya. Nakabatay ito sa tatlong pangunahing simulain: ''usufruct'' (malayang paggamit ng mga komon ayon sa pangangailangan), ''irreducible minimum'' (pinakamababang antas na hindi maipagkakait), at ''complementarity'' (pagkilala sa magkakaibang kakayahan at pangangailangan ng mga tao bilang magkatuwang at hindi magkakumpitensya).<ref name=":5" /> === Kontra-ekonomika === Ang kontra-ekonomika (''counter-economics'') ay isang teoryang pang-ekonomiya at rebolusyonaryong pamamaraan na binubuo ng tuwirang pagkilos na isinasagawa sa pamamagitan ng [[itim na pamilihan]] o abong pamilihan. Bilang isang termino, unang ginamit ito ng mga Amerikanong aktibista at teorista ng libertaryanismo na sina Samuel Edward Konkin III at J. Neil Schulman. Binigyang-kahulugan ito ni Konkin bilang pag-aaral o pagsasagawa ng "lahat ng mapayapang kilos ng tao na ipinagbabawal ng Estado."<ref>{{Cite web |title=Agorism: Revolutionary market anarchism |url=https://agorism.eu.org/ |access-date=2026-07-29 |website=Agorism: Revolutionary market anarchism |language=en-US}}</ref> Ang termino ay pinaikling anyo ng kontra-ekonomika laban sa establisimyento at maaari ring tawaging kontra-politika. Isinama ni Schulman ang kontra-ekonomika sa doktrina ni Konkin na agorismo,<ref>Afterword by Samuel Edward Konkin in ''Alongside Night'' (1999). Pulpless.com. p. 274. {{ISBN|1-58445-120-3}}. {{ISBN|978-1-58445-120-4}}. (sa Ingles)</ref> isang pilosopiyang panlipunan ng kaliwang libertaryanismo<ref>{{Cite web |title=Interview With Samuel Edward Konkin III |url=http://www.spaz.org/~dan/individualist-anarchist/software/konkin-interview.html |access-date=2026-07-29 |website=www.spaz.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=Apr 28, 2015|title=Black-Market Activism: Samuel Edward Konkin III and Agorism|url=https://www.libertarianism.org/columns/black-market-activism-samuel-edward-konkin-iii-agorism|archive-url=https://web.archive.org/web/20160514001633/http://www.libertarianism.org/columns/black-market-activism-samuel-edward-konkin-iii-agorism|archive-date=2016-05-14|access-date=2026-07-29|website=www.libertarianism.org}}</ref> at isang sangay ng anarkismong pampamilihan na nagtataguyod ng paglikha ng isang lipunan kung saan ang lahat ng ugnayan sa pagitan ng mga tao ay nakabatay sa kusang-loob na pagpapalitan.<ref name="Konkin">{{cite book|url=http://www.kopubco.com/pdf/An_Agorist_Primer_by_SEK3.pdf|title=An Agorist Primer|last=Konkin III|first=Samuel Edward|publisher=Kopubco|date=Disyembre 2008|access-date=21 Disyembre 2019|quote=The goal of agorism is the agora. The society of the open marketplace as near to untainted by theft, assault, and fraud as can be humanly attained is as close to a free society as can be achieved. And a free society is the only one in which each and every one of us can satisfy his or her subjective values without crushing others' values by violence and coercion.|language=en}}</ref> == Halimbawa ng pamayanang anarkista == === '''Rebolusyon sa Cataluña''' === Ang Rebolusyonaryong [[Cataluña]]{{Sfnm|1a1=Alexander|1y=1999|1p=754|2a1=Graham|2y=2002|2p=221|3a1=Paz|3y=2006|3p=512}} (Hulyo 21, 1936 – Mayo 8, 1937) ang panahong ang nagsasariling rehiyon ng Cataluña sa hilagang-silangang Espanya ay pinamamahalaan o malaki ang impluwensiya ng iba't ibang [[Unyon ng manggagawa|unyong manggagawa]], partidong pampulitika, at mga milisyang anarkista, sindikalista, komunista, at sosyalista noong panahon ng [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]]. Bagaman nanatiling nasa kapangyarihan ang konstitusyonal na institusyon ng sariling pamahalaan ng Cataluña, ang Generalitat de Catalunya (na pinamumunuan ng ''Esquerra Republicana de Catalunya'' o ERC), at kinuha pa nito ang karamihan sa mga kapangyarihang dating nasa pamahalaang sentral ng Espanya sa nasasakupan nito, ang mga unyong manggagawa ang ''[[de facto]]'' na namahala sa malaking bahagi ng [[ekonomiya]] at mga puwersang [[militar]]. Kabilang dito ang Confederación Nacional del Trabajo (CNT, ''Pambansang Kompederasyon ng Paggawa''), na siyang pangunahing unyong manggagawa noong panahong iyon, at ang malapit na kaugnay nitong ''Federación Anarquista Ibérica'' (FAI, Pederasyong Anarkista ng [[Iberya]]). Mahalaga rin ang papel ng ''Unión General de Trabajadores'' (UGT, Pangkalahatang Unyon ng mga Manggagawa), ng ''Partido Obrero de Unificación Marxista'' (POUM, Partido ng mga Manggagawa para sa Marxistang Pagkakaisa), at ng ''Partit Socialista Unificat de Catalunya'' (PSUC, Nagkaisang Partidong Sosyalista ng Cataluña), na kinabibilangan ng dating Partido Komunista ng Cataluña. Nagsimula ang pamumunong sosyalista sa rehiyon kasabay ng Rebolusyong Espanyol ng 1936, na nagbunga ng pagkontrol ng mga manggagawa sa mga [[negosyo]] at [[pabrika]], kolektibong [[pagsasaka]] sa malaking bahagi ng kanayunan, at mga pag-atake laban sa mga nasyonalista ng Espanya at sa klerong Katoliko. Ang lumalaking impluwensiya ng Partido Komunista ng Espanya (PCE) sa pamahalaan ng Prenteng Popular, at ang hangarin nitong isabansa ang mga rebolusyonaryong komite at mga milisya, ay nagbunsod ng tunggalian laban sa CNT at POUM. Nauwi ito sa Mga Araw ng Mayo (''May Days''), at sa kalaunan ay napalitan ang CNT ng PSUC bilang pangunahing puwersang pampulitika sa Cataluña hanggang sa matalo sila ng mga puwersang Nasyonalista noong 1939. === '''Komunidad sa Manchuria''' === Ang Samahan ng mga Mamamayang Koreano sa Manchuria (''Korean People's Association in Manchuria'',<ref>{{Cite book |last=Dalessandro |first=Francesco |url=https://theanarchistlibrary.org/library/francesco-dalessandro-the-forgotten-anarchist-commune-in-manchuria |title=The Forgotten Anarchist Commune in Manchuria |date=2020 |language=en}}</ref> KPAM; {{Korean|hangul=재만한족총연합회}}; Agosto 1929 – Setyembre 1931) ay isang nagsasariling awtonomong prepektura sa [[Manchuria]] na tinitirhan ng humigit-kumulang dalawang milyong takas na [[Mga Koreano|Koreano]]. Matapos ang pananakop ng [[Hapon]] sa Korea, maraming anarkistang Koreano ang tumakas patawid ng hangganan patungong Manchuria, kung saan nagsimula silang mag-organisa ng isang ugnayan ng mutwal na pagtutulungan para sa mga lumikas na Koreano sa rehiyon. Kasama ang ilang nasyonalista na Koreano, itinatag nila ang KPAM upang magbigay ng pagkain, edukasyon, at pagtatanggol sa sarili sa mga kasapi nito. Hindi nagtagal, hinarap ng samahan ang pag-atake ng mga komunistang Koreano at sa mga [[Imperyo ng Hapon|imperyalistang Hapones]], na nagsagawa ng mga pagpaslang sa kanilang mga pinuno. Ang pananakop ng Hapon sa Manchuria ang nagwakas sa eksperimentong anarkista, at marami sa mga kasapi nito ang tumakas patungong [[Tsina]] upang ipagpatuloy ang pakikipaglaban laban sa Imperyo ng Hapon. === '''Kilusang Makhno (Makhnovschina)''' === Ang Makhnovshchina ({{Langx|uk|Махновщина|translit=Makhnovshchyna}}, {{IPA|uk|mɐxˈnɔu̯ʃtʃɪnɐ|IPA}}) ay isang malawakang kilusan na naglalayong itatag ang anarkistang komunismo sa panahon ng Digmaan para sa Kalayaan ng Ukraine noong 1917–1921. Ipinangalan ito kay Nestor Makhno,<ref>{{Cite book |last=Kuznetsov |first=Michael |url=https://theanarchistlibrary.org/library/michael-kuznetsov-the-makhnovshchina-through-the-prism-of-the-psyche |title=The Makhnovshchina through the Prism of the Psyche |language=en}}</ref> ang punong kumandante ng Rebolusyonaryong Hukbong Insurhente ng Ukranya (''Revolutionary Insurgent Army of Ukraine''). Layunin ng kilusan na lumikha ng isang sistema ng mga malalayang sobyet na mamamahala sa paglipat tungo sa isang lipunang walang estado at walang uri. Kinontrol nito ang mga teritoryo sa timog at silangang [[Ukranya]]. Unang lumakas ang kilusang Makhnobista kasunod ng [[Rebolusyong Pebrero]], nang magtatag ito ng ilang komunang agrikultural sa bayan ni Makhno na Huliaipole. Matapos kumampi sa mga [[Bolshevik]] sa panahon ng Digmaang Ukranyano–Sobyet, napilitang kumilos nang lihim ang mga Makhnobista dahil sa pananalakay ng Austro-Aleman, at nagsagawa sila ng digmaang gerilya laban sa [[Gitnang Kapangyarihan]] sa buong 1918. Pagkaraan ng tagumpay ng mga insurhente sa Labanan sa Dibrivka, nakontrol ng Makhnovshchina ang malaking bahagi ng lalawigan ng Katerynoslav at nagsimulang magtatag ng mga institusyong anarkista-komunista. Isang Panrehiyong Kongreso ng mga Magsasaka, Manggagawa, at mga Insurhente ang ipinatawag upang isaayos ang pampulitika at pang-ekonomiyang pamamahala ng rehiyon, at itinatag ang Rebolusyonaryong Konsehong Militar (''Military Revolutionary Council'') bilang ''de facto'' na sangay tagapagpaganap ng kilusan. Napaliligiran ng iba't ibang kaaway sa lahat ng panig, bumagsak ang depensa ng mga Makhnobista sa labanan para sa Donbas dahil sa pagsulong ng Puting Kilusan (''White movement'') noong Hunyo 1919. Dahil dito, napilitang umurong ang mga Makhnobista patungong Kherson, kung saan muling inayos ang kanilang hukbo at nagsagawa ng matagumpay na kontra-opensiba laban sa mga Puti sa Labanan sa Peregonovka. Matapos mapigilan ang pagsulong ng mga Puti, nakontrol ng mga Makhnobista ang malaking bahagi ng timog at silangang Ukranya sa huling bahagi ng 1919, at nasakop pa nila ang ilang malalaking lungsod na industriyal, sa kabila ng pagiging isang kilusang pangunahing binubuo ng mga magsasaka. Nagwakas ang pamamahala ng mga Makhnobista sa rehiyon nang lusubin ng Pulang Hukbo (''Red Army'') ang Ukranya noong Enero 1920, na nagsimula sa Tunggaliang Bolshevik–Makhnobista. Nagsagawa ang mga Makhnobista ng digmaang gerilya laban sa Pulang Hukbo, na nagpapatupad ng mga patakarang Bolshevik tulad ng Pulang Teror (''Red Terror'') at komunismong pandigma. Malawak ang suportang natanggap ng mga Makhnobista mula sa kanilang baseng magsasaka. Bagaman pansamantalang nagkaroon ng kapayapaan ang dalawang panig sa pamamagitan ng Kasunduang Starobilsk upang labanan ang mga nalalabing pwersa ng Puting Kilusan, muli ring sinalakay ng Pulang Hukbo ang mga Makhnobista at tuluyang natalo ang mga ito pagsapit ng Agosto 1921. Ang mga pangunahing pinuno ng Makhnobista ay napilitang magtungo sa pagkatapon, natalo sa labanan, o nabihag at pinaslang ng Pulang Hukbo. === Zomia === Ang Zomia ay isang katawagang [[Heograpiya|heograpikal]] na ipinakilala noong 2002 ng historyador na si Willem van Schendel ng [[Unibersidad ng Amsterdam]]<ref>{{cite web |url=https://socialhistory.org/en/staff/willem-van-schendel|title=Willem van Schendel|website=International Institute of Social History|accessdate=Nobyembre 28, 2010|language=en}}</ref><ref>{{cite book |date=2005|editor-last1=Kratoska|editor1-first=P. H.|editor2-last=Raben|editor2-first=R.|editor3-last=Nordholt|editor3-first=H. S.|title=Locating Southeast Asia: Geographies of Knowledge and Politics of Space|publisher=Singapore University Press|page=v|isbn=9971-69-288-0|language=en}}</ref> upang tukuyin ang malawak na bahagi ng kalupaang [[Timog-silangang Asya]] na sa kasaysayan ay nanatiling lampas sa kontrol ng mga pamahalaang nakabatay sa mga sentro ng populasyon sa mga kapatagan.<ref>{{cite book |last=van Schendel|first=W.|chapter=Geographies of knowing, geographies of ignorance: Jumping scale in Southeast Asia|date=2005|editor-last1=Kratoska|editor1-first=P. H.|editor2-last=Raben|editor2-first=R.|editor3-last=Nordholt|editor3-first=H. S.|title=Locating Southeast Asia: Geographies of Knowledge and Politics of Space|publisher=Singapore University Press|isbn=9971-69-288-0|language=en}}</ref> Ang aklat na ''The Art of Not Being Governed: An Anarchist History of Upland Southeast Asia'' (''Ang Sining ng Hindi Pagpapasakop sa Pamamahala: Isang Anarkistang Kasaysayan ng Bulubunduking Timog-Silangang Asya'') ng Amerikanong antropologong si James C. Scott, na inilathala noong 2009, ay sinusuri nito ang mataas na bulubunduking rehiyon ng Zomia sa Timog-Silangang Asya.<ref name="Scott-2009">{{cite book |last1=Scott|first1=James C|title=The Art of Not Being Governed: An Anarchist History of Upland Southeast Asia|date=30 Setyembre 2009|publisher=Yale University Press|location=New Haven|isbn=9780300152289|url=https://yalebooks.yale.edu/book/9780300152289/art-not-being-governed|accessdate=20 Abril 2020|format=Matigas na pabalat|language=en}}</ref><ref name="Truthout-2011">{{cite web|last=Sethness|first=Javier|title=Refugees' Descendants in Southeast Asia Prove Stateless Society Is Possible|url=http://www.truth-out.org/opinion/item/1950:refugees-descendants-in-southeast-asia-prove-stateless-society-is-possible|website=Truthout|format=Review|date=3 Hulyo 2011|accessdate=20 April 2020|language=en}}</ref> Ayon kay Scott, ang humigit-kumulang 100 milyong naninirahan sa Zomia ay binubuo ng mga minoryang [[etniko]] na may "tunay na nakalilitong pagkakaiba-iba ng mga etnisidad at [[wika]]". Sa loob ng mahabang panahon, iniwasan nilang mapasailalim sa pamamahala o dominasyon ng mga nakapaligid na imperyo, kultura, o pamahalaan. Kabilang sa mga pangkat na ito ang mga Akha, Hmong, Karen, Lahu, Mien, at Wa.<ref name="Chronicle-2011">{{cite news|last=Hammond|first=Ruth|title=The Battle Over Zomia|url=https://chronicle.com/article/The-Battle-Over-Zomia/128845/|work=The Chronicle of Higher Education|date=4 Setyembre 2011|accessdate=20 Abril 2020|language=en}}</ref> === Exarcheia ng Gresya === Ang Exarcheia ({{Langx|el|Εξάρχεια}}, {{IPA|el|eˈksarçi.a|pron}}) ay isang kapitbahayan sa gitnang bahagi ng [[Atenas]], [[Gresya]], na malapit sa makasaysayang gusali ng [[National Technical University of Athens|Pambansang]] [[National Technical University of Athens|Teknikal na Unibersidad ng Atenas]].<ref name=":16">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/cities/2019/aug/26/athens-police-poised-to-evict-refugees-from-squatted-housing-projects|title=Inside Exarcheia: the self-governing community Athens police want rid of|first1=Alex|last1=King|first2=Ioanna|last2=Manoussaki-Adamopoulou|newspaper=The Guardian|date=26 Agosto 2019|access-date=12 Hunyo 2020|via=www.theguardian.com|archive-date=26 Agosto 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190826080334/https://www.theguardian.com/cities/2019/aug/26/athens-police-poised-to-evict-refugees-from-squatted-housing-projects|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kontogianni|first=Bella|date=30 Abril 2021|title=Exarcheia: Most Misunderstood Neighborhood in Athens|url=https://greekreporter.com/2021/04/30/exarcheia-most-misunderstood-neighborhood-in-athens/|access-date=|website=Greek Reporter|language=en-US|quote=Often referred to as the anarchist neighborhood of Athens [...]|archive-date=30 Abril 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210430204823/https://greekreporter.com/2021/04/30/exarcheia-most-misunderstood-neighborhood-in-athens/|url-status=live}}</ref> Ang pangalang ''Exarcheia'' ay nagmula sa isang negosyante noong ika-19 na siglo na nagngangalang Exarchos ({{Langx|el|Έξαρχος|links=no}}), na nagbukas ng isang malaking tindahang pangkalahatan sa lugar. Ang Exarcheia ay nasa hangganan ng Kolonaki sa silangan at napapaligiran ng Kalye Patission, Kalye Panepistimiou, at Abenida Alexandras. [[File:Street_in_Exarcheia,_Greece.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Street_in_Exarcheia,_Greece.jpg|left|thumb|Kalye sa Exarcheia]] Ang Exarcheia ay nabuo sa pagitan ng 1870 at 1880 sa dating hangganan ng lungsod ng Atenas at nagkaroon ng mahalagang papel sa panlipunan at pampolitikang buhay ng Gresya. Dito naganap ang Pag-aalsa sa Politekniko ng Atenas noong Nobyembre 1973. Noong Disyembre 2008, ang pagpatay ng isang pulis sa 15-taong-gulang na si Alexandros Grigoropoulos sa Exarcheia ay nagbunsod ng malawakang pag-aalsa sa buong Gresya. Ang Exarcheia ay isang lugar na tinitirhan ng maraming [[intelektuwal]] at mga alagad ng sining, at tahanan din ng iba't ibang pangkat na may motibong pampolitika. Isa rin itong sentro ng sining kung saan regular na idinaraos ang mga pagtatanghal sa teatro at mga konsyerto sa paligid ng pangunahing [[liwasan]]. Matatagpuan din sa Exarcheia ang punong himpilan ng PASOK, isang partidong pampolitika sa Gresya na sumuporta sa mga patakarang pagtitipid na ipinataw ng [[Unyong Europeo]] noong 2009. Dahil dito, naging madalas itong puntiryahin ng mga anarkista sa kanilang mga pag-atake.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-greece-attack-bullets/gun-used-in-greek-pasok-shooting-favored-by-one-guerrilla-group-police-idUSKBN1D71GD|title=Gun from Greek PASOK shooting used in past guerrilla attacks -police|date=7 Nobyembre 2017|work=Reuters|access-date=5 Pebrero 2018|archive-date=5 Pebrero 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180205184347/https://www.reuters.com/article/us-greece-attack-bullets/gun-used-in-greek-pasok-shooting-favored-by-one-guerrilla-group-police-idUSKBN1D71GD|url-status=live|language=en}}</ref> Ang mga himpilan ng pulisya at iba pang simbolo ng awtoridad (at kapitalismo), gaya ng mga [[bangko]], ay madalas ding maging target ng mga pangkat na nasa dulong kaliwa ng politika.<ref>{{Cite web |last=Antonova|first=Angela|date=2026-07-31|title=Greek anarchist youths throw petrol bombs at cars outside central Athens police station|url=https://english.pravda.ru/news/hotspots/90534-police_station/|access-date=2026-08-01|website=english.pravda.ru|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2008-12-07|title=Greek police shooting sparks riot|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7769710.stm|access-date=2026-08-01|language=en-GB}}</ref> Makikita rin sa Exarcheia ang maraming halimbawa ng mga ''graffiti'' na laban sa kapitalismo.<ref>{{cite news|last1=Pilic|first1=Damir|title=Red Revival: The Fall and Rise of Karl Marx|url=http://www.balkaninsight.com/en/article/red-revival-the-fall-and-rise-of-karl-marx-10-16-2015|agency=Balkan Insight|date=23 Nobyembre 2015|access-date=3 Oktubre 2016|archive-date=12 Disyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181212124708/http://www.balkaninsight.com/en/article/red-revival-the-fall-and-rise-of-karl-marx-10-16-2015|url-status=live|language=en}}</ref> Mayroon ding isang sariling pinamamahalaang estrukturang pangkalusugan na nagbibigay ng mga serbisyong medikal sa lugar.<ref>{{Cite web |date=2015-10-13|title=Aυτοοργανωμένη Δομή Υγείας Εξαρχείων (Α.Δ.Υ.Ε.) {{!}} Κάτοικοι, συλλογικότητες και κοινωνικά εγχειρήματα Εξαρχείων|url=http://syl-kat-exarcheion.espivblogs.net/%CE%BA%CE%BF%CE%B9%CE%BD%CF%89%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CF%8C-%CE%B9%CE%B1%CF%84%CF%81%CE%B5%CE%AF%CE%BF|access-date=10 Disyembre 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20151013024209/http://syl-kat-exarcheion.espivblogs.net/%CE%BA%CE%BF%CE%B9%CE%BD%CF%89%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CF%8C-%CE%B9%CE%B1%CF%84%CF%81%CE%B5%CE%AF%CE%BF|archive-date=13 Oktubre 2015|language=Griyego}}</ref> Ang mga protesta na nagsisimula sa Exarcheia ay nagpapakita ng samu't saring pormasyong pampolitika at mga koalisyon, kabilang ang mga kabataang napagkaitan ng oportunidad, mga migrante, mga kontra-awtoritaryo, mga anarkista, at mga mamamayang [[Gresya|Griyego]] mula sa katamtaman hanggang sa pinakamatitinding panig ng magkabilang dulo ng pampolitikang ispektro.<ref name=":8">{{Cite journal|last=Astrinaki|first=R.|title="(Un)hooding" a Rebellion: The December 2008 Events in Athens|journal=Social Text|volume=27|issue=4 101|pages=97–107|doi=10.1215/01642472-2009-056|year=2009|language=en}}</ref><ref name=":9">{{Cite journal|last=Apoifis|first=Nicholas|title=Fieldwork in a furnace: anarchists, anti-authoritarians and militant ethnography|journal=Qualitative Research|volume=17|issue=1|pages=3–19|doi=10.1177/1468794116652450|year=2017|s2cid=148163559|doi-access=free|language=en}}</ref> == Oposisyon sa anarkismo == === Liberalismo === Ang [[liberalismo]] at anarkismo ay parehong kumikilala sa halaga ng indibidwal na kalayaan, subalit lubos silang nagkakasalungat pagdating sa usapin ng pamahalaan. Ang anarkismo ay may matinding pagdududa sa moral na batayan ng estado.<ref>{{Citation |last=Fiala |first=Andrew |title=Anarchism |date=2025 |url=https://plato.stanford.edu/archives/win2025/entries/anarchism/ |work=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |edition=Tagniyebe 2025 |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |language=en |access-date=2026-08-01 |editor2-last=Nodelman |editor2-first=Uri}}</ref> Isinusulong nito ang ganap na pagbuwag sa pamahalaan at sa lahat ng sapilitang herarkiya upang mapalitan ang mga ito ng boluntaryong samahan at kapayapaang nakabatay sa pinagkasunduan. Sa kabilang banda, naniniwala naman ang liberalismo na makatwiran at kailangan ang mga institusyong pampolitika tulad ng konstitusyonal na demokrasya at ang batas (''rule of law'').<ref>{{Cite web |title=Liberalism - Routledge Encyclopedia of Philosophy |url=https://www.rep.routledge.com/articles/thematic/liberalism/v-1 |access-date=2026-08-01 |website=www.rep.routledge.com |language=en}}</ref> Para sa mga liberal, ang limitadong pamahalaan ay mahalaga upang maprotektahan ang mga karapatan at interes ng bawat indibiduwa. Magkaiba rin ang kanilang pananaw sa ekonomiya. Suportado ng liberalismo ang kapitalismo at [[malayang pamilihan]]. Tinututulan naman ng karamihang anarkista ang pribadong pag-aari. Nais ng mga anarkista ang kolektibong pamamahala sa komunidad. Gumagamit ang liberalismo ng batas at mga reporma. Ang anarkismo naman ay naniniwala sa direktang aksyon.<ref>{{Cite web |title=Anarchism and Liberalism – Earlham Sociology and Politics Pages |url=https://earlhamsociologypages.uk/anarchliber/ |access-date=2026-08-01 |language=en-GB}}</ref> === Pasismo === Ang [[pasismo]] ay isang malayong-kanang [[ideolohiya]] na nagtataguyod ng pamahalaang awtoritaryo. Sa sistemang ito, ang kapakanan ng mamamayan ay ganap na isinusuko sa ilalim ng interes ng isang makapangyarihang [[diktador]]. Karaniwan nitong ipinagbabawal ang kalayaan ng indibiduwal, tinututulan ang [[demokrasya]], at gumagamit ng puwersa ng militar upang supilin ang anumang uri ng oposisyon. Sa kabilang dako, ang anarkismo ay isang radikal na pilosopiyang pampolitika na naglalayong tuluyang buwagin ang estado at pamahalaan. Naniniwala ang anarkismo na ang lahat ng usapin ng tao ay dapat pamahalaan ng mga indibiduwal sa pamamagitan ng boluntaryong pagsasama-sama nang walang sapilitang awtoridad.<ref>{{Cite web |title=Anarkismo {{!}} Southeast Asian Anarchist Library |url=https://sea.theanarchistlibrary.org/library/joseph-a-labadie-anarkismo-tl |access-date=2026-08-01 |website=sea.theanarchistlibrary.org}}</ref> Layunin nitong lumikha ng isang egalitaryo o pantay-pantay na lipunan na walang herarkiya, kung saan ang kaayusan ay nagmumula sa kusang-loob na pagtutulungan ng mamamayan at hindi sa utos ng batas o pinuno.<ref>{{Cite web |title=Anarkismo {{!}} libcom.org |url=https://libcom.org/article/anarkismo |access-date=2026-08-01 |website=libcom.org |language=en}}</ref> Ang historikal na pananaw sa pasismo ay nagsilbing marahas na alternatibo sa anarkiya sa pamamagitan ng pagpataw ng Ganap na Estado.<ref>{{Cite journal |date=1926-01-01 |title=Fascism as an Alternative to Anarchy |url=https://online.ucpress.edu/currenthistory/article/23/4/522/123829/Fascism-as-an-Alternative-to-Anarchy |journal=Current History |language=en |volume=23 |issue=4 |pages=522–524 |doi=10.1525/curh.1926.23.4.522 |issn=0011-3530}}</ref> Sa kabilang banda, ipinapakita na ang anarkismo ay tumatayo bilang direktang paglaban sa pasismo, na nagtataguyod ng lipunang walang herarkiya at tiraniya.<ref>{{Cite web |title=Spanish civil war {{!}} libcom.org |url=https://libcom.org/tags/spanish-civil-war |access-date=2026-08-01 |website=libcom.org |language=en}}</ref> === Pagkamabansa === Ang [[nasyonalismo]] at anarkismo ay dalawang magkaibang kaisipang pampulitika: pinapahalagahan ng nasyonalismo ang pagmamahal sa bayan at kapangyarihan ng estado, habang tinututulan naman ng anarkismo ang pamahalaan at lahat ng uri ng hirarkiya. Sa konteksto ng kasaysayan, ang dalawang kaisipang ito ay nag-abot at nag-impluwensya sa mga kilusang mapagpalaya. Ang mga bayani at propagandistang Pilipino tulad nina [[José Rizal|Jose Rizal]] at [[Isabelo de los Reyes]] ay nakasalamuha at naimpluwensyahan ng mga ideyang anarkista habang nasa Espanya.<ref>{{Cite book |last=Fernandez |first=Erwin S. |url=https://theanarchistlibrary.org/library/erwin-s-fernandez-anarchism-in-the-philippines |title=Anarchism in the Philippines |date=2009 |language=en}}</ref> Ang nasyonalismo ay ginamit upang pagbuklurin ang [[mga Pilipino]] para itatag ang sariling pamahalaan laban sa mga Kastila, samantalang ang anarkismo naman ay nagbigay-inspirasyon sa mga maagang unyon ng mga manggagawa upang labanan ang mapang-aping sistema nang walang pag-asa sa sentralisadong kapangyarihan. Ang modernong bansa-estado at ang institusyon ng pribadong ari-arian ay direktang kasalungat ng anarkistang konsepto ng tunay na [[kalayaan]] o kalayaan bilang kawalan ng dominasyon. Ang nasyonalismo na nagtatanggol sa kapangyarihan ng estado ay isang estruktural na hadlang na nagpapanatili ng dominasyon, na radikal na tinatanggihan ng anarkismo. Ang nasyonalismo ay itinuturing na isang mapanlinlang na kasangkapan ng gobyerno upang panatilihin ang kontrol sa mga [[Pagkamamamayan|mamamayan]] sa pamamagitan ng pagpukaw ng [[patriyotismo]] o huwad na pagmamahal sa bayan.<ref name=":6">{{Cite book |last=Anonymous |url=https://theanarchistlibrary.org/library/anonymous-anarchism-and-nationalism |title=Anarchism and Nationalism |date=1970 |language=en}}</ref> Madalas gamitin ng mga tradisyonal na partidong pampolitika—maging ng tinatawag na "kaliwang" grupo—ang mga kilusang pambansang pagpapalaya para lamang sa sarili nilang ambisyon na makamit at mapanatili ang kapangyarihan ng estado<ref name=":6" />. Sa sandaling maupo sa puwesto ang isang bagong pamahalaan, muli nitong pinapalakas ang mga pambansang hangganan at militarismo, na nagreresulta pa rin sa kawalan ng tunay na kalayaan.<ref name=":6" /> Dahil dito, hayagang tinatanggihan ng anarkismo ang nasyonalismo at anumang rebolusyon na naglalayon lamang na magpalit ng mga pinuno o magtatag ng bagong naghaharing uri.<ref name=":6" /> Ang tunay na sagot ng anarkismo laban sa [[imperyalismo]] ay hindi ang pagtatayo ng mga reaksyonaryong rehimeng nasyonalista, kundi ang isang pandaigdigang rebolusyong panlipunan.<ref name=":6" /> Nilalayon nitong tuluyang gibain ang lahat ng artipisyal na pambansa, [[Relihiyon|relihiyoso]], at rasyal na harang na naghihiwalay sa mga manggagawa at mamamayan ng mundo.<ref name=":6" /> === Pamahalaang sosyalista === Nagkakaiba ang [[sosyalismo]] at anarkismo sa isang pangunahing usapin: ang pangangailangan ng isang estado. Ipinapalagay ng pananaw ng sosyalismo na ang paggamit at pamamahagi ng mga yaman ng lipunan ay dapat kontrolin at planuhin ng isang pamahalaang halal ng mamamayan upang magsilbing kasangkapan ng [[katarungan]]. Umaasa ang mga sosyalista sa sentral na kapangyarihang ito at sa sentralisadong pagpaplano upang pangasiwaan ang produksyon at makatarungang maipamahagi ang kayamanan sa buong lipunan. Sa kabilang banda, itinuturing ng mga anarkista na ang anumang sentralisadong pamahalaan ay likas na mapaniil at nakasasama sa [[pag-unlad]] ng sangkatauhan. Ang anarkismo ay hayagang tumututol sa awtoridad ng estado at sa halip ay nagtataguyod ng ganap na sariling pamamahala. Naniniwala ang mga anarkista na ang lipunan ay dapat organisahin batay lamang sa kusang-loob na pagsang-ayon ng mga tao at sa malalayang samahang [[boluntaryo]], na tuluyang nag-aalis sa mga mapamilit na hirarkiyang ginagamit ng isang sosyalistang estado. === Teokrasya === Tinututulan ng anarkismo ang paghahari ng mga paniniwala ng relihiyon at ang pamumuno ng pastor, prayle, pari, imam, dalai lama o anumang klase ng pinuno ng relihiyon sapagkat hindi lamang ito maaaring abusuhin ng pinuno ng relihiyon, kundi nagtataguyod ito ng pang-aalipin sa kamalayan ng tao. Nagsisilbing kasangkapan ng mga pinuno ang ispiritual na paniniwala upang palaganapin ang kamangmangan ng tao at magtago sa kurtina ng pananampalataya at sobrenatural (faith and supernatural) upang panatilihin ang kanilang kapangyarihan, pribilehiyo, at pananamantala sa ibang tao. Ang mga teokrasyang bansa tulad ng mga Taliban sa Afghanistan, ang Republikang islam ng Iran, at ang dating pamumuno ng mga prayle sa Pilipinas ay halimbawa ng teokrasya. Kadalasan humahantong ang mga pamumuno na ito sa mga brutal na pagpaparusa at paghihirap ng mga tao na umunlad ang kalidad ng buhay lalong-lalo na para sa mga kababaihan. === Pangmaramihang Demokrasya === Bagamat naniniwala ang mga anarkista na hindi nararapat maghari ang kakaunting tao sa lipunan, ay hindi rin nito pinapayagang maghari ang marami sa kakaunting tao. Binibigyang diin nito ang prinsipyo ng malayang pakikisalamuha ng mga tao, kabuuang konsensus, at pakikipag-areglo upang makakuha ng masorganisadong pagkilos sa lipunan. === Kapitalismo at Merkadong Lipunan === Ang kapitalismo ay matagal nang tinututulan ng mga anarkista. Kahit ang mga anarkistang bersyon ng kapitalismo ay hindi katanggap-tanggap dahil pinapanatili nito ang hirarkiya sa pamamagitan ng boluntaryong pang-aalipin at pagpreserba ng pribadong pagmamay-ari ng produksyon na siyang lilikha ng mga taong alipin. Nakasalalay ang buhay sa mga may-ari ng negosyo lalong lalo na sa mga korporasyon at malalaking negosyo. Binansagan itong Makabagong Pyudalismo dahil sa pagkakapareho nitong tema sa pyudal na lipunan na pinamahalaan ng mga panginoong-maylupa. Tinututulan din nito ang pagpapalawak ng merkado na siyang hahantong sa pagbebenta ng bawat katiting ng aspeto ng buhay, kung saan ang pera ang magiging ultimo-sentro ng kapangyarihan sa lipunan. === Awtoritaryang Komunismo (Marxismo-Leninismo-Maoismo) === Malaki ang pagkakaiba ng mga anarkista sa mga komunista. Unang una ay hindi ito sang-ayon sa paggamit ng estado upang makamit ang komunistang lipunan. Tinututulan din nito ang ilan pang mga konsepto tulad ng pagsesentro, diktadurya ng partido, pagmamakabansa, at ang pagsasagrado ng dayalektikong materyal. Sa kasaysayan ng awtoritaryang komunismo at anarkismo, matagal na ang hidwaan nito hindi lamang sa pananaw ngunit pati na sa totoong labanan, sinasabing tinatraydor ng mga komunista ang mga anarkista at pinipigilan ang mga rebolusyon ng mga komyun na kumawala sa pamumuno ng sentral na partido. === Meritokrasya at Kakistokrasya === Ang anarkismo ay hindi naniniwala sa konsepto ng meritokrasya, na dapat pamahalaan ng magagaling ang mga tao, dahil hindi rin pakasiguradong maibibigay nito ang pangakong pag-unlad at maaaring gamitin ang talino sa pagpapanatili sa kanilang pangaabuso sa posisyon at gamitin itong rason para pagtakpan ang korupsyon. Sinasabi na ang paglaganap ng meritokrasyang sistema ay nangyayari sa mga kapitalistang bansa, na siyang sanhi ng lubos na pagod at pagbaba ng tingin ng mag-aaral at trabahador sa kanyang sarili para lang makamit ang karangalan o kita. Minsan nagiging sanhi pa ng malawakang pagpapatiwakal. Sa kaakibat nitong sistema, ang kakistokrasya, ay minsan umuusbong ang realidad nito sa ating sistema na pamumunuan tayo ng mga pinuno na siyang nagpapanggap na magaling ngunit wala palang alam, o hindi marunong sa aspeto ng pamamahala. Minsan, hinahaluan ng iba't ibang klaseng pandurugas at pananamantala hanggang mabulok ang sistema sa pawang na kasinungalingan at ipagpatuloy ang bulok na sistemang ito sa pamamagitan ng pagmamana ng posisyon sa kamag-anak nila gamit ang panlilinlang na pati ang galing at talino nila ay namana o kaparehas din. === Minarkismo === Kahit na ang maliit na impluwensiya ng pamamahala ay tinututulan ng anarkismo sapagkat pinagdududahan nito ang pagkaepektibo nito upang makamit ang ninanais na anarkiya. Ngunit, maspinapaboran ito kaysa sa ibang klaseng pulitikang pananaw lalo na kung ito ay gumagamit ng mga konseptong anarkismo tulad ng Demokratikong Munisipalismo at Demokratikong Kumpederalismo na siyang gumagamit ng ilalim-paangat na pagoorganisa at desisyon. Isang halimbawa ay ang Zapatista ng Chiapas Mexico o kaya naman ang Rojava sa Syria. Ngunit, hindi sapat para sa mga anarkista na basta lamang magkaroon ng pamahalaan na konti ang impluwensiya o pangingielam sa lipunan dahil maaaring umusbong ang sentimyento na palakasin ang pamahalaan, o kaya naman ay magkaroon ng malawakang pagusbong ng panibagong mga abusado sa kapangyarihan na hindi saklaw sa miyembro ng pamahalaan tulad ng mga Mafia, Warlord, Kartel, Oligarko, at mga Gangster. == Tingnan din == * [[Komunismo]] * [[Mutualismo]] * [[Sosyalismo]] == Mga pananda == <references group="nb"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} == Mga talababa == {{Refbegin|30em|indent=yes}} * {{Cite book |last=Marshall |first=Peter |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |publisher=HarperCollins |date=1992 |isbn=978-0-0021-7855-6 |location=London}} * {{Cite encyclopedia |date=2009 |title=Anarchism |encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest |publisher=John Wiley & Sons |location=Oxford |last=Cohn |first=Jesse |editor-last=Ness |editor-first=Immanuel |language=en |pages=1–11 |doi=10.1002/9781405198073.wbierp0039 |isbn=978-1-4051-9807-3}} * {{Cite book |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |date=2018 |publisher=Palgrave Macmillan | language=en |isbn=978-3-3197-5619-6 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Arvidsson |first=Stefan |title=The Style and Mythology of Socialism: Socialist Idealism, 1871–1914 |publisher=Routledge |language=en |date=2017 |isbn=978-0-3673-4880-9 |edition=1st |location=London}} * {{Cite book |last=Otero |first=Carlos Peregrín |title=Noam Chomsky: Critical Assessments |publisher=Routledge |language=en |date=1994 |isbn=978-0-4150-1005-4 |volume=2–3 |location=London}} * {{Cite book |last=Guérin |first=Daniel |url=http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |title=Anarchism: From Theory to Practice |publisher=Monthly Review Press |date=1970 |isbn=978-0-8534-5128-0 |access-date=16 Pebrero 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200714125723/http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |archive-date=14 Hulyo 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Bates |first=David |title=Political Ideologies |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2017 |isbn=978-0-1987-2785-9 |editor-last=Wetherly |editor-first=Paul |chapter=Anarchism |access-date=28 Pebrero 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&pg=PA128 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111304/https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&pg=PA128 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |date=2015 |title=Black Panther Radical Factionalization and the Development of Black Anarchism |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-black-studies_2015-10_46_7/page/678 |journal=Journal of Black Studies|language=en |location=Thousand Oaks |publisher=SAGE Publishing |volume=46 |issue=7 |pages=678–703 |doi=10.1177/0021934715593053 |jstor=24572914 |s2cid=145663405}} * {{Cite book |last=Long |first=Roderick T. |url=https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |title=The Routledge Companion to Social and Political Philosophy |publisher=Routledge |date=2013 |isbn=978-0-4158-7456-4 |editor-last=Gaud |editor-first=Gerald F. |access-date=28 Pebrero 2019 |editor-last2=D'Agostino |editor-first2=Fred |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085833/https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |archive-date=9 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite web |date=2019 |title=Definition of Anarchism |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111728/https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |archive-date=18 Pebrero 2021 |access-date=28 Pebrero 2019 |website=Merriam-Webster |language=en |ref={{Sfnref|Merriam-Webster|2019}}}} * {{Cite book |last=Sylvan |first=Richard |title=A Companion to Contemporary Political Philosophy |date=2007 |publisher=Blackwell Publishing |isbn=978-1-4051-3653-2 |editor-last=Goodin |editor-first=Robert E. |edition=2 |series=Blackwell Companions to Philosophy |volume=5 |chapter=Anarchism |editor-last2=Pettit |editor-first2=Philip |editor-last3=Pogge |editor-first3=Thomas |language=en}} * {{Cite book |last=Joll |first=James |language=en |title=The Anarchists |publisher=Harvard University Press |date=1964 |oclc=65683373}} * {{Cite book |last=Carlson |first=Andrew R. |title=Anarchism in Germany; Vol. 1: The Early Movement |url=https://archive.org/details/anarchismingerma0001carl |language=en |publisher=Scarecrow Press |date=1972 |isbn=978-0-8108-0484-5 |location=Metuchen, New Jersey}} * {{Cite news |last=Kahn |first=Joseph |date=5 Agosto 2000 |title=Anarchism, the Creed That Won't Stay Dead; The Spread of World Capitalism Resurrects a Long-Dormant Movement |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2000/08/05/arts/anarchism-creed-that-won-t-stay-dead-spread-world-capitalism-resurrects-long.html |url-access=subscription |page=B9 |issn=0362-4331|language=en}} * {{Citation |last=Baker |first=Zoe |title=Means and Ends: The Revolutionary Practice of Anarchism in Europe and the United States |date=2023 |place=Edinburgh |publisher=AK Press |isbn=978-1-84935-498-1|language=en}} * {{Cite book |last=Nettlau |first=Max |language=en|title=A Short History of Anarchism |publisher=Freedom Press |date=1996 |isbn=978-0-9003-8489-9}} * {{Cite book |last=Ward |first=Colin |url=https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |title=Anarchism: A Very Short Introduction |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2004 |isbn=978-0-1928-0477-8 |location=Oxford |author-mask=2 |access-date=12 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304153805/https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |archive-date=4 Marso 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Goodway |first=David |language=en |title=Anarchist Seeds Beneath the Snow |publisher=Liverpool Press |date=2006 |isbn=978-1-8463-1025-6}} * {{Cite book |last=Skirda |first=Alexandre |title=Facing the Enemy: A History of Anarchist Organization From Proudhon to May 1968 |url=https://archive.org/details/facingenemyhisto0000skir |publisher=AK Press|language=en |date=2002 |isbn=978-1-9025-9319-7}} * {{Cite book |last=Fernández |first=Frank |title=Cuban Anarchism: The History of A Movement |publisher=Sharp Press |date=2009 |orig-date=2001|language=en}} * {{Cite book |last=Morris |first=Christopher W. |url=https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |title=An Essay on the Modern State |publisher=Cambridge University Press |date=2002 |isbn=978-0-5215-2407-0 |access-date=15 Setyembre 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115214335/https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |archive-date=15 Enero 2021 |url-status=live}} * {{Cite journal |last=Osgood |first=Herbert L. |date=Marso 1889 |title=Scientific Anarchism |journal=Political Science Quarterly|language=en |publisher=The Academy of Political Science |volume=4 |issue=1 |pages=1–36 |doi=10.2307/2139424 |jstor=2139424}} * {{Cite book |last=Newman |first=Michael |title=Socialism: A Very Short Introduction |url=https://archive.org/details/socialismverysho0000newm |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1928-0431-0 |language=en |location=Oxford}} * {{Cite book |last=Morris |first=Brian |title=Anthropology, Ecology, and Anarchism: A Brian Morris Reader |url=https://archive.org/details/anthropologyecol0000bria |publisher=PM Press|language=en |others=Marshall, Peter |date=2015 |isbn=978-1-6048-6093-1 |edition=illustrated |location=Oakland |author-mask=2}} * {{Cite book |last=Walter |first=Nicholas |title=About Anarchism |publisher=Freedom Press |date=2002 |isbn=978-0-9003-8490-5 |location=London|language=en}} * {{Cite book |last=Jennings |first=Jeremy |title=Contemporary Political Ideologies |publisher=Pinter |date=1993 |isbn=978-0-8618-7096-7 |editor-last=Eatwell |editor-first=Roger |location=London |pages=127–146 |chapter=Anarchism |editor-last2=Wright |editor-first2=Anthony|language=en}} * {{Cite book |last1=Gay |first1=Kathlyn |title=Encyclopedia of Political Anarchy |url=https://archive.org/details/encyclopediaofpo0000gayk |last2=Gay |first2=Martin |publisher=ABC-CLIO |date=1999 |isbn=978-0-8743-6982-3|language=en}} * {{Cite encyclopedia |date=2008 |title=Anarcho-capitalism |encyclopedia=The Encyclopedia of Libertarianism |publisher=SAGE; Cato Institute|language=en|url=https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&pg=PT51 |access-date=2 Setyembre 2020 |editor-last=Hamowy |editor-first=Ronald |pages=13–14 |doi=10.4135/9781412965811.n8 |isbn=978-1-4129-6580-4 |oclc=191924853 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111721/https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&pg=PT51 |archive-date=18 February 2021 |last1=Morris |first1=Andrew |url-status=live |url-access=subscription}} * {{Cite book |last=Johnson |first=Charles |title=Anarchism/Minarchism: Is a Government Part of a Free Country? |publisher=Ashgate Publishing|language=en |date=2008 |isbn=978-0-7546-6066-8 |editor-last=Long |editor-first=Roderick T. |pages=155–188 |chapter=Liberty, Equality, Solidarity Toward a Dialectical Anarchism |editor-last2=Machan |editor-first2=Tibor R.}} * {{Cite book |last=Franks |first=Benjamin |title=The Oxford Handbook of Political Ideologies |url=https://archive.org/details/oxfordhandbookof0000unse_k5b8 |date=Agosto 2013 |publisher=[[Oxford University Press]] |editor-last=Freeden |editor-first=Michael |pages=[https://archive.org/details/oxfordhandbookof0000unse_k5b8/page/385 385]–404 |chapter=Anarchism |doi=10.1093/oxfordhb/9780199585977.013.0001 |isbn=978-0-19-958597-7 |editor-last2=Stears |editor-first2=Marc|language=en}} * {{Cite book |last=McLaughlin |first=Paul |title=Anarchism and Authority: A Philosophical Introduction to Classical Anarchism |publisher=Ashgate|language=en |date=2007 |isbn=978-0-7546-6196-2 |location=Aldershot}} * {{Cite journal |last=Jun |first=Nathan |date=Setyembre 2009 |title=Anarchist Philosophy and Working Class Struggle: A Brief History and Commentary |url=https://philarchive.org/rec/JUNAPA-2 |journal=WorkingUSA |language=en |volume=12 |issue=3 |pages=505–519 |doi=10.1111/j.1743-4580.2009.00251.x |issn=1089-7011}} * {{Cite book |last1=McLean |first1=Iain |url=https://archive.org/details/oxfordconcisedic00iain |title=The Concise Oxford Dictionary of Politics |last2=McMillan |first2=Alistair |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2003 |isbn=978-0-1928-0276-7 |url-access=registration|language=en}} * {{Cite journal |last=Gabardi |first=Wayne |date=1986 |title=Anarchism. By David Miller. (London: J. M. Dent and Sons, 1984. pp. 216 [pagsur ng aklat]) |url=https://archive.org/details/sim_american-political-science-review_1986-03_80_1/page/300 |journal=American Political Science Review |volume=80 |issue=1 |pages=300–302 |doi=10.2307/1957102 |jstor=446800 |s2cid=151950709|language=en}} * {{Cite encyclopedia |date=2003 |title=Anarchism |encyclopedia=The Blackwell Dictionary of Modern Social Thought |publisher=Blackwell Publishing|language=en |location=Malden, Massachusetts |url=https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&pg=PA12 |access-date=15 Agosto 2020 |last=Ostergaard |first=Geoffrey |editor-last=Outhwaite |editor-first=William |edition=2nd |isbn=978-0-6312-2164-7 |oclc=49704935 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418004719/https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&pg=PA12 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last1=Harrison |first1=Kevin |url=https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |title=Understanding Political Ideas and Movements |last2=Boyd |first2=Tony |publisher=Manchester University Press |date=2003 |isbn=978-0-7190-6151-6 |access-date=7 Marso 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308074910/https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |archive-date=8 Marso 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Brooks |first=Frank H. |title=The Individualist Anarchists: An Anthology of Liberty (1881–1908) |publisher=Transaction Publishers |date=1994 |isbn=978-1-5600-0132-4|language=en}} * {{harvc |last=Backes |first=Uwe |c=Left-Wing Extremism: The Conceptual Dimension |in=Zúquete |year=2023a |pp=3–22|language=en}} * {{harvc |last=Krüusselmann |first=Katharina |last2=Weggemans |first2=Daan |c=Radicalization and Left-Wing Extremism |in=Zúquete |year=2023a |pp=55–68|language=en}} * {{Cite book |editor-last=Zúquete |editor-first=José Pedro |title=The Palgrave Handbook of Left-Wing Extremism |date=2023a |publisher=Palgrave Macmillan |volume=1 |isbn=978-3-031-30896-3|language=en}} * {{Cite book |last=Marshall |first=Peter | language=en |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |url=https://archive.org/details/Demanding_the_impossible_9781604862706 |publisher=PM Press |date=1993 |isbn=978-1-6048-6064-1 |location=Oakland, California |author-mask=2}} * {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |title=Anarchist Voices: An Oral History of Anarchism in America |url=https://archive.org/details/anarchistvoiceso0000avri |publisher=Princeton University Press |date=1996 |isbn=978-0-6910-4494-1|language=en}} * {{Cite journal |last1=Angelbeck |first1=Bill |last2=Grier |first2=Colin |date=2012 |title=Anarchism and the Archaeology of Anarchic Societies: Resistance to Centralization in the Coast Salish Region of the Pacific Northwest Coast |url=https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |url-status=live |journal=Current Anthropology |volume=53 |issue=5 |pages=547–587 |doi=10.1086/667621 |s2cid=142786065 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180721142558/https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |archive-date=21 Hulyo 2018 |access-date=24 Hunyo 2021 | language=en |s2cid-access=free |issn=0011-3204}} * {{Cite book |last=Egoumenides |first=Magda |url=https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |title=Philosophical Anarchism and Political Obligation |publisher=Bloomsbury Publishing|language=en |date=2014 |isbn=978-1-4411-2445-6 |location=New York |access-date=21 Pebrero 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111334/https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Klosko |first=George |url=https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |title=Political Obligations |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1995-5104-0 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124033632/https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |archive-date=24 Nobyembre 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Wilbur |first=Shawn |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Mutualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Miller |first=David |url=https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |title=The Blackwell Encyclopaedia of Political Thought |publisher=Wiley|language=en |date=1991 |isbn=978-0-6311-7944-3 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818145221/https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |archive-date=18 Agosto 2020 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Pierson |first=Christopher |url=https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&pg=PA187 |title=Just Property: Enlightenment, Revolution, and History |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2013 |isbn=978-0-1996-7329-2 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210316125550/https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&pg=PA187 |archive-date=16 Marso 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Morris |first=Brian |url=https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |title=Bakunin: The Philosophy of Freedom |publisher=Black Rose Books |date=1993 |isbn=978-1-8954-3166-7 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225175003/https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |archive-date=25 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Shannon |first=Deric |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=91–106 |chapter=Anti-Capitalism and Libertarian Political Economy |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Heywood |first=Andrew |language=en|url=https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&pg=PA146 |title=Political Ideologies: An Introduction |publisher=Macmillan International Higher Education |date=2017 |isbn=978-1-1376-0604-4 |edition=6 |access-date=13 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111410/https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&pg=PA146 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Bakunin |first=Mikhail |title=Statism and Anarchy |url=https://archive.org/details/statismanarchy0000baku |publisher=Cambridge University Press |date=1990 |isbn=978-0-5213-6182-8 |editor-last=Shatz |editor-first=Marshall |series=Cambridge Texts in the History of Political Thought |location=Cambridge, England |translator-last=Shatz |translator-first=Marshall |doi=10.1017/CBO9781139168083 |lccn=89077393 |oclc=20826465|language=en |orig-date=1873}} * {{Cite book |last=Mayne |first=Alan James |url=https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&pg=PA131 |title=From Politics Past to Politics Future: An Integrated Analysis of Current and Emergent Paradigms |publisher=Greenwood Publishing Group |date=1999 |isbn=978-0-2759-6151-0 |access-date=20 Setyembre 2010|language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418013303/https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&pg=PA131 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Turcato |first=Davide |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Anarchist Communism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=Anarchism: a Documentary History of Libertarian Ideas: from Anarchy to Anarchism |url=https://archive.org/details/anarchismdocumen0000unse |publisher=Black Rose Books |date=2005 |isbn=978-1-5516-4250-5 |location=Montréal|language=en}} * {{Cite book |last=Pernicone |first=Nunzio |url=https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |title=Italian Anarchism, 1864–1892 |publisher=Princeton University Press |date=2009 |isbn=978-0-6916-3268-1 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200819161516/https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |archive-date=19 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite journal |last=Levy |first=Carl |date=8 Mayo 2011 |title=Social Histories of Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |volume=4 |issue=2 |pages=1–44 |doi=10.1353/jsr.2010.0003 |issn=1930-1197 |s2cid=144317650|language=en}} * {{Cite book |last=Van der Walt |first=Lucien |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |pages=249–264 |chapter=Syndicalism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Ryley |first=Peter |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=225–236 |chapter=Individualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite news |last=Imrie |first=Doug |date=1994 |title=The Illegalists |url=http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908072801/http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-date=8 Setyembre 2015 |access-date=9 Disyembre 2010 |work=Anarchy: A Journal of Desire Armed |language=en}} * {{Cite book |last=Parry |first=Richard |url=https://archive.org/details/bonnotgang0000parr |title=The Bonnot Gang |publisher=Rebel Press |date=1987 |isbn=978-0-9460-6104-4 |url-access=registration|language=en}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |author-mask=2 |date=2018 |title=Contemporary Anarchist and Anarchistic Movements |journal=Sociology Compass |publisher=Wiley |volume=12 |issue=6 |article-number=e12582 |doi=10.1111/soc4.12582 |issn=1751-9020|language=en}} * {{Cite web |last=Coutinho |first=Steve |date=3 Marso 2016 |title=Zhuangzi |url=http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303175106/http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=5 Marso 2019 |publisher=Internet Encyclopedia of Philosophy |language=en}} * {{Cite journal |last=Crone |first=Patricia |date=2000 |title=Ninth-Century Muslim Anarchists |url=https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |journal=Past & Present |issue=167 |pages=3–28 |doi=10.1093/past/167.1.3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200828210845/https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |archive-date=28 Agosto 2020 |access-date=3 Enero 2022|language=en}} * {{Cite book |last=Dodson |first=Edward |title=The Discovery of First Principles |publisher=Authorhouse |date=2002 |isbn=978-0-5952-4912-1 |volume=2|language=en}} * {{Cite book |last=Thomas |first=Paul |language=en |title=Karl Marx and the Anarchists |publisher=Routledge & Kegan Paul |date=1985 |isbn=978-0-7102-0685-5 |location=London}} * {{Cite book |url=https://archive.org/details/historyofterrori00grar |title=The History of Terrorism: From Antiquity to Al-Quaeda |publisher=University of California Press|language=en |date=2007 |isbn=978-0-5202-4709-3 |editor-last=Chaliand |editor-first=Gerard |location=Berkeley; Los Angeles; London |oclc=634891265 |editor-last2=Blin |editor-first2=Arnaud |url-access=registration}} * {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=325–342 |chapter=Anarchism and the First International |author-mask=2 |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{Cite journal |last=Anderson |first=Benedict |date=2004 |title=In the World-Shadow of Bismarck and Nobel |url=http://newleftreview.org/II/28/benedict-anderson-in-the-world-shadow-of-bismarck-and-nobel |journal=New Left Review|language=en |volume=2 |issue=28 |pages=85–129 |article-number=2519 |doi=10.64590/q8k |archive-url=https://web.archive.org/web/20151219130121/http://newleftreview.org/II/28/benedict-anderson-in-the-world-shadow-of-bismarck-and-nobel |archive-date=19 Disyembre 2015 |access-date=7 Enero 2016 |url-access=subscription}} * {{Cite journal |last1=Lutz |first1=James M. |last2=Ulmschneider |first2=Georgia Wralstad |date=2019 |title=Civil Liberties, National Security and U.S. Courts in Times of Terrorism |journal=Perspectives on Terrorism |volume=13 |issue=6 |pages=43–57 |jstor=26853740|language=en}} * {{Cite book |last=Bantman |first=Constance |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=371–388 |chapter=The Era of Propaganda by the Deed |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=m7BhDwAAQBAJ&pg=PA372}} * {{Cite book |last=Moya |first=Jose C. |title=In Defiance of Boundaries: Anarchism in Latin American History |publisher=University Press of Florida |others=Kirwin R. Shaffer |date=2015 |isbn=978-0-8130-5138-3 |editor-last=Laforcade |editor-first=Geoffroy de |chapter=Transference, culture, and critique The Circulation of Anarchist Ideas and Practices |access-date=6 Marso 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=ikt6AQAACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085903/https://books.google.com/books?id=ikt6AQAACAAJ |archive-date=9 Agosto 2020|language=en |url-status=live}} * {{Cite book |last=Laursen |first=Ole Birk |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=149–168 |chapter=Anti-Imperialism |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Nomad |first=Max |title=Revolutionary Internationals 1864–1943 |publisher=Stanford University Press|language=en |date=1966 |isbn=978-0-8047-0293-5 |editor-last=Drachkovitch |editor-first=Milorad M. |page=88 |chapter=The Anarchist Tradition}} * {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |language=en |publisher=AK Press |date=2006 |isbn=978-1-9048-5948-2 |location=Stirling |author-mask=2|title=The Russian Anarchists|url=https://archive.org/details/bwb_KT-771-669 }} * {{Cite book |last=Bolloten |first=Burnett |language=en |title=The Spanish Civil War: Revolution and Counterrevolution |url=https://archive.org/details/spanishcivilwarr0000boll_z8t8 |publisher=University of North Carolina Press |date=1984 |isbn=978-0-8078-1906-7}} * {{Cite journal |last=Harmon |first=Christopher C. |date=2011 |title=How Terrorist Groups End: Studies of the Twentieth Century |journal=Connections|language=en |volume=10 |issue=2 |pages=51–104 |jstor=26310649}} * {{Cite book |last=Rupert |first=Mark |url=https://archive.org/details/globalizationint00rupe |title=Globalization and International Political Economy |publisher=Rowman & Littlefield Publishers|language=en |date=2006 |isbn=978-0-7425-2943-4 |location=Lanham}} * {{Cite book |last=Evren |first=Süreyyya |language=en |title=Post-Anarchism: A Reader |url=https://archive.org/details/postanarchismrea0000unse |publisher=Pluto Press |date=2011 |isbn=978-0-7453-3086-0 |editor-last=Rousselle |editor-first=Duane |pages=[https://archive.org/details/postanarchismrea0000unse/page/1 1]–19 |chapter=How New Anarchism Changed the World (of Opposition) after Seattle and Gave Birth to Post-Anarchism |editor-last2=Evren |editor-first2=Süreyyya }} * {{Cite book |last=Honeywell |first=C. |url=https://books.google.com/books?id=qzKOzQEACAAJ |title=Anarchism |publisher=Wiley |date=2021 |isbn=978-1-5095-2390-0 |series=Key Concepts in Political Theory |access-date=13 Agosto 2022|language=em}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Leonard |author-mask=2 |date=2010 |title=Hakim Bey and Ontological Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |location=East Lansing |publisher=Michigan State University Press|language=en |volume=4 |issue=2 |pages=109–137 |doi=10.1353/jsr.2010.0009 |jstor=41887660 |s2cid=143304524}} * {{Cite book |last=Ramnath |first=Maia |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Non-Western Anarchisms and Postcolonialism |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{cite book|last=Pernicone|first=Nunzio|year=1993|title=Italian Anarchism, 1864–1892|publisher=Princeton University Press|isbn=0691056927|lccn=92-46661}} * {{Cite book|last=Pengam|first=Alain|chapter=Anarcho-Communism|editor-last1=Ribel|editor-first1=Maximilien|editor-last2=Crump|editor-first2=John|year=1987|title=Non-Market Socialism in the Nineteenth and Twentieth Centuries|publisher=Palgrave Macmillan|chapter-url=https://books.google.com/books?id=dqmvCwAAQBAJ&q=anarcho-communism+stateless+communism&pg=PA60|pages=60–82|doi=10.1007/978-1-349-18775-1_4|isbn=978-1349187751|language=en}} * {{cite encyclopedia |editor1-last=Ball |editor1-first=Terence |editor2-last=Dagger |editor2-first=Richard |date=2019 |orig-date=1999 |url=https://www.britannica.com/topic/communism |title=Communism |edition=revised |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=10 Hunyo 2020|language=en }} * {{cite book |last=Steele |first=David |title=From Marx to Mises: Post-Capitalist Society and the Challenge of Economic Calculation |publisher=Open Court Publishing Company|language=en |year=1992 |isbn=978-0-87548-449-5}} * {{cite book|chapter=Anarchism and Markets|last=Carson|first=Kevin|year=2018|location=Leiden|publisher=Brill|editor-first=Nathan|editor-last=Jun|title=Brill's Companion to Anarchism and Philosophy|isbn=978-90-04-35689-4|pages=81–119|doi=10.1163/9789004356894_005|url=https://brill.com/view/title/35861|language=en}} * {{cite book|last=Alexander|first=Robert|title=The Anarchists in the Spanish Civil War|isbn=1-85756-400-6|location=[[Londres]]|publisher=Janus|year=1999|oclc=43717219|url=https://libcom.org/history/anarchists-spanish-civil-war-robert-alexander|language=en}} * {{cite book|last=Graham|first=Helen|language=en|year=2002|title=The Spanish Republic at War, 1936–1939|location=[[Cambridge]]|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=0-521-45932-X|oclc=464890766}} * {{cite book|first=Abel|last=Paz|title=Durruti in the Spanish Revolution|url=https://www.akpress.org/durrutiinthespanishrevolution.html|year=2006|orig-year=1996|translator-first=Chuck|translator-last=Morse|language=en|location=[[Edinburgh]]|publisher=AK Press|isbn=1-904859-50-X|lccn=2006920974|oclc=482919277}} {{Refend}} [[Kategorya:Mga ideolohiyang pampolitika]] [[Kategorya:Anarkismo|*]] [[Kategorya:Mga ideolohiyang pang-ekonomiya]] 255u44c38jfgf25u1bccbx90tkzukbw 2218535 2218534 2026-08-02T00:35:20Z Jojit fb 38 /* Pamahalaang sosyalista */ 2218535 wikitext text/x-wiki {{About|pilosopiyang pampolitika|ang katayuan ng isang lipunang walang awtoridad|Anarkiya}} [[Talaksan:Black_flag_waving.svg|frame|Itim na watawat ng anarkismo]] Ang '''anarkismo''' ay isang [[Pilosopiyang pampolitika|pilosopiyang pampulitika]] at kilusan na naglalayong buwagin ang lahat ng mga institusyong nagpapatuloy ng [[Awtoritarismo|awtoridad]], pamimilit, o herarkiya, na pangunahing tinututukan ang [[estado]] at [[kapitalismo]]. Isinusulong ng anarkismo ang pagpapalit sa estado ng mga lipunang walang estado at mga kusang-loob na malalayang samahan. Inilalarawan ang anarkismo bilang bahagi ng libertaryong sangay ng kilusang [[Sosyalismo|sosyalista]] (libertaryong sosyalismo).{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}}{{Refn|Sa aklat na ''In Anarchism: From Theory to Practice'' (1970),{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} inilarawan ng historyador na anarkista na si Daniel Guérin ang anarkismo bilang kasingkahulugan ng libertaryang sosyalismo. Isinulat niya na ang anarkismo ay "talagang kasingkahulugan ng sosyalismo. Ang isang anarkista ay pangunahing isang sosyalista na ang layunin ay wakasan ang pagsasamantala ng tao sa kapwa tao. Ang anarkismo ay isa lamang sa mga daloy ng kaisipang sosyalista—ang daloy na ang pangunahing katangian ay ang pagpapahalaga sa kalayaan at ang agarang hangaring buwagin ang estado."{{Sfn|Arvidsson|2017}} Sa kaniyang maraming akda tungkol sa anarkismo, inilalarawan naman ng historyador na si Noam Chomsky ang anarkismo, kasama ng libertaryang Marxismo, bilang libertaryang sangay ng sosyalismo.{{Sfn|Otero|1994|p=617}}|group=nb|name=nb1}} Bagaman matatagpuan ang mga bakas ng mga ideyang anarkista sa buong kasaysayan, umusbong ang makabagong anarkismo noong [[Panahon ng Kaliwanagan]]. Sa huling kalahati ng [[Ika-19 na dantaon|ika-19 na]] [[Ika-19 na dantaon|dantaon]] at sa mga unang dekada ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], umunlad ang kilusang anarkista sa maraming bahagi ng daigdig at nagkaroon ng mahalagang papel sa pakikibaka ng mga [[manggagawa]] para sa kanilang paglaya. Sa panahong ito, nabuo ang iba't ibang paaralan ng kaisipang anarkista. Nakibahagi ang mga anarkista sa ilang mga rebolusyon, lalo na sa [[Komuna ng Paris]], [[Digmaang Sibil sa Rusya]], at [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], na ang pagwawakas ay nagmarka rin sa pagtatapos ng klasikal na panahon ng anarkismo. Sa mga huling dekada ng ika-20 dantaon at pagpasok ng ika-21 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista at lumawak ang katanyagan at impluwensiya nito sa loob ng mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa digmaan, at laban sa globalisasyon. Gumagamit ang mga anarkista ng iba't ibang pamamaraan upang isulong ang pagbabagong panlipunan, na karaniwang inuuri bilang [[rebolusyonaryo]] o ebolusyonaryo, bagaman madalas na nagsasapawan ang dalawa at naipapakita sa sari-saring taktika. Karaniwang pinapaboran ng mga ebolusyonaryong pamamaraan ang unti-unti at madalas ay di-marahas na pagbabago, samantalang layunin ng mga rebolusyonaryong pamamaraan na wasakin ang mga mapaniil na estado at institusyon. Maraming aspekto ng kabihasnang pantao ang naimpluwensiyahan ng teorya, kritika, at praktika ng anarkismo. == Etimolohiya, terminolohiya, at kahulugan == [[File:Proudhon_jeune.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Proudhon_jeune.jpg|thumb|Si Pierre-Joseph Proudhon ang unang pilosopong pampolitika na tinawag ang sarili bilang anarkista{{Sfn|Kahn|2000}}<ref name="Merriman2">Merriman, John M. (2009). ''How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror''. New Haven: Yale University Press. p. 42. {{ISBN|9780300217933}}.</ref><ref name="Leier2">Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}.</ref>]] Ang etimolohikal na pinagmulan ng salitang anarkismo ay mula sa Sinaunang [[Wikang Griyego|Griyegong]] ''anarkhia'' (ἀναρχία), na nangangahulugang "walang pinuno" o "walang namumuno". Binubuo ito ng unlaping ''an-'' ("walang") at ng salitang ''arkhos'' ("pinuno" o "tagapamahala"). Ang hulaping ''-ismo'' ay tumutukoy sa isang ideolohikal na kilusan o kaisipan na nagtataguyod ng anarkiya.{{Sfnm|1a1=Bates|1y=2017|1p=128|2a1=Long|2y=2013|2p=217}} Lumitaw ang salitang ''anarchisme'' sa [[wikang Ingles]] noong 1642 at ang ''anarchy'' naman noong 1539; sa mga unang paggamit nito sa Ingles, binibigyang-diin nito ang kahulugan ng kaguluhan o kawalan ng kaayusan.{{Sfnm|1a1=Merriam-Webster|1y=2019|1loc="Anarchism"|2a1=''Oxford English Dictionary''|2y=2005|2loc="Anarchism"|3a1=Sylvan|3y=2007|3p=260}} Sa panahon ng [[Rebolusyong Pranses]], iba't ibang pangkat ang tumawag sa kanilang mga kalaban bilang mga ''anarkista'', bagaman kakaunti sa mga tinawag na ganoon ang may mga pananaw na kahalintulad ng mga sumunod na anarkista. Maraming rebolusyonaryo noong ika-19 na dantaon, gaya nina William Godwin (1756–1836) at Wilhelm Weitling (1808–1871), ang nag-ambag sa mga doktrinang anarkista ng susunod na salinlahi, subalit hindi nila ginamit ang mga katawagang ''anarkista'' o ''anarkismo'' upang ilarawan ang kanilang sarili o ang kanilang mga paniniwala.{{Sfn|Joll|1964|pp=27–37}}{{Sfn|Carlson|1972|pp=22–23}} Ang unang pilosopong pampolitika na tumawag sa kaniyang sarili bilang isang anarkista (Pranses: ''anarchiste'') at nagbigay sa salitang ito ng positibong kahulugan ay si Pierre-Joseph Proudhon (1809–1865).{{Sfn|Kahn|2000}}<ref name="Merriman2" /><ref name="Leier">Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}. (sa Ingles)</ref> Ayon sa ilang historyador, umusbong ang kilusang anarkista sa pagitan ng panahon ni Proudhon at ng Kongresong Saint-Imier noong 1872, bagaman may magkakaibang pananaw ang mga historyador hinggil dito.{{Sfn|Baker|2023|p=40-43}} Mula noong [[dekada 1890]], at nagsimula sa [[Pransiya]],{{Sfn|Nettlau|1996|p=162}} ang salitang ''libertaryanismo'' ay madalas gamitin bilang kasingkahulugan ng anarkismo;{{Sfn|Guérin|1970|loc="The Basic Ideas of Anarchism"}} hanggang sa kasalukuyan, karaniwan pa rin ang ganitong paggamit sa labas ng [[Estados Unidos]].{{Sfnm|1a1=Ward|1y=2004|1p=62|2a1=Goodway|2y=2006|2p=4|3a1=Skirda|3y=2002|3p=183|4a1=Fernández|4y=2009|4p=9}} Gayunman, sa ilang gamit, ang libertaryanismo ay tumutukoy lamang sa [[Indibidwalismo|indibiduwalistang]] pilosopiya ng [[malayang pamilihan]], at ang anarkismo ng malayang merkado ay mas tiyak na tinatawag na libertaryang anarkismo.{{Sfn|Morris|2002|p=61}} Bagaman ang katawagang libertaryanismo ay matagal nang halos kasingkahulugan ng anarkismo,{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6}} ang kahulugan nito ay naging mas malabo sa paglipas ng panahon dahil sa pag-angkin dito ng iba't ibang pangkat na may magkakaibang [[ideolohiya]],{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} kabilang ang Bagong Kaliwa at ang mga tagapagtaguyod ng libertaryang Marxismo, na hindi inuugnay ang kanilang sarili sa mga awtoritaryang sosyalista o sa isang partidong banguwardismo, gayundin ang mga radikal na [[Liberalismo|liberal]] sa usaping pangkultura na pangunahing nakatuon sa mga [[kalayaang sibil]].{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Dahil dito, may ilang anarkista ang mas pinipiling gamitin ang katawagang libertaryang sosyalismo{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}} upang maiwasan ang mga negatibong kahulugang ikinakabit sa salitang ''anarkismo'' at upang bigyang-diin ang kaugnayan nito sa sosyalismo.{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Sa pangkalahatan, ginagamit ang anarkismo upang tukuyin ang kontra-awtoritaryang sangay ng kilusang sosyalista.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=104}}{{Refn|group=nb|name=nb1}} Karaniwan itong inihahambing sa mga anyo ng sosyalismo na nakasentro sa estado o ipinapataw mula sa itaas.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Karaniwang binibigyang-diin ng mga iskolar ng anarkismo ang sosyalistang katangian ng anarkismo{{Sfn|Newman|2005|p=15}} at tinutuligsa ang mga pagtatangkang paghiwalayin ang dalawa bilang magkasalungat na ideolohiya.{{Sfn|Morris|2015|p=64}} May ilang iskolar ding naglalarawan sa anarkismo bilang may maraming impluwensiya mula sa liberalismo,{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} at bilang kapuwa liberal at sosyalista, bagaman higit na sosyalista.{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Samantala, maraming iskolar ang tumatangging ituring na isang anyo ng anarkismo ang anarko-kapitalismo, sapagkat para sa kanila ay hindi nito wastong nauunawaan ang mga pangunahing simulain ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}}{{Refn|Ayon kay Herbert L. Osgood, ang anarkismo ang "pinakasukdulang kabaligtaran" ng awtoritaryang komunismo at sosyalismong nakasentro sa estado.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Ayon naman kay Peter Marshall, "sa pangkalahatan, mas malapit ang anarkismo sa sosyalismo kaysa sa liberalismo. ... Malaking bahagi ng anarkismo ay kabilang sa kampo ng sosyalismo, bagaman mayroon din itong ilang impluwensiya mula sa liberalismo. Hindi ito maaaring ipailalim lamang sa sosyalismo, at mas mainam itong ituring bilang isang hiwalay at natatanging doktrina."{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Ayon kay Jeremy Jennings, "mahirap hindi mapagpasyahan na ang mga ideyang ito"—na tumutukoy sa anarko-kapitalismo—"ay tinatawag lamang na anarkista dahil sa maling pag-unawa sa kung ano ang anarkismo." Dagdag pa niya, "ang anarkismo ay hindi nagtataguyod ng lubos na walang hadlang na kalayaan ng indibidwal (na tila pinaniniwalaan ng mga 'anarko-kapitalista'); sa halip, gaya ng nakita na natin, itinataguyod nito ang pagpapalawak ng [[indibidwalidad]] at ng pamayanan."{{Sfn|Morris|2015|p=64}} Isinulat naman ni Nicolas Walter na "ang anarkismo ay nagmula kapuwa sa liberalismo at sosyalismo, sa kasaysayan man at sa ideolohiya. ... Sa isang diwa, nananatiling mga liberal at mga sosyalista ang mga anarkista, at tuwing itinatakwil nila ang mabubuting elemento ng alinman sa dalawa, ipinagkakanulo nila ang mismong anarkismo. ... Kami ay mga liberal, subalit higit pa rito; kami rin ay mga sosyalista, subalit higit pa rito."{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Isinama naman ni Michael Newman ang anarkismo bilang isa sa maraming tradisyon ng sosyalismo, lalo na ang tradisyong higit na nakahanay sa sosyalismo na sinusundan nina Pierre-Joseph Proudhon at Mikhail Bakunin.{{Sfn|Newman|2005|p=15}} Samantala, iginiit ni Brian Morris na "nakalilinlang kapuwa sa konsepto at sa kasaysayan" ang paglikha ng isang mahigpit na paghahati sa pagitan ng sosyalismo at anarkismo.|group=nb}} Bagaman ang pagtutol sa estado ay pangunahing bahagi ng kaisipang anarkista, hindi madaling bigyan ng iisang depinisyon ang anarkismo, sapagkat malawak ang talakayan ng mga iskolar at mga anarkista tungkol dito, at bahagyang magkakaiba ang pag-unawa rito ng iba't ibang tradisyon ng anarkismo.{{Sfn|Long|2013|p=217}}{{Refn|Isang karaniwang depinisyong tinatanggap ng mga anarkista ay ang anarkismo ay isang kalipunan ng mga pilosopiyang pampolitika na tumututol sa awtoridad at hirarkikong organisasyon, kabilang ang [[kapitalismo]], [[nasyonalismo]], ang [[estado]], at lahat ng kaugnay na institusyon, sa pamamalakad ng lahat ng [[ugnayang pantao]], pabor sa isang lipunang nakabatay sa [[desentralisasyon]], [[kalayaan]], at kusang-loob na samahan. Gayunman, binibigyang-diin ng mga iskolar na ang depinisyong ito ay may kaparehong mga kakulangan ng depinisyong nakabatay sa kontra-awtoritaryanismo (isang ''[[a posteriori]]'' na kongklusyon), kontra-etatismo o kontra-estado (sapagkat higit pa rito ang anarkismo),{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1p=166|2a1=Jun|2y=2009|2p=507|3a1=Franks|3y=2013|3pp=386–388}} at etimolohiya (ang simpleng pagwawaksi sa mga namumuno).{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1pp=25–29|2a1=Long|2y=2013|2pp=217}}|group=nb}} Kabilang sa mahahalagang sangkap ng depinisyon nito ang hangarin para sa isang [[Lipunan|lipunang]] walang pamimilit, ang pagtanggi sa aparatong pang-estado, ang paniniwalang likas na kayang mamuhay o umunlad ng tao sa isang lipunang walang pamimilit, at ang mungkahi kung paano maisasakatuparan ang mithiin ng anarkiya.{{Sfn|McLaughlin|2007|pp=25–26}} == Simbolismo == {{multiple image | total_width = 320 | image1 = Anarchy-symbol.svg | caption1 = Simbolong bilog na A | image2 = Circle-A red.svg | caption2 = Naka-istilong Bilog na A na punk | align = right | header = Ang bilog na A (''circle-A'') ay isang sagisag ng anarkismo na kumakatawan sa mga pangunahing simulain nito, kabilang ang kalayaan ng indibidwal at pagtutol sa awtoritaryanismo.<ref>{{Cite web |title=Understanding The Meaning Behind The Anarchist Symbol: Breaking Down The Unconventional Ideals {{!}} ShunSpirit |url=https://shunspirit.com/article/anarchist-symbol-meaning |access-date=12 Disyembre 2025|language=en |website=shunspirit.com}}</ref> }} Mula pa noong ika-19 na dantaon, gumagamit na ang mga anarkista ng ilang sagisag para sa kanilang adhikain, kabilang ang pinakatanyag na bilog na A (''circle-A''), ang itim na watawat, at ang itim na [[pusa]].<ref name="Baillargeon">{{cite book |last1=Baillargeon |first1=Normand |url=https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&q=%22circle+A%22 |title=Order Without Power: An Introduction to Anarchism: History and Current Challenges |date=2013 |publisher=Seven Stories Press |isbn=978-1-60980-472-5 |location=New York |language=en |translator=Mary Foster |access-date=Oktubre 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210922142448/https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&q=%22circle+A%22 |archive-date=Setyembre 22, 2021 |url-status=live |orig-year=2008}}</ref><ref name="An Anarchist FAQ">{{cite book |title=An Anarchist FAQ |publisher=AK Press |year=2008 |isbn=978-1-902593-90-6 |editor-last=Mckay |editor-first=Iain |location=Edinburgh |language=en |chapter=Appendix – The Symbols of Anarchy |oclc=182529204 |chapter-url=https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20201005101602/https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-date=Oktubre 5, 2020}}</ref> Karaniwan din ang mga [[watawat]] na hinati sa dalawang kulay, na kadalasang nakabatay sa itim na watawat, gaya ng pula at itim at itim at lila, na kumakatawan sa anarko-sindikalismo at anarka-[[peminismo]], ayon sa pagkakasunod. Mula noong ikalawang kalahati ng ika-20 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista sa paggamit ng mga bagong sagisag na mas madaling iguhit at mas madaling makilala, na ang pinakatanyag ay ang bilog na A. Mula sa pagsisimula ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], naging higit na laganap ang mga sagisag pangkultura ng anarkismo sa [[kulturang popular]], kasabay ng pag-usbong ng kilusang kontra-[[globalisasyon]] at ng subkulturang [[punk]].<ref name="revival">{{cite journal |last=Williams |first=Leonard |date=Setyembre 2007 |title=Anarchism Revived |journal=New Political Science |volume=29 |issue=3 |pages=297–312 |doi=10.1080/07393140701510160 |s2cid=220354272|language=en}}</ref><ref name="Gordon">{{cite journal |last=Gordon |first=Uri |date=Pebrero 2007 |title=Anarchism reloaded |journal=Journal of Political Ideologies |volume=12 |issue=1 |pages=29–48 |doi=10.1080/13569310601095598 |s2cid=216089196|language=en}}</ref> == Mga paaralan ng kaisipan == Karaniwang hinahati ang mga paaralan ng kaisipan sa anarkismo sa dalawang pangunahing makasaysayang tradisyon: ang panlipunang anarkismo at ang indibiduwalistang anarkismo, dahil sa kanilang magkakaibang pinagmulan, pagpapahalaga, at pag-unlad.{{Sfnm|1a1=McLean|1a2=McMillan|1y=2003|1loc="Anarchism"|2a1=Ostergaard|2y=2003|2p=14|2loc="Anarchism"}} Binibigyang-diin ng indibiduwalistang tradisyon ang negatibong kalayaan sa pamamagitan ng pagtutol sa mga paghihigpit sa malayang indibiduwal, samantalang binibigyang-diin ng panlipunang tradisyon ang positibong [[kalayaan]] sa layuning ganap na mapaunlad ang malayang kakayahan ng lipunan sa pamamagitan ng pagkakapantay-pantay at panlipunang pagmamay-ari.{{Sfn|Harrison|Boyd|2003|p=251}} Sa kronolohikal na pananaw, maaaring hatiin ang anarkismo sa mga klasikong tradisyon noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at sa mga pos-klasikong tradisyon—gaya ng anarka-peminismo, berdeng anarkismo, at pos-anarkismo—na umusbong pagkatapos nito.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=9}} Ang pagbibigay-diin ng anarkismo sa pagtutol sa [[kapitalismo]], pagkakapantay-pantay, at pagpapalawak ng [[pamayanan]] at indibiduwalidad ang nagtatangi rito mula sa anarko-kapitalismo at iba pang uri ng ekonomikong libertaryanismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}} Karamihan sa mga pananaw nito sa [[ekonomiya]] at pilosopiyang legal ay nagpapakita ng mga kontra-awtoritaryo, kontra-estado, libertariyo, at radikal na pagpapakahulugan sa makakaliwa at sosyalistang pulitika,{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} kabilang ang [[kolektibismo]], [[komunismo]], [[Indibidwalismo|indibiduwalismo]], [[Mutualismo|mutuwalismo]], at sindikalismo, bukod sa iba pang mga teoryang pang-ekonomiya ng libertaryang [[sosyalismo]].{{Sfn|Guérin|1970|p=35|loc="Critique of authoritarian socialism"}} Karaniwang inilalagay ang anarkismo sa pinakakaliwang bahagi ng espektrong pampolitika, bagaman marami ang tumututol sa awtoridad ng estado batay sa mga simulain ng kanan, gaya ng mga anarko-kapitalista.{{Sfnm|1a1=Brooks|1y=1994|1p=[https://books.google.com/books?id=gHyUj9HFYBIC&pg=PP15 xi]|1ps=, "Usually considered to be an extreme left-wing ideology".}}<ref name=":1">{{Cite journal |last=Jungkunz |first=Sebastian |date=2019-01-02 |title=Towards a Measurement of Extreme Left-Wing Attitudes |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09644008.2018.1484906 |journal=German Politics |language=en |volume=28 |issue=1 |pages=101–122 |doi=10.1080/09644008.2018.1484906 |issn=0964-4008 |url-access=subscription |s2cid=158624439}}</ref>{{Sfn|Backes|2023a|p=12}}{{Sfn|Krüusselmann|Weggemans|2023a|p=58}} Dahil walang iisang nakapirming kalipunan ng doktrina o natatanging pandaigdigang pananaw ang anarkismo,{{Sfn|Marshall|1993|pp=14–17}} umiral ang maraming uri at tradisyon nito, at malaki ang pagkakaiba-iba ng mga anyo ng anarkiya.{{Sfn|Sylvan|2007|p=262}} Bilang tugon sa sektaryanismo sa loob ng kilusang anarkista, lumitaw ang anarkismo nang walang [[pang-uri]], isang panawagan para sa pagpaparaya at pagkakaisa ng mga anarkista na unang isinulong ni Fernando Tarrida del Mármol noong 1889 bilang tugon sa matitinding pagtatalo hinggil sa teoryang anarkista noong panahong iyon.{{Sfn|Avrich|1996|p=6}} Sa kabila ng kanilang pagkakahiwalay, ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo ay hindi itinuturing na magkakahiwalay na mga entidad kundi mga tendensiya na nagsasalubong at nag-uugnayan sa isa't isa sa pamamagitan ng magkakaparehong simulain, gaya ng awtonomiya, mutuwal na pagtutulungan, pagtutol sa awtoridad, at [[desentralisasyon]].{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=1–6|2a1=Angelbeck|2a2=Grier|2y=2012|2p=551}} Higit pa sa mga partikular na paksyon ng mga kilusang pampolitika ng anarkismo na bumubuo sa anarkismong pampolitika, mayroon ding anarkismong pampilosopiya, na nagsasabing ang estado ay walang moral na pagiging lehitimo, nang hindi kinakailangang tanggapin ang pangangailangan ng isang rebolusyon upang ito ay maalis.{{Sfn|Egoumenides|2014|p=2}} Bilang isang sangay, lalo na ng indibiduwalistang anarkismo,{{Sfnm|1a1=Ostergaard|1y=2003|1p=12|2a1=Gabardi|2y=1986|2pp=300–302}} maaaring tanggapin ng anarkismo pampilosopiya ang pag-iral ng isang pinakamaliit na estado, subalit iginiit nito na walang [[Moralidad|moral]] na tungkulin ang mga [[mamamayan]] na sundin ang pamahalaan kapag ito ay sumasalungat sa awtonomiya ng indibiduwal.{{Sfn|Klosko|2005|p=4}} Maging ang magkakaibang pilosopikal na tradisyon tulad ng Obhetibismo at Kantiyanismo ay nagbigay ng mga argumentong ginamit upang ipagtanggol ang anarkismo pampilosopiya, kabilang ang pagtatanggol ni Robert Paul Wolff sa anarkismo laban sa mga pormal na paraan ng pagbibigay-katwiran sa pagiging lehitimo ng estado.<ref name="sa">{{cite journal |last=Martin |first=Thomas |date=2000 |title=Book Review: In Defense of Anarchism |url=http://library.nothingness.org/articles/SA/en/display/348 |journal=Social Anarchism |issue=27 |access-date=19 Hunyo 2008|language=en}}</ref> Binibigyang-pansin din ng anarkismo ang mga argumentong moral sapagkat may mahalagang papel ang [[etika]] sa pilosopiyang anarkista. Mayroon ding ilang anarkista na yumakap sa paniniwala sa [[Nihilismo|nihilismong]] pampolitika.{{Sfn|Walter|2002|p=52}} === Klasiko === Sa mga klasikong tradisyon ng anarkismo, ang mga unang umusbong ay ang mutuwalismo at indibiduwalistang anarkismo. Sinundan ang mga ito ng mga pangunahing tradisyon ng panlipunang anarkismo, gaya ng kolektibistang anarkismo, anarko-komunismo, at anarko-sindikalismo. Nagkakaiba ang mga tradisyong ito sa kanilang pananaw hinggil sa organisasyon at estrukturang pang-ekonomiya ng kanilang mithiing lipunan.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=2}} Ang mutuwalismo ay isang teoryang pang-ekonomiya noong ika-18 dantaon na pinaunlad bilang teoryang anarkista ni Pierre-Joseph Proudhon. Kabilang sa mga layunin nito ang "pagbuwag sa estado",<ref name=":0">{{Cite book |title=The Desk Encyclopedia of World History |date=2006 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-7394-7809-7 |editor-last=Wright |editor-first=Edmund |location=New York |pages=20–21}}</ref> pagkakatumbasan, malayang samahan, kusang-loob na [[kontrata]], pederasyon, at repormang [[Pananalapi (disiplina)|pananalapi]] sa parehong kredito at [[salapi]] na pamamahalaan ng isang [[bangko]] ng sambayanan.{{Sfn|Wilbur|2019|pp=213–218}} Sa paglipas ng panahon, inilarawan ang mutuwalismo bilang isang ideolohiyang nasa pagitan ng indibiduwalista at kolektibistang anyo ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Avrich|1y=1996|1p=6|2a1=Miller|2y=1991|2p=11}} Sa ''What Is Property?'' (1840), unang inilarawan ni Proudhon ang kaniyang layunin bilang isang "ikatlong anyo ng lipunan, ang sintesis ng komunismo at pag-aari."{{Sfn|Pierson|2013|p=187}} Ang kolektibistang anarkismo ay isang rebolusyonaryong sosyalistang anyo ng anarkismo{{Sfn|Morris|1993|p=76}} na karaniwang iniuugnay kay Mikhail Bakunin.{{Sfn|Shannon|2019|p=101}} Isinusulong ng mga kolektibistang anarkista ang kolektibong pagmamay-ari ng mga kagamitan sa produksiyon, na inaasahang maisasakatuparan sa pamamagitan ng marahas na [[rebolusyon]],{{Sfn|Avrich|1996|pp=3–4}} at naniniwalang dapat bayaran ang mga [[manggagawa]] ayon sa oras na kanilang ginawa, sa halip na ipamahagi ang mga [[produkto]] ayon sa pangangailangan tulad ng sa komunismo. Umusbong ang kolektibistang anarkismo kasabay ng [[Marxismo]], subalit tinanggihan nito ang [[diktadura]] ng [[proletaryado]], sa kabila ng ipinahahayag na layunin ng Marxismo na magtatag ng isang lipunang kolektibista na walang estado.{{Sfnm|1a1=Heywood|1y=2017|1pp=146–147|2a1=Bakunin|2y=1990}} Ang anarko-komunismo ay isang teorya ng anarkismo na nagsusulong ng isang lipunang komunista na may magkakasamang pagmamay-ari ng mga kagamitan sa [[produksiyon]],{{Sfn|Mayne|1999|p=131}} na pinangangasiwaan ng isang pederal na ugnayan ng mga kusang-loob na samahan.{{Sfn|Marshall|1993|p=327}} Ang produksiyon at pagkonsumo ay ibabatay sa prinsipyong "[[Mula sa bawat isa ayon sa kaniyang kakayahan, para sa bawat isa ayon sa kaniyang pangangailangan]]."{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1p=327|2a1=Turcato|2y=2019|2pp=237–238}} Umusbong ang anarko-komunismo mula sa mga radikal na sosyalistang kilusan pagkatapos ng [[Rebolusyong Pranses]],{{Sfn|Graham|2005}} subalit unang nabuo bilang isang natatanging [[doktrina]] sa seksiyong [[Italya|Italyano]] ng Unang Internasyonal.{{Sfn|Pernicone|2009|pp=111–113}} Kalaunan ay higit pa itong pinaunlad sa mga teoretikal na akda ni [[Peter Kropotkin]],{{Sfn|Turcato|2019|pp=239–244}} na ang kaniyang partikular na pananaw ang naging nangingibabaw sa maraming anarkista pagsapit ng huling bahagi ng ika-19 na dantaon.{{Sfn|Levy|2011|p=6}} Ang anarko-sindikalismo ay isang sangay ng anarkismo na tumitingin sa mga unyon ng mga [[manggagawa]] bilang isang posibleng puwersa para sa rebolusyonaryong pagbabago ng lipunan. Layunin nitong palitan ang kapitalismo at ang estado ng isang bagong lipunang [[Demokrasya|demokratikong]] pinamamahalaan mismo ng mga manggagawa. Ang mga pangunahing simulain ng anarko-sindikalismo ay direktang pagkilos, pagkakaisa ng mga manggagawa, at sariling pamamahala ng mga manggagawa.{{Sfn|Van der Walt|2019|p=249}} Ang indibiduwalistang anarkismo naman ay isang pangkat ng iba't ibang tradisyon ng kaisipan sa loob ng kilusang anarkista na nagbibigay ng higit na diin sa indibiduwal at sa kaniyang [[Malayang kalooban|malayang pagpapasya]] kaysa sa anumang panlabas na salik na nagtatakda ng kaniyang kilos.{{Sfn|Ryley|2019|p=225}} Kabilang sa mga unang nakaimpluwensiya sa anyong ito ng anarkismo sina William Godwin, Max Stirner, at [[Henry David Thoreau]]. Sa iba't ibang bansa, nakakuha ang indibiduwalistang anarkismo ng maliit ngunit magkakaibang pangkat ng mga tagasunod, kabilang ang mga Bohemyo na alagad ng [[sining]] at mga [[intelektuwal]],{{Sfn|Marshall|1993|p=440}} gayundin ang mga kabataang anarkistang lumalabag sa batas sa kilusang nakilala bilang iligalismo at indibiduwal na pagbawi.{{Sfnm|1a1=Imrie|1y=1994|2a1=Parry|2y=1987|2p=15}} === Pos-klasiko at kontemporaryo === Patuloy na umusbong ang anarkismo ng maraming [[pilosopiya]] at kilusan na, sa ilang pagkakataon, ay eklektiko, na humahango ng mga ideya mula sa iba't ibang pinagmulan at pinagsasama ang magkakaibang konsepto upang makalikha ng mga bagong pamamaraang pampilosopiya. Nanatiling mahalagang bahagi ng mga makabagong tradisyon ng anarkismo ang kontra-kapitalistang tradisyon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Williams|2018|p=4}} Maraming pangkat, tendensiya, at paaralan ng kaisipan ng anarkismo ang umiiral sa kasalukuyan, kaya mahirap ilarawan ang makabagong kilusang anarkista bilang isang magkakaisang kabuuan.{{Sfn|Franks|2013|pp=385–386}} Bagaman nakapaglatag ang mga teorista at aktibista ng mga "medyo matatag na kalipunan ng mga simulain ng anarkismo," wala pa ring nagkakaisang pananaw kung alin sa mga simulain ang pangunahing batayan nito. Dahil dito, inilalarawan ng mga komentarista ang mga anarkismo sa halip na isang iisang anarkismo, sapagkat bagaman may mga simulain silang magkakatulad, magkakaiba ang pagpapahalagang ibinibigay ng bawat paaralan sa mga ito. Halimbawa, maaaring isang pangkalahatang simulain ang pagkakapantay-pantay ng kasarian, subalit higit itong binibigyang-priyoridad ng anarka-peminismo kaysa ng anarko-komunismo.{{Sfn|Franks|2013|p=386}} Sa pangkalahatan, tutol ang mga anarkista sa mapilit na awtoridad sa lahat ng anyo nito, kabilang ang lahat ng sentralisado at hirarkikong anyo ng pamahalaan (halimbawa, [[monarkiya]], kinatawang demokrasya, sosyalismong pang-estado, at iba pa), mga sistemang nakabatay sa uring pang-ekonomiya (halimbawa, kapitalismo, [[Bolshevik|Bolshevismo]], [[Piyudalismo|pyudalismo]], [[pang-aalipin]], at iba pa), mga awtokratikong [[relihiyon]] (halimbawa, pundamentalistang [[Islam]], [[Simbahang Katoliko Romano]], at iba pa), patriyarkiya, heteroseksismo, pananaig ng mga puti, at [[imperyalismo]].{{Sfn|Jun|2009|pp=507–508}} Gayunman, nagkakaiba ang mga paaralan ng anarkismo sa mga pamamaraang dapat gamitin upang tutulan ang mga ito.{{Sfn|Jun|2009|p=507}} == Kasaysayan == === Sinaunang panahon at gitnang panahon === Ang mga pinakakilalang naunang tagapagpauna ng anarkismo sa sinaunang daigdig ay matatagpuan sa [[Tsina]] at [[Gresya]]. Sa Tsina, ang anarkismong pampilosopiya (ang pagtalakay sa pagiging lehitimo ng estado) ay inilahad ng mga pilosopong [[Taoismo|Taoista]] na sina Zhuang Zhou at [[Laozi]].{{Sfnm|1a1=Coutinho|1y=2016|2a1=Marshall|2y=1993|2p=54}} Kasama ng [[estoisismo]], sinasabing ang [[Taoismo]] ay nagtaglay ng mahahalagang paunang pahiwatig ng anarkismo.{{Sfn|Sylvan|2007|p=257}} Naipahayag din ang mga pananaw na anarkiko ng mga [[Mandudula|mandudulang]] [[trahedya]] at mga pilosopo sa Gresya. Ginamit nina [[Esquilo|Eskilo]] at [[Sopokles]] ang alamat ni Antigona upang ilarawan ang tunggalian sa pagitan ng mga batas na ipinapataw ng estado at ng pansariling awtonomiya. Patuloy namang kinuwestiyon ni Sokrates ang mga awtoridad sa [[Atenas]] at iginiit ang [[karapatan]] ng indibiduwal sa [[kalayaan]] ng budhi. Tinanggihan ng mga [[Siniko]] ang batas ng tao (''nomos'') at ang mga kaugnay na awtoridad, habang sinisikap nilang mamuhay ayon sa kalikasan (''physis''). Samantala, itinaguyod ng mga Estoiko ang isang lipunang nakabatay sa di-pormal at magiliw na ugnayan ng mga mamamayan nang walang pag-iral ng estado.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4, 66–73}} Sa [[Imperyong Sasanida]] (224–651 CE), nanawagan si [[Mazdak]] para sa isang lipunang may pagkakapantay-pantay at sa pag-aalis ng monarkiya, subalit hindi nagtagal ay ipinapatay siya ni Emperador Kavad I.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Sa Basra, nangaral ang ilang sektang panrelihiyon laban sa estado.{{Sfn|Crone|2000|pp=3, 21–25}} Sa [[Gitnang Kapanahunan|Gitnang Panahon]] sa [[Europa]], walang naging malinaw na gawaing anarkista maliban sa ilang mapagkait sa sariling mga kilusang panrelihiyon. Nagkaroon ng mga tendensiyang kontra-estado at libertaryo ang iba't ibang sektang panrelihiyon sa Europa.{{Sfn|Nettlau|1996|p=8}} Ang mga ito, kasama ng ilang kilusang [[Muslim]], ang kalauna'y nagbigay-daan sa pag-usbong ng panrelihiyong anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Ang muling pagsigla ng interes sa sinaunang panahon noong [[Renasimiyento|Renasimyento]] at ang pagbibigay-diin sa sariling pagpapasya noong [[Repormasyon]] ay muling nagpasigla sa mga elementong sekular na kontra-awtoritaryo sa Europa, lalo na sa Pransiya. Ang mga hamon ng [[Panahon ng Kaliwanagan]] sa awtoridad na intelektuwal—maging sekular o panrelihiyon—at ang mga rebolusyon noong dekada 1790 at noong 1848 ay pawang nagpasigla sa pag-unlad ng ideolohiyang humantong sa panahon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=307}} === Makabagong panahon === [[File:Barricade18March1871_(more_cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Barricade18March1871_(more_cropped).jpg|thumb|Ang Komuna ng Paris, isa sa mga pinakaunang eksperimento sa anarkismo.]] Noong [[Himagsikang Pranses|Rebolusyong Pranses]], ang mga pangkat na gaya ng Enragés at ng ''sans-culottes'' ay naging mahalagang yugto sa pag-usbong ng mga damdaming kontra-estado at [[Pederalismo|pederalista]].{{Sfn|Marshall|1993|p=4}} Sa buong ika-19 na dantaon, umusbong ang mga unang tradisyon ng anarkismo: itinaguyod ni William Godwin ang anarkismo pampilosopiya sa [[Inglatera]] sa pamamagitan ng moral na pagtanggi sa pagiging lehitimo ng estado; ang kaisipan ni Max Stirner ay naglatag ng daan para sa indibiduwalismo; at ang teorya ng mutuwalismo ni Pierre-Joseph Proudhon ay nakatagpo ng matabang lupa sa Pransiya.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}} Pagsapit ng huling bahagi ng dekada 1870, malinaw nang nahubog ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo, at mula 1880 hanggang 1914 ay naganap ang isang bugso ng [[Globalisasyon|globalisasyong]] noon ay hindi pa nasasaksihan.{{Sfn|Levy|2011|pp=10–15}} Ang panahong ito ng klasikal na anarkismo ay tumagal hanggang sa pagtatapos ng [[Digmaang Sibil ng Espanya]] at itinuturing na ginintuang panahon ng anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}} [[File:Bakunin.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bakunin.png|thumb|Tinutulan ni Mikhail Bakunin ang Marxistang layunin ng diktadura ng proletaryado at nakipag-alyansa sa mga pederalista sa loob ng Unang Internasyonal bago siya pinatalsik ng mga Marxista.]] Humango si Mikhail Bakunin mula sa mutuwalismo upang itatag ang anarkismong kolektibista, at sumapi siya sa ''International Workingmen's Association'', isang samahan ng mga manggagawa na kalauna'y nakilala bilang Unang Internasyonal (''First International''), na itinatag noong 1864 upang pag-isahin ang iba't ibang rebolusyonaryong kilusan. Naging isang mahalagang puwersang pampolitika ang Internasyonal, at isa sa mga pangunahing personalidad nito si [[Karl Marx]], na kasapi ng Pangkalahatang Konseho nito. Ang pangkat ni Bakunin, ang Pederasyong Jura, at ang mga tagasunod ni Pierre-Joseph Proudhon (ang mga mutuwalista) ay tumutol sa sosyalismong pang-estado, at itinaguyod ang pag-iwas sa pakikilahok sa elektoral na pulitika (''political abstentionism'') at ang pagpapanatili ng maliliit na pag-aari.{{Sfnm|1a1=Dodson|1y=2002|1p=312|2a1=Thomas|2y=1985|2p=187|3a1=Chaliand|3a2=Blin|3y=2007|3p=116}} Pagkaraan ng matitinding alitan, pinalayas ng mga Marxista ang mga Bakuninista mula sa Internasyonal sa Kongreso sa [[Ang Haya|Haya]] ng 1872.{{Sfnm|1a1=Graham|1y=2019|1pp=334–336|2a1=Marshall|2y=1993|2p=24}} Katulad din nito, ang mga anarkista ay nakaranas ng gayong pagtrato sa Ikalawang Internasyonal at tuluyang pinalayas noong 1896.{{Sfn|Levy|2011|p=12}} Hinulaan ni Bakunin na kung magkakaroon ng kapangyarihan ang mga rebolusyonaryo ayon sa mga tuntunin ni Marx, sila rin ay magiging mga bagong mapaniil sa mga [[manggagawa]]. Bilang tugon sa kanilang pagpapatalsik mula sa Unang Internasyonal, itinatag ng mga anarkista ang Internasyonal ng St. Imier. Sa impluwensiya ni [[Peter Kropotkin]], isang Rusong [[Pilosopiya|pilosopo]] at [[siyentipiko]], nagkaroon ng malaking pagkakatulad ang anarko-komunismo at ang kolektibismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=5}} Ang mga anarko-komunista, na humango ng inspirasyon mula sa [[Komuna ng Paris]] ng 1871, ay nagsulong ng malayang pederasyon at ng pamamahagi ng mga kalakal ayon sa pangangailangan ng bawat isa.{{Sfn|Graham|2005|p=xii}} Sa panahong ito, may isang minorya ng mga anarkista ang yumakap sa taktika ng rebolusyonaryong karahasang pampolitika, na nakilala bilang propaganda ng gawa (''propaganda of the deed'').{{Sfn|Marshall|1993|pp=633–636}} Ang pagkakawatak-watak ng kilusang sosyalista sa Pransiya sa maraming pangkat, gayundin ang pagbitay at pagpapatapon sa maraming Komunardo sa mga kolonya ng bilangguan matapos supilin ang Komuna ng Paris, ay nagbigay-daan sa pag-usbong ng mga indibiduwalistang pagpapahayag at pagkilos sa larangang pampolitika.{{Sfn|Anderson|2004}} Bagaman maraming anarkista ang lumayo sa mga gawaing ito ng terorismo, nadungisan ang reputasyon ng buong kilusan, at isinagawa ang iba't ibang hakbang upang pigilan ang pagpasok ng mga anarkista sa [[Estados Unidos]], kabilang ang Batas sa Imigrasyon ng 1903, na kilala rin bilang Batas sa Pagbubukod sa mga Anarkista.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=633–636|2a1=Lutz|2a2=Ulmschneider|2y=2019|2p=46}} Ang iligalismo ay isa pang estratehiyang niyakap ng ilang anarkista sa panahong ito.{{Sfn|Bantman|2019|p=374}} Pagsapit ng simula ng ika-20 dantaon, humupa na ang kilusang terorista, at ang lugar nito ay napalitan ng anarko-komunismo at anarko-sindikalismo, habang ang anarkismo ay lumaganap sa iba't ibang panig ng daigdig.{{Sfn|Moya|2015|p=327}}{{Sfn|Levy|2011|p=16}} Sa [[Tsina]], may maliliit na pangkat ng mga mag-aaral na nagpakilala ng [[makatao]] at [[maka-agham]] na bersiyon ng anarko-komunismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=519–521}} Samantala, naging sentro ang [[Tokyo]] ng mga mapanghimagsik na kabataan mula sa iba't ibang bansa sa [[Silangang Asya]] na nagtungo sa kabisera ng [[Hapon]] upang mag-aral.{{Sfn|Marshall|1993|pp=519–521}} Sa [[Amerikang Latino]], naging pangunahing baluwarte ng anarko-sindikalismo ang [[Arhentina]], kung saan ito ang naging pinakaprominenteng [[ideolohiya]] ng kaliwa.{{Sfnm|1a1=Levy|1y=2011|1p=23|2a1=Laursen|2y=2019|2p=157|3a1=Marshall|3y=1993|3pp=504–508}} Nakilahok din ang mga anarkista sa Komuna ng Strandzha at sa Republika ng Kruševo, na itinatag sa [[Masedonya]] sa panahon ng Pag-aalsang Ilinden–Preobrazhenie noong 1903, gayundin sa [[Rebolusyong Mehikano]] noong 1910. Sa sunod-sunod na mga rebolusyon noong 1917–1923, nagkaroon ang mga anarkista ng iba't ibang antas ng aktibong pakikilahok.{{sfn|Marshall|1993|p=470}} Sa kabila ng mga pangamba, masigasig na nakilahok ang mga anarkista sa Rebolusyong Ruso bilang pagsalungat sa Kilusang Puti, lalo na sa Makhnovshchina. Nang makita nila ang tagumpay ng mga Bolshevik sa [[Rebolusyong Oktubre]] at ang sumunod na [[Digmaang Sibil sa Rusya]], maraming manggagawa at aktibista ang lumipat sa mga partidong komunista, na lumakas kapalit ng paghina ng anarkismo at iba pang kilusang sosyalista. Sa Pransiya at Estados Unidos, maraming kasapi ng malalaking kilusang sindikalista, gaya ng Pangkalahatang Kompederasyon ng Paggawa at ng Manggagawang Pang-industriya ng Mundo, ang umalis sa kanilang mga samahan at sumapi sa Komunistang Internasyonal.{{Sfn|Nomad|1966|p=88}} Gayunman, matapos maging matatag ang pamahalaang Bolshevik, dumanas ng matinding panunupil ang mga anarkista, kabilang noong Pag-aalsa sa [[Kronstadt]]. Maraming anarkista mula sa [[Petrograd]] at [[Mosku]] ang tumakas patungong [[Ukranya]], subalit kalaunan ay dinurog din ng mga Bolshevik ang kilusang anarkista roon.{{Sfn|Avrich|2006|p=204}} Dahil sa panunupil sa mga anarkista sa Rusya, umusbong ang dalawang bagong magkasalungat na kaisipan: ang platapormismo at ang sintesis na anarkistang. Layunin ng una na bumuo ng isang magkakaugnay na samahang mangunguna sa rebolusyon, samantalang tinututulan naman ng ikalawa ang anumang anyo ng organisasyong maihahalintulad sa isang partidong pampolitika. Sa [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]] noong 1936–1939, muling nakipag-alyansa ang mga anarkista at mga sindikalista (CNT at FAI) sa iba't ibang kilusang makakaliwa. Ang matagal nang tradisyon ng anarkismo sa [[Espanya]] ang naging dahilan upang gumanap ang mga anarkista ng mahalagang papel sa digmaan, lalo na sa Rebolusyong Espanyol ng 1936. Bilang tugon sa paghihimagsik ng hukbo, isang kilusang binigyang-inspirasyon ng anarkismo—na binubuo ng mga [[magsasaka]] at manggagawa at sinusuportahan ng mga armadong milisya—ang kumontrol sa [[Barcelona]] at sa malalawak na kanayunan ng Espanya, kung saan isinakolektibo nila ang mga lupain.{{Sfn|Bolloten|1984|p=1107}} Sa simula ng digmaan, nagbigay ang [[Unyong Sobyetiko|Unyong Sobyet]] ng limitadong tulong. Gayunman, nauwi ito sa matinding tunggalian sa pagitan ng mga komunista at iba pang pangkat ng makakaliwa sa isang serye ng mga pangyayaring nakilala bilang Mga Araw ng Mayo, habang pinagtibay ni [[Joseph Stalin]] ang kontrol ng Unyong Sobyet sa pamahalaang Republikano. Nagbunga ito ng panibagong pagkatalo ng mga anarkista sa kamay ng mga komunista.{{Sfn|Marshall|1993|pp=xi, 466}} ==== Pagkatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig ==== Sa pagtatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], lubhang nanghina ang kilusang anarkista. Pagsapit ng dekada 1960, muling sumigla ang anarkismo, na marahil ay dulot ng nakitang kabiguan ng [[Marxismo–Leninismo]] at ng mga tensiyong ibinunga ng [[Digmaang Malamig]].{{Sfn|Marshall|1993|p=539}} Sa panahong ito, lumitaw ang anarkismo sa iba't ibang kilusang tumutuligsa kapwa sa kapitalismo at sa estado, gaya ng mga kilusang laban sa sandatang nuklear, pangkapaligiran, pangkapayapaan, kontra-kultura ng dekada 1960, at ng Bagong Kaliwa.{{Sfn|Marshall|1993|pp=xi, 539}} Nagkaroon din ito ng paglipat mula sa dati nitong mapanghimagsik na katangian tungo sa mapanuksong repormismong kontra-ikapitalista. Naiugnay rin ang anarkismo sa subkulturang [[punk]], gaya ng makikita sa mga banda tulad ng Crass at Sex Pistols.{{Sfn|Marshall|1993|pp=493–494}} Ang mga umiiral na kaisipang [[Peminismo|peminista]] ng anarka-peminismo ay muling sumigla noong ikalawang yugto ng peminismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=493–494}} Sa panahong ito rin nagsimulang mabuo ang itim na anarkismo (''black anarchism''), na nakaimpluwensiya sa paglayo ng anarkismo mula sa dati nitong nakasentro sa [[Europa]].{{Sfn|Williams|2015|p=680}} Kasabay nito, nabigo itong magkaroon ng malawak na impluwensiya sa Hilagang Europa, habang naabot naman nito ang hindi pa nararanasang kasikatan sa [[Amerikang Latino]].{{Sfn|Harmon|2011|p=70}} Noong pagpasok ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], lalong lumawak ang kasikatan at impluwensiya ng anarkismo sa mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa [[digmaan]], at laban sa [[globalisasyon]].{{Sfn|Rupert|2006|p=66}} Lumago ang interes sa kilusang anarkista kasabay ng pag-igting ng kilusang kontra-globalisasyon,{{Sfn|Evren|2011|p=1}} na ang mga pangunahing kalipunan ng mga aktibista ay nakabatay sa mga pananaw na anarkista.{{Sfn|Evren|2011|p=2}} Naging kilala ang mga anarkista sa kanilang pakikilahok sa mga protesta laban sa [[Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal|World Trade Organization]] (WTO, o Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal), [[Group of Eight]] (G8, o Pangkat ng Walo), at World Economic Forum (WEF, o Pandaigdigan na Pagpupulong sa Ekonomiya). Sa mga protestang ito, ang mga pansamantalang pangkat na walang pinuno at hindi nagpapakilala, na tinatawag na ''black blocs'' o blokeng itim, ay nasangkot sa mga kaguluhan, pagsira ng [[ari-arian]], at mararahas na komprontasyon laban sa [[pulisya]]. Kabilang sa iba pang mga taktika sa pag-oorganisa na umusbong sa panahong ito ang mga ''affinity group'' (mga pangkat na binubuo ng magkakatulad ang layunin), ''security culture'' (kultura ng pagpapanatili ng seguridad), at paggamit ng mga desentralisadong [[teknolohiya]] gaya ng [[Internet]]. Isa sa pinakamahalagang pangyayari sa panahong ito ang mga komprontasyon sa kumperensiya ng WTO sa [[Seattle]] noong 1999.{{Sfn|Rupert|2006|p=66}} Habang hinuhubog ng kilusang ito ang radikalismo ng ika-21 dantaon, ang mas malawak na pagtanggap sa mga simulain ng anarkismo ay naging hudyat ng muling pagsigla ng interes sa anarkismo.{{Sfn|Evren|2011|p=2}} Gayunman, sa makabagong pagbabalita, madalas na binibigyang-diin ang karahasang isinagawa ng mga ''black bloc'' sa mga demonstrasyon at iniuugnay ito sa mga anarkista.<ref>{{Cite news |date=8 Oktubre 2013 |title=Black Blocs hijack Brazil teacher protests |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-24453113 |access-date=23 Hunyo 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Booth |first1=Robert |last2=Vallée |first2=Marc |date=1 Abril 2011 |title='Black bloc' anarchists behind anti-cuts rampage reject thuggery claims |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/society/2011/apr/01/anarchists-anti-cuts-march |access-date=23 Hunyo 2025 |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite news |date=3 Abril 2011 |title=Who are the Black Bloc and what are they trying to achieve? |language=en-AU |work=ABC News |url=https://www.abc.net.au/news/2011-04-04/blocwilliams/45890 |access-date=23 Hunyo 2025}}</ref> Bagaman may mga layuning rebolusyonaryo, marami sa mga makabagong anyo ng anarkismo ay hindi nakatuon sa komprontasyon. Sa halip, sinisikap nilang bumuo ng isang alternatibong paraan ng organisasyong panlipunan (alinsunod sa teorya ng kapangyarihang dalawahan o ''dual power''), na nakabatay sa ugnayang may pagtutulungan at kusang-loob na kooperasyon. Makikita ito sa mga pangkat tulad ng Food Not Bombs (Pagkain Hindi Bomba) at sa mga sentrong panlipunang pinamamahalaan ng mga kalahok mismo.{{Sfn|Honeywell|2021|}} Ang mas malawak na pagkapansin sa anarkismo ay nagbunsod din sa mas maraming iskolar sa mga [[Larangang akademiko|larangan]] tulad ng [[antropolohiya]] at [[kasaysayan]] na pag-aralan at makibahagi sa kilusang anarkista, bagaman higit na pinahahalagahan ng makabagong anarkismo ang pagkilos kaysa sa teoryang [[akademiko]].{{Sfnm|1a1=Williams|1y=2010|1p=110|2a1=Evren|2y=2011|2p=1|3a1=Angelbeck|3a2=Grier|3y=2012|3p=549}} Naging maimpluwensiya rin ang mga ideya ng anarkismo sa pag-unlad ng mga Zapatista sa [[Mehiko]] at ng Pederasyon Demokratiko ng Hilagang Siria, na mas kilala bilang Rojava, isang ''[[de facto]]'' na nagsasariling rehiyon sa hilagang [[Siria|SIria]].{{Sfn|Ramnath|2019|p=691}} == Paglaganap ng anarkismo sa Pilipinas == Ang anarkismo sa [[Pilipinas]] ay nag-ugat sa laban kontra [[kolonyalismo]] laban sa [[Imperyong Espanyol]] at naging maimpluwensiya sa [[Himagsikang Pilipino]] at sa maagang kilusang unyon ng mga manggagawa sa bansa. Matapos itong mapalitan ng Marxismo–Leninismo bilang pangunahing rebolusyonaryong kaisipan noong kalagitnaan ng ika-20 dantaon, muli itong sumigla bilang bahagi ng punk na subkultura kasunod ng pagkakahati-hati ng [[Partido Komunista ng Pilipinas]]. Mabilis na lumaganap ang nasyonalismong Pilipino sa buong kapuluan matapos ang Maluwalhating Rebolusyon ng 1868. Maraming intelektuwal na Pilipino, kabilang sina [[José Rizal]] at [[Marcelo H. del Pilar]], ang naglunsad ng [[Kilusang Propaganda]], na nanawagan ng mga reporma sa pamamahala ng [[Silangang Indiyas ng Espanya]].<ref>{{cite book|last1=Schumacher|first1=John|title=The Propaganda Movement, 1880–1895: The Creation of Filipino Consciousness, the Making of the Revolution|date=1997|publisher=Ateneo University Press|location=Manila|isbn=971-550-209-1|page=333|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last1=Agoncillo|first1=Teodoro|title=History of the Filipino People|url=https://archive.org/details/historyoffilipin00teod|url-access=registration|date=1990|publisher=Garotech Publishing|location=Lungsod Quezon|isbn=971-8711-06-6|edition=8|language=en}}</ref> Noong 1890, lumipat si Rizal sa Europa, kung saan nakilala niya ang mga kilusang anarkista sa Pransiya at Espanya. Sa Espanya, naging tagapayo niya ang Proudhonistang pederalista na si Francisco Pi y Margall.<ref name=":2">{{Cite book |last=Anderson|first=Benedict|title=Age of globalization : anarchists and the anticolonial imagination|date=2013|publisher=Verso|isbn=978-1-78168-144-2|pages=107, 159|oclc=864023954|language=en}}</ref><ref name=":02">{{cite journal|url=https://asj.upd.edu.ph/mediabox/archive/ASJ-49-1-2013/From%20Cadiz%20to%20La%20Liga%20-%20Spanish%20Context%20of%20Rizals%20Political%20Thought%20-%20Aseniero.pdf|pages=27–39|title=From Cádiz to La Liga: The Spanish Context of Rizal's Political Thought|first=George|last=Aseniero|date=31 Oktubre 2013|journal=Asian Studies: Journal of Critical Perspectives on Asia|publisher=[[University of the Philippines Diliman]]|volume=49|issue=1|location=Lungsod Quezon|issn=2244-5927|oclc=950730261|language=en}}</ref> Ang konsepto ng propaganda sa pamamagitan ng gawa (''propaganda of the deed'') ang naging partikular na inspirasyon sa ikalawang nobela ni Rizal na ''[[El filibusterismo]]'', na naglalarawan ng isang rebolusyon para sa pambansang paglaya laban sa mga kolonyal na awtoridad ng Espanya sa Pilipinas.<ref name=":2" /> Sa [[Nobelang Pilipino|nobelang]] iyon, inilarawan ni Rizal ang isang nabigong pagtatangka ng propaganda sa pamamagitan ng gawa sa katauhan ni Simoun, na nagtangkang pasabugin ang isang pagtitipong dinaluhan ng mga piling tao o elitista ng kolonyal na pamahalaan.<ref name=":12">{{cite book |last=Anderson|first=Benedict|title=The Age Of Globalization: Anarchists and the Anti-Colonial Imagination|publisher=Verso Books|year=2013|isbn=9781781681442|location=[[London]]|page=31|oclc=875370534|language=en}}</ref> Pagbalik niya sa [[Maynila]] noong 1892, itinatag ni Rizal ang [[La Liga Filipina]], isang lihim na samahan na nakatuon sa pagtutulungan, pagtatatag ng mga kooperatiba, at iba pang gawain.<ref name=":02" /> Dahil sa kaniyang mga gawain sa Liga, inaresto si Rizal at ipinatapon sa Dapitan.<ref>{{cite book |last1=Zaide|first1=Gregorio F.|title=Rizal: His Exile to Dapitan|date=1976|publisher=St. Mary's|pages=193|url=https://books.google.com/books?id=xPziMgEACAAJ&q=rizal+exile+in+dapitan|access-date=19 Agosto 2019|language=en}}</ref> Doon ay nagtayo siya ng isang [[ospital]], isang sistema ng panustos ng tubig, at isang [[paaralan]], kung saan siya nagturo at nagsagawa rin ng pagsasaka at [[paghahalaman]].<ref>{{cite book |last1=Gibbs|first1=Eloise A.|title=Rizal in Dapitan: A Story Based on the Life of José Rizal During His Exile in Dapitan|date=1960|publisher=University Book Supply|page=230|url=https://books.google.com/books?id=jqFAAAAAIAAJ&q=Rizal+in+dapitan|access-date=20 Agosto 2019|language=en}}</ref> Matapos ipatapon si Rizal, maraming nasyonalistang Pilipino ang nagtatag ng [[Katipunan]], isa pang lihim na samahan, subalit sa pagkakataong ito ay may layuning makamit ang kasarinlan mula sa Espanya sa pamamagitan ng isang himagsikan. Dahil sa inspirasyon mula sa mga akda ni Rizal, nag-organisa ang Katipunan ng armadong paglaban sa pamahalaang Espanyol sa pamumuno ni [[Andrés Bonifacio]].<ref>{{Citation|last=Agoncillo|first=Teodoro|author-link=Teodoro Agoncillo|title=The Revolt of the Masses: The story of Bonifacio and the Katipunan|publisher=[[University of the Philippines]] Press|location=Lungsod Quezon|year=1996|orig-year=1956|isbn=971-8711-06-6|url=https://books.google.com/books?id=SV_BAQAACAAJ|page=41|language=en}}</ref> Matapos mabunyag ang mga gawain ng Katipunan noong Agosto 1896, nagsimula ang Himagsikang Pilipino. Nag-alsa ang mga kasapi ng Katipunan sa [[Caloocan]],<ref name="Ocampo1995">{{cite book |last=Ocampo|first=Ambeth R.|title=Bonifacio's bolo|url=https://books.google.com/books?id=YWhxAAAAMAAJ|year=1995|publisher=Anvil Pub.|isbn=978-971-27-0418-5|page=8|language=en}}</ref> itinatag ang [[Republika ng Katagalugan]], at nagpahayag ng isang pambansang armadong himagsikan.<ref name="guererro1">{{citation |last1=Guererro|first1=Milagros|last2=Encarnacion|first2=Emmanuel|last3=Villegas|first3=Ramon|title=Andres Bonifacio and the 1896 Revolution|journal=Sulyap Kultura|volume=1|issue=2|pages=3–12|publisher=National Commission for Culture and the Arts|year=1996|url=http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1|access-date=2009-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20101115193832/http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1|archive-date=2010-11-15|url-status=dead|language=en}}</ref> Bagaman walang tuwirang naging bahagi si Rizal sa himagsikan, nilitis siya ng hukumang militar sa mga kasong paghihimagsik, sedisyon, at sabuwatan. Napatunayang nagkasala siya sa lahat ng paratang at binaril ng pulutong ng mga tagabaril bilang pagbitay.<ref>{{cite book|last1=Russell|first1=Charles Edward|last2=Rodriguez|first2=Eulogio Balan|title=The hero of the Filipinos: the story of José Rizal, poet, patriot and martyr|url=https://archive.org/details/herooffilipinoss00russ_0|year=1923|publisher=The Century co.|page=[https://archive.org/details/herooffilipinoss00russ_0/page/308 308]|language=en}}</ref> Noong 1897, napatalsik at ipinapatay si Bonifacio ni [[Emilio Aguinaldo]], na siyang umako sa pamumuno ng kilusang rebolusyonaryo.<ref>{{cite book|last1=Agoncillo|first1=Teodoro|title=History of the Filipino People|url=https://archive.org/details/historyoffilipin00teod|url-access=registration|date=1990|publisher=Garotech Publishing|location=Lungsod Quezon|isbn=971-8711-06-6|edition=8|pages=178–181|language=en}}</ref> Matapos mapalayas ang mga Espanyol mula sa kapuluan, nagtatag si Aguinaldo ng isang diktadura at ipinahayag ang [[kasarinlan ng Pilipinas]]. Gayunman, sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)|Kasunduan sa Paris]], pormal na isinuko ng Espanya ang Pilipinas sa Estados Unidos, na naging mitsa ng armadong tunggalian laban sa bagong tatag na [[Unang Republika ng Pilipinas]].<ref>{{cite book|last=Randolph|first=Carman Fitz|title=The Law and Policy of Annexation|chapter=Chapter I, The Annexation of the Philippines|publisher=BiblioBazaar, LLC|location=Charleston, South Carolina|year=2009|isbn=978-1-103-32481-1|language=en}}</ref> Sa panahon ng himagsikan, si [[Isabelo de los Reyes]] ay kabilang sa mga rebolusyonaryong ipinatapon sa Espanya, kung saan siya ay ibinilanggo sa Kastilyo ng Montjuïc. Doon ay nakilala niya ang ilang mga anarkista at sindikalista, at napag-aralan ang panitikang anarkista na ibinibigay sa kanya ng isang simpatetikong bantay.<ref name="Mojares">{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/268 268]|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Scott|first=William Henry|year=1992|title=The Union Obrera Democrática: First Filipino Trade Union|location=Lungsod Quezon|publisher=New Day|page=14|isbn=9789711004880|oclc=1187047203|language=en}}</ref> Matapos siyang makalaya, nakilala niya ang ilang mga palaisip na anarkista, kabilang sina Francesc Ferrer,<ref name="Saulo">{{Cite book |title=Communism in the Philippines : An Introduction|last=Saulo|first=Alfredo|date=2002|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9715504035|edition=Pinalaki|location=Maynila, Pilipinas|oclc=969406494|page=4|language=en}}</ref> at nabasa ang mga akda nina Pierre-Joseph Proudhon, Mikhail Bakunin, at Peter Kropotkin.<ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/n282 269]|language=en}}</ref> Matapos sumuko ang mga hukbo ni Emilio Aguinaldo at maitatag ang Pamahalaang Insular noong 1901, nakabalik si Isabelo sa Maynila,<ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/274 274]|language=en}}</ref> dala ang isang malaking koleksiyon ng mga akdang anarkista at sosyalista.<ref>{{Cite book |title=Komunista : the genesis of the Philippine Communist Party, 1902–1935|last=Richardson|first=Jim|date=2011|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715506267|location=Lungsod Quezon|oclc=756771087|page=15|language=en}}</ref> Dahil sa impluwensiya ng anarko-sindikalismo, pinangunahan niya ang isang bugso ng mga protesta at welga ng mga manggagawa sa Maynila, na humantong sa pagtatatag ng Unión Obrera Democrática (UOD), ang kauna-unahang makabagong pederasyon ng mga unyon ng manggagawa sa bansa.<ref>{{cite journal|last=Dennison|first=Eleanor|url=https://www.jstor.org/stable/3022423|title=Philippine Labor under the Commonwealth|journal=Far Eastern Survey|volume=7|issue=24|publisher=Institute of Pacific Relations|date=7 Disyembre 1938|pages=277–282|doi=10.2307/3022423|jstor=3022423|issn=0362-8949|oclc=4636899601|url-access=subscription|language=en}}</ref> Nang maglunsad ang UOD ng isang pangkalahatang welga noong Agosto 1902, isinailalim ito sa pagmamanman ng pulisya at inaresto si Isabelo.<ref>{{cite book|last=Pomeroy|first=William J.|year=1992|title=The Philippines: Colonialism, Collaboration, and Resistance|url=https://archive.org/details/philippinescolon00pome|location=New York|publisher=International|page=[https://archive.org/details/philippinescolon00pome/page/51 51]|isbn=9780717806928|oclc=246725565|language=en}}</ref><ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/279 279]|language=en}}</ref> Habang nasa bilangguan, naghain siya ng pagbibitiw sa UOD, subalit ipinagpatuloy ang kanyang gawain nina Hermenegildo Cruz, isang tagapag-organisa ng kilusang paggawa, at Arturo Soriano, isang pinuno ng welga. Isinalin ni Soriano sa [[wikang Tagalog]] ang dayalogo ni Errico Malatesta na ''Fra Contadini'' (''Sa Pagitan ng mga Magsasaka'') sa pamagat na Dalawang Magbubukid. Sa huli, nabuwag ang UOD dahil sa mga panloob na hidwaan. Ang pangkat ng mga katamtaman (''moderates''), sa pamumuno ni [[Lope K. Santos]], ay bumuo ng Unión del Trabajo de Filipinas (UTF) na sinuportahan ng Estados Unidos, samantalang ang pangkat ng mga radikal, sa pamumuno ni Hermenegildo Cruz, ay nagtatag ng Congreso Obrero de Filipinas (COF).<ref>{{Cite book |title=Komunista : the genesis of the Philippine Communist Party, 1902–1935|last=Richardson|first=Jim|date=2011|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715506267|location=Lungsod Quezon|oclc=756771087|page=21|language=en}}</ref> Nang maglaon, isinulat ni Santos ang nobelang ''[[Banaag at Sikat]]'', na tumatalakay sa dalawang magkaibigan: ang isa ay isang sosyalista at ang isa naman ay isang anarkista.<ref name="LKSantos">{{cite book|last=Santos|first=Lope K.|author-link=Lope K. Santos|title=[[Banaag at Sikat]]|publisher=Bookmark|location=Philippines|year=1988}}</ref> Bilang bahagi ng Kilusang Mayo a Kuwatro, nagtatag ang mga anarkistang Tsino ng isang sangay sa Maynila, kung saan naglathala sila ng mga babasahing anarkista na ipinamahagi sa buong Timog-silangang Asya.<ref>{{cite book|first=C.F.|last=Yong|title=The origins of Malayan Communism|location=[[Singapore]]|year=1997|page=18|publisher=Strategic Information and Research Development Centre|isbn=9789672165606|oclc=1112676175|language=en}}</ref> Gayunman, dahil sa pagbuwag sa UOD, humupa na noon ang kilusang anarkista sa malaking bahagi ng kapuluan. Nagpatuloy pa rin ang mga kaisipang anarkista sa hanay ng mga magsasaka, lalo na sa mga unyong magsasaka gaya ng Aguman ding Maldang Talapagobra (AMT; ''Liga ng mga Maralitang Manggagawa''), isang prente ng Partido Sosyalista ng Pilipinas.<ref name=":22">{{Cite book |last=Fegan|first=Brian|title=Philippine Social History: Global Trade and Local Transformation|publisher=Allen & Unwin|year=1982|editor-last=McCoy|editor-first=Alfred|location=Sydney|pages=107|chapter=The Social History of a Central Luzon Barrio|editor-last2=de Jesus|editor-first2=Ed|language=en}}</ref> Ang paglaganap ng mga kaisipang anarkistang ito ay pinadali ng mga babasahing ipinakilala nina Isabelo de los Reyes at Dominador Gómez sa loob ng Partido Sosyalista.<ref name=":23">{{Cite book |last=Fegan|first=Brian|title=Philippine Social History: Global Trade and Local Transformation|publisher=Allen & Unwin|year=1982|editor-last=McCoy|editor-first=Alfred|location=Sydney|pages=107|chapter=The Social History of a Central Luzon Barrio|editor-last2=de Jesus|editor-first2=Ed|language=en}}</ref> Pagkatapos ng Rebolusyong Ruso, nagsimulang mag-ugat ang Marxismo–Leninismo sa mga makakaliwang pangkat noong [[dekada 1920]]. Sa impluwensiya ng Partido Obrero de Filipinas, nakipag-ugnayan ang COF sa Red International of Labor Unions (Pulang Pandaigdigang Samahan ng mga Unyon ng Manggagawa) noong 1927.<ref>{{cite book|first=Edward Hallett|last=Carr|title=A History of Soviet Russia, Volume 14: Foundations of a Planned Economy: Volume 3, Part 3|location=[[Londres]]|publisher=Macmillan|year=1978|page=1040|oclc=1200091334|language=en}}</ref> Ang ugnayang ito ay nagdulot ng pagkakahati sa pagitan ng mga katamtaman at mga rebolusyonaryo sa loob ng COF, na humantong sa tuluyang pagkawatak-watak ng unyon.<ref>{{cite book|first=Crisanto|last=Evangelista|author-link=Crisanto Evangelista|title=The Split in the Philippine Labour Congress: Agents of U.S. Imperialists and Native Bourgeoisie Fail to Capture Congress|publisher=The Red International of Labor Unions|volume=1|issue=6/7|date=Agosto 1929|page=300|language=en}}</ref> Noong 1930, umusbong mula sa pagkakahating ito ang [[Partido Komunista ng Pilipinas]], na nagsimulang isentralisa ang pamamahala sa kilusang manggagawa.<ref name="Saulo" /> Sa una ay ipinagbawal ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Kataas-taasang Hukuman]] ang Partido Komunista,<ref name="Court1932">{{cite court |litigants=The People of the Philippine Islands v. Crisanto Evangelista, et al.|vol=GR L-36278|reporter=SCRA|court=Phil.|date=1932|url=http://www.lawphil.net/judjuris/juri1932/oct1932/gr_l-36278_1932.html|access-date=Marso 25, 2017|language=en}}</ref> subalit kalaunan ay ginawang legal ito matapos maitatag ang [[Komonwelt ng Pilipinas]], dahil sa lumalaking banta mula sa [[Imperyo ng Hapon]].<ref name="Saulo" /> Noong [[dekada 1970]], nagsimulang muling umusbong ang kilusang anarkista sa Pilipinas bilang bahagi ng umuusbong na subkulturang [[punk]] sa kapuluan, na nagtaguyod ng matibay na pilosopiya ng pagtutol sa awtoridad. Sa ilalim ng [[Batas militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|diktadurang Marcos]], dinala sa bansa ng mga nagbalik na kasapi ng diyaspora ang musikang punk, na palihim na ipinalaganap sa buong Maynila, na nagbunsod sa paglitaw ng kilusang Pinoy punk. Naging daluyan ang musikang punk ng pagpapahayag ng pagkadismaya ng kabataan sa konserbatibong lipunan, at noong [[dekada 1980]] ay nagkaroon ito ng hayagang pampulitikang katangian, kung saan maraming punk ang tahasang yumakap sa mga kaisipang anarkista.<ref name="Interview">{{cite book|url=https://www.alpineanarchist.org/r_i_philippines_english.html|chapter=Interview with Jong Pairez and Bas Umali about Anarchism in the Philippines|title=Von Jakarta bis Johannesburg|editor1=Gabriel Kuhn|editor2=Sebastian Kalicha|year=2010|first1=Jong|last1=Pairez|first2=Bas|last2=Umali|location=Münster|publisher=Unrast|isbn=9783897715066|oclc=919085683|language=en}}</ref> Ang pagkakahati-hati ng Partido Komunista ng Pilipinas matapos ang [[Himagsikang Lakas ng Bayan]] ay nagbunsod pa ng panibagong pagsigla ng mga gawaing anarkista sa kapuluan.<ref name="CH293">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=293|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Ayon sa isang [[salaysay]], isang selulang kadre ng Partido Komunista ang yumakap sa anarkismo.<ref name="CH293" /> Isa sa mga kaisipang umusbong mula sa pagkakahati ay ang demokrasyang bayan, na nagsusulong na ang wastong larangan para sa mga demokratikong inisyatiba ay ang lipunang sibil sa halip na ang estado.<ref>{{Cite web |title=Re-Imagining Philippine Revolution {{!}} Southeast Asian Anarchist Library |url=https://sea.theanarchistlibrary.org/library/isagani-serrano-re-imagining-philippine-revolution-en |access-date=2026-07-26 |website=sea.theanarchistlibrary.org}}</ref> Ang mga tinaguriang "demokratang bayan" ay pangunahing nahati sa pagitan ng mga minarkista, na lumahok sa pulitikang elektoral, at ng mga anarkista, na nakibahagi sa pag-oorganisa ng mga pamayanan.<ref>{{cite book|last=Törnquist|first=Olle|year=2002|title=Popular development and democracy|publisher=University of Oslo|url=http://folk.uio.no/ollet/final-edited-UNRISD-2.pdf|access-date=8 Pebrero 2012|location=[[Oslo]]|series=SUM Occasional Papers|issue=3|isbn=9788290391435|oclc=474607527|language=en}}</ref> Sa peryodikong ''Kasarinlan'', inilathala ng dating kasapi ng Partido Komunista na si Isagani Serrano ang [[sanaysay]] na ''Reimagining Philippine Revolution'', kung saan kanyang itinaguyod ang demokrasyang bayan, pinuna ang ideolohiya ng partido, at nagpanukala ng isang panlipunang rebolusyong laban sa estado.<ref>{{cite journal|url=https://sea.theanarchistlibrary.org/library/isagani-serrano-re-imagining-philippine-revolution-en|title=Reimagining Philippine Revolution|last=Serrano|first=Isagani|pages=80–81|year=1994|volume=10|issue=2|journal=Kasarinlan: Philippine Journal of Third World Studies|issn=2012-080X|oclc=939095270|publisher=[[University of the Philippines Diliman]]|location=[[Lungsod Quezon]]|language=en}}</ref> Patuloy na nakaakit ng mga tagasunod ang kilusang anarkista noong dekada 1990, lalo na matapos ang mga protesta laban sa WTO sa Seattle noong 1999, na nagdala sa anarkismo sa pangunahing talakayang pampubliko.<ref name="Interview" /> Isa sa mga grupong nabuo sa panahong ito ang Metro Manila Anarchist Confederation (MMAC, o Konpederasyon ng mga Anarkista sa [[Kalakhang Maynila]]), na naglalayong pag-ugnayin ang mga indibiduwal at kolektibo upang sama-samang kumilos, sa halip na bumuo ng isang [[Partidong pampolitika|partidong pampulitika]].<ref name="CH298">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=298–300|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Nagsimula ring mabuo ang iba pang organisadong pangkat ng mga anarkista, kung saan nagsanib ang ilang kolektibo upang itatag ang Anti-Capitalist Convergence Philippines (Pagtitipong Laban sa Kapitalismo sa Pilipinas), na nag-organisa ng mga protesta laban sa [[Pandaigdigang Pondong Pananalapi]] at sa [[Bangkong Pandaigdig]].<ref name="Ness">{{Cite encyclopedia |last1=Fernandez|first1=Erwin S.|editor1-last=Ness|editor1-first=Immanuel|title=Anarchism, Philippines|pages=1–2|date=2009|doi=10.1002/9781405198073.wbierp0068|language=en|isbn=978-1-4051-9807-3|publisher=John Wiley & Sons|encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest|df=mdy-all}}</ref> Bagama't umusbong at lumaganap sa Pilipinas ang iba't ibang kilusang sosyalista at komunista noong ika-20 dantaon, hindi kailanman nabuo ang isang organisadong partidong anarkista sa bansa.<ref>{{Cite web |last=Cruz |first=Elfren S. |date=Hulyo 30, 2026 |title=How communism began in the Philippines |url=https://www.philstar.com/opinion/2026/07/30/2545655/how-communism-began-philippines |access-date=2026-07-30 |website=Philstar.com}}</ref> Gayunpaman, hindi ito nangangahulugang hindi kailanman umiral ang anarkismo bilang isang kaisipan sa Pilipinas. Tulad na nabanggit sa artikulong ito, nakapasok sa bansa ang mga ideyang anarkista at anarko-sindikalista noong unang bahagi ng ika-20 dantaon. Sa kabila nito, hindi naging sapat ang lakas ng kilusang anarkista upang makapagtatag ng isang partidong pampulitika, at kalaunan ay natabunan ito ng lumalakas na impluwensiya ng Marxismo-Leninismo at ng mga organisadong partidong komunista. Noong 2001, lalo pang nahikayat ang mga Pilipino sa anarkismo sa panahon ng [[Ikalawang Rebolusyon sa EDSA|Ikalawang Himagsikang EDSA]] laban sa pamahalaan ni [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulong]] [[Joseph Estrada]]. Sa panahong ito, namahagi ang mga anarkista ng polyetong pinamagatang ''Organize Without Leaders!'' ("Mag-organisa nang Walang mga Pinuno!"), na nagbigay-diin sa kanilang kaibhan sa iba pang pangkat ng oposisyon na naglalayong makamit ang kapangyarihang pampulitika.<ref name="CH300">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=300–303|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Matapos maluklok sa kapangyarihan si [[Gloria Macapagal Arroyo]] bilang pangulo, maraming makakaliwa sa bansa ang nadismaya sa mga Himagsikang EDSA, na sa kanilang pananaw ay nauwi lamang sa pagpapalit ng naghaharing rehimen.<ref name="CH304">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=304–306|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Lalo pang tumindi ang pagkadismayang ito matapos ang nabigong [[EDSA Tres|EDSA III]], na mabilis na sinupil at nagresulta sa pag-aresto sa mga pinuno ng oposisyon, subalit nagpalawak din ng kamalayan ng publiko sa mga posibilidad ng sariling pag-oorganisa.<ref name="CH308">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=308|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Maging ang ilang kasapi ng Partido Komunista ay nagsimulang manawagan ng sistemikong pagbabago, sa halip na ang dati nilang panawagan para sa pagpapalit lamang ng rehimen.<ref name="CH311">{{cite thesis|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present |publisher=[[University of Western Australia]] |chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=311|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Kasunod ng mga himagsikang ito, nagsimulang manawagan ang mga makabagong Pilipinong anarkista, gaya ni Bas Umali, ng pagbuwag sa estadong-bansa ng Pilipinas at ng pagtatatag kapalit nito ng isang desentralisadong "kapuluang konpederasyon".<ref>{{cite web|url=http://www.anarkismo.net/article/2923|title=Archipelagic Confederation|date=26 Abril 2006|access-date=25 Hulyo 2021|last=Umali|first=Bas|work=Anarkismo.net|language=en}}</ref> Ang mga anarkistang paraan ng paglutas ng mga suliranin, na nakabatay sa sinaunang tradisyon ng bayanihan bago dumating ang mga mananakop at sinusuportahan, bukod sa iba pa, ng [[Kristiyanismo|Kristiyanong]] prinsipyo ng subsidyaridad,<ref name="delmundo2021">{{cite web|last=Del Mundo|first=Rubi|date=2021-04-21|title=Mutual Aid, Community Pantries Bring Out the Best in Filipinos and the Worst in Duterte's Inhumane Regime|url=https://cpp.ph/statements/mutual-aid-community-pantries-bring-out-the-best-in-filipinos-and-the-worst-in-dutertes-inhumane-regime|website=Philippine Revolution Web Central|language=en}}</ref> ay muling lumitaw sa pangunahing kamalayan bilang alternatibo sa kawalang-kapangyarihang dulot ng pagdepende sa iba.<ref name="mendizábal2021">{{cite web|url=https://kodao.org/putting-back-the-community-in-community-pantry/|title=Putting Back the "Community" in Community Pantry|website=Kodao|date=2021-04-27|first=L. S.|last=Mendizábal|language=en}}</ref> Isang halimbawa nito ang pagtatatag ng mga ''community pantry'' o [[bodegang bayan]] noong [[pandemya ng COVID-19]] at ang pagpapatuloy ng mga ito sa kabila ng hindi kanais-nais na kalagayang pampulitika at pang-ekonomiya.<ref name="yuvallos2021">{{cite news|url=https://nolisoli.ph/96642/opinion-maginhawa-community-pantry-ayuvallos-20210420/|newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]|date=20 Abril 2021|last=Yuvallos|first=Andreiana|title=The Gov't's Response to the Community-Pantry Movement? Policing and Bureaucracy|access-date=25 Hulyo 2021|publisher=Hinge Inquirer Publications|location=[[Makati]]|issn=0116-0443|oclc=243915470|language=en|archive-date=16 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210516125629/https://nolisoli.ph/96642/opinion-maginhawa-community-pantry-ayuvallos-20210420/|url-status=dead}}</ref><ref name="sadongdong2021">{{cite news|work=[[Manila Bulletin]]|url=https://mb.com.ph/2021/04/20/parlade-community-pantry-could-be-used-to-urge-public-to-revolt-vs-govt/|title=Parladé: Community Pantry Could be Used to Urge Public to Revolt vs. Gov't|date=20 Abril 2021|first=Martín|last=Sadongdong|access-date=25 Hulyo 2021|issn=0116-3086|oclc=42725386|publisher=Manila Bulletin Publishing Corporation|location=[[Maynila]]|language=en}}</ref><ref name="chúa2021">{{cite news|url=https://www.manilastandard.net/news/top-stories/352408/-communist-tag-halts-community-pantry-for-a-day.html|first=Adelle|last=Chúa|date=21 Abril 2021|newspaper=Manila Standard|title="Communist" Tag Halts Community Pantry for a Day|access-date=25 Hulyo 2021|publisher=Philippine Manila Standard Publishing, Inc.|location=[[Makati]]|issn=0116-5054|oclc=819413184|language=en}}</ref> Noong 2009, may iba't ibang grupong anarkista na sa Pilipinas. Kabilang sa mga ito ang panrehiyong Davao Anarchists Resistance Movement (DARM, o Kilusang Paglaban ng mga Anarkista ng Davao), ang anarka-peministang organisasyong Liberate the Clit Kolektiv (LiCK, o Palayain ang Clit Kolektiv), ang tagapaglathalang ''Dumpling Press'', ang organisasyong nagtataguyod ng pagpapalaya sa mga hayop na Youth Collective for Animal Liberation (YCAL, o Kolektibong Kabataan para sa Pagpapalaya ng mga Hayop), at ang Local Anarchist Network (LAN, o Lokal na Kalipunan ng mga Anarkista), na naglalarawan sa sarili bilang "maluwag na samahan ng mga anarkista" na binubuo ng iba't ibang tendensiya.<ref name="Ness" /> == Mga konsepto == === Propaganda ng gawa === Ang propaganda ng gawa, o propaganda sa pamamagitan ng gawa, ay isang uri ng tuwirang pagkilos na naglalayong maimpluwensiyahan ang opinyong pampubliko. Ang mismong pagkilos ay nilalayong magsilbing halimbawa na maaaring tularan ng iba at maging mitsa ng isang panlipunang rebolusyon. Madalas itong iniuugnay sa mga mararahas na pagkilos na isinagawa ng iba't ibang anarkista noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at unang bahagi ng ika-20 dantaon, kabilang ang mga pambobomba at [[asasinasyon]] na nakatuon laban sa estado at sa naghaharing uri bilang pagpapahayag ng pagtutol sa kapitalismo, gayundin ang panununog sa mga simbahan na tumatarget sa mga pangkat [[panrelihiyon]]. Gayunpaman, mayroon ding mga di-marahas na anyo ang propaganda ng gawa.<ref>{{cite book |last1=Woodcock|first1=George|chapter=Prologue|pages=11–32|jstor=10.3138/j.ctt2ttv2t.4|title=Anarchism|date=2004|publisher=University of Toronto Press|isbn=978-1-55111-629-7|quote-page=20|quote=the modern pacifist anarchists, …have tended to concentrate their attention largely on the creation of libertarian communities – particularly farming communities – within present society, as a kind of peaceful version of the propaganda by deed.|language=en}}</ref> Nilayon ang mga gawaing ito ng [[terorismo]] na magpasiklab ng isang "diwa ng paghihimagsik" sa pamamagitan ng pagpapakita na ang estado, ang gitna at nakatataas na uri, at ang mga organisasyong panrelihiyon ay hindi makapangyarihan sa lahat. Layunin din nitong udyukan ang estado na tumugon nang lalo pang mapaniil.<ref name="Merriman">{{cite book |last=Merriman|first=John M.|date=2016|title=The Dynamite Club: How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror|publisher=[[Yale University Press]]|page=[https://books.google.com/books?id=w8mtCwAAQBAJ&pg=PA63 63]|isbn=978-0-300-21792-6|language=en}}</ref> Noong Kongresong Panlipunang Rebolusyonaryo sa Londres noong 1881, pormal na inaprubahan ang taktikang ito.<ref name="Abidor">{{cite book |last=Abidor|first=Mitchell|url=https://books.google.com/books?id=ELZHEAAAQBAJ&pg=PT7|title=Death to Bourgeois Society: The Propagandists of the Deed|date=2016|publisher=PM Press|isbn=978-1-62963-112-7|language=en}}</ref> === Mutual na tulungan === Ang katawagang "''mutual aid''" tulungang mutuwal (o pagtutulungang-bayan) ay pinasikat ng pilosopong anarkista na si [[Peter Kropotkin]] sa kanyang kalipunan ng mga sanaysay na ''Mutual Aid: A Factor of Evolution''. Dito, ipinangatwiran niya na ang kooperasyon, at hindi ang kompetisyon, ang pangunahing puwersang nagtutulak sa [[ebolusyon]], sa pamamagitan ng [[Mutualismo|mutuwalismo]] sa [[biyolohiya]].<ref name="KropotkinRobinson2020">{{cite book |author1=Peter Kropotkin|author2=Victor Robinson|title=Mutual Aid – A Factor of Evolution: With an Excerpt from Comrade Kropotkin by Victor Robinson|url=https://books.google.com/books?id=CbLoDwAAQBAJ|chapter=Introduction|date=26 Mayo 2020|publisher=Read Books Limited|isbn=978-1-5287-9015-4|language=en}}</ref><ref name="Kropotkin">{{cite book |title=Mutual Aid: A Factor of Evolution|url=http://theanarchistlibrary.org/library/petr-kropotkin-mutual-aid-a-factor-of-evolution|last=Kropotkin|first=Petr|date=1902|via=The Anarchist Library|access-date=6 Mayo 2020|language=en}}</ref> Ipinahayag ni Kropotkin na ang pagtutulungang-bayan ay may praktikal na pakinabang sa pananatiling buhay ng mga tao at hayop at na ito ay naitaguyod sa pamamagitan ng [[likas na pagpili]]. Iginiit din niya na ang pagtutulungang-bayan ay masasabing kasintanda ng kultura ng tao.<ref name="Kropotkin" /> Ang pagkilalang ito sa malawak na katangian at pakinabang ng pagtutulungang-bayan sa bawat indibidwal ay salungat sa mga teorya ng [[Charles Darwin|Darwinismong]] panlipunan, na nagbibigay-diin sa kompetisyon ng mga indibiduwal at sa pananatili ng pinakamainam (''survival of the fittest''). === Pinakamababang antas na hindi maipagkakait === Ang ''irreducible minimum'' o pinakamababang antas na hindi maipagkakait ay isang pangunahing prinsipyong etikal sa ekolohiyang panlipunan ni Murray Bookchin.<ref>{{Cite book |last=Biehl |first=Janet |url=https://theanarchistlibrary.org/library/murray-bookchin-janet-biehl-the-murray-bookchin-reader |title=The Murray Bookchin Reader |date=1999 |language=en}}</ref> Nagmula ito sa pag-aaral ng mga katutubo at lipunang walang herarkiya. Ayon sa prinsipyong ito, ang bawat miyembro ng komunidad ay may walang-kondisyong karapatan sa mga pangunahing pangangailangan sa buhay,<ref>{{Cite news |last=Tokar |first=Brian |date=2008-03-01 |title=On Bookchin's Social Ecology and its Contributions to Social Movements {{!}} Institute for Social Ecology |language=en-US |work=Institute for Social Ecology |url=https://social-ecology.org/wp/2008/03/on-bookchins-social-ecology-and-its-contributions-to-social-movements/ |access-date=2026-07-21}}</ref> tulad ng pagkain, pabahay, at kalusugan—anuman ang kanilang naiambag na trabaho. === Pagwawalang-bisa sa paggawa === Partikular sa mga anarkistang lupon,<ref>{{Cite web |last=Ford|first=Nick|title=7 Key Concepts for Understanding Anti-Work Theory|url=https://www.filmsforaction.org/articles/7-key-concepts-for-understanding-antiwork-theory/|access-date=2022-08-09|website=Films For Action|language=en}}</ref> may ilan na naniniwalang ang [[Trabaho|paggawa]] ay lalong nahiwalay sa tao sa paglipas ng kasaysayan at sa likas na katangian nito ay hindi kasiya-siya at mabigat, kaya't hindi ito dapat ipataw sa pamamagitan ng mga paraang [[pang-ekonomiya]] o [[pampulitika]].<ref>{{Cite web |last=Peters|first=Adele|date=2015-02-02|title=Work Is Bullshit: The Argument For "Antiwork"|url=https://www.fastcompany.com/3041719/work-is-bullshit-the-argument-for-antiwork|access-date=2022-08-09|website=Fast Company|language=en-US}}</ref> Sa ganitong pananaw, may ilan na nananawagan sa pagpapatupad ng walang kondisyong batayang kita (''unconditional basic income'') at/o pagpapaikli ng linggo ng paggawa, gaya ng apat-na-araw na linggo ng trabaho.<ref>{{Cite web |last=Lashbrooke|first=Barnaby|title=The 'Anti-Work' Movement Is A Sign Something's Rotten In The Workplace|url=https://www.forbes.com/sites/barnabylashbrooke/2021/10/25/the-anti-work-movement-is-a-sign-somethings-rotten-in-the-workplace/|access-date=2022-08-09|website=[[Forbes]]|language=en}}</ref> Noong 1985, isinulat ng anarkista at sitwasyonistang manunulat na si Bob Black ang kinikilalang manipestong ''The Abolition of Work'' (''Ang Pagpapawalang-bisa sa Paggawa''). === Pagkakaisa ng pamamaraan at layunin === Sa anarkismo, ang pagkakaisa ng pamamaraan at layunin (''unity of means and ends'') ay tinatawag na politikang preporatibo. Sinasabi nito na ang mga paraang ginagamit sa pagbabago ng lipunan ay dapat mismong nagpapakita ng [[Kalayaan|malaya]], patas, at walang-gobyernong lipunan na gustong itayo. Ang politikang preporatibo ay mga paraan ng pag-oorganisa at mga ugnayang panlipunan na naglalayong isabuhay ang lipunang ninanais itatag ng isang pangkat sa hinaharap.<ref>{{cite web |last=Smith|first=E. T.|date=2023-02-01|title=Prefigurative Politics in Practice|url=https://commonslibrary.org/prefigurative-politics-in-practice/|access-date=2026-05-18|work=The Commons Library|language=en}}</ref> Sa praktika, kabilang dito ang pagbuo ng isang bagong lipunan "sa loob ng balangkas ng lumang lipunan" sa pamamagitan ng pamumuhay ayon sa mga pagpapahalaga at mga estrukturang panlipunang ninanais ng pangkat para sa hinaharap.<ref>{{cite web |title=Understanding Prefigurative Politics: A Deep Dive|url=https://www.classwithmason.com/2024/10/understanding-prefigurative-politics.html|website=Class with Mason|date=25 Oktubre 2024|access-date=25 Oktubre 2024|language=en}}</ref> Ayon kay Carl Boggs, na siyang lumikha ng katawagang ito, layunin ng politikang preporatibo na maisakatawan "sa loob mismo ng kasalukuyang pampulitikang gawain ng isang kilusan [...] ang mga anyo ng ugnayang panlipunan, pagpapasya, [[kultura]], at karanasang pantao na siyang pinakahuling mithiin nito," kaya't nagkakatugma ang paraan at ang layunin ng pagbabagong panlipunan.<ref>Boggs, Carl. 1977. Marxism, Prefigurative Communism, and the Problem of Workers' Control. [https://repository.library.brown.edu/studio/item/bdr:89258/ ''Radical America'' 11 (November)], 100; cf. Boggs Jr., Carl. Revolutionary Process, Political Strategy, and the Dilemma of Power. Theory & Society 4, Blg. 3 (Taglagas), 359-93. (sa Ingles)</ref> Minsan ding ipinagtatanggol ang politikang preporatibo batay sa paniniwalang ang mga layuning makakamit ng isang kilusang panlipunan ay "saligang hinuhubog ng mga paraang ginagamit nito."<ref>Leach, D. K. (2013). Prefigurative politics. The Wiley-Blackwell encyclopedia of social and political movements, 1004-1006. (sa Ingles)</ref> Ang preporatibismo ay ang pagsisikap na isabuhay o isagawa ang politikang preporatibo.<ref>{{Cite journal |last=Heffernan|first=Timothy|date=2020|title='Where Is the New Constitution?': Public Protest and Community-Building in Post–Economic Collapse Iceland|url=https://doi.org/10.3167/arcs.2020.060114|journal=Conflict and Society|volume=6|issue=1|pages=236–254|language=en}}</ref> === Anarkismo at pagkamakabansa o kontra-pagkamakabansa === Ang anarkismo at pagkamakabansa ay kapwa umusbong sa Europa kasunod ng [[Rebolusyong Pranses]] ng 1789, at may mahaba at matatag na ugnayan na maitutunton hanggang kay Mikhail Bakunin at sa kanyang pakikilahok sa kilusang Pan-Slabiko bago pa niya yakapin ang anarkismo. Mahaba rin ang kasaysayan ng pakikilahok ng mga anarkista sa mga kilusang makabansa sa iba't ibang panig ng daigdig, gayundin sa internasyonalismo. Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, malakas ang suporta ng anarkismo sa anasyonalismo at [[Esperanto]].<ref name="nodo50.org">Firth, Will. [http://www.nodo50.org/esperanto/anarkiismo.htm "Esperant Kaj Anarkiismo"]. ''Nodo50''. Nakuha noong 21 Setyembre 2020. "Anarkiistoj estis inter la pioniroj de la disvastigo de Esperanto. En 1905 fondiĝis en Stokholmo la unua anarkiisma Esperanto-grupo. Sekvis multaj aliaj: en Bulgario, Ĉinio kaj aliaj landoj. Anarkiistoj kaj anarki-sindikatistoj, kiuj antaŭ la Unua Mondmilito apartenis al la nombre plej granda grupo inter la proletaj esperantistoj, fondis en 1906 la internacian ligon Paco-Libereco, kiu eldonis la Internacian Socian Revuon. Paco-libereco unuiĝis en 1910 kun alia progresema asocio, Esperantista Laboristaro. La komuna organizaĵo nomiĝis Liberiga Stelo. Ĝis 1914 tiu organizaĵo eldonis multe da revolucia literaturo en Esperanto, interalie ankaŭ anarkiisma. Tial povis evolui en la jaroj antaŭ la Unua Mondmilito ekzemple vigla korespondado inter eŭropaj kaj japanaj anarkiistoj. En 1907 la Internacia Anarkiisma Kongreso en Amsterdamo faris rezolucion pri la afero de internacia lingvo, kaj venis dum la postaj jaroj similaj kongresaj rezolucioj. Esperantistoj, kiuj partoprenis tiujn kongresojn, okupiĝis precipe pri la internaciaj rilatoj de la anarkiistoj." (sa Esperanto)</ref><ref name="naturismo">{{cite news|last=Roselló|first=Josep Maria Roselló|date=17 Agosto 2005|url=http://www.nodo50.org/ekintza/article.php3?id_article%3D310|url-status=dead|title=Dossier: El naturalismo libertario en la península ibérica (1890-1939)|newspaper=Ekintza Zuzena|issue=32|archive-url=https://web.archive.org/web/20120320014704/https://www.nodo50.org/ekintza/article.php3?id_article=310|archive-date=20 Marso 2012|access-date=3 Hunyo 2014|quote=Proliferarán así diversos grupos que practicarán el excursionismo, el naturismo, el nudismo, la emancipación sexual o el esperantismo, alrededor de asociaciones informales vinculadas de una manera o de otra al anarquismo. Precisamente las limitaciones a las asociaciones obreras impuestas desde la legislación especial de la Dictadura potenciarуán indirectamente esta especie de asociacionismo informal en que confluirá el movimiento anarquista con esta heterogeneidad de prácticas y tendencias. Uno de los grupos más destacados, que será el impulsor de la revista individualista ''Ética'' será el Ateneo Naturista Ecléctico, con sede en Barcelona, con sus diferentes secciones la más destacada de las cuales será el grupo excursionista Sol y Vida.|language=es}}</ref><ref name="acracia">{{cite web|last=Díez|first=Xavier|date=1 Abril 2006|url=http://www.acracia.org/1-23a58lainsumision.pdf|url-status=dead|title=La insumisión voluntaria. El anarquismo individualista español durante la Dictadura y la Segunda República (1923-1938)|pages=1–36|archive-url=https://web.archive.org/web/20110723130358/http://www.acracia.org/1-23a58lainsumision.pdf|archive-date=23 Hulyo 2011|access-date=6 Mayo 2011|quote=La insumisión voluntaria: El anarquismo individualista español durante la Dictadura y la Segunda República (1923–1938).|language=es}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], inusig ng Espanyang Francoista ang mga anarkista at mga makabayang Katalan, na marami sa kanila ay malawakang gumagamit ng Esperanto.<ref name="Del Barrio">Del Barrio, Toño; Lins, Ulrich (27–29 Nobyembre 2006). [http://www.nodo50.org/esperanto/artik68es.htm "La utilización del esperanto durante la Guerra Civil Española"]. ''Nodo50''. International Congress on the Spanish Civil War. Hinango noong 21 Setyembre 2020. (sa Kastila)</ref> Iginiit ng anarkistang [[Irlandes]] na si Andrew Flood na ang mga anarkista ay hindi mga makabansa at lubos na tinututulan ang [[pagkamakabansa]]; sa halip, sila ay mga kontra-imperyalista.<ref name="Flood">Flood, Andrew. "An Anarchist Perspective on Irish Nationalism". Workers Solidarity Movement. (sa Ingles)</ref> Katulad nito, itinuturing ng Anarchist Federation (Pederasyong Anarkista) sa Britanya at Irlanda na ang pagkamakabansa ay isang ideolohiyang ganap na nakatali sa pag-unlad ng kapitalismo at hindi kayang lumampas dito.<ref name="Anarchist Federation">[http://www.afed.org.uk/publications/pamphlets-booklets/126-against-nationalism.html "Against Nationalism"]. Anarchist Federation. 3 Abril 2009. Retrieved 23 Setyembre 2020. (sa Ingles)</ref> Si Pierre-Joseph Proudhon, ang unang taong hayagang tumawag sa sarili bilang isang anarkista sa positibong diwa, ay tumutol sa pagkamakabansa, at iginiit na ang "pagwawakas ng militarismo ang misyon ng ika-19 na dantaon, kung hindi ay hahantong ito sa walang hanggang paghina".<ref>Woodcock, George. ''Pierre-Joseph Proudhon''. p. 233. (sa Ingles)</ref> Ayon kay Proudhon, sa ilalim ng kanyang mungkahing mutuwalismo, "wala nang magiging [[nasyonalidad]], wala nang bayang tinubuan sa pampulitikang kahulugan ng mga salitang ito; ang magiging kahulugan na lamang ng mga ito ay pook ng [[kapanganakan]]. Ang tao, anuman ang kanyang [[lahi]] o kulay, ay mamamayan ng daigdig; ang [[pagkamamamayan]] ay isang karapatang maaaring matamo saanman."<ref>Proudhon, Pierre-Joseph. ''General Idea of the Revolution in the Nineteenth Century''. p. 283. (sa Ingles)</ref> === ACAB === [[File:ACABBanner.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:ACABBanner.jpg|left|thumb|Mga anarkista sa [[Leipzig]], [[Alemanya]], na nagpoprotesta habang may hawak na bandilang may nakasulat na "''ACAB, all cops are b...''"]] Ang ACAB, isang daglat para sa ''all cops are bastards'' ("lahat ng pulis ay mga walanghiya" o "lahat ng pulis ay mga bastardo"), ay isang islogang pampulitika na iniuugnay sa mga tutol sa [[kapulisan]]. Karaniwan itong ginagamit bilang kasabihan sa mga ''graffiti'' o ipinapaukit bilang tato. Minsan ay isinusulat din ito bilang 1312, kung saan ang bawat bilang ay kumakatawan sa posisyon ng katumbas na titik sa [[Alpabeto|alpabetong]] Ingles (A=1, C=3, A=1, B=2). Ang pariralang ''all cops are bastards'' ay unang lumitaw sa [[Inglatera]] noong [[dekada 1920]],<ref name="Partridge1986">{{cite book|last=Partridge|first=Eric|title=A Dictionary of Catch Phrases|url=https://archive.org/details/dictionaryofcatc0000part_c8l4|publisher=Taylor & Francis|year=1986|isbn=978-0-415-05916-9|page=[https://archive.org/details/dictionaryofcatc0000part_c8l4/page/1 1]|language=en}}</ref><ref name=":13">{{Cite book|last1=Aitken-Smith|first1=Trent|title=The Tattoo Dictionary|last2=Tyson|first2=Ashley|date=2016|publisher=Octopus|isbn=978-1-78472-254-8|pages=13|language=en}}</ref><ref name="GQ">{{cite web|last=Groundwater|first=Colin|date=11 Hunyo 2020|title=A brief history of ACAB|url=https://www.gq-magazine.co.uk/politics/article/acab-meaning|access-date=11 Setyembre 2020|website=GQ|language=en}}</ref> at kalaunan ay pinaikli bilang "ACAB" ng mga manggagawang nagwewelga noong [[dekada 1940]].<ref name="GQ" /> Sa kasaysayan, ang daglat ay iniugnay sa mga [[kriminal]] sa Reyno Unido.<ref name=":13" /> Una itong naitala bilang tato ng mga bilanggo noong [[dekada 1970]], at karaniwang inilalagay ang tig-isang titik sa bawat daliri, o kung minsan ay ikinukubli bilang maliliit na tuldok sa bawat buko ng kamay.<ref name="ThompsonBlack2006">{{cite book|last1=Thompson|first1=Tim|url=https://archive.org/details/forensichumanide00thom_803|title=Forensic Human Identification: An Introduction|last2=Black|first2=Sue|publisher=Taylor & Francis|year=2006|isbn=978-0-8493-3954-7|page=[https://archive.org/details/forensichumanide00thom_803/page/n391 384]|url-access=limited|language=en}}</ref><ref name=":13" /> Noong 1970, ginamit ng ''Daily Mirror'' ang ACAB bilang pamagat ng isang artikulong nagsasaad na ito ay nakatatak sa isang kasapi ng ''Hells Angels'' na nakita sa [[lansangan]].<ref name="GQ" /> Ginamit din ng [[Direktor sa pelikula|direktor]] ng pelikulang si Sidney Hayers ang isang sinensurang bersyon ng [[parirala]] bilang pamagat ng kaniyang pelikulang [[krimen]] noong 1972 na ''All Coppers Are...''.''<ref>{{cite book|last=Elliot|first=Paul|title=Studying the British Crime Film|url=https://archive.org/details/studyingbritishc0000elli|publisher=Columbia University Press|year=2014|isbn=978-1-906-73374-2|pages=[https://archive.org/details/studyingbritishc0000elli/page/78 78]–79|language=en}}</ref>'' Noong 1977, nakita ng isang mamamahayag mula sa [[Newcastle upon Tyne]] ang daglat na nakasulat sa mga [[dingding]] ng isang selda sa bilangguan.<ref name="Partridge1986" /> Noong dekada 1980, naging simbolo ng kontra-establisimyento ang ACAB, lalo na sa loob ng mga subkulturang punk at ''skinhead'' (o ahit-ulo).<ref name=":13" /><ref name="GQ" /><ref name=":03">{{cite web|title=ACAB|url=https://www.adl.org/education/references/hate-symbols/acab|access-date=2019-05-30|website=Anti-Defamation League|language=en}}</ref> Lalo itong sumikat dahil sa awiting "A.C.A.B." ng bandang Oi! na the 4-Skins, na inilabas noong 1982.<ref name=":13" /><ref name="GQ" /> Sa mga sumunod na taon, naging tanyag ang ACAB bilang [[islogan]] ng mga ''hooligan'' at ''ultras'' sa [[Futbol|putbol]] sa Europa,<ref>{{Cite journal|last=Pollard|first=John|date=2016|title=Skinhead culture: the ideologies, mythologies, religions and conspiracy theories of racist skinheads|journal=Patterns of Prejudice|volume=50|issue=4–5|pages=398–419|doi=10.1080/0031322X.2016.1243349|s2cid=151502563|issn=0031-322X|language=en}}</ref><ref name=":13" /> gayundin ng mga kilusang anarkista at kontra-awtoritaryo sa iba't ibang panig ng mundo.<ref name="GQ" /> Sa ilang konteksto, itinuturing ng Anti-Defamation League (Liga Laban sa Paninirang-puri) ang parirala bilang isang simbolo ng pagkamuhi at inilalarawan ito bilang "isang matagal nang islogan sa kultura ng mga ''skinhead''," habang binabanggit ding ginagamit ito kapwa ng mga [[Rasismo|rasista]] at mga kontra-rasistang ''skinhead''.<ref name=":03" /><ref name="guerra">{{cite journal|last=Guerra|first=Nicola|title=Dalla strada alla letteratura, le spericolate e propizie vicende del forestierismo A.C.A.B.. Il contatto linguistico tra italiano e inglese nelle sottoculture Skinhead e Ultras|trans-title=From the road to literature, the reckless and auspicious events of the forestry industry A.C.A.B .. The linguistic contact between Italian and English in the Skinhead and Ultras subcultures|url=https://www.academia.edu/4566221|journal=Analele Universităţii Din Craiova, Seria Ştiinţe Filologice Linguistică Nr. 1-2|date=Enero 2013|publisher=Universităţii din Craiova|access-date=2020-06-03|language=en}}</ref> Matapos ang pagpaslang ng pulis na si Derek Chauvin kay [[George Floyd]] noong Mayo 2020, mas naging madalas ang paggamit ng katawagang ACAB ng mga taong tutol sa kapulisan.<ref name="vice_acab">{{cite news |work=Vice|last=Poulter|first=James|title=How 'ACAB' Became the Universal Anti-Police Slogan|url=https://www.vice.com/en/article/acab-all-cops-are-bastards-origin-story-protest/|access-date=2020-08-26|date=2020-06-08|language=en}}</ref> Habang lumalaganap sa buong Estados Unidos ang mga protesta bilang tugon sa [[Pagpatay kay George Floyd|pagkamatay ni Floyd]] at ang mga talakayan tungkol sa karahasang isinasagawa ng pulisya na may motibong panlahi, mas madalas ding nabanggit ang ACAB sa mga plataporma ng [[hatirang pangmadla]], at nagsimula ring ibenta ang mga produktong may nakalimbag na daglat na ito.<ref name="vice_acab" /> Ayon sa mga tagapagtaguyod ng katawagan, ang ACAB ay nangangahulugang ang bawat pulis ay may pananagutan sa isang hindi makatarungang sistema. [[Pangangatuwiran|Ipinapangatuwiran]] nila na kahit hindi mismo nakikilahok ang isang pulis sa kalupitan ng pulisya o sa [[rasismo]] sa pagpapatupad ng [[batas]], may [[pananagutan]] pa rin siya sa mga ginawa ng kaniyang mga kasamahan dahil hindi niya ito tinututulan o sinusubukang pigilan.<ref>{{Cite web|date=2020-06-01|title=What I mean when I say I want to abolish the police|url=https://www.independent.co.uk/voices/acab-abolish-police-george-floyd-protests-cops-a9543386.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20200602083406/https://www.independent.co.uk/voices/acab-abolish-police-george-floyd-protests-cops-a9543386.html|archive-date=2020-06-02|url-access=limited|url-status=live|access-date=2021-12-17|website=The Independent|language=en}}</ref> === Pagbuwag sa bilangguan === [[File:La_presó_és_tortura.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:La_pres%C3%B3_%C3%A9s_tortura.jpg|thumb|Isang ''graffiti'' o sulat sa pader sa [[Cataluña]] na nakasulat sa [[wikang Kastila]] na may salin na "Ang bilangguan ay pagpapahirap" at simbolong Bilog-A ng anarkismo.]] Ang pagbuwag sa bilangguan (''prison abolition'') ay isang kilusan na naglalayong buwagin ang bilangguan bilang isang institusyon.<ref name="Frampton">{{cite news |last1=Frampton|first1=Thomas Ward|title=The Dangerous Few: Taking Seriously Prison Abolition and Its Skeptics|url=https://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/hlr135&div=98&id=&page=|access-date=15 Agosto 2025|work=Harvard Law Review|date=2021–2022|pages=2013|language=en}}</ref> Hindi tulad ng reporma sa bilangguan, layunin ng pagbuwag sa bilangguan na magtatag ng isang sistema ng [[Katarungan|hustisyang]] pangkriminal na hindi gumagamit ng pagkakapiit bilang paraan ng pagpaparusa. Karaniwang itinataguyod ng mga tagasuporta nito ang makapanunumbalik na hustisya, na naglalayong maituwid at maibalik sa lipunan ang mga [[nagkasala]], sa halip na ang mapagganting hustisya, na naglalayong magparusa sa nagkasala batay sa tindi ng kaniyang krimen. Madalas ding isinusulong ng mga tagapagtaguyod ng pagbuwag sa bilangguan ang malalaking pagbabagong pang-estruktura upang maiwasan ang krimen sa antas ng [[lipunan]] sa pamamagitan ng pagtugon sa mga ugat nito. Ayon sa pananaw na ito, ang krimen ay bunga ng mga suliraning panlipunan tulad ng rasismo at [[kahirapan]]. Bahagyang nabuo ang kilusan para sa pagbuwag sa bilangguan sa Estados Unidos bilang tugon sa pag-aalsa sa Bilangguan ng Attica noong 1971, na nagbigay-pansin sa mga di-makataong kalagayang laganap sa mga bilangguan. Ang mga kilalang aktibista, lalo na si Angela Davis, ay nakatulong upang mabigyang-pansin ang usapin ng pagbuwag sa bilangguan, bagaman nanatili itong higit na limitado sa mga makakaliwang pangkat at mga akademikong lupon. Muling sumigla ang interes sa kilusan matapos ang pagpaslang kay George Floyd noong 2020 at ang mga kaguluhang sibil na sumunod dito, na nagbigay-diin sa mga hindi pagkakapantay-pantay batay sa lahi sa loob ng sistemang hustisyang pangkriminal. === Pagpapalaya sa kabataan === Ang pagpapalaya sa mga bata (''child liberation'') sa anarkismo ay ang paniniwala na ang mga bata at [[kabataan]] ay nararapat magkaroon ng buong awtonomiya, respeto, at kalayaan mula sa panunupil ng mga matatanda, mapilitang pagpapalaki ng magulang, at sapilitang pag-aaral. Pangunahing layunin nito na wakasan ang pagtrato sa mga bata bilang pag-aari ng [[magulang]], palitan ang mga tradisyonal na paaralan ng mga boluntaryong espasyo sa pag-aaral, at tiyakin ang tulong-komunidad para sa mga pangunahing pangangailangan. Ang kilusan para sa mga karapatan ng kabataan (''youth rights movement''), na inilalarawan din bilang pagpapalaya sa kabataan (''youth liberation''), ay isang umuusbong na kilusang mula sa mga karaniwang mamamayan na naglalayong labanan ang [[Diskriminasyon sa gulang|diskriminasyon sa edad]] at isulong ang mga karapatang sibil ng mga kabataan—yaong mga hindi pa umaabot sa edad ng legal na ganap na gulang, na 18 taong gulang sa karamihan ng mga bansa. May ilang pangkat na nilalabanan ang pedopobya at ephebipobiya sa lipunan sa pamamagitan ng pagtataguyod ng tinig ng kabataan, pagbibigay-kapangyarihan sa kabataan, at sa huli, ng pagkakapantay-pantay sa pagitan ng mga henerasyon sa pamamagitan ng pakikipagtuwang ng kabataan at mga nakatatanda.<ref>Fletcher, A. (2006) ''[http://www.commonaction.org/WYVH.pdf Washington Youth Voice Handbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081001193809/http://www.commonaction.org/WYVH.pdf|date=2008-10-01}}'' Olympia, WA: CommonAction. (sa Ingles)</ref> Maraming tagapagtaguyod ng mga karapatan ng kabataan ang itinatangi ang kanilang kilusan mula sa kilusan para sa mga karapatan ng mga bata, sapagkat ipinapangatuwiran nilang ang huli ay nagsusulong ng mga pagbabagong kadalasang higit na naghihigpit sa mga bata at kabataan.<ref>Axon, K. (n.d.) [https://web.archive.org/web/20080215235519/http://www.asfar.org/zine/1st/Pedophobia.html ''The Anti-Child Bias of Children's Advocacy Groups''] Chicago, IL: Americans for a Society Free of Age Restrictions. (sa Ingles)</ref> === Anarkiyang pakikipagrelasyon === [[File:RA_symbol.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:RA_symbol.jpg|left|thumb|Simbolo ng anarkiyang pakikipagrelasyon]] Ang anarkiyang pakikipagrelasyon ay ang paglalapat ng mga prinsipyong anarkista sa mga [[ugnayang interpersonal]].<ref name=":4">{{Cite book |last=Pérez-Cortés|first=Juan-Carlos|title=Relationship Anarchy: Occupy Intimacy!|date=2022|publisher=La Oveja Roja|isbn=979-8-3680-3944-2|location=Madrid|language=en}}</ref> Kabilang sa mga pangunahing pagpapahalaga nito ang awtonomiya, mga gawaing laban sa herarkiya, pagtutol sa normatibidad, at pagkakaugnayang nakabatay sa pagtutulungan ng pamayanan.<ref>{{Cite web|title=The Difference Between Relationship Anarchy and Non-Hierarchical Polyamory|url=http://www.relationship-anarchy.com/videos/2016/6/20/the-difference-between-relationship-anarchy-and-non-hierarchical-polyamory|website=Relationship Anarchy|language=en-GB|access-date=2020-05-07|archive-date=2020-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200503103805/http://www.relationship-anarchy.com/videos/2016/6/20/the-difference-between-relationship-anarchy-and-non-hierarchical-polyamory|url-status=dead}}</ref><ref name=":24">{{Cite web|date=2020-09-05|title=The Great Showdown of Hierarchical Polyamory vs. Relationship Anarchy|url=http://thenewmodality.com/the-great-showdown-of-hierarchical-polyamory-vs-relationship-anarchy/|access-date=2022-02-14|website=The New Modality|language=en-US|archive-date=2022-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20220120105438/http://thenewmodality.com/the-great-showdown-of-hierarchical-polyamory-vs-relationship-anarchy/|url-status=live}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|title=Can relationship anarchy create a world without heartbreak? {{!}} Aeon Ideas|url=https://aeon.co/ideas/can-relationship-anarchy-create-a-world-without-heartbreak|access-date=2022-02-14|website=Aeon|language=en|archive-date=2020-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200320145346/https://aeon.co/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=What Is Relationship Anarchy?|url=https://www.mindbodygreen.com/articles/what-is-relationship-anarchy|publisher=Mindbodygreen|access-date=2023-04-26|website=MBGRelationships|date=2 Agosto 2020|archive-date=2023-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230426200016/https://www.mindbodygreen.com/articles/what-is-relationship-anarchy|url-status=live|language=en}}</ref> Hayagan itong tumututol sa amatonormatibidad<ref>{{Cite web|date=2018-05-09|title=Are You Radical Enough to Be a Relationship Anarchist?|url=https://www.gq.com/story/relationship-anarchy|access-date=2022-02-14|website=GQ|language=en-US|archive-date=2020-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200320213043/https://www.gq.com/story/relationship-anarchy|url-status=live}}</ref> at mononormatibidad, at karaniwan—bagaman hindi sa lahat ng pagkakataon—na hindi monogamo.<ref name=":14">{{Cite web|last=Heaney|first=Katie|date=2018-10-23|title=What It's Like Being a Relationship Anarchist|url=https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|access-date=2022-02-14|website=The Cut|language=en-us|archive-date=2022-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417014230/https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|url-status=live}}</ref><ref name=":3" /><ref name=":04">{{Cite web|last=Lopez|first=Veronica|date=2021-10-15|title=Here's What to Know About Relationship Anarchy|url=https://www.cosmopolitan.com/sexopedia/a37973461/relationship-anarchy/|access-date=2022-02-13|website=Cosmopolitan|language=en-US|archive-date=2021-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20211206194702/https://www.cosmopolitan.com/sexopedia/a37973461/relationship-anarchy/|url-status=live}}</ref><ref name=":15">{{Cite web|last=Heaney|first=Katie|date=2018-10-23|title=What It's Like Being a Relationship Anarchist|url=https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|access-date=2022-02-14|website=The Cut|language=en-us|archive-date=2022-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417014230/https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|url-status=live}}</ref> Naiiba ito sa poliyamorya, ''solo poly'', ''swinging'', at iba pang anyo ng pakikipagrelasyon, sapagkat maaaring taglay pa rin ng mga ito ang mga estrukturang gaya ng amatonormatibidad, herarkiya ng mga matalik na relasyon, at mga tuntuning naglilimita sa awtonomiya.<ref name=":24" /><ref name=":04" /><ref name="De las Heras Gómez pp. 644–660">{{cite journal |last=De las Heras Gómez|first=Roma|title=Thinking Relationship Anarchy from a Queer Feminist Approach|journal=Sociological Research Online|publisher=SAGE Publications|volume=24|issue=4|date=2018-12-20|issn=1360-7804|doi=10.1177/1360780418811965|pages=644–660|s2cid=220124663|url=https://qsu070.noblogs.org/files/2020/10/De-las-Heras-G%C3%B3mez-2018-Thinking-Relationship-Anarchy-from-a-Queer-Feminist-Approach.pdf|access-date=2022-12-19|archive-date=2022-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20221219162224/https://qsu070.noblogs.org/files/2020/10/De-las-Heras-G%C3%B3mez-2018-Thinking-Relationship-Anarchy-from-a-Queer-Feminist-Approach.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Binibigyang-kahulugan din ang anarkiyang pakikipagrelasyon bilang isang bagong paradigma kung saan ang pagiging malapit sa isa't isa at awtonomiya ay hindi na itinuturing na mga bagay na likas na nagkakasalungatan o lumilikha ng suliranin sa loob ng isang relasyon.<ref>{{cite web |last1=Guillén|first1=Ricardo|title=Beyond romantic love – an analysis of how the dilemma of closeness vs. autonomy is handled in relationship anarchy discourse|url=https://lup.lub.lu.se/student-papers/search/publication/8968241|website=LUP Student Papers|publisher=Lund University Libraries|access-date=29 Nobyembre 2021|archive-date=19 Oktubre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019121447/https://lup.lub.lu.se/student-papers/search/publication/8968241|url-status=live|language=en}}</ref> == Perspektibong pang-ekonomiya == === Komunismong anarkista === Ang anarkistang komunismo{{refn|Kilala din bilang "anarko-komunismo"<ref>{{cite book |last1=Hodges |first1=Donald C. |url=https://books.google.com/books?id=Pu7zAgAAQBAJ |title=Sandino's Communism: Spiritual Politics for the Twenty-First Century |year=2014 |publisher=University of Texas Press |isbn=978-0292715646 |language=en |page=[https://books.google.com/books?id=Pu7zAgAAQBAJ&q=Anarcho-communism&pg=PA3 3] |access-date=21 Disyembre 2019 |archive-date=22 Hulyo 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210722044609/https://books.google.com/books?id=Pu7zAgAAQBAJ |url-status=live |via=Google Books}}</ref><ref>{{cite book |last1=Kinna |first1=Ruth|title=The Bloomsbury Companion to Anarchism |url=https://books.google.com/books?id=dNuoAwAAQBAJ |year=2012 |publisher=Bloomsbury Publishing|language=en |isbn=978-1441142702 |language=en |page=[https://books.google.com/books?id=dNuoAwAAQBAJ&q=Anarcho-communism&pg=PA329 329] |access-date=21 Disyembre 2019 |archive-date=15 Enero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115214158/https://books.google.com/books?id=dNuoAwAAQBAJ |url-status=live |via=Google Books}}</ref><ref>{{cite book |last1=Wetherly |first1=Paul |title=Political Ideologies |url=https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ |date=2017 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0198727859 |pages=[https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&q=anarcho-communism 130], [https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&q=anarcho-communism 137], [https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&q=anarcho-communism 424] |language=en |access-date=21 Disyembre 2019 |archive-date=22 Hulyo 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210722044620/https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ |url-status=live |via=Google Books}}</ref> o "komunismong libertaryo".{{Sfn|Nettlau|1996|p=145}}<ref>{{cite book |last=Bolloten |first=Burnett |url=https://books.google.com/books?id=-VarDLHA3_YC&q=%22libertarian%20communism%22&pg=PA65 |title=The Spanish Civil War: Revolution and Counterrevolution |publisher=University of North Carolina Press |year=1991 |isbn=978-0807819067 |page=65 |access-date=25 Marso 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220211095511/https://books.google.com/books?id=-VarDLHA3_YC&q=%22libertarian%20communism%22&pg=PA65 |archive-date=11 Pebrero 2022 |url-status=live |via=Google Books|language=en}}</ref>|group=nb|name=nb4}} ay isang pinakadulong-kaliwang ideolohiyang pampulitika at paaralan ng kaisipang anarkista na nagsusulong ng isang anyo ng komunismo. Ang [[komunismo]] (mula sa salitang [[Wikang Latin|Latin]] na ''communis'', na nangangahulugang "panlahat" o "pangkaraniwan"){{sfn|Ball|Dagger|2019}}{{sfn|Ball|Dagger|2019}} ay isang ideolohiyang pampulitika at pang-ekonomiya na naglalayong lumikha ng isang lipunang komunista—isang kaayusang sosyoekonomikong walang uri na nakasentro sa sama-samang pagmamay-ari ng mga kasangkapan sa produksyon, distribusyon, at pagpapalitan, at namamahagi ng mga produkto sa lipunan batay sa pangangailangan.<ref>{{cite book |last=Ely|first=Richard T|title=French and German socialism in modern times|date=1883|publisher=Harper & Brothers|location=New York|pages=35–36|oclc=456632|quote=All communists without exception propose that the people as a whole, or some particular division of the people, as a village or commune, should own all the means of production{{snd}}land, houses, factories, railroads, canals, etc.; that production should be carried on in common; and that officers, selected in one way or another, should distribute among the inhabitants the fruits of their labor.|language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Bukharin|first1=Nikolai|title=The ABC of Communism|last2=Preobrazhensky|first2=Yevgeni|date=1922|publisher=Communist Party of Great Britain|location=Londres, Inglatera|pages=72–73, § 20|translator-last1=Paul|translator-first1=Cedar|chapter=Distribution in the communist system|access-date=18 Agosto 2021|orig-date=1920|translator-last2=Paul|translator-first2=Eden|chapter-url=https://www.marxists.org/archive/bukharin/works/1920/abc/ABC-of-Communism.pdf#page=67|via=Marxists Internet Archive|archive-url=https://web.archive.org/web/20250212173140/https://www.marxists.org/archive/bukharin/works/1920/abc/ABC-of-Communism.pdf#page=67|archive-date=12 Pebrero 2025|language=en}}</ref><ref name="Steele p.43">{{harvp|Steele|1992|p=43}}: "One widespread distinction was that socialism socialised production only while communism socialised production and consumption."</ref> Nananawagan ang anarkistang komunismo sa pag-aalis ng mga herarkiya, gayundin ng pribadong pag-aari, subalit pinananatili ang personal na pag-aari at ang mga bagay, [[Kalakalan|kalakal]], at serbisyong kolektibong pag-aari. Sinusuportahan nito ang panlipunang pagmamay-ari ng ari-arian at ang pamamahagi ng mga [[yaman]] ayon sa prinsipyong "[[mula sa bawat isa ayon sa kaniyang kakayahan, para sa bawat isa ayon sa kaniyang pangangailangan]]." Unang nabuo ang anarkistang komunismo bilang isang natatanging kaisipan sa seksiyong Italyano ng ''International Workingmen's Association''.{{Sfn|Pernicone|1993|pp=111–113}} Nang maglaon, naging mahalaga ang mga teoretikal na akda ni Peter Kropotkin, sapagkat pinalawak at pinaunlad ng mga ito ang kapuwa maka-organisasyong agos ng anarkistang komunismo at ang maka-pag-aalsang agos na tumututol sa pormal na organisasyon.{{Sfn|Pengam|1987|pp=74–75}} Kabilang sa mga halimbawa ng mga lipunang anarkistang komunista ang mga teritoryong anarkista ng Makhnovshchina noong Rebolusyong Ruso,<ref>{{cite book |last=Skirda|first=Alexandre|title=Nestor Makhno: Anarchy's Cossack|publisher=AK Press|year=2004|isbn=1902593685|location=Edinburgh|page=394|translator-last=Sharkey|translator-first=Paul|oclc=58872511|orig-year=1982|language=en}}</ref> at ang mga teritoryo ng Rebolusyong Espanyol, lalo na ang rebolusyonaryong Cataluña.<ref>{{cite book |url=http://www.revoltlib.com/?id=1045|first=Murray|last=Bookchin|archive-url=https://web.archive.org/web/20211023194646/http://www.revoltlib.com/%3Fid%3D1045|archive-date=23 October 2021|title=To Remember Spain: The Anarchist and Syndicalist Revolution of 1936|date=2 Pebrero 2017|quote=In anarchist industrial areas like Catalonia, an estimated three-quarters of the economy was placed under workers' control, as it was in anarchist rural areas like Aragon. [...] In the more thoroughly anarchist areas, particularly among the agrarian collectives, money was eliminated and the material means of life were allocated strictly according to need rather than work, following the traditional precepts of a libertarian communist society.|language=en}}</ref> === Mutuwalismo === {{main|Mutuwalismo}} Ang [[Mutualismo|mutuwalismo]] ay isang paaralan ng kaisipang anarkista at teoryang pang-ekonomiya na nagsusulong ng pagkontrol ng mga manggagawa sa mga kasangkapan ng produksyon, ng isang malayang pamilihan na binubuo ng mga indibiduwal na [[Artesano|artisano]], mga nag-iisang pagmamay-ari, at mga [[kooperatiba]] ng mga manggagawa, gayundin ng mga karapatan sa pag-aari batay sa okupasyon at paggamit. Bilang mga tagapagtaguyod ng teorya ng halaga ng paggawa at teorya ng paggawa sa pagmamay-ari, tinututulan ng mga mutuwalista ang lahat ng anyo ng renta sa ekonomiya, [[Tubo (ekonomika)|tubo]], at [[interes]] na lampas sa nominal na interes, sapagkat itinuturing nila ang mga ito na nakabatay sa pagsasamantala sa paggawa. Hangarin ng mga mutuwalista na bumuo ng isang ekonomiyang walang akumulasyon ng kapital o konsentrasyon ng pagmamay-ari ng lupa. Hinihikayat din nila ang pagtatatag ng sariling pamamahala ng mga manggagawa, na sa kanilang pananaw ay maaaring suportahan sa pamamagitan ng paglalabas ng mutuwal na kredito ng mga mutuwal na bangk, na may layuning makalikha ng isang lipunang [[pederal]]. Ayon kay Peter Kropotkin, nagmula ang mutwalismo sa mga pangyayari ng Rebolusyong Pranses, lalo na sa pederalista at tuwirang demokratikong estruktura ng [[Komuna ng Paris]].{{Sfn|Marshall|1993|pp=431-432}} Ang mga saligan ng teoryang pang-ekonomiya ng mutwalismo ay nag-ugat sa radikalismo ng [[Mga Ingles|Ingles]] na [[Sosyalismo|sosyalistang]] si Thomas Spence. Hinango niya mula sa [[Bibliya]], gayundin sa mga liberal na akda nina [[John Locke]] at James Harrington, ang panawagang buwagin ang pribadong pagmamay-ari at ilagay ang kontrol sa produksyon sa mga manggagawa sa pamamagitan ng mga kooperatiba ng mga manggagawa.{{Sfn|Carson|2018|p=83}} Unang ginamit ang katawagang "mutuwalismo" noong dekada 1820. Sa simula, itinuring itong kasingkahulugan ng mga katawagang tulad ng "mutuwal na pagtutulungan", "pagkakatumbasan", at "makatarungang pakikitungo".{{Sfn|Wilbur|2019|p=213}} Noong 1822, ginamit ng Pranses na pilosopong utopista na si [[Charles Fourier]] ang katawagang mutuwalismong pinagsamang nagtatagpo (Pranses: ''mutualisme composé convergent'') upang ilarawan ang isang anyo ng progresibong [[edukasyon]] na iniangkop sa Sistemang Monitoriyal ng mga mag-aaral na nagsisilbing guro sa kapwa mag-aaral.{{Sfn|Wilbur|2019|pp=214-215}} === Ekonomiyang regalo === Ang ekonomiyang regalo (''gift economy'') o kulturang regalo ay isang sistema ng [[pagpapalitan]] kung saan ang mga mahahalagang bagay ay hindi ipinagbibili, kundi kusang ibinibigay nang walang hayag na kasunduan para sa agarang o hinaharap na kapalit.<ref name="Cheal">{{cite book |last=Cheal|first=David J|title=The Gift Economy|publisher=Routledge|location=New York|year=1988|pages=1–19|chapter=1|isbn=0415006414|chapter-url=https://books.google.com/books?id=o-wNAAAAQAAJ&pg=PP1|access-date=2009-06-18|language=en}}</ref> Ang pagbibigay ng regalo sa isang kulturang regalo ay pinamamahalaan ng mga pamantayang panlipunan at mga kaugalian; bagaman may umiiral na inaasahan ng katumbasan, ang mga regalo ay hindi ibinibigay bilang tahasang kapalit ng mga produkto o serbisyo kapalit ng [[salapi]] o ng iba pang produkto o serbisyo.<ref name="R. Kranton">R. Kranton: ''Reciprocal exchange: a self-sustaining system'', American Economic Review, V. 86 (1996), Issue 4 (Setyembre), pp. 830–851 (sa Ingles)</ref> Naiiba ito sa [[ekonomiyang pamilihan]] o [[Palitan ng kalakal|palitang-kalakal]], kung saan ang mga produkto at serbisyo ay pangunahing ipinagpapalit nang hayagan batay sa halagang natatanggap bilang kapalit. [[File:Give_away_shop_utrecht_inside.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Give_away_shop_utrecht_inside.jpg|right|thumb|Sa loob ng tindahang pamigay sa [[Utrecht]]. Mababasa sa paskil ang: "Sapat ang ibinibigay ng daigdig para sa pangangailangan ng lahat, subalit hindi para sa kasakiman ng lahat."]] Ang mga tindahang pamigay (''give-away shops''), malayang tindahan (''freeshops''), o libreng tindahan (''free stores'') ay mga tindahan kung saan libre ang lahat ng paninda. Katulad ang mga ito ng mga tindahang pangkawanggawa (''charity shops''), na karamihan sa mga ipinamimigay ay mga gamit na segunda mano—subalit ang kaibhan ay walang anumang bayad ang lahat ng bagay. Maging ito man ay [[aklat]], [[muwebles]], [[kasuotan]], o [[kagamitang pambahay]], malaya itong ibinibigay, bagaman may ilang tindahan na nagpapatupad ng patakarang "magbigay ng isa, kumuha ng isa" (''one-in, one-out''), gaya ng sa mga palitang tindahan (''swap shops''). Ang libreng tindahan ay isang anyo ng nakabubuong tuwirang pagkilos na nag-aalok ng alternatibo sa pamimili sa loob ng balangkas na nakabatay sa salapi, na nagpapahintulot sa mga tao na magpalitan ng mga produkto at serbisyo sa labas ng isang ekonomiyang nakasalalay sa pera. Ang pangkat na kontra-kultura ng [[dekada 1960]] na The Diggers<ref>{{cite book |author1=John Campbell McMillian|author2=Paul Buhle|title=The new left revisited|url=https://books.google.com/books?id=U_Ohks41z2IC&pg=PA112|access-date=28 Disyembre 2011|year=2003|publisher=Temple University Press|isbn=978-1566399760|pages=112–|language=en}}</ref> ay nagbukas ng mga libreng tindahan na namimigay ng kanilang mga paninda, naghahain ng libreng pagkain, namamahagi ng mga libreng [[Medisina|gamot]], nagbibigay ng salapi, nag-oorganisa ng mga libreng konsiyerto, at lumilikha ng mga likhang-sining na pampulitika.<ref name="Lytle2005">{{cite book|last=Lytle|first=Mark Hamilton|title=America's Uncivil Wars: The Sixties Era from Elvis to the Fall of Richard Nixon|url=https://books.google.com/books?id=5w3iBwAAQBAJ|year=2005|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0190291846|pages=213, 215|language=en}}</ref> Hinango ng The Diggers ang kanilang pangalan mula sa orihinal na English Diggers na pinamunuan ni Gerrard Winstanley,<ref name="Digger Archives">{{cite web |url=http://www.diggers.org/overview.htm|title=Overview: who were (are) the Diggers?|access-date=2007-06-17|work=The Digger Archives|language=en}}</ref> at layunin nilang bumuo ng isang maliit na lipunang malaya sa salapi at kapitalismo.<ref name="American Experience doc">{{cite video |people=Gail Dolgin; Vicente Franco|date=2007|title=American Experience: The Summer of Love|url=https://www.pbs.org/wgbh/amex/love/index.html|publisher=PBS|access-date=2007-04-23|archive-date=2017-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20170325104758/http://www.pbs.org/wgbh/amex/love/index.html|url-status=dead|language=en}}</ref> Maraming anarkista, lalo na ang mga anarko-primitibista at anarko-komunista, ang naniniwalang ang iba't ibang anyo ng ekonomiyang regalo ay maaaring maging susi sa pagputol sa siklo ng [[kahirapan]]. Dahil dito, madalas nilang hangarin na baguhin ang buong lipunan tungo sa isang ekonomiyang regalo. Itinuturing ng mga anarko-komunista ang ekonomiyang regalo bilang isang huwarang sistema na walang salapi, mga pamilihan, o sentralisadong pagpaplano. Ang pananaw na ito ay maitutunton kahit man lamang kay Peter Kropotkin, na nakakita sa mga pamayanang mangangaso at mangangalap na kaniyang napuntahan bilang huwaran ng mutuwal na pagtutulungan.<ref>Mutual Aid: A Factor of Evolution (1955 malambot na pabalat (muling inimprenta 2005), kabilang ang paunang salita noong 1914 ni Kropotkin, Paunang Salita at Bibliyograpiya ni Ashley Montagu, at ''The Struggle for Existence'', ni Thomas H. Huxley ed.). Boston: Extending Horizons Books, Porter Sargent Publishers. {{ISBN|0875580246}}. Project Gutenberg e-text, Project LibriVox librong awdyo (sa Ingles)</ref> Bilang kapalit ng sistemang pamilihan, itinataguyod ng mga anarko-komunista—gaya ng mga nanirahan sa ilang nayon sa Espanya noong [[dekada 1930]]—ang isang ekonomiyang regalo na walang salapi, kung saan ang mga produkto at serbisyo ay nililikha ng mga manggagawa at ipinamamahagi sa mga tindahang pangkomunidad. Sa sistemang ito, ang bawat isa (kabilang ang mismong mga manggagawang lumikha ng mga ito) ay may karapatang kumuha at gumamit ng anumang produkto o serbisyo na kanilang nais o kailangan bilang kabayaran sa kanilang ambag sa paglikha ng mga produkto at serbisyo.<ref>[Augustin Souchy, "A Journey Through Aragon," sa Sam_Dolgoff (pat.), The Anarchist Collectives, ts. 10] (sa Ingles)</ref> === Ekonomiyang aklatan === Ang ekonomiyang aklatan (''library economy'') ay isang teoretikal na sistemang pang-ekonomiya para sa isang lipunan kung saan ang mga tradisyonal na tindahan ng tingi ay ganap na pinapalitan ng mga [[aklatan]] ng mga bagay (''libraries of things''). Ang mga ito ay mga organisasyong sama-samang pagmamay-ari ng isang [[pamayanan]] na nagpapahiram ng mga bagay na angkop sa sistemang pagpapahiram—lalo na yaong mga bagay na paminsan-minsan lamang gamitin subalit mahirap itabi o itago, tulad ng mga espesyal na kagamitang pangkusina at mga natatanging kagamitang [[Teknolohiya|teknolohikal]]. Kabilang din dito ang mga karaniwang ipinahihiram ng mga tradisyonal na aklatan, gaya ng mga [[aklat]], dyornal, at iba pang midya. Ang anumang bagay na hindi angkop na ipamahagi sa pamamagitan ng sistemang pagpapahiram ay sa halip ay malayang ipamamahagi batay sa pangangailangan. Nalalapat ito sa mga bagay na maaari lamang gamitin nang minsan o yaong nangangailangan ng napakahabang panahon bago mailipat ang pagmamay-ari, tulad ng [[pagkain]] at [[pabahay]].<ref>{{Cite web |url=https://www.law.georgetown.edu/environmental-law-review/blog/is-a-library-centric-economy-the-answer-to-sustainable-living/|title=Is a Library-Centric Economy the Answer to Sustainable Living?|website=law.georgetown.edu|access-date=2026-03-01|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://stimpunks.org/glossary/library-economy/|title=Library Economy - Stimpunks Foundation|website=stimpunks.org|access-date=2026-03-01|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://enlightenknowledge.com/library-economy-components-and-multifaceted-role/|title=Library Economy: Components and Multifaceted role|website=enlightenknowledge.com|access-date=2026-03-01|language=en}}</ref> Sa loob ng anarkismo, ang ekonomiyang aklatan ay isang iminungkahing paraan ng pag-oorganisa ng mga pinagkukunang-yaman at pamamahagi ng mga [[produkto]] at serbisyo batay sa mga komon (''commons''), malayang pagsasama (''free association''), at sama-samang pamamahala, sa halip na pribadong pagmamay-ari o kontrol ng estado.<ref name=":5">{{Cite book |last=Andrewism |url=https://theanarchistlibrary.org/library/andrewism-how-anarchy-works |title=How Anarchy Works |date=2024-05-01 |language=en}}</ref> Inilalarawan ito ni Andrewismo bilang isang paraan ng pag-unawa sa kung paano maisasagawa sa praktika ang mga prinsipyong anarkista sa larangan ng ekonomiya. Nakabatay ito sa tatlong pangunahing simulain: ''usufruct'' (malayang paggamit ng mga komon ayon sa pangangailangan), ''irreducible minimum'' (pinakamababang antas na hindi maipagkakait), at ''complementarity'' (pagkilala sa magkakaibang kakayahan at pangangailangan ng mga tao bilang magkatuwang at hindi magkakumpitensya).<ref name=":5" /> === Kontra-ekonomika === Ang kontra-ekonomika (''counter-economics'') ay isang teoryang pang-ekonomiya at rebolusyonaryong pamamaraan na binubuo ng tuwirang pagkilos na isinasagawa sa pamamagitan ng [[itim na pamilihan]] o abong pamilihan. Bilang isang termino, unang ginamit ito ng mga Amerikanong aktibista at teorista ng libertaryanismo na sina Samuel Edward Konkin III at J. Neil Schulman. Binigyang-kahulugan ito ni Konkin bilang pag-aaral o pagsasagawa ng "lahat ng mapayapang kilos ng tao na ipinagbabawal ng Estado."<ref>{{Cite web |title=Agorism: Revolutionary market anarchism |url=https://agorism.eu.org/ |access-date=2026-07-29 |website=Agorism: Revolutionary market anarchism |language=en-US}}</ref> Ang termino ay pinaikling anyo ng kontra-ekonomika laban sa establisimyento at maaari ring tawaging kontra-politika. Isinama ni Schulman ang kontra-ekonomika sa doktrina ni Konkin na agorismo,<ref>Afterword by Samuel Edward Konkin in ''Alongside Night'' (1999). Pulpless.com. p. 274. {{ISBN|1-58445-120-3}}. {{ISBN|978-1-58445-120-4}}. (sa Ingles)</ref> isang pilosopiyang panlipunan ng kaliwang libertaryanismo<ref>{{Cite web |title=Interview With Samuel Edward Konkin III |url=http://www.spaz.org/~dan/individualist-anarchist/software/konkin-interview.html |access-date=2026-07-29 |website=www.spaz.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=Apr 28, 2015|title=Black-Market Activism: Samuel Edward Konkin III and Agorism|url=https://www.libertarianism.org/columns/black-market-activism-samuel-edward-konkin-iii-agorism|archive-url=https://web.archive.org/web/20160514001633/http://www.libertarianism.org/columns/black-market-activism-samuel-edward-konkin-iii-agorism|archive-date=2016-05-14|access-date=2026-07-29|website=www.libertarianism.org}}</ref> at isang sangay ng anarkismong pampamilihan na nagtataguyod ng paglikha ng isang lipunan kung saan ang lahat ng ugnayan sa pagitan ng mga tao ay nakabatay sa kusang-loob na pagpapalitan.<ref name="Konkin">{{cite book|url=http://www.kopubco.com/pdf/An_Agorist_Primer_by_SEK3.pdf|title=An Agorist Primer|last=Konkin III|first=Samuel Edward|publisher=Kopubco|date=Disyembre 2008|access-date=21 Disyembre 2019|quote=The goal of agorism is the agora. The society of the open marketplace as near to untainted by theft, assault, and fraud as can be humanly attained is as close to a free society as can be achieved. And a free society is the only one in which each and every one of us can satisfy his or her subjective values without crushing others' values by violence and coercion.|language=en}}</ref> == Halimbawa ng pamayanang anarkista == === '''Rebolusyon sa Cataluña''' === Ang Rebolusyonaryong [[Cataluña]]{{Sfnm|1a1=Alexander|1y=1999|1p=754|2a1=Graham|2y=2002|2p=221|3a1=Paz|3y=2006|3p=512}} (Hulyo 21, 1936 – Mayo 8, 1937) ang panahong ang nagsasariling rehiyon ng Cataluña sa hilagang-silangang Espanya ay pinamamahalaan o malaki ang impluwensiya ng iba't ibang [[Unyon ng manggagawa|unyong manggagawa]], partidong pampulitika, at mga milisyang anarkista, sindikalista, komunista, at sosyalista noong panahon ng [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]]. Bagaman nanatiling nasa kapangyarihan ang konstitusyonal na institusyon ng sariling pamahalaan ng Cataluña, ang Generalitat de Catalunya (na pinamumunuan ng ''Esquerra Republicana de Catalunya'' o ERC), at kinuha pa nito ang karamihan sa mga kapangyarihang dating nasa pamahalaang sentral ng Espanya sa nasasakupan nito, ang mga unyong manggagawa ang ''[[de facto]]'' na namahala sa malaking bahagi ng [[ekonomiya]] at mga puwersang [[militar]]. Kabilang dito ang Confederación Nacional del Trabajo (CNT, ''Pambansang Kompederasyon ng Paggawa''), na siyang pangunahing unyong manggagawa noong panahong iyon, at ang malapit na kaugnay nitong ''Federación Anarquista Ibérica'' (FAI, Pederasyong Anarkista ng [[Iberya]]). Mahalaga rin ang papel ng ''Unión General de Trabajadores'' (UGT, Pangkalahatang Unyon ng mga Manggagawa), ng ''Partido Obrero de Unificación Marxista'' (POUM, Partido ng mga Manggagawa para sa Marxistang Pagkakaisa), at ng ''Partit Socialista Unificat de Catalunya'' (PSUC, Nagkaisang Partidong Sosyalista ng Cataluña), na kinabibilangan ng dating Partido Komunista ng Cataluña. Nagsimula ang pamumunong sosyalista sa rehiyon kasabay ng Rebolusyong Espanyol ng 1936, na nagbunga ng pagkontrol ng mga manggagawa sa mga [[negosyo]] at [[pabrika]], kolektibong [[pagsasaka]] sa malaking bahagi ng kanayunan, at mga pag-atake laban sa mga nasyonalista ng Espanya at sa klerong Katoliko. Ang lumalaking impluwensiya ng Partido Komunista ng Espanya (PCE) sa pamahalaan ng Prenteng Popular, at ang hangarin nitong isabansa ang mga rebolusyonaryong komite at mga milisya, ay nagbunsod ng tunggalian laban sa CNT at POUM. Nauwi ito sa Mga Araw ng Mayo (''May Days''), at sa kalaunan ay napalitan ang CNT ng PSUC bilang pangunahing puwersang pampulitika sa Cataluña hanggang sa matalo sila ng mga puwersang Nasyonalista noong 1939. === '''Komunidad sa Manchuria''' === Ang Samahan ng mga Mamamayang Koreano sa Manchuria (''Korean People's Association in Manchuria'',<ref>{{Cite book |last=Dalessandro |first=Francesco |url=https://theanarchistlibrary.org/library/francesco-dalessandro-the-forgotten-anarchist-commune-in-manchuria |title=The Forgotten Anarchist Commune in Manchuria |date=2020 |language=en}}</ref> KPAM; {{Korean|hangul=재만한족총연합회}}; Agosto 1929 – Setyembre 1931) ay isang nagsasariling awtonomong prepektura sa [[Manchuria]] na tinitirhan ng humigit-kumulang dalawang milyong takas na [[Mga Koreano|Koreano]]. Matapos ang pananakop ng [[Hapon]] sa Korea, maraming anarkistang Koreano ang tumakas patawid ng hangganan patungong Manchuria, kung saan nagsimula silang mag-organisa ng isang ugnayan ng mutwal na pagtutulungan para sa mga lumikas na Koreano sa rehiyon. Kasama ang ilang nasyonalista na Koreano, itinatag nila ang KPAM upang magbigay ng pagkain, edukasyon, at pagtatanggol sa sarili sa mga kasapi nito. Hindi nagtagal, hinarap ng samahan ang pag-atake ng mga komunistang Koreano at sa mga [[Imperyo ng Hapon|imperyalistang Hapones]], na nagsagawa ng mga pagpaslang sa kanilang mga pinuno. Ang pananakop ng Hapon sa Manchuria ang nagwakas sa eksperimentong anarkista, at marami sa mga kasapi nito ang tumakas patungong [[Tsina]] upang ipagpatuloy ang pakikipaglaban laban sa Imperyo ng Hapon. === '''Kilusang Makhno (Makhnovschina)''' === Ang Makhnovshchina ({{Langx|uk|Махновщина|translit=Makhnovshchyna}}, {{IPA|uk|mɐxˈnɔu̯ʃtʃɪnɐ|IPA}}) ay isang malawakang kilusan na naglalayong itatag ang anarkistang komunismo sa panahon ng Digmaan para sa Kalayaan ng Ukraine noong 1917–1921. Ipinangalan ito kay Nestor Makhno,<ref>{{Cite book |last=Kuznetsov |first=Michael |url=https://theanarchistlibrary.org/library/michael-kuznetsov-the-makhnovshchina-through-the-prism-of-the-psyche |title=The Makhnovshchina through the Prism of the Psyche |language=en}}</ref> ang punong kumandante ng Rebolusyonaryong Hukbong Insurhente ng Ukranya (''Revolutionary Insurgent Army of Ukraine''). Layunin ng kilusan na lumikha ng isang sistema ng mga malalayang sobyet na mamamahala sa paglipat tungo sa isang lipunang walang estado at walang uri. Kinontrol nito ang mga teritoryo sa timog at silangang [[Ukranya]]. Unang lumakas ang kilusang Makhnobista kasunod ng [[Rebolusyong Pebrero]], nang magtatag ito ng ilang komunang agrikultural sa bayan ni Makhno na Huliaipole. Matapos kumampi sa mga [[Bolshevik]] sa panahon ng Digmaang Ukranyano–Sobyet, napilitang kumilos nang lihim ang mga Makhnobista dahil sa pananalakay ng Austro-Aleman, at nagsagawa sila ng digmaang gerilya laban sa [[Gitnang Kapangyarihan]] sa buong 1918. Pagkaraan ng tagumpay ng mga insurhente sa Labanan sa Dibrivka, nakontrol ng Makhnovshchina ang malaking bahagi ng lalawigan ng Katerynoslav at nagsimulang magtatag ng mga institusyong anarkista-komunista. Isang Panrehiyong Kongreso ng mga Magsasaka, Manggagawa, at mga Insurhente ang ipinatawag upang isaayos ang pampulitika at pang-ekonomiyang pamamahala ng rehiyon, at itinatag ang Rebolusyonaryong Konsehong Militar (''Military Revolutionary Council'') bilang ''de facto'' na sangay tagapagpaganap ng kilusan. Napaliligiran ng iba't ibang kaaway sa lahat ng panig, bumagsak ang depensa ng mga Makhnobista sa labanan para sa Donbas dahil sa pagsulong ng Puting Kilusan (''White movement'') noong Hunyo 1919. Dahil dito, napilitang umurong ang mga Makhnobista patungong Kherson, kung saan muling inayos ang kanilang hukbo at nagsagawa ng matagumpay na kontra-opensiba laban sa mga Puti sa Labanan sa Peregonovka. Matapos mapigilan ang pagsulong ng mga Puti, nakontrol ng mga Makhnobista ang malaking bahagi ng timog at silangang Ukranya sa huling bahagi ng 1919, at nasakop pa nila ang ilang malalaking lungsod na industriyal, sa kabila ng pagiging isang kilusang pangunahing binubuo ng mga magsasaka. Nagwakas ang pamamahala ng mga Makhnobista sa rehiyon nang lusubin ng Pulang Hukbo (''Red Army'') ang Ukranya noong Enero 1920, na nagsimula sa Tunggaliang Bolshevik–Makhnobista. Nagsagawa ang mga Makhnobista ng digmaang gerilya laban sa Pulang Hukbo, na nagpapatupad ng mga patakarang Bolshevik tulad ng Pulang Teror (''Red Terror'') at komunismong pandigma. Malawak ang suportang natanggap ng mga Makhnobista mula sa kanilang baseng magsasaka. Bagaman pansamantalang nagkaroon ng kapayapaan ang dalawang panig sa pamamagitan ng Kasunduang Starobilsk upang labanan ang mga nalalabing pwersa ng Puting Kilusan, muli ring sinalakay ng Pulang Hukbo ang mga Makhnobista at tuluyang natalo ang mga ito pagsapit ng Agosto 1921. Ang mga pangunahing pinuno ng Makhnobista ay napilitang magtungo sa pagkatapon, natalo sa labanan, o nabihag at pinaslang ng Pulang Hukbo. === Zomia === Ang Zomia ay isang katawagang [[Heograpiya|heograpikal]] na ipinakilala noong 2002 ng historyador na si Willem van Schendel ng [[Unibersidad ng Amsterdam]]<ref>{{cite web |url=https://socialhistory.org/en/staff/willem-van-schendel|title=Willem van Schendel|website=International Institute of Social History|accessdate=Nobyembre 28, 2010|language=en}}</ref><ref>{{cite book |date=2005|editor-last1=Kratoska|editor1-first=P. H.|editor2-last=Raben|editor2-first=R.|editor3-last=Nordholt|editor3-first=H. S.|title=Locating Southeast Asia: Geographies of Knowledge and Politics of Space|publisher=Singapore University Press|page=v|isbn=9971-69-288-0|language=en}}</ref> upang tukuyin ang malawak na bahagi ng kalupaang [[Timog-silangang Asya]] na sa kasaysayan ay nanatiling lampas sa kontrol ng mga pamahalaang nakabatay sa mga sentro ng populasyon sa mga kapatagan.<ref>{{cite book |last=van Schendel|first=W.|chapter=Geographies of knowing, geographies of ignorance: Jumping scale in Southeast Asia|date=2005|editor-last1=Kratoska|editor1-first=P. H.|editor2-last=Raben|editor2-first=R.|editor3-last=Nordholt|editor3-first=H. S.|title=Locating Southeast Asia: Geographies of Knowledge and Politics of Space|publisher=Singapore University Press|isbn=9971-69-288-0|language=en}}</ref> Ang aklat na ''The Art of Not Being Governed: An Anarchist History of Upland Southeast Asia'' (''Ang Sining ng Hindi Pagpapasakop sa Pamamahala: Isang Anarkistang Kasaysayan ng Bulubunduking Timog-Silangang Asya'') ng Amerikanong antropologong si James C. Scott, na inilathala noong 2009, ay sinusuri nito ang mataas na bulubunduking rehiyon ng Zomia sa Timog-Silangang Asya.<ref name="Scott-2009">{{cite book |last1=Scott|first1=James C|title=The Art of Not Being Governed: An Anarchist History of Upland Southeast Asia|date=30 Setyembre 2009|publisher=Yale University Press|location=New Haven|isbn=9780300152289|url=https://yalebooks.yale.edu/book/9780300152289/art-not-being-governed|accessdate=20 Abril 2020|format=Matigas na pabalat|language=en}}</ref><ref name="Truthout-2011">{{cite web|last=Sethness|first=Javier|title=Refugees' Descendants in Southeast Asia Prove Stateless Society Is Possible|url=http://www.truth-out.org/opinion/item/1950:refugees-descendants-in-southeast-asia-prove-stateless-society-is-possible|website=Truthout|format=Review|date=3 Hulyo 2011|accessdate=20 April 2020|language=en}}</ref> Ayon kay Scott, ang humigit-kumulang 100 milyong naninirahan sa Zomia ay binubuo ng mga minoryang [[etniko]] na may "tunay na nakalilitong pagkakaiba-iba ng mga etnisidad at [[wika]]". Sa loob ng mahabang panahon, iniwasan nilang mapasailalim sa pamamahala o dominasyon ng mga nakapaligid na imperyo, kultura, o pamahalaan. Kabilang sa mga pangkat na ito ang mga Akha, Hmong, Karen, Lahu, Mien, at Wa.<ref name="Chronicle-2011">{{cite news|last=Hammond|first=Ruth|title=The Battle Over Zomia|url=https://chronicle.com/article/The-Battle-Over-Zomia/128845/|work=The Chronicle of Higher Education|date=4 Setyembre 2011|accessdate=20 Abril 2020|language=en}}</ref> === Exarcheia ng Gresya === Ang Exarcheia ({{Langx|el|Εξάρχεια}}, {{IPA|el|eˈksarçi.a|pron}}) ay isang kapitbahayan sa gitnang bahagi ng [[Atenas]], [[Gresya]], na malapit sa makasaysayang gusali ng [[National Technical University of Athens|Pambansang]] [[National Technical University of Athens|Teknikal na Unibersidad ng Atenas]].<ref name=":16">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/cities/2019/aug/26/athens-police-poised-to-evict-refugees-from-squatted-housing-projects|title=Inside Exarcheia: the self-governing community Athens police want rid of|first1=Alex|last1=King|first2=Ioanna|last2=Manoussaki-Adamopoulou|newspaper=The Guardian|date=26 Agosto 2019|access-date=12 Hunyo 2020|via=www.theguardian.com|archive-date=26 Agosto 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190826080334/https://www.theguardian.com/cities/2019/aug/26/athens-police-poised-to-evict-refugees-from-squatted-housing-projects|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kontogianni|first=Bella|date=30 Abril 2021|title=Exarcheia: Most Misunderstood Neighborhood in Athens|url=https://greekreporter.com/2021/04/30/exarcheia-most-misunderstood-neighborhood-in-athens/|access-date=|website=Greek Reporter|language=en-US|quote=Often referred to as the anarchist neighborhood of Athens [...]|archive-date=30 Abril 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210430204823/https://greekreporter.com/2021/04/30/exarcheia-most-misunderstood-neighborhood-in-athens/|url-status=live}}</ref> Ang pangalang ''Exarcheia'' ay nagmula sa isang negosyante noong ika-19 na siglo na nagngangalang Exarchos ({{Langx|el|Έξαρχος|links=no}}), na nagbukas ng isang malaking tindahang pangkalahatan sa lugar. Ang Exarcheia ay nasa hangganan ng Kolonaki sa silangan at napapaligiran ng Kalye Patission, Kalye Panepistimiou, at Abenida Alexandras. [[File:Street_in_Exarcheia,_Greece.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Street_in_Exarcheia,_Greece.jpg|left|thumb|Kalye sa Exarcheia]] Ang Exarcheia ay nabuo sa pagitan ng 1870 at 1880 sa dating hangganan ng lungsod ng Atenas at nagkaroon ng mahalagang papel sa panlipunan at pampolitikang buhay ng Gresya. Dito naganap ang Pag-aalsa sa Politekniko ng Atenas noong Nobyembre 1973. Noong Disyembre 2008, ang pagpatay ng isang pulis sa 15-taong-gulang na si Alexandros Grigoropoulos sa Exarcheia ay nagbunsod ng malawakang pag-aalsa sa buong Gresya. Ang Exarcheia ay isang lugar na tinitirhan ng maraming [[intelektuwal]] at mga alagad ng sining, at tahanan din ng iba't ibang pangkat na may motibong pampolitika. Isa rin itong sentro ng sining kung saan regular na idinaraos ang mga pagtatanghal sa teatro at mga konsyerto sa paligid ng pangunahing [[liwasan]]. Matatagpuan din sa Exarcheia ang punong himpilan ng PASOK, isang partidong pampolitika sa Gresya na sumuporta sa mga patakarang pagtitipid na ipinataw ng [[Unyong Europeo]] noong 2009. Dahil dito, naging madalas itong puntiryahin ng mga anarkista sa kanilang mga pag-atake.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-greece-attack-bullets/gun-used-in-greek-pasok-shooting-favored-by-one-guerrilla-group-police-idUSKBN1D71GD|title=Gun from Greek PASOK shooting used in past guerrilla attacks -police|date=7 Nobyembre 2017|work=Reuters|access-date=5 Pebrero 2018|archive-date=5 Pebrero 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180205184347/https://www.reuters.com/article/us-greece-attack-bullets/gun-used-in-greek-pasok-shooting-favored-by-one-guerrilla-group-police-idUSKBN1D71GD|url-status=live|language=en}}</ref> Ang mga himpilan ng pulisya at iba pang simbolo ng awtoridad (at kapitalismo), gaya ng mga [[bangko]], ay madalas ding maging target ng mga pangkat na nasa dulong kaliwa ng politika.<ref>{{Cite web |last=Antonova|first=Angela|date=2026-07-31|title=Greek anarchist youths throw petrol bombs at cars outside central Athens police station|url=https://english.pravda.ru/news/hotspots/90534-police_station/|access-date=2026-08-01|website=english.pravda.ru|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2008-12-07|title=Greek police shooting sparks riot|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7769710.stm|access-date=2026-08-01|language=en-GB}}</ref> Makikita rin sa Exarcheia ang maraming halimbawa ng mga ''graffiti'' na laban sa kapitalismo.<ref>{{cite news|last1=Pilic|first1=Damir|title=Red Revival: The Fall and Rise of Karl Marx|url=http://www.balkaninsight.com/en/article/red-revival-the-fall-and-rise-of-karl-marx-10-16-2015|agency=Balkan Insight|date=23 Nobyembre 2015|access-date=3 Oktubre 2016|archive-date=12 Disyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181212124708/http://www.balkaninsight.com/en/article/red-revival-the-fall-and-rise-of-karl-marx-10-16-2015|url-status=live|language=en}}</ref> Mayroon ding isang sariling pinamamahalaang estrukturang pangkalusugan na nagbibigay ng mga serbisyong medikal sa lugar.<ref>{{Cite web |date=2015-10-13|title=Aυτοοργανωμένη Δομή Υγείας Εξαρχείων (Α.Δ.Υ.Ε.) {{!}} Κάτοικοι, συλλογικότητες και κοινωνικά εγχειρήματα Εξαρχείων|url=http://syl-kat-exarcheion.espivblogs.net/%CE%BA%CE%BF%CE%B9%CE%BD%CF%89%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CF%8C-%CE%B9%CE%B1%CF%84%CF%81%CE%B5%CE%AF%CE%BF|access-date=10 Disyembre 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20151013024209/http://syl-kat-exarcheion.espivblogs.net/%CE%BA%CE%BF%CE%B9%CE%BD%CF%89%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CF%8C-%CE%B9%CE%B1%CF%84%CF%81%CE%B5%CE%AF%CE%BF|archive-date=13 Oktubre 2015|language=Griyego}}</ref> Ang mga protesta na nagsisimula sa Exarcheia ay nagpapakita ng samu't saring pormasyong pampolitika at mga koalisyon, kabilang ang mga kabataang napagkaitan ng oportunidad, mga migrante, mga kontra-awtoritaryo, mga anarkista, at mga mamamayang [[Gresya|Griyego]] mula sa katamtaman hanggang sa pinakamatitinding panig ng magkabilang dulo ng pampolitikang ispektro.<ref name=":8">{{Cite journal|last=Astrinaki|first=R.|title="(Un)hooding" a Rebellion: The December 2008 Events in Athens|journal=Social Text|volume=27|issue=4 101|pages=97–107|doi=10.1215/01642472-2009-056|year=2009|language=en}}</ref><ref name=":9">{{Cite journal|last=Apoifis|first=Nicholas|title=Fieldwork in a furnace: anarchists, anti-authoritarians and militant ethnography|journal=Qualitative Research|volume=17|issue=1|pages=3–19|doi=10.1177/1468794116652450|year=2017|s2cid=148163559|doi-access=free|language=en}}</ref> == Oposisyon sa anarkismo == === Liberalismo === Ang [[liberalismo]] at anarkismo ay parehong kumikilala sa halaga ng indibidwal na kalayaan, subalit lubos silang nagkakasalungat pagdating sa usapin ng pamahalaan. Ang anarkismo ay may matinding pagdududa sa moral na batayan ng estado.<ref>{{Citation |last=Fiala |first=Andrew |title=Anarchism |date=2025 |url=https://plato.stanford.edu/archives/win2025/entries/anarchism/ |work=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |edition=Tagniyebe 2025 |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |language=en |access-date=2026-08-01 |editor2-last=Nodelman |editor2-first=Uri}}</ref> Isinusulong nito ang ganap na pagbuwag sa pamahalaan at sa lahat ng sapilitang herarkiya upang mapalitan ang mga ito ng boluntaryong samahan at kapayapaang nakabatay sa pinagkasunduan. Sa kabilang banda, naniniwala naman ang liberalismo na makatwiran at kailangan ang mga institusyong pampolitika tulad ng konstitusyonal na demokrasya at ang batas (''rule of law'').<ref>{{Cite web |title=Liberalism - Routledge Encyclopedia of Philosophy |url=https://www.rep.routledge.com/articles/thematic/liberalism/v-1 |access-date=2026-08-01 |website=www.rep.routledge.com |language=en}}</ref> Para sa mga liberal, ang limitadong pamahalaan ay mahalaga upang maprotektahan ang mga karapatan at interes ng bawat indibiduwa. Magkaiba rin ang kanilang pananaw sa ekonomiya. Suportado ng liberalismo ang kapitalismo at [[malayang pamilihan]]. Tinututulan naman ng karamihang anarkista ang pribadong pag-aari. Nais ng mga anarkista ang kolektibong pamamahala sa komunidad. Gumagamit ang liberalismo ng batas at mga reporma. Ang anarkismo naman ay naniniwala sa direktang aksyon.<ref>{{Cite web |title=Anarchism and Liberalism – Earlham Sociology and Politics Pages |url=https://earlhamsociologypages.uk/anarchliber/ |access-date=2026-08-01 |language=en-GB}}</ref> === Pasismo === Ang [[pasismo]] ay isang malayong-kanang [[ideolohiya]] na nagtataguyod ng pamahalaang awtoritaryo. Sa sistemang ito, ang kapakanan ng mamamayan ay ganap na isinusuko sa ilalim ng interes ng isang makapangyarihang [[diktador]]. Karaniwan nitong ipinagbabawal ang kalayaan ng indibiduwal, tinututulan ang [[demokrasya]], at gumagamit ng puwersa ng militar upang supilin ang anumang uri ng oposisyon. Sa kabilang dako, ang anarkismo ay isang radikal na pilosopiyang pampolitika na naglalayong tuluyang buwagin ang estado at pamahalaan. Naniniwala ang anarkismo na ang lahat ng usapin ng tao ay dapat pamahalaan ng mga indibiduwal sa pamamagitan ng boluntaryong pagsasama-sama nang walang sapilitang awtoridad.<ref>{{Cite web |title=Anarkismo {{!}} Southeast Asian Anarchist Library |url=https://sea.theanarchistlibrary.org/library/joseph-a-labadie-anarkismo-tl |access-date=2026-08-01 |website=sea.theanarchistlibrary.org}}</ref> Layunin nitong lumikha ng isang egalitaryo o pantay-pantay na lipunan na walang herarkiya, kung saan ang kaayusan ay nagmumula sa kusang-loob na pagtutulungan ng mamamayan at hindi sa utos ng batas o pinuno.<ref>{{Cite web |title=Anarkismo {{!}} libcom.org |url=https://libcom.org/article/anarkismo |access-date=2026-08-01 |website=libcom.org |language=en}}</ref> Ang historikal na pananaw sa pasismo ay nagsilbing marahas na alternatibo sa anarkiya sa pamamagitan ng pagpataw ng Ganap na Estado.<ref>{{Cite journal |date=1926-01-01 |title=Fascism as an Alternative to Anarchy |url=https://online.ucpress.edu/currenthistory/article/23/4/522/123829/Fascism-as-an-Alternative-to-Anarchy |journal=Current History |language=en |volume=23 |issue=4 |pages=522–524 |doi=10.1525/curh.1926.23.4.522 |issn=0011-3530}}</ref> Sa kabilang banda, ipinapakita na ang anarkismo ay tumatayo bilang direktang paglaban sa pasismo, na nagtataguyod ng lipunang walang herarkiya at tiraniya.<ref>{{Cite web |title=Spanish civil war {{!}} libcom.org |url=https://libcom.org/tags/spanish-civil-war |access-date=2026-08-01 |website=libcom.org |language=en}}</ref> === Pagkamabansa === Ang [[nasyonalismo]] at anarkismo ay dalawang magkaibang kaisipang pampulitika: pinapahalagahan ng nasyonalismo ang pagmamahal sa bayan at kapangyarihan ng estado, habang tinututulan naman ng anarkismo ang pamahalaan at lahat ng uri ng hirarkiya. Sa konteksto ng kasaysayan, ang dalawang kaisipang ito ay nag-abot at nag-impluwensya sa mga kilusang mapagpalaya. Ang mga bayani at propagandistang Pilipino tulad nina [[José Rizal|Jose Rizal]] at [[Isabelo de los Reyes]] ay nakasalamuha at naimpluwensyahan ng mga ideyang anarkista habang nasa Espanya.<ref>{{Cite book |last=Fernandez |first=Erwin S. |url=https://theanarchistlibrary.org/library/erwin-s-fernandez-anarchism-in-the-philippines |title=Anarchism in the Philippines |date=2009 |language=en}}</ref> Ang nasyonalismo ay ginamit upang pagbuklurin ang [[mga Pilipino]] para itatag ang sariling pamahalaan laban sa mga Kastila, samantalang ang anarkismo naman ay nagbigay-inspirasyon sa mga maagang unyon ng mga manggagawa upang labanan ang mapang-aping sistema nang walang pag-asa sa sentralisadong kapangyarihan. Ang modernong bansa-estado at ang institusyon ng pribadong ari-arian ay direktang kasalungat ng anarkistang konsepto ng tunay na [[kalayaan]] o kalayaan bilang kawalan ng dominasyon. Ang nasyonalismo na nagtatanggol sa kapangyarihan ng estado ay isang estruktural na hadlang na nagpapanatili ng dominasyon, na radikal na tinatanggihan ng anarkismo. Ang nasyonalismo ay itinuturing na isang mapanlinlang na kasangkapan ng gobyerno upang panatilihin ang kontrol sa mga [[Pagkamamamayan|mamamayan]] sa pamamagitan ng pagpukaw ng [[patriyotismo]] o huwad na pagmamahal sa bayan.<ref name=":6">{{Cite book |last=Anonymous |url=https://theanarchistlibrary.org/library/anonymous-anarchism-and-nationalism |title=Anarchism and Nationalism |date=1970 |language=en}}</ref> Madalas gamitin ng mga tradisyonal na partidong pampolitika—maging ng tinatawag na "kaliwang" grupo—ang mga kilusang pambansang pagpapalaya para lamang sa sarili nilang ambisyon na makamit at mapanatili ang kapangyarihan ng estado<ref name=":6" />. Sa sandaling maupo sa puwesto ang isang bagong pamahalaan, muli nitong pinapalakas ang mga pambansang hangganan at militarismo, na nagreresulta pa rin sa kawalan ng tunay na kalayaan.<ref name=":6" /> Dahil dito, hayagang tinatanggihan ng anarkismo ang nasyonalismo at anumang rebolusyon na naglalayon lamang na magpalit ng mga pinuno o magtatag ng bagong naghaharing uri.<ref name=":6" /> Ang tunay na sagot ng anarkismo laban sa [[imperyalismo]] ay hindi ang pagtatayo ng mga reaksyonaryong rehimeng nasyonalista, kundi ang isang pandaigdigang rebolusyong panlipunan.<ref name=":6" /> Nilalayon nitong tuluyang gibain ang lahat ng artipisyal na pambansa, [[Relihiyon|relihiyoso]], at rasyal na harang na naghihiwalay sa mga manggagawa at mamamayan ng mundo.<ref name=":6" /> === Pamahalaang sosyalista === Nagkakaiba ang [[sosyalismo]] at anarkismo sa isang pangunahing usapin: ang pangangailangan ng isang estado. Ipinapalagay ng pananaw ng sosyalismo na ang paggamit at pamamahagi ng mga yaman ng lipunan ay dapat kontrolin at planuhin ng isang pamahalaang halal ng mamamayan upang magsilbing kasangkapan ng [[katarungan]]. Umaasa ang mga sosyalista sa sentral na kapangyarihang ito at sa sentralisadong pagpaplano upang pangasiwaan ang produksyon at makatarungang maipamahagi ang kayamanan sa buong lipunan. Sa kabilang banda, itinuturing ng mga anarkista na ang anumang sentralisadong pamahalaan ay likas na mapaniil at nakasasama sa [[pag-unlad]] ng sangkatauhan. Ang anarkismo ay hayagang tumututol sa awtoridad ng estado at sa halip ay nagtataguyod ng ganap na sariling pamamahala. Naniniwala ang mga anarkista na ang lipunan ay dapat organisahin batay lamang sa kusang-loob na pagsang-ayon ng mga tao at sa malalayang samahang [[boluntaryo]], na tuluyang nag-aalis sa mga mapamilit na hirarkiyang ginagamit ng isang sosyalistang estado. Sa tradisyon ng o sosyalismo ng estado, naniniwala silang kailangang gamitin ang kontrol ng gobyerno upang pamahalaan ang produksyon, [[yaman]], at mga ari-arian para sa publiko. Ayon sa makasaysayang sanaysay na ''State Socialism and Anarchism'' ni Benjamin Tucker,<ref>{{Cite web |last=Tucker |first=Benjamin R. |date=1888 |title=STATE SOCIALISM AND ANARCHISM: How Far They Agree, and Wherein They Differ |url=https://cooperative-individualism.org/tucker-benjamin_state-socialism-and-anarchism-1888.pdf |access-date=Agosto 2, 2026 |website=cooperative-individualism.org |language=en}}</ref> ang sistemang ito ay naglalayong gawing isang malawak na burukrasya ang nasyon kung saan ang estado ang nag-iisang tagapamahala ng industriya upang tuluyang burahin ang kapitalistang kompetisyon. Para sa mga sosyalista, ang awtoridad ng pamahalaan ay isang pansamantala ngunit kinakailangang hakbang upang protektahan ang mga manggagawa at ipatupad ang pagkakapantay-pantay. === Teokrasya === Tinututulan ng anarkismo ang paghahari ng mga paniniwala ng relihiyon at ang pamumuno ng pastor, prayle, pari, imam, dalai lama o anumang klase ng pinuno ng relihiyon sapagkat hindi lamang ito maaaring abusuhin ng pinuno ng relihiyon, kundi nagtataguyod ito ng pang-aalipin sa kamalayan ng tao. Nagsisilbing kasangkapan ng mga pinuno ang ispiritual na paniniwala upang palaganapin ang kamangmangan ng tao at magtago sa kurtina ng pananampalataya at sobrenatural (faith and supernatural) upang panatilihin ang kanilang kapangyarihan, pribilehiyo, at pananamantala sa ibang tao. Ang mga teokrasyang bansa tulad ng mga Taliban sa Afghanistan, ang Republikang islam ng Iran, at ang dating pamumuno ng mga prayle sa Pilipinas ay halimbawa ng teokrasya. Kadalasan humahantong ang mga pamumuno na ito sa mga brutal na pagpaparusa at paghihirap ng mga tao na umunlad ang kalidad ng buhay lalong-lalo na para sa mga kababaihan. === Pangmaramihang Demokrasya === Bagamat naniniwala ang mga anarkista na hindi nararapat maghari ang kakaunting tao sa lipunan, ay hindi rin nito pinapayagang maghari ang marami sa kakaunting tao. Binibigyang diin nito ang prinsipyo ng malayang pakikisalamuha ng mga tao, kabuuang konsensus, at pakikipag-areglo upang makakuha ng masorganisadong pagkilos sa lipunan. === Kapitalismo at Merkadong Lipunan === Ang kapitalismo ay matagal nang tinututulan ng mga anarkista. Kahit ang mga anarkistang bersyon ng kapitalismo ay hindi katanggap-tanggap dahil pinapanatili nito ang hirarkiya sa pamamagitan ng boluntaryong pang-aalipin at pagpreserba ng pribadong pagmamay-ari ng produksyon na siyang lilikha ng mga taong alipin. Nakasalalay ang buhay sa mga may-ari ng negosyo lalong lalo na sa mga korporasyon at malalaking negosyo. Binansagan itong Makabagong Pyudalismo dahil sa pagkakapareho nitong tema sa pyudal na lipunan na pinamahalaan ng mga panginoong-maylupa. Tinututulan din nito ang pagpapalawak ng merkado na siyang hahantong sa pagbebenta ng bawat katiting ng aspeto ng buhay, kung saan ang pera ang magiging ultimo-sentro ng kapangyarihan sa lipunan. === Awtoritaryang Komunismo (Marxismo-Leninismo-Maoismo) === Malaki ang pagkakaiba ng mga anarkista sa mga komunista. Unang una ay hindi ito sang-ayon sa paggamit ng estado upang makamit ang komunistang lipunan. Tinututulan din nito ang ilan pang mga konsepto tulad ng pagsesentro, diktadurya ng partido, pagmamakabansa, at ang pagsasagrado ng dayalektikong materyal. Sa kasaysayan ng awtoritaryang komunismo at anarkismo, matagal na ang hidwaan nito hindi lamang sa pananaw ngunit pati na sa totoong labanan, sinasabing tinatraydor ng mga komunista ang mga anarkista at pinipigilan ang mga rebolusyon ng mga komyun na kumawala sa pamumuno ng sentral na partido. === Meritokrasya at Kakistokrasya === Ang anarkismo ay hindi naniniwala sa konsepto ng meritokrasya, na dapat pamahalaan ng magagaling ang mga tao, dahil hindi rin pakasiguradong maibibigay nito ang pangakong pag-unlad at maaaring gamitin ang talino sa pagpapanatili sa kanilang pangaabuso sa posisyon at gamitin itong rason para pagtakpan ang korupsyon. Sinasabi na ang paglaganap ng meritokrasyang sistema ay nangyayari sa mga kapitalistang bansa, na siyang sanhi ng lubos na pagod at pagbaba ng tingin ng mag-aaral at trabahador sa kanyang sarili para lang makamit ang karangalan o kita. Minsan nagiging sanhi pa ng malawakang pagpapatiwakal. Sa kaakibat nitong sistema, ang kakistokrasya, ay minsan umuusbong ang realidad nito sa ating sistema na pamumunuan tayo ng mga pinuno na siyang nagpapanggap na magaling ngunit wala palang alam, o hindi marunong sa aspeto ng pamamahala. Minsan, hinahaluan ng iba't ibang klaseng pandurugas at pananamantala hanggang mabulok ang sistema sa pawang na kasinungalingan at ipagpatuloy ang bulok na sistemang ito sa pamamagitan ng pagmamana ng posisyon sa kamag-anak nila gamit ang panlilinlang na pati ang galing at talino nila ay namana o kaparehas din. === Minarkismo === Kahit na ang maliit na impluwensiya ng pamamahala ay tinututulan ng anarkismo sapagkat pinagdududahan nito ang pagkaepektibo nito upang makamit ang ninanais na anarkiya. Ngunit, maspinapaboran ito kaysa sa ibang klaseng pulitikang pananaw lalo na kung ito ay gumagamit ng mga konseptong anarkismo tulad ng Demokratikong Munisipalismo at Demokratikong Kumpederalismo na siyang gumagamit ng ilalim-paangat na pagoorganisa at desisyon. Isang halimbawa ay ang Zapatista ng Chiapas Mexico o kaya naman ang Rojava sa Syria. Ngunit, hindi sapat para sa mga anarkista na basta lamang magkaroon ng pamahalaan na konti ang impluwensiya o pangingielam sa lipunan dahil maaaring umusbong ang sentimyento na palakasin ang pamahalaan, o kaya naman ay magkaroon ng malawakang pagusbong ng panibagong mga abusado sa kapangyarihan na hindi saklaw sa miyembro ng pamahalaan tulad ng mga Mafia, Warlord, Kartel, Oligarko, at mga Gangster. == Tingnan din == * [[Komunismo]] * [[Mutualismo]] * [[Sosyalismo]] == Mga pananda == <references group="nb"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} == Mga talababa == {{Refbegin|30em|indent=yes}} * {{Cite book |last=Marshall |first=Peter |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |publisher=HarperCollins |date=1992 |isbn=978-0-0021-7855-6 |location=London}} * {{Cite encyclopedia |date=2009 |title=Anarchism |encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest |publisher=John Wiley & Sons |location=Oxford |last=Cohn |first=Jesse |editor-last=Ness |editor-first=Immanuel |language=en |pages=1–11 |doi=10.1002/9781405198073.wbierp0039 |isbn=978-1-4051-9807-3}} * {{Cite book |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |date=2018 |publisher=Palgrave Macmillan | language=en |isbn=978-3-3197-5619-6 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Arvidsson |first=Stefan |title=The Style and Mythology of Socialism: Socialist Idealism, 1871–1914 |publisher=Routledge |language=en |date=2017 |isbn=978-0-3673-4880-9 |edition=1st |location=London}} * {{Cite book |last=Otero |first=Carlos Peregrín |title=Noam Chomsky: Critical Assessments |publisher=Routledge |language=en |date=1994 |isbn=978-0-4150-1005-4 |volume=2–3 |location=London}} * {{Cite book |last=Guérin |first=Daniel |url=http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |title=Anarchism: From Theory to Practice |publisher=Monthly Review Press |date=1970 |isbn=978-0-8534-5128-0 |access-date=16 Pebrero 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200714125723/http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |archive-date=14 Hulyo 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Bates |first=David |title=Political Ideologies |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2017 |isbn=978-0-1987-2785-9 |editor-last=Wetherly |editor-first=Paul |chapter=Anarchism |access-date=28 Pebrero 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&pg=PA128 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111304/https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&pg=PA128 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |date=2015 |title=Black Panther Radical Factionalization and the Development of Black Anarchism |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-black-studies_2015-10_46_7/page/678 |journal=Journal of Black Studies|language=en |location=Thousand Oaks |publisher=SAGE Publishing |volume=46 |issue=7 |pages=678–703 |doi=10.1177/0021934715593053 |jstor=24572914 |s2cid=145663405}} * {{Cite book |last=Long |first=Roderick T. |url=https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |title=The Routledge Companion to Social and Political Philosophy |publisher=Routledge |date=2013 |isbn=978-0-4158-7456-4 |editor-last=Gaud |editor-first=Gerald F. |access-date=28 Pebrero 2019 |editor-last2=D'Agostino |editor-first2=Fred |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085833/https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |archive-date=9 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite web |date=2019 |title=Definition of Anarchism |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111728/https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |archive-date=18 Pebrero 2021 |access-date=28 Pebrero 2019 |website=Merriam-Webster |language=en |ref={{Sfnref|Merriam-Webster|2019}}}} * {{Cite book |last=Sylvan |first=Richard |title=A Companion to Contemporary Political Philosophy |date=2007 |publisher=Blackwell Publishing |isbn=978-1-4051-3653-2 |editor-last=Goodin |editor-first=Robert E. |edition=2 |series=Blackwell Companions to Philosophy |volume=5 |chapter=Anarchism |editor-last2=Pettit |editor-first2=Philip |editor-last3=Pogge |editor-first3=Thomas |language=en}} * {{Cite book |last=Joll |first=James |language=en |title=The Anarchists |publisher=Harvard University Press |date=1964 |oclc=65683373}} * {{Cite book |last=Carlson |first=Andrew R. |title=Anarchism in Germany; Vol. 1: The Early Movement |url=https://archive.org/details/anarchismingerma0001carl |language=en |publisher=Scarecrow Press |date=1972 |isbn=978-0-8108-0484-5 |location=Metuchen, New Jersey}} * {{Cite news |last=Kahn |first=Joseph |date=5 Agosto 2000 |title=Anarchism, the Creed That Won't Stay Dead; The Spread of World Capitalism Resurrects a Long-Dormant Movement |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2000/08/05/arts/anarchism-creed-that-won-t-stay-dead-spread-world-capitalism-resurrects-long.html |url-access=subscription |page=B9 |issn=0362-4331|language=en}} * {{Citation |last=Baker |first=Zoe |title=Means and Ends: The Revolutionary Practice of Anarchism in Europe and the United States |date=2023 |place=Edinburgh |publisher=AK Press |isbn=978-1-84935-498-1|language=en}} * {{Cite book |last=Nettlau |first=Max |language=en|title=A Short History of Anarchism |publisher=Freedom Press |date=1996 |isbn=978-0-9003-8489-9}} * {{Cite book |last=Ward |first=Colin |url=https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |title=Anarchism: A Very Short Introduction |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2004 |isbn=978-0-1928-0477-8 |location=Oxford |author-mask=2 |access-date=12 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304153805/https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |archive-date=4 Marso 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Goodway |first=David |language=en |title=Anarchist Seeds Beneath the Snow |publisher=Liverpool Press |date=2006 |isbn=978-1-8463-1025-6}} * {{Cite book |last=Skirda |first=Alexandre |title=Facing the Enemy: A History of Anarchist Organization From Proudhon to May 1968 |url=https://archive.org/details/facingenemyhisto0000skir |publisher=AK Press|language=en |date=2002 |isbn=978-1-9025-9319-7}} * {{Cite book |last=Fernández |first=Frank |title=Cuban Anarchism: The History of A Movement |publisher=Sharp Press |date=2009 |orig-date=2001|language=en}} * {{Cite book |last=Morris |first=Christopher W. |url=https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |title=An Essay on the Modern State |publisher=Cambridge University Press |date=2002 |isbn=978-0-5215-2407-0 |access-date=15 Setyembre 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115214335/https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |archive-date=15 Enero 2021 |url-status=live}} * {{Cite journal |last=Osgood |first=Herbert L. |date=Marso 1889 |title=Scientific Anarchism |journal=Political Science Quarterly|language=en |publisher=The Academy of Political Science |volume=4 |issue=1 |pages=1–36 |doi=10.2307/2139424 |jstor=2139424}} * {{Cite book |last=Newman |first=Michael |title=Socialism: A Very Short Introduction |url=https://archive.org/details/socialismverysho0000newm |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1928-0431-0 |language=en |location=Oxford}} * {{Cite book |last=Morris |first=Brian |title=Anthropology, Ecology, and Anarchism: A Brian Morris Reader |url=https://archive.org/details/anthropologyecol0000bria |publisher=PM Press|language=en |others=Marshall, Peter |date=2015 |isbn=978-1-6048-6093-1 |edition=illustrated |location=Oakland |author-mask=2}} * {{Cite book |last=Walter |first=Nicholas |title=About Anarchism |publisher=Freedom Press |date=2002 |isbn=978-0-9003-8490-5 |location=London|language=en}} * {{Cite book |last=Jennings |first=Jeremy |title=Contemporary Political Ideologies |publisher=Pinter |date=1993 |isbn=978-0-8618-7096-7 |editor-last=Eatwell |editor-first=Roger |location=London |pages=127–146 |chapter=Anarchism |editor-last2=Wright |editor-first2=Anthony|language=en}} * {{Cite book |last1=Gay |first1=Kathlyn |title=Encyclopedia of Political Anarchy |url=https://archive.org/details/encyclopediaofpo0000gayk |last2=Gay |first2=Martin |publisher=ABC-CLIO |date=1999 |isbn=978-0-8743-6982-3|language=en}} * {{Cite encyclopedia |date=2008 |title=Anarcho-capitalism |encyclopedia=The Encyclopedia of Libertarianism |publisher=SAGE; Cato Institute|language=en|url=https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&pg=PT51 |access-date=2 Setyembre 2020 |editor-last=Hamowy |editor-first=Ronald |pages=13–14 |doi=10.4135/9781412965811.n8 |isbn=978-1-4129-6580-4 |oclc=191924853 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111721/https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&pg=PT51 |archive-date=18 February 2021 |last1=Morris |first1=Andrew |url-status=live |url-access=subscription}} * {{Cite book |last=Johnson |first=Charles |title=Anarchism/Minarchism: Is a Government Part of a Free Country? |publisher=Ashgate Publishing|language=en |date=2008 |isbn=978-0-7546-6066-8 |editor-last=Long |editor-first=Roderick T. |pages=155–188 |chapter=Liberty, Equality, Solidarity Toward a Dialectical Anarchism |editor-last2=Machan |editor-first2=Tibor R.}} * {{Cite book |last=Franks |first=Benjamin |title=The Oxford Handbook of Political Ideologies |url=https://archive.org/details/oxfordhandbookof0000unse_k5b8 |date=Agosto 2013 |publisher=[[Oxford University Press]] |editor-last=Freeden |editor-first=Michael |pages=[https://archive.org/details/oxfordhandbookof0000unse_k5b8/page/385 385]–404 |chapter=Anarchism |doi=10.1093/oxfordhb/9780199585977.013.0001 |isbn=978-0-19-958597-7 |editor-last2=Stears |editor-first2=Marc|language=en}} * {{Cite book |last=McLaughlin |first=Paul |title=Anarchism and Authority: A Philosophical Introduction to Classical Anarchism |publisher=Ashgate|language=en |date=2007 |isbn=978-0-7546-6196-2 |location=Aldershot}} * {{Cite journal |last=Jun |first=Nathan |date=Setyembre 2009 |title=Anarchist Philosophy and Working Class Struggle: A Brief History and Commentary |url=https://philarchive.org/rec/JUNAPA-2 |journal=WorkingUSA |language=en |volume=12 |issue=3 |pages=505–519 |doi=10.1111/j.1743-4580.2009.00251.x |issn=1089-7011}} * {{Cite book |last1=McLean |first1=Iain |url=https://archive.org/details/oxfordconcisedic00iain |title=The Concise Oxford Dictionary of Politics |last2=McMillan |first2=Alistair |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2003 |isbn=978-0-1928-0276-7 |url-access=registration|language=en}} * {{Cite journal |last=Gabardi |first=Wayne |date=1986 |title=Anarchism. By David Miller. (London: J. M. Dent and Sons, 1984. pp. 216 [pagsur ng aklat]) |url=https://archive.org/details/sim_american-political-science-review_1986-03_80_1/page/300 |journal=American Political Science Review |volume=80 |issue=1 |pages=300–302 |doi=10.2307/1957102 |jstor=446800 |s2cid=151950709|language=en}} * {{Cite encyclopedia |date=2003 |title=Anarchism |encyclopedia=The Blackwell Dictionary of Modern Social Thought |publisher=Blackwell Publishing|language=en |location=Malden, Massachusetts |url=https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&pg=PA12 |access-date=15 Agosto 2020 |last=Ostergaard |first=Geoffrey |editor-last=Outhwaite |editor-first=William |edition=2nd |isbn=978-0-6312-2164-7 |oclc=49704935 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418004719/https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&pg=PA12 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last1=Harrison |first1=Kevin |url=https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |title=Understanding Political Ideas and Movements |last2=Boyd |first2=Tony |publisher=Manchester University Press |date=2003 |isbn=978-0-7190-6151-6 |access-date=7 Marso 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308074910/https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |archive-date=8 Marso 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Brooks |first=Frank H. |title=The Individualist Anarchists: An Anthology of Liberty (1881–1908) |publisher=Transaction Publishers |date=1994 |isbn=978-1-5600-0132-4|language=en}} * {{harvc |last=Backes |first=Uwe |c=Left-Wing Extremism: The Conceptual Dimension |in=Zúquete |year=2023a |pp=3–22|language=en}} * {{harvc |last=Krüusselmann |first=Katharina |last2=Weggemans |first2=Daan |c=Radicalization and Left-Wing Extremism |in=Zúquete |year=2023a |pp=55–68|language=en}} * {{Cite book |editor-last=Zúquete |editor-first=José Pedro |title=The Palgrave Handbook of Left-Wing Extremism |date=2023a |publisher=Palgrave Macmillan |volume=1 |isbn=978-3-031-30896-3|language=en}} * {{Cite book |last=Marshall |first=Peter | language=en |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |url=https://archive.org/details/Demanding_the_impossible_9781604862706 |publisher=PM Press |date=1993 |isbn=978-1-6048-6064-1 |location=Oakland, California |author-mask=2}} * {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |title=Anarchist Voices: An Oral History of Anarchism in America |url=https://archive.org/details/anarchistvoiceso0000avri |publisher=Princeton University Press |date=1996 |isbn=978-0-6910-4494-1|language=en}} * {{Cite journal |last1=Angelbeck |first1=Bill |last2=Grier |first2=Colin |date=2012 |title=Anarchism and the Archaeology of Anarchic Societies: Resistance to Centralization in the Coast Salish Region of the Pacific Northwest Coast |url=https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |url-status=live |journal=Current Anthropology |volume=53 |issue=5 |pages=547–587 |doi=10.1086/667621 |s2cid=142786065 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180721142558/https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |archive-date=21 Hulyo 2018 |access-date=24 Hunyo 2021 | language=en |s2cid-access=free |issn=0011-3204}} * {{Cite book |last=Egoumenides |first=Magda |url=https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |title=Philosophical Anarchism and Political Obligation |publisher=Bloomsbury Publishing|language=en |date=2014 |isbn=978-1-4411-2445-6 |location=New York |access-date=21 Pebrero 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111334/https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Klosko |first=George |url=https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |title=Political Obligations |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1995-5104-0 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124033632/https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |archive-date=24 Nobyembre 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Wilbur |first=Shawn |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Mutualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Miller |first=David |url=https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |title=The Blackwell Encyclopaedia of Political Thought |publisher=Wiley|language=en |date=1991 |isbn=978-0-6311-7944-3 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818145221/https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |archive-date=18 Agosto 2020 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Pierson |first=Christopher |url=https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&pg=PA187 |title=Just Property: Enlightenment, Revolution, and History |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2013 |isbn=978-0-1996-7329-2 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210316125550/https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&pg=PA187 |archive-date=16 Marso 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Morris |first=Brian |url=https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |title=Bakunin: The Philosophy of Freedom |publisher=Black Rose Books |date=1993 |isbn=978-1-8954-3166-7 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225175003/https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |archive-date=25 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Shannon |first=Deric |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=91–106 |chapter=Anti-Capitalism and Libertarian Political Economy |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Heywood |first=Andrew |language=en|url=https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&pg=PA146 |title=Political Ideologies: An Introduction |publisher=Macmillan International Higher Education |date=2017 |isbn=978-1-1376-0604-4 |edition=6 |access-date=13 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111410/https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&pg=PA146 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Bakunin |first=Mikhail |title=Statism and Anarchy |url=https://archive.org/details/statismanarchy0000baku |publisher=Cambridge University Press |date=1990 |isbn=978-0-5213-6182-8 |editor-last=Shatz |editor-first=Marshall |series=Cambridge Texts in the History of Political Thought |location=Cambridge, England |translator-last=Shatz |translator-first=Marshall |doi=10.1017/CBO9781139168083 |lccn=89077393 |oclc=20826465|language=en |orig-date=1873}} * {{Cite book |last=Mayne |first=Alan James |url=https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&pg=PA131 |title=From Politics Past to Politics Future: An Integrated Analysis of Current and Emergent Paradigms |publisher=Greenwood Publishing Group |date=1999 |isbn=978-0-2759-6151-0 |access-date=20 Setyembre 2010|language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418013303/https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&pg=PA131 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Turcato |first=Davide |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Anarchist Communism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=Anarchism: a Documentary History of Libertarian Ideas: from Anarchy to Anarchism |url=https://archive.org/details/anarchismdocumen0000unse |publisher=Black Rose Books |date=2005 |isbn=978-1-5516-4250-5 |location=Montréal|language=en}} * {{Cite book |last=Pernicone |first=Nunzio |url=https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |title=Italian Anarchism, 1864–1892 |publisher=Princeton University Press |date=2009 |isbn=978-0-6916-3268-1 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200819161516/https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |archive-date=19 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite journal |last=Levy |first=Carl |date=8 Mayo 2011 |title=Social Histories of Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |volume=4 |issue=2 |pages=1–44 |doi=10.1353/jsr.2010.0003 |issn=1930-1197 |s2cid=144317650|language=en}} * {{Cite book |last=Van der Walt |first=Lucien |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |pages=249–264 |chapter=Syndicalism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Ryley |first=Peter |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=225–236 |chapter=Individualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite news |last=Imrie |first=Doug |date=1994 |title=The Illegalists |url=http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908072801/http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-date=8 Setyembre 2015 |access-date=9 Disyembre 2010 |work=Anarchy: A Journal of Desire Armed |language=en}} * {{Cite book |last=Parry |first=Richard |url=https://archive.org/details/bonnotgang0000parr |title=The Bonnot Gang |publisher=Rebel Press |date=1987 |isbn=978-0-9460-6104-4 |url-access=registration|language=en}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |author-mask=2 |date=2018 |title=Contemporary Anarchist and Anarchistic Movements |journal=Sociology Compass |publisher=Wiley |volume=12 |issue=6 |article-number=e12582 |doi=10.1111/soc4.12582 |issn=1751-9020|language=en}} * {{Cite web |last=Coutinho |first=Steve |date=3 Marso 2016 |title=Zhuangzi |url=http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303175106/http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=5 Marso 2019 |publisher=Internet Encyclopedia of Philosophy |language=en}} * {{Cite journal |last=Crone |first=Patricia |date=2000 |title=Ninth-Century Muslim Anarchists |url=https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |journal=Past & Present |issue=167 |pages=3–28 |doi=10.1093/past/167.1.3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200828210845/https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |archive-date=28 Agosto 2020 |access-date=3 Enero 2022|language=en}} * {{Cite book |last=Dodson |first=Edward |title=The Discovery of First Principles |publisher=Authorhouse |date=2002 |isbn=978-0-5952-4912-1 |volume=2|language=en}} * {{Cite book |last=Thomas |first=Paul |language=en |title=Karl Marx and the Anarchists |publisher=Routledge & Kegan Paul |date=1985 |isbn=978-0-7102-0685-5 |location=London}} * {{Cite book |url=https://archive.org/details/historyofterrori00grar |title=The History of Terrorism: From Antiquity to Al-Quaeda |publisher=University of California Press|language=en |date=2007 |isbn=978-0-5202-4709-3 |editor-last=Chaliand |editor-first=Gerard |location=Berkeley; Los Angeles; London |oclc=634891265 |editor-last2=Blin |editor-first2=Arnaud |url-access=registration}} * {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=325–342 |chapter=Anarchism and the First International |author-mask=2 |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{Cite journal |last=Anderson |first=Benedict |date=2004 |title=In the World-Shadow of Bismarck and Nobel |url=http://newleftreview.org/II/28/benedict-anderson-in-the-world-shadow-of-bismarck-and-nobel |journal=New Left Review|language=en |volume=2 |issue=28 |pages=85–129 |article-number=2519 |doi=10.64590/q8k |archive-url=https://web.archive.org/web/20151219130121/http://newleftreview.org/II/28/benedict-anderson-in-the-world-shadow-of-bismarck-and-nobel |archive-date=19 Disyembre 2015 |access-date=7 Enero 2016 |url-access=subscription}} * {{Cite journal |last1=Lutz |first1=James M. |last2=Ulmschneider |first2=Georgia Wralstad |date=2019 |title=Civil Liberties, National Security and U.S. Courts in Times of Terrorism |journal=Perspectives on Terrorism |volume=13 |issue=6 |pages=43–57 |jstor=26853740|language=en}} * {{Cite book |last=Bantman |first=Constance |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=371–388 |chapter=The Era of Propaganda by the Deed |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=m7BhDwAAQBAJ&pg=PA372}} * {{Cite book |last=Moya |first=Jose C. |title=In Defiance of Boundaries: Anarchism in Latin American History |publisher=University Press of Florida |others=Kirwin R. Shaffer |date=2015 |isbn=978-0-8130-5138-3 |editor-last=Laforcade |editor-first=Geoffroy de |chapter=Transference, culture, and critique The Circulation of Anarchist Ideas and Practices |access-date=6 Marso 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=ikt6AQAACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085903/https://books.google.com/books?id=ikt6AQAACAAJ |archive-date=9 Agosto 2020|language=en |url-status=live}} * {{Cite book |last=Laursen |first=Ole Birk |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=149–168 |chapter=Anti-Imperialism |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Nomad |first=Max |title=Revolutionary Internationals 1864–1943 |publisher=Stanford University Press|language=en |date=1966 |isbn=978-0-8047-0293-5 |editor-last=Drachkovitch |editor-first=Milorad M. |page=88 |chapter=The Anarchist Tradition}} * {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |language=en |publisher=AK Press |date=2006 |isbn=978-1-9048-5948-2 |location=Stirling |author-mask=2|title=The Russian Anarchists|url=https://archive.org/details/bwb_KT-771-669 }} * {{Cite book |last=Bolloten |first=Burnett |language=en |title=The Spanish Civil War: Revolution and Counterrevolution |url=https://archive.org/details/spanishcivilwarr0000boll_z8t8 |publisher=University of North Carolina Press |date=1984 |isbn=978-0-8078-1906-7}} * {{Cite journal |last=Harmon |first=Christopher C. |date=2011 |title=How Terrorist Groups End: Studies of the Twentieth Century |journal=Connections|language=en |volume=10 |issue=2 |pages=51–104 |jstor=26310649}} * {{Cite book |last=Rupert |first=Mark |url=https://archive.org/details/globalizationint00rupe |title=Globalization and International Political Economy |publisher=Rowman & Littlefield Publishers|language=en |date=2006 |isbn=978-0-7425-2943-4 |location=Lanham}} * {{Cite book |last=Evren |first=Süreyyya |language=en |title=Post-Anarchism: A Reader |url=https://archive.org/details/postanarchismrea0000unse |publisher=Pluto Press |date=2011 |isbn=978-0-7453-3086-0 |editor-last=Rousselle |editor-first=Duane |pages=[https://archive.org/details/postanarchismrea0000unse/page/1 1]–19 |chapter=How New Anarchism Changed the World (of Opposition) after Seattle and Gave Birth to Post-Anarchism |editor-last2=Evren |editor-first2=Süreyyya }} * {{Cite book |last=Honeywell |first=C. |url=https://books.google.com/books?id=qzKOzQEACAAJ |title=Anarchism |publisher=Wiley |date=2021 |isbn=978-1-5095-2390-0 |series=Key Concepts in Political Theory |access-date=13 Agosto 2022|language=em}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Leonard |author-mask=2 |date=2010 |title=Hakim Bey and Ontological Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |location=East Lansing |publisher=Michigan State University Press|language=en |volume=4 |issue=2 |pages=109–137 |doi=10.1353/jsr.2010.0009 |jstor=41887660 |s2cid=143304524}} * {{Cite book |last=Ramnath |first=Maia |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Non-Western Anarchisms and Postcolonialism |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{cite book|last=Pernicone|first=Nunzio|year=1993|title=Italian Anarchism, 1864–1892|publisher=Princeton University Press|isbn=0691056927|lccn=92-46661}} * {{Cite book|last=Pengam|first=Alain|chapter=Anarcho-Communism|editor-last1=Ribel|editor-first1=Maximilien|editor-last2=Crump|editor-first2=John|year=1987|title=Non-Market Socialism in the Nineteenth and Twentieth Centuries|publisher=Palgrave Macmillan|chapter-url=https://books.google.com/books?id=dqmvCwAAQBAJ&q=anarcho-communism+stateless+communism&pg=PA60|pages=60–82|doi=10.1007/978-1-349-18775-1_4|isbn=978-1349187751|language=en}} * {{cite encyclopedia |editor1-last=Ball |editor1-first=Terence |editor2-last=Dagger |editor2-first=Richard |date=2019 |orig-date=1999 |url=https://www.britannica.com/topic/communism |title=Communism |edition=revised |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=10 Hunyo 2020|language=en }} * {{cite book |last=Steele |first=David |title=From Marx to Mises: Post-Capitalist Society and the Challenge of Economic Calculation |publisher=Open Court Publishing Company|language=en |year=1992 |isbn=978-0-87548-449-5}} * {{cite book|chapter=Anarchism and Markets|last=Carson|first=Kevin|year=2018|location=Leiden|publisher=Brill|editor-first=Nathan|editor-last=Jun|title=Brill's Companion to Anarchism and Philosophy|isbn=978-90-04-35689-4|pages=81–119|doi=10.1163/9789004356894_005|url=https://brill.com/view/title/35861|language=en}} * {{cite book|last=Alexander|first=Robert|title=The Anarchists in the Spanish Civil War|isbn=1-85756-400-6|location=[[Londres]]|publisher=Janus|year=1999|oclc=43717219|url=https://libcom.org/history/anarchists-spanish-civil-war-robert-alexander|language=en}} * {{cite book|last=Graham|first=Helen|language=en|year=2002|title=The Spanish Republic at War, 1936–1939|location=[[Cambridge]]|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=0-521-45932-X|oclc=464890766}} * {{cite book|first=Abel|last=Paz|title=Durruti in the Spanish Revolution|url=https://www.akpress.org/durrutiinthespanishrevolution.html|year=2006|orig-year=1996|translator-first=Chuck|translator-last=Morse|language=en|location=[[Edinburgh]]|publisher=AK Press|isbn=1-904859-50-X|lccn=2006920974|oclc=482919277}} {{Refend}} [[Kategorya:Mga ideolohiyang pampolitika]] [[Kategorya:Anarkismo|*]] [[Kategorya:Mga ideolohiyang pang-ekonomiya]] 2x762dqasspkwu6b5ksxsv9lavf2n5j 2218540 2218535 2026-08-02T00:40:28Z Jojit fb 38 /* Pamahalaang sosyalista */ 2218540 wikitext text/x-wiki {{About|pilosopiyang pampolitika|ang katayuan ng isang lipunang walang awtoridad|Anarkiya}} [[Talaksan:Black_flag_waving.svg|frame|Itim na watawat ng anarkismo]] Ang '''anarkismo''' ay isang [[Pilosopiyang pampolitika|pilosopiyang pampulitika]] at kilusan na naglalayong buwagin ang lahat ng mga institusyong nagpapatuloy ng [[Awtoritarismo|awtoridad]], pamimilit, o herarkiya, na pangunahing tinututukan ang [[estado]] at [[kapitalismo]]. Isinusulong ng anarkismo ang pagpapalit sa estado ng mga lipunang walang estado at mga kusang-loob na malalayang samahan. Inilalarawan ang anarkismo bilang bahagi ng libertaryong sangay ng kilusang [[Sosyalismo|sosyalista]] (libertaryong sosyalismo).{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}}{{Refn|Sa aklat na ''In Anarchism: From Theory to Practice'' (1970),{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} inilarawan ng historyador na anarkista na si Daniel Guérin ang anarkismo bilang kasingkahulugan ng libertaryang sosyalismo. Isinulat niya na ang anarkismo ay "talagang kasingkahulugan ng sosyalismo. Ang isang anarkista ay pangunahing isang sosyalista na ang layunin ay wakasan ang pagsasamantala ng tao sa kapwa tao. Ang anarkismo ay isa lamang sa mga daloy ng kaisipang sosyalista—ang daloy na ang pangunahing katangian ay ang pagpapahalaga sa kalayaan at ang agarang hangaring buwagin ang estado."{{Sfn|Arvidsson|2017}} Sa kaniyang maraming akda tungkol sa anarkismo, inilalarawan naman ng historyador na si Noam Chomsky ang anarkismo, kasama ng libertaryang Marxismo, bilang libertaryang sangay ng sosyalismo.{{Sfn|Otero|1994|p=617}}|group=nb|name=nb1}} Bagaman matatagpuan ang mga bakas ng mga ideyang anarkista sa buong kasaysayan, umusbong ang makabagong anarkismo noong [[Panahon ng Kaliwanagan]]. Sa huling kalahati ng [[Ika-19 na dantaon|ika-19 na]] [[Ika-19 na dantaon|dantaon]] at sa mga unang dekada ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], umunlad ang kilusang anarkista sa maraming bahagi ng daigdig at nagkaroon ng mahalagang papel sa pakikibaka ng mga [[manggagawa]] para sa kanilang paglaya. Sa panahong ito, nabuo ang iba't ibang paaralan ng kaisipang anarkista. Nakibahagi ang mga anarkista sa ilang mga rebolusyon, lalo na sa [[Komuna ng Paris]], [[Digmaang Sibil sa Rusya]], at [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], na ang pagwawakas ay nagmarka rin sa pagtatapos ng klasikal na panahon ng anarkismo. Sa mga huling dekada ng ika-20 dantaon at pagpasok ng ika-21 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista at lumawak ang katanyagan at impluwensiya nito sa loob ng mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa digmaan, at laban sa globalisasyon. Gumagamit ang mga anarkista ng iba't ibang pamamaraan upang isulong ang pagbabagong panlipunan, na karaniwang inuuri bilang [[rebolusyonaryo]] o ebolusyonaryo, bagaman madalas na nagsasapawan ang dalawa at naipapakita sa sari-saring taktika. Karaniwang pinapaboran ng mga ebolusyonaryong pamamaraan ang unti-unti at madalas ay di-marahas na pagbabago, samantalang layunin ng mga rebolusyonaryong pamamaraan na wasakin ang mga mapaniil na estado at institusyon. Maraming aspekto ng kabihasnang pantao ang naimpluwensiyahan ng teorya, kritika, at praktika ng anarkismo. == Etimolohiya, terminolohiya, at kahulugan == [[File:Proudhon_jeune.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Proudhon_jeune.jpg|thumb|Si Pierre-Joseph Proudhon ang unang pilosopong pampolitika na tinawag ang sarili bilang anarkista{{Sfn|Kahn|2000}}<ref name="Merriman2">Merriman, John M. (2009). ''How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror''. New Haven: Yale University Press. p. 42. {{ISBN|9780300217933}}.</ref><ref name="Leier2">Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}.</ref>]] Ang etimolohikal na pinagmulan ng salitang anarkismo ay mula sa Sinaunang [[Wikang Griyego|Griyegong]] ''anarkhia'' (ἀναρχία), na nangangahulugang "walang pinuno" o "walang namumuno". Binubuo ito ng unlaping ''an-'' ("walang") at ng salitang ''arkhos'' ("pinuno" o "tagapamahala"). Ang hulaping ''-ismo'' ay tumutukoy sa isang ideolohikal na kilusan o kaisipan na nagtataguyod ng anarkiya.{{Sfnm|1a1=Bates|1y=2017|1p=128|2a1=Long|2y=2013|2p=217}} Lumitaw ang salitang ''anarchisme'' sa [[wikang Ingles]] noong 1642 at ang ''anarchy'' naman noong 1539; sa mga unang paggamit nito sa Ingles, binibigyang-diin nito ang kahulugan ng kaguluhan o kawalan ng kaayusan.{{Sfnm|1a1=Merriam-Webster|1y=2019|1loc="Anarchism"|2a1=''Oxford English Dictionary''|2y=2005|2loc="Anarchism"|3a1=Sylvan|3y=2007|3p=260}} Sa panahon ng [[Rebolusyong Pranses]], iba't ibang pangkat ang tumawag sa kanilang mga kalaban bilang mga ''anarkista'', bagaman kakaunti sa mga tinawag na ganoon ang may mga pananaw na kahalintulad ng mga sumunod na anarkista. Maraming rebolusyonaryo noong ika-19 na dantaon, gaya nina William Godwin (1756–1836) at Wilhelm Weitling (1808–1871), ang nag-ambag sa mga doktrinang anarkista ng susunod na salinlahi, subalit hindi nila ginamit ang mga katawagang ''anarkista'' o ''anarkismo'' upang ilarawan ang kanilang sarili o ang kanilang mga paniniwala.{{Sfn|Joll|1964|pp=27–37}}{{Sfn|Carlson|1972|pp=22–23}} Ang unang pilosopong pampolitika na tumawag sa kaniyang sarili bilang isang anarkista (Pranses: ''anarchiste'') at nagbigay sa salitang ito ng positibong kahulugan ay si Pierre-Joseph Proudhon (1809–1865).{{Sfn|Kahn|2000}}<ref name="Merriman2" /><ref name="Leier">Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}. (sa Ingles)</ref> Ayon sa ilang historyador, umusbong ang kilusang anarkista sa pagitan ng panahon ni Proudhon at ng Kongresong Saint-Imier noong 1872, bagaman may magkakaibang pananaw ang mga historyador hinggil dito.{{Sfn|Baker|2023|p=40-43}} Mula noong [[dekada 1890]], at nagsimula sa [[Pransiya]],{{Sfn|Nettlau|1996|p=162}} ang salitang ''libertaryanismo'' ay madalas gamitin bilang kasingkahulugan ng anarkismo;{{Sfn|Guérin|1970|loc="The Basic Ideas of Anarchism"}} hanggang sa kasalukuyan, karaniwan pa rin ang ganitong paggamit sa labas ng [[Estados Unidos]].{{Sfnm|1a1=Ward|1y=2004|1p=62|2a1=Goodway|2y=2006|2p=4|3a1=Skirda|3y=2002|3p=183|4a1=Fernández|4y=2009|4p=9}} Gayunman, sa ilang gamit, ang libertaryanismo ay tumutukoy lamang sa [[Indibidwalismo|indibiduwalistang]] pilosopiya ng [[malayang pamilihan]], at ang anarkismo ng malayang merkado ay mas tiyak na tinatawag na libertaryang anarkismo.{{Sfn|Morris|2002|p=61}} Bagaman ang katawagang libertaryanismo ay matagal nang halos kasingkahulugan ng anarkismo,{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6}} ang kahulugan nito ay naging mas malabo sa paglipas ng panahon dahil sa pag-angkin dito ng iba't ibang pangkat na may magkakaibang [[ideolohiya]],{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} kabilang ang Bagong Kaliwa at ang mga tagapagtaguyod ng libertaryang Marxismo, na hindi inuugnay ang kanilang sarili sa mga awtoritaryang sosyalista o sa isang partidong banguwardismo, gayundin ang mga radikal na [[Liberalismo|liberal]] sa usaping pangkultura na pangunahing nakatuon sa mga [[kalayaang sibil]].{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Dahil dito, may ilang anarkista ang mas pinipiling gamitin ang katawagang libertaryang sosyalismo{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}} upang maiwasan ang mga negatibong kahulugang ikinakabit sa salitang ''anarkismo'' at upang bigyang-diin ang kaugnayan nito sa sosyalismo.{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Sa pangkalahatan, ginagamit ang anarkismo upang tukuyin ang kontra-awtoritaryang sangay ng kilusang sosyalista.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=104}}{{Refn|group=nb|name=nb1}} Karaniwan itong inihahambing sa mga anyo ng sosyalismo na nakasentro sa estado o ipinapataw mula sa itaas.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Karaniwang binibigyang-diin ng mga iskolar ng anarkismo ang sosyalistang katangian ng anarkismo{{Sfn|Newman|2005|p=15}} at tinutuligsa ang mga pagtatangkang paghiwalayin ang dalawa bilang magkasalungat na ideolohiya.{{Sfn|Morris|2015|p=64}} May ilang iskolar ding naglalarawan sa anarkismo bilang may maraming impluwensiya mula sa liberalismo,{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} at bilang kapuwa liberal at sosyalista, bagaman higit na sosyalista.{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Samantala, maraming iskolar ang tumatangging ituring na isang anyo ng anarkismo ang anarko-kapitalismo, sapagkat para sa kanila ay hindi nito wastong nauunawaan ang mga pangunahing simulain ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}}{{Refn|Ayon kay Herbert L. Osgood, ang anarkismo ang "pinakasukdulang kabaligtaran" ng awtoritaryang komunismo at sosyalismong nakasentro sa estado.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Ayon naman kay Peter Marshall, "sa pangkalahatan, mas malapit ang anarkismo sa sosyalismo kaysa sa liberalismo. ... Malaking bahagi ng anarkismo ay kabilang sa kampo ng sosyalismo, bagaman mayroon din itong ilang impluwensiya mula sa liberalismo. Hindi ito maaaring ipailalim lamang sa sosyalismo, at mas mainam itong ituring bilang isang hiwalay at natatanging doktrina."{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Ayon kay Jeremy Jennings, "mahirap hindi mapagpasyahan na ang mga ideyang ito"—na tumutukoy sa anarko-kapitalismo—"ay tinatawag lamang na anarkista dahil sa maling pag-unawa sa kung ano ang anarkismo." Dagdag pa niya, "ang anarkismo ay hindi nagtataguyod ng lubos na walang hadlang na kalayaan ng indibidwal (na tila pinaniniwalaan ng mga 'anarko-kapitalista'); sa halip, gaya ng nakita na natin, itinataguyod nito ang pagpapalawak ng [[indibidwalidad]] at ng pamayanan."{{Sfn|Morris|2015|p=64}} Isinulat naman ni Nicolas Walter na "ang anarkismo ay nagmula kapuwa sa liberalismo at sosyalismo, sa kasaysayan man at sa ideolohiya. ... Sa isang diwa, nananatiling mga liberal at mga sosyalista ang mga anarkista, at tuwing itinatakwil nila ang mabubuting elemento ng alinman sa dalawa, ipinagkakanulo nila ang mismong anarkismo. ... Kami ay mga liberal, subalit higit pa rito; kami rin ay mga sosyalista, subalit higit pa rito."{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Isinama naman ni Michael Newman ang anarkismo bilang isa sa maraming tradisyon ng sosyalismo, lalo na ang tradisyong higit na nakahanay sa sosyalismo na sinusundan nina Pierre-Joseph Proudhon at Mikhail Bakunin.{{Sfn|Newman|2005|p=15}} Samantala, iginiit ni Brian Morris na "nakalilinlang kapuwa sa konsepto at sa kasaysayan" ang paglikha ng isang mahigpit na paghahati sa pagitan ng sosyalismo at anarkismo.|group=nb}} Bagaman ang pagtutol sa estado ay pangunahing bahagi ng kaisipang anarkista, hindi madaling bigyan ng iisang depinisyon ang anarkismo, sapagkat malawak ang talakayan ng mga iskolar at mga anarkista tungkol dito, at bahagyang magkakaiba ang pag-unawa rito ng iba't ibang tradisyon ng anarkismo.{{Sfn|Long|2013|p=217}}{{Refn|Isang karaniwang depinisyong tinatanggap ng mga anarkista ay ang anarkismo ay isang kalipunan ng mga pilosopiyang pampolitika na tumututol sa awtoridad at hirarkikong organisasyon, kabilang ang [[kapitalismo]], [[nasyonalismo]], ang [[estado]], at lahat ng kaugnay na institusyon, sa pamamalakad ng lahat ng [[ugnayang pantao]], pabor sa isang lipunang nakabatay sa [[desentralisasyon]], [[kalayaan]], at kusang-loob na samahan. Gayunman, binibigyang-diin ng mga iskolar na ang depinisyong ito ay may kaparehong mga kakulangan ng depinisyong nakabatay sa kontra-awtoritaryanismo (isang ''[[a posteriori]]'' na kongklusyon), kontra-etatismo o kontra-estado (sapagkat higit pa rito ang anarkismo),{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1p=166|2a1=Jun|2y=2009|2p=507|3a1=Franks|3y=2013|3pp=386–388}} at etimolohiya (ang simpleng pagwawaksi sa mga namumuno).{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1pp=25–29|2a1=Long|2y=2013|2pp=217}}|group=nb}} Kabilang sa mahahalagang sangkap ng depinisyon nito ang hangarin para sa isang [[Lipunan|lipunang]] walang pamimilit, ang pagtanggi sa aparatong pang-estado, ang paniniwalang likas na kayang mamuhay o umunlad ng tao sa isang lipunang walang pamimilit, at ang mungkahi kung paano maisasakatuparan ang mithiin ng anarkiya.{{Sfn|McLaughlin|2007|pp=25–26}} == Simbolismo == {{multiple image | total_width = 320 | image1 = Anarchy-symbol.svg | caption1 = Simbolong bilog na A | image2 = Circle-A red.svg | caption2 = Naka-istilong Bilog na A na punk | align = right | header = Ang bilog na A (''circle-A'') ay isang sagisag ng anarkismo na kumakatawan sa mga pangunahing simulain nito, kabilang ang kalayaan ng indibidwal at pagtutol sa awtoritaryanismo.<ref>{{Cite web |title=Understanding The Meaning Behind The Anarchist Symbol: Breaking Down The Unconventional Ideals {{!}} ShunSpirit |url=https://shunspirit.com/article/anarchist-symbol-meaning |access-date=12 Disyembre 2025|language=en |website=shunspirit.com}}</ref> }} Mula pa noong ika-19 na dantaon, gumagamit na ang mga anarkista ng ilang sagisag para sa kanilang adhikain, kabilang ang pinakatanyag na bilog na A (''circle-A''), ang itim na watawat, at ang itim na [[pusa]].<ref name="Baillargeon">{{cite book |last1=Baillargeon |first1=Normand |url=https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&q=%22circle+A%22 |title=Order Without Power: An Introduction to Anarchism: History and Current Challenges |date=2013 |publisher=Seven Stories Press |isbn=978-1-60980-472-5 |location=New York |language=en |translator=Mary Foster |access-date=Oktubre 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210922142448/https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&q=%22circle+A%22 |archive-date=Setyembre 22, 2021 |url-status=live |orig-year=2008}}</ref><ref name="An Anarchist FAQ">{{cite book |title=An Anarchist FAQ |publisher=AK Press |year=2008 |isbn=978-1-902593-90-6 |editor-last=Mckay |editor-first=Iain |location=Edinburgh |language=en |chapter=Appendix – The Symbols of Anarchy |oclc=182529204 |chapter-url=https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20201005101602/https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-date=Oktubre 5, 2020}}</ref> Karaniwan din ang mga [[watawat]] na hinati sa dalawang kulay, na kadalasang nakabatay sa itim na watawat, gaya ng pula at itim at itim at lila, na kumakatawan sa anarko-sindikalismo at anarka-[[peminismo]], ayon sa pagkakasunod. Mula noong ikalawang kalahati ng ika-20 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista sa paggamit ng mga bagong sagisag na mas madaling iguhit at mas madaling makilala, na ang pinakatanyag ay ang bilog na A. Mula sa pagsisimula ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], naging higit na laganap ang mga sagisag pangkultura ng anarkismo sa [[kulturang popular]], kasabay ng pag-usbong ng kilusang kontra-[[globalisasyon]] at ng subkulturang [[punk]].<ref name="revival">{{cite journal |last=Williams |first=Leonard |date=Setyembre 2007 |title=Anarchism Revived |journal=New Political Science |volume=29 |issue=3 |pages=297–312 |doi=10.1080/07393140701510160 |s2cid=220354272|language=en}}</ref><ref name="Gordon">{{cite journal |last=Gordon |first=Uri |date=Pebrero 2007 |title=Anarchism reloaded |journal=Journal of Political Ideologies |volume=12 |issue=1 |pages=29–48 |doi=10.1080/13569310601095598 |s2cid=216089196|language=en}}</ref> == Mga paaralan ng kaisipan == Karaniwang hinahati ang mga paaralan ng kaisipan sa anarkismo sa dalawang pangunahing makasaysayang tradisyon: ang panlipunang anarkismo at ang indibiduwalistang anarkismo, dahil sa kanilang magkakaibang pinagmulan, pagpapahalaga, at pag-unlad.{{Sfnm|1a1=McLean|1a2=McMillan|1y=2003|1loc="Anarchism"|2a1=Ostergaard|2y=2003|2p=14|2loc="Anarchism"}} Binibigyang-diin ng indibiduwalistang tradisyon ang negatibong kalayaan sa pamamagitan ng pagtutol sa mga paghihigpit sa malayang indibiduwal, samantalang binibigyang-diin ng panlipunang tradisyon ang positibong [[kalayaan]] sa layuning ganap na mapaunlad ang malayang kakayahan ng lipunan sa pamamagitan ng pagkakapantay-pantay at panlipunang pagmamay-ari.{{Sfn|Harrison|Boyd|2003|p=251}} Sa kronolohikal na pananaw, maaaring hatiin ang anarkismo sa mga klasikong tradisyon noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at sa mga pos-klasikong tradisyon—gaya ng anarka-peminismo, berdeng anarkismo, at pos-anarkismo—na umusbong pagkatapos nito.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=9}} Ang pagbibigay-diin ng anarkismo sa pagtutol sa [[kapitalismo]], pagkakapantay-pantay, at pagpapalawak ng [[pamayanan]] at indibiduwalidad ang nagtatangi rito mula sa anarko-kapitalismo at iba pang uri ng ekonomikong libertaryanismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}} Karamihan sa mga pananaw nito sa [[ekonomiya]] at pilosopiyang legal ay nagpapakita ng mga kontra-awtoritaryo, kontra-estado, libertariyo, at radikal na pagpapakahulugan sa makakaliwa at sosyalistang pulitika,{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} kabilang ang [[kolektibismo]], [[komunismo]], [[Indibidwalismo|indibiduwalismo]], [[Mutualismo|mutuwalismo]], at sindikalismo, bukod sa iba pang mga teoryang pang-ekonomiya ng libertaryang [[sosyalismo]].{{Sfn|Guérin|1970|p=35|loc="Critique of authoritarian socialism"}} Karaniwang inilalagay ang anarkismo sa pinakakaliwang bahagi ng espektrong pampolitika, bagaman marami ang tumututol sa awtoridad ng estado batay sa mga simulain ng kanan, gaya ng mga anarko-kapitalista.{{Sfnm|1a1=Brooks|1y=1994|1p=[https://books.google.com/books?id=gHyUj9HFYBIC&pg=PP15 xi]|1ps=, "Usually considered to be an extreme left-wing ideology".}}<ref name=":1">{{Cite journal |last=Jungkunz |first=Sebastian |date=2019-01-02 |title=Towards a Measurement of Extreme Left-Wing Attitudes |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09644008.2018.1484906 |journal=German Politics |language=en |volume=28 |issue=1 |pages=101–122 |doi=10.1080/09644008.2018.1484906 |issn=0964-4008 |url-access=subscription |s2cid=158624439}}</ref>{{Sfn|Backes|2023a|p=12}}{{Sfn|Krüusselmann|Weggemans|2023a|p=58}} Dahil walang iisang nakapirming kalipunan ng doktrina o natatanging pandaigdigang pananaw ang anarkismo,{{Sfn|Marshall|1993|pp=14–17}} umiral ang maraming uri at tradisyon nito, at malaki ang pagkakaiba-iba ng mga anyo ng anarkiya.{{Sfn|Sylvan|2007|p=262}} Bilang tugon sa sektaryanismo sa loob ng kilusang anarkista, lumitaw ang anarkismo nang walang [[pang-uri]], isang panawagan para sa pagpaparaya at pagkakaisa ng mga anarkista na unang isinulong ni Fernando Tarrida del Mármol noong 1889 bilang tugon sa matitinding pagtatalo hinggil sa teoryang anarkista noong panahong iyon.{{Sfn|Avrich|1996|p=6}} Sa kabila ng kanilang pagkakahiwalay, ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo ay hindi itinuturing na magkakahiwalay na mga entidad kundi mga tendensiya na nagsasalubong at nag-uugnayan sa isa't isa sa pamamagitan ng magkakaparehong simulain, gaya ng awtonomiya, mutuwal na pagtutulungan, pagtutol sa awtoridad, at [[desentralisasyon]].{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=1–6|2a1=Angelbeck|2a2=Grier|2y=2012|2p=551}} Higit pa sa mga partikular na paksyon ng mga kilusang pampolitika ng anarkismo na bumubuo sa anarkismong pampolitika, mayroon ding anarkismong pampilosopiya, na nagsasabing ang estado ay walang moral na pagiging lehitimo, nang hindi kinakailangang tanggapin ang pangangailangan ng isang rebolusyon upang ito ay maalis.{{Sfn|Egoumenides|2014|p=2}} Bilang isang sangay, lalo na ng indibiduwalistang anarkismo,{{Sfnm|1a1=Ostergaard|1y=2003|1p=12|2a1=Gabardi|2y=1986|2pp=300–302}} maaaring tanggapin ng anarkismo pampilosopiya ang pag-iral ng isang pinakamaliit na estado, subalit iginiit nito na walang [[Moralidad|moral]] na tungkulin ang mga [[mamamayan]] na sundin ang pamahalaan kapag ito ay sumasalungat sa awtonomiya ng indibiduwal.{{Sfn|Klosko|2005|p=4}} Maging ang magkakaibang pilosopikal na tradisyon tulad ng Obhetibismo at Kantiyanismo ay nagbigay ng mga argumentong ginamit upang ipagtanggol ang anarkismo pampilosopiya, kabilang ang pagtatanggol ni Robert Paul Wolff sa anarkismo laban sa mga pormal na paraan ng pagbibigay-katwiran sa pagiging lehitimo ng estado.<ref name="sa">{{cite journal |last=Martin |first=Thomas |date=2000 |title=Book Review: In Defense of Anarchism |url=http://library.nothingness.org/articles/SA/en/display/348 |journal=Social Anarchism |issue=27 |access-date=19 Hunyo 2008|language=en}}</ref> Binibigyang-pansin din ng anarkismo ang mga argumentong moral sapagkat may mahalagang papel ang [[etika]] sa pilosopiyang anarkista. Mayroon ding ilang anarkista na yumakap sa paniniwala sa [[Nihilismo|nihilismong]] pampolitika.{{Sfn|Walter|2002|p=52}} === Klasiko === Sa mga klasikong tradisyon ng anarkismo, ang mga unang umusbong ay ang mutuwalismo at indibiduwalistang anarkismo. Sinundan ang mga ito ng mga pangunahing tradisyon ng panlipunang anarkismo, gaya ng kolektibistang anarkismo, anarko-komunismo, at anarko-sindikalismo. Nagkakaiba ang mga tradisyong ito sa kanilang pananaw hinggil sa organisasyon at estrukturang pang-ekonomiya ng kanilang mithiing lipunan.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=2}} Ang mutuwalismo ay isang teoryang pang-ekonomiya noong ika-18 dantaon na pinaunlad bilang teoryang anarkista ni Pierre-Joseph Proudhon. Kabilang sa mga layunin nito ang "pagbuwag sa estado",<ref name=":0">{{Cite book |title=The Desk Encyclopedia of World History |date=2006 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-7394-7809-7 |editor-last=Wright |editor-first=Edmund |location=New York |pages=20–21}}</ref> pagkakatumbasan, malayang samahan, kusang-loob na [[kontrata]], pederasyon, at repormang [[Pananalapi (disiplina)|pananalapi]] sa parehong kredito at [[salapi]] na pamamahalaan ng isang [[bangko]] ng sambayanan.{{Sfn|Wilbur|2019|pp=213–218}} Sa paglipas ng panahon, inilarawan ang mutuwalismo bilang isang ideolohiyang nasa pagitan ng indibiduwalista at kolektibistang anyo ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Avrich|1y=1996|1p=6|2a1=Miller|2y=1991|2p=11}} Sa ''What Is Property?'' (1840), unang inilarawan ni Proudhon ang kaniyang layunin bilang isang "ikatlong anyo ng lipunan, ang sintesis ng komunismo at pag-aari."{{Sfn|Pierson|2013|p=187}} Ang kolektibistang anarkismo ay isang rebolusyonaryong sosyalistang anyo ng anarkismo{{Sfn|Morris|1993|p=76}} na karaniwang iniuugnay kay Mikhail Bakunin.{{Sfn|Shannon|2019|p=101}} Isinusulong ng mga kolektibistang anarkista ang kolektibong pagmamay-ari ng mga kagamitan sa produksiyon, na inaasahang maisasakatuparan sa pamamagitan ng marahas na [[rebolusyon]],{{Sfn|Avrich|1996|pp=3–4}} at naniniwalang dapat bayaran ang mga [[manggagawa]] ayon sa oras na kanilang ginawa, sa halip na ipamahagi ang mga [[produkto]] ayon sa pangangailangan tulad ng sa komunismo. Umusbong ang kolektibistang anarkismo kasabay ng [[Marxismo]], subalit tinanggihan nito ang [[diktadura]] ng [[proletaryado]], sa kabila ng ipinahahayag na layunin ng Marxismo na magtatag ng isang lipunang kolektibista na walang estado.{{Sfnm|1a1=Heywood|1y=2017|1pp=146–147|2a1=Bakunin|2y=1990}} Ang anarko-komunismo ay isang teorya ng anarkismo na nagsusulong ng isang lipunang komunista na may magkakasamang pagmamay-ari ng mga kagamitan sa [[produksiyon]],{{Sfn|Mayne|1999|p=131}} na pinangangasiwaan ng isang pederal na ugnayan ng mga kusang-loob na samahan.{{Sfn|Marshall|1993|p=327}} Ang produksiyon at pagkonsumo ay ibabatay sa prinsipyong "[[Mula sa bawat isa ayon sa kaniyang kakayahan, para sa bawat isa ayon sa kaniyang pangangailangan]]."{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1p=327|2a1=Turcato|2y=2019|2pp=237–238}} Umusbong ang anarko-komunismo mula sa mga radikal na sosyalistang kilusan pagkatapos ng [[Rebolusyong Pranses]],{{Sfn|Graham|2005}} subalit unang nabuo bilang isang natatanging [[doktrina]] sa seksiyong [[Italya|Italyano]] ng Unang Internasyonal.{{Sfn|Pernicone|2009|pp=111–113}} Kalaunan ay higit pa itong pinaunlad sa mga teoretikal na akda ni [[Peter Kropotkin]],{{Sfn|Turcato|2019|pp=239–244}} na ang kaniyang partikular na pananaw ang naging nangingibabaw sa maraming anarkista pagsapit ng huling bahagi ng ika-19 na dantaon.{{Sfn|Levy|2011|p=6}} Ang anarko-sindikalismo ay isang sangay ng anarkismo na tumitingin sa mga unyon ng mga [[manggagawa]] bilang isang posibleng puwersa para sa rebolusyonaryong pagbabago ng lipunan. Layunin nitong palitan ang kapitalismo at ang estado ng isang bagong lipunang [[Demokrasya|demokratikong]] pinamamahalaan mismo ng mga manggagawa. Ang mga pangunahing simulain ng anarko-sindikalismo ay direktang pagkilos, pagkakaisa ng mga manggagawa, at sariling pamamahala ng mga manggagawa.{{Sfn|Van der Walt|2019|p=249}} Ang indibiduwalistang anarkismo naman ay isang pangkat ng iba't ibang tradisyon ng kaisipan sa loob ng kilusang anarkista na nagbibigay ng higit na diin sa indibiduwal at sa kaniyang [[Malayang kalooban|malayang pagpapasya]] kaysa sa anumang panlabas na salik na nagtatakda ng kaniyang kilos.{{Sfn|Ryley|2019|p=225}} Kabilang sa mga unang nakaimpluwensiya sa anyong ito ng anarkismo sina William Godwin, Max Stirner, at [[Henry David Thoreau]]. Sa iba't ibang bansa, nakakuha ang indibiduwalistang anarkismo ng maliit ngunit magkakaibang pangkat ng mga tagasunod, kabilang ang mga Bohemyo na alagad ng [[sining]] at mga [[intelektuwal]],{{Sfn|Marshall|1993|p=440}} gayundin ang mga kabataang anarkistang lumalabag sa batas sa kilusang nakilala bilang iligalismo at indibiduwal na pagbawi.{{Sfnm|1a1=Imrie|1y=1994|2a1=Parry|2y=1987|2p=15}} === Pos-klasiko at kontemporaryo === Patuloy na umusbong ang anarkismo ng maraming [[pilosopiya]] at kilusan na, sa ilang pagkakataon, ay eklektiko, na humahango ng mga ideya mula sa iba't ibang pinagmulan at pinagsasama ang magkakaibang konsepto upang makalikha ng mga bagong pamamaraang pampilosopiya. Nanatiling mahalagang bahagi ng mga makabagong tradisyon ng anarkismo ang kontra-kapitalistang tradisyon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Williams|2018|p=4}} Maraming pangkat, tendensiya, at paaralan ng kaisipan ng anarkismo ang umiiral sa kasalukuyan, kaya mahirap ilarawan ang makabagong kilusang anarkista bilang isang magkakaisang kabuuan.{{Sfn|Franks|2013|pp=385–386}} Bagaman nakapaglatag ang mga teorista at aktibista ng mga "medyo matatag na kalipunan ng mga simulain ng anarkismo," wala pa ring nagkakaisang pananaw kung alin sa mga simulain ang pangunahing batayan nito. Dahil dito, inilalarawan ng mga komentarista ang mga anarkismo sa halip na isang iisang anarkismo, sapagkat bagaman may mga simulain silang magkakatulad, magkakaiba ang pagpapahalagang ibinibigay ng bawat paaralan sa mga ito. Halimbawa, maaaring isang pangkalahatang simulain ang pagkakapantay-pantay ng kasarian, subalit higit itong binibigyang-priyoridad ng anarka-peminismo kaysa ng anarko-komunismo.{{Sfn|Franks|2013|p=386}} Sa pangkalahatan, tutol ang mga anarkista sa mapilit na awtoridad sa lahat ng anyo nito, kabilang ang lahat ng sentralisado at hirarkikong anyo ng pamahalaan (halimbawa, [[monarkiya]], kinatawang demokrasya, sosyalismong pang-estado, at iba pa), mga sistemang nakabatay sa uring pang-ekonomiya (halimbawa, kapitalismo, [[Bolshevik|Bolshevismo]], [[Piyudalismo|pyudalismo]], [[pang-aalipin]], at iba pa), mga awtokratikong [[relihiyon]] (halimbawa, pundamentalistang [[Islam]], [[Simbahang Katoliko Romano]], at iba pa), patriyarkiya, heteroseksismo, pananaig ng mga puti, at [[imperyalismo]].{{Sfn|Jun|2009|pp=507–508}} Gayunman, nagkakaiba ang mga paaralan ng anarkismo sa mga pamamaraang dapat gamitin upang tutulan ang mga ito.{{Sfn|Jun|2009|p=507}} == Kasaysayan == === Sinaunang panahon at gitnang panahon === Ang mga pinakakilalang naunang tagapagpauna ng anarkismo sa sinaunang daigdig ay matatagpuan sa [[Tsina]] at [[Gresya]]. Sa Tsina, ang anarkismong pampilosopiya (ang pagtalakay sa pagiging lehitimo ng estado) ay inilahad ng mga pilosopong [[Taoismo|Taoista]] na sina Zhuang Zhou at [[Laozi]].{{Sfnm|1a1=Coutinho|1y=2016|2a1=Marshall|2y=1993|2p=54}} Kasama ng [[estoisismo]], sinasabing ang [[Taoismo]] ay nagtaglay ng mahahalagang paunang pahiwatig ng anarkismo.{{Sfn|Sylvan|2007|p=257}} Naipahayag din ang mga pananaw na anarkiko ng mga [[Mandudula|mandudulang]] [[trahedya]] at mga pilosopo sa Gresya. Ginamit nina [[Esquilo|Eskilo]] at [[Sopokles]] ang alamat ni Antigona upang ilarawan ang tunggalian sa pagitan ng mga batas na ipinapataw ng estado at ng pansariling awtonomiya. Patuloy namang kinuwestiyon ni Sokrates ang mga awtoridad sa [[Atenas]] at iginiit ang [[karapatan]] ng indibiduwal sa [[kalayaan]] ng budhi. Tinanggihan ng mga [[Siniko]] ang batas ng tao (''nomos'') at ang mga kaugnay na awtoridad, habang sinisikap nilang mamuhay ayon sa kalikasan (''physis''). Samantala, itinaguyod ng mga Estoiko ang isang lipunang nakabatay sa di-pormal at magiliw na ugnayan ng mga mamamayan nang walang pag-iral ng estado.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4, 66–73}} Sa [[Imperyong Sasanida]] (224–651 CE), nanawagan si [[Mazdak]] para sa isang lipunang may pagkakapantay-pantay at sa pag-aalis ng monarkiya, subalit hindi nagtagal ay ipinapatay siya ni Emperador Kavad I.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Sa Basra, nangaral ang ilang sektang panrelihiyon laban sa estado.{{Sfn|Crone|2000|pp=3, 21–25}} Sa [[Gitnang Kapanahunan|Gitnang Panahon]] sa [[Europa]], walang naging malinaw na gawaing anarkista maliban sa ilang mapagkait sa sariling mga kilusang panrelihiyon. Nagkaroon ng mga tendensiyang kontra-estado at libertaryo ang iba't ibang sektang panrelihiyon sa Europa.{{Sfn|Nettlau|1996|p=8}} Ang mga ito, kasama ng ilang kilusang [[Muslim]], ang kalauna'y nagbigay-daan sa pag-usbong ng panrelihiyong anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Ang muling pagsigla ng interes sa sinaunang panahon noong [[Renasimiyento|Renasimyento]] at ang pagbibigay-diin sa sariling pagpapasya noong [[Repormasyon]] ay muling nagpasigla sa mga elementong sekular na kontra-awtoritaryo sa Europa, lalo na sa Pransiya. Ang mga hamon ng [[Panahon ng Kaliwanagan]] sa awtoridad na intelektuwal—maging sekular o panrelihiyon—at ang mga rebolusyon noong dekada 1790 at noong 1848 ay pawang nagpasigla sa pag-unlad ng ideolohiyang humantong sa panahon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=307}} === Makabagong panahon === [[File:Barricade18March1871_(more_cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Barricade18March1871_(more_cropped).jpg|thumb|Ang Komuna ng Paris, isa sa mga pinakaunang eksperimento sa anarkismo.]] Noong [[Himagsikang Pranses|Rebolusyong Pranses]], ang mga pangkat na gaya ng Enragés at ng ''sans-culottes'' ay naging mahalagang yugto sa pag-usbong ng mga damdaming kontra-estado at [[Pederalismo|pederalista]].{{Sfn|Marshall|1993|p=4}} Sa buong ika-19 na dantaon, umusbong ang mga unang tradisyon ng anarkismo: itinaguyod ni William Godwin ang anarkismo pampilosopiya sa [[Inglatera]] sa pamamagitan ng moral na pagtanggi sa pagiging lehitimo ng estado; ang kaisipan ni Max Stirner ay naglatag ng daan para sa indibiduwalismo; at ang teorya ng mutuwalismo ni Pierre-Joseph Proudhon ay nakatagpo ng matabang lupa sa Pransiya.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}} Pagsapit ng huling bahagi ng dekada 1870, malinaw nang nahubog ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo, at mula 1880 hanggang 1914 ay naganap ang isang bugso ng [[Globalisasyon|globalisasyong]] noon ay hindi pa nasasaksihan.{{Sfn|Levy|2011|pp=10–15}} Ang panahong ito ng klasikal na anarkismo ay tumagal hanggang sa pagtatapos ng [[Digmaang Sibil ng Espanya]] at itinuturing na ginintuang panahon ng anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}} [[File:Bakunin.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bakunin.png|thumb|Tinutulan ni Mikhail Bakunin ang Marxistang layunin ng diktadura ng proletaryado at nakipag-alyansa sa mga pederalista sa loob ng Unang Internasyonal bago siya pinatalsik ng mga Marxista.]] Humango si Mikhail Bakunin mula sa mutuwalismo upang itatag ang anarkismong kolektibista, at sumapi siya sa ''International Workingmen's Association'', isang samahan ng mga manggagawa na kalauna'y nakilala bilang Unang Internasyonal (''First International''), na itinatag noong 1864 upang pag-isahin ang iba't ibang rebolusyonaryong kilusan. Naging isang mahalagang puwersang pampolitika ang Internasyonal, at isa sa mga pangunahing personalidad nito si [[Karl Marx]], na kasapi ng Pangkalahatang Konseho nito. Ang pangkat ni Bakunin, ang Pederasyong Jura, at ang mga tagasunod ni Pierre-Joseph Proudhon (ang mga mutuwalista) ay tumutol sa sosyalismong pang-estado, at itinaguyod ang pag-iwas sa pakikilahok sa elektoral na pulitika (''political abstentionism'') at ang pagpapanatili ng maliliit na pag-aari.{{Sfnm|1a1=Dodson|1y=2002|1p=312|2a1=Thomas|2y=1985|2p=187|3a1=Chaliand|3a2=Blin|3y=2007|3p=116}} Pagkaraan ng matitinding alitan, pinalayas ng mga Marxista ang mga Bakuninista mula sa Internasyonal sa Kongreso sa [[Ang Haya|Haya]] ng 1872.{{Sfnm|1a1=Graham|1y=2019|1pp=334–336|2a1=Marshall|2y=1993|2p=24}} Katulad din nito, ang mga anarkista ay nakaranas ng gayong pagtrato sa Ikalawang Internasyonal at tuluyang pinalayas noong 1896.{{Sfn|Levy|2011|p=12}} Hinulaan ni Bakunin na kung magkakaroon ng kapangyarihan ang mga rebolusyonaryo ayon sa mga tuntunin ni Marx, sila rin ay magiging mga bagong mapaniil sa mga [[manggagawa]]. Bilang tugon sa kanilang pagpapatalsik mula sa Unang Internasyonal, itinatag ng mga anarkista ang Internasyonal ng St. Imier. Sa impluwensiya ni [[Peter Kropotkin]], isang Rusong [[Pilosopiya|pilosopo]] at [[siyentipiko]], nagkaroon ng malaking pagkakatulad ang anarko-komunismo at ang kolektibismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=5}} Ang mga anarko-komunista, na humango ng inspirasyon mula sa [[Komuna ng Paris]] ng 1871, ay nagsulong ng malayang pederasyon at ng pamamahagi ng mga kalakal ayon sa pangangailangan ng bawat isa.{{Sfn|Graham|2005|p=xii}} Sa panahong ito, may isang minorya ng mga anarkista ang yumakap sa taktika ng rebolusyonaryong karahasang pampolitika, na nakilala bilang propaganda ng gawa (''propaganda of the deed'').{{Sfn|Marshall|1993|pp=633–636}} Ang pagkakawatak-watak ng kilusang sosyalista sa Pransiya sa maraming pangkat, gayundin ang pagbitay at pagpapatapon sa maraming Komunardo sa mga kolonya ng bilangguan matapos supilin ang Komuna ng Paris, ay nagbigay-daan sa pag-usbong ng mga indibiduwalistang pagpapahayag at pagkilos sa larangang pampolitika.{{Sfn|Anderson|2004}} Bagaman maraming anarkista ang lumayo sa mga gawaing ito ng terorismo, nadungisan ang reputasyon ng buong kilusan, at isinagawa ang iba't ibang hakbang upang pigilan ang pagpasok ng mga anarkista sa [[Estados Unidos]], kabilang ang Batas sa Imigrasyon ng 1903, na kilala rin bilang Batas sa Pagbubukod sa mga Anarkista.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=633–636|2a1=Lutz|2a2=Ulmschneider|2y=2019|2p=46}} Ang iligalismo ay isa pang estratehiyang niyakap ng ilang anarkista sa panahong ito.{{Sfn|Bantman|2019|p=374}} Pagsapit ng simula ng ika-20 dantaon, humupa na ang kilusang terorista, at ang lugar nito ay napalitan ng anarko-komunismo at anarko-sindikalismo, habang ang anarkismo ay lumaganap sa iba't ibang panig ng daigdig.{{Sfn|Moya|2015|p=327}}{{Sfn|Levy|2011|p=16}} Sa [[Tsina]], may maliliit na pangkat ng mga mag-aaral na nagpakilala ng [[makatao]] at [[maka-agham]] na bersiyon ng anarko-komunismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=519–521}} Samantala, naging sentro ang [[Tokyo]] ng mga mapanghimagsik na kabataan mula sa iba't ibang bansa sa [[Silangang Asya]] na nagtungo sa kabisera ng [[Hapon]] upang mag-aral.{{Sfn|Marshall|1993|pp=519–521}} Sa [[Amerikang Latino]], naging pangunahing baluwarte ng anarko-sindikalismo ang [[Arhentina]], kung saan ito ang naging pinakaprominenteng [[ideolohiya]] ng kaliwa.{{Sfnm|1a1=Levy|1y=2011|1p=23|2a1=Laursen|2y=2019|2p=157|3a1=Marshall|3y=1993|3pp=504–508}} Nakilahok din ang mga anarkista sa Komuna ng Strandzha at sa Republika ng Kruševo, na itinatag sa [[Masedonya]] sa panahon ng Pag-aalsang Ilinden–Preobrazhenie noong 1903, gayundin sa [[Rebolusyong Mehikano]] noong 1910. Sa sunod-sunod na mga rebolusyon noong 1917–1923, nagkaroon ang mga anarkista ng iba't ibang antas ng aktibong pakikilahok.{{sfn|Marshall|1993|p=470}} Sa kabila ng mga pangamba, masigasig na nakilahok ang mga anarkista sa Rebolusyong Ruso bilang pagsalungat sa Kilusang Puti, lalo na sa Makhnovshchina. Nang makita nila ang tagumpay ng mga Bolshevik sa [[Rebolusyong Oktubre]] at ang sumunod na [[Digmaang Sibil sa Rusya]], maraming manggagawa at aktibista ang lumipat sa mga partidong komunista, na lumakas kapalit ng paghina ng anarkismo at iba pang kilusang sosyalista. Sa Pransiya at Estados Unidos, maraming kasapi ng malalaking kilusang sindikalista, gaya ng Pangkalahatang Kompederasyon ng Paggawa at ng Manggagawang Pang-industriya ng Mundo, ang umalis sa kanilang mga samahan at sumapi sa Komunistang Internasyonal.{{Sfn|Nomad|1966|p=88}} Gayunman, matapos maging matatag ang pamahalaang Bolshevik, dumanas ng matinding panunupil ang mga anarkista, kabilang noong Pag-aalsa sa [[Kronstadt]]. Maraming anarkista mula sa [[Petrograd]] at [[Mosku]] ang tumakas patungong [[Ukranya]], subalit kalaunan ay dinurog din ng mga Bolshevik ang kilusang anarkista roon.{{Sfn|Avrich|2006|p=204}} Dahil sa panunupil sa mga anarkista sa Rusya, umusbong ang dalawang bagong magkasalungat na kaisipan: ang platapormismo at ang sintesis na anarkistang. Layunin ng una na bumuo ng isang magkakaugnay na samahang mangunguna sa rebolusyon, samantalang tinututulan naman ng ikalawa ang anumang anyo ng organisasyong maihahalintulad sa isang partidong pampolitika. Sa [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]] noong 1936–1939, muling nakipag-alyansa ang mga anarkista at mga sindikalista (CNT at FAI) sa iba't ibang kilusang makakaliwa. Ang matagal nang tradisyon ng anarkismo sa [[Espanya]] ang naging dahilan upang gumanap ang mga anarkista ng mahalagang papel sa digmaan, lalo na sa Rebolusyong Espanyol ng 1936. Bilang tugon sa paghihimagsik ng hukbo, isang kilusang binigyang-inspirasyon ng anarkismo—na binubuo ng mga [[magsasaka]] at manggagawa at sinusuportahan ng mga armadong milisya—ang kumontrol sa [[Barcelona]] at sa malalawak na kanayunan ng Espanya, kung saan isinakolektibo nila ang mga lupain.{{Sfn|Bolloten|1984|p=1107}} Sa simula ng digmaan, nagbigay ang [[Unyong Sobyetiko|Unyong Sobyet]] ng limitadong tulong. Gayunman, nauwi ito sa matinding tunggalian sa pagitan ng mga komunista at iba pang pangkat ng makakaliwa sa isang serye ng mga pangyayaring nakilala bilang Mga Araw ng Mayo, habang pinagtibay ni [[Joseph Stalin]] ang kontrol ng Unyong Sobyet sa pamahalaang Republikano. Nagbunga ito ng panibagong pagkatalo ng mga anarkista sa kamay ng mga komunista.{{Sfn|Marshall|1993|pp=xi, 466}} ==== Pagkatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig ==== Sa pagtatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], lubhang nanghina ang kilusang anarkista. Pagsapit ng dekada 1960, muling sumigla ang anarkismo, na marahil ay dulot ng nakitang kabiguan ng [[Marxismo–Leninismo]] at ng mga tensiyong ibinunga ng [[Digmaang Malamig]].{{Sfn|Marshall|1993|p=539}} Sa panahong ito, lumitaw ang anarkismo sa iba't ibang kilusang tumutuligsa kapwa sa kapitalismo at sa estado, gaya ng mga kilusang laban sa sandatang nuklear, pangkapaligiran, pangkapayapaan, kontra-kultura ng dekada 1960, at ng Bagong Kaliwa.{{Sfn|Marshall|1993|pp=xi, 539}} Nagkaroon din ito ng paglipat mula sa dati nitong mapanghimagsik na katangian tungo sa mapanuksong repormismong kontra-ikapitalista. Naiugnay rin ang anarkismo sa subkulturang [[punk]], gaya ng makikita sa mga banda tulad ng Crass at Sex Pistols.{{Sfn|Marshall|1993|pp=493–494}} Ang mga umiiral na kaisipang [[Peminismo|peminista]] ng anarka-peminismo ay muling sumigla noong ikalawang yugto ng peminismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=493–494}} Sa panahong ito rin nagsimulang mabuo ang itim na anarkismo (''black anarchism''), na nakaimpluwensiya sa paglayo ng anarkismo mula sa dati nitong nakasentro sa [[Europa]].{{Sfn|Williams|2015|p=680}} Kasabay nito, nabigo itong magkaroon ng malawak na impluwensiya sa Hilagang Europa, habang naabot naman nito ang hindi pa nararanasang kasikatan sa [[Amerikang Latino]].{{Sfn|Harmon|2011|p=70}} Noong pagpasok ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], lalong lumawak ang kasikatan at impluwensiya ng anarkismo sa mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa [[digmaan]], at laban sa [[globalisasyon]].{{Sfn|Rupert|2006|p=66}} Lumago ang interes sa kilusang anarkista kasabay ng pag-igting ng kilusang kontra-globalisasyon,{{Sfn|Evren|2011|p=1}} na ang mga pangunahing kalipunan ng mga aktibista ay nakabatay sa mga pananaw na anarkista.{{Sfn|Evren|2011|p=2}} Naging kilala ang mga anarkista sa kanilang pakikilahok sa mga protesta laban sa [[Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal|World Trade Organization]] (WTO, o Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal), [[Group of Eight]] (G8, o Pangkat ng Walo), at World Economic Forum (WEF, o Pandaigdigan na Pagpupulong sa Ekonomiya). Sa mga protestang ito, ang mga pansamantalang pangkat na walang pinuno at hindi nagpapakilala, na tinatawag na ''black blocs'' o blokeng itim, ay nasangkot sa mga kaguluhan, pagsira ng [[ari-arian]], at mararahas na komprontasyon laban sa [[pulisya]]. Kabilang sa iba pang mga taktika sa pag-oorganisa na umusbong sa panahong ito ang mga ''affinity group'' (mga pangkat na binubuo ng magkakatulad ang layunin), ''security culture'' (kultura ng pagpapanatili ng seguridad), at paggamit ng mga desentralisadong [[teknolohiya]] gaya ng [[Internet]]. Isa sa pinakamahalagang pangyayari sa panahong ito ang mga komprontasyon sa kumperensiya ng WTO sa [[Seattle]] noong 1999.{{Sfn|Rupert|2006|p=66}} Habang hinuhubog ng kilusang ito ang radikalismo ng ika-21 dantaon, ang mas malawak na pagtanggap sa mga simulain ng anarkismo ay naging hudyat ng muling pagsigla ng interes sa anarkismo.{{Sfn|Evren|2011|p=2}} Gayunman, sa makabagong pagbabalita, madalas na binibigyang-diin ang karahasang isinagawa ng mga ''black bloc'' sa mga demonstrasyon at iniuugnay ito sa mga anarkista.<ref>{{Cite news |date=8 Oktubre 2013 |title=Black Blocs hijack Brazil teacher protests |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-24453113 |access-date=23 Hunyo 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Booth |first1=Robert |last2=Vallée |first2=Marc |date=1 Abril 2011 |title='Black bloc' anarchists behind anti-cuts rampage reject thuggery claims |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/society/2011/apr/01/anarchists-anti-cuts-march |access-date=23 Hunyo 2025 |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite news |date=3 Abril 2011 |title=Who are the Black Bloc and what are they trying to achieve? |language=en-AU |work=ABC News |url=https://www.abc.net.au/news/2011-04-04/blocwilliams/45890 |access-date=23 Hunyo 2025}}</ref> Bagaman may mga layuning rebolusyonaryo, marami sa mga makabagong anyo ng anarkismo ay hindi nakatuon sa komprontasyon. Sa halip, sinisikap nilang bumuo ng isang alternatibong paraan ng organisasyong panlipunan (alinsunod sa teorya ng kapangyarihang dalawahan o ''dual power''), na nakabatay sa ugnayang may pagtutulungan at kusang-loob na kooperasyon. Makikita ito sa mga pangkat tulad ng Food Not Bombs (Pagkain Hindi Bomba) at sa mga sentrong panlipunang pinamamahalaan ng mga kalahok mismo.{{Sfn|Honeywell|2021|}} Ang mas malawak na pagkapansin sa anarkismo ay nagbunsod din sa mas maraming iskolar sa mga [[Larangang akademiko|larangan]] tulad ng [[antropolohiya]] at [[kasaysayan]] na pag-aralan at makibahagi sa kilusang anarkista, bagaman higit na pinahahalagahan ng makabagong anarkismo ang pagkilos kaysa sa teoryang [[akademiko]].{{Sfnm|1a1=Williams|1y=2010|1p=110|2a1=Evren|2y=2011|2p=1|3a1=Angelbeck|3a2=Grier|3y=2012|3p=549}} Naging maimpluwensiya rin ang mga ideya ng anarkismo sa pag-unlad ng mga Zapatista sa [[Mehiko]] at ng Pederasyon Demokratiko ng Hilagang Siria, na mas kilala bilang Rojava, isang ''[[de facto]]'' na nagsasariling rehiyon sa hilagang [[Siria|SIria]].{{Sfn|Ramnath|2019|p=691}} == Paglaganap ng anarkismo sa Pilipinas == Ang anarkismo sa [[Pilipinas]] ay nag-ugat sa laban kontra [[kolonyalismo]] laban sa [[Imperyong Espanyol]] at naging maimpluwensiya sa [[Himagsikang Pilipino]] at sa maagang kilusang unyon ng mga manggagawa sa bansa. Matapos itong mapalitan ng Marxismo–Leninismo bilang pangunahing rebolusyonaryong kaisipan noong kalagitnaan ng ika-20 dantaon, muli itong sumigla bilang bahagi ng punk na subkultura kasunod ng pagkakahati-hati ng [[Partido Komunista ng Pilipinas]]. Mabilis na lumaganap ang nasyonalismong Pilipino sa buong kapuluan matapos ang Maluwalhating Rebolusyon ng 1868. Maraming intelektuwal na Pilipino, kabilang sina [[José Rizal]] at [[Marcelo H. del Pilar]], ang naglunsad ng [[Kilusang Propaganda]], na nanawagan ng mga reporma sa pamamahala ng [[Silangang Indiyas ng Espanya]].<ref>{{cite book|last1=Schumacher|first1=John|title=The Propaganda Movement, 1880–1895: The Creation of Filipino Consciousness, the Making of the Revolution|date=1997|publisher=Ateneo University Press|location=Manila|isbn=971-550-209-1|page=333|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last1=Agoncillo|first1=Teodoro|title=History of the Filipino People|url=https://archive.org/details/historyoffilipin00teod|url-access=registration|date=1990|publisher=Garotech Publishing|location=Lungsod Quezon|isbn=971-8711-06-6|edition=8|language=en}}</ref> Noong 1890, lumipat si Rizal sa Europa, kung saan nakilala niya ang mga kilusang anarkista sa Pransiya at Espanya. Sa Espanya, naging tagapayo niya ang Proudhonistang pederalista na si Francisco Pi y Margall.<ref name=":2">{{Cite book |last=Anderson|first=Benedict|title=Age of globalization : anarchists and the anticolonial imagination|date=2013|publisher=Verso|isbn=978-1-78168-144-2|pages=107, 159|oclc=864023954|language=en}}</ref><ref name=":02">{{cite journal|url=https://asj.upd.edu.ph/mediabox/archive/ASJ-49-1-2013/From%20Cadiz%20to%20La%20Liga%20-%20Spanish%20Context%20of%20Rizals%20Political%20Thought%20-%20Aseniero.pdf|pages=27–39|title=From Cádiz to La Liga: The Spanish Context of Rizal's Political Thought|first=George|last=Aseniero|date=31 Oktubre 2013|journal=Asian Studies: Journal of Critical Perspectives on Asia|publisher=[[University of the Philippines Diliman]]|volume=49|issue=1|location=Lungsod Quezon|issn=2244-5927|oclc=950730261|language=en}}</ref> Ang konsepto ng propaganda sa pamamagitan ng gawa (''propaganda of the deed'') ang naging partikular na inspirasyon sa ikalawang nobela ni Rizal na ''[[El filibusterismo]]'', na naglalarawan ng isang rebolusyon para sa pambansang paglaya laban sa mga kolonyal na awtoridad ng Espanya sa Pilipinas.<ref name=":2" /> Sa [[Nobelang Pilipino|nobelang]] iyon, inilarawan ni Rizal ang isang nabigong pagtatangka ng propaganda sa pamamagitan ng gawa sa katauhan ni Simoun, na nagtangkang pasabugin ang isang pagtitipong dinaluhan ng mga piling tao o elitista ng kolonyal na pamahalaan.<ref name=":12">{{cite book |last=Anderson|first=Benedict|title=The Age Of Globalization: Anarchists and the Anti-Colonial Imagination|publisher=Verso Books|year=2013|isbn=9781781681442|location=[[London]]|page=31|oclc=875370534|language=en}}</ref> Pagbalik niya sa [[Maynila]] noong 1892, itinatag ni Rizal ang [[La Liga Filipina]], isang lihim na samahan na nakatuon sa pagtutulungan, pagtatatag ng mga kooperatiba, at iba pang gawain.<ref name=":02" /> Dahil sa kaniyang mga gawain sa Liga, inaresto si Rizal at ipinatapon sa Dapitan.<ref>{{cite book |last1=Zaide|first1=Gregorio F.|title=Rizal: His Exile to Dapitan|date=1976|publisher=St. Mary's|pages=193|url=https://books.google.com/books?id=xPziMgEACAAJ&q=rizal+exile+in+dapitan|access-date=19 Agosto 2019|language=en}}</ref> Doon ay nagtayo siya ng isang [[ospital]], isang sistema ng panustos ng tubig, at isang [[paaralan]], kung saan siya nagturo at nagsagawa rin ng pagsasaka at [[paghahalaman]].<ref>{{cite book |last1=Gibbs|first1=Eloise A.|title=Rizal in Dapitan: A Story Based on the Life of José Rizal During His Exile in Dapitan|date=1960|publisher=University Book Supply|page=230|url=https://books.google.com/books?id=jqFAAAAAIAAJ&q=Rizal+in+dapitan|access-date=20 Agosto 2019|language=en}}</ref> Matapos ipatapon si Rizal, maraming nasyonalistang Pilipino ang nagtatag ng [[Katipunan]], isa pang lihim na samahan, subalit sa pagkakataong ito ay may layuning makamit ang kasarinlan mula sa Espanya sa pamamagitan ng isang himagsikan. Dahil sa inspirasyon mula sa mga akda ni Rizal, nag-organisa ang Katipunan ng armadong paglaban sa pamahalaang Espanyol sa pamumuno ni [[Andrés Bonifacio]].<ref>{{Citation|last=Agoncillo|first=Teodoro|author-link=Teodoro Agoncillo|title=The Revolt of the Masses: The story of Bonifacio and the Katipunan|publisher=[[University of the Philippines]] Press|location=Lungsod Quezon|year=1996|orig-year=1956|isbn=971-8711-06-6|url=https://books.google.com/books?id=SV_BAQAACAAJ|page=41|language=en}}</ref> Matapos mabunyag ang mga gawain ng Katipunan noong Agosto 1896, nagsimula ang Himagsikang Pilipino. Nag-alsa ang mga kasapi ng Katipunan sa [[Caloocan]],<ref name="Ocampo1995">{{cite book |last=Ocampo|first=Ambeth R.|title=Bonifacio's bolo|url=https://books.google.com/books?id=YWhxAAAAMAAJ|year=1995|publisher=Anvil Pub.|isbn=978-971-27-0418-5|page=8|language=en}}</ref> itinatag ang [[Republika ng Katagalugan]], at nagpahayag ng isang pambansang armadong himagsikan.<ref name="guererro1">{{citation |last1=Guererro|first1=Milagros|last2=Encarnacion|first2=Emmanuel|last3=Villegas|first3=Ramon|title=Andres Bonifacio and the 1896 Revolution|journal=Sulyap Kultura|volume=1|issue=2|pages=3–12|publisher=National Commission for Culture and the Arts|year=1996|url=http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1|access-date=2009-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20101115193832/http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1|archive-date=2010-11-15|url-status=dead|language=en}}</ref> Bagaman walang tuwirang naging bahagi si Rizal sa himagsikan, nilitis siya ng hukumang militar sa mga kasong paghihimagsik, sedisyon, at sabuwatan. Napatunayang nagkasala siya sa lahat ng paratang at binaril ng pulutong ng mga tagabaril bilang pagbitay.<ref>{{cite book|last1=Russell|first1=Charles Edward|last2=Rodriguez|first2=Eulogio Balan|title=The hero of the Filipinos: the story of José Rizal, poet, patriot and martyr|url=https://archive.org/details/herooffilipinoss00russ_0|year=1923|publisher=The Century co.|page=[https://archive.org/details/herooffilipinoss00russ_0/page/308 308]|language=en}}</ref> Noong 1897, napatalsik at ipinapatay si Bonifacio ni [[Emilio Aguinaldo]], na siyang umako sa pamumuno ng kilusang rebolusyonaryo.<ref>{{cite book|last1=Agoncillo|first1=Teodoro|title=History of the Filipino People|url=https://archive.org/details/historyoffilipin00teod|url-access=registration|date=1990|publisher=Garotech Publishing|location=Lungsod Quezon|isbn=971-8711-06-6|edition=8|pages=178–181|language=en}}</ref> Matapos mapalayas ang mga Espanyol mula sa kapuluan, nagtatag si Aguinaldo ng isang diktadura at ipinahayag ang [[kasarinlan ng Pilipinas]]. Gayunman, sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)|Kasunduan sa Paris]], pormal na isinuko ng Espanya ang Pilipinas sa Estados Unidos, na naging mitsa ng armadong tunggalian laban sa bagong tatag na [[Unang Republika ng Pilipinas]].<ref>{{cite book|last=Randolph|first=Carman Fitz|title=The Law and Policy of Annexation|chapter=Chapter I, The Annexation of the Philippines|publisher=BiblioBazaar, LLC|location=Charleston, South Carolina|year=2009|isbn=978-1-103-32481-1|language=en}}</ref> Sa panahon ng himagsikan, si [[Isabelo de los Reyes]] ay kabilang sa mga rebolusyonaryong ipinatapon sa Espanya, kung saan siya ay ibinilanggo sa Kastilyo ng Montjuïc. Doon ay nakilala niya ang ilang mga anarkista at sindikalista, at napag-aralan ang panitikang anarkista na ibinibigay sa kanya ng isang simpatetikong bantay.<ref name="Mojares">{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/268 268]|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Scott|first=William Henry|year=1992|title=The Union Obrera Democrática: First Filipino Trade Union|location=Lungsod Quezon|publisher=New Day|page=14|isbn=9789711004880|oclc=1187047203|language=en}}</ref> Matapos siyang makalaya, nakilala niya ang ilang mga palaisip na anarkista, kabilang sina Francesc Ferrer,<ref name="Saulo">{{Cite book |title=Communism in the Philippines : An Introduction|last=Saulo|first=Alfredo|date=2002|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9715504035|edition=Pinalaki|location=Maynila, Pilipinas|oclc=969406494|page=4|language=en}}</ref> at nabasa ang mga akda nina Pierre-Joseph Proudhon, Mikhail Bakunin, at Peter Kropotkin.<ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/n282 269]|language=en}}</ref> Matapos sumuko ang mga hukbo ni Emilio Aguinaldo at maitatag ang Pamahalaang Insular noong 1901, nakabalik si Isabelo sa Maynila,<ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/274 274]|language=en}}</ref> dala ang isang malaking koleksiyon ng mga akdang anarkista at sosyalista.<ref>{{Cite book |title=Komunista : the genesis of the Philippine Communist Party, 1902–1935|last=Richardson|first=Jim|date=2011|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715506267|location=Lungsod Quezon|oclc=756771087|page=15|language=en}}</ref> Dahil sa impluwensiya ng anarko-sindikalismo, pinangunahan niya ang isang bugso ng mga protesta at welga ng mga manggagawa sa Maynila, na humantong sa pagtatatag ng Unión Obrera Democrática (UOD), ang kauna-unahang makabagong pederasyon ng mga unyon ng manggagawa sa bansa.<ref>{{cite journal|last=Dennison|first=Eleanor|url=https://www.jstor.org/stable/3022423|title=Philippine Labor under the Commonwealth|journal=Far Eastern Survey|volume=7|issue=24|publisher=Institute of Pacific Relations|date=7 Disyembre 1938|pages=277–282|doi=10.2307/3022423|jstor=3022423|issn=0362-8949|oclc=4636899601|url-access=subscription|language=en}}</ref> Nang maglunsad ang UOD ng isang pangkalahatang welga noong Agosto 1902, isinailalim ito sa pagmamanman ng pulisya at inaresto si Isabelo.<ref>{{cite book|last=Pomeroy|first=William J.|year=1992|title=The Philippines: Colonialism, Collaboration, and Resistance|url=https://archive.org/details/philippinescolon00pome|location=New York|publisher=International|page=[https://archive.org/details/philippinescolon00pome/page/51 51]|isbn=9780717806928|oclc=246725565|language=en}}</ref><ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/279 279]|language=en}}</ref> Habang nasa bilangguan, naghain siya ng pagbibitiw sa UOD, subalit ipinagpatuloy ang kanyang gawain nina Hermenegildo Cruz, isang tagapag-organisa ng kilusang paggawa, at Arturo Soriano, isang pinuno ng welga. Isinalin ni Soriano sa [[wikang Tagalog]] ang dayalogo ni Errico Malatesta na ''Fra Contadini'' (''Sa Pagitan ng mga Magsasaka'') sa pamagat na Dalawang Magbubukid. Sa huli, nabuwag ang UOD dahil sa mga panloob na hidwaan. Ang pangkat ng mga katamtaman (''moderates''), sa pamumuno ni [[Lope K. Santos]], ay bumuo ng Unión del Trabajo de Filipinas (UTF) na sinuportahan ng Estados Unidos, samantalang ang pangkat ng mga radikal, sa pamumuno ni Hermenegildo Cruz, ay nagtatag ng Congreso Obrero de Filipinas (COF).<ref>{{Cite book |title=Komunista : the genesis of the Philippine Communist Party, 1902–1935|last=Richardson|first=Jim|date=2011|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715506267|location=Lungsod Quezon|oclc=756771087|page=21|language=en}}</ref> Nang maglaon, isinulat ni Santos ang nobelang ''[[Banaag at Sikat]]'', na tumatalakay sa dalawang magkaibigan: ang isa ay isang sosyalista at ang isa naman ay isang anarkista.<ref name="LKSantos">{{cite book|last=Santos|first=Lope K.|author-link=Lope K. Santos|title=[[Banaag at Sikat]]|publisher=Bookmark|location=Philippines|year=1988}}</ref> Bilang bahagi ng Kilusang Mayo a Kuwatro, nagtatag ang mga anarkistang Tsino ng isang sangay sa Maynila, kung saan naglathala sila ng mga babasahing anarkista na ipinamahagi sa buong Timog-silangang Asya.<ref>{{cite book|first=C.F.|last=Yong|title=The origins of Malayan Communism|location=[[Singapore]]|year=1997|page=18|publisher=Strategic Information and Research Development Centre|isbn=9789672165606|oclc=1112676175|language=en}}</ref> Gayunman, dahil sa pagbuwag sa UOD, humupa na noon ang kilusang anarkista sa malaking bahagi ng kapuluan. Nagpatuloy pa rin ang mga kaisipang anarkista sa hanay ng mga magsasaka, lalo na sa mga unyong magsasaka gaya ng Aguman ding Maldang Talapagobra (AMT; ''Liga ng mga Maralitang Manggagawa''), isang prente ng Partido Sosyalista ng Pilipinas.<ref name=":22">{{Cite book |last=Fegan|first=Brian|title=Philippine Social History: Global Trade and Local Transformation|publisher=Allen & Unwin|year=1982|editor-last=McCoy|editor-first=Alfred|location=Sydney|pages=107|chapter=The Social History of a Central Luzon Barrio|editor-last2=de Jesus|editor-first2=Ed|language=en}}</ref> Ang paglaganap ng mga kaisipang anarkistang ito ay pinadali ng mga babasahing ipinakilala nina Isabelo de los Reyes at Dominador Gómez sa loob ng Partido Sosyalista.<ref name=":23">{{Cite book |last=Fegan|first=Brian|title=Philippine Social History: Global Trade and Local Transformation|publisher=Allen & Unwin|year=1982|editor-last=McCoy|editor-first=Alfred|location=Sydney|pages=107|chapter=The Social History of a Central Luzon Barrio|editor-last2=de Jesus|editor-first2=Ed|language=en}}</ref> Pagkatapos ng Rebolusyong Ruso, nagsimulang mag-ugat ang Marxismo–Leninismo sa mga makakaliwang pangkat noong [[dekada 1920]]. Sa impluwensiya ng Partido Obrero de Filipinas, nakipag-ugnayan ang COF sa Red International of Labor Unions (Pulang Pandaigdigang Samahan ng mga Unyon ng Manggagawa) noong 1927.<ref>{{cite book|first=Edward Hallett|last=Carr|title=A History of Soviet Russia, Volume 14: Foundations of a Planned Economy: Volume 3, Part 3|location=[[Londres]]|publisher=Macmillan|year=1978|page=1040|oclc=1200091334|language=en}}</ref> Ang ugnayang ito ay nagdulot ng pagkakahati sa pagitan ng mga katamtaman at mga rebolusyonaryo sa loob ng COF, na humantong sa tuluyang pagkawatak-watak ng unyon.<ref>{{cite book|first=Crisanto|last=Evangelista|author-link=Crisanto Evangelista|title=The Split in the Philippine Labour Congress: Agents of U.S. Imperialists and Native Bourgeoisie Fail to Capture Congress|publisher=The Red International of Labor Unions|volume=1|issue=6/7|date=Agosto 1929|page=300|language=en}}</ref> Noong 1930, umusbong mula sa pagkakahating ito ang [[Partido Komunista ng Pilipinas]], na nagsimulang isentralisa ang pamamahala sa kilusang manggagawa.<ref name="Saulo" /> Sa una ay ipinagbawal ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Kataas-taasang Hukuman]] ang Partido Komunista,<ref name="Court1932">{{cite court |litigants=The People of the Philippine Islands v. Crisanto Evangelista, et al.|vol=GR L-36278|reporter=SCRA|court=Phil.|date=1932|url=http://www.lawphil.net/judjuris/juri1932/oct1932/gr_l-36278_1932.html|access-date=Marso 25, 2017|language=en}}</ref> subalit kalaunan ay ginawang legal ito matapos maitatag ang [[Komonwelt ng Pilipinas]], dahil sa lumalaking banta mula sa [[Imperyo ng Hapon]].<ref name="Saulo" /> Noong [[dekada 1970]], nagsimulang muling umusbong ang kilusang anarkista sa Pilipinas bilang bahagi ng umuusbong na subkulturang [[punk]] sa kapuluan, na nagtaguyod ng matibay na pilosopiya ng pagtutol sa awtoridad. Sa ilalim ng [[Batas militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|diktadurang Marcos]], dinala sa bansa ng mga nagbalik na kasapi ng diyaspora ang musikang punk, na palihim na ipinalaganap sa buong Maynila, na nagbunsod sa paglitaw ng kilusang Pinoy punk. Naging daluyan ang musikang punk ng pagpapahayag ng pagkadismaya ng kabataan sa konserbatibong lipunan, at noong [[dekada 1980]] ay nagkaroon ito ng hayagang pampulitikang katangian, kung saan maraming punk ang tahasang yumakap sa mga kaisipang anarkista.<ref name="Interview">{{cite book|url=https://www.alpineanarchist.org/r_i_philippines_english.html|chapter=Interview with Jong Pairez and Bas Umali about Anarchism in the Philippines|title=Von Jakarta bis Johannesburg|editor1=Gabriel Kuhn|editor2=Sebastian Kalicha|year=2010|first1=Jong|last1=Pairez|first2=Bas|last2=Umali|location=Münster|publisher=Unrast|isbn=9783897715066|oclc=919085683|language=en}}</ref> Ang pagkakahati-hati ng Partido Komunista ng Pilipinas matapos ang [[Himagsikang Lakas ng Bayan]] ay nagbunsod pa ng panibagong pagsigla ng mga gawaing anarkista sa kapuluan.<ref name="CH293">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=293|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Ayon sa isang [[salaysay]], isang selulang kadre ng Partido Komunista ang yumakap sa anarkismo.<ref name="CH293" /> Isa sa mga kaisipang umusbong mula sa pagkakahati ay ang demokrasyang bayan, na nagsusulong na ang wastong larangan para sa mga demokratikong inisyatiba ay ang lipunang sibil sa halip na ang estado.<ref>{{Cite web |title=Re-Imagining Philippine Revolution {{!}} Southeast Asian Anarchist Library |url=https://sea.theanarchistlibrary.org/library/isagani-serrano-re-imagining-philippine-revolution-en |access-date=2026-07-26 |website=sea.theanarchistlibrary.org}}</ref> Ang mga tinaguriang "demokratang bayan" ay pangunahing nahati sa pagitan ng mga minarkista, na lumahok sa pulitikang elektoral, at ng mga anarkista, na nakibahagi sa pag-oorganisa ng mga pamayanan.<ref>{{cite book|last=Törnquist|first=Olle|year=2002|title=Popular development and democracy|publisher=University of Oslo|url=http://folk.uio.no/ollet/final-edited-UNRISD-2.pdf|access-date=8 Pebrero 2012|location=[[Oslo]]|series=SUM Occasional Papers|issue=3|isbn=9788290391435|oclc=474607527|language=en}}</ref> Sa peryodikong ''Kasarinlan'', inilathala ng dating kasapi ng Partido Komunista na si Isagani Serrano ang [[sanaysay]] na ''Reimagining Philippine Revolution'', kung saan kanyang itinaguyod ang demokrasyang bayan, pinuna ang ideolohiya ng partido, at nagpanukala ng isang panlipunang rebolusyong laban sa estado.<ref>{{cite journal|url=https://sea.theanarchistlibrary.org/library/isagani-serrano-re-imagining-philippine-revolution-en|title=Reimagining Philippine Revolution|last=Serrano|first=Isagani|pages=80–81|year=1994|volume=10|issue=2|journal=Kasarinlan: Philippine Journal of Third World Studies|issn=2012-080X|oclc=939095270|publisher=[[University of the Philippines Diliman]]|location=[[Lungsod Quezon]]|language=en}}</ref> Patuloy na nakaakit ng mga tagasunod ang kilusang anarkista noong dekada 1990, lalo na matapos ang mga protesta laban sa WTO sa Seattle noong 1999, na nagdala sa anarkismo sa pangunahing talakayang pampubliko.<ref name="Interview" /> Isa sa mga grupong nabuo sa panahong ito ang Metro Manila Anarchist Confederation (MMAC, o Konpederasyon ng mga Anarkista sa [[Kalakhang Maynila]]), na naglalayong pag-ugnayin ang mga indibiduwal at kolektibo upang sama-samang kumilos, sa halip na bumuo ng isang [[Partidong pampolitika|partidong pampulitika]].<ref name="CH298">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=298–300|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Nagsimula ring mabuo ang iba pang organisadong pangkat ng mga anarkista, kung saan nagsanib ang ilang kolektibo upang itatag ang Anti-Capitalist Convergence Philippines (Pagtitipong Laban sa Kapitalismo sa Pilipinas), na nag-organisa ng mga protesta laban sa [[Pandaigdigang Pondong Pananalapi]] at sa [[Bangkong Pandaigdig]].<ref name="Ness">{{Cite encyclopedia |last1=Fernandez|first1=Erwin S.|editor1-last=Ness|editor1-first=Immanuel|title=Anarchism, Philippines|pages=1–2|date=2009|doi=10.1002/9781405198073.wbierp0068|language=en|isbn=978-1-4051-9807-3|publisher=John Wiley & Sons|encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest|df=mdy-all}}</ref> Bagama't umusbong at lumaganap sa Pilipinas ang iba't ibang kilusang sosyalista at komunista noong ika-20 dantaon, hindi kailanman nabuo ang isang organisadong partidong anarkista sa bansa.<ref>{{Cite web |last=Cruz |first=Elfren S. |date=Hulyo 30, 2026 |title=How communism began in the Philippines |url=https://www.philstar.com/opinion/2026/07/30/2545655/how-communism-began-philippines |access-date=2026-07-30 |website=Philstar.com}}</ref> Gayunpaman, hindi ito nangangahulugang hindi kailanman umiral ang anarkismo bilang isang kaisipan sa Pilipinas. Tulad na nabanggit sa artikulong ito, nakapasok sa bansa ang mga ideyang anarkista at anarko-sindikalista noong unang bahagi ng ika-20 dantaon. Sa kabila nito, hindi naging sapat ang lakas ng kilusang anarkista upang makapagtatag ng isang partidong pampulitika, at kalaunan ay natabunan ito ng lumalakas na impluwensiya ng Marxismo-Leninismo at ng mga organisadong partidong komunista. Noong 2001, lalo pang nahikayat ang mga Pilipino sa anarkismo sa panahon ng [[Ikalawang Rebolusyon sa EDSA|Ikalawang Himagsikang EDSA]] laban sa pamahalaan ni [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulong]] [[Joseph Estrada]]. Sa panahong ito, namahagi ang mga anarkista ng polyetong pinamagatang ''Organize Without Leaders!'' ("Mag-organisa nang Walang mga Pinuno!"), na nagbigay-diin sa kanilang kaibhan sa iba pang pangkat ng oposisyon na naglalayong makamit ang kapangyarihang pampulitika.<ref name="CH300">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=300–303|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Matapos maluklok sa kapangyarihan si [[Gloria Macapagal Arroyo]] bilang pangulo, maraming makakaliwa sa bansa ang nadismaya sa mga Himagsikang EDSA, na sa kanilang pananaw ay nauwi lamang sa pagpapalit ng naghaharing rehimen.<ref name="CH304">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=304–306|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Lalo pang tumindi ang pagkadismayang ito matapos ang nabigong [[EDSA Tres|EDSA III]], na mabilis na sinupil at nagresulta sa pag-aresto sa mga pinuno ng oposisyon, subalit nagpalawak din ng kamalayan ng publiko sa mga posibilidad ng sariling pag-oorganisa.<ref name="CH308">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=308|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Maging ang ilang kasapi ng Partido Komunista ay nagsimulang manawagan ng sistemikong pagbabago, sa halip na ang dati nilang panawagan para sa pagpapalit lamang ng rehimen.<ref name="CH311">{{cite thesis|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present |publisher=[[University of Western Australia]] |chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=311|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Kasunod ng mga himagsikang ito, nagsimulang manawagan ang mga makabagong Pilipinong anarkista, gaya ni Bas Umali, ng pagbuwag sa estadong-bansa ng Pilipinas at ng pagtatatag kapalit nito ng isang desentralisadong "kapuluang konpederasyon".<ref>{{cite web|url=http://www.anarkismo.net/article/2923|title=Archipelagic Confederation|date=26 Abril 2006|access-date=25 Hulyo 2021|last=Umali|first=Bas|work=Anarkismo.net|language=en}}</ref> Ang mga anarkistang paraan ng paglutas ng mga suliranin, na nakabatay sa sinaunang tradisyon ng bayanihan bago dumating ang mga mananakop at sinusuportahan, bukod sa iba pa, ng [[Kristiyanismo|Kristiyanong]] prinsipyo ng subsidyaridad,<ref name="delmundo2021">{{cite web|last=Del Mundo|first=Rubi|date=2021-04-21|title=Mutual Aid, Community Pantries Bring Out the Best in Filipinos and the Worst in Duterte's Inhumane Regime|url=https://cpp.ph/statements/mutual-aid-community-pantries-bring-out-the-best-in-filipinos-and-the-worst-in-dutertes-inhumane-regime|website=Philippine Revolution Web Central|language=en}}</ref> ay muling lumitaw sa pangunahing kamalayan bilang alternatibo sa kawalang-kapangyarihang dulot ng pagdepende sa iba.<ref name="mendizábal2021">{{cite web|url=https://kodao.org/putting-back-the-community-in-community-pantry/|title=Putting Back the "Community" in Community Pantry|website=Kodao|date=2021-04-27|first=L. S.|last=Mendizábal|language=en}}</ref> Isang halimbawa nito ang pagtatatag ng mga ''community pantry'' o [[bodegang bayan]] noong [[pandemya ng COVID-19]] at ang pagpapatuloy ng mga ito sa kabila ng hindi kanais-nais na kalagayang pampulitika at pang-ekonomiya.<ref name="yuvallos2021">{{cite news|url=https://nolisoli.ph/96642/opinion-maginhawa-community-pantry-ayuvallos-20210420/|newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]|date=20 Abril 2021|last=Yuvallos|first=Andreiana|title=The Gov't's Response to the Community-Pantry Movement? Policing and Bureaucracy|access-date=25 Hulyo 2021|publisher=Hinge Inquirer Publications|location=[[Makati]]|issn=0116-0443|oclc=243915470|language=en|archive-date=16 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210516125629/https://nolisoli.ph/96642/opinion-maginhawa-community-pantry-ayuvallos-20210420/|url-status=dead}}</ref><ref name="sadongdong2021">{{cite news|work=[[Manila Bulletin]]|url=https://mb.com.ph/2021/04/20/parlade-community-pantry-could-be-used-to-urge-public-to-revolt-vs-govt/|title=Parladé: Community Pantry Could be Used to Urge Public to Revolt vs. Gov't|date=20 Abril 2021|first=Martín|last=Sadongdong|access-date=25 Hulyo 2021|issn=0116-3086|oclc=42725386|publisher=Manila Bulletin Publishing Corporation|location=[[Maynila]]|language=en}}</ref><ref name="chúa2021">{{cite news|url=https://www.manilastandard.net/news/top-stories/352408/-communist-tag-halts-community-pantry-for-a-day.html|first=Adelle|last=Chúa|date=21 Abril 2021|newspaper=Manila Standard|title="Communist" Tag Halts Community Pantry for a Day|access-date=25 Hulyo 2021|publisher=Philippine Manila Standard Publishing, Inc.|location=[[Makati]]|issn=0116-5054|oclc=819413184|language=en}}</ref> Noong 2009, may iba't ibang grupong anarkista na sa Pilipinas. Kabilang sa mga ito ang panrehiyong Davao Anarchists Resistance Movement (DARM, o Kilusang Paglaban ng mga Anarkista ng Davao), ang anarka-peministang organisasyong Liberate the Clit Kolektiv (LiCK, o Palayain ang Clit Kolektiv), ang tagapaglathalang ''Dumpling Press'', ang organisasyong nagtataguyod ng pagpapalaya sa mga hayop na Youth Collective for Animal Liberation (YCAL, o Kolektibong Kabataan para sa Pagpapalaya ng mga Hayop), at ang Local Anarchist Network (LAN, o Lokal na Kalipunan ng mga Anarkista), na naglalarawan sa sarili bilang "maluwag na samahan ng mga anarkista" na binubuo ng iba't ibang tendensiya.<ref name="Ness" /> == Mga konsepto == === Propaganda ng gawa === Ang propaganda ng gawa, o propaganda sa pamamagitan ng gawa, ay isang uri ng tuwirang pagkilos na naglalayong maimpluwensiyahan ang opinyong pampubliko. Ang mismong pagkilos ay nilalayong magsilbing halimbawa na maaaring tularan ng iba at maging mitsa ng isang panlipunang rebolusyon. Madalas itong iniuugnay sa mga mararahas na pagkilos na isinagawa ng iba't ibang anarkista noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at unang bahagi ng ika-20 dantaon, kabilang ang mga pambobomba at [[asasinasyon]] na nakatuon laban sa estado at sa naghaharing uri bilang pagpapahayag ng pagtutol sa kapitalismo, gayundin ang panununog sa mga simbahan na tumatarget sa mga pangkat [[panrelihiyon]]. Gayunpaman, mayroon ding mga di-marahas na anyo ang propaganda ng gawa.<ref>{{cite book |last1=Woodcock|first1=George|chapter=Prologue|pages=11–32|jstor=10.3138/j.ctt2ttv2t.4|title=Anarchism|date=2004|publisher=University of Toronto Press|isbn=978-1-55111-629-7|quote-page=20|quote=the modern pacifist anarchists, …have tended to concentrate their attention largely on the creation of libertarian communities – particularly farming communities – within present society, as a kind of peaceful version of the propaganda by deed.|language=en}}</ref> Nilayon ang mga gawaing ito ng [[terorismo]] na magpasiklab ng isang "diwa ng paghihimagsik" sa pamamagitan ng pagpapakita na ang estado, ang gitna at nakatataas na uri, at ang mga organisasyong panrelihiyon ay hindi makapangyarihan sa lahat. Layunin din nitong udyukan ang estado na tumugon nang lalo pang mapaniil.<ref name="Merriman">{{cite book |last=Merriman|first=John M.|date=2016|title=The Dynamite Club: How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror|publisher=[[Yale University Press]]|page=[https://books.google.com/books?id=w8mtCwAAQBAJ&pg=PA63 63]|isbn=978-0-300-21792-6|language=en}}</ref> Noong Kongresong Panlipunang Rebolusyonaryo sa Londres noong 1881, pormal na inaprubahan ang taktikang ito.<ref name="Abidor">{{cite book |last=Abidor|first=Mitchell|url=https://books.google.com/books?id=ELZHEAAAQBAJ&pg=PT7|title=Death to Bourgeois Society: The Propagandists of the Deed|date=2016|publisher=PM Press|isbn=978-1-62963-112-7|language=en}}</ref> === Mutual na tulungan === Ang katawagang "''mutual aid''" tulungang mutuwal (o pagtutulungang-bayan) ay pinasikat ng pilosopong anarkista na si [[Peter Kropotkin]] sa kanyang kalipunan ng mga sanaysay na ''Mutual Aid: A Factor of Evolution''. Dito, ipinangatwiran niya na ang kooperasyon, at hindi ang kompetisyon, ang pangunahing puwersang nagtutulak sa [[ebolusyon]], sa pamamagitan ng [[Mutualismo|mutuwalismo]] sa [[biyolohiya]].<ref name="KropotkinRobinson2020">{{cite book |author1=Peter Kropotkin|author2=Victor Robinson|title=Mutual Aid – A Factor of Evolution: With an Excerpt from Comrade Kropotkin by Victor Robinson|url=https://books.google.com/books?id=CbLoDwAAQBAJ|chapter=Introduction|date=26 Mayo 2020|publisher=Read Books Limited|isbn=978-1-5287-9015-4|language=en}}</ref><ref name="Kropotkin">{{cite book |title=Mutual Aid: A Factor of Evolution|url=http://theanarchistlibrary.org/library/petr-kropotkin-mutual-aid-a-factor-of-evolution|last=Kropotkin|first=Petr|date=1902|via=The Anarchist Library|access-date=6 Mayo 2020|language=en}}</ref> Ipinahayag ni Kropotkin na ang pagtutulungang-bayan ay may praktikal na pakinabang sa pananatiling buhay ng mga tao at hayop at na ito ay naitaguyod sa pamamagitan ng [[likas na pagpili]]. Iginiit din niya na ang pagtutulungang-bayan ay masasabing kasintanda ng kultura ng tao.<ref name="Kropotkin" /> Ang pagkilalang ito sa malawak na katangian at pakinabang ng pagtutulungang-bayan sa bawat indibidwal ay salungat sa mga teorya ng [[Charles Darwin|Darwinismong]] panlipunan, na nagbibigay-diin sa kompetisyon ng mga indibiduwal at sa pananatili ng pinakamainam (''survival of the fittest''). === Pinakamababang antas na hindi maipagkakait === Ang ''irreducible minimum'' o pinakamababang antas na hindi maipagkakait ay isang pangunahing prinsipyong etikal sa ekolohiyang panlipunan ni Murray Bookchin.<ref>{{Cite book |last=Biehl |first=Janet |url=https://theanarchistlibrary.org/library/murray-bookchin-janet-biehl-the-murray-bookchin-reader |title=The Murray Bookchin Reader |date=1999 |language=en}}</ref> Nagmula ito sa pag-aaral ng mga katutubo at lipunang walang herarkiya. Ayon sa prinsipyong ito, ang bawat miyembro ng komunidad ay may walang-kondisyong karapatan sa mga pangunahing pangangailangan sa buhay,<ref>{{Cite news |last=Tokar |first=Brian |date=2008-03-01 |title=On Bookchin's Social Ecology and its Contributions to Social Movements {{!}} Institute for Social Ecology |language=en-US |work=Institute for Social Ecology |url=https://social-ecology.org/wp/2008/03/on-bookchins-social-ecology-and-its-contributions-to-social-movements/ |access-date=2026-07-21}}</ref> tulad ng pagkain, pabahay, at kalusugan—anuman ang kanilang naiambag na trabaho. === Pagwawalang-bisa sa paggawa === Partikular sa mga anarkistang lupon,<ref>{{Cite web |last=Ford|first=Nick|title=7 Key Concepts for Understanding Anti-Work Theory|url=https://www.filmsforaction.org/articles/7-key-concepts-for-understanding-antiwork-theory/|access-date=2022-08-09|website=Films For Action|language=en}}</ref> may ilan na naniniwalang ang [[Trabaho|paggawa]] ay lalong nahiwalay sa tao sa paglipas ng kasaysayan at sa likas na katangian nito ay hindi kasiya-siya at mabigat, kaya't hindi ito dapat ipataw sa pamamagitan ng mga paraang [[pang-ekonomiya]] o [[pampulitika]].<ref>{{Cite web |last=Peters|first=Adele|date=2015-02-02|title=Work Is Bullshit: The Argument For "Antiwork"|url=https://www.fastcompany.com/3041719/work-is-bullshit-the-argument-for-antiwork|access-date=2022-08-09|website=Fast Company|language=en-US}}</ref> Sa ganitong pananaw, may ilan na nananawagan sa pagpapatupad ng walang kondisyong batayang kita (''unconditional basic income'') at/o pagpapaikli ng linggo ng paggawa, gaya ng apat-na-araw na linggo ng trabaho.<ref>{{Cite web |last=Lashbrooke|first=Barnaby|title=The 'Anti-Work' Movement Is A Sign Something's Rotten In The Workplace|url=https://www.forbes.com/sites/barnabylashbrooke/2021/10/25/the-anti-work-movement-is-a-sign-somethings-rotten-in-the-workplace/|access-date=2022-08-09|website=[[Forbes]]|language=en}}</ref> Noong 1985, isinulat ng anarkista at sitwasyonistang manunulat na si Bob Black ang kinikilalang manipestong ''The Abolition of Work'' (''Ang Pagpapawalang-bisa sa Paggawa''). === Pagkakaisa ng pamamaraan at layunin === Sa anarkismo, ang pagkakaisa ng pamamaraan at layunin (''unity of means and ends'') ay tinatawag na politikang preporatibo. Sinasabi nito na ang mga paraang ginagamit sa pagbabago ng lipunan ay dapat mismong nagpapakita ng [[Kalayaan|malaya]], patas, at walang-gobyernong lipunan na gustong itayo. Ang politikang preporatibo ay mga paraan ng pag-oorganisa at mga ugnayang panlipunan na naglalayong isabuhay ang lipunang ninanais itatag ng isang pangkat sa hinaharap.<ref>{{cite web |last=Smith|first=E. T.|date=2023-02-01|title=Prefigurative Politics in Practice|url=https://commonslibrary.org/prefigurative-politics-in-practice/|access-date=2026-05-18|work=The Commons Library|language=en}}</ref> Sa praktika, kabilang dito ang pagbuo ng isang bagong lipunan "sa loob ng balangkas ng lumang lipunan" sa pamamagitan ng pamumuhay ayon sa mga pagpapahalaga at mga estrukturang panlipunang ninanais ng pangkat para sa hinaharap.<ref>{{cite web |title=Understanding Prefigurative Politics: A Deep Dive|url=https://www.classwithmason.com/2024/10/understanding-prefigurative-politics.html|website=Class with Mason|date=25 Oktubre 2024|access-date=25 Oktubre 2024|language=en}}</ref> Ayon kay Carl Boggs, na siyang lumikha ng katawagang ito, layunin ng politikang preporatibo na maisakatawan "sa loob mismo ng kasalukuyang pampulitikang gawain ng isang kilusan [...] ang mga anyo ng ugnayang panlipunan, pagpapasya, [[kultura]], at karanasang pantao na siyang pinakahuling mithiin nito," kaya't nagkakatugma ang paraan at ang layunin ng pagbabagong panlipunan.<ref>Boggs, Carl. 1977. Marxism, Prefigurative Communism, and the Problem of Workers' Control. [https://repository.library.brown.edu/studio/item/bdr:89258/ ''Radical America'' 11 (November)], 100; cf. Boggs Jr., Carl. Revolutionary Process, Political Strategy, and the Dilemma of Power. Theory & Society 4, Blg. 3 (Taglagas), 359-93. (sa Ingles)</ref> Minsan ding ipinagtatanggol ang politikang preporatibo batay sa paniniwalang ang mga layuning makakamit ng isang kilusang panlipunan ay "saligang hinuhubog ng mga paraang ginagamit nito."<ref>Leach, D. K. (2013). Prefigurative politics. The Wiley-Blackwell encyclopedia of social and political movements, 1004-1006. (sa Ingles)</ref> Ang preporatibismo ay ang pagsisikap na isabuhay o isagawa ang politikang preporatibo.<ref>{{Cite journal |last=Heffernan|first=Timothy|date=2020|title='Where Is the New Constitution?': Public Protest and Community-Building in Post–Economic Collapse Iceland|url=https://doi.org/10.3167/arcs.2020.060114|journal=Conflict and Society|volume=6|issue=1|pages=236–254|language=en}}</ref> === Anarkismo at pagkamakabansa o kontra-pagkamakabansa === Ang anarkismo at pagkamakabansa ay kapwa umusbong sa Europa kasunod ng [[Rebolusyong Pranses]] ng 1789, at may mahaba at matatag na ugnayan na maitutunton hanggang kay Mikhail Bakunin at sa kanyang pakikilahok sa kilusang Pan-Slabiko bago pa niya yakapin ang anarkismo. Mahaba rin ang kasaysayan ng pakikilahok ng mga anarkista sa mga kilusang makabansa sa iba't ibang panig ng daigdig, gayundin sa internasyonalismo. Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, malakas ang suporta ng anarkismo sa anasyonalismo at [[Esperanto]].<ref name="nodo50.org">Firth, Will. [http://www.nodo50.org/esperanto/anarkiismo.htm "Esperant Kaj Anarkiismo"]. ''Nodo50''. Nakuha noong 21 Setyembre 2020. "Anarkiistoj estis inter la pioniroj de la disvastigo de Esperanto. En 1905 fondiĝis en Stokholmo la unua anarkiisma Esperanto-grupo. Sekvis multaj aliaj: en Bulgario, Ĉinio kaj aliaj landoj. Anarkiistoj kaj anarki-sindikatistoj, kiuj antaŭ la Unua Mondmilito apartenis al la nombre plej granda grupo inter la proletaj esperantistoj, fondis en 1906 la internacian ligon Paco-Libereco, kiu eldonis la Internacian Socian Revuon. Paco-libereco unuiĝis en 1910 kun alia progresema asocio, Esperantista Laboristaro. La komuna organizaĵo nomiĝis Liberiga Stelo. Ĝis 1914 tiu organizaĵo eldonis multe da revolucia literaturo en Esperanto, interalie ankaŭ anarkiisma. Tial povis evolui en la jaroj antaŭ la Unua Mondmilito ekzemple vigla korespondado inter eŭropaj kaj japanaj anarkiistoj. En 1907 la Internacia Anarkiisma Kongreso en Amsterdamo faris rezolucion pri la afero de internacia lingvo, kaj venis dum la postaj jaroj similaj kongresaj rezolucioj. Esperantistoj, kiuj partoprenis tiujn kongresojn, okupiĝis precipe pri la internaciaj rilatoj de la anarkiistoj." (sa Esperanto)</ref><ref name="naturismo">{{cite news|last=Roselló|first=Josep Maria Roselló|date=17 Agosto 2005|url=http://www.nodo50.org/ekintza/article.php3?id_article%3D310|url-status=dead|title=Dossier: El naturalismo libertario en la península ibérica (1890-1939)|newspaper=Ekintza Zuzena|issue=32|archive-url=https://web.archive.org/web/20120320014704/https://www.nodo50.org/ekintza/article.php3?id_article=310|archive-date=20 Marso 2012|access-date=3 Hunyo 2014|quote=Proliferarán así diversos grupos que practicarán el excursionismo, el naturismo, el nudismo, la emancipación sexual o el esperantismo, alrededor de asociaciones informales vinculadas de una manera o de otra al anarquismo. Precisamente las limitaciones a las asociaciones obreras impuestas desde la legislación especial de la Dictadura potenciarуán indirectamente esta especie de asociacionismo informal en que confluirá el movimiento anarquista con esta heterogeneidad de prácticas y tendencias. Uno de los grupos más destacados, que será el impulsor de la revista individualista ''Ética'' será el Ateneo Naturista Ecléctico, con sede en Barcelona, con sus diferentes secciones la más destacada de las cuales será el grupo excursionista Sol y Vida.|language=es}}</ref><ref name="acracia">{{cite web|last=Díez|first=Xavier|date=1 Abril 2006|url=http://www.acracia.org/1-23a58lainsumision.pdf|url-status=dead|title=La insumisión voluntaria. El anarquismo individualista español durante la Dictadura y la Segunda República (1923-1938)|pages=1–36|archive-url=https://web.archive.org/web/20110723130358/http://www.acracia.org/1-23a58lainsumision.pdf|archive-date=23 Hulyo 2011|access-date=6 Mayo 2011|quote=La insumisión voluntaria: El anarquismo individualista español durante la Dictadura y la Segunda República (1923–1938).|language=es}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], inusig ng Espanyang Francoista ang mga anarkista at mga makabayang Katalan, na marami sa kanila ay malawakang gumagamit ng Esperanto.<ref name="Del Barrio">Del Barrio, Toño; Lins, Ulrich (27–29 Nobyembre 2006). [http://www.nodo50.org/esperanto/artik68es.htm "La utilización del esperanto durante la Guerra Civil Española"]. ''Nodo50''. International Congress on the Spanish Civil War. Hinango noong 21 Setyembre 2020. (sa Kastila)</ref> Iginiit ng anarkistang [[Irlandes]] na si Andrew Flood na ang mga anarkista ay hindi mga makabansa at lubos na tinututulan ang [[pagkamakabansa]]; sa halip, sila ay mga kontra-imperyalista.<ref name="Flood">Flood, Andrew. "An Anarchist Perspective on Irish Nationalism". Workers Solidarity Movement. (sa Ingles)</ref> Katulad nito, itinuturing ng Anarchist Federation (Pederasyong Anarkista) sa Britanya at Irlanda na ang pagkamakabansa ay isang ideolohiyang ganap na nakatali sa pag-unlad ng kapitalismo at hindi kayang lumampas dito.<ref name="Anarchist Federation">[http://www.afed.org.uk/publications/pamphlets-booklets/126-against-nationalism.html "Against Nationalism"]. Anarchist Federation. 3 Abril 2009. Retrieved 23 Setyembre 2020. (sa Ingles)</ref> Si Pierre-Joseph Proudhon, ang unang taong hayagang tumawag sa sarili bilang isang anarkista sa positibong diwa, ay tumutol sa pagkamakabansa, at iginiit na ang "pagwawakas ng militarismo ang misyon ng ika-19 na dantaon, kung hindi ay hahantong ito sa walang hanggang paghina".<ref>Woodcock, George. ''Pierre-Joseph Proudhon''. p. 233. (sa Ingles)</ref> Ayon kay Proudhon, sa ilalim ng kanyang mungkahing mutuwalismo, "wala nang magiging [[nasyonalidad]], wala nang bayang tinubuan sa pampulitikang kahulugan ng mga salitang ito; ang magiging kahulugan na lamang ng mga ito ay pook ng [[kapanganakan]]. Ang tao, anuman ang kanyang [[lahi]] o kulay, ay mamamayan ng daigdig; ang [[pagkamamamayan]] ay isang karapatang maaaring matamo saanman."<ref>Proudhon, Pierre-Joseph. ''General Idea of the Revolution in the Nineteenth Century''. p. 283. (sa Ingles)</ref> === ACAB === [[File:ACABBanner.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:ACABBanner.jpg|left|thumb|Mga anarkista sa [[Leipzig]], [[Alemanya]], na nagpoprotesta habang may hawak na bandilang may nakasulat na "''ACAB, all cops are b...''"]] Ang ACAB, isang daglat para sa ''all cops are bastards'' ("lahat ng pulis ay mga walanghiya" o "lahat ng pulis ay mga bastardo"), ay isang islogang pampulitika na iniuugnay sa mga tutol sa [[kapulisan]]. Karaniwan itong ginagamit bilang kasabihan sa mga ''graffiti'' o ipinapaukit bilang tato. Minsan ay isinusulat din ito bilang 1312, kung saan ang bawat bilang ay kumakatawan sa posisyon ng katumbas na titik sa [[Alpabeto|alpabetong]] Ingles (A=1, C=3, A=1, B=2). Ang pariralang ''all cops are bastards'' ay unang lumitaw sa [[Inglatera]] noong [[dekada 1920]],<ref name="Partridge1986">{{cite book|last=Partridge|first=Eric|title=A Dictionary of Catch Phrases|url=https://archive.org/details/dictionaryofcatc0000part_c8l4|publisher=Taylor & Francis|year=1986|isbn=978-0-415-05916-9|page=[https://archive.org/details/dictionaryofcatc0000part_c8l4/page/1 1]|language=en}}</ref><ref name=":13">{{Cite book|last1=Aitken-Smith|first1=Trent|title=The Tattoo Dictionary|last2=Tyson|first2=Ashley|date=2016|publisher=Octopus|isbn=978-1-78472-254-8|pages=13|language=en}}</ref><ref name="GQ">{{cite web|last=Groundwater|first=Colin|date=11 Hunyo 2020|title=A brief history of ACAB|url=https://www.gq-magazine.co.uk/politics/article/acab-meaning|access-date=11 Setyembre 2020|website=GQ|language=en}}</ref> at kalaunan ay pinaikli bilang "ACAB" ng mga manggagawang nagwewelga noong [[dekada 1940]].<ref name="GQ" /> Sa kasaysayan, ang daglat ay iniugnay sa mga [[kriminal]] sa Reyno Unido.<ref name=":13" /> Una itong naitala bilang tato ng mga bilanggo noong [[dekada 1970]], at karaniwang inilalagay ang tig-isang titik sa bawat daliri, o kung minsan ay ikinukubli bilang maliliit na tuldok sa bawat buko ng kamay.<ref name="ThompsonBlack2006">{{cite book|last1=Thompson|first1=Tim|url=https://archive.org/details/forensichumanide00thom_803|title=Forensic Human Identification: An Introduction|last2=Black|first2=Sue|publisher=Taylor & Francis|year=2006|isbn=978-0-8493-3954-7|page=[https://archive.org/details/forensichumanide00thom_803/page/n391 384]|url-access=limited|language=en}}</ref><ref name=":13" /> Noong 1970, ginamit ng ''Daily Mirror'' ang ACAB bilang pamagat ng isang artikulong nagsasaad na ito ay nakatatak sa isang kasapi ng ''Hells Angels'' na nakita sa [[lansangan]].<ref name="GQ" /> Ginamit din ng [[Direktor sa pelikula|direktor]] ng pelikulang si Sidney Hayers ang isang sinensurang bersyon ng [[parirala]] bilang pamagat ng kaniyang pelikulang [[krimen]] noong 1972 na ''All Coppers Are...''.''<ref>{{cite book|last=Elliot|first=Paul|title=Studying the British Crime Film|url=https://archive.org/details/studyingbritishc0000elli|publisher=Columbia University Press|year=2014|isbn=978-1-906-73374-2|pages=[https://archive.org/details/studyingbritishc0000elli/page/78 78]–79|language=en}}</ref>'' Noong 1977, nakita ng isang mamamahayag mula sa [[Newcastle upon Tyne]] ang daglat na nakasulat sa mga [[dingding]] ng isang selda sa bilangguan.<ref name="Partridge1986" /> Noong dekada 1980, naging simbolo ng kontra-establisimyento ang ACAB, lalo na sa loob ng mga subkulturang punk at ''skinhead'' (o ahit-ulo).<ref name=":13" /><ref name="GQ" /><ref name=":03">{{cite web|title=ACAB|url=https://www.adl.org/education/references/hate-symbols/acab|access-date=2019-05-30|website=Anti-Defamation League|language=en}}</ref> Lalo itong sumikat dahil sa awiting "A.C.A.B." ng bandang Oi! na the 4-Skins, na inilabas noong 1982.<ref name=":13" /><ref name="GQ" /> Sa mga sumunod na taon, naging tanyag ang ACAB bilang [[islogan]] ng mga ''hooligan'' at ''ultras'' sa [[Futbol|putbol]] sa Europa,<ref>{{Cite journal|last=Pollard|first=John|date=2016|title=Skinhead culture: the ideologies, mythologies, religions and conspiracy theories of racist skinheads|journal=Patterns of Prejudice|volume=50|issue=4–5|pages=398–419|doi=10.1080/0031322X.2016.1243349|s2cid=151502563|issn=0031-322X|language=en}}</ref><ref name=":13" /> gayundin ng mga kilusang anarkista at kontra-awtoritaryo sa iba't ibang panig ng mundo.<ref name="GQ" /> Sa ilang konteksto, itinuturing ng Anti-Defamation League (Liga Laban sa Paninirang-puri) ang parirala bilang isang simbolo ng pagkamuhi at inilalarawan ito bilang "isang matagal nang islogan sa kultura ng mga ''skinhead''," habang binabanggit ding ginagamit ito kapwa ng mga [[Rasismo|rasista]] at mga kontra-rasistang ''skinhead''.<ref name=":03" /><ref name="guerra">{{cite journal|last=Guerra|first=Nicola|title=Dalla strada alla letteratura, le spericolate e propizie vicende del forestierismo A.C.A.B.. Il contatto linguistico tra italiano e inglese nelle sottoculture Skinhead e Ultras|trans-title=From the road to literature, the reckless and auspicious events of the forestry industry A.C.A.B .. The linguistic contact between Italian and English in the Skinhead and Ultras subcultures|url=https://www.academia.edu/4566221|journal=Analele Universităţii Din Craiova, Seria Ştiinţe Filologice Linguistică Nr. 1-2|date=Enero 2013|publisher=Universităţii din Craiova|access-date=2020-06-03|language=en}}</ref> Matapos ang pagpaslang ng pulis na si Derek Chauvin kay [[George Floyd]] noong Mayo 2020, mas naging madalas ang paggamit ng katawagang ACAB ng mga taong tutol sa kapulisan.<ref name="vice_acab">{{cite news |work=Vice|last=Poulter|first=James|title=How 'ACAB' Became the Universal Anti-Police Slogan|url=https://www.vice.com/en/article/acab-all-cops-are-bastards-origin-story-protest/|access-date=2020-08-26|date=2020-06-08|language=en}}</ref> Habang lumalaganap sa buong Estados Unidos ang mga protesta bilang tugon sa [[Pagpatay kay George Floyd|pagkamatay ni Floyd]] at ang mga talakayan tungkol sa karahasang isinasagawa ng pulisya na may motibong panlahi, mas madalas ding nabanggit ang ACAB sa mga plataporma ng [[hatirang pangmadla]], at nagsimula ring ibenta ang mga produktong may nakalimbag na daglat na ito.<ref name="vice_acab" /> Ayon sa mga tagapagtaguyod ng katawagan, ang ACAB ay nangangahulugang ang bawat pulis ay may pananagutan sa isang hindi makatarungang sistema. [[Pangangatuwiran|Ipinapangatuwiran]] nila na kahit hindi mismo nakikilahok ang isang pulis sa kalupitan ng pulisya o sa [[rasismo]] sa pagpapatupad ng [[batas]], may [[pananagutan]] pa rin siya sa mga ginawa ng kaniyang mga kasamahan dahil hindi niya ito tinututulan o sinusubukang pigilan.<ref>{{Cite web|date=2020-06-01|title=What I mean when I say I want to abolish the police|url=https://www.independent.co.uk/voices/acab-abolish-police-george-floyd-protests-cops-a9543386.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20200602083406/https://www.independent.co.uk/voices/acab-abolish-police-george-floyd-protests-cops-a9543386.html|archive-date=2020-06-02|url-access=limited|url-status=live|access-date=2021-12-17|website=The Independent|language=en}}</ref> === Pagbuwag sa bilangguan === [[File:La_presó_és_tortura.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:La_pres%C3%B3_%C3%A9s_tortura.jpg|thumb|Isang ''graffiti'' o sulat sa pader sa [[Cataluña]] na nakasulat sa [[wikang Kastila]] na may salin na "Ang bilangguan ay pagpapahirap" at simbolong Bilog-A ng anarkismo.]] Ang pagbuwag sa bilangguan (''prison abolition'') ay isang kilusan na naglalayong buwagin ang bilangguan bilang isang institusyon.<ref name="Frampton">{{cite news |last1=Frampton|first1=Thomas Ward|title=The Dangerous Few: Taking Seriously Prison Abolition and Its Skeptics|url=https://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/hlr135&div=98&id=&page=|access-date=15 Agosto 2025|work=Harvard Law Review|date=2021–2022|pages=2013|language=en}}</ref> Hindi tulad ng reporma sa bilangguan, layunin ng pagbuwag sa bilangguan na magtatag ng isang sistema ng [[Katarungan|hustisyang]] pangkriminal na hindi gumagamit ng pagkakapiit bilang paraan ng pagpaparusa. Karaniwang itinataguyod ng mga tagasuporta nito ang makapanunumbalik na hustisya, na naglalayong maituwid at maibalik sa lipunan ang mga [[nagkasala]], sa halip na ang mapagganting hustisya, na naglalayong magparusa sa nagkasala batay sa tindi ng kaniyang krimen. Madalas ding isinusulong ng mga tagapagtaguyod ng pagbuwag sa bilangguan ang malalaking pagbabagong pang-estruktura upang maiwasan ang krimen sa antas ng [[lipunan]] sa pamamagitan ng pagtugon sa mga ugat nito. Ayon sa pananaw na ito, ang krimen ay bunga ng mga suliraning panlipunan tulad ng rasismo at [[kahirapan]]. Bahagyang nabuo ang kilusan para sa pagbuwag sa bilangguan sa Estados Unidos bilang tugon sa pag-aalsa sa Bilangguan ng Attica noong 1971, na nagbigay-pansin sa mga di-makataong kalagayang laganap sa mga bilangguan. Ang mga kilalang aktibista, lalo na si Angela Davis, ay nakatulong upang mabigyang-pansin ang usapin ng pagbuwag sa bilangguan, bagaman nanatili itong higit na limitado sa mga makakaliwang pangkat at mga akademikong lupon. Muling sumigla ang interes sa kilusan matapos ang pagpaslang kay George Floyd noong 2020 at ang mga kaguluhang sibil na sumunod dito, na nagbigay-diin sa mga hindi pagkakapantay-pantay batay sa lahi sa loob ng sistemang hustisyang pangkriminal. === Pagpapalaya sa kabataan === Ang pagpapalaya sa mga bata (''child liberation'') sa anarkismo ay ang paniniwala na ang mga bata at [[kabataan]] ay nararapat magkaroon ng buong awtonomiya, respeto, at kalayaan mula sa panunupil ng mga matatanda, mapilitang pagpapalaki ng magulang, at sapilitang pag-aaral. Pangunahing layunin nito na wakasan ang pagtrato sa mga bata bilang pag-aari ng [[magulang]], palitan ang mga tradisyonal na paaralan ng mga boluntaryong espasyo sa pag-aaral, at tiyakin ang tulong-komunidad para sa mga pangunahing pangangailangan. Ang kilusan para sa mga karapatan ng kabataan (''youth rights movement''), na inilalarawan din bilang pagpapalaya sa kabataan (''youth liberation''), ay isang umuusbong na kilusang mula sa mga karaniwang mamamayan na naglalayong labanan ang [[Diskriminasyon sa gulang|diskriminasyon sa edad]] at isulong ang mga karapatang sibil ng mga kabataan—yaong mga hindi pa umaabot sa edad ng legal na ganap na gulang, na 18 taong gulang sa karamihan ng mga bansa. May ilang pangkat na nilalabanan ang pedopobya at ephebipobiya sa lipunan sa pamamagitan ng pagtataguyod ng tinig ng kabataan, pagbibigay-kapangyarihan sa kabataan, at sa huli, ng pagkakapantay-pantay sa pagitan ng mga henerasyon sa pamamagitan ng pakikipagtuwang ng kabataan at mga nakatatanda.<ref>Fletcher, A. (2006) ''[http://www.commonaction.org/WYVH.pdf Washington Youth Voice Handbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081001193809/http://www.commonaction.org/WYVH.pdf|date=2008-10-01}}'' Olympia, WA: CommonAction. (sa Ingles)</ref> Maraming tagapagtaguyod ng mga karapatan ng kabataan ang itinatangi ang kanilang kilusan mula sa kilusan para sa mga karapatan ng mga bata, sapagkat ipinapangatuwiran nilang ang huli ay nagsusulong ng mga pagbabagong kadalasang higit na naghihigpit sa mga bata at kabataan.<ref>Axon, K. (n.d.) [https://web.archive.org/web/20080215235519/http://www.asfar.org/zine/1st/Pedophobia.html ''The Anti-Child Bias of Children's Advocacy Groups''] Chicago, IL: Americans for a Society Free of Age Restrictions. (sa Ingles)</ref> === Anarkiyang pakikipagrelasyon === [[File:RA_symbol.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:RA_symbol.jpg|left|thumb|Simbolo ng anarkiyang pakikipagrelasyon]] Ang anarkiyang pakikipagrelasyon ay ang paglalapat ng mga prinsipyong anarkista sa mga [[ugnayang interpersonal]].<ref name=":4">{{Cite book |last=Pérez-Cortés|first=Juan-Carlos|title=Relationship Anarchy: Occupy Intimacy!|date=2022|publisher=La Oveja Roja|isbn=979-8-3680-3944-2|location=Madrid|language=en}}</ref> Kabilang sa mga pangunahing pagpapahalaga nito ang awtonomiya, mga gawaing laban sa herarkiya, pagtutol sa normatibidad, at pagkakaugnayang nakabatay sa pagtutulungan ng pamayanan.<ref>{{Cite web|title=The Difference Between Relationship Anarchy and Non-Hierarchical Polyamory|url=http://www.relationship-anarchy.com/videos/2016/6/20/the-difference-between-relationship-anarchy-and-non-hierarchical-polyamory|website=Relationship Anarchy|language=en-GB|access-date=2020-05-07|archive-date=2020-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200503103805/http://www.relationship-anarchy.com/videos/2016/6/20/the-difference-between-relationship-anarchy-and-non-hierarchical-polyamory|url-status=dead}}</ref><ref name=":24">{{Cite web|date=2020-09-05|title=The Great Showdown of Hierarchical Polyamory vs. Relationship Anarchy|url=http://thenewmodality.com/the-great-showdown-of-hierarchical-polyamory-vs-relationship-anarchy/|access-date=2022-02-14|website=The New Modality|language=en-US|archive-date=2022-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20220120105438/http://thenewmodality.com/the-great-showdown-of-hierarchical-polyamory-vs-relationship-anarchy/|url-status=live}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|title=Can relationship anarchy create a world without heartbreak? {{!}} Aeon Ideas|url=https://aeon.co/ideas/can-relationship-anarchy-create-a-world-without-heartbreak|access-date=2022-02-14|website=Aeon|language=en|archive-date=2020-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200320145346/https://aeon.co/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=What Is Relationship Anarchy?|url=https://www.mindbodygreen.com/articles/what-is-relationship-anarchy|publisher=Mindbodygreen|access-date=2023-04-26|website=MBGRelationships|date=2 Agosto 2020|archive-date=2023-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230426200016/https://www.mindbodygreen.com/articles/what-is-relationship-anarchy|url-status=live|language=en}}</ref> Hayagan itong tumututol sa amatonormatibidad<ref>{{Cite web|date=2018-05-09|title=Are You Radical Enough to Be a Relationship Anarchist?|url=https://www.gq.com/story/relationship-anarchy|access-date=2022-02-14|website=GQ|language=en-US|archive-date=2020-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200320213043/https://www.gq.com/story/relationship-anarchy|url-status=live}}</ref> at mononormatibidad, at karaniwan—bagaman hindi sa lahat ng pagkakataon—na hindi monogamo.<ref name=":14">{{Cite web|last=Heaney|first=Katie|date=2018-10-23|title=What It's Like Being a Relationship Anarchist|url=https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|access-date=2022-02-14|website=The Cut|language=en-us|archive-date=2022-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417014230/https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|url-status=live}}</ref><ref name=":3" /><ref name=":04">{{Cite web|last=Lopez|first=Veronica|date=2021-10-15|title=Here's What to Know About Relationship Anarchy|url=https://www.cosmopolitan.com/sexopedia/a37973461/relationship-anarchy/|access-date=2022-02-13|website=Cosmopolitan|language=en-US|archive-date=2021-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20211206194702/https://www.cosmopolitan.com/sexopedia/a37973461/relationship-anarchy/|url-status=live}}</ref><ref name=":15">{{Cite web|last=Heaney|first=Katie|date=2018-10-23|title=What It's Like Being a Relationship Anarchist|url=https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|access-date=2022-02-14|website=The Cut|language=en-us|archive-date=2022-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417014230/https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|url-status=live}}</ref> Naiiba ito sa poliyamorya, ''solo poly'', ''swinging'', at iba pang anyo ng pakikipagrelasyon, sapagkat maaaring taglay pa rin ng mga ito ang mga estrukturang gaya ng amatonormatibidad, herarkiya ng mga matalik na relasyon, at mga tuntuning naglilimita sa awtonomiya.<ref name=":24" /><ref name=":04" /><ref name="De las Heras Gómez pp. 644–660">{{cite journal |last=De las Heras Gómez|first=Roma|title=Thinking Relationship Anarchy from a Queer Feminist Approach|journal=Sociological Research Online|publisher=SAGE Publications|volume=24|issue=4|date=2018-12-20|issn=1360-7804|doi=10.1177/1360780418811965|pages=644–660|s2cid=220124663|url=https://qsu070.noblogs.org/files/2020/10/De-las-Heras-G%C3%B3mez-2018-Thinking-Relationship-Anarchy-from-a-Queer-Feminist-Approach.pdf|access-date=2022-12-19|archive-date=2022-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20221219162224/https://qsu070.noblogs.org/files/2020/10/De-las-Heras-G%C3%B3mez-2018-Thinking-Relationship-Anarchy-from-a-Queer-Feminist-Approach.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Binibigyang-kahulugan din ang anarkiyang pakikipagrelasyon bilang isang bagong paradigma kung saan ang pagiging malapit sa isa't isa at awtonomiya ay hindi na itinuturing na mga bagay na likas na nagkakasalungatan o lumilikha ng suliranin sa loob ng isang relasyon.<ref>{{cite web |last1=Guillén|first1=Ricardo|title=Beyond romantic love – an analysis of how the dilemma of closeness vs. autonomy is handled in relationship anarchy discourse|url=https://lup.lub.lu.se/student-papers/search/publication/8968241|website=LUP Student Papers|publisher=Lund University Libraries|access-date=29 Nobyembre 2021|archive-date=19 Oktubre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019121447/https://lup.lub.lu.se/student-papers/search/publication/8968241|url-status=live|language=en}}</ref> == Perspektibong pang-ekonomiya == === Komunismong anarkista === Ang anarkistang komunismo{{refn|Kilala din bilang "anarko-komunismo"<ref>{{cite book |last1=Hodges |first1=Donald C. |url=https://books.google.com/books?id=Pu7zAgAAQBAJ |title=Sandino's Communism: Spiritual Politics for the Twenty-First Century |year=2014 |publisher=University of Texas Press |isbn=978-0292715646 |language=en |page=[https://books.google.com/books?id=Pu7zAgAAQBAJ&q=Anarcho-communism&pg=PA3 3] |access-date=21 Disyembre 2019 |archive-date=22 Hulyo 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210722044609/https://books.google.com/books?id=Pu7zAgAAQBAJ |url-status=live |via=Google Books}}</ref><ref>{{cite book |last1=Kinna |first1=Ruth|title=The Bloomsbury Companion to Anarchism |url=https://books.google.com/books?id=dNuoAwAAQBAJ |year=2012 |publisher=Bloomsbury Publishing|language=en |isbn=978-1441142702 |language=en |page=[https://books.google.com/books?id=dNuoAwAAQBAJ&q=Anarcho-communism&pg=PA329 329] |access-date=21 Disyembre 2019 |archive-date=15 Enero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115214158/https://books.google.com/books?id=dNuoAwAAQBAJ |url-status=live |via=Google Books}}</ref><ref>{{cite book |last1=Wetherly |first1=Paul |title=Political Ideologies |url=https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ |date=2017 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0198727859 |pages=[https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&q=anarcho-communism 130], [https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&q=anarcho-communism 137], [https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&q=anarcho-communism 424] |language=en |access-date=21 Disyembre 2019 |archive-date=22 Hulyo 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210722044620/https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ |url-status=live |via=Google Books}}</ref> o "komunismong libertaryo".{{Sfn|Nettlau|1996|p=145}}<ref>{{cite book |last=Bolloten |first=Burnett |url=https://books.google.com/books?id=-VarDLHA3_YC&q=%22libertarian%20communism%22&pg=PA65 |title=The Spanish Civil War: Revolution and Counterrevolution |publisher=University of North Carolina Press |year=1991 |isbn=978-0807819067 |page=65 |access-date=25 Marso 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220211095511/https://books.google.com/books?id=-VarDLHA3_YC&q=%22libertarian%20communism%22&pg=PA65 |archive-date=11 Pebrero 2022 |url-status=live |via=Google Books|language=en}}</ref>|group=nb|name=nb4}} ay isang pinakadulong-kaliwang ideolohiyang pampulitika at paaralan ng kaisipang anarkista na nagsusulong ng isang anyo ng komunismo. Ang [[komunismo]] (mula sa salitang [[Wikang Latin|Latin]] na ''communis'', na nangangahulugang "panlahat" o "pangkaraniwan"){{sfn|Ball|Dagger|2019}}{{sfn|Ball|Dagger|2019}} ay isang ideolohiyang pampulitika at pang-ekonomiya na naglalayong lumikha ng isang lipunang komunista—isang kaayusang sosyoekonomikong walang uri na nakasentro sa sama-samang pagmamay-ari ng mga kasangkapan sa produksyon, distribusyon, at pagpapalitan, at namamahagi ng mga produkto sa lipunan batay sa pangangailangan.<ref>{{cite book |last=Ely|first=Richard T|title=French and German socialism in modern times|date=1883|publisher=Harper & Brothers|location=New York|pages=35–36|oclc=456632|quote=All communists without exception propose that the people as a whole, or some particular division of the people, as a village or commune, should own all the means of production{{snd}}land, houses, factories, railroads, canals, etc.; that production should be carried on in common; and that officers, selected in one way or another, should distribute among the inhabitants the fruits of their labor.|language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Bukharin|first1=Nikolai|title=The ABC of Communism|last2=Preobrazhensky|first2=Yevgeni|date=1922|publisher=Communist Party of Great Britain|location=Londres, Inglatera|pages=72–73, § 20|translator-last1=Paul|translator-first1=Cedar|chapter=Distribution in the communist system|access-date=18 Agosto 2021|orig-date=1920|translator-last2=Paul|translator-first2=Eden|chapter-url=https://www.marxists.org/archive/bukharin/works/1920/abc/ABC-of-Communism.pdf#page=67|via=Marxists Internet Archive|archive-url=https://web.archive.org/web/20250212173140/https://www.marxists.org/archive/bukharin/works/1920/abc/ABC-of-Communism.pdf#page=67|archive-date=12 Pebrero 2025|language=en}}</ref><ref name="Steele p.43">{{harvp|Steele|1992|p=43}}: "One widespread distinction was that socialism socialised production only while communism socialised production and consumption."</ref> Nananawagan ang anarkistang komunismo sa pag-aalis ng mga herarkiya, gayundin ng pribadong pag-aari, subalit pinananatili ang personal na pag-aari at ang mga bagay, [[Kalakalan|kalakal]], at serbisyong kolektibong pag-aari. Sinusuportahan nito ang panlipunang pagmamay-ari ng ari-arian at ang pamamahagi ng mga [[yaman]] ayon sa prinsipyong "[[mula sa bawat isa ayon sa kaniyang kakayahan, para sa bawat isa ayon sa kaniyang pangangailangan]]." Unang nabuo ang anarkistang komunismo bilang isang natatanging kaisipan sa seksiyong Italyano ng ''International Workingmen's Association''.{{Sfn|Pernicone|1993|pp=111–113}} Nang maglaon, naging mahalaga ang mga teoretikal na akda ni Peter Kropotkin, sapagkat pinalawak at pinaunlad ng mga ito ang kapuwa maka-organisasyong agos ng anarkistang komunismo at ang maka-pag-aalsang agos na tumututol sa pormal na organisasyon.{{Sfn|Pengam|1987|pp=74–75}} Kabilang sa mga halimbawa ng mga lipunang anarkistang komunista ang mga teritoryong anarkista ng Makhnovshchina noong Rebolusyong Ruso,<ref>{{cite book |last=Skirda|first=Alexandre|title=Nestor Makhno: Anarchy's Cossack|publisher=AK Press|year=2004|isbn=1902593685|location=Edinburgh|page=394|translator-last=Sharkey|translator-first=Paul|oclc=58872511|orig-year=1982|language=en}}</ref> at ang mga teritoryo ng Rebolusyong Espanyol, lalo na ang rebolusyonaryong Cataluña.<ref>{{cite book |url=http://www.revoltlib.com/?id=1045|first=Murray|last=Bookchin|archive-url=https://web.archive.org/web/20211023194646/http://www.revoltlib.com/%3Fid%3D1045|archive-date=23 October 2021|title=To Remember Spain: The Anarchist and Syndicalist Revolution of 1936|date=2 Pebrero 2017|quote=In anarchist industrial areas like Catalonia, an estimated three-quarters of the economy was placed under workers' control, as it was in anarchist rural areas like Aragon. [...] In the more thoroughly anarchist areas, particularly among the agrarian collectives, money was eliminated and the material means of life were allocated strictly according to need rather than work, following the traditional precepts of a libertarian communist society.|language=en}}</ref> === Mutuwalismo === {{main|Mutuwalismo}} Ang [[Mutualismo|mutuwalismo]] ay isang paaralan ng kaisipang anarkista at teoryang pang-ekonomiya na nagsusulong ng pagkontrol ng mga manggagawa sa mga kasangkapan ng produksyon, ng isang malayang pamilihan na binubuo ng mga indibiduwal na [[Artesano|artisano]], mga nag-iisang pagmamay-ari, at mga [[kooperatiba]] ng mga manggagawa, gayundin ng mga karapatan sa pag-aari batay sa okupasyon at paggamit. Bilang mga tagapagtaguyod ng teorya ng halaga ng paggawa at teorya ng paggawa sa pagmamay-ari, tinututulan ng mga mutuwalista ang lahat ng anyo ng renta sa ekonomiya, [[Tubo (ekonomika)|tubo]], at [[interes]] na lampas sa nominal na interes, sapagkat itinuturing nila ang mga ito na nakabatay sa pagsasamantala sa paggawa. Hangarin ng mga mutuwalista na bumuo ng isang ekonomiyang walang akumulasyon ng kapital o konsentrasyon ng pagmamay-ari ng lupa. Hinihikayat din nila ang pagtatatag ng sariling pamamahala ng mga manggagawa, na sa kanilang pananaw ay maaaring suportahan sa pamamagitan ng paglalabas ng mutuwal na kredito ng mga mutuwal na bangk, na may layuning makalikha ng isang lipunang [[pederal]]. Ayon kay Peter Kropotkin, nagmula ang mutwalismo sa mga pangyayari ng Rebolusyong Pranses, lalo na sa pederalista at tuwirang demokratikong estruktura ng [[Komuna ng Paris]].{{Sfn|Marshall|1993|pp=431-432}} Ang mga saligan ng teoryang pang-ekonomiya ng mutwalismo ay nag-ugat sa radikalismo ng [[Mga Ingles|Ingles]] na [[Sosyalismo|sosyalistang]] si Thomas Spence. Hinango niya mula sa [[Bibliya]], gayundin sa mga liberal na akda nina [[John Locke]] at James Harrington, ang panawagang buwagin ang pribadong pagmamay-ari at ilagay ang kontrol sa produksyon sa mga manggagawa sa pamamagitan ng mga kooperatiba ng mga manggagawa.{{Sfn|Carson|2018|p=83}} Unang ginamit ang katawagang "mutuwalismo" noong dekada 1820. Sa simula, itinuring itong kasingkahulugan ng mga katawagang tulad ng "mutuwal na pagtutulungan", "pagkakatumbasan", at "makatarungang pakikitungo".{{Sfn|Wilbur|2019|p=213}} Noong 1822, ginamit ng Pranses na pilosopong utopista na si [[Charles Fourier]] ang katawagang mutuwalismong pinagsamang nagtatagpo (Pranses: ''mutualisme composé convergent'') upang ilarawan ang isang anyo ng progresibong [[edukasyon]] na iniangkop sa Sistemang Monitoriyal ng mga mag-aaral na nagsisilbing guro sa kapwa mag-aaral.{{Sfn|Wilbur|2019|pp=214-215}} === Ekonomiyang regalo === Ang ekonomiyang regalo (''gift economy'') o kulturang regalo ay isang sistema ng [[pagpapalitan]] kung saan ang mga mahahalagang bagay ay hindi ipinagbibili, kundi kusang ibinibigay nang walang hayag na kasunduan para sa agarang o hinaharap na kapalit.<ref name="Cheal">{{cite book |last=Cheal|first=David J|title=The Gift Economy|publisher=Routledge|location=New York|year=1988|pages=1–19|chapter=1|isbn=0415006414|chapter-url=https://books.google.com/books?id=o-wNAAAAQAAJ&pg=PP1|access-date=2009-06-18|language=en}}</ref> Ang pagbibigay ng regalo sa isang kulturang regalo ay pinamamahalaan ng mga pamantayang panlipunan at mga kaugalian; bagaman may umiiral na inaasahan ng katumbasan, ang mga regalo ay hindi ibinibigay bilang tahasang kapalit ng mga produkto o serbisyo kapalit ng [[salapi]] o ng iba pang produkto o serbisyo.<ref name="R. Kranton">R. Kranton: ''Reciprocal exchange: a self-sustaining system'', American Economic Review, V. 86 (1996), Issue 4 (Setyembre), pp. 830–851 (sa Ingles)</ref> Naiiba ito sa [[ekonomiyang pamilihan]] o [[Palitan ng kalakal|palitang-kalakal]], kung saan ang mga produkto at serbisyo ay pangunahing ipinagpapalit nang hayagan batay sa halagang natatanggap bilang kapalit. [[File:Give_away_shop_utrecht_inside.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Give_away_shop_utrecht_inside.jpg|right|thumb|Sa loob ng tindahang pamigay sa [[Utrecht]]. Mababasa sa paskil ang: "Sapat ang ibinibigay ng daigdig para sa pangangailangan ng lahat, subalit hindi para sa kasakiman ng lahat."]] Ang mga tindahang pamigay (''give-away shops''), malayang tindahan (''freeshops''), o libreng tindahan (''free stores'') ay mga tindahan kung saan libre ang lahat ng paninda. Katulad ang mga ito ng mga tindahang pangkawanggawa (''charity shops''), na karamihan sa mga ipinamimigay ay mga gamit na segunda mano—subalit ang kaibhan ay walang anumang bayad ang lahat ng bagay. Maging ito man ay [[aklat]], [[muwebles]], [[kasuotan]], o [[kagamitang pambahay]], malaya itong ibinibigay, bagaman may ilang tindahan na nagpapatupad ng patakarang "magbigay ng isa, kumuha ng isa" (''one-in, one-out''), gaya ng sa mga palitang tindahan (''swap shops''). Ang libreng tindahan ay isang anyo ng nakabubuong tuwirang pagkilos na nag-aalok ng alternatibo sa pamimili sa loob ng balangkas na nakabatay sa salapi, na nagpapahintulot sa mga tao na magpalitan ng mga produkto at serbisyo sa labas ng isang ekonomiyang nakasalalay sa pera. Ang pangkat na kontra-kultura ng [[dekada 1960]] na The Diggers<ref>{{cite book |author1=John Campbell McMillian|author2=Paul Buhle|title=The new left revisited|url=https://books.google.com/books?id=U_Ohks41z2IC&pg=PA112|access-date=28 Disyembre 2011|year=2003|publisher=Temple University Press|isbn=978-1566399760|pages=112–|language=en}}</ref> ay nagbukas ng mga libreng tindahan na namimigay ng kanilang mga paninda, naghahain ng libreng pagkain, namamahagi ng mga libreng [[Medisina|gamot]], nagbibigay ng salapi, nag-oorganisa ng mga libreng konsiyerto, at lumilikha ng mga likhang-sining na pampulitika.<ref name="Lytle2005">{{cite book|last=Lytle|first=Mark Hamilton|title=America's Uncivil Wars: The Sixties Era from Elvis to the Fall of Richard Nixon|url=https://books.google.com/books?id=5w3iBwAAQBAJ|year=2005|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0190291846|pages=213, 215|language=en}}</ref> Hinango ng The Diggers ang kanilang pangalan mula sa orihinal na English Diggers na pinamunuan ni Gerrard Winstanley,<ref name="Digger Archives">{{cite web |url=http://www.diggers.org/overview.htm|title=Overview: who were (are) the Diggers?|access-date=2007-06-17|work=The Digger Archives|language=en}}</ref> at layunin nilang bumuo ng isang maliit na lipunang malaya sa salapi at kapitalismo.<ref name="American Experience doc">{{cite video |people=Gail Dolgin; Vicente Franco|date=2007|title=American Experience: The Summer of Love|url=https://www.pbs.org/wgbh/amex/love/index.html|publisher=PBS|access-date=2007-04-23|archive-date=2017-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20170325104758/http://www.pbs.org/wgbh/amex/love/index.html|url-status=dead|language=en}}</ref> Maraming anarkista, lalo na ang mga anarko-primitibista at anarko-komunista, ang naniniwalang ang iba't ibang anyo ng ekonomiyang regalo ay maaaring maging susi sa pagputol sa siklo ng [[kahirapan]]. Dahil dito, madalas nilang hangarin na baguhin ang buong lipunan tungo sa isang ekonomiyang regalo. Itinuturing ng mga anarko-komunista ang ekonomiyang regalo bilang isang huwarang sistema na walang salapi, mga pamilihan, o sentralisadong pagpaplano. Ang pananaw na ito ay maitutunton kahit man lamang kay Peter Kropotkin, na nakakita sa mga pamayanang mangangaso at mangangalap na kaniyang napuntahan bilang huwaran ng mutuwal na pagtutulungan.<ref>Mutual Aid: A Factor of Evolution (1955 malambot na pabalat (muling inimprenta 2005), kabilang ang paunang salita noong 1914 ni Kropotkin, Paunang Salita at Bibliyograpiya ni Ashley Montagu, at ''The Struggle for Existence'', ni Thomas H. Huxley ed.). Boston: Extending Horizons Books, Porter Sargent Publishers. {{ISBN|0875580246}}. Project Gutenberg e-text, Project LibriVox librong awdyo (sa Ingles)</ref> Bilang kapalit ng sistemang pamilihan, itinataguyod ng mga anarko-komunista—gaya ng mga nanirahan sa ilang nayon sa Espanya noong [[dekada 1930]]—ang isang ekonomiyang regalo na walang salapi, kung saan ang mga produkto at serbisyo ay nililikha ng mga manggagawa at ipinamamahagi sa mga tindahang pangkomunidad. Sa sistemang ito, ang bawat isa (kabilang ang mismong mga manggagawang lumikha ng mga ito) ay may karapatang kumuha at gumamit ng anumang produkto o serbisyo na kanilang nais o kailangan bilang kabayaran sa kanilang ambag sa paglikha ng mga produkto at serbisyo.<ref>[Augustin Souchy, "A Journey Through Aragon," sa Sam_Dolgoff (pat.), The Anarchist Collectives, ts. 10] (sa Ingles)</ref> === Ekonomiyang aklatan === Ang ekonomiyang aklatan (''library economy'') ay isang teoretikal na sistemang pang-ekonomiya para sa isang lipunan kung saan ang mga tradisyonal na tindahan ng tingi ay ganap na pinapalitan ng mga [[aklatan]] ng mga bagay (''libraries of things''). Ang mga ito ay mga organisasyong sama-samang pagmamay-ari ng isang [[pamayanan]] na nagpapahiram ng mga bagay na angkop sa sistemang pagpapahiram—lalo na yaong mga bagay na paminsan-minsan lamang gamitin subalit mahirap itabi o itago, tulad ng mga espesyal na kagamitang pangkusina at mga natatanging kagamitang [[Teknolohiya|teknolohikal]]. Kabilang din dito ang mga karaniwang ipinahihiram ng mga tradisyonal na aklatan, gaya ng mga [[aklat]], dyornal, at iba pang midya. Ang anumang bagay na hindi angkop na ipamahagi sa pamamagitan ng sistemang pagpapahiram ay sa halip ay malayang ipamamahagi batay sa pangangailangan. Nalalapat ito sa mga bagay na maaari lamang gamitin nang minsan o yaong nangangailangan ng napakahabang panahon bago mailipat ang pagmamay-ari, tulad ng [[pagkain]] at [[pabahay]].<ref>{{Cite web |url=https://www.law.georgetown.edu/environmental-law-review/blog/is-a-library-centric-economy-the-answer-to-sustainable-living/|title=Is a Library-Centric Economy the Answer to Sustainable Living?|website=law.georgetown.edu|access-date=2026-03-01|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://stimpunks.org/glossary/library-economy/|title=Library Economy - Stimpunks Foundation|website=stimpunks.org|access-date=2026-03-01|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://enlightenknowledge.com/library-economy-components-and-multifaceted-role/|title=Library Economy: Components and Multifaceted role|website=enlightenknowledge.com|access-date=2026-03-01|language=en}}</ref> Sa loob ng anarkismo, ang ekonomiyang aklatan ay isang iminungkahing paraan ng pag-oorganisa ng mga pinagkukunang-yaman at pamamahagi ng mga [[produkto]] at serbisyo batay sa mga komon (''commons''), malayang pagsasama (''free association''), at sama-samang pamamahala, sa halip na pribadong pagmamay-ari o kontrol ng estado.<ref name=":5">{{Cite book |last=Andrewism |url=https://theanarchistlibrary.org/library/andrewism-how-anarchy-works |title=How Anarchy Works |date=2024-05-01 |language=en}}</ref> Inilalarawan ito ni Andrewismo bilang isang paraan ng pag-unawa sa kung paano maisasagawa sa praktika ang mga prinsipyong anarkista sa larangan ng ekonomiya. Nakabatay ito sa tatlong pangunahing simulain: ''usufruct'' (malayang paggamit ng mga komon ayon sa pangangailangan), ''irreducible minimum'' (pinakamababang antas na hindi maipagkakait), at ''complementarity'' (pagkilala sa magkakaibang kakayahan at pangangailangan ng mga tao bilang magkatuwang at hindi magkakumpitensya).<ref name=":5" /> === Kontra-ekonomika === Ang kontra-ekonomika (''counter-economics'') ay isang teoryang pang-ekonomiya at rebolusyonaryong pamamaraan na binubuo ng tuwirang pagkilos na isinasagawa sa pamamagitan ng [[itim na pamilihan]] o abong pamilihan. Bilang isang termino, unang ginamit ito ng mga Amerikanong aktibista at teorista ng libertaryanismo na sina Samuel Edward Konkin III at J. Neil Schulman. Binigyang-kahulugan ito ni Konkin bilang pag-aaral o pagsasagawa ng "lahat ng mapayapang kilos ng tao na ipinagbabawal ng Estado."<ref>{{Cite web |title=Agorism: Revolutionary market anarchism |url=https://agorism.eu.org/ |access-date=2026-07-29 |website=Agorism: Revolutionary market anarchism |language=en-US}}</ref> Ang termino ay pinaikling anyo ng kontra-ekonomika laban sa establisimyento at maaari ring tawaging kontra-politika. Isinama ni Schulman ang kontra-ekonomika sa doktrina ni Konkin na agorismo,<ref>Afterword by Samuel Edward Konkin in ''Alongside Night'' (1999). Pulpless.com. p. 274. {{ISBN|1-58445-120-3}}. {{ISBN|978-1-58445-120-4}}. (sa Ingles)</ref> isang pilosopiyang panlipunan ng kaliwang libertaryanismo<ref>{{Cite web |title=Interview With Samuel Edward Konkin III |url=http://www.spaz.org/~dan/individualist-anarchist/software/konkin-interview.html |access-date=2026-07-29 |website=www.spaz.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=Apr 28, 2015|title=Black-Market Activism: Samuel Edward Konkin III and Agorism|url=https://www.libertarianism.org/columns/black-market-activism-samuel-edward-konkin-iii-agorism|archive-url=https://web.archive.org/web/20160514001633/http://www.libertarianism.org/columns/black-market-activism-samuel-edward-konkin-iii-agorism|archive-date=2016-05-14|access-date=2026-07-29|website=www.libertarianism.org}}</ref> at isang sangay ng anarkismong pampamilihan na nagtataguyod ng paglikha ng isang lipunan kung saan ang lahat ng ugnayan sa pagitan ng mga tao ay nakabatay sa kusang-loob na pagpapalitan.<ref name="Konkin">{{cite book|url=http://www.kopubco.com/pdf/An_Agorist_Primer_by_SEK3.pdf|title=An Agorist Primer|last=Konkin III|first=Samuel Edward|publisher=Kopubco|date=Disyembre 2008|access-date=21 Disyembre 2019|quote=The goal of agorism is the agora. The society of the open marketplace as near to untainted by theft, assault, and fraud as can be humanly attained is as close to a free society as can be achieved. And a free society is the only one in which each and every one of us can satisfy his or her subjective values without crushing others' values by violence and coercion.|language=en}}</ref> == Halimbawa ng pamayanang anarkista == === '''Rebolusyon sa Cataluña''' === Ang Rebolusyonaryong [[Cataluña]]{{Sfnm|1a1=Alexander|1y=1999|1p=754|2a1=Graham|2y=2002|2p=221|3a1=Paz|3y=2006|3p=512}} (Hulyo 21, 1936 – Mayo 8, 1937) ang panahong ang nagsasariling rehiyon ng Cataluña sa hilagang-silangang Espanya ay pinamamahalaan o malaki ang impluwensiya ng iba't ibang [[Unyon ng manggagawa|unyong manggagawa]], partidong pampulitika, at mga milisyang anarkista, sindikalista, komunista, at sosyalista noong panahon ng [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]]. Bagaman nanatiling nasa kapangyarihan ang konstitusyonal na institusyon ng sariling pamahalaan ng Cataluña, ang Generalitat de Catalunya (na pinamumunuan ng ''Esquerra Republicana de Catalunya'' o ERC), at kinuha pa nito ang karamihan sa mga kapangyarihang dating nasa pamahalaang sentral ng Espanya sa nasasakupan nito, ang mga unyong manggagawa ang ''[[de facto]]'' na namahala sa malaking bahagi ng [[ekonomiya]] at mga puwersang [[militar]]. Kabilang dito ang Confederación Nacional del Trabajo (CNT, ''Pambansang Kompederasyon ng Paggawa''), na siyang pangunahing unyong manggagawa noong panahong iyon, at ang malapit na kaugnay nitong ''Federación Anarquista Ibérica'' (FAI, Pederasyong Anarkista ng [[Iberya]]). Mahalaga rin ang papel ng ''Unión General de Trabajadores'' (UGT, Pangkalahatang Unyon ng mga Manggagawa), ng ''Partido Obrero de Unificación Marxista'' (POUM, Partido ng mga Manggagawa para sa Marxistang Pagkakaisa), at ng ''Partit Socialista Unificat de Catalunya'' (PSUC, Nagkaisang Partidong Sosyalista ng Cataluña), na kinabibilangan ng dating Partido Komunista ng Cataluña. Nagsimula ang pamumunong sosyalista sa rehiyon kasabay ng Rebolusyong Espanyol ng 1936, na nagbunga ng pagkontrol ng mga manggagawa sa mga [[negosyo]] at [[pabrika]], kolektibong [[pagsasaka]] sa malaking bahagi ng kanayunan, at mga pag-atake laban sa mga nasyonalista ng Espanya at sa klerong Katoliko. Ang lumalaking impluwensiya ng Partido Komunista ng Espanya (PCE) sa pamahalaan ng Prenteng Popular, at ang hangarin nitong isabansa ang mga rebolusyonaryong komite at mga milisya, ay nagbunsod ng tunggalian laban sa CNT at POUM. Nauwi ito sa Mga Araw ng Mayo (''May Days''), at sa kalaunan ay napalitan ang CNT ng PSUC bilang pangunahing puwersang pampulitika sa Cataluña hanggang sa matalo sila ng mga puwersang Nasyonalista noong 1939. === '''Komunidad sa Manchuria''' === Ang Samahan ng mga Mamamayang Koreano sa Manchuria (''Korean People's Association in Manchuria'',<ref>{{Cite book |last=Dalessandro |first=Francesco |url=https://theanarchistlibrary.org/library/francesco-dalessandro-the-forgotten-anarchist-commune-in-manchuria |title=The Forgotten Anarchist Commune in Manchuria |date=2020 |language=en}}</ref> KPAM; {{Korean|hangul=재만한족총연합회}}; Agosto 1929 – Setyembre 1931) ay isang nagsasariling awtonomong prepektura sa [[Manchuria]] na tinitirhan ng humigit-kumulang dalawang milyong takas na [[Mga Koreano|Koreano]]. Matapos ang pananakop ng [[Hapon]] sa Korea, maraming anarkistang Koreano ang tumakas patawid ng hangganan patungong Manchuria, kung saan nagsimula silang mag-organisa ng isang ugnayan ng mutwal na pagtutulungan para sa mga lumikas na Koreano sa rehiyon. Kasama ang ilang nasyonalista na Koreano, itinatag nila ang KPAM upang magbigay ng pagkain, edukasyon, at pagtatanggol sa sarili sa mga kasapi nito. Hindi nagtagal, hinarap ng samahan ang pag-atake ng mga komunistang Koreano at sa mga [[Imperyo ng Hapon|imperyalistang Hapones]], na nagsagawa ng mga pagpaslang sa kanilang mga pinuno. Ang pananakop ng Hapon sa Manchuria ang nagwakas sa eksperimentong anarkista, at marami sa mga kasapi nito ang tumakas patungong [[Tsina]] upang ipagpatuloy ang pakikipaglaban laban sa Imperyo ng Hapon. === '''Kilusang Makhno (Makhnovschina)''' === Ang Makhnovshchina ({{Langx|uk|Махновщина|translit=Makhnovshchyna}}, {{IPA|uk|mɐxˈnɔu̯ʃtʃɪnɐ|IPA}}) ay isang malawakang kilusan na naglalayong itatag ang anarkistang komunismo sa panahon ng Digmaan para sa Kalayaan ng Ukraine noong 1917–1921. Ipinangalan ito kay Nestor Makhno,<ref>{{Cite book |last=Kuznetsov |first=Michael |url=https://theanarchistlibrary.org/library/michael-kuznetsov-the-makhnovshchina-through-the-prism-of-the-psyche |title=The Makhnovshchina through the Prism of the Psyche |language=en}}</ref> ang punong kumandante ng Rebolusyonaryong Hukbong Insurhente ng Ukranya (''Revolutionary Insurgent Army of Ukraine''). Layunin ng kilusan na lumikha ng isang sistema ng mga malalayang sobyet na mamamahala sa paglipat tungo sa isang lipunang walang estado at walang uri. Kinontrol nito ang mga teritoryo sa timog at silangang [[Ukranya]]. Unang lumakas ang kilusang Makhnobista kasunod ng [[Rebolusyong Pebrero]], nang magtatag ito ng ilang komunang agrikultural sa bayan ni Makhno na Huliaipole. Matapos kumampi sa mga [[Bolshevik]] sa panahon ng Digmaang Ukranyano–Sobyet, napilitang kumilos nang lihim ang mga Makhnobista dahil sa pananalakay ng Austro-Aleman, at nagsagawa sila ng digmaang gerilya laban sa [[Gitnang Kapangyarihan]] sa buong 1918. Pagkaraan ng tagumpay ng mga insurhente sa Labanan sa Dibrivka, nakontrol ng Makhnovshchina ang malaking bahagi ng lalawigan ng Katerynoslav at nagsimulang magtatag ng mga institusyong anarkista-komunista. Isang Panrehiyong Kongreso ng mga Magsasaka, Manggagawa, at mga Insurhente ang ipinatawag upang isaayos ang pampulitika at pang-ekonomiyang pamamahala ng rehiyon, at itinatag ang Rebolusyonaryong Konsehong Militar (''Military Revolutionary Council'') bilang ''de facto'' na sangay tagapagpaganap ng kilusan. Napaliligiran ng iba't ibang kaaway sa lahat ng panig, bumagsak ang depensa ng mga Makhnobista sa labanan para sa Donbas dahil sa pagsulong ng Puting Kilusan (''White movement'') noong Hunyo 1919. Dahil dito, napilitang umurong ang mga Makhnobista patungong Kherson, kung saan muling inayos ang kanilang hukbo at nagsagawa ng matagumpay na kontra-opensiba laban sa mga Puti sa Labanan sa Peregonovka. Matapos mapigilan ang pagsulong ng mga Puti, nakontrol ng mga Makhnobista ang malaking bahagi ng timog at silangang Ukranya sa huling bahagi ng 1919, at nasakop pa nila ang ilang malalaking lungsod na industriyal, sa kabila ng pagiging isang kilusang pangunahing binubuo ng mga magsasaka. Nagwakas ang pamamahala ng mga Makhnobista sa rehiyon nang lusubin ng Pulang Hukbo (''Red Army'') ang Ukranya noong Enero 1920, na nagsimula sa Tunggaliang Bolshevik–Makhnobista. Nagsagawa ang mga Makhnobista ng digmaang gerilya laban sa Pulang Hukbo, na nagpapatupad ng mga patakarang Bolshevik tulad ng Pulang Teror (''Red Terror'') at komunismong pandigma. Malawak ang suportang natanggap ng mga Makhnobista mula sa kanilang baseng magsasaka. Bagaman pansamantalang nagkaroon ng kapayapaan ang dalawang panig sa pamamagitan ng Kasunduang Starobilsk upang labanan ang mga nalalabing pwersa ng Puting Kilusan, muli ring sinalakay ng Pulang Hukbo ang mga Makhnobista at tuluyang natalo ang mga ito pagsapit ng Agosto 1921. Ang mga pangunahing pinuno ng Makhnobista ay napilitang magtungo sa pagkatapon, natalo sa labanan, o nabihag at pinaslang ng Pulang Hukbo. === Zomia === Ang Zomia ay isang katawagang [[Heograpiya|heograpikal]] na ipinakilala noong 2002 ng historyador na si Willem van Schendel ng [[Unibersidad ng Amsterdam]]<ref>{{cite web |url=https://socialhistory.org/en/staff/willem-van-schendel|title=Willem van Schendel|website=International Institute of Social History|accessdate=Nobyembre 28, 2010|language=en}}</ref><ref>{{cite book |date=2005|editor-last1=Kratoska|editor1-first=P. H.|editor2-last=Raben|editor2-first=R.|editor3-last=Nordholt|editor3-first=H. S.|title=Locating Southeast Asia: Geographies of Knowledge and Politics of Space|publisher=Singapore University Press|page=v|isbn=9971-69-288-0|language=en}}</ref> upang tukuyin ang malawak na bahagi ng kalupaang [[Timog-silangang Asya]] na sa kasaysayan ay nanatiling lampas sa kontrol ng mga pamahalaang nakabatay sa mga sentro ng populasyon sa mga kapatagan.<ref>{{cite book |last=van Schendel|first=W.|chapter=Geographies of knowing, geographies of ignorance: Jumping scale in Southeast Asia|date=2005|editor-last1=Kratoska|editor1-first=P. H.|editor2-last=Raben|editor2-first=R.|editor3-last=Nordholt|editor3-first=H. S.|title=Locating Southeast Asia: Geographies of Knowledge and Politics of Space|publisher=Singapore University Press|isbn=9971-69-288-0|language=en}}</ref> Ang aklat na ''The Art of Not Being Governed: An Anarchist History of Upland Southeast Asia'' (''Ang Sining ng Hindi Pagpapasakop sa Pamamahala: Isang Anarkistang Kasaysayan ng Bulubunduking Timog-Silangang Asya'') ng Amerikanong antropologong si James C. Scott, na inilathala noong 2009, ay sinusuri nito ang mataas na bulubunduking rehiyon ng Zomia sa Timog-Silangang Asya.<ref name="Scott-2009">{{cite book |last1=Scott|first1=James C|title=The Art of Not Being Governed: An Anarchist History of Upland Southeast Asia|date=30 Setyembre 2009|publisher=Yale University Press|location=New Haven|isbn=9780300152289|url=https://yalebooks.yale.edu/book/9780300152289/art-not-being-governed|accessdate=20 Abril 2020|format=Matigas na pabalat|language=en}}</ref><ref name="Truthout-2011">{{cite web|last=Sethness|first=Javier|title=Refugees' Descendants in Southeast Asia Prove Stateless Society Is Possible|url=http://www.truth-out.org/opinion/item/1950:refugees-descendants-in-southeast-asia-prove-stateless-society-is-possible|website=Truthout|format=Review|date=3 Hulyo 2011|accessdate=20 April 2020|language=en}}</ref> Ayon kay Scott, ang humigit-kumulang 100 milyong naninirahan sa Zomia ay binubuo ng mga minoryang [[etniko]] na may "tunay na nakalilitong pagkakaiba-iba ng mga etnisidad at [[wika]]". Sa loob ng mahabang panahon, iniwasan nilang mapasailalim sa pamamahala o dominasyon ng mga nakapaligid na imperyo, kultura, o pamahalaan. Kabilang sa mga pangkat na ito ang mga Akha, Hmong, Karen, Lahu, Mien, at Wa.<ref name="Chronicle-2011">{{cite news|last=Hammond|first=Ruth|title=The Battle Over Zomia|url=https://chronicle.com/article/The-Battle-Over-Zomia/128845/|work=The Chronicle of Higher Education|date=4 Setyembre 2011|accessdate=20 Abril 2020|language=en}}</ref> === Exarcheia ng Gresya === Ang Exarcheia ({{Langx|el|Εξάρχεια}}, {{IPA|el|eˈksarçi.a|pron}}) ay isang kapitbahayan sa gitnang bahagi ng [[Atenas]], [[Gresya]], na malapit sa makasaysayang gusali ng [[National Technical University of Athens|Pambansang]] [[National Technical University of Athens|Teknikal na Unibersidad ng Atenas]].<ref name=":16">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/cities/2019/aug/26/athens-police-poised-to-evict-refugees-from-squatted-housing-projects|title=Inside Exarcheia: the self-governing community Athens police want rid of|first1=Alex|last1=King|first2=Ioanna|last2=Manoussaki-Adamopoulou|newspaper=The Guardian|date=26 Agosto 2019|access-date=12 Hunyo 2020|via=www.theguardian.com|archive-date=26 Agosto 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190826080334/https://www.theguardian.com/cities/2019/aug/26/athens-police-poised-to-evict-refugees-from-squatted-housing-projects|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kontogianni|first=Bella|date=30 Abril 2021|title=Exarcheia: Most Misunderstood Neighborhood in Athens|url=https://greekreporter.com/2021/04/30/exarcheia-most-misunderstood-neighborhood-in-athens/|access-date=|website=Greek Reporter|language=en-US|quote=Often referred to as the anarchist neighborhood of Athens [...]|archive-date=30 Abril 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210430204823/https://greekreporter.com/2021/04/30/exarcheia-most-misunderstood-neighborhood-in-athens/|url-status=live}}</ref> Ang pangalang ''Exarcheia'' ay nagmula sa isang negosyante noong ika-19 na siglo na nagngangalang Exarchos ({{Langx|el|Έξαρχος|links=no}}), na nagbukas ng isang malaking tindahang pangkalahatan sa lugar. Ang Exarcheia ay nasa hangganan ng Kolonaki sa silangan at napapaligiran ng Kalye Patission, Kalye Panepistimiou, at Abenida Alexandras. [[File:Street_in_Exarcheia,_Greece.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Street_in_Exarcheia,_Greece.jpg|left|thumb|Kalye sa Exarcheia]] Ang Exarcheia ay nabuo sa pagitan ng 1870 at 1880 sa dating hangganan ng lungsod ng Atenas at nagkaroon ng mahalagang papel sa panlipunan at pampolitikang buhay ng Gresya. Dito naganap ang Pag-aalsa sa Politekniko ng Atenas noong Nobyembre 1973. Noong Disyembre 2008, ang pagpatay ng isang pulis sa 15-taong-gulang na si Alexandros Grigoropoulos sa Exarcheia ay nagbunsod ng malawakang pag-aalsa sa buong Gresya. Ang Exarcheia ay isang lugar na tinitirhan ng maraming [[intelektuwal]] at mga alagad ng sining, at tahanan din ng iba't ibang pangkat na may motibong pampolitika. Isa rin itong sentro ng sining kung saan regular na idinaraos ang mga pagtatanghal sa teatro at mga konsyerto sa paligid ng pangunahing [[liwasan]]. Matatagpuan din sa Exarcheia ang punong himpilan ng PASOK, isang partidong pampolitika sa Gresya na sumuporta sa mga patakarang pagtitipid na ipinataw ng [[Unyong Europeo]] noong 2009. Dahil dito, naging madalas itong puntiryahin ng mga anarkista sa kanilang mga pag-atake.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-greece-attack-bullets/gun-used-in-greek-pasok-shooting-favored-by-one-guerrilla-group-police-idUSKBN1D71GD|title=Gun from Greek PASOK shooting used in past guerrilla attacks -police|date=7 Nobyembre 2017|work=Reuters|access-date=5 Pebrero 2018|archive-date=5 Pebrero 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180205184347/https://www.reuters.com/article/us-greece-attack-bullets/gun-used-in-greek-pasok-shooting-favored-by-one-guerrilla-group-police-idUSKBN1D71GD|url-status=live|language=en}}</ref> Ang mga himpilan ng pulisya at iba pang simbolo ng awtoridad (at kapitalismo), gaya ng mga [[bangko]], ay madalas ding maging target ng mga pangkat na nasa dulong kaliwa ng politika.<ref>{{Cite web |last=Antonova|first=Angela|date=2026-07-31|title=Greek anarchist youths throw petrol bombs at cars outside central Athens police station|url=https://english.pravda.ru/news/hotspots/90534-police_station/|access-date=2026-08-01|website=english.pravda.ru|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2008-12-07|title=Greek police shooting sparks riot|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7769710.stm|access-date=2026-08-01|language=en-GB}}</ref> Makikita rin sa Exarcheia ang maraming halimbawa ng mga ''graffiti'' na laban sa kapitalismo.<ref>{{cite news|last1=Pilic|first1=Damir|title=Red Revival: The Fall and Rise of Karl Marx|url=http://www.balkaninsight.com/en/article/red-revival-the-fall-and-rise-of-karl-marx-10-16-2015|agency=Balkan Insight|date=23 Nobyembre 2015|access-date=3 Oktubre 2016|archive-date=12 Disyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181212124708/http://www.balkaninsight.com/en/article/red-revival-the-fall-and-rise-of-karl-marx-10-16-2015|url-status=live|language=en}}</ref> Mayroon ding isang sariling pinamamahalaang estrukturang pangkalusugan na nagbibigay ng mga serbisyong medikal sa lugar.<ref>{{Cite web |date=2015-10-13|title=Aυτοοργανωμένη Δομή Υγείας Εξαρχείων (Α.Δ.Υ.Ε.) {{!}} Κάτοικοι, συλλογικότητες και κοινωνικά εγχειρήματα Εξαρχείων|url=http://syl-kat-exarcheion.espivblogs.net/%CE%BA%CE%BF%CE%B9%CE%BD%CF%89%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CF%8C-%CE%B9%CE%B1%CF%84%CF%81%CE%B5%CE%AF%CE%BF|access-date=10 Disyembre 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20151013024209/http://syl-kat-exarcheion.espivblogs.net/%CE%BA%CE%BF%CE%B9%CE%BD%CF%89%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CF%8C-%CE%B9%CE%B1%CF%84%CF%81%CE%B5%CE%AF%CE%BF|archive-date=13 Oktubre 2015|language=Griyego}}</ref> Ang mga protesta na nagsisimula sa Exarcheia ay nagpapakita ng samu't saring pormasyong pampolitika at mga koalisyon, kabilang ang mga kabataang napagkaitan ng oportunidad, mga migrante, mga kontra-awtoritaryo, mga anarkista, at mga mamamayang [[Gresya|Griyego]] mula sa katamtaman hanggang sa pinakamatitinding panig ng magkabilang dulo ng pampolitikang ispektro.<ref name=":8">{{Cite journal|last=Astrinaki|first=R.|title="(Un)hooding" a Rebellion: The December 2008 Events in Athens|journal=Social Text|volume=27|issue=4 101|pages=97–107|doi=10.1215/01642472-2009-056|year=2009|language=en}}</ref><ref name=":9">{{Cite journal|last=Apoifis|first=Nicholas|title=Fieldwork in a furnace: anarchists, anti-authoritarians and militant ethnography|journal=Qualitative Research|volume=17|issue=1|pages=3–19|doi=10.1177/1468794116652450|year=2017|s2cid=148163559|doi-access=free|language=en}}</ref> == Oposisyon sa anarkismo == === Liberalismo === Ang [[liberalismo]] at anarkismo ay parehong kumikilala sa halaga ng indibidwal na kalayaan, subalit lubos silang nagkakasalungat pagdating sa usapin ng pamahalaan. Ang anarkismo ay may matinding pagdududa sa moral na batayan ng estado.<ref>{{Citation |last=Fiala |first=Andrew |title=Anarchism |date=2025 |url=https://plato.stanford.edu/archives/win2025/entries/anarchism/ |work=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |edition=Tagniyebe 2025 |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |language=en |access-date=2026-08-01 |editor2-last=Nodelman |editor2-first=Uri}}</ref> Isinusulong nito ang ganap na pagbuwag sa pamahalaan at sa lahat ng sapilitang herarkiya upang mapalitan ang mga ito ng boluntaryong samahan at kapayapaang nakabatay sa pinagkasunduan. Sa kabilang banda, naniniwala naman ang liberalismo na makatwiran at kailangan ang mga institusyong pampolitika tulad ng konstitusyonal na demokrasya at ang batas (''rule of law'').<ref>{{Cite web |title=Liberalism - Routledge Encyclopedia of Philosophy |url=https://www.rep.routledge.com/articles/thematic/liberalism/v-1 |access-date=2026-08-01 |website=www.rep.routledge.com |language=en}}</ref> Para sa mga liberal, ang limitadong pamahalaan ay mahalaga upang maprotektahan ang mga karapatan at interes ng bawat indibiduwa. Magkaiba rin ang kanilang pananaw sa ekonomiya. Suportado ng liberalismo ang kapitalismo at [[malayang pamilihan]]. Tinututulan naman ng karamihang anarkista ang pribadong pag-aari. Nais ng mga anarkista ang kolektibong pamamahala sa komunidad. Gumagamit ang liberalismo ng batas at mga reporma. Ang anarkismo naman ay naniniwala sa direktang aksyon.<ref>{{Cite web |title=Anarchism and Liberalism – Earlham Sociology and Politics Pages |url=https://earlhamsociologypages.uk/anarchliber/ |access-date=2026-08-01 |language=en-GB}}</ref> === Pasismo === Ang [[pasismo]] ay isang malayong-kanang [[ideolohiya]] na nagtataguyod ng pamahalaang awtoritaryo. Sa sistemang ito, ang kapakanan ng mamamayan ay ganap na isinusuko sa ilalim ng interes ng isang makapangyarihang [[diktador]]. Karaniwan nitong ipinagbabawal ang kalayaan ng indibiduwal, tinututulan ang [[demokrasya]], at gumagamit ng puwersa ng militar upang supilin ang anumang uri ng oposisyon. Sa kabilang dako, ang anarkismo ay isang radikal na pilosopiyang pampolitika na naglalayong tuluyang buwagin ang estado at pamahalaan. Naniniwala ang anarkismo na ang lahat ng usapin ng tao ay dapat pamahalaan ng mga indibiduwal sa pamamagitan ng boluntaryong pagsasama-sama nang walang sapilitang awtoridad.<ref>{{Cite web |title=Anarkismo {{!}} Southeast Asian Anarchist Library |url=https://sea.theanarchistlibrary.org/library/joseph-a-labadie-anarkismo-tl |access-date=2026-08-01 |website=sea.theanarchistlibrary.org}}</ref> Layunin nitong lumikha ng isang egalitaryo o pantay-pantay na lipunan na walang herarkiya, kung saan ang kaayusan ay nagmumula sa kusang-loob na pagtutulungan ng mamamayan at hindi sa utos ng batas o pinuno.<ref>{{Cite web |title=Anarkismo {{!}} libcom.org |url=https://libcom.org/article/anarkismo |access-date=2026-08-01 |website=libcom.org |language=en}}</ref> Ang historikal na pananaw sa pasismo ay nagsilbing marahas na alternatibo sa anarkiya sa pamamagitan ng pagpataw ng Ganap na Estado.<ref>{{Cite journal |date=1926-01-01 |title=Fascism as an Alternative to Anarchy |url=https://online.ucpress.edu/currenthistory/article/23/4/522/123829/Fascism-as-an-Alternative-to-Anarchy |journal=Current History |language=en |volume=23 |issue=4 |pages=522–524 |doi=10.1525/curh.1926.23.4.522 |issn=0011-3530}}</ref> Sa kabilang banda, ipinapakita na ang anarkismo ay tumatayo bilang direktang paglaban sa pasismo, na nagtataguyod ng lipunang walang herarkiya at tiraniya.<ref>{{Cite web |title=Spanish civil war {{!}} libcom.org |url=https://libcom.org/tags/spanish-civil-war |access-date=2026-08-01 |website=libcom.org |language=en}}</ref> === Pagkamabansa === Ang [[nasyonalismo]] at anarkismo ay dalawang magkaibang kaisipang pampulitika: pinapahalagahan ng nasyonalismo ang pagmamahal sa bayan at kapangyarihan ng estado, habang tinututulan naman ng anarkismo ang pamahalaan at lahat ng uri ng hirarkiya. Sa konteksto ng kasaysayan, ang dalawang kaisipang ito ay nag-abot at nag-impluwensya sa mga kilusang mapagpalaya. Ang mga bayani at propagandistang Pilipino tulad nina [[José Rizal|Jose Rizal]] at [[Isabelo de los Reyes]] ay nakasalamuha at naimpluwensyahan ng mga ideyang anarkista habang nasa Espanya.<ref>{{Cite book |last=Fernandez |first=Erwin S. |url=https://theanarchistlibrary.org/library/erwin-s-fernandez-anarchism-in-the-philippines |title=Anarchism in the Philippines |date=2009 |language=en}}</ref> Ang nasyonalismo ay ginamit upang pagbuklurin ang [[mga Pilipino]] para itatag ang sariling pamahalaan laban sa mga Kastila, samantalang ang anarkismo naman ay nagbigay-inspirasyon sa mga maagang unyon ng mga manggagawa upang labanan ang mapang-aping sistema nang walang pag-asa sa sentralisadong kapangyarihan. Ang modernong bansa-estado at ang institusyon ng pribadong ari-arian ay direktang kasalungat ng anarkistang konsepto ng tunay na [[kalayaan]] o kalayaan bilang kawalan ng dominasyon. Ang nasyonalismo na nagtatanggol sa kapangyarihan ng estado ay isang estruktural na hadlang na nagpapanatili ng dominasyon, na radikal na tinatanggihan ng anarkismo. Ang nasyonalismo ay itinuturing na isang mapanlinlang na kasangkapan ng gobyerno upang panatilihin ang kontrol sa mga [[Pagkamamamayan|mamamayan]] sa pamamagitan ng pagpukaw ng [[patriyotismo]] o huwad na pagmamahal sa bayan.<ref name=":6">{{Cite book |last=Anonymous |url=https://theanarchistlibrary.org/library/anonymous-anarchism-and-nationalism |title=Anarchism and Nationalism |date=1970 |language=en}}</ref> Madalas gamitin ng mga tradisyonal na partidong pampolitika—maging ng tinatawag na "kaliwang" grupo—ang mga kilusang pambansang pagpapalaya para lamang sa sarili nilang ambisyon na makamit at mapanatili ang kapangyarihan ng estado<ref name=":6" />. Sa sandaling maupo sa puwesto ang isang bagong pamahalaan, muli nitong pinapalakas ang mga pambansang hangganan at militarismo, na nagreresulta pa rin sa kawalan ng tunay na kalayaan.<ref name=":6" /> Dahil dito, hayagang tinatanggihan ng anarkismo ang nasyonalismo at anumang rebolusyon na naglalayon lamang na magpalit ng mga pinuno o magtatag ng bagong naghaharing uri.<ref name=":6" /> Ang tunay na sagot ng anarkismo laban sa [[imperyalismo]] ay hindi ang pagtatayo ng mga reaksyonaryong rehimeng nasyonalista, kundi ang isang pandaigdigang rebolusyong panlipunan.<ref name=":6" /> Nilalayon nitong tuluyang gibain ang lahat ng artipisyal na pambansa, [[Relihiyon|relihiyoso]], at rasyal na harang na naghihiwalay sa mga manggagawa at mamamayan ng mundo.<ref name=":6" /> === Pamahalaang sosyalista === Nagkakaiba ang [[sosyalismo]] at anarkismo sa isang pangunahing usapin: ang pangangailangan ng isang estado. Ipinapalagay ng pananaw ng sosyalismo na ang paggamit at pamamahagi ng mga yaman ng lipunan ay dapat kontrolin at planuhin ng isang pamahalaang halal ng mamamayan upang magsilbing kasangkapan ng [[katarungan]]. Umaasa ang mga sosyalista sa sentral na kapangyarihang ito at sa sentralisadong pagpaplano upang pangasiwaan ang produksyon at makatarungang maipamahagi ang kayamanan sa buong lipunan. Sa kabilang banda, itinuturing ng mga anarkista na ang anumang sentralisadong pamahalaan ay likas na mapaniil at nakasasama sa [[pag-unlad]] ng sangkatauhan. Ang anarkismo ay hayagang tumututol sa awtoridad ng estado at sa halip ay nagtataguyod ng ganap na sariling pamamahala. Naniniwala ang mga anarkista na ang lipunan ay dapat organisahin batay lamang sa kusang-loob na pagsang-ayon ng mga tao at sa malalayang samahang [[boluntaryo]], na tuluyang nag-aalis sa mga mapamilit na hirarkiyang ginagamit ng isang sosyalistang estado. Sa tradisyon ng o sosyalismo ng estado, naniniwala silang kailangang gamitin ang kontrol ng gobyerno upang pamahalaan ang produksyon, [[yaman]], at mga ari-arian para sa publiko. Ayon sa makasaysayang sanaysay na ''State Socialism and Anarchism'' ni Benjamin Tucker,<ref>{{Cite web |last=Tucker |first=Benjamin R. |date=1888 |title=STATE SOCIALISM AND ANARCHISM: How Far They Agree, and Wherein They Differ |url=https://cooperative-individualism.org/tucker-benjamin_state-socialism-and-anarchism-1888.pdf |access-date=Agosto 2, 2026 |website=cooperative-individualism.org |language=en}}</ref> ang sistemang ito ay naglalayong gawing isang malawak na burukrasya ang nasyon kung saan ang estado ang nag-iisang tagapamahala ng industriya upang tuluyang burahin ang kapitalistang kompetisyon. Para sa mga sosyalista, ang awtoridad ng pamahalaan ay isang pansamantala ngunit kinakailangang hakbang upang protektahan ang mga manggagawa at ipatupad ang pagkakapantay-pantay. Sa kabilang banda, tahasang tinatanggihan ng anarkismo ang argumentong ito at itinuturing ang estado bilang ugat ng kawalan ng [[kalayaan]]. Sa [[Akademikong larangan|akademikong]] pagsusuri,<ref>{{Cite journal |last=Shaffer |first=Kirwin |date=2023-01-02 |title=Anarchists vs. the State: As Latin America swings left, activists keep alive a long anarchist tradition of critiquing the limits of state power. For them, the real alternatives are in communities, workplaces, and the streets. |url=https://doi.org/10.1080/10714839.2023.2184080 |journal=NACLA Report on the Americas |language=en |volume=55 |issue=1 |pages=74–81 |doi=10.1080/10714839.2023.2184080 |issn=1071-4839}}</ref> ang mga anarkista ay mahigpit na sumasalungat sa kahit anong uri ng hirarkikong na pamahalaan. Naniniwala sila na kapag ang kapangyarihan ay ibinigay sa isang sosyalistang estado, ang burukrasya nito ay likas na magiging mapaniil at hindi kusang maglalaho. Sa halip na dumaan sa pamahalaan, isinusulong ng anarkismo ang agarang pagbuo ng lipunan mula sa ibaba pataas (''bottom-up'') sa pamamagitan ng mga boluntaryong unyon at malayang kooperasyon ng mga tao. === Teokrasya === Tinututulan ng anarkismo ang paghahari ng mga paniniwala ng relihiyon at ang pamumuno ng pastor, prayle, pari, imam, dalai lama o anumang klase ng pinuno ng relihiyon sapagkat hindi lamang ito maaaring abusuhin ng pinuno ng relihiyon, kundi nagtataguyod ito ng pang-aalipin sa kamalayan ng tao. Nagsisilbing kasangkapan ng mga pinuno ang ispiritual na paniniwala upang palaganapin ang kamangmangan ng tao at magtago sa kurtina ng pananampalataya at sobrenatural (faith and supernatural) upang panatilihin ang kanilang kapangyarihan, pribilehiyo, at pananamantala sa ibang tao. Ang mga teokrasyang bansa tulad ng mga Taliban sa Afghanistan, ang Republikang islam ng Iran, at ang dating pamumuno ng mga prayle sa Pilipinas ay halimbawa ng teokrasya. Kadalasan humahantong ang mga pamumuno na ito sa mga brutal na pagpaparusa at paghihirap ng mga tao na umunlad ang kalidad ng buhay lalong-lalo na para sa mga kababaihan. === Pangmaramihang Demokrasya === Bagamat naniniwala ang mga anarkista na hindi nararapat maghari ang kakaunting tao sa lipunan, ay hindi rin nito pinapayagang maghari ang marami sa kakaunting tao. Binibigyang diin nito ang prinsipyo ng malayang pakikisalamuha ng mga tao, kabuuang konsensus, at pakikipag-areglo upang makakuha ng masorganisadong pagkilos sa lipunan. === Kapitalismo at Merkadong Lipunan === Ang kapitalismo ay matagal nang tinututulan ng mga anarkista. Kahit ang mga anarkistang bersyon ng kapitalismo ay hindi katanggap-tanggap dahil pinapanatili nito ang hirarkiya sa pamamagitan ng boluntaryong pang-aalipin at pagpreserba ng pribadong pagmamay-ari ng produksyon na siyang lilikha ng mga taong alipin. Nakasalalay ang buhay sa mga may-ari ng negosyo lalong lalo na sa mga korporasyon at malalaking negosyo. Binansagan itong Makabagong Pyudalismo dahil sa pagkakapareho nitong tema sa pyudal na lipunan na pinamahalaan ng mga panginoong-maylupa. Tinututulan din nito ang pagpapalawak ng merkado na siyang hahantong sa pagbebenta ng bawat katiting ng aspeto ng buhay, kung saan ang pera ang magiging ultimo-sentro ng kapangyarihan sa lipunan. === Awtoritaryang Komunismo (Marxismo-Leninismo-Maoismo) === Malaki ang pagkakaiba ng mga anarkista sa mga komunista. Unang una ay hindi ito sang-ayon sa paggamit ng estado upang makamit ang komunistang lipunan. Tinututulan din nito ang ilan pang mga konsepto tulad ng pagsesentro, diktadurya ng partido, pagmamakabansa, at ang pagsasagrado ng dayalektikong materyal. Sa kasaysayan ng awtoritaryang komunismo at anarkismo, matagal na ang hidwaan nito hindi lamang sa pananaw ngunit pati na sa totoong labanan, sinasabing tinatraydor ng mga komunista ang mga anarkista at pinipigilan ang mga rebolusyon ng mga komyun na kumawala sa pamumuno ng sentral na partido. === Meritokrasya at Kakistokrasya === Ang anarkismo ay hindi naniniwala sa konsepto ng meritokrasya, na dapat pamahalaan ng magagaling ang mga tao, dahil hindi rin pakasiguradong maibibigay nito ang pangakong pag-unlad at maaaring gamitin ang talino sa pagpapanatili sa kanilang pangaabuso sa posisyon at gamitin itong rason para pagtakpan ang korupsyon. Sinasabi na ang paglaganap ng meritokrasyang sistema ay nangyayari sa mga kapitalistang bansa, na siyang sanhi ng lubos na pagod at pagbaba ng tingin ng mag-aaral at trabahador sa kanyang sarili para lang makamit ang karangalan o kita. Minsan nagiging sanhi pa ng malawakang pagpapatiwakal. Sa kaakibat nitong sistema, ang kakistokrasya, ay minsan umuusbong ang realidad nito sa ating sistema na pamumunuan tayo ng mga pinuno na siyang nagpapanggap na magaling ngunit wala palang alam, o hindi marunong sa aspeto ng pamamahala. Minsan, hinahaluan ng iba't ibang klaseng pandurugas at pananamantala hanggang mabulok ang sistema sa pawang na kasinungalingan at ipagpatuloy ang bulok na sistemang ito sa pamamagitan ng pagmamana ng posisyon sa kamag-anak nila gamit ang panlilinlang na pati ang galing at talino nila ay namana o kaparehas din. === Minarkismo === Kahit na ang maliit na impluwensiya ng pamamahala ay tinututulan ng anarkismo sapagkat pinagdududahan nito ang pagkaepektibo nito upang makamit ang ninanais na anarkiya. Ngunit, maspinapaboran ito kaysa sa ibang klaseng pulitikang pananaw lalo na kung ito ay gumagamit ng mga konseptong anarkismo tulad ng Demokratikong Munisipalismo at Demokratikong Kumpederalismo na siyang gumagamit ng ilalim-paangat na pagoorganisa at desisyon. Isang halimbawa ay ang Zapatista ng Chiapas Mexico o kaya naman ang Rojava sa Syria. Ngunit, hindi sapat para sa mga anarkista na basta lamang magkaroon ng pamahalaan na konti ang impluwensiya o pangingielam sa lipunan dahil maaaring umusbong ang sentimyento na palakasin ang pamahalaan, o kaya naman ay magkaroon ng malawakang pagusbong ng panibagong mga abusado sa kapangyarihan na hindi saklaw sa miyembro ng pamahalaan tulad ng mga Mafia, Warlord, Kartel, Oligarko, at mga Gangster. == Tingnan din == * [[Komunismo]] * [[Mutualismo]] * [[Sosyalismo]] == Mga pananda == <references group="nb"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} == Mga talababa == {{Refbegin|30em|indent=yes}} * {{Cite book |last=Marshall |first=Peter |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |publisher=HarperCollins |date=1992 |isbn=978-0-0021-7855-6 |location=London}} * {{Cite encyclopedia |date=2009 |title=Anarchism |encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest |publisher=John Wiley & Sons |location=Oxford |last=Cohn |first=Jesse |editor-last=Ness |editor-first=Immanuel |language=en |pages=1–11 |doi=10.1002/9781405198073.wbierp0039 |isbn=978-1-4051-9807-3}} * {{Cite book |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |date=2018 |publisher=Palgrave Macmillan | language=en |isbn=978-3-3197-5619-6 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Arvidsson |first=Stefan |title=The Style and Mythology of Socialism: Socialist Idealism, 1871–1914 |publisher=Routledge |language=en |date=2017 |isbn=978-0-3673-4880-9 |edition=1st |location=London}} * {{Cite book |last=Otero |first=Carlos Peregrín |title=Noam Chomsky: Critical Assessments |publisher=Routledge |language=en |date=1994 |isbn=978-0-4150-1005-4 |volume=2–3 |location=London}} * {{Cite book |last=Guérin |first=Daniel |url=http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |title=Anarchism: From Theory to Practice |publisher=Monthly Review Press |date=1970 |isbn=978-0-8534-5128-0 |access-date=16 Pebrero 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200714125723/http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |archive-date=14 Hulyo 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Bates |first=David |title=Political Ideologies |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2017 |isbn=978-0-1987-2785-9 |editor-last=Wetherly |editor-first=Paul |chapter=Anarchism |access-date=28 Pebrero 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&pg=PA128 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111304/https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&pg=PA128 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |date=2015 |title=Black Panther Radical Factionalization and the Development of Black Anarchism |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-black-studies_2015-10_46_7/page/678 |journal=Journal of Black Studies|language=en |location=Thousand Oaks |publisher=SAGE Publishing |volume=46 |issue=7 |pages=678–703 |doi=10.1177/0021934715593053 |jstor=24572914 |s2cid=145663405}} * {{Cite book |last=Long |first=Roderick T. |url=https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |title=The Routledge Companion to Social and Political Philosophy |publisher=Routledge |date=2013 |isbn=978-0-4158-7456-4 |editor-last=Gaud |editor-first=Gerald F. |access-date=28 Pebrero 2019 |editor-last2=D'Agostino |editor-first2=Fred |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085833/https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |archive-date=9 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite web |date=2019 |title=Definition of Anarchism |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111728/https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |archive-date=18 Pebrero 2021 |access-date=28 Pebrero 2019 |website=Merriam-Webster |language=en |ref={{Sfnref|Merriam-Webster|2019}}}} * {{Cite book |last=Sylvan |first=Richard |title=A Companion to Contemporary Political Philosophy |date=2007 |publisher=Blackwell Publishing |isbn=978-1-4051-3653-2 |editor-last=Goodin |editor-first=Robert E. |edition=2 |series=Blackwell Companions to Philosophy |volume=5 |chapter=Anarchism |editor-last2=Pettit |editor-first2=Philip |editor-last3=Pogge |editor-first3=Thomas |language=en}} * {{Cite book |last=Joll |first=James |language=en |title=The Anarchists |publisher=Harvard University Press |date=1964 |oclc=65683373}} * {{Cite book |last=Carlson |first=Andrew R. |title=Anarchism in Germany; Vol. 1: The Early Movement |url=https://archive.org/details/anarchismingerma0001carl |language=en |publisher=Scarecrow Press |date=1972 |isbn=978-0-8108-0484-5 |location=Metuchen, New Jersey}} * {{Cite news |last=Kahn |first=Joseph |date=5 Agosto 2000 |title=Anarchism, the Creed That Won't Stay Dead; The Spread of World Capitalism Resurrects a Long-Dormant Movement |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2000/08/05/arts/anarchism-creed-that-won-t-stay-dead-spread-world-capitalism-resurrects-long.html |url-access=subscription |page=B9 |issn=0362-4331|language=en}} * {{Citation |last=Baker |first=Zoe |title=Means and Ends: The Revolutionary Practice of Anarchism in Europe and the United States |date=2023 |place=Edinburgh |publisher=AK Press |isbn=978-1-84935-498-1|language=en}} * {{Cite book |last=Nettlau |first=Max |language=en|title=A Short History of Anarchism |publisher=Freedom Press |date=1996 |isbn=978-0-9003-8489-9}} * {{Cite book |last=Ward |first=Colin |url=https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |title=Anarchism: A Very Short Introduction |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2004 |isbn=978-0-1928-0477-8 |location=Oxford |author-mask=2 |access-date=12 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304153805/https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |archive-date=4 Marso 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Goodway |first=David |language=en |title=Anarchist Seeds Beneath the Snow |publisher=Liverpool Press |date=2006 |isbn=978-1-8463-1025-6}} * {{Cite book |last=Skirda |first=Alexandre |title=Facing the Enemy: A History of Anarchist Organization From Proudhon to May 1968 |url=https://archive.org/details/facingenemyhisto0000skir |publisher=AK Press|language=en |date=2002 |isbn=978-1-9025-9319-7}} * {{Cite book |last=Fernández |first=Frank |title=Cuban Anarchism: The History of A Movement |publisher=Sharp Press |date=2009 |orig-date=2001|language=en}} * {{Cite book |last=Morris |first=Christopher W. |url=https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |title=An Essay on the Modern State |publisher=Cambridge University Press |date=2002 |isbn=978-0-5215-2407-0 |access-date=15 Setyembre 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115214335/https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |archive-date=15 Enero 2021 |url-status=live}} * {{Cite journal |last=Osgood |first=Herbert L. |date=Marso 1889 |title=Scientific Anarchism |journal=Political Science Quarterly|language=en |publisher=The Academy of Political Science |volume=4 |issue=1 |pages=1–36 |doi=10.2307/2139424 |jstor=2139424}} * {{Cite book |last=Newman |first=Michael |title=Socialism: A Very Short Introduction |url=https://archive.org/details/socialismverysho0000newm |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1928-0431-0 |language=en |location=Oxford}} * {{Cite book |last=Morris |first=Brian |title=Anthropology, Ecology, and Anarchism: A Brian Morris Reader |url=https://archive.org/details/anthropologyecol0000bria |publisher=PM Press|language=en |others=Marshall, Peter |date=2015 |isbn=978-1-6048-6093-1 |edition=illustrated |location=Oakland |author-mask=2}} * {{Cite book |last=Walter |first=Nicholas |title=About Anarchism |publisher=Freedom Press |date=2002 |isbn=978-0-9003-8490-5 |location=London|language=en}} * {{Cite book |last=Jennings |first=Jeremy |title=Contemporary Political Ideologies |publisher=Pinter |date=1993 |isbn=978-0-8618-7096-7 |editor-last=Eatwell |editor-first=Roger |location=London |pages=127–146 |chapter=Anarchism |editor-last2=Wright |editor-first2=Anthony|language=en}} * {{Cite book |last1=Gay |first1=Kathlyn |title=Encyclopedia of Political Anarchy |url=https://archive.org/details/encyclopediaofpo0000gayk |last2=Gay |first2=Martin |publisher=ABC-CLIO |date=1999 |isbn=978-0-8743-6982-3|language=en}} * {{Cite encyclopedia |date=2008 |title=Anarcho-capitalism |encyclopedia=The Encyclopedia of Libertarianism |publisher=SAGE; Cato Institute|language=en|url=https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&pg=PT51 |access-date=2 Setyembre 2020 |editor-last=Hamowy |editor-first=Ronald |pages=13–14 |doi=10.4135/9781412965811.n8 |isbn=978-1-4129-6580-4 |oclc=191924853 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111721/https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&pg=PT51 |archive-date=18 February 2021 |last1=Morris |first1=Andrew |url-status=live |url-access=subscription}} * {{Cite book |last=Johnson |first=Charles |title=Anarchism/Minarchism: Is a Government Part of a Free Country? |publisher=Ashgate Publishing|language=en |date=2008 |isbn=978-0-7546-6066-8 |editor-last=Long |editor-first=Roderick T. |pages=155–188 |chapter=Liberty, Equality, Solidarity Toward a Dialectical Anarchism |editor-last2=Machan |editor-first2=Tibor R.}} * {{Cite book |last=Franks |first=Benjamin |title=The Oxford Handbook of Political Ideologies |url=https://archive.org/details/oxfordhandbookof0000unse_k5b8 |date=Agosto 2013 |publisher=[[Oxford University Press]] |editor-last=Freeden |editor-first=Michael |pages=[https://archive.org/details/oxfordhandbookof0000unse_k5b8/page/385 385]–404 |chapter=Anarchism |doi=10.1093/oxfordhb/9780199585977.013.0001 |isbn=978-0-19-958597-7 |editor-last2=Stears |editor-first2=Marc|language=en}} * {{Cite book |last=McLaughlin |first=Paul |title=Anarchism and Authority: A Philosophical Introduction to Classical Anarchism |publisher=Ashgate|language=en |date=2007 |isbn=978-0-7546-6196-2 |location=Aldershot}} * {{Cite journal |last=Jun |first=Nathan |date=Setyembre 2009 |title=Anarchist Philosophy and Working Class Struggle: A Brief History and Commentary |url=https://philarchive.org/rec/JUNAPA-2 |journal=WorkingUSA |language=en |volume=12 |issue=3 |pages=505–519 |doi=10.1111/j.1743-4580.2009.00251.x |issn=1089-7011}} * {{Cite book |last1=McLean |first1=Iain |url=https://archive.org/details/oxfordconcisedic00iain |title=The Concise Oxford Dictionary of Politics |last2=McMillan |first2=Alistair |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2003 |isbn=978-0-1928-0276-7 |url-access=registration|language=en}} * {{Cite journal |last=Gabardi |first=Wayne |date=1986 |title=Anarchism. By David Miller. (London: J. M. Dent and Sons, 1984. pp. 216 [pagsur ng aklat]) |url=https://archive.org/details/sim_american-political-science-review_1986-03_80_1/page/300 |journal=American Political Science Review |volume=80 |issue=1 |pages=300–302 |doi=10.2307/1957102 |jstor=446800 |s2cid=151950709|language=en}} * {{Cite encyclopedia |date=2003 |title=Anarchism |encyclopedia=The Blackwell Dictionary of Modern Social Thought |publisher=Blackwell Publishing|language=en |location=Malden, Massachusetts |url=https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&pg=PA12 |access-date=15 Agosto 2020 |last=Ostergaard |first=Geoffrey |editor-last=Outhwaite |editor-first=William |edition=2nd |isbn=978-0-6312-2164-7 |oclc=49704935 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418004719/https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&pg=PA12 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last1=Harrison |first1=Kevin |url=https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |title=Understanding Political Ideas and Movements |last2=Boyd |first2=Tony |publisher=Manchester University Press |date=2003 |isbn=978-0-7190-6151-6 |access-date=7 Marso 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308074910/https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |archive-date=8 Marso 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Brooks |first=Frank H. |title=The Individualist Anarchists: An Anthology of Liberty (1881–1908) |publisher=Transaction Publishers |date=1994 |isbn=978-1-5600-0132-4|language=en}} * {{harvc |last=Backes |first=Uwe |c=Left-Wing Extremism: The Conceptual Dimension |in=Zúquete |year=2023a |pp=3–22|language=en}} * {{harvc |last=Krüusselmann |first=Katharina |last2=Weggemans |first2=Daan |c=Radicalization and Left-Wing Extremism |in=Zúquete |year=2023a |pp=55–68|language=en}} * {{Cite book |editor-last=Zúquete |editor-first=José Pedro |title=The Palgrave Handbook of Left-Wing Extremism |date=2023a |publisher=Palgrave Macmillan |volume=1 |isbn=978-3-031-30896-3|language=en}} * {{Cite book |last=Marshall |first=Peter | language=en |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |url=https://archive.org/details/Demanding_the_impossible_9781604862706 |publisher=PM Press |date=1993 |isbn=978-1-6048-6064-1 |location=Oakland, California |author-mask=2}} * {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |title=Anarchist Voices: An Oral History of Anarchism in America |url=https://archive.org/details/anarchistvoiceso0000avri |publisher=Princeton University Press |date=1996 |isbn=978-0-6910-4494-1|language=en}} * {{Cite journal |last1=Angelbeck |first1=Bill |last2=Grier |first2=Colin |date=2012 |title=Anarchism and the Archaeology of Anarchic Societies: Resistance to Centralization in the Coast Salish Region of the Pacific Northwest Coast |url=https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |url-status=live |journal=Current Anthropology |volume=53 |issue=5 |pages=547–587 |doi=10.1086/667621 |s2cid=142786065 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180721142558/https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |archive-date=21 Hulyo 2018 |access-date=24 Hunyo 2021 | language=en |s2cid-access=free |issn=0011-3204}} * {{Cite book |last=Egoumenides |first=Magda |url=https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |title=Philosophical Anarchism and Political Obligation |publisher=Bloomsbury Publishing|language=en |date=2014 |isbn=978-1-4411-2445-6 |location=New York |access-date=21 Pebrero 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111334/https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Klosko |first=George |url=https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |title=Political Obligations |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1995-5104-0 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124033632/https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |archive-date=24 Nobyembre 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Wilbur |first=Shawn |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Mutualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Miller |first=David |url=https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |title=The Blackwell Encyclopaedia of Political Thought |publisher=Wiley|language=en |date=1991 |isbn=978-0-6311-7944-3 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818145221/https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |archive-date=18 Agosto 2020 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Pierson |first=Christopher |url=https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&pg=PA187 |title=Just Property: Enlightenment, Revolution, and History |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2013 |isbn=978-0-1996-7329-2 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210316125550/https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&pg=PA187 |archive-date=16 Marso 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Morris |first=Brian |url=https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |title=Bakunin: The Philosophy of Freedom |publisher=Black Rose Books |date=1993 |isbn=978-1-8954-3166-7 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225175003/https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |archive-date=25 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Shannon |first=Deric |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=91–106 |chapter=Anti-Capitalism and Libertarian Political Economy |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Heywood |first=Andrew |language=en|url=https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&pg=PA146 |title=Political Ideologies: An Introduction |publisher=Macmillan International Higher Education |date=2017 |isbn=978-1-1376-0604-4 |edition=6 |access-date=13 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111410/https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&pg=PA146 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Bakunin |first=Mikhail |title=Statism and Anarchy |url=https://archive.org/details/statismanarchy0000baku |publisher=Cambridge University Press |date=1990 |isbn=978-0-5213-6182-8 |editor-last=Shatz |editor-first=Marshall |series=Cambridge Texts in the History of Political Thought |location=Cambridge, England |translator-last=Shatz |translator-first=Marshall |doi=10.1017/CBO9781139168083 |lccn=89077393 |oclc=20826465|language=en |orig-date=1873}} * {{Cite book |last=Mayne |first=Alan James |url=https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&pg=PA131 |title=From Politics Past to Politics Future: An Integrated Analysis of Current and Emergent Paradigms |publisher=Greenwood Publishing Group |date=1999 |isbn=978-0-2759-6151-0 |access-date=20 Setyembre 2010|language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418013303/https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&pg=PA131 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Turcato |first=Davide |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Anarchist Communism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=Anarchism: a Documentary History of Libertarian Ideas: from Anarchy to Anarchism |url=https://archive.org/details/anarchismdocumen0000unse |publisher=Black Rose Books |date=2005 |isbn=978-1-5516-4250-5 |location=Montréal|language=en}} * {{Cite book |last=Pernicone |first=Nunzio |url=https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |title=Italian Anarchism, 1864–1892 |publisher=Princeton University Press |date=2009 |isbn=978-0-6916-3268-1 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200819161516/https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |archive-date=19 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite journal |last=Levy |first=Carl |date=8 Mayo 2011 |title=Social Histories of Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |volume=4 |issue=2 |pages=1–44 |doi=10.1353/jsr.2010.0003 |issn=1930-1197 |s2cid=144317650|language=en}} * {{Cite book |last=Van der Walt |first=Lucien |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |pages=249–264 |chapter=Syndicalism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Ryley |first=Peter |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=225–236 |chapter=Individualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite news |last=Imrie |first=Doug |date=1994 |title=The Illegalists |url=http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908072801/http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-date=8 Setyembre 2015 |access-date=9 Disyembre 2010 |work=Anarchy: A Journal of Desire Armed |language=en}} * {{Cite book |last=Parry |first=Richard |url=https://archive.org/details/bonnotgang0000parr |title=The Bonnot Gang |publisher=Rebel Press |date=1987 |isbn=978-0-9460-6104-4 |url-access=registration|language=en}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |author-mask=2 |date=2018 |title=Contemporary Anarchist and Anarchistic Movements |journal=Sociology Compass |publisher=Wiley |volume=12 |issue=6 |article-number=e12582 |doi=10.1111/soc4.12582 |issn=1751-9020|language=en}} * {{Cite web |last=Coutinho |first=Steve |date=3 Marso 2016 |title=Zhuangzi |url=http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303175106/http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=5 Marso 2019 |publisher=Internet Encyclopedia of Philosophy |language=en}} * {{Cite journal |last=Crone |first=Patricia |date=2000 |title=Ninth-Century Muslim Anarchists |url=https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |journal=Past & Present |issue=167 |pages=3–28 |doi=10.1093/past/167.1.3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200828210845/https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |archive-date=28 Agosto 2020 |access-date=3 Enero 2022|language=en}} * {{Cite book |last=Dodson |first=Edward |title=The Discovery of First Principles |publisher=Authorhouse |date=2002 |isbn=978-0-5952-4912-1 |volume=2|language=en}} * {{Cite book |last=Thomas |first=Paul |language=en |title=Karl Marx and the Anarchists |publisher=Routledge & Kegan Paul |date=1985 |isbn=978-0-7102-0685-5 |location=London}} * {{Cite book |url=https://archive.org/details/historyofterrori00grar |title=The History of Terrorism: From Antiquity to Al-Quaeda |publisher=University of California Press|language=en |date=2007 |isbn=978-0-5202-4709-3 |editor-last=Chaliand |editor-first=Gerard |location=Berkeley; Los Angeles; London |oclc=634891265 |editor-last2=Blin |editor-first2=Arnaud |url-access=registration}} * {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=325–342 |chapter=Anarchism and the First International |author-mask=2 |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{Cite journal |last=Anderson |first=Benedict |date=2004 |title=In the World-Shadow of Bismarck and Nobel |url=http://newleftreview.org/II/28/benedict-anderson-in-the-world-shadow-of-bismarck-and-nobel |journal=New Left Review|language=en |volume=2 |issue=28 |pages=85–129 |article-number=2519 |doi=10.64590/q8k |archive-url=https://web.archive.org/web/20151219130121/http://newleftreview.org/II/28/benedict-anderson-in-the-world-shadow-of-bismarck-and-nobel |archive-date=19 Disyembre 2015 |access-date=7 Enero 2016 |url-access=subscription}} * {{Cite journal |last1=Lutz |first1=James M. |last2=Ulmschneider |first2=Georgia Wralstad |date=2019 |title=Civil Liberties, National Security and U.S. Courts in Times of Terrorism |journal=Perspectives on Terrorism |volume=13 |issue=6 |pages=43–57 |jstor=26853740|language=en}} * {{Cite book |last=Bantman |first=Constance |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=371–388 |chapter=The Era of Propaganda by the Deed |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=m7BhDwAAQBAJ&pg=PA372}} * {{Cite book |last=Moya |first=Jose C. |title=In Defiance of Boundaries: Anarchism in Latin American History |publisher=University Press of Florida |others=Kirwin R. Shaffer |date=2015 |isbn=978-0-8130-5138-3 |editor-last=Laforcade |editor-first=Geoffroy de |chapter=Transference, culture, and critique The Circulation of Anarchist Ideas and Practices |access-date=6 Marso 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=ikt6AQAACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085903/https://books.google.com/books?id=ikt6AQAACAAJ |archive-date=9 Agosto 2020|language=en |url-status=live}} * {{Cite book |last=Laursen |first=Ole Birk |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=149–168 |chapter=Anti-Imperialism |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Nomad |first=Max |title=Revolutionary Internationals 1864–1943 |publisher=Stanford University Press|language=en |date=1966 |isbn=978-0-8047-0293-5 |editor-last=Drachkovitch |editor-first=Milorad M. |page=88 |chapter=The Anarchist Tradition}} * {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |language=en |publisher=AK Press |date=2006 |isbn=978-1-9048-5948-2 |location=Stirling |author-mask=2|title=The Russian Anarchists|url=https://archive.org/details/bwb_KT-771-669 }} * {{Cite book |last=Bolloten |first=Burnett |language=en |title=The Spanish Civil War: Revolution and Counterrevolution |url=https://archive.org/details/spanishcivilwarr0000boll_z8t8 |publisher=University of North Carolina Press |date=1984 |isbn=978-0-8078-1906-7}} * {{Cite journal |last=Harmon |first=Christopher C. |date=2011 |title=How Terrorist Groups End: Studies of the Twentieth Century |journal=Connections|language=en |volume=10 |issue=2 |pages=51–104 |jstor=26310649}} * {{Cite book |last=Rupert |first=Mark |url=https://archive.org/details/globalizationint00rupe |title=Globalization and International Political Economy |publisher=Rowman & Littlefield Publishers|language=en |date=2006 |isbn=978-0-7425-2943-4 |location=Lanham}} * {{Cite book |last=Evren |first=Süreyyya |language=en |title=Post-Anarchism: A Reader |url=https://archive.org/details/postanarchismrea0000unse |publisher=Pluto Press |date=2011 |isbn=978-0-7453-3086-0 |editor-last=Rousselle |editor-first=Duane |pages=[https://archive.org/details/postanarchismrea0000unse/page/1 1]–19 |chapter=How New Anarchism Changed the World (of Opposition) after Seattle and Gave Birth to Post-Anarchism |editor-last2=Evren |editor-first2=Süreyyya }} * {{Cite book |last=Honeywell |first=C. |url=https://books.google.com/books?id=qzKOzQEACAAJ |title=Anarchism |publisher=Wiley |date=2021 |isbn=978-1-5095-2390-0 |series=Key Concepts in Political Theory |access-date=13 Agosto 2022|language=em}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Leonard |author-mask=2 |date=2010 |title=Hakim Bey and Ontological Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |location=East Lansing |publisher=Michigan State University Press|language=en |volume=4 |issue=2 |pages=109–137 |doi=10.1353/jsr.2010.0009 |jstor=41887660 |s2cid=143304524}} * {{Cite book |last=Ramnath |first=Maia |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Non-Western Anarchisms and Postcolonialism |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{cite book|last=Pernicone|first=Nunzio|year=1993|title=Italian Anarchism, 1864–1892|publisher=Princeton University Press|isbn=0691056927|lccn=92-46661}} * {{Cite book|last=Pengam|first=Alain|chapter=Anarcho-Communism|editor-last1=Ribel|editor-first1=Maximilien|editor-last2=Crump|editor-first2=John|year=1987|title=Non-Market Socialism in the Nineteenth and Twentieth Centuries|publisher=Palgrave Macmillan|chapter-url=https://books.google.com/books?id=dqmvCwAAQBAJ&q=anarcho-communism+stateless+communism&pg=PA60|pages=60–82|doi=10.1007/978-1-349-18775-1_4|isbn=978-1349187751|language=en}} * {{cite encyclopedia |editor1-last=Ball |editor1-first=Terence |editor2-last=Dagger |editor2-first=Richard |date=2019 |orig-date=1999 |url=https://www.britannica.com/topic/communism |title=Communism |edition=revised |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=10 Hunyo 2020|language=en }} * {{cite book |last=Steele |first=David |title=From Marx to Mises: Post-Capitalist Society and the Challenge of Economic Calculation |publisher=Open Court Publishing Company|language=en |year=1992 |isbn=978-0-87548-449-5}} * {{cite book|chapter=Anarchism and Markets|last=Carson|first=Kevin|year=2018|location=Leiden|publisher=Brill|editor-first=Nathan|editor-last=Jun|title=Brill's Companion to Anarchism and Philosophy|isbn=978-90-04-35689-4|pages=81–119|doi=10.1163/9789004356894_005|url=https://brill.com/view/title/35861|language=en}} * {{cite book|last=Alexander|first=Robert|title=The Anarchists in the Spanish Civil War|isbn=1-85756-400-6|location=[[Londres]]|publisher=Janus|year=1999|oclc=43717219|url=https://libcom.org/history/anarchists-spanish-civil-war-robert-alexander|language=en}} * {{cite book|last=Graham|first=Helen|language=en|year=2002|title=The Spanish Republic at War, 1936–1939|location=[[Cambridge]]|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=0-521-45932-X|oclc=464890766}} * {{cite book|first=Abel|last=Paz|title=Durruti in the Spanish Revolution|url=https://www.akpress.org/durrutiinthespanishrevolution.html|year=2006|orig-year=1996|translator-first=Chuck|translator-last=Morse|language=en|location=[[Edinburgh]]|publisher=AK Press|isbn=1-904859-50-X|lccn=2006920974|oclc=482919277}} {{Refend}} [[Kategorya:Mga ideolohiyang pampolitika]] [[Kategorya:Anarkismo|*]] [[Kategorya:Mga ideolohiyang pang-ekonomiya]] 7qqhhwsoqkn8lzrp2u1l30sz7udsjtv 2218546 2218540 2026-08-02T01:24:03Z Jojit fb 38 /* Pamahalaang sosyalista */ 2218546 wikitext text/x-wiki {{About|pilosopiyang pampolitika|ang katayuan ng isang lipunang walang awtoridad|Anarkiya}} [[Talaksan:Black_flag_waving.svg|frame|Itim na watawat ng anarkismo]] Ang '''anarkismo''' ay isang [[Pilosopiyang pampolitika|pilosopiyang pampulitika]] at kilusan na naglalayong buwagin ang lahat ng mga institusyong nagpapatuloy ng [[Awtoritarismo|awtoridad]], pamimilit, o herarkiya, na pangunahing tinututukan ang [[estado]] at [[kapitalismo]]. Isinusulong ng anarkismo ang pagpapalit sa estado ng mga lipunang walang estado at mga kusang-loob na malalayang samahan. Inilalarawan ang anarkismo bilang bahagi ng libertaryong sangay ng kilusang [[Sosyalismo|sosyalista]] (libertaryong sosyalismo).{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}}{{Refn|Sa aklat na ''In Anarchism: From Theory to Practice'' (1970),{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} inilarawan ng historyador na anarkista na si Daniel Guérin ang anarkismo bilang kasingkahulugan ng libertaryang sosyalismo. Isinulat niya na ang anarkismo ay "talagang kasingkahulugan ng sosyalismo. Ang isang anarkista ay pangunahing isang sosyalista na ang layunin ay wakasan ang pagsasamantala ng tao sa kapwa tao. Ang anarkismo ay isa lamang sa mga daloy ng kaisipang sosyalista—ang daloy na ang pangunahing katangian ay ang pagpapahalaga sa kalayaan at ang agarang hangaring buwagin ang estado."{{Sfn|Arvidsson|2017}} Sa kaniyang maraming akda tungkol sa anarkismo, inilalarawan naman ng historyador na si Noam Chomsky ang anarkismo, kasama ng libertaryang Marxismo, bilang libertaryang sangay ng sosyalismo.{{Sfn|Otero|1994|p=617}}|group=nb|name=nb1}} Bagaman matatagpuan ang mga bakas ng mga ideyang anarkista sa buong kasaysayan, umusbong ang makabagong anarkismo noong [[Panahon ng Kaliwanagan]]. Sa huling kalahati ng [[Ika-19 na dantaon|ika-19 na]] [[Ika-19 na dantaon|dantaon]] at sa mga unang dekada ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], umunlad ang kilusang anarkista sa maraming bahagi ng daigdig at nagkaroon ng mahalagang papel sa pakikibaka ng mga [[manggagawa]] para sa kanilang paglaya. Sa panahong ito, nabuo ang iba't ibang paaralan ng kaisipang anarkista. Nakibahagi ang mga anarkista sa ilang mga rebolusyon, lalo na sa [[Komuna ng Paris]], [[Digmaang Sibil sa Rusya]], at [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], na ang pagwawakas ay nagmarka rin sa pagtatapos ng klasikal na panahon ng anarkismo. Sa mga huling dekada ng ika-20 dantaon at pagpasok ng ika-21 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista at lumawak ang katanyagan at impluwensiya nito sa loob ng mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa digmaan, at laban sa globalisasyon. Gumagamit ang mga anarkista ng iba't ibang pamamaraan upang isulong ang pagbabagong panlipunan, na karaniwang inuuri bilang [[rebolusyonaryo]] o ebolusyonaryo, bagaman madalas na nagsasapawan ang dalawa at naipapakita sa sari-saring taktika. Karaniwang pinapaboran ng mga ebolusyonaryong pamamaraan ang unti-unti at madalas ay di-marahas na pagbabago, samantalang layunin ng mga rebolusyonaryong pamamaraan na wasakin ang mga mapaniil na estado at institusyon. Maraming aspekto ng kabihasnang pantao ang naimpluwensiyahan ng teorya, kritika, at praktika ng anarkismo. == Etimolohiya, terminolohiya, at kahulugan == [[File:Proudhon_jeune.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Proudhon_jeune.jpg|thumb|Si Pierre-Joseph Proudhon ang unang pilosopong pampolitika na tinawag ang sarili bilang anarkista{{Sfn|Kahn|2000}}<ref name="Merriman2">Merriman, John M. (2009). ''How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror''. New Haven: Yale University Press. p. 42. {{ISBN|9780300217933}}.</ref><ref name="Leier2">Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}.</ref>]] Ang etimolohikal na pinagmulan ng salitang anarkismo ay mula sa Sinaunang [[Wikang Griyego|Griyegong]] ''anarkhia'' (ἀναρχία), na nangangahulugang "walang pinuno" o "walang namumuno". Binubuo ito ng unlaping ''an-'' ("walang") at ng salitang ''arkhos'' ("pinuno" o "tagapamahala"). Ang hulaping ''-ismo'' ay tumutukoy sa isang ideolohikal na kilusan o kaisipan na nagtataguyod ng anarkiya.{{Sfnm|1a1=Bates|1y=2017|1p=128|2a1=Long|2y=2013|2p=217}} Lumitaw ang salitang ''anarchisme'' sa [[wikang Ingles]] noong 1642 at ang ''anarchy'' naman noong 1539; sa mga unang paggamit nito sa Ingles, binibigyang-diin nito ang kahulugan ng kaguluhan o kawalan ng kaayusan.{{Sfnm|1a1=Merriam-Webster|1y=2019|1loc="Anarchism"|2a1=''Oxford English Dictionary''|2y=2005|2loc="Anarchism"|3a1=Sylvan|3y=2007|3p=260}} Sa panahon ng [[Rebolusyong Pranses]], iba't ibang pangkat ang tumawag sa kanilang mga kalaban bilang mga ''anarkista'', bagaman kakaunti sa mga tinawag na ganoon ang may mga pananaw na kahalintulad ng mga sumunod na anarkista. Maraming rebolusyonaryo noong ika-19 na dantaon, gaya nina William Godwin (1756–1836) at Wilhelm Weitling (1808–1871), ang nag-ambag sa mga doktrinang anarkista ng susunod na salinlahi, subalit hindi nila ginamit ang mga katawagang ''anarkista'' o ''anarkismo'' upang ilarawan ang kanilang sarili o ang kanilang mga paniniwala.{{Sfn|Joll|1964|pp=27–37}}{{Sfn|Carlson|1972|pp=22–23}} Ang unang pilosopong pampolitika na tumawag sa kaniyang sarili bilang isang anarkista (Pranses: ''anarchiste'') at nagbigay sa salitang ito ng positibong kahulugan ay si Pierre-Joseph Proudhon (1809–1865).{{Sfn|Kahn|2000}}<ref name="Merriman2" /><ref name="Leier">Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}. (sa Ingles)</ref> Ayon sa ilang historyador, umusbong ang kilusang anarkista sa pagitan ng panahon ni Proudhon at ng Kongresong Saint-Imier noong 1872, bagaman may magkakaibang pananaw ang mga historyador hinggil dito.{{Sfn|Baker|2023|p=40-43}} Mula noong [[dekada 1890]], at nagsimula sa [[Pransiya]],{{Sfn|Nettlau|1996|p=162}} ang salitang ''libertaryanismo'' ay madalas gamitin bilang kasingkahulugan ng anarkismo;{{Sfn|Guérin|1970|loc="The Basic Ideas of Anarchism"}} hanggang sa kasalukuyan, karaniwan pa rin ang ganitong paggamit sa labas ng [[Estados Unidos]].{{Sfnm|1a1=Ward|1y=2004|1p=62|2a1=Goodway|2y=2006|2p=4|3a1=Skirda|3y=2002|3p=183|4a1=Fernández|4y=2009|4p=9}} Gayunman, sa ilang gamit, ang libertaryanismo ay tumutukoy lamang sa [[Indibidwalismo|indibiduwalistang]] pilosopiya ng [[malayang pamilihan]], at ang anarkismo ng malayang merkado ay mas tiyak na tinatawag na libertaryang anarkismo.{{Sfn|Morris|2002|p=61}} Bagaman ang katawagang libertaryanismo ay matagal nang halos kasingkahulugan ng anarkismo,{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6}} ang kahulugan nito ay naging mas malabo sa paglipas ng panahon dahil sa pag-angkin dito ng iba't ibang pangkat na may magkakaibang [[ideolohiya]],{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} kabilang ang Bagong Kaliwa at ang mga tagapagtaguyod ng libertaryang Marxismo, na hindi inuugnay ang kanilang sarili sa mga awtoritaryang sosyalista o sa isang partidong banguwardismo, gayundin ang mga radikal na [[Liberalismo|liberal]] sa usaping pangkultura na pangunahing nakatuon sa mga [[kalayaang sibil]].{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Dahil dito, may ilang anarkista ang mas pinipiling gamitin ang katawagang libertaryang sosyalismo{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}} upang maiwasan ang mga negatibong kahulugang ikinakabit sa salitang ''anarkismo'' at upang bigyang-diin ang kaugnayan nito sa sosyalismo.{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Sa pangkalahatan, ginagamit ang anarkismo upang tukuyin ang kontra-awtoritaryang sangay ng kilusang sosyalista.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=104}}{{Refn|group=nb|name=nb1}} Karaniwan itong inihahambing sa mga anyo ng sosyalismo na nakasentro sa estado o ipinapataw mula sa itaas.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Karaniwang binibigyang-diin ng mga iskolar ng anarkismo ang sosyalistang katangian ng anarkismo{{Sfn|Newman|2005|p=15}} at tinutuligsa ang mga pagtatangkang paghiwalayin ang dalawa bilang magkasalungat na ideolohiya.{{Sfn|Morris|2015|p=64}} May ilang iskolar ding naglalarawan sa anarkismo bilang may maraming impluwensiya mula sa liberalismo,{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} at bilang kapuwa liberal at sosyalista, bagaman higit na sosyalista.{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Samantala, maraming iskolar ang tumatangging ituring na isang anyo ng anarkismo ang anarko-kapitalismo, sapagkat para sa kanila ay hindi nito wastong nauunawaan ang mga pangunahing simulain ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}}{{Refn|Ayon kay Herbert L. Osgood, ang anarkismo ang "pinakasukdulang kabaligtaran" ng awtoritaryang komunismo at sosyalismong nakasentro sa estado.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Ayon naman kay Peter Marshall, "sa pangkalahatan, mas malapit ang anarkismo sa sosyalismo kaysa sa liberalismo. ... Malaking bahagi ng anarkismo ay kabilang sa kampo ng sosyalismo, bagaman mayroon din itong ilang impluwensiya mula sa liberalismo. Hindi ito maaaring ipailalim lamang sa sosyalismo, at mas mainam itong ituring bilang isang hiwalay at natatanging doktrina."{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Ayon kay Jeremy Jennings, "mahirap hindi mapagpasyahan na ang mga ideyang ito"—na tumutukoy sa anarko-kapitalismo—"ay tinatawag lamang na anarkista dahil sa maling pag-unawa sa kung ano ang anarkismo." Dagdag pa niya, "ang anarkismo ay hindi nagtataguyod ng lubos na walang hadlang na kalayaan ng indibidwal (na tila pinaniniwalaan ng mga 'anarko-kapitalista'); sa halip, gaya ng nakita na natin, itinataguyod nito ang pagpapalawak ng [[indibidwalidad]] at ng pamayanan."{{Sfn|Morris|2015|p=64}} Isinulat naman ni Nicolas Walter na "ang anarkismo ay nagmula kapuwa sa liberalismo at sosyalismo, sa kasaysayan man at sa ideolohiya. ... Sa isang diwa, nananatiling mga liberal at mga sosyalista ang mga anarkista, at tuwing itinatakwil nila ang mabubuting elemento ng alinman sa dalawa, ipinagkakanulo nila ang mismong anarkismo. ... Kami ay mga liberal, subalit higit pa rito; kami rin ay mga sosyalista, subalit higit pa rito."{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Isinama naman ni Michael Newman ang anarkismo bilang isa sa maraming tradisyon ng sosyalismo, lalo na ang tradisyong higit na nakahanay sa sosyalismo na sinusundan nina Pierre-Joseph Proudhon at Mikhail Bakunin.{{Sfn|Newman|2005|p=15}} Samantala, iginiit ni Brian Morris na "nakalilinlang kapuwa sa konsepto at sa kasaysayan" ang paglikha ng isang mahigpit na paghahati sa pagitan ng sosyalismo at anarkismo.|group=nb}} Bagaman ang pagtutol sa estado ay pangunahing bahagi ng kaisipang anarkista, hindi madaling bigyan ng iisang depinisyon ang anarkismo, sapagkat malawak ang talakayan ng mga iskolar at mga anarkista tungkol dito, at bahagyang magkakaiba ang pag-unawa rito ng iba't ibang tradisyon ng anarkismo.{{Sfn|Long|2013|p=217}}{{Refn|Isang karaniwang depinisyong tinatanggap ng mga anarkista ay ang anarkismo ay isang kalipunan ng mga pilosopiyang pampolitika na tumututol sa awtoridad at hirarkikong organisasyon, kabilang ang [[kapitalismo]], [[nasyonalismo]], ang [[estado]], at lahat ng kaugnay na institusyon, sa pamamalakad ng lahat ng [[ugnayang pantao]], pabor sa isang lipunang nakabatay sa [[desentralisasyon]], [[kalayaan]], at kusang-loob na samahan. Gayunman, binibigyang-diin ng mga iskolar na ang depinisyong ito ay may kaparehong mga kakulangan ng depinisyong nakabatay sa kontra-awtoritaryanismo (isang ''[[a posteriori]]'' na kongklusyon), kontra-etatismo o kontra-estado (sapagkat higit pa rito ang anarkismo),{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1p=166|2a1=Jun|2y=2009|2p=507|3a1=Franks|3y=2013|3pp=386–388}} at etimolohiya (ang simpleng pagwawaksi sa mga namumuno).{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1pp=25–29|2a1=Long|2y=2013|2pp=217}}|group=nb}} Kabilang sa mahahalagang sangkap ng depinisyon nito ang hangarin para sa isang [[Lipunan|lipunang]] walang pamimilit, ang pagtanggi sa aparatong pang-estado, ang paniniwalang likas na kayang mamuhay o umunlad ng tao sa isang lipunang walang pamimilit, at ang mungkahi kung paano maisasakatuparan ang mithiin ng anarkiya.{{Sfn|McLaughlin|2007|pp=25–26}} == Simbolismo == {{multiple image | total_width = 320 | image1 = Anarchy-symbol.svg | caption1 = Simbolong bilog na A | image2 = Circle-A red.svg | caption2 = Naka-istilong Bilog na A na punk | align = right | header = Ang bilog na A (''circle-A'') ay isang sagisag ng anarkismo na kumakatawan sa mga pangunahing simulain nito, kabilang ang kalayaan ng indibidwal at pagtutol sa awtoritaryanismo.<ref>{{Cite web |title=Understanding The Meaning Behind The Anarchist Symbol: Breaking Down The Unconventional Ideals {{!}} ShunSpirit |url=https://shunspirit.com/article/anarchist-symbol-meaning |access-date=12 Disyembre 2025|language=en |website=shunspirit.com}}</ref> }} Mula pa noong ika-19 na dantaon, gumagamit na ang mga anarkista ng ilang sagisag para sa kanilang adhikain, kabilang ang pinakatanyag na bilog na A (''circle-A''), ang itim na watawat, at ang itim na [[pusa]].<ref name="Baillargeon">{{cite book |last1=Baillargeon |first1=Normand |url=https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&q=%22circle+A%22 |title=Order Without Power: An Introduction to Anarchism: History and Current Challenges |date=2013 |publisher=Seven Stories Press |isbn=978-1-60980-472-5 |location=New York |language=en |translator=Mary Foster |access-date=Oktubre 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210922142448/https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&q=%22circle+A%22 |archive-date=Setyembre 22, 2021 |url-status=live |orig-year=2008}}</ref><ref name="An Anarchist FAQ">{{cite book |title=An Anarchist FAQ |publisher=AK Press |year=2008 |isbn=978-1-902593-90-6 |editor-last=Mckay |editor-first=Iain |location=Edinburgh |language=en |chapter=Appendix – The Symbols of Anarchy |oclc=182529204 |chapter-url=https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20201005101602/https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-date=Oktubre 5, 2020}}</ref> Karaniwan din ang mga [[watawat]] na hinati sa dalawang kulay, na kadalasang nakabatay sa itim na watawat, gaya ng pula at itim at itim at lila, na kumakatawan sa anarko-sindikalismo at anarka-[[peminismo]], ayon sa pagkakasunod. Mula noong ikalawang kalahati ng ika-20 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista sa paggamit ng mga bagong sagisag na mas madaling iguhit at mas madaling makilala, na ang pinakatanyag ay ang bilog na A. Mula sa pagsisimula ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], naging higit na laganap ang mga sagisag pangkultura ng anarkismo sa [[kulturang popular]], kasabay ng pag-usbong ng kilusang kontra-[[globalisasyon]] at ng subkulturang [[punk]].<ref name="revival">{{cite journal |last=Williams |first=Leonard |date=Setyembre 2007 |title=Anarchism Revived |journal=New Political Science |volume=29 |issue=3 |pages=297–312 |doi=10.1080/07393140701510160 |s2cid=220354272|language=en}}</ref><ref name="Gordon">{{cite journal |last=Gordon |first=Uri |date=Pebrero 2007 |title=Anarchism reloaded |journal=Journal of Political Ideologies |volume=12 |issue=1 |pages=29–48 |doi=10.1080/13569310601095598 |s2cid=216089196|language=en}}</ref> == Mga paaralan ng kaisipan == Karaniwang hinahati ang mga paaralan ng kaisipan sa anarkismo sa dalawang pangunahing makasaysayang tradisyon: ang panlipunang anarkismo at ang indibiduwalistang anarkismo, dahil sa kanilang magkakaibang pinagmulan, pagpapahalaga, at pag-unlad.{{Sfnm|1a1=McLean|1a2=McMillan|1y=2003|1loc="Anarchism"|2a1=Ostergaard|2y=2003|2p=14|2loc="Anarchism"}} Binibigyang-diin ng indibiduwalistang tradisyon ang negatibong kalayaan sa pamamagitan ng pagtutol sa mga paghihigpit sa malayang indibiduwal, samantalang binibigyang-diin ng panlipunang tradisyon ang positibong [[kalayaan]] sa layuning ganap na mapaunlad ang malayang kakayahan ng lipunan sa pamamagitan ng pagkakapantay-pantay at panlipunang pagmamay-ari.{{Sfn|Harrison|Boyd|2003|p=251}} Sa kronolohikal na pananaw, maaaring hatiin ang anarkismo sa mga klasikong tradisyon noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at sa mga pos-klasikong tradisyon—gaya ng anarka-peminismo, berdeng anarkismo, at pos-anarkismo—na umusbong pagkatapos nito.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=9}} Ang pagbibigay-diin ng anarkismo sa pagtutol sa [[kapitalismo]], pagkakapantay-pantay, at pagpapalawak ng [[pamayanan]] at indibiduwalidad ang nagtatangi rito mula sa anarko-kapitalismo at iba pang uri ng ekonomikong libertaryanismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}} Karamihan sa mga pananaw nito sa [[ekonomiya]] at pilosopiyang legal ay nagpapakita ng mga kontra-awtoritaryo, kontra-estado, libertariyo, at radikal na pagpapakahulugan sa makakaliwa at sosyalistang pulitika,{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} kabilang ang [[kolektibismo]], [[komunismo]], [[Indibidwalismo|indibiduwalismo]], [[Mutualismo|mutuwalismo]], at sindikalismo, bukod sa iba pang mga teoryang pang-ekonomiya ng libertaryang [[sosyalismo]].{{Sfn|Guérin|1970|p=35|loc="Critique of authoritarian socialism"}} Karaniwang inilalagay ang anarkismo sa pinakakaliwang bahagi ng espektrong pampolitika, bagaman marami ang tumututol sa awtoridad ng estado batay sa mga simulain ng kanan, gaya ng mga anarko-kapitalista.{{Sfnm|1a1=Brooks|1y=1994|1p=[https://books.google.com/books?id=gHyUj9HFYBIC&pg=PP15 xi]|1ps=, "Usually considered to be an extreme left-wing ideology".}}<ref name=":1">{{Cite journal |last=Jungkunz |first=Sebastian |date=2019-01-02 |title=Towards a Measurement of Extreme Left-Wing Attitudes |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09644008.2018.1484906 |journal=German Politics |language=en |volume=28 |issue=1 |pages=101–122 |doi=10.1080/09644008.2018.1484906 |issn=0964-4008 |url-access=subscription |s2cid=158624439}}</ref>{{Sfn|Backes|2023a|p=12}}{{Sfn|Krüusselmann|Weggemans|2023a|p=58}} Dahil walang iisang nakapirming kalipunan ng doktrina o natatanging pandaigdigang pananaw ang anarkismo,{{Sfn|Marshall|1993|pp=14–17}} umiral ang maraming uri at tradisyon nito, at malaki ang pagkakaiba-iba ng mga anyo ng anarkiya.{{Sfn|Sylvan|2007|p=262}} Bilang tugon sa sektaryanismo sa loob ng kilusang anarkista, lumitaw ang anarkismo nang walang [[pang-uri]], isang panawagan para sa pagpaparaya at pagkakaisa ng mga anarkista na unang isinulong ni Fernando Tarrida del Mármol noong 1889 bilang tugon sa matitinding pagtatalo hinggil sa teoryang anarkista noong panahong iyon.{{Sfn|Avrich|1996|p=6}} Sa kabila ng kanilang pagkakahiwalay, ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo ay hindi itinuturing na magkakahiwalay na mga entidad kundi mga tendensiya na nagsasalubong at nag-uugnayan sa isa't isa sa pamamagitan ng magkakaparehong simulain, gaya ng awtonomiya, mutuwal na pagtutulungan, pagtutol sa awtoridad, at [[desentralisasyon]].{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=1–6|2a1=Angelbeck|2a2=Grier|2y=2012|2p=551}} Higit pa sa mga partikular na paksyon ng mga kilusang pampolitika ng anarkismo na bumubuo sa anarkismong pampolitika, mayroon ding anarkismong pampilosopiya, na nagsasabing ang estado ay walang moral na pagiging lehitimo, nang hindi kinakailangang tanggapin ang pangangailangan ng isang rebolusyon upang ito ay maalis.{{Sfn|Egoumenides|2014|p=2}} Bilang isang sangay, lalo na ng indibiduwalistang anarkismo,{{Sfnm|1a1=Ostergaard|1y=2003|1p=12|2a1=Gabardi|2y=1986|2pp=300–302}} maaaring tanggapin ng anarkismo pampilosopiya ang pag-iral ng isang pinakamaliit na estado, subalit iginiit nito na walang [[Moralidad|moral]] na tungkulin ang mga [[mamamayan]] na sundin ang pamahalaan kapag ito ay sumasalungat sa awtonomiya ng indibiduwal.{{Sfn|Klosko|2005|p=4}} Maging ang magkakaibang pilosopikal na tradisyon tulad ng Obhetibismo at Kantiyanismo ay nagbigay ng mga argumentong ginamit upang ipagtanggol ang anarkismo pampilosopiya, kabilang ang pagtatanggol ni Robert Paul Wolff sa anarkismo laban sa mga pormal na paraan ng pagbibigay-katwiran sa pagiging lehitimo ng estado.<ref name="sa">{{cite journal |last=Martin |first=Thomas |date=2000 |title=Book Review: In Defense of Anarchism |url=http://library.nothingness.org/articles/SA/en/display/348 |journal=Social Anarchism |issue=27 |access-date=19 Hunyo 2008|language=en}}</ref> Binibigyang-pansin din ng anarkismo ang mga argumentong moral sapagkat may mahalagang papel ang [[etika]] sa pilosopiyang anarkista. Mayroon ding ilang anarkista na yumakap sa paniniwala sa [[Nihilismo|nihilismong]] pampolitika.{{Sfn|Walter|2002|p=52}} === Klasiko === Sa mga klasikong tradisyon ng anarkismo, ang mga unang umusbong ay ang mutuwalismo at indibiduwalistang anarkismo. Sinundan ang mga ito ng mga pangunahing tradisyon ng panlipunang anarkismo, gaya ng kolektibistang anarkismo, anarko-komunismo, at anarko-sindikalismo. Nagkakaiba ang mga tradisyong ito sa kanilang pananaw hinggil sa organisasyon at estrukturang pang-ekonomiya ng kanilang mithiing lipunan.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=2}} Ang mutuwalismo ay isang teoryang pang-ekonomiya noong ika-18 dantaon na pinaunlad bilang teoryang anarkista ni Pierre-Joseph Proudhon. Kabilang sa mga layunin nito ang "pagbuwag sa estado",<ref name=":0">{{Cite book |title=The Desk Encyclopedia of World History |date=2006 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-7394-7809-7 |editor-last=Wright |editor-first=Edmund |location=New York |pages=20–21}}</ref> pagkakatumbasan, malayang samahan, kusang-loob na [[kontrata]], pederasyon, at repormang [[Pananalapi (disiplina)|pananalapi]] sa parehong kredito at [[salapi]] na pamamahalaan ng isang [[bangko]] ng sambayanan.{{Sfn|Wilbur|2019|pp=213–218}} Sa paglipas ng panahon, inilarawan ang mutuwalismo bilang isang ideolohiyang nasa pagitan ng indibiduwalista at kolektibistang anyo ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Avrich|1y=1996|1p=6|2a1=Miller|2y=1991|2p=11}} Sa ''What Is Property?'' (1840), unang inilarawan ni Proudhon ang kaniyang layunin bilang isang "ikatlong anyo ng lipunan, ang sintesis ng komunismo at pag-aari."{{Sfn|Pierson|2013|p=187}} Ang kolektibistang anarkismo ay isang rebolusyonaryong sosyalistang anyo ng anarkismo{{Sfn|Morris|1993|p=76}} na karaniwang iniuugnay kay Mikhail Bakunin.{{Sfn|Shannon|2019|p=101}} Isinusulong ng mga kolektibistang anarkista ang kolektibong pagmamay-ari ng mga kagamitan sa produksiyon, na inaasahang maisasakatuparan sa pamamagitan ng marahas na [[rebolusyon]],{{Sfn|Avrich|1996|pp=3–4}} at naniniwalang dapat bayaran ang mga [[manggagawa]] ayon sa oras na kanilang ginawa, sa halip na ipamahagi ang mga [[produkto]] ayon sa pangangailangan tulad ng sa komunismo. Umusbong ang kolektibistang anarkismo kasabay ng [[Marxismo]], subalit tinanggihan nito ang [[diktadura]] ng [[proletaryado]], sa kabila ng ipinahahayag na layunin ng Marxismo na magtatag ng isang lipunang kolektibista na walang estado.{{Sfnm|1a1=Heywood|1y=2017|1pp=146–147|2a1=Bakunin|2y=1990}} Ang anarko-komunismo ay isang teorya ng anarkismo na nagsusulong ng isang lipunang komunista na may magkakasamang pagmamay-ari ng mga kagamitan sa [[produksiyon]],{{Sfn|Mayne|1999|p=131}} na pinangangasiwaan ng isang pederal na ugnayan ng mga kusang-loob na samahan.{{Sfn|Marshall|1993|p=327}} Ang produksiyon at pagkonsumo ay ibabatay sa prinsipyong "[[Mula sa bawat isa ayon sa kaniyang kakayahan, para sa bawat isa ayon sa kaniyang pangangailangan]]."{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1p=327|2a1=Turcato|2y=2019|2pp=237–238}} Umusbong ang anarko-komunismo mula sa mga radikal na sosyalistang kilusan pagkatapos ng [[Rebolusyong Pranses]],{{Sfn|Graham|2005}} subalit unang nabuo bilang isang natatanging [[doktrina]] sa seksiyong [[Italya|Italyano]] ng Unang Internasyonal.{{Sfn|Pernicone|2009|pp=111–113}} Kalaunan ay higit pa itong pinaunlad sa mga teoretikal na akda ni [[Peter Kropotkin]],{{Sfn|Turcato|2019|pp=239–244}} na ang kaniyang partikular na pananaw ang naging nangingibabaw sa maraming anarkista pagsapit ng huling bahagi ng ika-19 na dantaon.{{Sfn|Levy|2011|p=6}} Ang anarko-sindikalismo ay isang sangay ng anarkismo na tumitingin sa mga unyon ng mga [[manggagawa]] bilang isang posibleng puwersa para sa rebolusyonaryong pagbabago ng lipunan. Layunin nitong palitan ang kapitalismo at ang estado ng isang bagong lipunang [[Demokrasya|demokratikong]] pinamamahalaan mismo ng mga manggagawa. Ang mga pangunahing simulain ng anarko-sindikalismo ay direktang pagkilos, pagkakaisa ng mga manggagawa, at sariling pamamahala ng mga manggagawa.{{Sfn|Van der Walt|2019|p=249}} Ang indibiduwalistang anarkismo naman ay isang pangkat ng iba't ibang tradisyon ng kaisipan sa loob ng kilusang anarkista na nagbibigay ng higit na diin sa indibiduwal at sa kaniyang [[Malayang kalooban|malayang pagpapasya]] kaysa sa anumang panlabas na salik na nagtatakda ng kaniyang kilos.{{Sfn|Ryley|2019|p=225}} Kabilang sa mga unang nakaimpluwensiya sa anyong ito ng anarkismo sina William Godwin, Max Stirner, at [[Henry David Thoreau]]. Sa iba't ibang bansa, nakakuha ang indibiduwalistang anarkismo ng maliit ngunit magkakaibang pangkat ng mga tagasunod, kabilang ang mga Bohemyo na alagad ng [[sining]] at mga [[intelektuwal]],{{Sfn|Marshall|1993|p=440}} gayundin ang mga kabataang anarkistang lumalabag sa batas sa kilusang nakilala bilang iligalismo at indibiduwal na pagbawi.{{Sfnm|1a1=Imrie|1y=1994|2a1=Parry|2y=1987|2p=15}} === Pos-klasiko at kontemporaryo === Patuloy na umusbong ang anarkismo ng maraming [[pilosopiya]] at kilusan na, sa ilang pagkakataon, ay eklektiko, na humahango ng mga ideya mula sa iba't ibang pinagmulan at pinagsasama ang magkakaibang konsepto upang makalikha ng mga bagong pamamaraang pampilosopiya. Nanatiling mahalagang bahagi ng mga makabagong tradisyon ng anarkismo ang kontra-kapitalistang tradisyon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Williams|2018|p=4}} Maraming pangkat, tendensiya, at paaralan ng kaisipan ng anarkismo ang umiiral sa kasalukuyan, kaya mahirap ilarawan ang makabagong kilusang anarkista bilang isang magkakaisang kabuuan.{{Sfn|Franks|2013|pp=385–386}} Bagaman nakapaglatag ang mga teorista at aktibista ng mga "medyo matatag na kalipunan ng mga simulain ng anarkismo," wala pa ring nagkakaisang pananaw kung alin sa mga simulain ang pangunahing batayan nito. Dahil dito, inilalarawan ng mga komentarista ang mga anarkismo sa halip na isang iisang anarkismo, sapagkat bagaman may mga simulain silang magkakatulad, magkakaiba ang pagpapahalagang ibinibigay ng bawat paaralan sa mga ito. Halimbawa, maaaring isang pangkalahatang simulain ang pagkakapantay-pantay ng kasarian, subalit higit itong binibigyang-priyoridad ng anarka-peminismo kaysa ng anarko-komunismo.{{Sfn|Franks|2013|p=386}} Sa pangkalahatan, tutol ang mga anarkista sa mapilit na awtoridad sa lahat ng anyo nito, kabilang ang lahat ng sentralisado at hirarkikong anyo ng pamahalaan (halimbawa, [[monarkiya]], kinatawang demokrasya, sosyalismong pang-estado, at iba pa), mga sistemang nakabatay sa uring pang-ekonomiya (halimbawa, kapitalismo, [[Bolshevik|Bolshevismo]], [[Piyudalismo|pyudalismo]], [[pang-aalipin]], at iba pa), mga awtokratikong [[relihiyon]] (halimbawa, pundamentalistang [[Islam]], [[Simbahang Katoliko Romano]], at iba pa), patriyarkiya, heteroseksismo, pananaig ng mga puti, at [[imperyalismo]].{{Sfn|Jun|2009|pp=507–508}} Gayunman, nagkakaiba ang mga paaralan ng anarkismo sa mga pamamaraang dapat gamitin upang tutulan ang mga ito.{{Sfn|Jun|2009|p=507}} == Kasaysayan == === Sinaunang panahon at gitnang panahon === Ang mga pinakakilalang naunang tagapagpauna ng anarkismo sa sinaunang daigdig ay matatagpuan sa [[Tsina]] at [[Gresya]]. Sa Tsina, ang anarkismong pampilosopiya (ang pagtalakay sa pagiging lehitimo ng estado) ay inilahad ng mga pilosopong [[Taoismo|Taoista]] na sina Zhuang Zhou at [[Laozi]].{{Sfnm|1a1=Coutinho|1y=2016|2a1=Marshall|2y=1993|2p=54}} Kasama ng [[estoisismo]], sinasabing ang [[Taoismo]] ay nagtaglay ng mahahalagang paunang pahiwatig ng anarkismo.{{Sfn|Sylvan|2007|p=257}} Naipahayag din ang mga pananaw na anarkiko ng mga [[Mandudula|mandudulang]] [[trahedya]] at mga pilosopo sa Gresya. Ginamit nina [[Esquilo|Eskilo]] at [[Sopokles]] ang alamat ni Antigona upang ilarawan ang tunggalian sa pagitan ng mga batas na ipinapataw ng estado at ng pansariling awtonomiya. Patuloy namang kinuwestiyon ni Sokrates ang mga awtoridad sa [[Atenas]] at iginiit ang [[karapatan]] ng indibiduwal sa [[kalayaan]] ng budhi. Tinanggihan ng mga [[Siniko]] ang batas ng tao (''nomos'') at ang mga kaugnay na awtoridad, habang sinisikap nilang mamuhay ayon sa kalikasan (''physis''). Samantala, itinaguyod ng mga Estoiko ang isang lipunang nakabatay sa di-pormal at magiliw na ugnayan ng mga mamamayan nang walang pag-iral ng estado.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4, 66–73}} Sa [[Imperyong Sasanida]] (224–651 CE), nanawagan si [[Mazdak]] para sa isang lipunang may pagkakapantay-pantay at sa pag-aalis ng monarkiya, subalit hindi nagtagal ay ipinapatay siya ni Emperador Kavad I.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Sa Basra, nangaral ang ilang sektang panrelihiyon laban sa estado.{{Sfn|Crone|2000|pp=3, 21–25}} Sa [[Gitnang Kapanahunan|Gitnang Panahon]] sa [[Europa]], walang naging malinaw na gawaing anarkista maliban sa ilang mapagkait sa sariling mga kilusang panrelihiyon. Nagkaroon ng mga tendensiyang kontra-estado at libertaryo ang iba't ibang sektang panrelihiyon sa Europa.{{Sfn|Nettlau|1996|p=8}} Ang mga ito, kasama ng ilang kilusang [[Muslim]], ang kalauna'y nagbigay-daan sa pag-usbong ng panrelihiyong anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Ang muling pagsigla ng interes sa sinaunang panahon noong [[Renasimiyento|Renasimyento]] at ang pagbibigay-diin sa sariling pagpapasya noong [[Repormasyon]] ay muling nagpasigla sa mga elementong sekular na kontra-awtoritaryo sa Europa, lalo na sa Pransiya. Ang mga hamon ng [[Panahon ng Kaliwanagan]] sa awtoridad na intelektuwal—maging sekular o panrelihiyon—at ang mga rebolusyon noong dekada 1790 at noong 1848 ay pawang nagpasigla sa pag-unlad ng ideolohiyang humantong sa panahon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=307}} === Makabagong panahon === [[File:Barricade18March1871_(more_cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Barricade18March1871_(more_cropped).jpg|thumb|Ang Komuna ng Paris, isa sa mga pinakaunang eksperimento sa anarkismo.]] Noong [[Himagsikang Pranses|Rebolusyong Pranses]], ang mga pangkat na gaya ng Enragés at ng ''sans-culottes'' ay naging mahalagang yugto sa pag-usbong ng mga damdaming kontra-estado at [[Pederalismo|pederalista]].{{Sfn|Marshall|1993|p=4}} Sa buong ika-19 na dantaon, umusbong ang mga unang tradisyon ng anarkismo: itinaguyod ni William Godwin ang anarkismo pampilosopiya sa [[Inglatera]] sa pamamagitan ng moral na pagtanggi sa pagiging lehitimo ng estado; ang kaisipan ni Max Stirner ay naglatag ng daan para sa indibiduwalismo; at ang teorya ng mutuwalismo ni Pierre-Joseph Proudhon ay nakatagpo ng matabang lupa sa Pransiya.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}} Pagsapit ng huling bahagi ng dekada 1870, malinaw nang nahubog ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo, at mula 1880 hanggang 1914 ay naganap ang isang bugso ng [[Globalisasyon|globalisasyong]] noon ay hindi pa nasasaksihan.{{Sfn|Levy|2011|pp=10–15}} Ang panahong ito ng klasikal na anarkismo ay tumagal hanggang sa pagtatapos ng [[Digmaang Sibil ng Espanya]] at itinuturing na ginintuang panahon ng anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}} [[File:Bakunin.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bakunin.png|thumb|Tinutulan ni Mikhail Bakunin ang Marxistang layunin ng diktadura ng proletaryado at nakipag-alyansa sa mga pederalista sa loob ng Unang Internasyonal bago siya pinatalsik ng mga Marxista.]] Humango si Mikhail Bakunin mula sa mutuwalismo upang itatag ang anarkismong kolektibista, at sumapi siya sa ''International Workingmen's Association'', isang samahan ng mga manggagawa na kalauna'y nakilala bilang Unang Internasyonal (''First International''), na itinatag noong 1864 upang pag-isahin ang iba't ibang rebolusyonaryong kilusan. Naging isang mahalagang puwersang pampolitika ang Internasyonal, at isa sa mga pangunahing personalidad nito si [[Karl Marx]], na kasapi ng Pangkalahatang Konseho nito. Ang pangkat ni Bakunin, ang Pederasyong Jura, at ang mga tagasunod ni Pierre-Joseph Proudhon (ang mga mutuwalista) ay tumutol sa sosyalismong pang-estado, at itinaguyod ang pag-iwas sa pakikilahok sa elektoral na pulitika (''political abstentionism'') at ang pagpapanatili ng maliliit na pag-aari.{{Sfnm|1a1=Dodson|1y=2002|1p=312|2a1=Thomas|2y=1985|2p=187|3a1=Chaliand|3a2=Blin|3y=2007|3p=116}} Pagkaraan ng matitinding alitan, pinalayas ng mga Marxista ang mga Bakuninista mula sa Internasyonal sa Kongreso sa [[Ang Haya|Haya]] ng 1872.{{Sfnm|1a1=Graham|1y=2019|1pp=334–336|2a1=Marshall|2y=1993|2p=24}} Katulad din nito, ang mga anarkista ay nakaranas ng gayong pagtrato sa Ikalawang Internasyonal at tuluyang pinalayas noong 1896.{{Sfn|Levy|2011|p=12}} Hinulaan ni Bakunin na kung magkakaroon ng kapangyarihan ang mga rebolusyonaryo ayon sa mga tuntunin ni Marx, sila rin ay magiging mga bagong mapaniil sa mga [[manggagawa]]. Bilang tugon sa kanilang pagpapatalsik mula sa Unang Internasyonal, itinatag ng mga anarkista ang Internasyonal ng St. Imier. Sa impluwensiya ni [[Peter Kropotkin]], isang Rusong [[Pilosopiya|pilosopo]] at [[siyentipiko]], nagkaroon ng malaking pagkakatulad ang anarko-komunismo at ang kolektibismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=5}} Ang mga anarko-komunista, na humango ng inspirasyon mula sa [[Komuna ng Paris]] ng 1871, ay nagsulong ng malayang pederasyon at ng pamamahagi ng mga kalakal ayon sa pangangailangan ng bawat isa.{{Sfn|Graham|2005|p=xii}} Sa panahong ito, may isang minorya ng mga anarkista ang yumakap sa taktika ng rebolusyonaryong karahasang pampolitika, na nakilala bilang propaganda ng gawa (''propaganda of the deed'').{{Sfn|Marshall|1993|pp=633–636}} Ang pagkakawatak-watak ng kilusang sosyalista sa Pransiya sa maraming pangkat, gayundin ang pagbitay at pagpapatapon sa maraming Komunardo sa mga kolonya ng bilangguan matapos supilin ang Komuna ng Paris, ay nagbigay-daan sa pag-usbong ng mga indibiduwalistang pagpapahayag at pagkilos sa larangang pampolitika.{{Sfn|Anderson|2004}} Bagaman maraming anarkista ang lumayo sa mga gawaing ito ng terorismo, nadungisan ang reputasyon ng buong kilusan, at isinagawa ang iba't ibang hakbang upang pigilan ang pagpasok ng mga anarkista sa [[Estados Unidos]], kabilang ang Batas sa Imigrasyon ng 1903, na kilala rin bilang Batas sa Pagbubukod sa mga Anarkista.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=633–636|2a1=Lutz|2a2=Ulmschneider|2y=2019|2p=46}} Ang iligalismo ay isa pang estratehiyang niyakap ng ilang anarkista sa panahong ito.{{Sfn|Bantman|2019|p=374}} Pagsapit ng simula ng ika-20 dantaon, humupa na ang kilusang terorista, at ang lugar nito ay napalitan ng anarko-komunismo at anarko-sindikalismo, habang ang anarkismo ay lumaganap sa iba't ibang panig ng daigdig.{{Sfn|Moya|2015|p=327}}{{Sfn|Levy|2011|p=16}} Sa [[Tsina]], may maliliit na pangkat ng mga mag-aaral na nagpakilala ng [[makatao]] at [[maka-agham]] na bersiyon ng anarko-komunismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=519–521}} Samantala, naging sentro ang [[Tokyo]] ng mga mapanghimagsik na kabataan mula sa iba't ibang bansa sa [[Silangang Asya]] na nagtungo sa kabisera ng [[Hapon]] upang mag-aral.{{Sfn|Marshall|1993|pp=519–521}} Sa [[Amerikang Latino]], naging pangunahing baluwarte ng anarko-sindikalismo ang [[Arhentina]], kung saan ito ang naging pinakaprominenteng [[ideolohiya]] ng kaliwa.{{Sfnm|1a1=Levy|1y=2011|1p=23|2a1=Laursen|2y=2019|2p=157|3a1=Marshall|3y=1993|3pp=504–508}} Nakilahok din ang mga anarkista sa Komuna ng Strandzha at sa Republika ng Kruševo, na itinatag sa [[Masedonya]] sa panahon ng Pag-aalsang Ilinden–Preobrazhenie noong 1903, gayundin sa [[Rebolusyong Mehikano]] noong 1910. Sa sunod-sunod na mga rebolusyon noong 1917–1923, nagkaroon ang mga anarkista ng iba't ibang antas ng aktibong pakikilahok.{{sfn|Marshall|1993|p=470}} Sa kabila ng mga pangamba, masigasig na nakilahok ang mga anarkista sa Rebolusyong Ruso bilang pagsalungat sa Kilusang Puti, lalo na sa Makhnovshchina. Nang makita nila ang tagumpay ng mga Bolshevik sa [[Rebolusyong Oktubre]] at ang sumunod na [[Digmaang Sibil sa Rusya]], maraming manggagawa at aktibista ang lumipat sa mga partidong komunista, na lumakas kapalit ng paghina ng anarkismo at iba pang kilusang sosyalista. Sa Pransiya at Estados Unidos, maraming kasapi ng malalaking kilusang sindikalista, gaya ng Pangkalahatang Kompederasyon ng Paggawa at ng Manggagawang Pang-industriya ng Mundo, ang umalis sa kanilang mga samahan at sumapi sa Komunistang Internasyonal.{{Sfn|Nomad|1966|p=88}} Gayunman, matapos maging matatag ang pamahalaang Bolshevik, dumanas ng matinding panunupil ang mga anarkista, kabilang noong Pag-aalsa sa [[Kronstadt]]. Maraming anarkista mula sa [[Petrograd]] at [[Mosku]] ang tumakas patungong [[Ukranya]], subalit kalaunan ay dinurog din ng mga Bolshevik ang kilusang anarkista roon.{{Sfn|Avrich|2006|p=204}} Dahil sa panunupil sa mga anarkista sa Rusya, umusbong ang dalawang bagong magkasalungat na kaisipan: ang platapormismo at ang sintesis na anarkistang. Layunin ng una na bumuo ng isang magkakaugnay na samahang mangunguna sa rebolusyon, samantalang tinututulan naman ng ikalawa ang anumang anyo ng organisasyong maihahalintulad sa isang partidong pampolitika. Sa [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]] noong 1936–1939, muling nakipag-alyansa ang mga anarkista at mga sindikalista (CNT at FAI) sa iba't ibang kilusang makakaliwa. Ang matagal nang tradisyon ng anarkismo sa [[Espanya]] ang naging dahilan upang gumanap ang mga anarkista ng mahalagang papel sa digmaan, lalo na sa Rebolusyong Espanyol ng 1936. Bilang tugon sa paghihimagsik ng hukbo, isang kilusang binigyang-inspirasyon ng anarkismo—na binubuo ng mga [[magsasaka]] at manggagawa at sinusuportahan ng mga armadong milisya—ang kumontrol sa [[Barcelona]] at sa malalawak na kanayunan ng Espanya, kung saan isinakolektibo nila ang mga lupain.{{Sfn|Bolloten|1984|p=1107}} Sa simula ng digmaan, nagbigay ang [[Unyong Sobyetiko|Unyong Sobyet]] ng limitadong tulong. Gayunman, nauwi ito sa matinding tunggalian sa pagitan ng mga komunista at iba pang pangkat ng makakaliwa sa isang serye ng mga pangyayaring nakilala bilang Mga Araw ng Mayo, habang pinagtibay ni [[Joseph Stalin]] ang kontrol ng Unyong Sobyet sa pamahalaang Republikano. Nagbunga ito ng panibagong pagkatalo ng mga anarkista sa kamay ng mga komunista.{{Sfn|Marshall|1993|pp=xi, 466}} ==== Pagkatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig ==== Sa pagtatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], lubhang nanghina ang kilusang anarkista. Pagsapit ng dekada 1960, muling sumigla ang anarkismo, na marahil ay dulot ng nakitang kabiguan ng [[Marxismo–Leninismo]] at ng mga tensiyong ibinunga ng [[Digmaang Malamig]].{{Sfn|Marshall|1993|p=539}} Sa panahong ito, lumitaw ang anarkismo sa iba't ibang kilusang tumutuligsa kapwa sa kapitalismo at sa estado, gaya ng mga kilusang laban sa sandatang nuklear, pangkapaligiran, pangkapayapaan, kontra-kultura ng dekada 1960, at ng Bagong Kaliwa.{{Sfn|Marshall|1993|pp=xi, 539}} Nagkaroon din ito ng paglipat mula sa dati nitong mapanghimagsik na katangian tungo sa mapanuksong repormismong kontra-ikapitalista. Naiugnay rin ang anarkismo sa subkulturang [[punk]], gaya ng makikita sa mga banda tulad ng Crass at Sex Pistols.{{Sfn|Marshall|1993|pp=493–494}} Ang mga umiiral na kaisipang [[Peminismo|peminista]] ng anarka-peminismo ay muling sumigla noong ikalawang yugto ng peminismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=493–494}} Sa panahong ito rin nagsimulang mabuo ang itim na anarkismo (''black anarchism''), na nakaimpluwensiya sa paglayo ng anarkismo mula sa dati nitong nakasentro sa [[Europa]].{{Sfn|Williams|2015|p=680}} Kasabay nito, nabigo itong magkaroon ng malawak na impluwensiya sa Hilagang Europa, habang naabot naman nito ang hindi pa nararanasang kasikatan sa [[Amerikang Latino]].{{Sfn|Harmon|2011|p=70}} Noong pagpasok ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], lalong lumawak ang kasikatan at impluwensiya ng anarkismo sa mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa [[digmaan]], at laban sa [[globalisasyon]].{{Sfn|Rupert|2006|p=66}} Lumago ang interes sa kilusang anarkista kasabay ng pag-igting ng kilusang kontra-globalisasyon,{{Sfn|Evren|2011|p=1}} na ang mga pangunahing kalipunan ng mga aktibista ay nakabatay sa mga pananaw na anarkista.{{Sfn|Evren|2011|p=2}} Naging kilala ang mga anarkista sa kanilang pakikilahok sa mga protesta laban sa [[Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal|World Trade Organization]] (WTO, o Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal), [[Group of Eight]] (G8, o Pangkat ng Walo), at World Economic Forum (WEF, o Pandaigdigan na Pagpupulong sa Ekonomiya). Sa mga protestang ito, ang mga pansamantalang pangkat na walang pinuno at hindi nagpapakilala, na tinatawag na ''black blocs'' o blokeng itim, ay nasangkot sa mga kaguluhan, pagsira ng [[ari-arian]], at mararahas na komprontasyon laban sa [[pulisya]]. Kabilang sa iba pang mga taktika sa pag-oorganisa na umusbong sa panahong ito ang mga ''affinity group'' (mga pangkat na binubuo ng magkakatulad ang layunin), ''security culture'' (kultura ng pagpapanatili ng seguridad), at paggamit ng mga desentralisadong [[teknolohiya]] gaya ng [[Internet]]. Isa sa pinakamahalagang pangyayari sa panahong ito ang mga komprontasyon sa kumperensiya ng WTO sa [[Seattle]] noong 1999.{{Sfn|Rupert|2006|p=66}} Habang hinuhubog ng kilusang ito ang radikalismo ng ika-21 dantaon, ang mas malawak na pagtanggap sa mga simulain ng anarkismo ay naging hudyat ng muling pagsigla ng interes sa anarkismo.{{Sfn|Evren|2011|p=2}} Gayunman, sa makabagong pagbabalita, madalas na binibigyang-diin ang karahasang isinagawa ng mga ''black bloc'' sa mga demonstrasyon at iniuugnay ito sa mga anarkista.<ref>{{Cite news |date=8 Oktubre 2013 |title=Black Blocs hijack Brazil teacher protests |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-24453113 |access-date=23 Hunyo 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Booth |first1=Robert |last2=Vallée |first2=Marc |date=1 Abril 2011 |title='Black bloc' anarchists behind anti-cuts rampage reject thuggery claims |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/society/2011/apr/01/anarchists-anti-cuts-march |access-date=23 Hunyo 2025 |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite news |date=3 Abril 2011 |title=Who are the Black Bloc and what are they trying to achieve? |language=en-AU |work=ABC News |url=https://www.abc.net.au/news/2011-04-04/blocwilliams/45890 |access-date=23 Hunyo 2025}}</ref> Bagaman may mga layuning rebolusyonaryo, marami sa mga makabagong anyo ng anarkismo ay hindi nakatuon sa komprontasyon. Sa halip, sinisikap nilang bumuo ng isang alternatibong paraan ng organisasyong panlipunan (alinsunod sa teorya ng kapangyarihang dalawahan o ''dual power''), na nakabatay sa ugnayang may pagtutulungan at kusang-loob na kooperasyon. Makikita ito sa mga pangkat tulad ng Food Not Bombs (Pagkain Hindi Bomba) at sa mga sentrong panlipunang pinamamahalaan ng mga kalahok mismo.{{Sfn|Honeywell|2021|}} Ang mas malawak na pagkapansin sa anarkismo ay nagbunsod din sa mas maraming iskolar sa mga [[Larangang akademiko|larangan]] tulad ng [[antropolohiya]] at [[kasaysayan]] na pag-aralan at makibahagi sa kilusang anarkista, bagaman higit na pinahahalagahan ng makabagong anarkismo ang pagkilos kaysa sa teoryang [[akademiko]].{{Sfnm|1a1=Williams|1y=2010|1p=110|2a1=Evren|2y=2011|2p=1|3a1=Angelbeck|3a2=Grier|3y=2012|3p=549}} Naging maimpluwensiya rin ang mga ideya ng anarkismo sa pag-unlad ng mga Zapatista sa [[Mehiko]] at ng Pederasyon Demokratiko ng Hilagang Siria, na mas kilala bilang Rojava, isang ''[[de facto]]'' na nagsasariling rehiyon sa hilagang [[Siria|SIria]].{{Sfn|Ramnath|2019|p=691}} == Paglaganap ng anarkismo sa Pilipinas == Ang anarkismo sa [[Pilipinas]] ay nag-ugat sa laban kontra [[kolonyalismo]] laban sa [[Imperyong Espanyol]] at naging maimpluwensiya sa [[Himagsikang Pilipino]] at sa maagang kilusang unyon ng mga manggagawa sa bansa. Matapos itong mapalitan ng Marxismo–Leninismo bilang pangunahing rebolusyonaryong kaisipan noong kalagitnaan ng ika-20 dantaon, muli itong sumigla bilang bahagi ng punk na subkultura kasunod ng pagkakahati-hati ng [[Partido Komunista ng Pilipinas]]. Mabilis na lumaganap ang nasyonalismong Pilipino sa buong kapuluan matapos ang Maluwalhating Rebolusyon ng 1868. Maraming intelektuwal na Pilipino, kabilang sina [[José Rizal]] at [[Marcelo H. del Pilar]], ang naglunsad ng [[Kilusang Propaganda]], na nanawagan ng mga reporma sa pamamahala ng [[Silangang Indiyas ng Espanya]].<ref>{{cite book|last1=Schumacher|first1=John|title=The Propaganda Movement, 1880–1895: The Creation of Filipino Consciousness, the Making of the Revolution|date=1997|publisher=Ateneo University Press|location=Manila|isbn=971-550-209-1|page=333|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last1=Agoncillo|first1=Teodoro|title=History of the Filipino People|url=https://archive.org/details/historyoffilipin00teod|url-access=registration|date=1990|publisher=Garotech Publishing|location=Lungsod Quezon|isbn=971-8711-06-6|edition=8|language=en}}</ref> Noong 1890, lumipat si Rizal sa Europa, kung saan nakilala niya ang mga kilusang anarkista sa Pransiya at Espanya. Sa Espanya, naging tagapayo niya ang Proudhonistang pederalista na si Francisco Pi y Margall.<ref name=":2">{{Cite book |last=Anderson|first=Benedict|title=Age of globalization : anarchists and the anticolonial imagination|date=2013|publisher=Verso|isbn=978-1-78168-144-2|pages=107, 159|oclc=864023954|language=en}}</ref><ref name=":02">{{cite journal|url=https://asj.upd.edu.ph/mediabox/archive/ASJ-49-1-2013/From%20Cadiz%20to%20La%20Liga%20-%20Spanish%20Context%20of%20Rizals%20Political%20Thought%20-%20Aseniero.pdf|pages=27–39|title=From Cádiz to La Liga: The Spanish Context of Rizal's Political Thought|first=George|last=Aseniero|date=31 Oktubre 2013|journal=Asian Studies: Journal of Critical Perspectives on Asia|publisher=[[University of the Philippines Diliman]]|volume=49|issue=1|location=Lungsod Quezon|issn=2244-5927|oclc=950730261|language=en}}</ref> Ang konsepto ng propaganda sa pamamagitan ng gawa (''propaganda of the deed'') ang naging partikular na inspirasyon sa ikalawang nobela ni Rizal na ''[[El filibusterismo]]'', na naglalarawan ng isang rebolusyon para sa pambansang paglaya laban sa mga kolonyal na awtoridad ng Espanya sa Pilipinas.<ref name=":2" /> Sa [[Nobelang Pilipino|nobelang]] iyon, inilarawan ni Rizal ang isang nabigong pagtatangka ng propaganda sa pamamagitan ng gawa sa katauhan ni Simoun, na nagtangkang pasabugin ang isang pagtitipong dinaluhan ng mga piling tao o elitista ng kolonyal na pamahalaan.<ref name=":12">{{cite book |last=Anderson|first=Benedict|title=The Age Of Globalization: Anarchists and the Anti-Colonial Imagination|publisher=Verso Books|year=2013|isbn=9781781681442|location=[[London]]|page=31|oclc=875370534|language=en}}</ref> Pagbalik niya sa [[Maynila]] noong 1892, itinatag ni Rizal ang [[La Liga Filipina]], isang lihim na samahan na nakatuon sa pagtutulungan, pagtatatag ng mga kooperatiba, at iba pang gawain.<ref name=":02" /> Dahil sa kaniyang mga gawain sa Liga, inaresto si Rizal at ipinatapon sa Dapitan.<ref>{{cite book |last1=Zaide|first1=Gregorio F.|title=Rizal: His Exile to Dapitan|date=1976|publisher=St. Mary's|pages=193|url=https://books.google.com/books?id=xPziMgEACAAJ&q=rizal+exile+in+dapitan|access-date=19 Agosto 2019|language=en}}</ref> Doon ay nagtayo siya ng isang [[ospital]], isang sistema ng panustos ng tubig, at isang [[paaralan]], kung saan siya nagturo at nagsagawa rin ng pagsasaka at [[paghahalaman]].<ref>{{cite book |last1=Gibbs|first1=Eloise A.|title=Rizal in Dapitan: A Story Based on the Life of José Rizal During His Exile in Dapitan|date=1960|publisher=University Book Supply|page=230|url=https://books.google.com/books?id=jqFAAAAAIAAJ&q=Rizal+in+dapitan|access-date=20 Agosto 2019|language=en}}</ref> Matapos ipatapon si Rizal, maraming nasyonalistang Pilipino ang nagtatag ng [[Katipunan]], isa pang lihim na samahan, subalit sa pagkakataong ito ay may layuning makamit ang kasarinlan mula sa Espanya sa pamamagitan ng isang himagsikan. Dahil sa inspirasyon mula sa mga akda ni Rizal, nag-organisa ang Katipunan ng armadong paglaban sa pamahalaang Espanyol sa pamumuno ni [[Andrés Bonifacio]].<ref>{{Citation|last=Agoncillo|first=Teodoro|author-link=Teodoro Agoncillo|title=The Revolt of the Masses: The story of Bonifacio and the Katipunan|publisher=[[University of the Philippines]] Press|location=Lungsod Quezon|year=1996|orig-year=1956|isbn=971-8711-06-6|url=https://books.google.com/books?id=SV_BAQAACAAJ|page=41|language=en}}</ref> Matapos mabunyag ang mga gawain ng Katipunan noong Agosto 1896, nagsimula ang Himagsikang Pilipino. Nag-alsa ang mga kasapi ng Katipunan sa [[Caloocan]],<ref name="Ocampo1995">{{cite book |last=Ocampo|first=Ambeth R.|title=Bonifacio's bolo|url=https://books.google.com/books?id=YWhxAAAAMAAJ|year=1995|publisher=Anvil Pub.|isbn=978-971-27-0418-5|page=8|language=en}}</ref> itinatag ang [[Republika ng Katagalugan]], at nagpahayag ng isang pambansang armadong himagsikan.<ref name="guererro1">{{citation |last1=Guererro|first1=Milagros|last2=Encarnacion|first2=Emmanuel|last3=Villegas|first3=Ramon|title=Andres Bonifacio and the 1896 Revolution|journal=Sulyap Kultura|volume=1|issue=2|pages=3–12|publisher=National Commission for Culture and the Arts|year=1996|url=http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1|access-date=2009-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20101115193832/http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1|archive-date=2010-11-15|url-status=dead|language=en}}</ref> Bagaman walang tuwirang naging bahagi si Rizal sa himagsikan, nilitis siya ng hukumang militar sa mga kasong paghihimagsik, sedisyon, at sabuwatan. Napatunayang nagkasala siya sa lahat ng paratang at binaril ng pulutong ng mga tagabaril bilang pagbitay.<ref>{{cite book|last1=Russell|first1=Charles Edward|last2=Rodriguez|first2=Eulogio Balan|title=The hero of the Filipinos: the story of José Rizal, poet, patriot and martyr|url=https://archive.org/details/herooffilipinoss00russ_0|year=1923|publisher=The Century co.|page=[https://archive.org/details/herooffilipinoss00russ_0/page/308 308]|language=en}}</ref> Noong 1897, napatalsik at ipinapatay si Bonifacio ni [[Emilio Aguinaldo]], na siyang umako sa pamumuno ng kilusang rebolusyonaryo.<ref>{{cite book|last1=Agoncillo|first1=Teodoro|title=History of the Filipino People|url=https://archive.org/details/historyoffilipin00teod|url-access=registration|date=1990|publisher=Garotech Publishing|location=Lungsod Quezon|isbn=971-8711-06-6|edition=8|pages=178–181|language=en}}</ref> Matapos mapalayas ang mga Espanyol mula sa kapuluan, nagtatag si Aguinaldo ng isang diktadura at ipinahayag ang [[kasarinlan ng Pilipinas]]. Gayunman, sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)|Kasunduan sa Paris]], pormal na isinuko ng Espanya ang Pilipinas sa Estados Unidos, na naging mitsa ng armadong tunggalian laban sa bagong tatag na [[Unang Republika ng Pilipinas]].<ref>{{cite book|last=Randolph|first=Carman Fitz|title=The Law and Policy of Annexation|chapter=Chapter I, The Annexation of the Philippines|publisher=BiblioBazaar, LLC|location=Charleston, South Carolina|year=2009|isbn=978-1-103-32481-1|language=en}}</ref> Sa panahon ng himagsikan, si [[Isabelo de los Reyes]] ay kabilang sa mga rebolusyonaryong ipinatapon sa Espanya, kung saan siya ay ibinilanggo sa Kastilyo ng Montjuïc. Doon ay nakilala niya ang ilang mga anarkista at sindikalista, at napag-aralan ang panitikang anarkista na ibinibigay sa kanya ng isang simpatetikong bantay.<ref name="Mojares">{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/268 268]|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Scott|first=William Henry|year=1992|title=The Union Obrera Democrática: First Filipino Trade Union|location=Lungsod Quezon|publisher=New Day|page=14|isbn=9789711004880|oclc=1187047203|language=en}}</ref> Matapos siyang makalaya, nakilala niya ang ilang mga palaisip na anarkista, kabilang sina Francesc Ferrer,<ref name="Saulo">{{Cite book |title=Communism in the Philippines : An Introduction|last=Saulo|first=Alfredo|date=2002|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9715504035|edition=Pinalaki|location=Maynila, Pilipinas|oclc=969406494|page=4|language=en}}</ref> at nabasa ang mga akda nina Pierre-Joseph Proudhon, Mikhail Bakunin, at Peter Kropotkin.<ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/n282 269]|language=en}}</ref> Matapos sumuko ang mga hukbo ni Emilio Aguinaldo at maitatag ang Pamahalaang Insular noong 1901, nakabalik si Isabelo sa Maynila,<ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/274 274]|language=en}}</ref> dala ang isang malaking koleksiyon ng mga akdang anarkista at sosyalista.<ref>{{Cite book |title=Komunista : the genesis of the Philippine Communist Party, 1902–1935|last=Richardson|first=Jim|date=2011|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715506267|location=Lungsod Quezon|oclc=756771087|page=15|language=en}}</ref> Dahil sa impluwensiya ng anarko-sindikalismo, pinangunahan niya ang isang bugso ng mga protesta at welga ng mga manggagawa sa Maynila, na humantong sa pagtatatag ng Unión Obrera Democrática (UOD), ang kauna-unahang makabagong pederasyon ng mga unyon ng manggagawa sa bansa.<ref>{{cite journal|last=Dennison|first=Eleanor|url=https://www.jstor.org/stable/3022423|title=Philippine Labor under the Commonwealth|journal=Far Eastern Survey|volume=7|issue=24|publisher=Institute of Pacific Relations|date=7 Disyembre 1938|pages=277–282|doi=10.2307/3022423|jstor=3022423|issn=0362-8949|oclc=4636899601|url-access=subscription|language=en}}</ref> Nang maglunsad ang UOD ng isang pangkalahatang welga noong Agosto 1902, isinailalim ito sa pagmamanman ng pulisya at inaresto si Isabelo.<ref>{{cite book|last=Pomeroy|first=William J.|year=1992|title=The Philippines: Colonialism, Collaboration, and Resistance|url=https://archive.org/details/philippinescolon00pome|location=New York|publisher=International|page=[https://archive.org/details/philippinescolon00pome/page/51 51]|isbn=9780717806928|oclc=246725565|language=en}}</ref><ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/279 279]|language=en}}</ref> Habang nasa bilangguan, naghain siya ng pagbibitiw sa UOD, subalit ipinagpatuloy ang kanyang gawain nina Hermenegildo Cruz, isang tagapag-organisa ng kilusang paggawa, at Arturo Soriano, isang pinuno ng welga. Isinalin ni Soriano sa [[wikang Tagalog]] ang dayalogo ni Errico Malatesta na ''Fra Contadini'' (''Sa Pagitan ng mga Magsasaka'') sa pamagat na Dalawang Magbubukid. Sa huli, nabuwag ang UOD dahil sa mga panloob na hidwaan. Ang pangkat ng mga katamtaman (''moderates''), sa pamumuno ni [[Lope K. Santos]], ay bumuo ng Unión del Trabajo de Filipinas (UTF) na sinuportahan ng Estados Unidos, samantalang ang pangkat ng mga radikal, sa pamumuno ni Hermenegildo Cruz, ay nagtatag ng Congreso Obrero de Filipinas (COF).<ref>{{Cite book |title=Komunista : the genesis of the Philippine Communist Party, 1902–1935|last=Richardson|first=Jim|date=2011|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715506267|location=Lungsod Quezon|oclc=756771087|page=21|language=en}}</ref> Nang maglaon, isinulat ni Santos ang nobelang ''[[Banaag at Sikat]]'', na tumatalakay sa dalawang magkaibigan: ang isa ay isang sosyalista at ang isa naman ay isang anarkista.<ref name="LKSantos">{{cite book|last=Santos|first=Lope K.|author-link=Lope K. Santos|title=[[Banaag at Sikat]]|publisher=Bookmark|location=Philippines|year=1988}}</ref> Bilang bahagi ng Kilusang Mayo a Kuwatro, nagtatag ang mga anarkistang Tsino ng isang sangay sa Maynila, kung saan naglathala sila ng mga babasahing anarkista na ipinamahagi sa buong Timog-silangang Asya.<ref>{{cite book|first=C.F.|last=Yong|title=The origins of Malayan Communism|location=[[Singapore]]|year=1997|page=18|publisher=Strategic Information and Research Development Centre|isbn=9789672165606|oclc=1112676175|language=en}}</ref> Gayunman, dahil sa pagbuwag sa UOD, humupa na noon ang kilusang anarkista sa malaking bahagi ng kapuluan. Nagpatuloy pa rin ang mga kaisipang anarkista sa hanay ng mga magsasaka, lalo na sa mga unyong magsasaka gaya ng Aguman ding Maldang Talapagobra (AMT; ''Liga ng mga Maralitang Manggagawa''), isang prente ng Partido Sosyalista ng Pilipinas.<ref name=":22">{{Cite book |last=Fegan|first=Brian|title=Philippine Social History: Global Trade and Local Transformation|publisher=Allen & Unwin|year=1982|editor-last=McCoy|editor-first=Alfred|location=Sydney|pages=107|chapter=The Social History of a Central Luzon Barrio|editor-last2=de Jesus|editor-first2=Ed|language=en}}</ref> Ang paglaganap ng mga kaisipang anarkistang ito ay pinadali ng mga babasahing ipinakilala nina Isabelo de los Reyes at Dominador Gómez sa loob ng Partido Sosyalista.<ref name=":23">{{Cite book |last=Fegan|first=Brian|title=Philippine Social History: Global Trade and Local Transformation|publisher=Allen & Unwin|year=1982|editor-last=McCoy|editor-first=Alfred|location=Sydney|pages=107|chapter=The Social History of a Central Luzon Barrio|editor-last2=de Jesus|editor-first2=Ed|language=en}}</ref> Pagkatapos ng Rebolusyong Ruso, nagsimulang mag-ugat ang Marxismo–Leninismo sa mga makakaliwang pangkat noong [[dekada 1920]]. Sa impluwensiya ng Partido Obrero de Filipinas, nakipag-ugnayan ang COF sa Red International of Labor Unions (Pulang Pandaigdigang Samahan ng mga Unyon ng Manggagawa) noong 1927.<ref>{{cite book|first=Edward Hallett|last=Carr|title=A History of Soviet Russia, Volume 14: Foundations of a Planned Economy: Volume 3, Part 3|location=[[Londres]]|publisher=Macmillan|year=1978|page=1040|oclc=1200091334|language=en}}</ref> Ang ugnayang ito ay nagdulot ng pagkakahati sa pagitan ng mga katamtaman at mga rebolusyonaryo sa loob ng COF, na humantong sa tuluyang pagkawatak-watak ng unyon.<ref>{{cite book|first=Crisanto|last=Evangelista|author-link=Crisanto Evangelista|title=The Split in the Philippine Labour Congress: Agents of U.S. Imperialists and Native Bourgeoisie Fail to Capture Congress|publisher=The Red International of Labor Unions|volume=1|issue=6/7|date=Agosto 1929|page=300|language=en}}</ref> Noong 1930, umusbong mula sa pagkakahating ito ang [[Partido Komunista ng Pilipinas]], na nagsimulang isentralisa ang pamamahala sa kilusang manggagawa.<ref name="Saulo" /> Sa una ay ipinagbawal ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Kataas-taasang Hukuman]] ang Partido Komunista,<ref name="Court1932">{{cite court |litigants=The People of the Philippine Islands v. Crisanto Evangelista, et al.|vol=GR L-36278|reporter=SCRA|court=Phil.|date=1932|url=http://www.lawphil.net/judjuris/juri1932/oct1932/gr_l-36278_1932.html|access-date=Marso 25, 2017|language=en}}</ref> subalit kalaunan ay ginawang legal ito matapos maitatag ang [[Komonwelt ng Pilipinas]], dahil sa lumalaking banta mula sa [[Imperyo ng Hapon]].<ref name="Saulo" /> Noong [[dekada 1970]], nagsimulang muling umusbong ang kilusang anarkista sa Pilipinas bilang bahagi ng umuusbong na subkulturang [[punk]] sa kapuluan, na nagtaguyod ng matibay na pilosopiya ng pagtutol sa awtoridad. Sa ilalim ng [[Batas militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|diktadurang Marcos]], dinala sa bansa ng mga nagbalik na kasapi ng diyaspora ang musikang punk, na palihim na ipinalaganap sa buong Maynila, na nagbunsod sa paglitaw ng kilusang Pinoy punk. Naging daluyan ang musikang punk ng pagpapahayag ng pagkadismaya ng kabataan sa konserbatibong lipunan, at noong [[dekada 1980]] ay nagkaroon ito ng hayagang pampulitikang katangian, kung saan maraming punk ang tahasang yumakap sa mga kaisipang anarkista.<ref name="Interview">{{cite book|url=https://www.alpineanarchist.org/r_i_philippines_english.html|chapter=Interview with Jong Pairez and Bas Umali about Anarchism in the Philippines|title=Von Jakarta bis Johannesburg|editor1=Gabriel Kuhn|editor2=Sebastian Kalicha|year=2010|first1=Jong|last1=Pairez|first2=Bas|last2=Umali|location=Münster|publisher=Unrast|isbn=9783897715066|oclc=919085683|language=en}}</ref> Ang pagkakahati-hati ng Partido Komunista ng Pilipinas matapos ang [[Himagsikang Lakas ng Bayan]] ay nagbunsod pa ng panibagong pagsigla ng mga gawaing anarkista sa kapuluan.<ref name="CH293">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=293|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Ayon sa isang [[salaysay]], isang selulang kadre ng Partido Komunista ang yumakap sa anarkismo.<ref name="CH293" /> Isa sa mga kaisipang umusbong mula sa pagkakahati ay ang demokrasyang bayan, na nagsusulong na ang wastong larangan para sa mga demokratikong inisyatiba ay ang lipunang sibil sa halip na ang estado.<ref>{{Cite web |title=Re-Imagining Philippine Revolution {{!}} Southeast Asian Anarchist Library |url=https://sea.theanarchistlibrary.org/library/isagani-serrano-re-imagining-philippine-revolution-en |access-date=2026-07-26 |website=sea.theanarchistlibrary.org}}</ref> Ang mga tinaguriang "demokratang bayan" ay pangunahing nahati sa pagitan ng mga minarkista, na lumahok sa pulitikang elektoral, at ng mga anarkista, na nakibahagi sa pag-oorganisa ng mga pamayanan.<ref>{{cite book|last=Törnquist|first=Olle|year=2002|title=Popular development and democracy|publisher=University of Oslo|url=http://folk.uio.no/ollet/final-edited-UNRISD-2.pdf|access-date=8 Pebrero 2012|location=[[Oslo]]|series=SUM Occasional Papers|issue=3|isbn=9788290391435|oclc=474607527|language=en}}</ref> Sa peryodikong ''Kasarinlan'', inilathala ng dating kasapi ng Partido Komunista na si Isagani Serrano ang [[sanaysay]] na ''Reimagining Philippine Revolution'', kung saan kanyang itinaguyod ang demokrasyang bayan, pinuna ang ideolohiya ng partido, at nagpanukala ng isang panlipunang rebolusyong laban sa estado.<ref>{{cite journal|url=https://sea.theanarchistlibrary.org/library/isagani-serrano-re-imagining-philippine-revolution-en|title=Reimagining Philippine Revolution|last=Serrano|first=Isagani|pages=80–81|year=1994|volume=10|issue=2|journal=Kasarinlan: Philippine Journal of Third World Studies|issn=2012-080X|oclc=939095270|publisher=[[University of the Philippines Diliman]]|location=[[Lungsod Quezon]]|language=en}}</ref> Patuloy na nakaakit ng mga tagasunod ang kilusang anarkista noong dekada 1990, lalo na matapos ang mga protesta laban sa WTO sa Seattle noong 1999, na nagdala sa anarkismo sa pangunahing talakayang pampubliko.<ref name="Interview" /> Isa sa mga grupong nabuo sa panahong ito ang Metro Manila Anarchist Confederation (MMAC, o Konpederasyon ng mga Anarkista sa [[Kalakhang Maynila]]), na naglalayong pag-ugnayin ang mga indibiduwal at kolektibo upang sama-samang kumilos, sa halip na bumuo ng isang [[Partidong pampolitika|partidong pampulitika]].<ref name="CH298">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=298–300|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Nagsimula ring mabuo ang iba pang organisadong pangkat ng mga anarkista, kung saan nagsanib ang ilang kolektibo upang itatag ang Anti-Capitalist Convergence Philippines (Pagtitipong Laban sa Kapitalismo sa Pilipinas), na nag-organisa ng mga protesta laban sa [[Pandaigdigang Pondong Pananalapi]] at sa [[Bangkong Pandaigdig]].<ref name="Ness">{{Cite encyclopedia |last1=Fernandez|first1=Erwin S.|editor1-last=Ness|editor1-first=Immanuel|title=Anarchism, Philippines|pages=1–2|date=2009|doi=10.1002/9781405198073.wbierp0068|language=en|isbn=978-1-4051-9807-3|publisher=John Wiley & Sons|encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest|df=mdy-all}}</ref> Bagama't umusbong at lumaganap sa Pilipinas ang iba't ibang kilusang sosyalista at komunista noong ika-20 dantaon, hindi kailanman nabuo ang isang organisadong partidong anarkista sa bansa.<ref>{{Cite web |last=Cruz |first=Elfren S. |date=Hulyo 30, 2026 |title=How communism began in the Philippines |url=https://www.philstar.com/opinion/2026/07/30/2545655/how-communism-began-philippines |access-date=2026-07-30 |website=Philstar.com}}</ref> Gayunpaman, hindi ito nangangahulugang hindi kailanman umiral ang anarkismo bilang isang kaisipan sa Pilipinas. Tulad na nabanggit sa artikulong ito, nakapasok sa bansa ang mga ideyang anarkista at anarko-sindikalista noong unang bahagi ng ika-20 dantaon. Sa kabila nito, hindi naging sapat ang lakas ng kilusang anarkista upang makapagtatag ng isang partidong pampulitika, at kalaunan ay natabunan ito ng lumalakas na impluwensiya ng Marxismo-Leninismo at ng mga organisadong partidong komunista. Noong 2001, lalo pang nahikayat ang mga Pilipino sa anarkismo sa panahon ng [[Ikalawang Rebolusyon sa EDSA|Ikalawang Himagsikang EDSA]] laban sa pamahalaan ni [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulong]] [[Joseph Estrada]]. Sa panahong ito, namahagi ang mga anarkista ng polyetong pinamagatang ''Organize Without Leaders!'' ("Mag-organisa nang Walang mga Pinuno!"), na nagbigay-diin sa kanilang kaibhan sa iba pang pangkat ng oposisyon na naglalayong makamit ang kapangyarihang pampulitika.<ref name="CH300">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=300–303|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Matapos maluklok sa kapangyarihan si [[Gloria Macapagal Arroyo]] bilang pangulo, maraming makakaliwa sa bansa ang nadismaya sa mga Himagsikang EDSA, na sa kanilang pananaw ay nauwi lamang sa pagpapalit ng naghaharing rehimen.<ref name="CH304">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=304–306|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Lalo pang tumindi ang pagkadismayang ito matapos ang nabigong [[EDSA Tres|EDSA III]], na mabilis na sinupil at nagresulta sa pag-aresto sa mga pinuno ng oposisyon, subalit nagpalawak din ng kamalayan ng publiko sa mga posibilidad ng sariling pag-oorganisa.<ref name="CH308">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=308|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Maging ang ilang kasapi ng Partido Komunista ay nagsimulang manawagan ng sistemikong pagbabago, sa halip na ang dati nilang panawagan para sa pagpapalit lamang ng rehimen.<ref name="CH311">{{cite thesis|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present |publisher=[[University of Western Australia]] |chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=311|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Kasunod ng mga himagsikang ito, nagsimulang manawagan ang mga makabagong Pilipinong anarkista, gaya ni Bas Umali, ng pagbuwag sa estadong-bansa ng Pilipinas at ng pagtatatag kapalit nito ng isang desentralisadong "kapuluang konpederasyon".<ref>{{cite web|url=http://www.anarkismo.net/article/2923|title=Archipelagic Confederation|date=26 Abril 2006|access-date=25 Hulyo 2021|last=Umali|first=Bas|work=Anarkismo.net|language=en}}</ref> Ang mga anarkistang paraan ng paglutas ng mga suliranin, na nakabatay sa sinaunang tradisyon ng bayanihan bago dumating ang mga mananakop at sinusuportahan, bukod sa iba pa, ng [[Kristiyanismo|Kristiyanong]] prinsipyo ng subsidyaridad,<ref name="delmundo2021">{{cite web|last=Del Mundo|first=Rubi|date=2021-04-21|title=Mutual Aid, Community Pantries Bring Out the Best in Filipinos and the Worst in Duterte's Inhumane Regime|url=https://cpp.ph/statements/mutual-aid-community-pantries-bring-out-the-best-in-filipinos-and-the-worst-in-dutertes-inhumane-regime|website=Philippine Revolution Web Central|language=en}}</ref> ay muling lumitaw sa pangunahing kamalayan bilang alternatibo sa kawalang-kapangyarihang dulot ng pagdepende sa iba.<ref name="mendizábal2021">{{cite web|url=https://kodao.org/putting-back-the-community-in-community-pantry/|title=Putting Back the "Community" in Community Pantry|website=Kodao|date=2021-04-27|first=L. S.|last=Mendizábal|language=en}}</ref> Isang halimbawa nito ang pagtatatag ng mga ''community pantry'' o [[bodegang bayan]] noong [[pandemya ng COVID-19]] at ang pagpapatuloy ng mga ito sa kabila ng hindi kanais-nais na kalagayang pampulitika at pang-ekonomiya.<ref name="yuvallos2021">{{cite news|url=https://nolisoli.ph/96642/opinion-maginhawa-community-pantry-ayuvallos-20210420/|newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]|date=20 Abril 2021|last=Yuvallos|first=Andreiana|title=The Gov't's Response to the Community-Pantry Movement? Policing and Bureaucracy|access-date=25 Hulyo 2021|publisher=Hinge Inquirer Publications|location=[[Makati]]|issn=0116-0443|oclc=243915470|language=en|archive-date=16 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210516125629/https://nolisoli.ph/96642/opinion-maginhawa-community-pantry-ayuvallos-20210420/|url-status=dead}}</ref><ref name="sadongdong2021">{{cite news|work=[[Manila Bulletin]]|url=https://mb.com.ph/2021/04/20/parlade-community-pantry-could-be-used-to-urge-public-to-revolt-vs-govt/|title=Parladé: Community Pantry Could be Used to Urge Public to Revolt vs. Gov't|date=20 Abril 2021|first=Martín|last=Sadongdong|access-date=25 Hulyo 2021|issn=0116-3086|oclc=42725386|publisher=Manila Bulletin Publishing Corporation|location=[[Maynila]]|language=en}}</ref><ref name="chúa2021">{{cite news|url=https://www.manilastandard.net/news/top-stories/352408/-communist-tag-halts-community-pantry-for-a-day.html|first=Adelle|last=Chúa|date=21 Abril 2021|newspaper=Manila Standard|title="Communist" Tag Halts Community Pantry for a Day|access-date=25 Hulyo 2021|publisher=Philippine Manila Standard Publishing, Inc.|location=[[Makati]]|issn=0116-5054|oclc=819413184|language=en}}</ref> Noong 2009, may iba't ibang grupong anarkista na sa Pilipinas. Kabilang sa mga ito ang panrehiyong Davao Anarchists Resistance Movement (DARM, o Kilusang Paglaban ng mga Anarkista ng Davao), ang anarka-peministang organisasyong Liberate the Clit Kolektiv (LiCK, o Palayain ang Clit Kolektiv), ang tagapaglathalang ''Dumpling Press'', ang organisasyong nagtataguyod ng pagpapalaya sa mga hayop na Youth Collective for Animal Liberation (YCAL, o Kolektibong Kabataan para sa Pagpapalaya ng mga Hayop), at ang Local Anarchist Network (LAN, o Lokal na Kalipunan ng mga Anarkista), na naglalarawan sa sarili bilang "maluwag na samahan ng mga anarkista" na binubuo ng iba't ibang tendensiya.<ref name="Ness" /> == Mga konsepto == === Propaganda ng gawa === Ang propaganda ng gawa, o propaganda sa pamamagitan ng gawa, ay isang uri ng tuwirang pagkilos na naglalayong maimpluwensiyahan ang opinyong pampubliko. Ang mismong pagkilos ay nilalayong magsilbing halimbawa na maaaring tularan ng iba at maging mitsa ng isang panlipunang rebolusyon. Madalas itong iniuugnay sa mga mararahas na pagkilos na isinagawa ng iba't ibang anarkista noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at unang bahagi ng ika-20 dantaon, kabilang ang mga pambobomba at [[asasinasyon]] na nakatuon laban sa estado at sa naghaharing uri bilang pagpapahayag ng pagtutol sa kapitalismo, gayundin ang panununog sa mga simbahan na tumatarget sa mga pangkat [[panrelihiyon]]. Gayunpaman, mayroon ding mga di-marahas na anyo ang propaganda ng gawa.<ref>{{cite book |last1=Woodcock|first1=George|chapter=Prologue|pages=11–32|jstor=10.3138/j.ctt2ttv2t.4|title=Anarchism|date=2004|publisher=University of Toronto Press|isbn=978-1-55111-629-7|quote-page=20|quote=the modern pacifist anarchists, …have tended to concentrate their attention largely on the creation of libertarian communities – particularly farming communities – within present society, as a kind of peaceful version of the propaganda by deed.|language=en}}</ref> Nilayon ang mga gawaing ito ng [[terorismo]] na magpasiklab ng isang "diwa ng paghihimagsik" sa pamamagitan ng pagpapakita na ang estado, ang gitna at nakatataas na uri, at ang mga organisasyong panrelihiyon ay hindi makapangyarihan sa lahat. Layunin din nitong udyukan ang estado na tumugon nang lalo pang mapaniil.<ref name="Merriman">{{cite book |last=Merriman|first=John M.|date=2016|title=The Dynamite Club: How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror|publisher=[[Yale University Press]]|page=[https://books.google.com/books?id=w8mtCwAAQBAJ&pg=PA63 63]|isbn=978-0-300-21792-6|language=en}}</ref> Noong Kongresong Panlipunang Rebolusyonaryo sa Londres noong 1881, pormal na inaprubahan ang taktikang ito.<ref name="Abidor">{{cite book |last=Abidor|first=Mitchell|url=https://books.google.com/books?id=ELZHEAAAQBAJ&pg=PT7|title=Death to Bourgeois Society: The Propagandists of the Deed|date=2016|publisher=PM Press|isbn=978-1-62963-112-7|language=en}}</ref> === Mutual na tulungan === Ang katawagang "''mutual aid''" tulungang mutuwal (o pagtutulungang-bayan) ay pinasikat ng pilosopong anarkista na si [[Peter Kropotkin]] sa kanyang kalipunan ng mga sanaysay na ''Mutual Aid: A Factor of Evolution''. Dito, ipinangatwiran niya na ang kooperasyon, at hindi ang kompetisyon, ang pangunahing puwersang nagtutulak sa [[ebolusyon]], sa pamamagitan ng [[Mutualismo|mutuwalismo]] sa [[biyolohiya]].<ref name="KropotkinRobinson2020">{{cite book |author1=Peter Kropotkin|author2=Victor Robinson|title=Mutual Aid – A Factor of Evolution: With an Excerpt from Comrade Kropotkin by Victor Robinson|url=https://books.google.com/books?id=CbLoDwAAQBAJ|chapter=Introduction|date=26 Mayo 2020|publisher=Read Books Limited|isbn=978-1-5287-9015-4|language=en}}</ref><ref name="Kropotkin">{{cite book |title=Mutual Aid: A Factor of Evolution|url=http://theanarchistlibrary.org/library/petr-kropotkin-mutual-aid-a-factor-of-evolution|last=Kropotkin|first=Petr|date=1902|via=The Anarchist Library|access-date=6 Mayo 2020|language=en}}</ref> Ipinahayag ni Kropotkin na ang pagtutulungang-bayan ay may praktikal na pakinabang sa pananatiling buhay ng mga tao at hayop at na ito ay naitaguyod sa pamamagitan ng [[likas na pagpili]]. Iginiit din niya na ang pagtutulungang-bayan ay masasabing kasintanda ng kultura ng tao.<ref name="Kropotkin" /> Ang pagkilalang ito sa malawak na katangian at pakinabang ng pagtutulungang-bayan sa bawat indibidwal ay salungat sa mga teorya ng [[Charles Darwin|Darwinismong]] panlipunan, na nagbibigay-diin sa kompetisyon ng mga indibiduwal at sa pananatili ng pinakamainam (''survival of the fittest''). === Pinakamababang antas na hindi maipagkakait === Ang ''irreducible minimum'' o pinakamababang antas na hindi maipagkakait ay isang pangunahing prinsipyong etikal sa ekolohiyang panlipunan ni Murray Bookchin.<ref>{{Cite book |last=Biehl |first=Janet |url=https://theanarchistlibrary.org/library/murray-bookchin-janet-biehl-the-murray-bookchin-reader |title=The Murray Bookchin Reader |date=1999 |language=en}}</ref> Nagmula ito sa pag-aaral ng mga katutubo at lipunang walang herarkiya. Ayon sa prinsipyong ito, ang bawat miyembro ng komunidad ay may walang-kondisyong karapatan sa mga pangunahing pangangailangan sa buhay,<ref>{{Cite news |last=Tokar |first=Brian |date=2008-03-01 |title=On Bookchin's Social Ecology and its Contributions to Social Movements {{!}} Institute for Social Ecology |language=en-US |work=Institute for Social Ecology |url=https://social-ecology.org/wp/2008/03/on-bookchins-social-ecology-and-its-contributions-to-social-movements/ |access-date=2026-07-21}}</ref> tulad ng pagkain, pabahay, at kalusugan—anuman ang kanilang naiambag na trabaho. === Pagwawalang-bisa sa paggawa === Partikular sa mga anarkistang lupon,<ref>{{Cite web |last=Ford|first=Nick|title=7 Key Concepts for Understanding Anti-Work Theory|url=https://www.filmsforaction.org/articles/7-key-concepts-for-understanding-antiwork-theory/|access-date=2022-08-09|website=Films For Action|language=en}}</ref> may ilan na naniniwalang ang [[Trabaho|paggawa]] ay lalong nahiwalay sa tao sa paglipas ng kasaysayan at sa likas na katangian nito ay hindi kasiya-siya at mabigat, kaya't hindi ito dapat ipataw sa pamamagitan ng mga paraang [[pang-ekonomiya]] o [[pampulitika]].<ref>{{Cite web |last=Peters|first=Adele|date=2015-02-02|title=Work Is Bullshit: The Argument For "Antiwork"|url=https://www.fastcompany.com/3041719/work-is-bullshit-the-argument-for-antiwork|access-date=2022-08-09|website=Fast Company|language=en-US}}</ref> Sa ganitong pananaw, may ilan na nananawagan sa pagpapatupad ng walang kondisyong batayang kita (''unconditional basic income'') at/o pagpapaikli ng linggo ng paggawa, gaya ng apat-na-araw na linggo ng trabaho.<ref>{{Cite web |last=Lashbrooke|first=Barnaby|title=The 'Anti-Work' Movement Is A Sign Something's Rotten In The Workplace|url=https://www.forbes.com/sites/barnabylashbrooke/2021/10/25/the-anti-work-movement-is-a-sign-somethings-rotten-in-the-workplace/|access-date=2022-08-09|website=[[Forbes]]|language=en}}</ref> Noong 1985, isinulat ng anarkista at sitwasyonistang manunulat na si Bob Black ang kinikilalang manipestong ''The Abolition of Work'' (''Ang Pagpapawalang-bisa sa Paggawa''). === Pagkakaisa ng pamamaraan at layunin === Sa anarkismo, ang pagkakaisa ng pamamaraan at layunin (''unity of means and ends'') ay tinatawag na politikang preporatibo. Sinasabi nito na ang mga paraang ginagamit sa pagbabago ng lipunan ay dapat mismong nagpapakita ng [[Kalayaan|malaya]], patas, at walang-gobyernong lipunan na gustong itayo. Ang politikang preporatibo ay mga paraan ng pag-oorganisa at mga ugnayang panlipunan na naglalayong isabuhay ang lipunang ninanais itatag ng isang pangkat sa hinaharap.<ref>{{cite web |last=Smith|first=E. T.|date=2023-02-01|title=Prefigurative Politics in Practice|url=https://commonslibrary.org/prefigurative-politics-in-practice/|access-date=2026-05-18|work=The Commons Library|language=en}}</ref> Sa praktika, kabilang dito ang pagbuo ng isang bagong lipunan "sa loob ng balangkas ng lumang lipunan" sa pamamagitan ng pamumuhay ayon sa mga pagpapahalaga at mga estrukturang panlipunang ninanais ng pangkat para sa hinaharap.<ref>{{cite web |title=Understanding Prefigurative Politics: A Deep Dive|url=https://www.classwithmason.com/2024/10/understanding-prefigurative-politics.html|website=Class with Mason|date=25 Oktubre 2024|access-date=25 Oktubre 2024|language=en}}</ref> Ayon kay Carl Boggs, na siyang lumikha ng katawagang ito, layunin ng politikang preporatibo na maisakatawan "sa loob mismo ng kasalukuyang pampulitikang gawain ng isang kilusan [...] ang mga anyo ng ugnayang panlipunan, pagpapasya, [[kultura]], at karanasang pantao na siyang pinakahuling mithiin nito," kaya't nagkakatugma ang paraan at ang layunin ng pagbabagong panlipunan.<ref>Boggs, Carl. 1977. Marxism, Prefigurative Communism, and the Problem of Workers' Control. [https://repository.library.brown.edu/studio/item/bdr:89258/ ''Radical America'' 11 (November)], 100; cf. Boggs Jr., Carl. Revolutionary Process, Political Strategy, and the Dilemma of Power. Theory & Society 4, Blg. 3 (Taglagas), 359-93. (sa Ingles)</ref> Minsan ding ipinagtatanggol ang politikang preporatibo batay sa paniniwalang ang mga layuning makakamit ng isang kilusang panlipunan ay "saligang hinuhubog ng mga paraang ginagamit nito."<ref>Leach, D. K. (2013). Prefigurative politics. The Wiley-Blackwell encyclopedia of social and political movements, 1004-1006. (sa Ingles)</ref> Ang preporatibismo ay ang pagsisikap na isabuhay o isagawa ang politikang preporatibo.<ref>{{Cite journal |last=Heffernan|first=Timothy|date=2020|title='Where Is the New Constitution?': Public Protest and Community-Building in Post–Economic Collapse Iceland|url=https://doi.org/10.3167/arcs.2020.060114|journal=Conflict and Society|volume=6|issue=1|pages=236–254|language=en}}</ref> === Anarkismo at pagkamakabansa o kontra-pagkamakabansa === Ang anarkismo at pagkamakabansa ay kapwa umusbong sa Europa kasunod ng [[Rebolusyong Pranses]] ng 1789, at may mahaba at matatag na ugnayan na maitutunton hanggang kay Mikhail Bakunin at sa kanyang pakikilahok sa kilusang Pan-Slabiko bago pa niya yakapin ang anarkismo. Mahaba rin ang kasaysayan ng pakikilahok ng mga anarkista sa mga kilusang makabansa sa iba't ibang panig ng daigdig, gayundin sa internasyonalismo. Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, malakas ang suporta ng anarkismo sa anasyonalismo at [[Esperanto]].<ref name="nodo50.org">Firth, Will. [http://www.nodo50.org/esperanto/anarkiismo.htm "Esperant Kaj Anarkiismo"]. ''Nodo50''. Nakuha noong 21 Setyembre 2020. "Anarkiistoj estis inter la pioniroj de la disvastigo de Esperanto. En 1905 fondiĝis en Stokholmo la unua anarkiisma Esperanto-grupo. Sekvis multaj aliaj: en Bulgario, Ĉinio kaj aliaj landoj. Anarkiistoj kaj anarki-sindikatistoj, kiuj antaŭ la Unua Mondmilito apartenis al la nombre plej granda grupo inter la proletaj esperantistoj, fondis en 1906 la internacian ligon Paco-Libereco, kiu eldonis la Internacian Socian Revuon. Paco-libereco unuiĝis en 1910 kun alia progresema asocio, Esperantista Laboristaro. La komuna organizaĵo nomiĝis Liberiga Stelo. Ĝis 1914 tiu organizaĵo eldonis multe da revolucia literaturo en Esperanto, interalie ankaŭ anarkiisma. Tial povis evolui en la jaroj antaŭ la Unua Mondmilito ekzemple vigla korespondado inter eŭropaj kaj japanaj anarkiistoj. En 1907 la Internacia Anarkiisma Kongreso en Amsterdamo faris rezolucion pri la afero de internacia lingvo, kaj venis dum la postaj jaroj similaj kongresaj rezolucioj. Esperantistoj, kiuj partoprenis tiujn kongresojn, okupiĝis precipe pri la internaciaj rilatoj de la anarkiistoj." (sa Esperanto)</ref><ref name="naturismo">{{cite news|last=Roselló|first=Josep Maria Roselló|date=17 Agosto 2005|url=http://www.nodo50.org/ekintza/article.php3?id_article%3D310|url-status=dead|title=Dossier: El naturalismo libertario en la península ibérica (1890-1939)|newspaper=Ekintza Zuzena|issue=32|archive-url=https://web.archive.org/web/20120320014704/https://www.nodo50.org/ekintza/article.php3?id_article=310|archive-date=20 Marso 2012|access-date=3 Hunyo 2014|quote=Proliferarán así diversos grupos que practicarán el excursionismo, el naturismo, el nudismo, la emancipación sexual o el esperantismo, alrededor de asociaciones informales vinculadas de una manera o de otra al anarquismo. Precisamente las limitaciones a las asociaciones obreras impuestas desde la legislación especial de la Dictadura potenciarуán indirectamente esta especie de asociacionismo informal en que confluirá el movimiento anarquista con esta heterogeneidad de prácticas y tendencias. Uno de los grupos más destacados, que será el impulsor de la revista individualista ''Ética'' será el Ateneo Naturista Ecléctico, con sede en Barcelona, con sus diferentes secciones la más destacada de las cuales será el grupo excursionista Sol y Vida.|language=es}}</ref><ref name="acracia">{{cite web|last=Díez|first=Xavier|date=1 Abril 2006|url=http://www.acracia.org/1-23a58lainsumision.pdf|url-status=dead|title=La insumisión voluntaria. El anarquismo individualista español durante la Dictadura y la Segunda República (1923-1938)|pages=1–36|archive-url=https://web.archive.org/web/20110723130358/http://www.acracia.org/1-23a58lainsumision.pdf|archive-date=23 Hulyo 2011|access-date=6 Mayo 2011|quote=La insumisión voluntaria: El anarquismo individualista español durante la Dictadura y la Segunda República (1923–1938).|language=es}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], inusig ng Espanyang Francoista ang mga anarkista at mga makabayang Katalan, na marami sa kanila ay malawakang gumagamit ng Esperanto.<ref name="Del Barrio">Del Barrio, Toño; Lins, Ulrich (27–29 Nobyembre 2006). [http://www.nodo50.org/esperanto/artik68es.htm "La utilización del esperanto durante la Guerra Civil Española"]. ''Nodo50''. International Congress on the Spanish Civil War. Hinango noong 21 Setyembre 2020. (sa Kastila)</ref> Iginiit ng anarkistang [[Irlandes]] na si Andrew Flood na ang mga anarkista ay hindi mga makabansa at lubos na tinututulan ang [[pagkamakabansa]]; sa halip, sila ay mga kontra-imperyalista.<ref name="Flood">Flood, Andrew. "An Anarchist Perspective on Irish Nationalism". Workers Solidarity Movement. (sa Ingles)</ref> Katulad nito, itinuturing ng Anarchist Federation (Pederasyong Anarkista) sa Britanya at Irlanda na ang pagkamakabansa ay isang ideolohiyang ganap na nakatali sa pag-unlad ng kapitalismo at hindi kayang lumampas dito.<ref name="Anarchist Federation">[http://www.afed.org.uk/publications/pamphlets-booklets/126-against-nationalism.html "Against Nationalism"]. Anarchist Federation. 3 Abril 2009. Retrieved 23 Setyembre 2020. (sa Ingles)</ref> Si Pierre-Joseph Proudhon, ang unang taong hayagang tumawag sa sarili bilang isang anarkista sa positibong diwa, ay tumutol sa pagkamakabansa, at iginiit na ang "pagwawakas ng militarismo ang misyon ng ika-19 na dantaon, kung hindi ay hahantong ito sa walang hanggang paghina".<ref>Woodcock, George. ''Pierre-Joseph Proudhon''. p. 233. (sa Ingles)</ref> Ayon kay Proudhon, sa ilalim ng kanyang mungkahing mutuwalismo, "wala nang magiging [[nasyonalidad]], wala nang bayang tinubuan sa pampulitikang kahulugan ng mga salitang ito; ang magiging kahulugan na lamang ng mga ito ay pook ng [[kapanganakan]]. Ang tao, anuman ang kanyang [[lahi]] o kulay, ay mamamayan ng daigdig; ang [[pagkamamamayan]] ay isang karapatang maaaring matamo saanman."<ref>Proudhon, Pierre-Joseph. ''General Idea of the Revolution in the Nineteenth Century''. p. 283. (sa Ingles)</ref> === ACAB === [[File:ACABBanner.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:ACABBanner.jpg|left|thumb|Mga anarkista sa [[Leipzig]], [[Alemanya]], na nagpoprotesta habang may hawak na bandilang may nakasulat na "''ACAB, all cops are b...''"]] Ang ACAB, isang daglat para sa ''all cops are bastards'' ("lahat ng pulis ay mga walanghiya" o "lahat ng pulis ay mga bastardo"), ay isang islogang pampulitika na iniuugnay sa mga tutol sa [[kapulisan]]. Karaniwan itong ginagamit bilang kasabihan sa mga ''graffiti'' o ipinapaukit bilang tato. Minsan ay isinusulat din ito bilang 1312, kung saan ang bawat bilang ay kumakatawan sa posisyon ng katumbas na titik sa [[Alpabeto|alpabetong]] Ingles (A=1, C=3, A=1, B=2). Ang pariralang ''all cops are bastards'' ay unang lumitaw sa [[Inglatera]] noong [[dekada 1920]],<ref name="Partridge1986">{{cite book|last=Partridge|first=Eric|title=A Dictionary of Catch Phrases|url=https://archive.org/details/dictionaryofcatc0000part_c8l4|publisher=Taylor & Francis|year=1986|isbn=978-0-415-05916-9|page=[https://archive.org/details/dictionaryofcatc0000part_c8l4/page/1 1]|language=en}}</ref><ref name=":13">{{Cite book|last1=Aitken-Smith|first1=Trent|title=The Tattoo Dictionary|last2=Tyson|first2=Ashley|date=2016|publisher=Octopus|isbn=978-1-78472-254-8|pages=13|language=en}}</ref><ref name="GQ">{{cite web|last=Groundwater|first=Colin|date=11 Hunyo 2020|title=A brief history of ACAB|url=https://www.gq-magazine.co.uk/politics/article/acab-meaning|access-date=11 Setyembre 2020|website=GQ|language=en}}</ref> at kalaunan ay pinaikli bilang "ACAB" ng mga manggagawang nagwewelga noong [[dekada 1940]].<ref name="GQ" /> Sa kasaysayan, ang daglat ay iniugnay sa mga [[kriminal]] sa Reyno Unido.<ref name=":13" /> Una itong naitala bilang tato ng mga bilanggo noong [[dekada 1970]], at karaniwang inilalagay ang tig-isang titik sa bawat daliri, o kung minsan ay ikinukubli bilang maliliit na tuldok sa bawat buko ng kamay.<ref name="ThompsonBlack2006">{{cite book|last1=Thompson|first1=Tim|url=https://archive.org/details/forensichumanide00thom_803|title=Forensic Human Identification: An Introduction|last2=Black|first2=Sue|publisher=Taylor & Francis|year=2006|isbn=978-0-8493-3954-7|page=[https://archive.org/details/forensichumanide00thom_803/page/n391 384]|url-access=limited|language=en}}</ref><ref name=":13" /> Noong 1970, ginamit ng ''Daily Mirror'' ang ACAB bilang pamagat ng isang artikulong nagsasaad na ito ay nakatatak sa isang kasapi ng ''Hells Angels'' na nakita sa [[lansangan]].<ref name="GQ" /> Ginamit din ng [[Direktor sa pelikula|direktor]] ng pelikulang si Sidney Hayers ang isang sinensurang bersyon ng [[parirala]] bilang pamagat ng kaniyang pelikulang [[krimen]] noong 1972 na ''All Coppers Are...''.''<ref>{{cite book|last=Elliot|first=Paul|title=Studying the British Crime Film|url=https://archive.org/details/studyingbritishc0000elli|publisher=Columbia University Press|year=2014|isbn=978-1-906-73374-2|pages=[https://archive.org/details/studyingbritishc0000elli/page/78 78]–79|language=en}}</ref>'' Noong 1977, nakita ng isang mamamahayag mula sa [[Newcastle upon Tyne]] ang daglat na nakasulat sa mga [[dingding]] ng isang selda sa bilangguan.<ref name="Partridge1986" /> Noong dekada 1980, naging simbolo ng kontra-establisimyento ang ACAB, lalo na sa loob ng mga subkulturang punk at ''skinhead'' (o ahit-ulo).<ref name=":13" /><ref name="GQ" /><ref name=":03">{{cite web|title=ACAB|url=https://www.adl.org/education/references/hate-symbols/acab|access-date=2019-05-30|website=Anti-Defamation League|language=en}}</ref> Lalo itong sumikat dahil sa awiting "A.C.A.B." ng bandang Oi! na the 4-Skins, na inilabas noong 1982.<ref name=":13" /><ref name="GQ" /> Sa mga sumunod na taon, naging tanyag ang ACAB bilang [[islogan]] ng mga ''hooligan'' at ''ultras'' sa [[Futbol|putbol]] sa Europa,<ref>{{Cite journal|last=Pollard|first=John|date=2016|title=Skinhead culture: the ideologies, mythologies, religions and conspiracy theories of racist skinheads|journal=Patterns of Prejudice|volume=50|issue=4–5|pages=398–419|doi=10.1080/0031322X.2016.1243349|s2cid=151502563|issn=0031-322X|language=en}}</ref><ref name=":13" /> gayundin ng mga kilusang anarkista at kontra-awtoritaryo sa iba't ibang panig ng mundo.<ref name="GQ" /> Sa ilang konteksto, itinuturing ng Anti-Defamation League (Liga Laban sa Paninirang-puri) ang parirala bilang isang simbolo ng pagkamuhi at inilalarawan ito bilang "isang matagal nang islogan sa kultura ng mga ''skinhead''," habang binabanggit ding ginagamit ito kapwa ng mga [[Rasismo|rasista]] at mga kontra-rasistang ''skinhead''.<ref name=":03" /><ref name="guerra">{{cite journal|last=Guerra|first=Nicola|title=Dalla strada alla letteratura, le spericolate e propizie vicende del forestierismo A.C.A.B.. Il contatto linguistico tra italiano e inglese nelle sottoculture Skinhead e Ultras|trans-title=From the road to literature, the reckless and auspicious events of the forestry industry A.C.A.B .. The linguistic contact between Italian and English in the Skinhead and Ultras subcultures|url=https://www.academia.edu/4566221|journal=Analele Universităţii Din Craiova, Seria Ştiinţe Filologice Linguistică Nr. 1-2|date=Enero 2013|publisher=Universităţii din Craiova|access-date=2020-06-03|language=en}}</ref> Matapos ang pagpaslang ng pulis na si Derek Chauvin kay [[George Floyd]] noong Mayo 2020, mas naging madalas ang paggamit ng katawagang ACAB ng mga taong tutol sa kapulisan.<ref name="vice_acab">{{cite news |work=Vice|last=Poulter|first=James|title=How 'ACAB' Became the Universal Anti-Police Slogan|url=https://www.vice.com/en/article/acab-all-cops-are-bastards-origin-story-protest/|access-date=2020-08-26|date=2020-06-08|language=en}}</ref> Habang lumalaganap sa buong Estados Unidos ang mga protesta bilang tugon sa [[Pagpatay kay George Floyd|pagkamatay ni Floyd]] at ang mga talakayan tungkol sa karahasang isinasagawa ng pulisya na may motibong panlahi, mas madalas ding nabanggit ang ACAB sa mga plataporma ng [[hatirang pangmadla]], at nagsimula ring ibenta ang mga produktong may nakalimbag na daglat na ito.<ref name="vice_acab" /> Ayon sa mga tagapagtaguyod ng katawagan, ang ACAB ay nangangahulugang ang bawat pulis ay may pananagutan sa isang hindi makatarungang sistema. [[Pangangatuwiran|Ipinapangatuwiran]] nila na kahit hindi mismo nakikilahok ang isang pulis sa kalupitan ng pulisya o sa [[rasismo]] sa pagpapatupad ng [[batas]], may [[pananagutan]] pa rin siya sa mga ginawa ng kaniyang mga kasamahan dahil hindi niya ito tinututulan o sinusubukang pigilan.<ref>{{Cite web|date=2020-06-01|title=What I mean when I say I want to abolish the police|url=https://www.independent.co.uk/voices/acab-abolish-police-george-floyd-protests-cops-a9543386.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20200602083406/https://www.independent.co.uk/voices/acab-abolish-police-george-floyd-protests-cops-a9543386.html|archive-date=2020-06-02|url-access=limited|url-status=live|access-date=2021-12-17|website=The Independent|language=en}}</ref> === Pagbuwag sa bilangguan === [[File:La_presó_és_tortura.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:La_pres%C3%B3_%C3%A9s_tortura.jpg|thumb|Isang ''graffiti'' o sulat sa pader sa [[Cataluña]] na nakasulat sa [[wikang Kastila]] na may salin na "Ang bilangguan ay pagpapahirap" at simbolong Bilog-A ng anarkismo.]] Ang pagbuwag sa bilangguan (''prison abolition'') ay isang kilusan na naglalayong buwagin ang bilangguan bilang isang institusyon.<ref name="Frampton">{{cite news |last1=Frampton|first1=Thomas Ward|title=The Dangerous Few: Taking Seriously Prison Abolition and Its Skeptics|url=https://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/hlr135&div=98&id=&page=|access-date=15 Agosto 2025|work=Harvard Law Review|date=2021–2022|pages=2013|language=en}}</ref> Hindi tulad ng reporma sa bilangguan, layunin ng pagbuwag sa bilangguan na magtatag ng isang sistema ng [[Katarungan|hustisyang]] pangkriminal na hindi gumagamit ng pagkakapiit bilang paraan ng pagpaparusa. Karaniwang itinataguyod ng mga tagasuporta nito ang makapanunumbalik na hustisya, na naglalayong maituwid at maibalik sa lipunan ang mga [[nagkasala]], sa halip na ang mapagganting hustisya, na naglalayong magparusa sa nagkasala batay sa tindi ng kaniyang krimen. Madalas ding isinusulong ng mga tagapagtaguyod ng pagbuwag sa bilangguan ang malalaking pagbabagong pang-estruktura upang maiwasan ang krimen sa antas ng [[lipunan]] sa pamamagitan ng pagtugon sa mga ugat nito. Ayon sa pananaw na ito, ang krimen ay bunga ng mga suliraning panlipunan tulad ng rasismo at [[kahirapan]]. Bahagyang nabuo ang kilusan para sa pagbuwag sa bilangguan sa Estados Unidos bilang tugon sa pag-aalsa sa Bilangguan ng Attica noong 1971, na nagbigay-pansin sa mga di-makataong kalagayang laganap sa mga bilangguan. Ang mga kilalang aktibista, lalo na si Angela Davis, ay nakatulong upang mabigyang-pansin ang usapin ng pagbuwag sa bilangguan, bagaman nanatili itong higit na limitado sa mga makakaliwang pangkat at mga akademikong lupon. Muling sumigla ang interes sa kilusan matapos ang pagpaslang kay George Floyd noong 2020 at ang mga kaguluhang sibil na sumunod dito, na nagbigay-diin sa mga hindi pagkakapantay-pantay batay sa lahi sa loob ng sistemang hustisyang pangkriminal. === Pagpapalaya sa kabataan === Ang pagpapalaya sa mga bata (''child liberation'') sa anarkismo ay ang paniniwala na ang mga bata at [[kabataan]] ay nararapat magkaroon ng buong awtonomiya, respeto, at kalayaan mula sa panunupil ng mga matatanda, mapilitang pagpapalaki ng magulang, at sapilitang pag-aaral. Pangunahing layunin nito na wakasan ang pagtrato sa mga bata bilang pag-aari ng [[magulang]], palitan ang mga tradisyonal na paaralan ng mga boluntaryong espasyo sa pag-aaral, at tiyakin ang tulong-komunidad para sa mga pangunahing pangangailangan. Ang kilusan para sa mga karapatan ng kabataan (''youth rights movement''), na inilalarawan din bilang pagpapalaya sa kabataan (''youth liberation''), ay isang umuusbong na kilusang mula sa mga karaniwang mamamayan na naglalayong labanan ang [[Diskriminasyon sa gulang|diskriminasyon sa edad]] at isulong ang mga karapatang sibil ng mga kabataan—yaong mga hindi pa umaabot sa edad ng legal na ganap na gulang, na 18 taong gulang sa karamihan ng mga bansa. May ilang pangkat na nilalabanan ang pedopobya at ephebipobiya sa lipunan sa pamamagitan ng pagtataguyod ng tinig ng kabataan, pagbibigay-kapangyarihan sa kabataan, at sa huli, ng pagkakapantay-pantay sa pagitan ng mga henerasyon sa pamamagitan ng pakikipagtuwang ng kabataan at mga nakatatanda.<ref>Fletcher, A. (2006) ''[http://www.commonaction.org/WYVH.pdf Washington Youth Voice Handbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081001193809/http://www.commonaction.org/WYVH.pdf|date=2008-10-01}}'' Olympia, WA: CommonAction. (sa Ingles)</ref> Maraming tagapagtaguyod ng mga karapatan ng kabataan ang itinatangi ang kanilang kilusan mula sa kilusan para sa mga karapatan ng mga bata, sapagkat ipinapangatuwiran nilang ang huli ay nagsusulong ng mga pagbabagong kadalasang higit na naghihigpit sa mga bata at kabataan.<ref>Axon, K. (n.d.) [https://web.archive.org/web/20080215235519/http://www.asfar.org/zine/1st/Pedophobia.html ''The Anti-Child Bias of Children's Advocacy Groups''] Chicago, IL: Americans for a Society Free of Age Restrictions. (sa Ingles)</ref> === Anarkiyang pakikipagrelasyon === [[File:RA_symbol.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:RA_symbol.jpg|left|thumb|Simbolo ng anarkiyang pakikipagrelasyon]] Ang anarkiyang pakikipagrelasyon ay ang paglalapat ng mga prinsipyong anarkista sa mga [[ugnayang interpersonal]].<ref name=":4">{{Cite book |last=Pérez-Cortés|first=Juan-Carlos|title=Relationship Anarchy: Occupy Intimacy!|date=2022|publisher=La Oveja Roja|isbn=979-8-3680-3944-2|location=Madrid|language=en}}</ref> Kabilang sa mga pangunahing pagpapahalaga nito ang awtonomiya, mga gawaing laban sa herarkiya, pagtutol sa normatibidad, at pagkakaugnayang nakabatay sa pagtutulungan ng pamayanan.<ref>{{Cite web|title=The Difference Between Relationship Anarchy and Non-Hierarchical Polyamory|url=http://www.relationship-anarchy.com/videos/2016/6/20/the-difference-between-relationship-anarchy-and-non-hierarchical-polyamory|website=Relationship Anarchy|language=en-GB|access-date=2020-05-07|archive-date=2020-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200503103805/http://www.relationship-anarchy.com/videos/2016/6/20/the-difference-between-relationship-anarchy-and-non-hierarchical-polyamory|url-status=dead}}</ref><ref name=":24">{{Cite web|date=2020-09-05|title=The Great Showdown of Hierarchical Polyamory vs. Relationship Anarchy|url=http://thenewmodality.com/the-great-showdown-of-hierarchical-polyamory-vs-relationship-anarchy/|access-date=2022-02-14|website=The New Modality|language=en-US|archive-date=2022-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20220120105438/http://thenewmodality.com/the-great-showdown-of-hierarchical-polyamory-vs-relationship-anarchy/|url-status=live}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|title=Can relationship anarchy create a world without heartbreak? {{!}} Aeon Ideas|url=https://aeon.co/ideas/can-relationship-anarchy-create-a-world-without-heartbreak|access-date=2022-02-14|website=Aeon|language=en|archive-date=2020-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200320145346/https://aeon.co/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=What Is Relationship Anarchy?|url=https://www.mindbodygreen.com/articles/what-is-relationship-anarchy|publisher=Mindbodygreen|access-date=2023-04-26|website=MBGRelationships|date=2 Agosto 2020|archive-date=2023-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230426200016/https://www.mindbodygreen.com/articles/what-is-relationship-anarchy|url-status=live|language=en}}</ref> Hayagan itong tumututol sa amatonormatibidad<ref>{{Cite web|date=2018-05-09|title=Are You Radical Enough to Be a Relationship Anarchist?|url=https://www.gq.com/story/relationship-anarchy|access-date=2022-02-14|website=GQ|language=en-US|archive-date=2020-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200320213043/https://www.gq.com/story/relationship-anarchy|url-status=live}}</ref> at mononormatibidad, at karaniwan—bagaman hindi sa lahat ng pagkakataon—na hindi monogamo.<ref name=":14">{{Cite web|last=Heaney|first=Katie|date=2018-10-23|title=What It's Like Being a Relationship Anarchist|url=https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|access-date=2022-02-14|website=The Cut|language=en-us|archive-date=2022-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417014230/https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|url-status=live}}</ref><ref name=":3" /><ref name=":04">{{Cite web|last=Lopez|first=Veronica|date=2021-10-15|title=Here's What to Know About Relationship Anarchy|url=https://www.cosmopolitan.com/sexopedia/a37973461/relationship-anarchy/|access-date=2022-02-13|website=Cosmopolitan|language=en-US|archive-date=2021-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20211206194702/https://www.cosmopolitan.com/sexopedia/a37973461/relationship-anarchy/|url-status=live}}</ref><ref name=":15">{{Cite web|last=Heaney|first=Katie|date=2018-10-23|title=What It's Like Being a Relationship Anarchist|url=https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|access-date=2022-02-14|website=The Cut|language=en-us|archive-date=2022-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417014230/https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|url-status=live}}</ref> Naiiba ito sa poliyamorya, ''solo poly'', ''swinging'', at iba pang anyo ng pakikipagrelasyon, sapagkat maaaring taglay pa rin ng mga ito ang mga estrukturang gaya ng amatonormatibidad, herarkiya ng mga matalik na relasyon, at mga tuntuning naglilimita sa awtonomiya.<ref name=":24" /><ref name=":04" /><ref name="De las Heras Gómez pp. 644–660">{{cite journal |last=De las Heras Gómez|first=Roma|title=Thinking Relationship Anarchy from a Queer Feminist Approach|journal=Sociological Research Online|publisher=SAGE Publications|volume=24|issue=4|date=2018-12-20|issn=1360-7804|doi=10.1177/1360780418811965|pages=644–660|s2cid=220124663|url=https://qsu070.noblogs.org/files/2020/10/De-las-Heras-G%C3%B3mez-2018-Thinking-Relationship-Anarchy-from-a-Queer-Feminist-Approach.pdf|access-date=2022-12-19|archive-date=2022-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20221219162224/https://qsu070.noblogs.org/files/2020/10/De-las-Heras-G%C3%B3mez-2018-Thinking-Relationship-Anarchy-from-a-Queer-Feminist-Approach.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Binibigyang-kahulugan din ang anarkiyang pakikipagrelasyon bilang isang bagong paradigma kung saan ang pagiging malapit sa isa't isa at awtonomiya ay hindi na itinuturing na mga bagay na likas na nagkakasalungatan o lumilikha ng suliranin sa loob ng isang relasyon.<ref>{{cite web |last1=Guillén|first1=Ricardo|title=Beyond romantic love – an analysis of how the dilemma of closeness vs. autonomy is handled in relationship anarchy discourse|url=https://lup.lub.lu.se/student-papers/search/publication/8968241|website=LUP Student Papers|publisher=Lund University Libraries|access-date=29 Nobyembre 2021|archive-date=19 Oktubre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019121447/https://lup.lub.lu.se/student-papers/search/publication/8968241|url-status=live|language=en}}</ref> == Perspektibong pang-ekonomiya == === Komunismong anarkista === Ang anarkistang komunismo{{refn|Kilala din bilang "anarko-komunismo"<ref>{{cite book |last1=Hodges |first1=Donald C. |url=https://books.google.com/books?id=Pu7zAgAAQBAJ |title=Sandino's Communism: Spiritual Politics for the Twenty-First Century |year=2014 |publisher=University of Texas Press |isbn=978-0292715646 |language=en |page=[https://books.google.com/books?id=Pu7zAgAAQBAJ&q=Anarcho-communism&pg=PA3 3] |access-date=21 Disyembre 2019 |archive-date=22 Hulyo 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210722044609/https://books.google.com/books?id=Pu7zAgAAQBAJ |url-status=live |via=Google Books}}</ref><ref>{{cite book |last1=Kinna |first1=Ruth|title=The Bloomsbury Companion to Anarchism |url=https://books.google.com/books?id=dNuoAwAAQBAJ |year=2012 |publisher=Bloomsbury Publishing|language=en |isbn=978-1441142702 |language=en |page=[https://books.google.com/books?id=dNuoAwAAQBAJ&q=Anarcho-communism&pg=PA329 329] |access-date=21 Disyembre 2019 |archive-date=15 Enero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115214158/https://books.google.com/books?id=dNuoAwAAQBAJ |url-status=live |via=Google Books}}</ref><ref>{{cite book |last1=Wetherly |first1=Paul |title=Political Ideologies |url=https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ |date=2017 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0198727859 |pages=[https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&q=anarcho-communism 130], [https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&q=anarcho-communism 137], [https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&q=anarcho-communism 424] |language=en |access-date=21 Disyembre 2019 |archive-date=22 Hulyo 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210722044620/https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ |url-status=live |via=Google Books}}</ref> o "komunismong libertaryo".{{Sfn|Nettlau|1996|p=145}}<ref>{{cite book |last=Bolloten |first=Burnett |url=https://books.google.com/books?id=-VarDLHA3_YC&q=%22libertarian%20communism%22&pg=PA65 |title=The Spanish Civil War: Revolution and Counterrevolution |publisher=University of North Carolina Press |year=1991 |isbn=978-0807819067 |page=65 |access-date=25 Marso 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220211095511/https://books.google.com/books?id=-VarDLHA3_YC&q=%22libertarian%20communism%22&pg=PA65 |archive-date=11 Pebrero 2022 |url-status=live |via=Google Books|language=en}}</ref>|group=nb|name=nb4}} ay isang pinakadulong-kaliwang ideolohiyang pampulitika at paaralan ng kaisipang anarkista na nagsusulong ng isang anyo ng komunismo. Ang [[komunismo]] (mula sa salitang [[Wikang Latin|Latin]] na ''communis'', na nangangahulugang "panlahat" o "pangkaraniwan"){{sfn|Ball|Dagger|2019}}{{sfn|Ball|Dagger|2019}} ay isang ideolohiyang pampulitika at pang-ekonomiya na naglalayong lumikha ng isang lipunang komunista—isang kaayusang sosyoekonomikong walang uri na nakasentro sa sama-samang pagmamay-ari ng mga kasangkapan sa produksyon, distribusyon, at pagpapalitan, at namamahagi ng mga produkto sa lipunan batay sa pangangailangan.<ref>{{cite book |last=Ely|first=Richard T|title=French and German socialism in modern times|date=1883|publisher=Harper & Brothers|location=New York|pages=35–36|oclc=456632|quote=All communists without exception propose that the people as a whole, or some particular division of the people, as a village or commune, should own all the means of production{{snd}}land, houses, factories, railroads, canals, etc.; that production should be carried on in common; and that officers, selected in one way or another, should distribute among the inhabitants the fruits of their labor.|language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Bukharin|first1=Nikolai|title=The ABC of Communism|last2=Preobrazhensky|first2=Yevgeni|date=1922|publisher=Communist Party of Great Britain|location=Londres, Inglatera|pages=72–73, § 20|translator-last1=Paul|translator-first1=Cedar|chapter=Distribution in the communist system|access-date=18 Agosto 2021|orig-date=1920|translator-last2=Paul|translator-first2=Eden|chapter-url=https://www.marxists.org/archive/bukharin/works/1920/abc/ABC-of-Communism.pdf#page=67|via=Marxists Internet Archive|archive-url=https://web.archive.org/web/20250212173140/https://www.marxists.org/archive/bukharin/works/1920/abc/ABC-of-Communism.pdf#page=67|archive-date=12 Pebrero 2025|language=en}}</ref><ref name="Steele p.43">{{harvp|Steele|1992|p=43}}: "One widespread distinction was that socialism socialised production only while communism socialised production and consumption."</ref> Nananawagan ang anarkistang komunismo sa pag-aalis ng mga herarkiya, gayundin ng pribadong pag-aari, subalit pinananatili ang personal na pag-aari at ang mga bagay, [[Kalakalan|kalakal]], at serbisyong kolektibong pag-aari. Sinusuportahan nito ang panlipunang pagmamay-ari ng ari-arian at ang pamamahagi ng mga [[yaman]] ayon sa prinsipyong "[[mula sa bawat isa ayon sa kaniyang kakayahan, para sa bawat isa ayon sa kaniyang pangangailangan]]." Unang nabuo ang anarkistang komunismo bilang isang natatanging kaisipan sa seksiyong Italyano ng ''International Workingmen's Association''.{{Sfn|Pernicone|1993|pp=111–113}} Nang maglaon, naging mahalaga ang mga teoretikal na akda ni Peter Kropotkin, sapagkat pinalawak at pinaunlad ng mga ito ang kapuwa maka-organisasyong agos ng anarkistang komunismo at ang maka-pag-aalsang agos na tumututol sa pormal na organisasyon.{{Sfn|Pengam|1987|pp=74–75}} Kabilang sa mga halimbawa ng mga lipunang anarkistang komunista ang mga teritoryong anarkista ng Makhnovshchina noong Rebolusyong Ruso,<ref>{{cite book |last=Skirda|first=Alexandre|title=Nestor Makhno: Anarchy's Cossack|publisher=AK Press|year=2004|isbn=1902593685|location=Edinburgh|page=394|translator-last=Sharkey|translator-first=Paul|oclc=58872511|orig-year=1982|language=en}}</ref> at ang mga teritoryo ng Rebolusyong Espanyol, lalo na ang rebolusyonaryong Cataluña.<ref>{{cite book |url=http://www.revoltlib.com/?id=1045|first=Murray|last=Bookchin|archive-url=https://web.archive.org/web/20211023194646/http://www.revoltlib.com/%3Fid%3D1045|archive-date=23 October 2021|title=To Remember Spain: The Anarchist and Syndicalist Revolution of 1936|date=2 Pebrero 2017|quote=In anarchist industrial areas like Catalonia, an estimated three-quarters of the economy was placed under workers' control, as it was in anarchist rural areas like Aragon. [...] In the more thoroughly anarchist areas, particularly among the agrarian collectives, money was eliminated and the material means of life were allocated strictly according to need rather than work, following the traditional precepts of a libertarian communist society.|language=en}}</ref> === Mutuwalismo === {{main|Mutuwalismo}} Ang [[Mutualismo|mutuwalismo]] ay isang paaralan ng kaisipang anarkista at teoryang pang-ekonomiya na nagsusulong ng pagkontrol ng mga manggagawa sa mga kasangkapan ng produksyon, ng isang malayang pamilihan na binubuo ng mga indibiduwal na [[Artesano|artisano]], mga nag-iisang pagmamay-ari, at mga [[kooperatiba]] ng mga manggagawa, gayundin ng mga karapatan sa pag-aari batay sa okupasyon at paggamit. Bilang mga tagapagtaguyod ng teorya ng halaga ng paggawa at teorya ng paggawa sa pagmamay-ari, tinututulan ng mga mutuwalista ang lahat ng anyo ng renta sa ekonomiya, [[Tubo (ekonomika)|tubo]], at [[interes]] na lampas sa nominal na interes, sapagkat itinuturing nila ang mga ito na nakabatay sa pagsasamantala sa paggawa. Hangarin ng mga mutuwalista na bumuo ng isang ekonomiyang walang akumulasyon ng kapital o konsentrasyon ng pagmamay-ari ng lupa. Hinihikayat din nila ang pagtatatag ng sariling pamamahala ng mga manggagawa, na sa kanilang pananaw ay maaaring suportahan sa pamamagitan ng paglalabas ng mutuwal na kredito ng mga mutuwal na bangk, na may layuning makalikha ng isang lipunang [[pederal]]. Ayon kay Peter Kropotkin, nagmula ang mutwalismo sa mga pangyayari ng Rebolusyong Pranses, lalo na sa pederalista at tuwirang demokratikong estruktura ng [[Komuna ng Paris]].{{Sfn|Marshall|1993|pp=431-432}} Ang mga saligan ng teoryang pang-ekonomiya ng mutwalismo ay nag-ugat sa radikalismo ng [[Mga Ingles|Ingles]] na [[Sosyalismo|sosyalistang]] si Thomas Spence. Hinango niya mula sa [[Bibliya]], gayundin sa mga liberal na akda nina [[John Locke]] at James Harrington, ang panawagang buwagin ang pribadong pagmamay-ari at ilagay ang kontrol sa produksyon sa mga manggagawa sa pamamagitan ng mga kooperatiba ng mga manggagawa.{{Sfn|Carson|2018|p=83}} Unang ginamit ang katawagang "mutuwalismo" noong dekada 1820. Sa simula, itinuring itong kasingkahulugan ng mga katawagang tulad ng "mutuwal na pagtutulungan", "pagkakatumbasan", at "makatarungang pakikitungo".{{Sfn|Wilbur|2019|p=213}} Noong 1822, ginamit ng Pranses na pilosopong utopista na si [[Charles Fourier]] ang katawagang mutuwalismong pinagsamang nagtatagpo (Pranses: ''mutualisme composé convergent'') upang ilarawan ang isang anyo ng progresibong [[edukasyon]] na iniangkop sa Sistemang Monitoriyal ng mga mag-aaral na nagsisilbing guro sa kapwa mag-aaral.{{Sfn|Wilbur|2019|pp=214-215}} === Ekonomiyang regalo === Ang ekonomiyang regalo (''gift economy'') o kulturang regalo ay isang sistema ng [[pagpapalitan]] kung saan ang mga mahahalagang bagay ay hindi ipinagbibili, kundi kusang ibinibigay nang walang hayag na kasunduan para sa agarang o hinaharap na kapalit.<ref name="Cheal">{{cite book |last=Cheal|first=David J|title=The Gift Economy|publisher=Routledge|location=New York|year=1988|pages=1–19|chapter=1|isbn=0415006414|chapter-url=https://books.google.com/books?id=o-wNAAAAQAAJ&pg=PP1|access-date=2009-06-18|language=en}}</ref> Ang pagbibigay ng regalo sa isang kulturang regalo ay pinamamahalaan ng mga pamantayang panlipunan at mga kaugalian; bagaman may umiiral na inaasahan ng katumbasan, ang mga regalo ay hindi ibinibigay bilang tahasang kapalit ng mga produkto o serbisyo kapalit ng [[salapi]] o ng iba pang produkto o serbisyo.<ref name="R. Kranton">R. Kranton: ''Reciprocal exchange: a self-sustaining system'', American Economic Review, V. 86 (1996), Issue 4 (Setyembre), pp. 830–851 (sa Ingles)</ref> Naiiba ito sa [[ekonomiyang pamilihan]] o [[Palitan ng kalakal|palitang-kalakal]], kung saan ang mga produkto at serbisyo ay pangunahing ipinagpapalit nang hayagan batay sa halagang natatanggap bilang kapalit. [[File:Give_away_shop_utrecht_inside.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Give_away_shop_utrecht_inside.jpg|right|thumb|Sa loob ng tindahang pamigay sa [[Utrecht]]. Mababasa sa paskil ang: "Sapat ang ibinibigay ng daigdig para sa pangangailangan ng lahat, subalit hindi para sa kasakiman ng lahat."]] Ang mga tindahang pamigay (''give-away shops''), malayang tindahan (''freeshops''), o libreng tindahan (''free stores'') ay mga tindahan kung saan libre ang lahat ng paninda. Katulad ang mga ito ng mga tindahang pangkawanggawa (''charity shops''), na karamihan sa mga ipinamimigay ay mga gamit na segunda mano—subalit ang kaibhan ay walang anumang bayad ang lahat ng bagay. Maging ito man ay [[aklat]], [[muwebles]], [[kasuotan]], o [[kagamitang pambahay]], malaya itong ibinibigay, bagaman may ilang tindahan na nagpapatupad ng patakarang "magbigay ng isa, kumuha ng isa" (''one-in, one-out''), gaya ng sa mga palitang tindahan (''swap shops''). Ang libreng tindahan ay isang anyo ng nakabubuong tuwirang pagkilos na nag-aalok ng alternatibo sa pamimili sa loob ng balangkas na nakabatay sa salapi, na nagpapahintulot sa mga tao na magpalitan ng mga produkto at serbisyo sa labas ng isang ekonomiyang nakasalalay sa pera. Ang pangkat na kontra-kultura ng [[dekada 1960]] na The Diggers<ref>{{cite book |author1=John Campbell McMillian|author2=Paul Buhle|title=The new left revisited|url=https://books.google.com/books?id=U_Ohks41z2IC&pg=PA112|access-date=28 Disyembre 2011|year=2003|publisher=Temple University Press|isbn=978-1566399760|pages=112–|language=en}}</ref> ay nagbukas ng mga libreng tindahan na namimigay ng kanilang mga paninda, naghahain ng libreng pagkain, namamahagi ng mga libreng [[Medisina|gamot]], nagbibigay ng salapi, nag-oorganisa ng mga libreng konsiyerto, at lumilikha ng mga likhang-sining na pampulitika.<ref name="Lytle2005">{{cite book|last=Lytle|first=Mark Hamilton|title=America's Uncivil Wars: The Sixties Era from Elvis to the Fall of Richard Nixon|url=https://books.google.com/books?id=5w3iBwAAQBAJ|year=2005|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0190291846|pages=213, 215|language=en}}</ref> Hinango ng The Diggers ang kanilang pangalan mula sa orihinal na English Diggers na pinamunuan ni Gerrard Winstanley,<ref name="Digger Archives">{{cite web |url=http://www.diggers.org/overview.htm|title=Overview: who were (are) the Diggers?|access-date=2007-06-17|work=The Digger Archives|language=en}}</ref> at layunin nilang bumuo ng isang maliit na lipunang malaya sa salapi at kapitalismo.<ref name="American Experience doc">{{cite video |people=Gail Dolgin; Vicente Franco|date=2007|title=American Experience: The Summer of Love|url=https://www.pbs.org/wgbh/amex/love/index.html|publisher=PBS|access-date=2007-04-23|archive-date=2017-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20170325104758/http://www.pbs.org/wgbh/amex/love/index.html|url-status=dead|language=en}}</ref> Maraming anarkista, lalo na ang mga anarko-primitibista at anarko-komunista, ang naniniwalang ang iba't ibang anyo ng ekonomiyang regalo ay maaaring maging susi sa pagputol sa siklo ng [[kahirapan]]. Dahil dito, madalas nilang hangarin na baguhin ang buong lipunan tungo sa isang ekonomiyang regalo. Itinuturing ng mga anarko-komunista ang ekonomiyang regalo bilang isang huwarang sistema na walang salapi, mga pamilihan, o sentralisadong pagpaplano. Ang pananaw na ito ay maitutunton kahit man lamang kay Peter Kropotkin, na nakakita sa mga pamayanang mangangaso at mangangalap na kaniyang napuntahan bilang huwaran ng mutuwal na pagtutulungan.<ref>Mutual Aid: A Factor of Evolution (1955 malambot na pabalat (muling inimprenta 2005), kabilang ang paunang salita noong 1914 ni Kropotkin, Paunang Salita at Bibliyograpiya ni Ashley Montagu, at ''The Struggle for Existence'', ni Thomas H. Huxley ed.). Boston: Extending Horizons Books, Porter Sargent Publishers. {{ISBN|0875580246}}. Project Gutenberg e-text, Project LibriVox librong awdyo (sa Ingles)</ref> Bilang kapalit ng sistemang pamilihan, itinataguyod ng mga anarko-komunista—gaya ng mga nanirahan sa ilang nayon sa Espanya noong [[dekada 1930]]—ang isang ekonomiyang regalo na walang salapi, kung saan ang mga produkto at serbisyo ay nililikha ng mga manggagawa at ipinamamahagi sa mga tindahang pangkomunidad. Sa sistemang ito, ang bawat isa (kabilang ang mismong mga manggagawang lumikha ng mga ito) ay may karapatang kumuha at gumamit ng anumang produkto o serbisyo na kanilang nais o kailangan bilang kabayaran sa kanilang ambag sa paglikha ng mga produkto at serbisyo.<ref>[Augustin Souchy, "A Journey Through Aragon," sa Sam_Dolgoff (pat.), The Anarchist Collectives, ts. 10] (sa Ingles)</ref> === Ekonomiyang aklatan === Ang ekonomiyang aklatan (''library economy'') ay isang teoretikal na sistemang pang-ekonomiya para sa isang lipunan kung saan ang mga tradisyonal na tindahan ng tingi ay ganap na pinapalitan ng mga [[aklatan]] ng mga bagay (''libraries of things''). Ang mga ito ay mga organisasyong sama-samang pagmamay-ari ng isang [[pamayanan]] na nagpapahiram ng mga bagay na angkop sa sistemang pagpapahiram—lalo na yaong mga bagay na paminsan-minsan lamang gamitin subalit mahirap itabi o itago, tulad ng mga espesyal na kagamitang pangkusina at mga natatanging kagamitang [[Teknolohiya|teknolohikal]]. Kabilang din dito ang mga karaniwang ipinahihiram ng mga tradisyonal na aklatan, gaya ng mga [[aklat]], dyornal, at iba pang midya. Ang anumang bagay na hindi angkop na ipamahagi sa pamamagitan ng sistemang pagpapahiram ay sa halip ay malayang ipamamahagi batay sa pangangailangan. Nalalapat ito sa mga bagay na maaari lamang gamitin nang minsan o yaong nangangailangan ng napakahabang panahon bago mailipat ang pagmamay-ari, tulad ng [[pagkain]] at [[pabahay]].<ref>{{Cite web |url=https://www.law.georgetown.edu/environmental-law-review/blog/is-a-library-centric-economy-the-answer-to-sustainable-living/|title=Is a Library-Centric Economy the Answer to Sustainable Living?|website=law.georgetown.edu|access-date=2026-03-01|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://stimpunks.org/glossary/library-economy/|title=Library Economy - Stimpunks Foundation|website=stimpunks.org|access-date=2026-03-01|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://enlightenknowledge.com/library-economy-components-and-multifaceted-role/|title=Library Economy: Components and Multifaceted role|website=enlightenknowledge.com|access-date=2026-03-01|language=en}}</ref> Sa loob ng anarkismo, ang ekonomiyang aklatan ay isang iminungkahing paraan ng pag-oorganisa ng mga pinagkukunang-yaman at pamamahagi ng mga [[produkto]] at serbisyo batay sa mga komon (''commons''), malayang pagsasama (''free association''), at sama-samang pamamahala, sa halip na pribadong pagmamay-ari o kontrol ng estado.<ref name=":5">{{Cite book |last=Andrewism |url=https://theanarchistlibrary.org/library/andrewism-how-anarchy-works |title=How Anarchy Works |date=2024-05-01 |language=en}}</ref> Inilalarawan ito ni Andrewismo bilang isang paraan ng pag-unawa sa kung paano maisasagawa sa praktika ang mga prinsipyong anarkista sa larangan ng ekonomiya. Nakabatay ito sa tatlong pangunahing simulain: ''usufruct'' (malayang paggamit ng mga komon ayon sa pangangailangan), ''irreducible minimum'' (pinakamababang antas na hindi maipagkakait), at ''complementarity'' (pagkilala sa magkakaibang kakayahan at pangangailangan ng mga tao bilang magkatuwang at hindi magkakumpitensya).<ref name=":5" /> === Kontra-ekonomika === Ang kontra-ekonomika (''counter-economics'') ay isang teoryang pang-ekonomiya at rebolusyonaryong pamamaraan na binubuo ng tuwirang pagkilos na isinasagawa sa pamamagitan ng [[itim na pamilihan]] o abong pamilihan. Bilang isang termino, unang ginamit ito ng mga Amerikanong aktibista at teorista ng libertaryanismo na sina Samuel Edward Konkin III at J. Neil Schulman. Binigyang-kahulugan ito ni Konkin bilang pag-aaral o pagsasagawa ng "lahat ng mapayapang kilos ng tao na ipinagbabawal ng Estado."<ref>{{Cite web |title=Agorism: Revolutionary market anarchism |url=https://agorism.eu.org/ |access-date=2026-07-29 |website=Agorism: Revolutionary market anarchism |language=en-US}}</ref> Ang termino ay pinaikling anyo ng kontra-ekonomika laban sa establisimyento at maaari ring tawaging kontra-politika. Isinama ni Schulman ang kontra-ekonomika sa doktrina ni Konkin na agorismo,<ref>Afterword by Samuel Edward Konkin in ''Alongside Night'' (1999). Pulpless.com. p. 274. {{ISBN|1-58445-120-3}}. {{ISBN|978-1-58445-120-4}}. (sa Ingles)</ref> isang pilosopiyang panlipunan ng kaliwang libertaryanismo<ref>{{Cite web |title=Interview With Samuel Edward Konkin III |url=http://www.spaz.org/~dan/individualist-anarchist/software/konkin-interview.html |access-date=2026-07-29 |website=www.spaz.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=Apr 28, 2015|title=Black-Market Activism: Samuel Edward Konkin III and Agorism|url=https://www.libertarianism.org/columns/black-market-activism-samuel-edward-konkin-iii-agorism|archive-url=https://web.archive.org/web/20160514001633/http://www.libertarianism.org/columns/black-market-activism-samuel-edward-konkin-iii-agorism|archive-date=2016-05-14|access-date=2026-07-29|website=www.libertarianism.org}}</ref> at isang sangay ng anarkismong pampamilihan na nagtataguyod ng paglikha ng isang lipunan kung saan ang lahat ng ugnayan sa pagitan ng mga tao ay nakabatay sa kusang-loob na pagpapalitan.<ref name="Konkin">{{cite book|url=http://www.kopubco.com/pdf/An_Agorist_Primer_by_SEK3.pdf|title=An Agorist Primer|last=Konkin III|first=Samuel Edward|publisher=Kopubco|date=Disyembre 2008|access-date=21 Disyembre 2019|quote=The goal of agorism is the agora. The society of the open marketplace as near to untainted by theft, assault, and fraud as can be humanly attained is as close to a free society as can be achieved. And a free society is the only one in which each and every one of us can satisfy his or her subjective values without crushing others' values by violence and coercion.|language=en}}</ref> == Halimbawa ng pamayanang anarkista == === '''Rebolusyon sa Cataluña''' === Ang Rebolusyonaryong [[Cataluña]]{{Sfnm|1a1=Alexander|1y=1999|1p=754|2a1=Graham|2y=2002|2p=221|3a1=Paz|3y=2006|3p=512}} (Hulyo 21, 1936 – Mayo 8, 1937) ang panahong ang nagsasariling rehiyon ng Cataluña sa hilagang-silangang Espanya ay pinamamahalaan o malaki ang impluwensiya ng iba't ibang [[Unyon ng manggagawa|unyong manggagawa]], partidong pampulitika, at mga milisyang anarkista, sindikalista, komunista, at sosyalista noong panahon ng [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]]. Bagaman nanatiling nasa kapangyarihan ang konstitusyonal na institusyon ng sariling pamahalaan ng Cataluña, ang Generalitat de Catalunya (na pinamumunuan ng ''Esquerra Republicana de Catalunya'' o ERC), at kinuha pa nito ang karamihan sa mga kapangyarihang dating nasa pamahalaang sentral ng Espanya sa nasasakupan nito, ang mga unyong manggagawa ang ''[[de facto]]'' na namahala sa malaking bahagi ng [[ekonomiya]] at mga puwersang [[militar]]. Kabilang dito ang Confederación Nacional del Trabajo (CNT, ''Pambansang Kompederasyon ng Paggawa''), na siyang pangunahing unyong manggagawa noong panahong iyon, at ang malapit na kaugnay nitong ''Federación Anarquista Ibérica'' (FAI, Pederasyong Anarkista ng [[Iberya]]). Mahalaga rin ang papel ng ''Unión General de Trabajadores'' (UGT, Pangkalahatang Unyon ng mga Manggagawa), ng ''Partido Obrero de Unificación Marxista'' (POUM, Partido ng mga Manggagawa para sa Marxistang Pagkakaisa), at ng ''Partit Socialista Unificat de Catalunya'' (PSUC, Nagkaisang Partidong Sosyalista ng Cataluña), na kinabibilangan ng dating Partido Komunista ng Cataluña. Nagsimula ang pamumunong sosyalista sa rehiyon kasabay ng Rebolusyong Espanyol ng 1936, na nagbunga ng pagkontrol ng mga manggagawa sa mga [[negosyo]] at [[pabrika]], kolektibong [[pagsasaka]] sa malaking bahagi ng kanayunan, at mga pag-atake laban sa mga nasyonalista ng Espanya at sa klerong Katoliko. Ang lumalaking impluwensiya ng Partido Komunista ng Espanya (PCE) sa pamahalaan ng Prenteng Popular, at ang hangarin nitong isabansa ang mga rebolusyonaryong komite at mga milisya, ay nagbunsod ng tunggalian laban sa CNT at POUM. Nauwi ito sa Mga Araw ng Mayo (''May Days''), at sa kalaunan ay napalitan ang CNT ng PSUC bilang pangunahing puwersang pampulitika sa Cataluña hanggang sa matalo sila ng mga puwersang Nasyonalista noong 1939. === '''Komunidad sa Manchuria''' === Ang Samahan ng mga Mamamayang Koreano sa Manchuria (''Korean People's Association in Manchuria'',<ref>{{Cite book |last=Dalessandro |first=Francesco |url=https://theanarchistlibrary.org/library/francesco-dalessandro-the-forgotten-anarchist-commune-in-manchuria |title=The Forgotten Anarchist Commune in Manchuria |date=2020 |language=en}}</ref> KPAM; {{Korean|hangul=재만한족총연합회}}; Agosto 1929 – Setyembre 1931) ay isang nagsasariling awtonomong prepektura sa [[Manchuria]] na tinitirhan ng humigit-kumulang dalawang milyong takas na [[Mga Koreano|Koreano]]. Matapos ang pananakop ng [[Hapon]] sa Korea, maraming anarkistang Koreano ang tumakas patawid ng hangganan patungong Manchuria, kung saan nagsimula silang mag-organisa ng isang ugnayan ng mutwal na pagtutulungan para sa mga lumikas na Koreano sa rehiyon. Kasama ang ilang nasyonalista na Koreano, itinatag nila ang KPAM upang magbigay ng pagkain, edukasyon, at pagtatanggol sa sarili sa mga kasapi nito. Hindi nagtagal, hinarap ng samahan ang pag-atake ng mga komunistang Koreano at sa mga [[Imperyo ng Hapon|imperyalistang Hapones]], na nagsagawa ng mga pagpaslang sa kanilang mga pinuno. Ang pananakop ng Hapon sa Manchuria ang nagwakas sa eksperimentong anarkista, at marami sa mga kasapi nito ang tumakas patungong [[Tsina]] upang ipagpatuloy ang pakikipaglaban laban sa Imperyo ng Hapon. === '''Kilusang Makhno (Makhnovschina)''' === Ang Makhnovshchina ({{Langx|uk|Махновщина|translit=Makhnovshchyna}}, {{IPA|uk|mɐxˈnɔu̯ʃtʃɪnɐ|IPA}}) ay isang malawakang kilusan na naglalayong itatag ang anarkistang komunismo sa panahon ng Digmaan para sa Kalayaan ng Ukraine noong 1917–1921. Ipinangalan ito kay Nestor Makhno,<ref>{{Cite book |last=Kuznetsov |first=Michael |url=https://theanarchistlibrary.org/library/michael-kuznetsov-the-makhnovshchina-through-the-prism-of-the-psyche |title=The Makhnovshchina through the Prism of the Psyche |language=en}}</ref> ang punong kumandante ng Rebolusyonaryong Hukbong Insurhente ng Ukranya (''Revolutionary Insurgent Army of Ukraine''). Layunin ng kilusan na lumikha ng isang sistema ng mga malalayang sobyet na mamamahala sa paglipat tungo sa isang lipunang walang estado at walang uri. Kinontrol nito ang mga teritoryo sa timog at silangang [[Ukranya]]. Unang lumakas ang kilusang Makhnobista kasunod ng [[Rebolusyong Pebrero]], nang magtatag ito ng ilang komunang agrikultural sa bayan ni Makhno na Huliaipole. Matapos kumampi sa mga [[Bolshevik]] sa panahon ng Digmaang Ukranyano–Sobyet, napilitang kumilos nang lihim ang mga Makhnobista dahil sa pananalakay ng Austro-Aleman, at nagsagawa sila ng digmaang gerilya laban sa [[Gitnang Kapangyarihan]] sa buong 1918. Pagkaraan ng tagumpay ng mga insurhente sa Labanan sa Dibrivka, nakontrol ng Makhnovshchina ang malaking bahagi ng lalawigan ng Katerynoslav at nagsimulang magtatag ng mga institusyong anarkista-komunista. Isang Panrehiyong Kongreso ng mga Magsasaka, Manggagawa, at mga Insurhente ang ipinatawag upang isaayos ang pampulitika at pang-ekonomiyang pamamahala ng rehiyon, at itinatag ang Rebolusyonaryong Konsehong Militar (''Military Revolutionary Council'') bilang ''de facto'' na sangay tagapagpaganap ng kilusan. Napaliligiran ng iba't ibang kaaway sa lahat ng panig, bumagsak ang depensa ng mga Makhnobista sa labanan para sa Donbas dahil sa pagsulong ng Puting Kilusan (''White movement'') noong Hunyo 1919. Dahil dito, napilitang umurong ang mga Makhnobista patungong Kherson, kung saan muling inayos ang kanilang hukbo at nagsagawa ng matagumpay na kontra-opensiba laban sa mga Puti sa Labanan sa Peregonovka. Matapos mapigilan ang pagsulong ng mga Puti, nakontrol ng mga Makhnobista ang malaking bahagi ng timog at silangang Ukranya sa huling bahagi ng 1919, at nasakop pa nila ang ilang malalaking lungsod na industriyal, sa kabila ng pagiging isang kilusang pangunahing binubuo ng mga magsasaka. Nagwakas ang pamamahala ng mga Makhnobista sa rehiyon nang lusubin ng Pulang Hukbo (''Red Army'') ang Ukranya noong Enero 1920, na nagsimula sa Tunggaliang Bolshevik–Makhnobista. Nagsagawa ang mga Makhnobista ng digmaang gerilya laban sa Pulang Hukbo, na nagpapatupad ng mga patakarang Bolshevik tulad ng Pulang Teror (''Red Terror'') at komunismong pandigma. Malawak ang suportang natanggap ng mga Makhnobista mula sa kanilang baseng magsasaka. Bagaman pansamantalang nagkaroon ng kapayapaan ang dalawang panig sa pamamagitan ng Kasunduang Starobilsk upang labanan ang mga nalalabing pwersa ng Puting Kilusan, muli ring sinalakay ng Pulang Hukbo ang mga Makhnobista at tuluyang natalo ang mga ito pagsapit ng Agosto 1921. Ang mga pangunahing pinuno ng Makhnobista ay napilitang magtungo sa pagkatapon, natalo sa labanan, o nabihag at pinaslang ng Pulang Hukbo. === Zomia === Ang Zomia ay isang katawagang [[Heograpiya|heograpikal]] na ipinakilala noong 2002 ng historyador na si Willem van Schendel ng [[Unibersidad ng Amsterdam]]<ref>{{cite web |url=https://socialhistory.org/en/staff/willem-van-schendel|title=Willem van Schendel|website=International Institute of Social History|accessdate=Nobyembre 28, 2010|language=en}}</ref><ref>{{cite book |date=2005|editor-last1=Kratoska|editor1-first=P. H.|editor2-last=Raben|editor2-first=R.|editor3-last=Nordholt|editor3-first=H. S.|title=Locating Southeast Asia: Geographies of Knowledge and Politics of Space|publisher=Singapore University Press|page=v|isbn=9971-69-288-0|language=en}}</ref> upang tukuyin ang malawak na bahagi ng kalupaang [[Timog-silangang Asya]] na sa kasaysayan ay nanatiling lampas sa kontrol ng mga pamahalaang nakabatay sa mga sentro ng populasyon sa mga kapatagan.<ref>{{cite book |last=van Schendel|first=W.|chapter=Geographies of knowing, geographies of ignorance: Jumping scale in Southeast Asia|date=2005|editor-last1=Kratoska|editor1-first=P. H.|editor2-last=Raben|editor2-first=R.|editor3-last=Nordholt|editor3-first=H. S.|title=Locating Southeast Asia: Geographies of Knowledge and Politics of Space|publisher=Singapore University Press|isbn=9971-69-288-0|language=en}}</ref> Ang aklat na ''The Art of Not Being Governed: An Anarchist History of Upland Southeast Asia'' (''Ang Sining ng Hindi Pagpapasakop sa Pamamahala: Isang Anarkistang Kasaysayan ng Bulubunduking Timog-Silangang Asya'') ng Amerikanong antropologong si James C. Scott, na inilathala noong 2009, ay sinusuri nito ang mataas na bulubunduking rehiyon ng Zomia sa Timog-Silangang Asya.<ref name="Scott-2009">{{cite book |last1=Scott|first1=James C|title=The Art of Not Being Governed: An Anarchist History of Upland Southeast Asia|date=30 Setyembre 2009|publisher=Yale University Press|location=New Haven|isbn=9780300152289|url=https://yalebooks.yale.edu/book/9780300152289/art-not-being-governed|accessdate=20 Abril 2020|format=Matigas na pabalat|language=en}}</ref><ref name="Truthout-2011">{{cite web|last=Sethness|first=Javier|title=Refugees' Descendants in Southeast Asia Prove Stateless Society Is Possible|url=http://www.truth-out.org/opinion/item/1950:refugees-descendants-in-southeast-asia-prove-stateless-society-is-possible|website=Truthout|format=Review|date=3 Hulyo 2011|accessdate=20 April 2020|language=en}}</ref> Ayon kay Scott, ang humigit-kumulang 100 milyong naninirahan sa Zomia ay binubuo ng mga minoryang [[etniko]] na may "tunay na nakalilitong pagkakaiba-iba ng mga etnisidad at [[wika]]". Sa loob ng mahabang panahon, iniwasan nilang mapasailalim sa pamamahala o dominasyon ng mga nakapaligid na imperyo, kultura, o pamahalaan. Kabilang sa mga pangkat na ito ang mga Akha, Hmong, Karen, Lahu, Mien, at Wa.<ref name="Chronicle-2011">{{cite news|last=Hammond|first=Ruth|title=The Battle Over Zomia|url=https://chronicle.com/article/The-Battle-Over-Zomia/128845/|work=The Chronicle of Higher Education|date=4 Setyembre 2011|accessdate=20 Abril 2020|language=en}}</ref> === Exarcheia ng Gresya === Ang Exarcheia ({{Langx|el|Εξάρχεια}}, {{IPA|el|eˈksarçi.a|pron}}) ay isang kapitbahayan sa gitnang bahagi ng [[Atenas]], [[Gresya]], na malapit sa makasaysayang gusali ng [[National Technical University of Athens|Pambansang]] [[National Technical University of Athens|Teknikal na Unibersidad ng Atenas]].<ref name=":16">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/cities/2019/aug/26/athens-police-poised-to-evict-refugees-from-squatted-housing-projects|title=Inside Exarcheia: the self-governing community Athens police want rid of|first1=Alex|last1=King|first2=Ioanna|last2=Manoussaki-Adamopoulou|newspaper=The Guardian|date=26 Agosto 2019|access-date=12 Hunyo 2020|via=www.theguardian.com|archive-date=26 Agosto 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190826080334/https://www.theguardian.com/cities/2019/aug/26/athens-police-poised-to-evict-refugees-from-squatted-housing-projects|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kontogianni|first=Bella|date=30 Abril 2021|title=Exarcheia: Most Misunderstood Neighborhood in Athens|url=https://greekreporter.com/2021/04/30/exarcheia-most-misunderstood-neighborhood-in-athens/|access-date=|website=Greek Reporter|language=en-US|quote=Often referred to as the anarchist neighborhood of Athens [...]|archive-date=30 Abril 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210430204823/https://greekreporter.com/2021/04/30/exarcheia-most-misunderstood-neighborhood-in-athens/|url-status=live}}</ref> Ang pangalang ''Exarcheia'' ay nagmula sa isang negosyante noong ika-19 na siglo na nagngangalang Exarchos ({{Langx|el|Έξαρχος|links=no}}), na nagbukas ng isang malaking tindahang pangkalahatan sa lugar. Ang Exarcheia ay nasa hangganan ng Kolonaki sa silangan at napapaligiran ng Kalye Patission, Kalye Panepistimiou, at Abenida Alexandras. [[File:Street_in_Exarcheia,_Greece.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Street_in_Exarcheia,_Greece.jpg|left|thumb|Kalye sa Exarcheia]] Ang Exarcheia ay nabuo sa pagitan ng 1870 at 1880 sa dating hangganan ng lungsod ng Atenas at nagkaroon ng mahalagang papel sa panlipunan at pampolitikang buhay ng Gresya. Dito naganap ang Pag-aalsa sa Politekniko ng Atenas noong Nobyembre 1973. Noong Disyembre 2008, ang pagpatay ng isang pulis sa 15-taong-gulang na si Alexandros Grigoropoulos sa Exarcheia ay nagbunsod ng malawakang pag-aalsa sa buong Gresya. Ang Exarcheia ay isang lugar na tinitirhan ng maraming [[intelektuwal]] at mga alagad ng sining, at tahanan din ng iba't ibang pangkat na may motibong pampolitika. Isa rin itong sentro ng sining kung saan regular na idinaraos ang mga pagtatanghal sa teatro at mga konsyerto sa paligid ng pangunahing [[liwasan]]. Matatagpuan din sa Exarcheia ang punong himpilan ng PASOK, isang partidong pampolitika sa Gresya na sumuporta sa mga patakarang pagtitipid na ipinataw ng [[Unyong Europeo]] noong 2009. Dahil dito, naging madalas itong puntiryahin ng mga anarkista sa kanilang mga pag-atake.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-greece-attack-bullets/gun-used-in-greek-pasok-shooting-favored-by-one-guerrilla-group-police-idUSKBN1D71GD|title=Gun from Greek PASOK shooting used in past guerrilla attacks -police|date=7 Nobyembre 2017|work=Reuters|access-date=5 Pebrero 2018|archive-date=5 Pebrero 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180205184347/https://www.reuters.com/article/us-greece-attack-bullets/gun-used-in-greek-pasok-shooting-favored-by-one-guerrilla-group-police-idUSKBN1D71GD|url-status=live|language=en}}</ref> Ang mga himpilan ng pulisya at iba pang simbolo ng awtoridad (at kapitalismo), gaya ng mga [[bangko]], ay madalas ding maging target ng mga pangkat na nasa dulong kaliwa ng politika.<ref>{{Cite web |last=Antonova|first=Angela|date=2026-07-31|title=Greek anarchist youths throw petrol bombs at cars outside central Athens police station|url=https://english.pravda.ru/news/hotspots/90534-police_station/|access-date=2026-08-01|website=english.pravda.ru|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2008-12-07|title=Greek police shooting sparks riot|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7769710.stm|access-date=2026-08-01|language=en-GB}}</ref> Makikita rin sa Exarcheia ang maraming halimbawa ng mga ''graffiti'' na laban sa kapitalismo.<ref>{{cite news|last1=Pilic|first1=Damir|title=Red Revival: The Fall and Rise of Karl Marx|url=http://www.balkaninsight.com/en/article/red-revival-the-fall-and-rise-of-karl-marx-10-16-2015|agency=Balkan Insight|date=23 Nobyembre 2015|access-date=3 Oktubre 2016|archive-date=12 Disyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181212124708/http://www.balkaninsight.com/en/article/red-revival-the-fall-and-rise-of-karl-marx-10-16-2015|url-status=live|language=en}}</ref> Mayroon ding isang sariling pinamamahalaang estrukturang pangkalusugan na nagbibigay ng mga serbisyong medikal sa lugar.<ref>{{Cite web |date=2015-10-13|title=Aυτοοργανωμένη Δομή Υγείας Εξαρχείων (Α.Δ.Υ.Ε.) {{!}} Κάτοικοι, συλλογικότητες και κοινωνικά εγχειρήματα Εξαρχείων|url=http://syl-kat-exarcheion.espivblogs.net/%CE%BA%CE%BF%CE%B9%CE%BD%CF%89%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CF%8C-%CE%B9%CE%B1%CF%84%CF%81%CE%B5%CE%AF%CE%BF|access-date=10 Disyembre 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20151013024209/http://syl-kat-exarcheion.espivblogs.net/%CE%BA%CE%BF%CE%B9%CE%BD%CF%89%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CF%8C-%CE%B9%CE%B1%CF%84%CF%81%CE%B5%CE%AF%CE%BF|archive-date=13 Oktubre 2015|language=Griyego}}</ref> Ang mga protesta na nagsisimula sa Exarcheia ay nagpapakita ng samu't saring pormasyong pampolitika at mga koalisyon, kabilang ang mga kabataang napagkaitan ng oportunidad, mga migrante, mga kontra-awtoritaryo, mga anarkista, at mga mamamayang [[Gresya|Griyego]] mula sa katamtaman hanggang sa pinakamatitinding panig ng magkabilang dulo ng pampolitikang ispektro.<ref name=":8">{{Cite journal|last=Astrinaki|first=R.|title="(Un)hooding" a Rebellion: The December 2008 Events in Athens|journal=Social Text|volume=27|issue=4 101|pages=97–107|doi=10.1215/01642472-2009-056|year=2009|language=en}}</ref><ref name=":9">{{Cite journal|last=Apoifis|first=Nicholas|title=Fieldwork in a furnace: anarchists, anti-authoritarians and militant ethnography|journal=Qualitative Research|volume=17|issue=1|pages=3–19|doi=10.1177/1468794116652450|year=2017|s2cid=148163559|doi-access=free|language=en}}</ref> == Oposisyon sa anarkismo == === Liberalismo === Ang [[liberalismo]] at anarkismo ay parehong kumikilala sa halaga ng indibidwal na kalayaan, subalit lubos silang nagkakasalungat pagdating sa usapin ng pamahalaan. Ang anarkismo ay may matinding pagdududa sa moral na batayan ng estado.<ref>{{Citation |last=Fiala |first=Andrew |title=Anarchism |date=2025 |url=https://plato.stanford.edu/archives/win2025/entries/anarchism/ |work=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |edition=Tagniyebe 2025 |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |language=en |access-date=2026-08-01 |editor2-last=Nodelman |editor2-first=Uri}}</ref> Isinusulong nito ang ganap na pagbuwag sa pamahalaan at sa lahat ng sapilitang herarkiya upang mapalitan ang mga ito ng boluntaryong samahan at kapayapaang nakabatay sa pinagkasunduan. Sa kabilang banda, naniniwala naman ang liberalismo na makatwiran at kailangan ang mga institusyong pampolitika tulad ng konstitusyonal na demokrasya at ang batas (''rule of law'').<ref>{{Cite web |title=Liberalism - Routledge Encyclopedia of Philosophy |url=https://www.rep.routledge.com/articles/thematic/liberalism/v-1 |access-date=2026-08-01 |website=www.rep.routledge.com |language=en}}</ref> Para sa mga liberal, ang limitadong pamahalaan ay mahalaga upang maprotektahan ang mga karapatan at interes ng bawat indibiduwa. Magkaiba rin ang kanilang pananaw sa ekonomiya. Suportado ng liberalismo ang kapitalismo at [[malayang pamilihan]]. Tinututulan naman ng karamihang anarkista ang pribadong pag-aari. Nais ng mga anarkista ang kolektibong pamamahala sa komunidad. Gumagamit ang liberalismo ng batas at mga reporma. Ang anarkismo naman ay naniniwala sa direktang aksyon.<ref>{{Cite web |title=Anarchism and Liberalism – Earlham Sociology and Politics Pages |url=https://earlhamsociologypages.uk/anarchliber/ |access-date=2026-08-01 |language=en-GB}}</ref> === Pasismo === Ang [[pasismo]] ay isang malayong-kanang [[ideolohiya]] na nagtataguyod ng pamahalaang awtoritaryo. Sa sistemang ito, ang kapakanan ng mamamayan ay ganap na isinusuko sa ilalim ng interes ng isang makapangyarihang [[diktador]]. Karaniwan nitong ipinagbabawal ang kalayaan ng indibiduwal, tinututulan ang [[demokrasya]], at gumagamit ng puwersa ng militar upang supilin ang anumang uri ng oposisyon. Sa kabilang dako, ang anarkismo ay isang radikal na pilosopiyang pampolitika na naglalayong tuluyang buwagin ang estado at pamahalaan. Naniniwala ang anarkismo na ang lahat ng usapin ng tao ay dapat pamahalaan ng mga indibiduwal sa pamamagitan ng boluntaryong pagsasama-sama nang walang sapilitang awtoridad.<ref>{{Cite web |title=Anarkismo {{!}} Southeast Asian Anarchist Library |url=https://sea.theanarchistlibrary.org/library/joseph-a-labadie-anarkismo-tl |access-date=2026-08-01 |website=sea.theanarchistlibrary.org}}</ref> Layunin nitong lumikha ng isang egalitaryo o pantay-pantay na lipunan na walang herarkiya, kung saan ang kaayusan ay nagmumula sa kusang-loob na pagtutulungan ng mamamayan at hindi sa utos ng batas o pinuno.<ref>{{Cite web |title=Anarkismo {{!}} libcom.org |url=https://libcom.org/article/anarkismo |access-date=2026-08-01 |website=libcom.org |language=en}}</ref> Ang historikal na pananaw sa pasismo ay nagsilbing marahas na alternatibo sa anarkiya sa pamamagitan ng pagpataw ng Ganap na Estado.<ref>{{Cite journal |date=1926-01-01 |title=Fascism as an Alternative to Anarchy |url=https://online.ucpress.edu/currenthistory/article/23/4/522/123829/Fascism-as-an-Alternative-to-Anarchy |journal=Current History |language=en |volume=23 |issue=4 |pages=522–524 |doi=10.1525/curh.1926.23.4.522 |issn=0011-3530}}</ref> Sa kabilang banda, ipinapakita na ang anarkismo ay tumatayo bilang direktang paglaban sa pasismo, na nagtataguyod ng lipunang walang herarkiya at tiraniya.<ref>{{Cite web |title=Spanish civil war {{!}} libcom.org |url=https://libcom.org/tags/spanish-civil-war |access-date=2026-08-01 |website=libcom.org |language=en}}</ref> === Pagkamabansa === Ang [[nasyonalismo]] at anarkismo ay dalawang magkaibang kaisipang pampulitika: pinapahalagahan ng nasyonalismo ang pagmamahal sa bayan at kapangyarihan ng estado, habang tinututulan naman ng anarkismo ang pamahalaan at lahat ng uri ng hirarkiya. Sa konteksto ng kasaysayan, ang dalawang kaisipang ito ay nag-abot at nag-impluwensya sa mga kilusang mapagpalaya. Ang mga bayani at propagandistang Pilipino tulad nina [[José Rizal|Jose Rizal]] at [[Isabelo de los Reyes]] ay nakasalamuha at naimpluwensyahan ng mga ideyang anarkista habang nasa Espanya.<ref>{{Cite book |last=Fernandez |first=Erwin S. |url=https://theanarchistlibrary.org/library/erwin-s-fernandez-anarchism-in-the-philippines |title=Anarchism in the Philippines |date=2009 |language=en}}</ref> Ang nasyonalismo ay ginamit upang pagbuklurin ang [[mga Pilipino]] para itatag ang sariling pamahalaan laban sa mga Kastila, samantalang ang anarkismo naman ay nagbigay-inspirasyon sa mga maagang unyon ng mga manggagawa upang labanan ang mapang-aping sistema nang walang pag-asa sa sentralisadong kapangyarihan. Ang modernong bansa-estado at ang institusyon ng pribadong ari-arian ay direktang kasalungat ng anarkistang konsepto ng tunay na [[kalayaan]] o kalayaan bilang kawalan ng dominasyon. Ang nasyonalismo na nagtatanggol sa kapangyarihan ng estado ay isang estruktural na hadlang na nagpapanatili ng dominasyon, na radikal na tinatanggihan ng anarkismo. Ang nasyonalismo ay itinuturing na isang mapanlinlang na kasangkapan ng gobyerno upang panatilihin ang kontrol sa mga [[Pagkamamamayan|mamamayan]] sa pamamagitan ng pagpukaw ng [[patriyotismo]] o huwad na pagmamahal sa bayan.<ref name=":6">{{Cite book |last=Anonymous |url=https://theanarchistlibrary.org/library/anonymous-anarchism-and-nationalism |title=Anarchism and Nationalism |date=1970 |language=en}}</ref> Madalas gamitin ng mga tradisyonal na partidong pampolitika—maging ng tinatawag na "kaliwang" grupo—ang mga kilusang pambansang pagpapalaya para lamang sa sarili nilang ambisyon na makamit at mapanatili ang kapangyarihan ng estado<ref name=":6" />. Sa sandaling maupo sa puwesto ang isang bagong pamahalaan, muli nitong pinapalakas ang mga pambansang hangganan at militarismo, na nagreresulta pa rin sa kawalan ng tunay na kalayaan.<ref name=":6" /> Dahil dito, hayagang tinatanggihan ng anarkismo ang nasyonalismo at anumang rebolusyon na naglalayon lamang na magpalit ng mga pinuno o magtatag ng bagong naghaharing uri.<ref name=":6" /> Ang tunay na sagot ng anarkismo laban sa [[imperyalismo]] ay hindi ang pagtatayo ng mga reaksyonaryong rehimeng nasyonalista, kundi ang isang pandaigdigang rebolusyong panlipunan.<ref name=":6" /> Nilalayon nitong tuluyang gibain ang lahat ng artipisyal na pambansa, [[Relihiyon|relihiyoso]], at rasyal na harang na naghihiwalay sa mga manggagawa at mamamayan ng mundo.<ref name=":6" /> === Pamahalaang sosyalista === Nagkakaiba ang [[sosyalismo]] at anarkismo sa isang pangunahing usapin: ang pangangailangan ng isang estado. Ipinapalagay ng pananaw ng sosyalismo na ang paggamit at pamamahagi ng mga yaman ng lipunan ay dapat kontrolin at planuhin ng isang pamahalaang halal ng mamamayan upang magsilbing kasangkapan ng [[katarungan]]. Umaasa ang mga sosyalista sa sentral na kapangyarihang ito at sa sentralisadong pagpaplano upang pangasiwaan ang produksyon at makatarungang maipamahagi ang kayamanan sa buong lipunan. Sa kabilang banda, itinuturing ng mga anarkista na ang anumang sentralisadong pamahalaan ay likas na mapaniil at nakasasama sa [[pag-unlad]] ng sangkatauhan. Ang anarkismo ay hayagang tumututol sa awtoridad ng estado at sa halip ay nagtataguyod ng ganap na sariling pamamahala. Naniniwala ang mga anarkista na ang lipunan ay dapat organisahin batay lamang sa kusang-loob na pagsang-ayon ng mga tao at sa malalayang samahang [[boluntaryo]], na tuluyang nag-aalis sa mga mapamilit na hirarkiyang ginagamit ng isang sosyalistang estado. Sa tradisyon ng o sosyalismo ng estado, naniniwala silang kailangang gamitin ang kontrol ng gobyerno upang pamahalaan ang produksyon, [[yaman]], at mga ari-arian para sa publiko. Ayon sa makasaysayang sanaysay na ''State Socialism and Anarchism'' ni Benjamin Tucker,<ref>{{Cite web |last=Tucker |first=Benjamin R. |date=1888 |title=STATE SOCIALISM AND ANARCHISM: How Far They Agree, and Wherein They Differ |url=https://cooperative-individualism.org/tucker-benjamin_state-socialism-and-anarchism-1888.pdf |access-date=Agosto 2, 2026 |website=cooperative-individualism.org |language=en}}</ref> ang sistemang ito ay naglalayong gawing isang malawak na burukrasya ang nasyon kung saan ang estado ang nag-iisang tagapamahala ng industriya upang tuluyang burahin ang kapitalistang kompetisyon. Para sa mga sosyalista, ang awtoridad ng pamahalaan ay isang pansamantala ngunit kinakailangang hakbang upang protektahan ang mga manggagawa at ipatupad ang pagkakapantay-pantay. Sa kabilang banda, tahasang tinatanggihan ng anarkismo ang argumentong ito at itinuturing ang estado bilang ugat ng kawalan ng [[kalayaan]]. Sa [[Akademikong larangan|akademikong]] pagsusuri,<ref>{{Cite journal |last=Shaffer |first=Kirwin |date=2023-01-02 |title=Anarchists vs. the State: As Latin America swings left, activists keep alive a long anarchist tradition of critiquing the limits of state power. For them, the real alternatives are in communities, workplaces, and the streets. |url=https://doi.org/10.1080/10714839.2023.2184080 |journal=NACLA Report on the Americas |language=en |volume=55 |issue=1 |pages=74–81 |doi=10.1080/10714839.2023.2184080 |issn=1071-4839}}</ref> ang mga anarkista ay mahigpit na sumasalungat sa kahit anong uri ng hirarkikong na pamahalaan. Naniniwala sila na kapag ang kapangyarihan ay ibinigay sa isang sosyalistang estado, ang burukrasya nito ay likas na magiging mapaniil at hindi kusang maglalaho. Sa halip na dumaan sa pamahalaan, isinusulong ng anarkismo ang agarang pagbuo ng lipunan mula sa ibaba pataas (''bottom-up'') sa pamamagitan ng mga boluntaryong unyon at malayang kooperasyon ng mga tao. === Teokrasya === Ang [[teokrasya]] at anarkismo ay dalawang magkaibang sistema ng pamamahala. Sa teokrasya, ang pamahalaan ay pinamumunuan ng mga pinuno ng relihiyon at ang mga batas ay ibinabatay sa utos ng [[Diyos]], kung saan may mataas na kontrol ang estado sa buhay at paniniwala ng mga mamamayan. Isang modernong halimbawa nito ay ang [[Apganistan]] sa ilalim ng [[Taliban]], kung saan pinatatakbo ang bansa bilang isang teokratikong estado. Sa [[Kasaysayan ng Pilipinas|kasaysayan naman ng Pilipinas]], masasalamin ang sistemang ito sa tinawag ni [[Marcelo H. del Pilar]] na "''La Frailocracia''" o pamahalaan ng mga [[prayle]] noong [[Imperyong Kastila|rehimeng Espanyol]]. Sa kaniyang mismong akda na ''Frailocracy in the Philippines'' (na inilathala sa Ingles ng [[Pambansang Komisyong Pangkasaysayan]]), masusing idinokumento ang naging kasaysayan ng ugnayan ng relihiyon at estado, kung saan ang mga prayle ang siyang humawak sa tunay na kapangyarihang pampolitika sa kolonya. Sa kabilang banda, ang anarkismo ay ganap na kataliwasan nito dahil tinatanggihan nito ang anumang uri ng gobyerno, pinuno, o relihiyosong awtoridad sa lipunan. Naniniwala ang mga anarkista na kayang mag-organisa ng lipunan ang mga tao sa pamamagitan ng boluntaryong kooperasyon at pagkakapantay-pantay nang walang nagdidiktang estado, na siyang kabaligtaran ng mahigpit na hirarkiya at dogmang ipinatutupad sa sistemang teokratiko. === Pangmaramihang Demokrasya === Bagamat naniniwala ang mga anarkista na hindi nararapat maghari ang kakaunting tao sa lipunan, ay hindi rin nito pinapayagang maghari ang marami sa kakaunting tao. Binibigyang diin nito ang prinsipyo ng malayang pakikisalamuha ng mga tao, kabuuang konsensus, at pakikipag-areglo upang makakuha ng masorganisadong pagkilos sa lipunan. === Kapitalismo at Merkadong Lipunan === Ang kapitalismo ay matagal nang tinututulan ng mga anarkista. Kahit ang mga anarkistang bersyon ng kapitalismo ay hindi katanggap-tanggap dahil pinapanatili nito ang hirarkiya sa pamamagitan ng boluntaryong pang-aalipin at pagpreserba ng pribadong pagmamay-ari ng produksyon na siyang lilikha ng mga taong alipin. Nakasalalay ang buhay sa mga may-ari ng negosyo lalong lalo na sa mga korporasyon at malalaking negosyo. Binansagan itong Makabagong Pyudalismo dahil sa pagkakapareho nitong tema sa pyudal na lipunan na pinamahalaan ng mga panginoong-maylupa. Tinututulan din nito ang pagpapalawak ng merkado na siyang hahantong sa pagbebenta ng bawat katiting ng aspeto ng buhay, kung saan ang pera ang magiging ultimo-sentro ng kapangyarihan sa lipunan. === Awtoritaryang Komunismo (Marxismo-Leninismo-Maoismo) === Malaki ang pagkakaiba ng mga anarkista sa mga komunista. Unang una ay hindi ito sang-ayon sa paggamit ng estado upang makamit ang komunistang lipunan. Tinututulan din nito ang ilan pang mga konsepto tulad ng pagsesentro, diktadurya ng partido, pagmamakabansa, at ang pagsasagrado ng dayalektikong materyal. Sa kasaysayan ng awtoritaryang komunismo at anarkismo, matagal na ang hidwaan nito hindi lamang sa pananaw ngunit pati na sa totoong labanan, sinasabing tinatraydor ng mga komunista ang mga anarkista at pinipigilan ang mga rebolusyon ng mga komyun na kumawala sa pamumuno ng sentral na partido. === Meritokrasya at Kakistokrasya === Ang anarkismo ay hindi naniniwala sa konsepto ng meritokrasya, na dapat pamahalaan ng magagaling ang mga tao, dahil hindi rin pakasiguradong maibibigay nito ang pangakong pag-unlad at maaaring gamitin ang talino sa pagpapanatili sa kanilang pangaabuso sa posisyon at gamitin itong rason para pagtakpan ang korupsyon. Sinasabi na ang paglaganap ng meritokrasyang sistema ay nangyayari sa mga kapitalistang bansa, na siyang sanhi ng lubos na pagod at pagbaba ng tingin ng mag-aaral at trabahador sa kanyang sarili para lang makamit ang karangalan o kita. Minsan nagiging sanhi pa ng malawakang pagpapatiwakal. Sa kaakibat nitong sistema, ang kakistokrasya, ay minsan umuusbong ang realidad nito sa ating sistema na pamumunuan tayo ng mga pinuno na siyang nagpapanggap na magaling ngunit wala palang alam, o hindi marunong sa aspeto ng pamamahala. Minsan, hinahaluan ng iba't ibang klaseng pandurugas at pananamantala hanggang mabulok ang sistema sa pawang na kasinungalingan at ipagpatuloy ang bulok na sistemang ito sa pamamagitan ng pagmamana ng posisyon sa kamag-anak nila gamit ang panlilinlang na pati ang galing at talino nila ay namana o kaparehas din. === Minarkismo === Kahit na ang maliit na impluwensiya ng pamamahala ay tinututulan ng anarkismo sapagkat pinagdududahan nito ang pagkaepektibo nito upang makamit ang ninanais na anarkiya. Ngunit, maspinapaboran ito kaysa sa ibang klaseng pulitikang pananaw lalo na kung ito ay gumagamit ng mga konseptong anarkismo tulad ng Demokratikong Munisipalismo at Demokratikong Kumpederalismo na siyang gumagamit ng ilalim-paangat na pagoorganisa at desisyon. Isang halimbawa ay ang Zapatista ng Chiapas Mexico o kaya naman ang Rojava sa Syria. Ngunit, hindi sapat para sa mga anarkista na basta lamang magkaroon ng pamahalaan na konti ang impluwensiya o pangingielam sa lipunan dahil maaaring umusbong ang sentimyento na palakasin ang pamahalaan, o kaya naman ay magkaroon ng malawakang pagusbong ng panibagong mga abusado sa kapangyarihan na hindi saklaw sa miyembro ng pamahalaan tulad ng mga Mafia, Warlord, Kartel, Oligarko, at mga Gangster. == Tingnan din == * [[Komunismo]] * [[Mutualismo]] * [[Sosyalismo]] == Mga pananda == <references group="nb"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} == Mga talababa == {{Refbegin|30em|indent=yes}} * {{Cite book |last=Marshall |first=Peter |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |publisher=HarperCollins |date=1992 |isbn=978-0-0021-7855-6 |location=London}} * {{Cite encyclopedia |date=2009 |title=Anarchism |encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest |publisher=John Wiley & Sons |location=Oxford |last=Cohn |first=Jesse |editor-last=Ness |editor-first=Immanuel |language=en |pages=1–11 |doi=10.1002/9781405198073.wbierp0039 |isbn=978-1-4051-9807-3}} * {{Cite book |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |date=2018 |publisher=Palgrave Macmillan | language=en |isbn=978-3-3197-5619-6 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Arvidsson |first=Stefan |title=The Style and Mythology of Socialism: Socialist Idealism, 1871–1914 |publisher=Routledge |language=en |date=2017 |isbn=978-0-3673-4880-9 |edition=1st |location=London}} * {{Cite book |last=Otero |first=Carlos Peregrín |title=Noam Chomsky: Critical Assessments |publisher=Routledge |language=en |date=1994 |isbn=978-0-4150-1005-4 |volume=2–3 |location=London}} * {{Cite book |last=Guérin |first=Daniel |url=http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |title=Anarchism: From Theory to Practice |publisher=Monthly Review Press |date=1970 |isbn=978-0-8534-5128-0 |access-date=16 Pebrero 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200714125723/http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |archive-date=14 Hulyo 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Bates |first=David |title=Political Ideologies |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2017 |isbn=978-0-1987-2785-9 |editor-last=Wetherly |editor-first=Paul |chapter=Anarchism |access-date=28 Pebrero 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&pg=PA128 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111304/https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&pg=PA128 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |date=2015 |title=Black Panther Radical Factionalization and the Development of Black Anarchism |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-black-studies_2015-10_46_7/page/678 |journal=Journal of Black Studies|language=en |location=Thousand Oaks |publisher=SAGE Publishing |volume=46 |issue=7 |pages=678–703 |doi=10.1177/0021934715593053 |jstor=24572914 |s2cid=145663405}} * {{Cite book |last=Long |first=Roderick T. |url=https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |title=The Routledge Companion to Social and Political Philosophy |publisher=Routledge |date=2013 |isbn=978-0-4158-7456-4 |editor-last=Gaud |editor-first=Gerald F. |access-date=28 Pebrero 2019 |editor-last2=D'Agostino |editor-first2=Fred |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085833/https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |archive-date=9 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite web |date=2019 |title=Definition of Anarchism |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111728/https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |archive-date=18 Pebrero 2021 |access-date=28 Pebrero 2019 |website=Merriam-Webster |language=en |ref={{Sfnref|Merriam-Webster|2019}}}} * {{Cite book |last=Sylvan |first=Richard |title=A Companion to Contemporary Political Philosophy |date=2007 |publisher=Blackwell Publishing |isbn=978-1-4051-3653-2 |editor-last=Goodin |editor-first=Robert E. |edition=2 |series=Blackwell Companions to Philosophy |volume=5 |chapter=Anarchism |editor-last2=Pettit |editor-first2=Philip |editor-last3=Pogge |editor-first3=Thomas |language=en}} * {{Cite book |last=Joll |first=James |language=en |title=The Anarchists |publisher=Harvard University Press |date=1964 |oclc=65683373}} * {{Cite book |last=Carlson |first=Andrew R. |title=Anarchism in Germany; Vol. 1: The Early Movement |url=https://archive.org/details/anarchismingerma0001carl |language=en |publisher=Scarecrow Press |date=1972 |isbn=978-0-8108-0484-5 |location=Metuchen, New Jersey}} * {{Cite news |last=Kahn |first=Joseph |date=5 Agosto 2000 |title=Anarchism, the Creed That Won't Stay Dead; The Spread of World Capitalism Resurrects a Long-Dormant Movement |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2000/08/05/arts/anarchism-creed-that-won-t-stay-dead-spread-world-capitalism-resurrects-long.html |url-access=subscription |page=B9 |issn=0362-4331|language=en}} * {{Citation |last=Baker |first=Zoe |title=Means and Ends: The Revolutionary Practice of Anarchism in Europe and the United States |date=2023 |place=Edinburgh |publisher=AK Press |isbn=978-1-84935-498-1|language=en}} * {{Cite book |last=Nettlau |first=Max |language=en|title=A Short History of Anarchism |publisher=Freedom Press |date=1996 |isbn=978-0-9003-8489-9}} * {{Cite book |last=Ward |first=Colin |url=https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |title=Anarchism: A Very Short Introduction |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2004 |isbn=978-0-1928-0477-8 |location=Oxford |author-mask=2 |access-date=12 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304153805/https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |archive-date=4 Marso 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Goodway |first=David |language=en |title=Anarchist Seeds Beneath the Snow |publisher=Liverpool Press |date=2006 |isbn=978-1-8463-1025-6}} * {{Cite book |last=Skirda |first=Alexandre |title=Facing the Enemy: A History of Anarchist Organization From Proudhon to May 1968 |url=https://archive.org/details/facingenemyhisto0000skir |publisher=AK Press|language=en |date=2002 |isbn=978-1-9025-9319-7}} * {{Cite book |last=Fernández |first=Frank |title=Cuban Anarchism: The History of A Movement |publisher=Sharp Press |date=2009 |orig-date=2001|language=en}} * {{Cite book |last=Morris |first=Christopher W. |url=https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |title=An Essay on the Modern State |publisher=Cambridge University Press |date=2002 |isbn=978-0-5215-2407-0 |access-date=15 Setyembre 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115214335/https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |archive-date=15 Enero 2021 |url-status=live}} * {{Cite journal |last=Osgood |first=Herbert L. |date=Marso 1889 |title=Scientific Anarchism |journal=Political Science Quarterly|language=en |publisher=The Academy of Political Science |volume=4 |issue=1 |pages=1–36 |doi=10.2307/2139424 |jstor=2139424}} * {{Cite book |last=Newman |first=Michael |title=Socialism: A Very Short Introduction |url=https://archive.org/details/socialismverysho0000newm |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1928-0431-0 |language=en |location=Oxford}} * {{Cite book |last=Morris |first=Brian |title=Anthropology, Ecology, and Anarchism: A Brian Morris Reader |url=https://archive.org/details/anthropologyecol0000bria |publisher=PM Press|language=en |others=Marshall, Peter |date=2015 |isbn=978-1-6048-6093-1 |edition=illustrated |location=Oakland |author-mask=2}} * {{Cite book |last=Walter |first=Nicholas |title=About Anarchism |publisher=Freedom Press |date=2002 |isbn=978-0-9003-8490-5 |location=London|language=en}} * {{Cite book |last=Jennings |first=Jeremy |title=Contemporary Political Ideologies |publisher=Pinter |date=1993 |isbn=978-0-8618-7096-7 |editor-last=Eatwell |editor-first=Roger |location=London |pages=127–146 |chapter=Anarchism |editor-last2=Wright |editor-first2=Anthony|language=en}} * {{Cite book |last1=Gay |first1=Kathlyn |title=Encyclopedia of Political Anarchy |url=https://archive.org/details/encyclopediaofpo0000gayk |last2=Gay |first2=Martin |publisher=ABC-CLIO |date=1999 |isbn=978-0-8743-6982-3|language=en}} * {{Cite encyclopedia |date=2008 |title=Anarcho-capitalism |encyclopedia=The Encyclopedia of Libertarianism |publisher=SAGE; Cato Institute|language=en|url=https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&pg=PT51 |access-date=2 Setyembre 2020 |editor-last=Hamowy |editor-first=Ronald |pages=13–14 |doi=10.4135/9781412965811.n8 |isbn=978-1-4129-6580-4 |oclc=191924853 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111721/https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&pg=PT51 |archive-date=18 February 2021 |last1=Morris |first1=Andrew |url-status=live |url-access=subscription}} * {{Cite book |last=Johnson |first=Charles |title=Anarchism/Minarchism: Is a Government Part of a Free Country? |publisher=Ashgate Publishing|language=en |date=2008 |isbn=978-0-7546-6066-8 |editor-last=Long |editor-first=Roderick T. |pages=155–188 |chapter=Liberty, Equality, Solidarity Toward a Dialectical Anarchism |editor-last2=Machan |editor-first2=Tibor R.}} * {{Cite book |last=Franks |first=Benjamin |title=The Oxford Handbook of Political Ideologies |url=https://archive.org/details/oxfordhandbookof0000unse_k5b8 |date=Agosto 2013 |publisher=[[Oxford University Press]] |editor-last=Freeden |editor-first=Michael |pages=[https://archive.org/details/oxfordhandbookof0000unse_k5b8/page/385 385]–404 |chapter=Anarchism |doi=10.1093/oxfordhb/9780199585977.013.0001 |isbn=978-0-19-958597-7 |editor-last2=Stears |editor-first2=Marc|language=en}} * {{Cite book |last=McLaughlin |first=Paul |title=Anarchism and Authority: A Philosophical Introduction to Classical Anarchism |publisher=Ashgate|language=en |date=2007 |isbn=978-0-7546-6196-2 |location=Aldershot}} * {{Cite journal |last=Jun |first=Nathan |date=Setyembre 2009 |title=Anarchist Philosophy and Working Class Struggle: A Brief History and Commentary |url=https://philarchive.org/rec/JUNAPA-2 |journal=WorkingUSA |language=en |volume=12 |issue=3 |pages=505–519 |doi=10.1111/j.1743-4580.2009.00251.x |issn=1089-7011}} * {{Cite book |last1=McLean |first1=Iain |url=https://archive.org/details/oxfordconcisedic00iain |title=The Concise Oxford Dictionary of Politics |last2=McMillan |first2=Alistair |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2003 |isbn=978-0-1928-0276-7 |url-access=registration|language=en}} * {{Cite journal |last=Gabardi |first=Wayne |date=1986 |title=Anarchism. By David Miller. (London: J. M. Dent and Sons, 1984. pp. 216 [pagsur ng aklat]) |url=https://archive.org/details/sim_american-political-science-review_1986-03_80_1/page/300 |journal=American Political Science Review |volume=80 |issue=1 |pages=300–302 |doi=10.2307/1957102 |jstor=446800 |s2cid=151950709|language=en}} * {{Cite encyclopedia |date=2003 |title=Anarchism |encyclopedia=The Blackwell Dictionary of Modern Social Thought |publisher=Blackwell Publishing|language=en |location=Malden, Massachusetts |url=https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&pg=PA12 |access-date=15 Agosto 2020 |last=Ostergaard |first=Geoffrey |editor-last=Outhwaite |editor-first=William |edition=2nd |isbn=978-0-6312-2164-7 |oclc=49704935 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418004719/https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&pg=PA12 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last1=Harrison |first1=Kevin |url=https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |title=Understanding Political Ideas and Movements |last2=Boyd |first2=Tony |publisher=Manchester University Press |date=2003 |isbn=978-0-7190-6151-6 |access-date=7 Marso 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308074910/https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |archive-date=8 Marso 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Brooks |first=Frank H. |title=The Individualist Anarchists: An Anthology of Liberty (1881–1908) |publisher=Transaction Publishers |date=1994 |isbn=978-1-5600-0132-4|language=en}} * {{harvc |last=Backes |first=Uwe |c=Left-Wing Extremism: The Conceptual Dimension |in=Zúquete |year=2023a |pp=3–22|language=en}} * {{harvc |last=Krüusselmann |first=Katharina |last2=Weggemans |first2=Daan |c=Radicalization and Left-Wing Extremism |in=Zúquete |year=2023a |pp=55–68|language=en}} * {{Cite book |editor-last=Zúquete |editor-first=José Pedro |title=The Palgrave Handbook of Left-Wing Extremism |date=2023a |publisher=Palgrave Macmillan |volume=1 |isbn=978-3-031-30896-3|language=en}} * {{Cite book |last=Marshall |first=Peter | language=en |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |url=https://archive.org/details/Demanding_the_impossible_9781604862706 |publisher=PM Press |date=1993 |isbn=978-1-6048-6064-1 |location=Oakland, California |author-mask=2}} * {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |title=Anarchist Voices: An Oral History of Anarchism in America |url=https://archive.org/details/anarchistvoiceso0000avri |publisher=Princeton University Press |date=1996 |isbn=978-0-6910-4494-1|language=en}} * {{Cite journal |last1=Angelbeck |first1=Bill |last2=Grier |first2=Colin |date=2012 |title=Anarchism and the Archaeology of Anarchic Societies: Resistance to Centralization in the Coast Salish Region of the Pacific Northwest Coast |url=https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |url-status=live |journal=Current Anthropology |volume=53 |issue=5 |pages=547–587 |doi=10.1086/667621 |s2cid=142786065 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180721142558/https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |archive-date=21 Hulyo 2018 |access-date=24 Hunyo 2021 | language=en |s2cid-access=free |issn=0011-3204}} * {{Cite book |last=Egoumenides |first=Magda |url=https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |title=Philosophical Anarchism and Political Obligation |publisher=Bloomsbury Publishing|language=en |date=2014 |isbn=978-1-4411-2445-6 |location=New York |access-date=21 Pebrero 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111334/https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Klosko |first=George |url=https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |title=Political Obligations |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1995-5104-0 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124033632/https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |archive-date=24 Nobyembre 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Wilbur |first=Shawn |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Mutualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Miller |first=David |url=https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |title=The Blackwell Encyclopaedia of Political Thought |publisher=Wiley|language=en |date=1991 |isbn=978-0-6311-7944-3 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818145221/https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |archive-date=18 Agosto 2020 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Pierson |first=Christopher |url=https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&pg=PA187 |title=Just Property: Enlightenment, Revolution, and History |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2013 |isbn=978-0-1996-7329-2 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210316125550/https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&pg=PA187 |archive-date=16 Marso 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Morris |first=Brian |url=https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |title=Bakunin: The Philosophy of Freedom |publisher=Black Rose Books |date=1993 |isbn=978-1-8954-3166-7 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225175003/https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |archive-date=25 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Shannon |first=Deric |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=91–106 |chapter=Anti-Capitalism and Libertarian Political Economy |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Heywood |first=Andrew |language=en|url=https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&pg=PA146 |title=Political Ideologies: An Introduction |publisher=Macmillan International Higher Education |date=2017 |isbn=978-1-1376-0604-4 |edition=6 |access-date=13 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111410/https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&pg=PA146 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Bakunin |first=Mikhail |title=Statism and Anarchy |url=https://archive.org/details/statismanarchy0000baku |publisher=Cambridge University Press |date=1990 |isbn=978-0-5213-6182-8 |editor-last=Shatz |editor-first=Marshall |series=Cambridge Texts in the History of Political Thought |location=Cambridge, England |translator-last=Shatz |translator-first=Marshall |doi=10.1017/CBO9781139168083 |lccn=89077393 |oclc=20826465|language=en |orig-date=1873}} * {{Cite book |last=Mayne |first=Alan James |url=https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&pg=PA131 |title=From Politics Past to Politics Future: An Integrated Analysis of Current and Emergent Paradigms |publisher=Greenwood Publishing Group |date=1999 |isbn=978-0-2759-6151-0 |access-date=20 Setyembre 2010|language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418013303/https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&pg=PA131 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Turcato |first=Davide |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Anarchist Communism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=Anarchism: a Documentary History of Libertarian Ideas: from Anarchy to Anarchism |url=https://archive.org/details/anarchismdocumen0000unse |publisher=Black Rose Books |date=2005 |isbn=978-1-5516-4250-5 |location=Montréal|language=en}} * {{Cite book |last=Pernicone |first=Nunzio |url=https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |title=Italian Anarchism, 1864–1892 |publisher=Princeton University Press |date=2009 |isbn=978-0-6916-3268-1 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200819161516/https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |archive-date=19 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite journal |last=Levy |first=Carl |date=8 Mayo 2011 |title=Social Histories of Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |volume=4 |issue=2 |pages=1–44 |doi=10.1353/jsr.2010.0003 |issn=1930-1197 |s2cid=144317650|language=en}} * {{Cite book |last=Van der Walt |first=Lucien |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |pages=249–264 |chapter=Syndicalism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Ryley |first=Peter |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=225–236 |chapter=Individualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite news |last=Imrie |first=Doug |date=1994 |title=The Illegalists |url=http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908072801/http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-date=8 Setyembre 2015 |access-date=9 Disyembre 2010 |work=Anarchy: A Journal of Desire Armed |language=en}} * {{Cite book |last=Parry |first=Richard |url=https://archive.org/details/bonnotgang0000parr |title=The Bonnot Gang |publisher=Rebel Press |date=1987 |isbn=978-0-9460-6104-4 |url-access=registration|language=en}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |author-mask=2 |date=2018 |title=Contemporary Anarchist and Anarchistic Movements |journal=Sociology Compass |publisher=Wiley |volume=12 |issue=6 |article-number=e12582 |doi=10.1111/soc4.12582 |issn=1751-9020|language=en}} * {{Cite web |last=Coutinho |first=Steve |date=3 Marso 2016 |title=Zhuangzi |url=http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303175106/http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=5 Marso 2019 |publisher=Internet Encyclopedia of Philosophy |language=en}} * {{Cite journal |last=Crone |first=Patricia |date=2000 |title=Ninth-Century Muslim Anarchists |url=https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |journal=Past & Present |issue=167 |pages=3–28 |doi=10.1093/past/167.1.3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200828210845/https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |archive-date=28 Agosto 2020 |access-date=3 Enero 2022|language=en}} * {{Cite book |last=Dodson |first=Edward |title=The Discovery of First Principles |publisher=Authorhouse |date=2002 |isbn=978-0-5952-4912-1 |volume=2|language=en}} * {{Cite book |last=Thomas |first=Paul |language=en |title=Karl Marx and the Anarchists |publisher=Routledge & Kegan Paul |date=1985 |isbn=978-0-7102-0685-5 |location=London}} * {{Cite book |url=https://archive.org/details/historyofterrori00grar |title=The History of Terrorism: From Antiquity to Al-Quaeda |publisher=University of California Press|language=en |date=2007 |isbn=978-0-5202-4709-3 |editor-last=Chaliand |editor-first=Gerard |location=Berkeley; Los Angeles; London |oclc=634891265 |editor-last2=Blin |editor-first2=Arnaud |url-access=registration}} * {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=325–342 |chapter=Anarchism and the First International |author-mask=2 |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{Cite journal |last=Anderson |first=Benedict |date=2004 |title=In the World-Shadow of Bismarck and Nobel |url=http://newleftreview.org/II/28/benedict-anderson-in-the-world-shadow-of-bismarck-and-nobel |journal=New Left Review|language=en |volume=2 |issue=28 |pages=85–129 |article-number=2519 |doi=10.64590/q8k |archive-url=https://web.archive.org/web/20151219130121/http://newleftreview.org/II/28/benedict-anderson-in-the-world-shadow-of-bismarck-and-nobel |archive-date=19 Disyembre 2015 |access-date=7 Enero 2016 |url-access=subscription}} * {{Cite journal |last1=Lutz |first1=James M. |last2=Ulmschneider |first2=Georgia Wralstad |date=2019 |title=Civil Liberties, National Security and U.S. Courts in Times of Terrorism |journal=Perspectives on Terrorism |volume=13 |issue=6 |pages=43–57 |jstor=26853740|language=en}} * {{Cite book |last=Bantman |first=Constance |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=371–388 |chapter=The Era of Propaganda by the Deed |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=m7BhDwAAQBAJ&pg=PA372}} * {{Cite book |last=Moya |first=Jose C. |title=In Defiance of Boundaries: Anarchism in Latin American History |publisher=University Press of Florida |others=Kirwin R. Shaffer |date=2015 |isbn=978-0-8130-5138-3 |editor-last=Laforcade |editor-first=Geoffroy de |chapter=Transference, culture, and critique The Circulation of Anarchist Ideas and Practices |access-date=6 Marso 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=ikt6AQAACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085903/https://books.google.com/books?id=ikt6AQAACAAJ |archive-date=9 Agosto 2020|language=en |url-status=live}} * {{Cite book |last=Laursen |first=Ole Birk |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=149–168 |chapter=Anti-Imperialism |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Nomad |first=Max |title=Revolutionary Internationals 1864–1943 |publisher=Stanford University Press|language=en |date=1966 |isbn=978-0-8047-0293-5 |editor-last=Drachkovitch |editor-first=Milorad M. |page=88 |chapter=The Anarchist Tradition}} * {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |language=en |publisher=AK Press |date=2006 |isbn=978-1-9048-5948-2 |location=Stirling |author-mask=2|title=The Russian Anarchists|url=https://archive.org/details/bwb_KT-771-669 }} * {{Cite book |last=Bolloten |first=Burnett |language=en |title=The Spanish Civil War: Revolution and Counterrevolution |url=https://archive.org/details/spanishcivilwarr0000boll_z8t8 |publisher=University of North Carolina Press |date=1984 |isbn=978-0-8078-1906-7}} * {{Cite journal |last=Harmon |first=Christopher C. |date=2011 |title=How Terrorist Groups End: Studies of the Twentieth Century |journal=Connections|language=en |volume=10 |issue=2 |pages=51–104 |jstor=26310649}} * {{Cite book |last=Rupert |first=Mark |url=https://archive.org/details/globalizationint00rupe |title=Globalization and International Political Economy |publisher=Rowman & Littlefield Publishers|language=en |date=2006 |isbn=978-0-7425-2943-4 |location=Lanham}} * {{Cite book |last=Evren |first=Süreyyya |language=en |title=Post-Anarchism: A Reader |url=https://archive.org/details/postanarchismrea0000unse |publisher=Pluto Press |date=2011 |isbn=978-0-7453-3086-0 |editor-last=Rousselle |editor-first=Duane |pages=[https://archive.org/details/postanarchismrea0000unse/page/1 1]–19 |chapter=How New Anarchism Changed the World (of Opposition) after Seattle and Gave Birth to Post-Anarchism |editor-last2=Evren |editor-first2=Süreyyya }} * {{Cite book |last=Honeywell |first=C. |url=https://books.google.com/books?id=qzKOzQEACAAJ |title=Anarchism |publisher=Wiley |date=2021 |isbn=978-1-5095-2390-0 |series=Key Concepts in Political Theory |access-date=13 Agosto 2022|language=em}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Leonard |author-mask=2 |date=2010 |title=Hakim Bey and Ontological Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |location=East Lansing |publisher=Michigan State University Press|language=en |volume=4 |issue=2 |pages=109–137 |doi=10.1353/jsr.2010.0009 |jstor=41887660 |s2cid=143304524}} * {{Cite book |last=Ramnath |first=Maia |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Non-Western Anarchisms and Postcolonialism |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{cite book|last=Pernicone|first=Nunzio|year=1993|title=Italian Anarchism, 1864–1892|publisher=Princeton University Press|isbn=0691056927|lccn=92-46661}} * {{Cite book|last=Pengam|first=Alain|chapter=Anarcho-Communism|editor-last1=Ribel|editor-first1=Maximilien|editor-last2=Crump|editor-first2=John|year=1987|title=Non-Market Socialism in the Nineteenth and Twentieth Centuries|publisher=Palgrave Macmillan|chapter-url=https://books.google.com/books?id=dqmvCwAAQBAJ&q=anarcho-communism+stateless+communism&pg=PA60|pages=60–82|doi=10.1007/978-1-349-18775-1_4|isbn=978-1349187751|language=en}} * {{cite encyclopedia |editor1-last=Ball |editor1-first=Terence |editor2-last=Dagger |editor2-first=Richard |date=2019 |orig-date=1999 |url=https://www.britannica.com/topic/communism |title=Communism |edition=revised |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=10 Hunyo 2020|language=en }} * {{cite book |last=Steele |first=David |title=From Marx to Mises: Post-Capitalist Society and the Challenge of Economic Calculation |publisher=Open Court Publishing Company|language=en |year=1992 |isbn=978-0-87548-449-5}} * {{cite book|chapter=Anarchism and Markets|last=Carson|first=Kevin|year=2018|location=Leiden|publisher=Brill|editor-first=Nathan|editor-last=Jun|title=Brill's Companion to Anarchism and Philosophy|isbn=978-90-04-35689-4|pages=81–119|doi=10.1163/9789004356894_005|url=https://brill.com/view/title/35861|language=en}} * {{cite book|last=Alexander|first=Robert|title=The Anarchists in the Spanish Civil War|isbn=1-85756-400-6|location=[[Londres]]|publisher=Janus|year=1999|oclc=43717219|url=https://libcom.org/history/anarchists-spanish-civil-war-robert-alexander|language=en}} * {{cite book|last=Graham|first=Helen|language=en|year=2002|title=The Spanish Republic at War, 1936–1939|location=[[Cambridge]]|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=0-521-45932-X|oclc=464890766}} * {{cite book|first=Abel|last=Paz|title=Durruti in the Spanish Revolution|url=https://www.akpress.org/durrutiinthespanishrevolution.html|year=2006|orig-year=1996|translator-first=Chuck|translator-last=Morse|language=en|location=[[Edinburgh]]|publisher=AK Press|isbn=1-904859-50-X|lccn=2006920974|oclc=482919277}} {{Refend}} [[Kategorya:Mga ideolohiyang pampolitika]] [[Kategorya:Anarkismo|*]] [[Kategorya:Mga ideolohiyang pang-ekonomiya]] dcxiqhgbthv53j2298lrs3vyx47cm4i 2218547 2218546 2026-08-02T01:26:31Z Jojit fb 38 /* Pamahalaang sosyalista */ 2218547 wikitext text/x-wiki {{About|pilosopiyang pampolitika|ang katayuan ng isang lipunang walang awtoridad|Anarkiya}} [[Talaksan:Black_flag_waving.svg|frame|Itim na watawat ng anarkismo]] Ang '''anarkismo''' ay isang [[Pilosopiyang pampolitika|pilosopiyang pampulitika]] at kilusan na naglalayong buwagin ang lahat ng mga institusyong nagpapatuloy ng [[Awtoritarismo|awtoridad]], pamimilit, o herarkiya, na pangunahing tinututukan ang [[estado]] at [[kapitalismo]]. Isinusulong ng anarkismo ang pagpapalit sa estado ng mga lipunang walang estado at mga kusang-loob na malalayang samahan. Inilalarawan ang anarkismo bilang bahagi ng libertaryong sangay ng kilusang [[Sosyalismo|sosyalista]] (libertaryong sosyalismo).{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}}{{Refn|Sa aklat na ''In Anarchism: From Theory to Practice'' (1970),{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} inilarawan ng historyador na anarkista na si Daniel Guérin ang anarkismo bilang kasingkahulugan ng libertaryang sosyalismo. Isinulat niya na ang anarkismo ay "talagang kasingkahulugan ng sosyalismo. Ang isang anarkista ay pangunahing isang sosyalista na ang layunin ay wakasan ang pagsasamantala ng tao sa kapwa tao. Ang anarkismo ay isa lamang sa mga daloy ng kaisipang sosyalista—ang daloy na ang pangunahing katangian ay ang pagpapahalaga sa kalayaan at ang agarang hangaring buwagin ang estado."{{Sfn|Arvidsson|2017}} Sa kaniyang maraming akda tungkol sa anarkismo, inilalarawan naman ng historyador na si Noam Chomsky ang anarkismo, kasama ng libertaryang Marxismo, bilang libertaryang sangay ng sosyalismo.{{Sfn|Otero|1994|p=617}}|group=nb|name=nb1}} Bagaman matatagpuan ang mga bakas ng mga ideyang anarkista sa buong kasaysayan, umusbong ang makabagong anarkismo noong [[Panahon ng Kaliwanagan]]. Sa huling kalahati ng [[Ika-19 na dantaon|ika-19 na]] [[Ika-19 na dantaon|dantaon]] at sa mga unang dekada ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], umunlad ang kilusang anarkista sa maraming bahagi ng daigdig at nagkaroon ng mahalagang papel sa pakikibaka ng mga [[manggagawa]] para sa kanilang paglaya. Sa panahong ito, nabuo ang iba't ibang paaralan ng kaisipang anarkista. Nakibahagi ang mga anarkista sa ilang mga rebolusyon, lalo na sa [[Komuna ng Paris]], [[Digmaang Sibil sa Rusya]], at [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], na ang pagwawakas ay nagmarka rin sa pagtatapos ng klasikal na panahon ng anarkismo. Sa mga huling dekada ng ika-20 dantaon at pagpasok ng ika-21 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista at lumawak ang katanyagan at impluwensiya nito sa loob ng mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa digmaan, at laban sa globalisasyon. Gumagamit ang mga anarkista ng iba't ibang pamamaraan upang isulong ang pagbabagong panlipunan, na karaniwang inuuri bilang [[rebolusyonaryo]] o ebolusyonaryo, bagaman madalas na nagsasapawan ang dalawa at naipapakita sa sari-saring taktika. Karaniwang pinapaboran ng mga ebolusyonaryong pamamaraan ang unti-unti at madalas ay di-marahas na pagbabago, samantalang layunin ng mga rebolusyonaryong pamamaraan na wasakin ang mga mapaniil na estado at institusyon. Maraming aspekto ng kabihasnang pantao ang naimpluwensiyahan ng teorya, kritika, at praktika ng anarkismo. == Etimolohiya, terminolohiya, at kahulugan == [[File:Proudhon_jeune.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Proudhon_jeune.jpg|thumb|Si Pierre-Joseph Proudhon ang unang pilosopong pampolitika na tinawag ang sarili bilang anarkista{{Sfn|Kahn|2000}}<ref name="Merriman2">Merriman, John M. (2009). ''How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror''. New Haven: Yale University Press. p. 42. {{ISBN|9780300217933}}.</ref><ref name="Leier2">Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}.</ref>]] Ang etimolohikal na pinagmulan ng salitang anarkismo ay mula sa Sinaunang [[Wikang Griyego|Griyegong]] ''anarkhia'' (ἀναρχία), na nangangahulugang "walang pinuno" o "walang namumuno". Binubuo ito ng unlaping ''an-'' ("walang") at ng salitang ''arkhos'' ("pinuno" o "tagapamahala"). Ang hulaping ''-ismo'' ay tumutukoy sa isang ideolohikal na kilusan o kaisipan na nagtataguyod ng anarkiya.{{Sfnm|1a1=Bates|1y=2017|1p=128|2a1=Long|2y=2013|2p=217}} Lumitaw ang salitang ''anarchisme'' sa [[wikang Ingles]] noong 1642 at ang ''anarchy'' naman noong 1539; sa mga unang paggamit nito sa Ingles, binibigyang-diin nito ang kahulugan ng kaguluhan o kawalan ng kaayusan.{{Sfnm|1a1=Merriam-Webster|1y=2019|1loc="Anarchism"|2a1=''Oxford English Dictionary''|2y=2005|2loc="Anarchism"|3a1=Sylvan|3y=2007|3p=260}} Sa panahon ng [[Rebolusyong Pranses]], iba't ibang pangkat ang tumawag sa kanilang mga kalaban bilang mga ''anarkista'', bagaman kakaunti sa mga tinawag na ganoon ang may mga pananaw na kahalintulad ng mga sumunod na anarkista. Maraming rebolusyonaryo noong ika-19 na dantaon, gaya nina William Godwin (1756–1836) at Wilhelm Weitling (1808–1871), ang nag-ambag sa mga doktrinang anarkista ng susunod na salinlahi, subalit hindi nila ginamit ang mga katawagang ''anarkista'' o ''anarkismo'' upang ilarawan ang kanilang sarili o ang kanilang mga paniniwala.{{Sfn|Joll|1964|pp=27–37}}{{Sfn|Carlson|1972|pp=22–23}} Ang unang pilosopong pampolitika na tumawag sa kaniyang sarili bilang isang anarkista (Pranses: ''anarchiste'') at nagbigay sa salitang ito ng positibong kahulugan ay si Pierre-Joseph Proudhon (1809–1865).{{Sfn|Kahn|2000}}<ref name="Merriman2" /><ref name="Leier">Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}. (sa Ingles)</ref> Ayon sa ilang historyador, umusbong ang kilusang anarkista sa pagitan ng panahon ni Proudhon at ng Kongresong Saint-Imier noong 1872, bagaman may magkakaibang pananaw ang mga historyador hinggil dito.{{Sfn|Baker|2023|p=40-43}} Mula noong [[dekada 1890]], at nagsimula sa [[Pransiya]],{{Sfn|Nettlau|1996|p=162}} ang salitang ''libertaryanismo'' ay madalas gamitin bilang kasingkahulugan ng anarkismo;{{Sfn|Guérin|1970|loc="The Basic Ideas of Anarchism"}} hanggang sa kasalukuyan, karaniwan pa rin ang ganitong paggamit sa labas ng [[Estados Unidos]].{{Sfnm|1a1=Ward|1y=2004|1p=62|2a1=Goodway|2y=2006|2p=4|3a1=Skirda|3y=2002|3p=183|4a1=Fernández|4y=2009|4p=9}} Gayunman, sa ilang gamit, ang libertaryanismo ay tumutukoy lamang sa [[Indibidwalismo|indibiduwalistang]] pilosopiya ng [[malayang pamilihan]], at ang anarkismo ng malayang merkado ay mas tiyak na tinatawag na libertaryang anarkismo.{{Sfn|Morris|2002|p=61}} Bagaman ang katawagang libertaryanismo ay matagal nang halos kasingkahulugan ng anarkismo,{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6}} ang kahulugan nito ay naging mas malabo sa paglipas ng panahon dahil sa pag-angkin dito ng iba't ibang pangkat na may magkakaibang [[ideolohiya]],{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} kabilang ang Bagong Kaliwa at ang mga tagapagtaguyod ng libertaryang Marxismo, na hindi inuugnay ang kanilang sarili sa mga awtoritaryang sosyalista o sa isang partidong banguwardismo, gayundin ang mga radikal na [[Liberalismo|liberal]] sa usaping pangkultura na pangunahing nakatuon sa mga [[kalayaang sibil]].{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Dahil dito, may ilang anarkista ang mas pinipiling gamitin ang katawagang libertaryang sosyalismo{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}} upang maiwasan ang mga negatibong kahulugang ikinakabit sa salitang ''anarkismo'' at upang bigyang-diin ang kaugnayan nito sa sosyalismo.{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Sa pangkalahatan, ginagamit ang anarkismo upang tukuyin ang kontra-awtoritaryang sangay ng kilusang sosyalista.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=104}}{{Refn|group=nb|name=nb1}} Karaniwan itong inihahambing sa mga anyo ng sosyalismo na nakasentro sa estado o ipinapataw mula sa itaas.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Karaniwang binibigyang-diin ng mga iskolar ng anarkismo ang sosyalistang katangian ng anarkismo{{Sfn|Newman|2005|p=15}} at tinutuligsa ang mga pagtatangkang paghiwalayin ang dalawa bilang magkasalungat na ideolohiya.{{Sfn|Morris|2015|p=64}} May ilang iskolar ding naglalarawan sa anarkismo bilang may maraming impluwensiya mula sa liberalismo,{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} at bilang kapuwa liberal at sosyalista, bagaman higit na sosyalista.{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Samantala, maraming iskolar ang tumatangging ituring na isang anyo ng anarkismo ang anarko-kapitalismo, sapagkat para sa kanila ay hindi nito wastong nauunawaan ang mga pangunahing simulain ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}}{{Refn|Ayon kay Herbert L. Osgood, ang anarkismo ang "pinakasukdulang kabaligtaran" ng awtoritaryang komunismo at sosyalismong nakasentro sa estado.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Ayon naman kay Peter Marshall, "sa pangkalahatan, mas malapit ang anarkismo sa sosyalismo kaysa sa liberalismo. ... Malaking bahagi ng anarkismo ay kabilang sa kampo ng sosyalismo, bagaman mayroon din itong ilang impluwensiya mula sa liberalismo. Hindi ito maaaring ipailalim lamang sa sosyalismo, at mas mainam itong ituring bilang isang hiwalay at natatanging doktrina."{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Ayon kay Jeremy Jennings, "mahirap hindi mapagpasyahan na ang mga ideyang ito"—na tumutukoy sa anarko-kapitalismo—"ay tinatawag lamang na anarkista dahil sa maling pag-unawa sa kung ano ang anarkismo." Dagdag pa niya, "ang anarkismo ay hindi nagtataguyod ng lubos na walang hadlang na kalayaan ng indibidwal (na tila pinaniniwalaan ng mga 'anarko-kapitalista'); sa halip, gaya ng nakita na natin, itinataguyod nito ang pagpapalawak ng [[indibidwalidad]] at ng pamayanan."{{Sfn|Morris|2015|p=64}} Isinulat naman ni Nicolas Walter na "ang anarkismo ay nagmula kapuwa sa liberalismo at sosyalismo, sa kasaysayan man at sa ideolohiya. ... Sa isang diwa, nananatiling mga liberal at mga sosyalista ang mga anarkista, at tuwing itinatakwil nila ang mabubuting elemento ng alinman sa dalawa, ipinagkakanulo nila ang mismong anarkismo. ... Kami ay mga liberal, subalit higit pa rito; kami rin ay mga sosyalista, subalit higit pa rito."{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Isinama naman ni Michael Newman ang anarkismo bilang isa sa maraming tradisyon ng sosyalismo, lalo na ang tradisyong higit na nakahanay sa sosyalismo na sinusundan nina Pierre-Joseph Proudhon at Mikhail Bakunin.{{Sfn|Newman|2005|p=15}} Samantala, iginiit ni Brian Morris na "nakalilinlang kapuwa sa konsepto at sa kasaysayan" ang paglikha ng isang mahigpit na paghahati sa pagitan ng sosyalismo at anarkismo.|group=nb}} Bagaman ang pagtutol sa estado ay pangunahing bahagi ng kaisipang anarkista, hindi madaling bigyan ng iisang depinisyon ang anarkismo, sapagkat malawak ang talakayan ng mga iskolar at mga anarkista tungkol dito, at bahagyang magkakaiba ang pag-unawa rito ng iba't ibang tradisyon ng anarkismo.{{Sfn|Long|2013|p=217}}{{Refn|Isang karaniwang depinisyong tinatanggap ng mga anarkista ay ang anarkismo ay isang kalipunan ng mga pilosopiyang pampolitika na tumututol sa awtoridad at hirarkikong organisasyon, kabilang ang [[kapitalismo]], [[nasyonalismo]], ang [[estado]], at lahat ng kaugnay na institusyon, sa pamamalakad ng lahat ng [[ugnayang pantao]], pabor sa isang lipunang nakabatay sa [[desentralisasyon]], [[kalayaan]], at kusang-loob na samahan. Gayunman, binibigyang-diin ng mga iskolar na ang depinisyong ito ay may kaparehong mga kakulangan ng depinisyong nakabatay sa kontra-awtoritaryanismo (isang ''[[a posteriori]]'' na kongklusyon), kontra-etatismo o kontra-estado (sapagkat higit pa rito ang anarkismo),{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1p=166|2a1=Jun|2y=2009|2p=507|3a1=Franks|3y=2013|3pp=386–388}} at etimolohiya (ang simpleng pagwawaksi sa mga namumuno).{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1pp=25–29|2a1=Long|2y=2013|2pp=217}}|group=nb}} Kabilang sa mahahalagang sangkap ng depinisyon nito ang hangarin para sa isang [[Lipunan|lipunang]] walang pamimilit, ang pagtanggi sa aparatong pang-estado, ang paniniwalang likas na kayang mamuhay o umunlad ng tao sa isang lipunang walang pamimilit, at ang mungkahi kung paano maisasakatuparan ang mithiin ng anarkiya.{{Sfn|McLaughlin|2007|pp=25–26}} == Simbolismo == {{multiple image | total_width = 320 | image1 = Anarchy-symbol.svg | caption1 = Simbolong bilog na A | image2 = Circle-A red.svg | caption2 = Naka-istilong Bilog na A na punk | align = right | header = Ang bilog na A (''circle-A'') ay isang sagisag ng anarkismo na kumakatawan sa mga pangunahing simulain nito, kabilang ang kalayaan ng indibidwal at pagtutol sa awtoritaryanismo.<ref>{{Cite web |title=Understanding The Meaning Behind The Anarchist Symbol: Breaking Down The Unconventional Ideals {{!}} ShunSpirit |url=https://shunspirit.com/article/anarchist-symbol-meaning |access-date=12 Disyembre 2025|language=en |website=shunspirit.com}}</ref> }} Mula pa noong ika-19 na dantaon, gumagamit na ang mga anarkista ng ilang sagisag para sa kanilang adhikain, kabilang ang pinakatanyag na bilog na A (''circle-A''), ang itim na watawat, at ang itim na [[pusa]].<ref name="Baillargeon">{{cite book |last1=Baillargeon |first1=Normand |url=https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&q=%22circle+A%22 |title=Order Without Power: An Introduction to Anarchism: History and Current Challenges |date=2013 |publisher=Seven Stories Press |isbn=978-1-60980-472-5 |location=New York |language=en |translator=Mary Foster |access-date=Oktubre 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210922142448/https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&q=%22circle+A%22 |archive-date=Setyembre 22, 2021 |url-status=live |orig-year=2008}}</ref><ref name="An Anarchist FAQ">{{cite book |title=An Anarchist FAQ |publisher=AK Press |year=2008 |isbn=978-1-902593-90-6 |editor-last=Mckay |editor-first=Iain |location=Edinburgh |language=en |chapter=Appendix – The Symbols of Anarchy |oclc=182529204 |chapter-url=https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20201005101602/https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-date=Oktubre 5, 2020}}</ref> Karaniwan din ang mga [[watawat]] na hinati sa dalawang kulay, na kadalasang nakabatay sa itim na watawat, gaya ng pula at itim at itim at lila, na kumakatawan sa anarko-sindikalismo at anarka-[[peminismo]], ayon sa pagkakasunod. Mula noong ikalawang kalahati ng ika-20 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista sa paggamit ng mga bagong sagisag na mas madaling iguhit at mas madaling makilala, na ang pinakatanyag ay ang bilog na A. Mula sa pagsisimula ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], naging higit na laganap ang mga sagisag pangkultura ng anarkismo sa [[kulturang popular]], kasabay ng pag-usbong ng kilusang kontra-[[globalisasyon]] at ng subkulturang [[punk]].<ref name="revival">{{cite journal |last=Williams |first=Leonard |date=Setyembre 2007 |title=Anarchism Revived |journal=New Political Science |volume=29 |issue=3 |pages=297–312 |doi=10.1080/07393140701510160 |s2cid=220354272|language=en}}</ref><ref name="Gordon">{{cite journal |last=Gordon |first=Uri |date=Pebrero 2007 |title=Anarchism reloaded |journal=Journal of Political Ideologies |volume=12 |issue=1 |pages=29–48 |doi=10.1080/13569310601095598 |s2cid=216089196|language=en}}</ref> == Mga paaralan ng kaisipan == Karaniwang hinahati ang mga paaralan ng kaisipan sa anarkismo sa dalawang pangunahing makasaysayang tradisyon: ang panlipunang anarkismo at ang indibiduwalistang anarkismo, dahil sa kanilang magkakaibang pinagmulan, pagpapahalaga, at pag-unlad.{{Sfnm|1a1=McLean|1a2=McMillan|1y=2003|1loc="Anarchism"|2a1=Ostergaard|2y=2003|2p=14|2loc="Anarchism"}} Binibigyang-diin ng indibiduwalistang tradisyon ang negatibong kalayaan sa pamamagitan ng pagtutol sa mga paghihigpit sa malayang indibiduwal, samantalang binibigyang-diin ng panlipunang tradisyon ang positibong [[kalayaan]] sa layuning ganap na mapaunlad ang malayang kakayahan ng lipunan sa pamamagitan ng pagkakapantay-pantay at panlipunang pagmamay-ari.{{Sfn|Harrison|Boyd|2003|p=251}} Sa kronolohikal na pananaw, maaaring hatiin ang anarkismo sa mga klasikong tradisyon noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at sa mga pos-klasikong tradisyon—gaya ng anarka-peminismo, berdeng anarkismo, at pos-anarkismo—na umusbong pagkatapos nito.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=9}} Ang pagbibigay-diin ng anarkismo sa pagtutol sa [[kapitalismo]], pagkakapantay-pantay, at pagpapalawak ng [[pamayanan]] at indibiduwalidad ang nagtatangi rito mula sa anarko-kapitalismo at iba pang uri ng ekonomikong libertaryanismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}} Karamihan sa mga pananaw nito sa [[ekonomiya]] at pilosopiyang legal ay nagpapakita ng mga kontra-awtoritaryo, kontra-estado, libertariyo, at radikal na pagpapakahulugan sa makakaliwa at sosyalistang pulitika,{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} kabilang ang [[kolektibismo]], [[komunismo]], [[Indibidwalismo|indibiduwalismo]], [[Mutualismo|mutuwalismo]], at sindikalismo, bukod sa iba pang mga teoryang pang-ekonomiya ng libertaryang [[sosyalismo]].{{Sfn|Guérin|1970|p=35|loc="Critique of authoritarian socialism"}} Karaniwang inilalagay ang anarkismo sa pinakakaliwang bahagi ng espektrong pampolitika, bagaman marami ang tumututol sa awtoridad ng estado batay sa mga simulain ng kanan, gaya ng mga anarko-kapitalista.{{Sfnm|1a1=Brooks|1y=1994|1p=[https://books.google.com/books?id=gHyUj9HFYBIC&pg=PP15 xi]|1ps=, "Usually considered to be an extreme left-wing ideology".}}<ref name=":1">{{Cite journal |last=Jungkunz |first=Sebastian |date=2019-01-02 |title=Towards a Measurement of Extreme Left-Wing Attitudes |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09644008.2018.1484906 |journal=German Politics |language=en |volume=28 |issue=1 |pages=101–122 |doi=10.1080/09644008.2018.1484906 |issn=0964-4008 |url-access=subscription |s2cid=158624439}}</ref>{{Sfn|Backes|2023a|p=12}}{{Sfn|Krüusselmann|Weggemans|2023a|p=58}} Dahil walang iisang nakapirming kalipunan ng doktrina o natatanging pandaigdigang pananaw ang anarkismo,{{Sfn|Marshall|1993|pp=14–17}} umiral ang maraming uri at tradisyon nito, at malaki ang pagkakaiba-iba ng mga anyo ng anarkiya.{{Sfn|Sylvan|2007|p=262}} Bilang tugon sa sektaryanismo sa loob ng kilusang anarkista, lumitaw ang anarkismo nang walang [[pang-uri]], isang panawagan para sa pagpaparaya at pagkakaisa ng mga anarkista na unang isinulong ni Fernando Tarrida del Mármol noong 1889 bilang tugon sa matitinding pagtatalo hinggil sa teoryang anarkista noong panahong iyon.{{Sfn|Avrich|1996|p=6}} Sa kabila ng kanilang pagkakahiwalay, ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo ay hindi itinuturing na magkakahiwalay na mga entidad kundi mga tendensiya na nagsasalubong at nag-uugnayan sa isa't isa sa pamamagitan ng magkakaparehong simulain, gaya ng awtonomiya, mutuwal na pagtutulungan, pagtutol sa awtoridad, at [[desentralisasyon]].{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=1–6|2a1=Angelbeck|2a2=Grier|2y=2012|2p=551}} Higit pa sa mga partikular na paksyon ng mga kilusang pampolitika ng anarkismo na bumubuo sa anarkismong pampolitika, mayroon ding anarkismong pampilosopiya, na nagsasabing ang estado ay walang moral na pagiging lehitimo, nang hindi kinakailangang tanggapin ang pangangailangan ng isang rebolusyon upang ito ay maalis.{{Sfn|Egoumenides|2014|p=2}} Bilang isang sangay, lalo na ng indibiduwalistang anarkismo,{{Sfnm|1a1=Ostergaard|1y=2003|1p=12|2a1=Gabardi|2y=1986|2pp=300–302}} maaaring tanggapin ng anarkismo pampilosopiya ang pag-iral ng isang pinakamaliit na estado, subalit iginiit nito na walang [[Moralidad|moral]] na tungkulin ang mga [[mamamayan]] na sundin ang pamahalaan kapag ito ay sumasalungat sa awtonomiya ng indibiduwal.{{Sfn|Klosko|2005|p=4}} Maging ang magkakaibang pilosopikal na tradisyon tulad ng Obhetibismo at Kantiyanismo ay nagbigay ng mga argumentong ginamit upang ipagtanggol ang anarkismo pampilosopiya, kabilang ang pagtatanggol ni Robert Paul Wolff sa anarkismo laban sa mga pormal na paraan ng pagbibigay-katwiran sa pagiging lehitimo ng estado.<ref name="sa">{{cite journal |last=Martin |first=Thomas |date=2000 |title=Book Review: In Defense of Anarchism |url=http://library.nothingness.org/articles/SA/en/display/348 |journal=Social Anarchism |issue=27 |access-date=19 Hunyo 2008|language=en}}</ref> Binibigyang-pansin din ng anarkismo ang mga argumentong moral sapagkat may mahalagang papel ang [[etika]] sa pilosopiyang anarkista. Mayroon ding ilang anarkista na yumakap sa paniniwala sa [[Nihilismo|nihilismong]] pampolitika.{{Sfn|Walter|2002|p=52}} === Klasiko === Sa mga klasikong tradisyon ng anarkismo, ang mga unang umusbong ay ang mutuwalismo at indibiduwalistang anarkismo. Sinundan ang mga ito ng mga pangunahing tradisyon ng panlipunang anarkismo, gaya ng kolektibistang anarkismo, anarko-komunismo, at anarko-sindikalismo. Nagkakaiba ang mga tradisyong ito sa kanilang pananaw hinggil sa organisasyon at estrukturang pang-ekonomiya ng kanilang mithiing lipunan.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=2}} Ang mutuwalismo ay isang teoryang pang-ekonomiya noong ika-18 dantaon na pinaunlad bilang teoryang anarkista ni Pierre-Joseph Proudhon. Kabilang sa mga layunin nito ang "pagbuwag sa estado",<ref name=":0">{{Cite book |title=The Desk Encyclopedia of World History |date=2006 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-7394-7809-7 |editor-last=Wright |editor-first=Edmund |location=New York |pages=20–21}}</ref> pagkakatumbasan, malayang samahan, kusang-loob na [[kontrata]], pederasyon, at repormang [[Pananalapi (disiplina)|pananalapi]] sa parehong kredito at [[salapi]] na pamamahalaan ng isang [[bangko]] ng sambayanan.{{Sfn|Wilbur|2019|pp=213–218}} Sa paglipas ng panahon, inilarawan ang mutuwalismo bilang isang ideolohiyang nasa pagitan ng indibiduwalista at kolektibistang anyo ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Avrich|1y=1996|1p=6|2a1=Miller|2y=1991|2p=11}} Sa ''What Is Property?'' (1840), unang inilarawan ni Proudhon ang kaniyang layunin bilang isang "ikatlong anyo ng lipunan, ang sintesis ng komunismo at pag-aari."{{Sfn|Pierson|2013|p=187}} Ang kolektibistang anarkismo ay isang rebolusyonaryong sosyalistang anyo ng anarkismo{{Sfn|Morris|1993|p=76}} na karaniwang iniuugnay kay Mikhail Bakunin.{{Sfn|Shannon|2019|p=101}} Isinusulong ng mga kolektibistang anarkista ang kolektibong pagmamay-ari ng mga kagamitan sa produksiyon, na inaasahang maisasakatuparan sa pamamagitan ng marahas na [[rebolusyon]],{{Sfn|Avrich|1996|pp=3–4}} at naniniwalang dapat bayaran ang mga [[manggagawa]] ayon sa oras na kanilang ginawa, sa halip na ipamahagi ang mga [[produkto]] ayon sa pangangailangan tulad ng sa komunismo. Umusbong ang kolektibistang anarkismo kasabay ng [[Marxismo]], subalit tinanggihan nito ang [[diktadura]] ng [[proletaryado]], sa kabila ng ipinahahayag na layunin ng Marxismo na magtatag ng isang lipunang kolektibista na walang estado.{{Sfnm|1a1=Heywood|1y=2017|1pp=146–147|2a1=Bakunin|2y=1990}} Ang anarko-komunismo ay isang teorya ng anarkismo na nagsusulong ng isang lipunang komunista na may magkakasamang pagmamay-ari ng mga kagamitan sa [[produksiyon]],{{Sfn|Mayne|1999|p=131}} na pinangangasiwaan ng isang pederal na ugnayan ng mga kusang-loob na samahan.{{Sfn|Marshall|1993|p=327}} Ang produksiyon at pagkonsumo ay ibabatay sa prinsipyong "[[Mula sa bawat isa ayon sa kaniyang kakayahan, para sa bawat isa ayon sa kaniyang pangangailangan]]."{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1p=327|2a1=Turcato|2y=2019|2pp=237–238}} Umusbong ang anarko-komunismo mula sa mga radikal na sosyalistang kilusan pagkatapos ng [[Rebolusyong Pranses]],{{Sfn|Graham|2005}} subalit unang nabuo bilang isang natatanging [[doktrina]] sa seksiyong [[Italya|Italyano]] ng Unang Internasyonal.{{Sfn|Pernicone|2009|pp=111–113}} Kalaunan ay higit pa itong pinaunlad sa mga teoretikal na akda ni [[Peter Kropotkin]],{{Sfn|Turcato|2019|pp=239–244}} na ang kaniyang partikular na pananaw ang naging nangingibabaw sa maraming anarkista pagsapit ng huling bahagi ng ika-19 na dantaon.{{Sfn|Levy|2011|p=6}} Ang anarko-sindikalismo ay isang sangay ng anarkismo na tumitingin sa mga unyon ng mga [[manggagawa]] bilang isang posibleng puwersa para sa rebolusyonaryong pagbabago ng lipunan. Layunin nitong palitan ang kapitalismo at ang estado ng isang bagong lipunang [[Demokrasya|demokratikong]] pinamamahalaan mismo ng mga manggagawa. Ang mga pangunahing simulain ng anarko-sindikalismo ay direktang pagkilos, pagkakaisa ng mga manggagawa, at sariling pamamahala ng mga manggagawa.{{Sfn|Van der Walt|2019|p=249}} Ang indibiduwalistang anarkismo naman ay isang pangkat ng iba't ibang tradisyon ng kaisipan sa loob ng kilusang anarkista na nagbibigay ng higit na diin sa indibiduwal at sa kaniyang [[Malayang kalooban|malayang pagpapasya]] kaysa sa anumang panlabas na salik na nagtatakda ng kaniyang kilos.{{Sfn|Ryley|2019|p=225}} Kabilang sa mga unang nakaimpluwensiya sa anyong ito ng anarkismo sina William Godwin, Max Stirner, at [[Henry David Thoreau]]. Sa iba't ibang bansa, nakakuha ang indibiduwalistang anarkismo ng maliit ngunit magkakaibang pangkat ng mga tagasunod, kabilang ang mga Bohemyo na alagad ng [[sining]] at mga [[intelektuwal]],{{Sfn|Marshall|1993|p=440}} gayundin ang mga kabataang anarkistang lumalabag sa batas sa kilusang nakilala bilang iligalismo at indibiduwal na pagbawi.{{Sfnm|1a1=Imrie|1y=1994|2a1=Parry|2y=1987|2p=15}} === Pos-klasiko at kontemporaryo === Patuloy na umusbong ang anarkismo ng maraming [[pilosopiya]] at kilusan na, sa ilang pagkakataon, ay eklektiko, na humahango ng mga ideya mula sa iba't ibang pinagmulan at pinagsasama ang magkakaibang konsepto upang makalikha ng mga bagong pamamaraang pampilosopiya. Nanatiling mahalagang bahagi ng mga makabagong tradisyon ng anarkismo ang kontra-kapitalistang tradisyon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Williams|2018|p=4}} Maraming pangkat, tendensiya, at paaralan ng kaisipan ng anarkismo ang umiiral sa kasalukuyan, kaya mahirap ilarawan ang makabagong kilusang anarkista bilang isang magkakaisang kabuuan.{{Sfn|Franks|2013|pp=385–386}} Bagaman nakapaglatag ang mga teorista at aktibista ng mga "medyo matatag na kalipunan ng mga simulain ng anarkismo," wala pa ring nagkakaisang pananaw kung alin sa mga simulain ang pangunahing batayan nito. Dahil dito, inilalarawan ng mga komentarista ang mga anarkismo sa halip na isang iisang anarkismo, sapagkat bagaman may mga simulain silang magkakatulad, magkakaiba ang pagpapahalagang ibinibigay ng bawat paaralan sa mga ito. Halimbawa, maaaring isang pangkalahatang simulain ang pagkakapantay-pantay ng kasarian, subalit higit itong binibigyang-priyoridad ng anarka-peminismo kaysa ng anarko-komunismo.{{Sfn|Franks|2013|p=386}} Sa pangkalahatan, tutol ang mga anarkista sa mapilit na awtoridad sa lahat ng anyo nito, kabilang ang lahat ng sentralisado at hirarkikong anyo ng pamahalaan (halimbawa, [[monarkiya]], kinatawang demokrasya, sosyalismong pang-estado, at iba pa), mga sistemang nakabatay sa uring pang-ekonomiya (halimbawa, kapitalismo, [[Bolshevik|Bolshevismo]], [[Piyudalismo|pyudalismo]], [[pang-aalipin]], at iba pa), mga awtokratikong [[relihiyon]] (halimbawa, pundamentalistang [[Islam]], [[Simbahang Katoliko Romano]], at iba pa), patriyarkiya, heteroseksismo, pananaig ng mga puti, at [[imperyalismo]].{{Sfn|Jun|2009|pp=507–508}} Gayunman, nagkakaiba ang mga paaralan ng anarkismo sa mga pamamaraang dapat gamitin upang tutulan ang mga ito.{{Sfn|Jun|2009|p=507}} == Kasaysayan == === Sinaunang panahon at gitnang panahon === Ang mga pinakakilalang naunang tagapagpauna ng anarkismo sa sinaunang daigdig ay matatagpuan sa [[Tsina]] at [[Gresya]]. Sa Tsina, ang anarkismong pampilosopiya (ang pagtalakay sa pagiging lehitimo ng estado) ay inilahad ng mga pilosopong [[Taoismo|Taoista]] na sina Zhuang Zhou at [[Laozi]].{{Sfnm|1a1=Coutinho|1y=2016|2a1=Marshall|2y=1993|2p=54}} Kasama ng [[estoisismo]], sinasabing ang [[Taoismo]] ay nagtaglay ng mahahalagang paunang pahiwatig ng anarkismo.{{Sfn|Sylvan|2007|p=257}} Naipahayag din ang mga pananaw na anarkiko ng mga [[Mandudula|mandudulang]] [[trahedya]] at mga pilosopo sa Gresya. Ginamit nina [[Esquilo|Eskilo]] at [[Sopokles]] ang alamat ni Antigona upang ilarawan ang tunggalian sa pagitan ng mga batas na ipinapataw ng estado at ng pansariling awtonomiya. Patuloy namang kinuwestiyon ni Sokrates ang mga awtoridad sa [[Atenas]] at iginiit ang [[karapatan]] ng indibiduwal sa [[kalayaan]] ng budhi. Tinanggihan ng mga [[Siniko]] ang batas ng tao (''nomos'') at ang mga kaugnay na awtoridad, habang sinisikap nilang mamuhay ayon sa kalikasan (''physis''). Samantala, itinaguyod ng mga Estoiko ang isang lipunang nakabatay sa di-pormal at magiliw na ugnayan ng mga mamamayan nang walang pag-iral ng estado.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4, 66–73}} Sa [[Imperyong Sasanida]] (224–651 CE), nanawagan si [[Mazdak]] para sa isang lipunang may pagkakapantay-pantay at sa pag-aalis ng monarkiya, subalit hindi nagtagal ay ipinapatay siya ni Emperador Kavad I.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Sa Basra, nangaral ang ilang sektang panrelihiyon laban sa estado.{{Sfn|Crone|2000|pp=3, 21–25}} Sa [[Gitnang Kapanahunan|Gitnang Panahon]] sa [[Europa]], walang naging malinaw na gawaing anarkista maliban sa ilang mapagkait sa sariling mga kilusang panrelihiyon. Nagkaroon ng mga tendensiyang kontra-estado at libertaryo ang iba't ibang sektang panrelihiyon sa Europa.{{Sfn|Nettlau|1996|p=8}} Ang mga ito, kasama ng ilang kilusang [[Muslim]], ang kalauna'y nagbigay-daan sa pag-usbong ng panrelihiyong anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Ang muling pagsigla ng interes sa sinaunang panahon noong [[Renasimiyento|Renasimyento]] at ang pagbibigay-diin sa sariling pagpapasya noong [[Repormasyon]] ay muling nagpasigla sa mga elementong sekular na kontra-awtoritaryo sa Europa, lalo na sa Pransiya. Ang mga hamon ng [[Panahon ng Kaliwanagan]] sa awtoridad na intelektuwal—maging sekular o panrelihiyon—at ang mga rebolusyon noong dekada 1790 at noong 1848 ay pawang nagpasigla sa pag-unlad ng ideolohiyang humantong sa panahon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=307}} === Makabagong panahon === [[File:Barricade18March1871_(more_cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Barricade18March1871_(more_cropped).jpg|thumb|Ang Komuna ng Paris, isa sa mga pinakaunang eksperimento sa anarkismo.]] Noong [[Himagsikang Pranses|Rebolusyong Pranses]], ang mga pangkat na gaya ng Enragés at ng ''sans-culottes'' ay naging mahalagang yugto sa pag-usbong ng mga damdaming kontra-estado at [[Pederalismo|pederalista]].{{Sfn|Marshall|1993|p=4}} Sa buong ika-19 na dantaon, umusbong ang mga unang tradisyon ng anarkismo: itinaguyod ni William Godwin ang anarkismo pampilosopiya sa [[Inglatera]] sa pamamagitan ng moral na pagtanggi sa pagiging lehitimo ng estado; ang kaisipan ni Max Stirner ay naglatag ng daan para sa indibiduwalismo; at ang teorya ng mutuwalismo ni Pierre-Joseph Proudhon ay nakatagpo ng matabang lupa sa Pransiya.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}} Pagsapit ng huling bahagi ng dekada 1870, malinaw nang nahubog ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo, at mula 1880 hanggang 1914 ay naganap ang isang bugso ng [[Globalisasyon|globalisasyong]] noon ay hindi pa nasasaksihan.{{Sfn|Levy|2011|pp=10–15}} Ang panahong ito ng klasikal na anarkismo ay tumagal hanggang sa pagtatapos ng [[Digmaang Sibil ng Espanya]] at itinuturing na ginintuang panahon ng anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}} [[File:Bakunin.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bakunin.png|thumb|Tinutulan ni Mikhail Bakunin ang Marxistang layunin ng diktadura ng proletaryado at nakipag-alyansa sa mga pederalista sa loob ng Unang Internasyonal bago siya pinatalsik ng mga Marxista.]] Humango si Mikhail Bakunin mula sa mutuwalismo upang itatag ang anarkismong kolektibista, at sumapi siya sa ''International Workingmen's Association'', isang samahan ng mga manggagawa na kalauna'y nakilala bilang Unang Internasyonal (''First International''), na itinatag noong 1864 upang pag-isahin ang iba't ibang rebolusyonaryong kilusan. Naging isang mahalagang puwersang pampolitika ang Internasyonal, at isa sa mga pangunahing personalidad nito si [[Karl Marx]], na kasapi ng Pangkalahatang Konseho nito. Ang pangkat ni Bakunin, ang Pederasyong Jura, at ang mga tagasunod ni Pierre-Joseph Proudhon (ang mga mutuwalista) ay tumutol sa sosyalismong pang-estado, at itinaguyod ang pag-iwas sa pakikilahok sa elektoral na pulitika (''political abstentionism'') at ang pagpapanatili ng maliliit na pag-aari.{{Sfnm|1a1=Dodson|1y=2002|1p=312|2a1=Thomas|2y=1985|2p=187|3a1=Chaliand|3a2=Blin|3y=2007|3p=116}} Pagkaraan ng matitinding alitan, pinalayas ng mga Marxista ang mga Bakuninista mula sa Internasyonal sa Kongreso sa [[Ang Haya|Haya]] ng 1872.{{Sfnm|1a1=Graham|1y=2019|1pp=334–336|2a1=Marshall|2y=1993|2p=24}} Katulad din nito, ang mga anarkista ay nakaranas ng gayong pagtrato sa Ikalawang Internasyonal at tuluyang pinalayas noong 1896.{{Sfn|Levy|2011|p=12}} Hinulaan ni Bakunin na kung magkakaroon ng kapangyarihan ang mga rebolusyonaryo ayon sa mga tuntunin ni Marx, sila rin ay magiging mga bagong mapaniil sa mga [[manggagawa]]. Bilang tugon sa kanilang pagpapatalsik mula sa Unang Internasyonal, itinatag ng mga anarkista ang Internasyonal ng St. Imier. Sa impluwensiya ni [[Peter Kropotkin]], isang Rusong [[Pilosopiya|pilosopo]] at [[siyentipiko]], nagkaroon ng malaking pagkakatulad ang anarko-komunismo at ang kolektibismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=5}} Ang mga anarko-komunista, na humango ng inspirasyon mula sa [[Komuna ng Paris]] ng 1871, ay nagsulong ng malayang pederasyon at ng pamamahagi ng mga kalakal ayon sa pangangailangan ng bawat isa.{{Sfn|Graham|2005|p=xii}} Sa panahong ito, may isang minorya ng mga anarkista ang yumakap sa taktika ng rebolusyonaryong karahasang pampolitika, na nakilala bilang propaganda ng gawa (''propaganda of the deed'').{{Sfn|Marshall|1993|pp=633–636}} Ang pagkakawatak-watak ng kilusang sosyalista sa Pransiya sa maraming pangkat, gayundin ang pagbitay at pagpapatapon sa maraming Komunardo sa mga kolonya ng bilangguan matapos supilin ang Komuna ng Paris, ay nagbigay-daan sa pag-usbong ng mga indibiduwalistang pagpapahayag at pagkilos sa larangang pampolitika.{{Sfn|Anderson|2004}} Bagaman maraming anarkista ang lumayo sa mga gawaing ito ng terorismo, nadungisan ang reputasyon ng buong kilusan, at isinagawa ang iba't ibang hakbang upang pigilan ang pagpasok ng mga anarkista sa [[Estados Unidos]], kabilang ang Batas sa Imigrasyon ng 1903, na kilala rin bilang Batas sa Pagbubukod sa mga Anarkista.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=633–636|2a1=Lutz|2a2=Ulmschneider|2y=2019|2p=46}} Ang iligalismo ay isa pang estratehiyang niyakap ng ilang anarkista sa panahong ito.{{Sfn|Bantman|2019|p=374}} Pagsapit ng simula ng ika-20 dantaon, humupa na ang kilusang terorista, at ang lugar nito ay napalitan ng anarko-komunismo at anarko-sindikalismo, habang ang anarkismo ay lumaganap sa iba't ibang panig ng daigdig.{{Sfn|Moya|2015|p=327}}{{Sfn|Levy|2011|p=16}} Sa [[Tsina]], may maliliit na pangkat ng mga mag-aaral na nagpakilala ng [[makatao]] at [[maka-agham]] na bersiyon ng anarko-komunismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=519–521}} Samantala, naging sentro ang [[Tokyo]] ng mga mapanghimagsik na kabataan mula sa iba't ibang bansa sa [[Silangang Asya]] na nagtungo sa kabisera ng [[Hapon]] upang mag-aral.{{Sfn|Marshall|1993|pp=519–521}} Sa [[Amerikang Latino]], naging pangunahing baluwarte ng anarko-sindikalismo ang [[Arhentina]], kung saan ito ang naging pinakaprominenteng [[ideolohiya]] ng kaliwa.{{Sfnm|1a1=Levy|1y=2011|1p=23|2a1=Laursen|2y=2019|2p=157|3a1=Marshall|3y=1993|3pp=504–508}} Nakilahok din ang mga anarkista sa Komuna ng Strandzha at sa Republika ng Kruševo, na itinatag sa [[Masedonya]] sa panahon ng Pag-aalsang Ilinden–Preobrazhenie noong 1903, gayundin sa [[Rebolusyong Mehikano]] noong 1910. Sa sunod-sunod na mga rebolusyon noong 1917–1923, nagkaroon ang mga anarkista ng iba't ibang antas ng aktibong pakikilahok.{{sfn|Marshall|1993|p=470}} Sa kabila ng mga pangamba, masigasig na nakilahok ang mga anarkista sa Rebolusyong Ruso bilang pagsalungat sa Kilusang Puti, lalo na sa Makhnovshchina. Nang makita nila ang tagumpay ng mga Bolshevik sa [[Rebolusyong Oktubre]] at ang sumunod na [[Digmaang Sibil sa Rusya]], maraming manggagawa at aktibista ang lumipat sa mga partidong komunista, na lumakas kapalit ng paghina ng anarkismo at iba pang kilusang sosyalista. Sa Pransiya at Estados Unidos, maraming kasapi ng malalaking kilusang sindikalista, gaya ng Pangkalahatang Kompederasyon ng Paggawa at ng Manggagawang Pang-industriya ng Mundo, ang umalis sa kanilang mga samahan at sumapi sa Komunistang Internasyonal.{{Sfn|Nomad|1966|p=88}} Gayunman, matapos maging matatag ang pamahalaang Bolshevik, dumanas ng matinding panunupil ang mga anarkista, kabilang noong Pag-aalsa sa [[Kronstadt]]. Maraming anarkista mula sa [[Petrograd]] at [[Mosku]] ang tumakas patungong [[Ukranya]], subalit kalaunan ay dinurog din ng mga Bolshevik ang kilusang anarkista roon.{{Sfn|Avrich|2006|p=204}} Dahil sa panunupil sa mga anarkista sa Rusya, umusbong ang dalawang bagong magkasalungat na kaisipan: ang platapormismo at ang sintesis na anarkistang. Layunin ng una na bumuo ng isang magkakaugnay na samahang mangunguna sa rebolusyon, samantalang tinututulan naman ng ikalawa ang anumang anyo ng organisasyong maihahalintulad sa isang partidong pampolitika. Sa [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]] noong 1936–1939, muling nakipag-alyansa ang mga anarkista at mga sindikalista (CNT at FAI) sa iba't ibang kilusang makakaliwa. Ang matagal nang tradisyon ng anarkismo sa [[Espanya]] ang naging dahilan upang gumanap ang mga anarkista ng mahalagang papel sa digmaan, lalo na sa Rebolusyong Espanyol ng 1936. Bilang tugon sa paghihimagsik ng hukbo, isang kilusang binigyang-inspirasyon ng anarkismo—na binubuo ng mga [[magsasaka]] at manggagawa at sinusuportahan ng mga armadong milisya—ang kumontrol sa [[Barcelona]] at sa malalawak na kanayunan ng Espanya, kung saan isinakolektibo nila ang mga lupain.{{Sfn|Bolloten|1984|p=1107}} Sa simula ng digmaan, nagbigay ang [[Unyong Sobyetiko|Unyong Sobyet]] ng limitadong tulong. Gayunman, nauwi ito sa matinding tunggalian sa pagitan ng mga komunista at iba pang pangkat ng makakaliwa sa isang serye ng mga pangyayaring nakilala bilang Mga Araw ng Mayo, habang pinagtibay ni [[Joseph Stalin]] ang kontrol ng Unyong Sobyet sa pamahalaang Republikano. Nagbunga ito ng panibagong pagkatalo ng mga anarkista sa kamay ng mga komunista.{{Sfn|Marshall|1993|pp=xi, 466}} ==== Pagkatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig ==== Sa pagtatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], lubhang nanghina ang kilusang anarkista. Pagsapit ng dekada 1960, muling sumigla ang anarkismo, na marahil ay dulot ng nakitang kabiguan ng [[Marxismo–Leninismo]] at ng mga tensiyong ibinunga ng [[Digmaang Malamig]].{{Sfn|Marshall|1993|p=539}} Sa panahong ito, lumitaw ang anarkismo sa iba't ibang kilusang tumutuligsa kapwa sa kapitalismo at sa estado, gaya ng mga kilusang laban sa sandatang nuklear, pangkapaligiran, pangkapayapaan, kontra-kultura ng dekada 1960, at ng Bagong Kaliwa.{{Sfn|Marshall|1993|pp=xi, 539}} Nagkaroon din ito ng paglipat mula sa dati nitong mapanghimagsik na katangian tungo sa mapanuksong repormismong kontra-ikapitalista. Naiugnay rin ang anarkismo sa subkulturang [[punk]], gaya ng makikita sa mga banda tulad ng Crass at Sex Pistols.{{Sfn|Marshall|1993|pp=493–494}} Ang mga umiiral na kaisipang [[Peminismo|peminista]] ng anarka-peminismo ay muling sumigla noong ikalawang yugto ng peminismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=493–494}} Sa panahong ito rin nagsimulang mabuo ang itim na anarkismo (''black anarchism''), na nakaimpluwensiya sa paglayo ng anarkismo mula sa dati nitong nakasentro sa [[Europa]].{{Sfn|Williams|2015|p=680}} Kasabay nito, nabigo itong magkaroon ng malawak na impluwensiya sa Hilagang Europa, habang naabot naman nito ang hindi pa nararanasang kasikatan sa [[Amerikang Latino]].{{Sfn|Harmon|2011|p=70}} Noong pagpasok ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], lalong lumawak ang kasikatan at impluwensiya ng anarkismo sa mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa [[digmaan]], at laban sa [[globalisasyon]].{{Sfn|Rupert|2006|p=66}} Lumago ang interes sa kilusang anarkista kasabay ng pag-igting ng kilusang kontra-globalisasyon,{{Sfn|Evren|2011|p=1}} na ang mga pangunahing kalipunan ng mga aktibista ay nakabatay sa mga pananaw na anarkista.{{Sfn|Evren|2011|p=2}} Naging kilala ang mga anarkista sa kanilang pakikilahok sa mga protesta laban sa [[Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal|World Trade Organization]] (WTO, o Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal), [[Group of Eight]] (G8, o Pangkat ng Walo), at World Economic Forum (WEF, o Pandaigdigan na Pagpupulong sa Ekonomiya). Sa mga protestang ito, ang mga pansamantalang pangkat na walang pinuno at hindi nagpapakilala, na tinatawag na ''black blocs'' o blokeng itim, ay nasangkot sa mga kaguluhan, pagsira ng [[ari-arian]], at mararahas na komprontasyon laban sa [[pulisya]]. Kabilang sa iba pang mga taktika sa pag-oorganisa na umusbong sa panahong ito ang mga ''affinity group'' (mga pangkat na binubuo ng magkakatulad ang layunin), ''security culture'' (kultura ng pagpapanatili ng seguridad), at paggamit ng mga desentralisadong [[teknolohiya]] gaya ng [[Internet]]. Isa sa pinakamahalagang pangyayari sa panahong ito ang mga komprontasyon sa kumperensiya ng WTO sa [[Seattle]] noong 1999.{{Sfn|Rupert|2006|p=66}} Habang hinuhubog ng kilusang ito ang radikalismo ng ika-21 dantaon, ang mas malawak na pagtanggap sa mga simulain ng anarkismo ay naging hudyat ng muling pagsigla ng interes sa anarkismo.{{Sfn|Evren|2011|p=2}} Gayunman, sa makabagong pagbabalita, madalas na binibigyang-diin ang karahasang isinagawa ng mga ''black bloc'' sa mga demonstrasyon at iniuugnay ito sa mga anarkista.<ref>{{Cite news |date=8 Oktubre 2013 |title=Black Blocs hijack Brazil teacher protests |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-24453113 |access-date=23 Hunyo 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Booth |first1=Robert |last2=Vallée |first2=Marc |date=1 Abril 2011 |title='Black bloc' anarchists behind anti-cuts rampage reject thuggery claims |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/society/2011/apr/01/anarchists-anti-cuts-march |access-date=23 Hunyo 2025 |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite news |date=3 Abril 2011 |title=Who are the Black Bloc and what are they trying to achieve? |language=en-AU |work=ABC News |url=https://www.abc.net.au/news/2011-04-04/blocwilliams/45890 |access-date=23 Hunyo 2025}}</ref> Bagaman may mga layuning rebolusyonaryo, marami sa mga makabagong anyo ng anarkismo ay hindi nakatuon sa komprontasyon. Sa halip, sinisikap nilang bumuo ng isang alternatibong paraan ng organisasyong panlipunan (alinsunod sa teorya ng kapangyarihang dalawahan o ''dual power''), na nakabatay sa ugnayang may pagtutulungan at kusang-loob na kooperasyon. Makikita ito sa mga pangkat tulad ng Food Not Bombs (Pagkain Hindi Bomba) at sa mga sentrong panlipunang pinamamahalaan ng mga kalahok mismo.{{Sfn|Honeywell|2021|}} Ang mas malawak na pagkapansin sa anarkismo ay nagbunsod din sa mas maraming iskolar sa mga [[Larangang akademiko|larangan]] tulad ng [[antropolohiya]] at [[kasaysayan]] na pag-aralan at makibahagi sa kilusang anarkista, bagaman higit na pinahahalagahan ng makabagong anarkismo ang pagkilos kaysa sa teoryang [[akademiko]].{{Sfnm|1a1=Williams|1y=2010|1p=110|2a1=Evren|2y=2011|2p=1|3a1=Angelbeck|3a2=Grier|3y=2012|3p=549}} Naging maimpluwensiya rin ang mga ideya ng anarkismo sa pag-unlad ng mga Zapatista sa [[Mehiko]] at ng Pederasyon Demokratiko ng Hilagang Siria, na mas kilala bilang Rojava, isang ''[[de facto]]'' na nagsasariling rehiyon sa hilagang [[Siria|SIria]].{{Sfn|Ramnath|2019|p=691}} == Paglaganap ng anarkismo sa Pilipinas == Ang anarkismo sa [[Pilipinas]] ay nag-ugat sa laban kontra [[kolonyalismo]] laban sa [[Imperyong Espanyol]] at naging maimpluwensiya sa [[Himagsikang Pilipino]] at sa maagang kilusang unyon ng mga manggagawa sa bansa. Matapos itong mapalitan ng Marxismo–Leninismo bilang pangunahing rebolusyonaryong kaisipan noong kalagitnaan ng ika-20 dantaon, muli itong sumigla bilang bahagi ng punk na subkultura kasunod ng pagkakahati-hati ng [[Partido Komunista ng Pilipinas]]. Mabilis na lumaganap ang nasyonalismong Pilipino sa buong kapuluan matapos ang Maluwalhating Rebolusyon ng 1868. Maraming intelektuwal na Pilipino, kabilang sina [[José Rizal]] at [[Marcelo H. del Pilar]], ang naglunsad ng [[Kilusang Propaganda]], na nanawagan ng mga reporma sa pamamahala ng [[Silangang Indiyas ng Espanya]].<ref>{{cite book|last1=Schumacher|first1=John|title=The Propaganda Movement, 1880–1895: The Creation of Filipino Consciousness, the Making of the Revolution|date=1997|publisher=Ateneo University Press|location=Manila|isbn=971-550-209-1|page=333|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last1=Agoncillo|first1=Teodoro|title=History of the Filipino People|url=https://archive.org/details/historyoffilipin00teod|url-access=registration|date=1990|publisher=Garotech Publishing|location=Lungsod Quezon|isbn=971-8711-06-6|edition=8|language=en}}</ref> Noong 1890, lumipat si Rizal sa Europa, kung saan nakilala niya ang mga kilusang anarkista sa Pransiya at Espanya. Sa Espanya, naging tagapayo niya ang Proudhonistang pederalista na si Francisco Pi y Margall.<ref name=":2">{{Cite book |last=Anderson|first=Benedict|title=Age of globalization : anarchists and the anticolonial imagination|date=2013|publisher=Verso|isbn=978-1-78168-144-2|pages=107, 159|oclc=864023954|language=en}}</ref><ref name=":02">{{cite journal|url=https://asj.upd.edu.ph/mediabox/archive/ASJ-49-1-2013/From%20Cadiz%20to%20La%20Liga%20-%20Spanish%20Context%20of%20Rizals%20Political%20Thought%20-%20Aseniero.pdf|pages=27–39|title=From Cádiz to La Liga: The Spanish Context of Rizal's Political Thought|first=George|last=Aseniero|date=31 Oktubre 2013|journal=Asian Studies: Journal of Critical Perspectives on Asia|publisher=[[University of the Philippines Diliman]]|volume=49|issue=1|location=Lungsod Quezon|issn=2244-5927|oclc=950730261|language=en}}</ref> Ang konsepto ng propaganda sa pamamagitan ng gawa (''propaganda of the deed'') ang naging partikular na inspirasyon sa ikalawang nobela ni Rizal na ''[[El filibusterismo]]'', na naglalarawan ng isang rebolusyon para sa pambansang paglaya laban sa mga kolonyal na awtoridad ng Espanya sa Pilipinas.<ref name=":2" /> Sa [[Nobelang Pilipino|nobelang]] iyon, inilarawan ni Rizal ang isang nabigong pagtatangka ng propaganda sa pamamagitan ng gawa sa katauhan ni Simoun, na nagtangkang pasabugin ang isang pagtitipong dinaluhan ng mga piling tao o elitista ng kolonyal na pamahalaan.<ref name=":12">{{cite book |last=Anderson|first=Benedict|title=The Age Of Globalization: Anarchists and the Anti-Colonial Imagination|publisher=Verso Books|year=2013|isbn=9781781681442|location=[[London]]|page=31|oclc=875370534|language=en}}</ref> Pagbalik niya sa [[Maynila]] noong 1892, itinatag ni Rizal ang [[La Liga Filipina]], isang lihim na samahan na nakatuon sa pagtutulungan, pagtatatag ng mga kooperatiba, at iba pang gawain.<ref name=":02" /> Dahil sa kaniyang mga gawain sa Liga, inaresto si Rizal at ipinatapon sa Dapitan.<ref>{{cite book |last1=Zaide|first1=Gregorio F.|title=Rizal: His Exile to Dapitan|date=1976|publisher=St. Mary's|pages=193|url=https://books.google.com/books?id=xPziMgEACAAJ&q=rizal+exile+in+dapitan|access-date=19 Agosto 2019|language=en}}</ref> Doon ay nagtayo siya ng isang [[ospital]], isang sistema ng panustos ng tubig, at isang [[paaralan]], kung saan siya nagturo at nagsagawa rin ng pagsasaka at [[paghahalaman]].<ref>{{cite book |last1=Gibbs|first1=Eloise A.|title=Rizal in Dapitan: A Story Based on the Life of José Rizal During His Exile in Dapitan|date=1960|publisher=University Book Supply|page=230|url=https://books.google.com/books?id=jqFAAAAAIAAJ&q=Rizal+in+dapitan|access-date=20 Agosto 2019|language=en}}</ref> Matapos ipatapon si Rizal, maraming nasyonalistang Pilipino ang nagtatag ng [[Katipunan]], isa pang lihim na samahan, subalit sa pagkakataong ito ay may layuning makamit ang kasarinlan mula sa Espanya sa pamamagitan ng isang himagsikan. Dahil sa inspirasyon mula sa mga akda ni Rizal, nag-organisa ang Katipunan ng armadong paglaban sa pamahalaang Espanyol sa pamumuno ni [[Andrés Bonifacio]].<ref>{{Citation|last=Agoncillo|first=Teodoro|author-link=Teodoro Agoncillo|title=The Revolt of the Masses: The story of Bonifacio and the Katipunan|publisher=[[University of the Philippines]] Press|location=Lungsod Quezon|year=1996|orig-year=1956|isbn=971-8711-06-6|url=https://books.google.com/books?id=SV_BAQAACAAJ|page=41|language=en}}</ref> Matapos mabunyag ang mga gawain ng Katipunan noong Agosto 1896, nagsimula ang Himagsikang Pilipino. Nag-alsa ang mga kasapi ng Katipunan sa [[Caloocan]],<ref name="Ocampo1995">{{cite book |last=Ocampo|first=Ambeth R.|title=Bonifacio's bolo|url=https://books.google.com/books?id=YWhxAAAAMAAJ|year=1995|publisher=Anvil Pub.|isbn=978-971-27-0418-5|page=8|language=en}}</ref> itinatag ang [[Republika ng Katagalugan]], at nagpahayag ng isang pambansang armadong himagsikan.<ref name="guererro1">{{citation |last1=Guererro|first1=Milagros|last2=Encarnacion|first2=Emmanuel|last3=Villegas|first3=Ramon|title=Andres Bonifacio and the 1896 Revolution|journal=Sulyap Kultura|volume=1|issue=2|pages=3–12|publisher=National Commission for Culture and the Arts|year=1996|url=http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1|access-date=2009-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20101115193832/http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1|archive-date=2010-11-15|url-status=dead|language=en}}</ref> Bagaman walang tuwirang naging bahagi si Rizal sa himagsikan, nilitis siya ng hukumang militar sa mga kasong paghihimagsik, sedisyon, at sabuwatan. Napatunayang nagkasala siya sa lahat ng paratang at binaril ng pulutong ng mga tagabaril bilang pagbitay.<ref>{{cite book|last1=Russell|first1=Charles Edward|last2=Rodriguez|first2=Eulogio Balan|title=The hero of the Filipinos: the story of José Rizal, poet, patriot and martyr|url=https://archive.org/details/herooffilipinoss00russ_0|year=1923|publisher=The Century co.|page=[https://archive.org/details/herooffilipinoss00russ_0/page/308 308]|language=en}}</ref> Noong 1897, napatalsik at ipinapatay si Bonifacio ni [[Emilio Aguinaldo]], na siyang umako sa pamumuno ng kilusang rebolusyonaryo.<ref>{{cite book|last1=Agoncillo|first1=Teodoro|title=History of the Filipino People|url=https://archive.org/details/historyoffilipin00teod|url-access=registration|date=1990|publisher=Garotech Publishing|location=Lungsod Quezon|isbn=971-8711-06-6|edition=8|pages=178–181|language=en}}</ref> Matapos mapalayas ang mga Espanyol mula sa kapuluan, nagtatag si Aguinaldo ng isang diktadura at ipinahayag ang [[kasarinlan ng Pilipinas]]. Gayunman, sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)|Kasunduan sa Paris]], pormal na isinuko ng Espanya ang Pilipinas sa Estados Unidos, na naging mitsa ng armadong tunggalian laban sa bagong tatag na [[Unang Republika ng Pilipinas]].<ref>{{cite book|last=Randolph|first=Carman Fitz|title=The Law and Policy of Annexation|chapter=Chapter I, The Annexation of the Philippines|publisher=BiblioBazaar, LLC|location=Charleston, South Carolina|year=2009|isbn=978-1-103-32481-1|language=en}}</ref> Sa panahon ng himagsikan, si [[Isabelo de los Reyes]] ay kabilang sa mga rebolusyonaryong ipinatapon sa Espanya, kung saan siya ay ibinilanggo sa Kastilyo ng Montjuïc. Doon ay nakilala niya ang ilang mga anarkista at sindikalista, at napag-aralan ang panitikang anarkista na ibinibigay sa kanya ng isang simpatetikong bantay.<ref name="Mojares">{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/268 268]|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Scott|first=William Henry|year=1992|title=The Union Obrera Democrática: First Filipino Trade Union|location=Lungsod Quezon|publisher=New Day|page=14|isbn=9789711004880|oclc=1187047203|language=en}}</ref> Matapos siyang makalaya, nakilala niya ang ilang mga palaisip na anarkista, kabilang sina Francesc Ferrer,<ref name="Saulo">{{Cite book |title=Communism in the Philippines : An Introduction|last=Saulo|first=Alfredo|date=2002|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9715504035|edition=Pinalaki|location=Maynila, Pilipinas|oclc=969406494|page=4|language=en}}</ref> at nabasa ang mga akda nina Pierre-Joseph Proudhon, Mikhail Bakunin, at Peter Kropotkin.<ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/n282 269]|language=en}}</ref> Matapos sumuko ang mga hukbo ni Emilio Aguinaldo at maitatag ang Pamahalaang Insular noong 1901, nakabalik si Isabelo sa Maynila,<ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/274 274]|language=en}}</ref> dala ang isang malaking koleksiyon ng mga akdang anarkista at sosyalista.<ref>{{Cite book |title=Komunista : the genesis of the Philippine Communist Party, 1902–1935|last=Richardson|first=Jim|date=2011|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715506267|location=Lungsod Quezon|oclc=756771087|page=15|language=en}}</ref> Dahil sa impluwensiya ng anarko-sindikalismo, pinangunahan niya ang isang bugso ng mga protesta at welga ng mga manggagawa sa Maynila, na humantong sa pagtatatag ng Unión Obrera Democrática (UOD), ang kauna-unahang makabagong pederasyon ng mga unyon ng manggagawa sa bansa.<ref>{{cite journal|last=Dennison|first=Eleanor|url=https://www.jstor.org/stable/3022423|title=Philippine Labor under the Commonwealth|journal=Far Eastern Survey|volume=7|issue=24|publisher=Institute of Pacific Relations|date=7 Disyembre 1938|pages=277–282|doi=10.2307/3022423|jstor=3022423|issn=0362-8949|oclc=4636899601|url-access=subscription|language=en}}</ref> Nang maglunsad ang UOD ng isang pangkalahatang welga noong Agosto 1902, isinailalim ito sa pagmamanman ng pulisya at inaresto si Isabelo.<ref>{{cite book|last=Pomeroy|first=William J.|year=1992|title=The Philippines: Colonialism, Collaboration, and Resistance|url=https://archive.org/details/philippinescolon00pome|location=New York|publisher=International|page=[https://archive.org/details/philippinescolon00pome/page/51 51]|isbn=9780717806928|oclc=246725565|language=en}}</ref><ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/279 279]|language=en}}</ref> Habang nasa bilangguan, naghain siya ng pagbibitiw sa UOD, subalit ipinagpatuloy ang kanyang gawain nina Hermenegildo Cruz, isang tagapag-organisa ng kilusang paggawa, at Arturo Soriano, isang pinuno ng welga. Isinalin ni Soriano sa [[wikang Tagalog]] ang dayalogo ni Errico Malatesta na ''Fra Contadini'' (''Sa Pagitan ng mga Magsasaka'') sa pamagat na Dalawang Magbubukid. Sa huli, nabuwag ang UOD dahil sa mga panloob na hidwaan. Ang pangkat ng mga katamtaman (''moderates''), sa pamumuno ni [[Lope K. Santos]], ay bumuo ng Unión del Trabajo de Filipinas (UTF) na sinuportahan ng Estados Unidos, samantalang ang pangkat ng mga radikal, sa pamumuno ni Hermenegildo Cruz, ay nagtatag ng Congreso Obrero de Filipinas (COF).<ref>{{Cite book |title=Komunista : the genesis of the Philippine Communist Party, 1902–1935|last=Richardson|first=Jim|date=2011|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715506267|location=Lungsod Quezon|oclc=756771087|page=21|language=en}}</ref> Nang maglaon, isinulat ni Santos ang nobelang ''[[Banaag at Sikat]]'', na tumatalakay sa dalawang magkaibigan: ang isa ay isang sosyalista at ang isa naman ay isang anarkista.<ref name="LKSantos">{{cite book|last=Santos|first=Lope K.|author-link=Lope K. Santos|title=[[Banaag at Sikat]]|publisher=Bookmark|location=Philippines|year=1988}}</ref> Bilang bahagi ng Kilusang Mayo a Kuwatro, nagtatag ang mga anarkistang Tsino ng isang sangay sa Maynila, kung saan naglathala sila ng mga babasahing anarkista na ipinamahagi sa buong Timog-silangang Asya.<ref>{{cite book|first=C.F.|last=Yong|title=The origins of Malayan Communism|location=[[Singapore]]|year=1997|page=18|publisher=Strategic Information and Research Development Centre|isbn=9789672165606|oclc=1112676175|language=en}}</ref> Gayunman, dahil sa pagbuwag sa UOD, humupa na noon ang kilusang anarkista sa malaking bahagi ng kapuluan. Nagpatuloy pa rin ang mga kaisipang anarkista sa hanay ng mga magsasaka, lalo na sa mga unyong magsasaka gaya ng Aguman ding Maldang Talapagobra (AMT; ''Liga ng mga Maralitang Manggagawa''), isang prente ng Partido Sosyalista ng Pilipinas.<ref name=":22">{{Cite book |last=Fegan|first=Brian|title=Philippine Social History: Global Trade and Local Transformation|publisher=Allen & Unwin|year=1982|editor-last=McCoy|editor-first=Alfred|location=Sydney|pages=107|chapter=The Social History of a Central Luzon Barrio|editor-last2=de Jesus|editor-first2=Ed|language=en}}</ref> Ang paglaganap ng mga kaisipang anarkistang ito ay pinadali ng mga babasahing ipinakilala nina Isabelo de los Reyes at Dominador Gómez sa loob ng Partido Sosyalista.<ref name=":23">{{Cite book |last=Fegan|first=Brian|title=Philippine Social History: Global Trade and Local Transformation|publisher=Allen & Unwin|year=1982|editor-last=McCoy|editor-first=Alfred|location=Sydney|pages=107|chapter=The Social History of a Central Luzon Barrio|editor-last2=de Jesus|editor-first2=Ed|language=en}}</ref> Pagkatapos ng Rebolusyong Ruso, nagsimulang mag-ugat ang Marxismo–Leninismo sa mga makakaliwang pangkat noong [[dekada 1920]]. Sa impluwensiya ng Partido Obrero de Filipinas, nakipag-ugnayan ang COF sa Red International of Labor Unions (Pulang Pandaigdigang Samahan ng mga Unyon ng Manggagawa) noong 1927.<ref>{{cite book|first=Edward Hallett|last=Carr|title=A History of Soviet Russia, Volume 14: Foundations of a Planned Economy: Volume 3, Part 3|location=[[Londres]]|publisher=Macmillan|year=1978|page=1040|oclc=1200091334|language=en}}</ref> Ang ugnayang ito ay nagdulot ng pagkakahati sa pagitan ng mga katamtaman at mga rebolusyonaryo sa loob ng COF, na humantong sa tuluyang pagkawatak-watak ng unyon.<ref>{{cite book|first=Crisanto|last=Evangelista|author-link=Crisanto Evangelista|title=The Split in the Philippine Labour Congress: Agents of U.S. Imperialists and Native Bourgeoisie Fail to Capture Congress|publisher=The Red International of Labor Unions|volume=1|issue=6/7|date=Agosto 1929|page=300|language=en}}</ref> Noong 1930, umusbong mula sa pagkakahating ito ang [[Partido Komunista ng Pilipinas]], na nagsimulang isentralisa ang pamamahala sa kilusang manggagawa.<ref name="Saulo" /> Sa una ay ipinagbawal ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Kataas-taasang Hukuman]] ang Partido Komunista,<ref name="Court1932">{{cite court |litigants=The People of the Philippine Islands v. Crisanto Evangelista, et al.|vol=GR L-36278|reporter=SCRA|court=Phil.|date=1932|url=http://www.lawphil.net/judjuris/juri1932/oct1932/gr_l-36278_1932.html|access-date=Marso 25, 2017|language=en}}</ref> subalit kalaunan ay ginawang legal ito matapos maitatag ang [[Komonwelt ng Pilipinas]], dahil sa lumalaking banta mula sa [[Imperyo ng Hapon]].<ref name="Saulo" /> Noong [[dekada 1970]], nagsimulang muling umusbong ang kilusang anarkista sa Pilipinas bilang bahagi ng umuusbong na subkulturang [[punk]] sa kapuluan, na nagtaguyod ng matibay na pilosopiya ng pagtutol sa awtoridad. Sa ilalim ng [[Batas militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|diktadurang Marcos]], dinala sa bansa ng mga nagbalik na kasapi ng diyaspora ang musikang punk, na palihim na ipinalaganap sa buong Maynila, na nagbunsod sa paglitaw ng kilusang Pinoy punk. Naging daluyan ang musikang punk ng pagpapahayag ng pagkadismaya ng kabataan sa konserbatibong lipunan, at noong [[dekada 1980]] ay nagkaroon ito ng hayagang pampulitikang katangian, kung saan maraming punk ang tahasang yumakap sa mga kaisipang anarkista.<ref name="Interview">{{cite book|url=https://www.alpineanarchist.org/r_i_philippines_english.html|chapter=Interview with Jong Pairez and Bas Umali about Anarchism in the Philippines|title=Von Jakarta bis Johannesburg|editor1=Gabriel Kuhn|editor2=Sebastian Kalicha|year=2010|first1=Jong|last1=Pairez|first2=Bas|last2=Umali|location=Münster|publisher=Unrast|isbn=9783897715066|oclc=919085683|language=en}}</ref> Ang pagkakahati-hati ng Partido Komunista ng Pilipinas matapos ang [[Himagsikang Lakas ng Bayan]] ay nagbunsod pa ng panibagong pagsigla ng mga gawaing anarkista sa kapuluan.<ref name="CH293">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=293|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Ayon sa isang [[salaysay]], isang selulang kadre ng Partido Komunista ang yumakap sa anarkismo.<ref name="CH293" /> Isa sa mga kaisipang umusbong mula sa pagkakahati ay ang demokrasyang bayan, na nagsusulong na ang wastong larangan para sa mga demokratikong inisyatiba ay ang lipunang sibil sa halip na ang estado.<ref>{{Cite web |title=Re-Imagining Philippine Revolution {{!}} Southeast Asian Anarchist Library |url=https://sea.theanarchistlibrary.org/library/isagani-serrano-re-imagining-philippine-revolution-en |access-date=2026-07-26 |website=sea.theanarchistlibrary.org}}</ref> Ang mga tinaguriang "demokratang bayan" ay pangunahing nahati sa pagitan ng mga minarkista, na lumahok sa pulitikang elektoral, at ng mga anarkista, na nakibahagi sa pag-oorganisa ng mga pamayanan.<ref>{{cite book|last=Törnquist|first=Olle|year=2002|title=Popular development and democracy|publisher=University of Oslo|url=http://folk.uio.no/ollet/final-edited-UNRISD-2.pdf|access-date=8 Pebrero 2012|location=[[Oslo]]|series=SUM Occasional Papers|issue=3|isbn=9788290391435|oclc=474607527|language=en}}</ref> Sa peryodikong ''Kasarinlan'', inilathala ng dating kasapi ng Partido Komunista na si Isagani Serrano ang [[sanaysay]] na ''Reimagining Philippine Revolution'', kung saan kanyang itinaguyod ang demokrasyang bayan, pinuna ang ideolohiya ng partido, at nagpanukala ng isang panlipunang rebolusyong laban sa estado.<ref>{{cite journal|url=https://sea.theanarchistlibrary.org/library/isagani-serrano-re-imagining-philippine-revolution-en|title=Reimagining Philippine Revolution|last=Serrano|first=Isagani|pages=80–81|year=1994|volume=10|issue=2|journal=Kasarinlan: Philippine Journal of Third World Studies|issn=2012-080X|oclc=939095270|publisher=[[University of the Philippines Diliman]]|location=[[Lungsod Quezon]]|language=en}}</ref> Patuloy na nakaakit ng mga tagasunod ang kilusang anarkista noong dekada 1990, lalo na matapos ang mga protesta laban sa WTO sa Seattle noong 1999, na nagdala sa anarkismo sa pangunahing talakayang pampubliko.<ref name="Interview" /> Isa sa mga grupong nabuo sa panahong ito ang Metro Manila Anarchist Confederation (MMAC, o Konpederasyon ng mga Anarkista sa [[Kalakhang Maynila]]), na naglalayong pag-ugnayin ang mga indibiduwal at kolektibo upang sama-samang kumilos, sa halip na bumuo ng isang [[Partidong pampolitika|partidong pampulitika]].<ref name="CH298">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=298–300|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Nagsimula ring mabuo ang iba pang organisadong pangkat ng mga anarkista, kung saan nagsanib ang ilang kolektibo upang itatag ang Anti-Capitalist Convergence Philippines (Pagtitipong Laban sa Kapitalismo sa Pilipinas), na nag-organisa ng mga protesta laban sa [[Pandaigdigang Pondong Pananalapi]] at sa [[Bangkong Pandaigdig]].<ref name="Ness">{{Cite encyclopedia |last1=Fernandez|first1=Erwin S.|editor1-last=Ness|editor1-first=Immanuel|title=Anarchism, Philippines|pages=1–2|date=2009|doi=10.1002/9781405198073.wbierp0068|language=en|isbn=978-1-4051-9807-3|publisher=John Wiley & Sons|encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest|df=mdy-all}}</ref> Bagama't umusbong at lumaganap sa Pilipinas ang iba't ibang kilusang sosyalista at komunista noong ika-20 dantaon, hindi kailanman nabuo ang isang organisadong partidong anarkista sa bansa.<ref>{{Cite web |last=Cruz |first=Elfren S. |date=Hulyo 30, 2026 |title=How communism began in the Philippines |url=https://www.philstar.com/opinion/2026/07/30/2545655/how-communism-began-philippines |access-date=2026-07-30 |website=Philstar.com}}</ref> Gayunpaman, hindi ito nangangahulugang hindi kailanman umiral ang anarkismo bilang isang kaisipan sa Pilipinas. Tulad na nabanggit sa artikulong ito, nakapasok sa bansa ang mga ideyang anarkista at anarko-sindikalista noong unang bahagi ng ika-20 dantaon. Sa kabila nito, hindi naging sapat ang lakas ng kilusang anarkista upang makapagtatag ng isang partidong pampulitika, at kalaunan ay natabunan ito ng lumalakas na impluwensiya ng Marxismo-Leninismo at ng mga organisadong partidong komunista. Noong 2001, lalo pang nahikayat ang mga Pilipino sa anarkismo sa panahon ng [[Ikalawang Rebolusyon sa EDSA|Ikalawang Himagsikang EDSA]] laban sa pamahalaan ni [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulong]] [[Joseph Estrada]]. Sa panahong ito, namahagi ang mga anarkista ng polyetong pinamagatang ''Organize Without Leaders!'' ("Mag-organisa nang Walang mga Pinuno!"), na nagbigay-diin sa kanilang kaibhan sa iba pang pangkat ng oposisyon na naglalayong makamit ang kapangyarihang pampulitika.<ref name="CH300">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=300–303|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Matapos maluklok sa kapangyarihan si [[Gloria Macapagal Arroyo]] bilang pangulo, maraming makakaliwa sa bansa ang nadismaya sa mga Himagsikang EDSA, na sa kanilang pananaw ay nauwi lamang sa pagpapalit ng naghaharing rehimen.<ref name="CH304">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=304–306|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Lalo pang tumindi ang pagkadismayang ito matapos ang nabigong [[EDSA Tres|EDSA III]], na mabilis na sinupil at nagresulta sa pag-aresto sa mga pinuno ng oposisyon, subalit nagpalawak din ng kamalayan ng publiko sa mga posibilidad ng sariling pag-oorganisa.<ref name="CH308">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=308|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Maging ang ilang kasapi ng Partido Komunista ay nagsimulang manawagan ng sistemikong pagbabago, sa halip na ang dati nilang panawagan para sa pagpapalit lamang ng rehimen.<ref name="CH311">{{cite thesis|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present |publisher=[[University of Western Australia]] |chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=311|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Kasunod ng mga himagsikang ito, nagsimulang manawagan ang mga makabagong Pilipinong anarkista, gaya ni Bas Umali, ng pagbuwag sa estadong-bansa ng Pilipinas at ng pagtatatag kapalit nito ng isang desentralisadong "kapuluang konpederasyon".<ref>{{cite web|url=http://www.anarkismo.net/article/2923|title=Archipelagic Confederation|date=26 Abril 2006|access-date=25 Hulyo 2021|last=Umali|first=Bas|work=Anarkismo.net|language=en}}</ref> Ang mga anarkistang paraan ng paglutas ng mga suliranin, na nakabatay sa sinaunang tradisyon ng bayanihan bago dumating ang mga mananakop at sinusuportahan, bukod sa iba pa, ng [[Kristiyanismo|Kristiyanong]] prinsipyo ng subsidyaridad,<ref name="delmundo2021">{{cite web|last=Del Mundo|first=Rubi|date=2021-04-21|title=Mutual Aid, Community Pantries Bring Out the Best in Filipinos and the Worst in Duterte's Inhumane Regime|url=https://cpp.ph/statements/mutual-aid-community-pantries-bring-out-the-best-in-filipinos-and-the-worst-in-dutertes-inhumane-regime|website=Philippine Revolution Web Central|language=en}}</ref> ay muling lumitaw sa pangunahing kamalayan bilang alternatibo sa kawalang-kapangyarihang dulot ng pagdepende sa iba.<ref name="mendizábal2021">{{cite web|url=https://kodao.org/putting-back-the-community-in-community-pantry/|title=Putting Back the "Community" in Community Pantry|website=Kodao|date=2021-04-27|first=L. S.|last=Mendizábal|language=en}}</ref> Isang halimbawa nito ang pagtatatag ng mga ''community pantry'' o [[bodegang bayan]] noong [[pandemya ng COVID-19]] at ang pagpapatuloy ng mga ito sa kabila ng hindi kanais-nais na kalagayang pampulitika at pang-ekonomiya.<ref name="yuvallos2021">{{cite news|url=https://nolisoli.ph/96642/opinion-maginhawa-community-pantry-ayuvallos-20210420/|newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]|date=20 Abril 2021|last=Yuvallos|first=Andreiana|title=The Gov't's Response to the Community-Pantry Movement? Policing and Bureaucracy|access-date=25 Hulyo 2021|publisher=Hinge Inquirer Publications|location=[[Makati]]|issn=0116-0443|oclc=243915470|language=en|archive-date=16 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210516125629/https://nolisoli.ph/96642/opinion-maginhawa-community-pantry-ayuvallos-20210420/|url-status=dead}}</ref><ref name="sadongdong2021">{{cite news|work=[[Manila Bulletin]]|url=https://mb.com.ph/2021/04/20/parlade-community-pantry-could-be-used-to-urge-public-to-revolt-vs-govt/|title=Parladé: Community Pantry Could be Used to Urge Public to Revolt vs. Gov't|date=20 Abril 2021|first=Martín|last=Sadongdong|access-date=25 Hulyo 2021|issn=0116-3086|oclc=42725386|publisher=Manila Bulletin Publishing Corporation|location=[[Maynila]]|language=en}}</ref><ref name="chúa2021">{{cite news|url=https://www.manilastandard.net/news/top-stories/352408/-communist-tag-halts-community-pantry-for-a-day.html|first=Adelle|last=Chúa|date=21 Abril 2021|newspaper=Manila Standard|title="Communist" Tag Halts Community Pantry for a Day|access-date=25 Hulyo 2021|publisher=Philippine Manila Standard Publishing, Inc.|location=[[Makati]]|issn=0116-5054|oclc=819413184|language=en}}</ref> Noong 2009, may iba't ibang grupong anarkista na sa Pilipinas. Kabilang sa mga ito ang panrehiyong Davao Anarchists Resistance Movement (DARM, o Kilusang Paglaban ng mga Anarkista ng Davao), ang anarka-peministang organisasyong Liberate the Clit Kolektiv (LiCK, o Palayain ang Clit Kolektiv), ang tagapaglathalang ''Dumpling Press'', ang organisasyong nagtataguyod ng pagpapalaya sa mga hayop na Youth Collective for Animal Liberation (YCAL, o Kolektibong Kabataan para sa Pagpapalaya ng mga Hayop), at ang Local Anarchist Network (LAN, o Lokal na Kalipunan ng mga Anarkista), na naglalarawan sa sarili bilang "maluwag na samahan ng mga anarkista" na binubuo ng iba't ibang tendensiya.<ref name="Ness" /> == Mga konsepto == === Propaganda ng gawa === Ang propaganda ng gawa, o propaganda sa pamamagitan ng gawa, ay isang uri ng tuwirang pagkilos na naglalayong maimpluwensiyahan ang opinyong pampubliko. Ang mismong pagkilos ay nilalayong magsilbing halimbawa na maaaring tularan ng iba at maging mitsa ng isang panlipunang rebolusyon. Madalas itong iniuugnay sa mga mararahas na pagkilos na isinagawa ng iba't ibang anarkista noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at unang bahagi ng ika-20 dantaon, kabilang ang mga pambobomba at [[asasinasyon]] na nakatuon laban sa estado at sa naghaharing uri bilang pagpapahayag ng pagtutol sa kapitalismo, gayundin ang panununog sa mga simbahan na tumatarget sa mga pangkat [[panrelihiyon]]. Gayunpaman, mayroon ding mga di-marahas na anyo ang propaganda ng gawa.<ref>{{cite book |last1=Woodcock|first1=George|chapter=Prologue|pages=11–32|jstor=10.3138/j.ctt2ttv2t.4|title=Anarchism|date=2004|publisher=University of Toronto Press|isbn=978-1-55111-629-7|quote-page=20|quote=the modern pacifist anarchists, …have tended to concentrate their attention largely on the creation of libertarian communities – particularly farming communities – within present society, as a kind of peaceful version of the propaganda by deed.|language=en}}</ref> Nilayon ang mga gawaing ito ng [[terorismo]] na magpasiklab ng isang "diwa ng paghihimagsik" sa pamamagitan ng pagpapakita na ang estado, ang gitna at nakatataas na uri, at ang mga organisasyong panrelihiyon ay hindi makapangyarihan sa lahat. Layunin din nitong udyukan ang estado na tumugon nang lalo pang mapaniil.<ref name="Merriman">{{cite book |last=Merriman|first=John M.|date=2016|title=The Dynamite Club: How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror|publisher=[[Yale University Press]]|page=[https://books.google.com/books?id=w8mtCwAAQBAJ&pg=PA63 63]|isbn=978-0-300-21792-6|language=en}}</ref> Noong Kongresong Panlipunang Rebolusyonaryo sa Londres noong 1881, pormal na inaprubahan ang taktikang ito.<ref name="Abidor">{{cite book |last=Abidor|first=Mitchell|url=https://books.google.com/books?id=ELZHEAAAQBAJ&pg=PT7|title=Death to Bourgeois Society: The Propagandists of the Deed|date=2016|publisher=PM Press|isbn=978-1-62963-112-7|language=en}}</ref> === Mutual na tulungan === Ang katawagang "''mutual aid''" tulungang mutuwal (o pagtutulungang-bayan) ay pinasikat ng pilosopong anarkista na si [[Peter Kropotkin]] sa kanyang kalipunan ng mga sanaysay na ''Mutual Aid: A Factor of Evolution''. Dito, ipinangatwiran niya na ang kooperasyon, at hindi ang kompetisyon, ang pangunahing puwersang nagtutulak sa [[ebolusyon]], sa pamamagitan ng [[Mutualismo|mutuwalismo]] sa [[biyolohiya]].<ref name="KropotkinRobinson2020">{{cite book |author1=Peter Kropotkin|author2=Victor Robinson|title=Mutual Aid – A Factor of Evolution: With an Excerpt from Comrade Kropotkin by Victor Robinson|url=https://books.google.com/books?id=CbLoDwAAQBAJ|chapter=Introduction|date=26 Mayo 2020|publisher=Read Books Limited|isbn=978-1-5287-9015-4|language=en}}</ref><ref name="Kropotkin">{{cite book |title=Mutual Aid: A Factor of Evolution|url=http://theanarchistlibrary.org/library/petr-kropotkin-mutual-aid-a-factor-of-evolution|last=Kropotkin|first=Petr|date=1902|via=The Anarchist Library|access-date=6 Mayo 2020|language=en}}</ref> Ipinahayag ni Kropotkin na ang pagtutulungang-bayan ay may praktikal na pakinabang sa pananatiling buhay ng mga tao at hayop at na ito ay naitaguyod sa pamamagitan ng [[likas na pagpili]]. Iginiit din niya na ang pagtutulungang-bayan ay masasabing kasintanda ng kultura ng tao.<ref name="Kropotkin" /> Ang pagkilalang ito sa malawak na katangian at pakinabang ng pagtutulungang-bayan sa bawat indibidwal ay salungat sa mga teorya ng [[Charles Darwin|Darwinismong]] panlipunan, na nagbibigay-diin sa kompetisyon ng mga indibiduwal at sa pananatili ng pinakamainam (''survival of the fittest''). === Pinakamababang antas na hindi maipagkakait === Ang ''irreducible minimum'' o pinakamababang antas na hindi maipagkakait ay isang pangunahing prinsipyong etikal sa ekolohiyang panlipunan ni Murray Bookchin.<ref>{{Cite book |last=Biehl |first=Janet |url=https://theanarchistlibrary.org/library/murray-bookchin-janet-biehl-the-murray-bookchin-reader |title=The Murray Bookchin Reader |date=1999 |language=en}}</ref> Nagmula ito sa pag-aaral ng mga katutubo at lipunang walang herarkiya. Ayon sa prinsipyong ito, ang bawat miyembro ng komunidad ay may walang-kondisyong karapatan sa mga pangunahing pangangailangan sa buhay,<ref>{{Cite news |last=Tokar |first=Brian |date=2008-03-01 |title=On Bookchin's Social Ecology and its Contributions to Social Movements {{!}} Institute for Social Ecology |language=en-US |work=Institute for Social Ecology |url=https://social-ecology.org/wp/2008/03/on-bookchins-social-ecology-and-its-contributions-to-social-movements/ |access-date=2026-07-21}}</ref> tulad ng pagkain, pabahay, at kalusugan—anuman ang kanilang naiambag na trabaho. === Pagwawalang-bisa sa paggawa === Partikular sa mga anarkistang lupon,<ref>{{Cite web |last=Ford|first=Nick|title=7 Key Concepts for Understanding Anti-Work Theory|url=https://www.filmsforaction.org/articles/7-key-concepts-for-understanding-antiwork-theory/|access-date=2022-08-09|website=Films For Action|language=en}}</ref> may ilan na naniniwalang ang [[Trabaho|paggawa]] ay lalong nahiwalay sa tao sa paglipas ng kasaysayan at sa likas na katangian nito ay hindi kasiya-siya at mabigat, kaya't hindi ito dapat ipataw sa pamamagitan ng mga paraang [[pang-ekonomiya]] o [[pampulitika]].<ref>{{Cite web |last=Peters|first=Adele|date=2015-02-02|title=Work Is Bullshit: The Argument For "Antiwork"|url=https://www.fastcompany.com/3041719/work-is-bullshit-the-argument-for-antiwork|access-date=2022-08-09|website=Fast Company|language=en-US}}</ref> Sa ganitong pananaw, may ilan na nananawagan sa pagpapatupad ng walang kondisyong batayang kita (''unconditional basic income'') at/o pagpapaikli ng linggo ng paggawa, gaya ng apat-na-araw na linggo ng trabaho.<ref>{{Cite web |last=Lashbrooke|first=Barnaby|title=The 'Anti-Work' Movement Is A Sign Something's Rotten In The Workplace|url=https://www.forbes.com/sites/barnabylashbrooke/2021/10/25/the-anti-work-movement-is-a-sign-somethings-rotten-in-the-workplace/|access-date=2022-08-09|website=[[Forbes]]|language=en}}</ref> Noong 1985, isinulat ng anarkista at sitwasyonistang manunulat na si Bob Black ang kinikilalang manipestong ''The Abolition of Work'' (''Ang Pagpapawalang-bisa sa Paggawa''). === Pagkakaisa ng pamamaraan at layunin === Sa anarkismo, ang pagkakaisa ng pamamaraan at layunin (''unity of means and ends'') ay tinatawag na politikang preporatibo. Sinasabi nito na ang mga paraang ginagamit sa pagbabago ng lipunan ay dapat mismong nagpapakita ng [[Kalayaan|malaya]], patas, at walang-gobyernong lipunan na gustong itayo. Ang politikang preporatibo ay mga paraan ng pag-oorganisa at mga ugnayang panlipunan na naglalayong isabuhay ang lipunang ninanais itatag ng isang pangkat sa hinaharap.<ref>{{cite web |last=Smith|first=E. T.|date=2023-02-01|title=Prefigurative Politics in Practice|url=https://commonslibrary.org/prefigurative-politics-in-practice/|access-date=2026-05-18|work=The Commons Library|language=en}}</ref> Sa praktika, kabilang dito ang pagbuo ng isang bagong lipunan "sa loob ng balangkas ng lumang lipunan" sa pamamagitan ng pamumuhay ayon sa mga pagpapahalaga at mga estrukturang panlipunang ninanais ng pangkat para sa hinaharap.<ref>{{cite web |title=Understanding Prefigurative Politics: A Deep Dive|url=https://www.classwithmason.com/2024/10/understanding-prefigurative-politics.html|website=Class with Mason|date=25 Oktubre 2024|access-date=25 Oktubre 2024|language=en}}</ref> Ayon kay Carl Boggs, na siyang lumikha ng katawagang ito, layunin ng politikang preporatibo na maisakatawan "sa loob mismo ng kasalukuyang pampulitikang gawain ng isang kilusan [...] ang mga anyo ng ugnayang panlipunan, pagpapasya, [[kultura]], at karanasang pantao na siyang pinakahuling mithiin nito," kaya't nagkakatugma ang paraan at ang layunin ng pagbabagong panlipunan.<ref>Boggs, Carl. 1977. Marxism, Prefigurative Communism, and the Problem of Workers' Control. [https://repository.library.brown.edu/studio/item/bdr:89258/ ''Radical America'' 11 (November)], 100; cf. Boggs Jr., Carl. Revolutionary Process, Political Strategy, and the Dilemma of Power. Theory & Society 4, Blg. 3 (Taglagas), 359-93. (sa Ingles)</ref> Minsan ding ipinagtatanggol ang politikang preporatibo batay sa paniniwalang ang mga layuning makakamit ng isang kilusang panlipunan ay "saligang hinuhubog ng mga paraang ginagamit nito."<ref>Leach, D. K. (2013). Prefigurative politics. The Wiley-Blackwell encyclopedia of social and political movements, 1004-1006. (sa Ingles)</ref> Ang preporatibismo ay ang pagsisikap na isabuhay o isagawa ang politikang preporatibo.<ref>{{Cite journal |last=Heffernan|first=Timothy|date=2020|title='Where Is the New Constitution?': Public Protest and Community-Building in Post–Economic Collapse Iceland|url=https://doi.org/10.3167/arcs.2020.060114|journal=Conflict and Society|volume=6|issue=1|pages=236–254|language=en}}</ref> === Anarkismo at pagkamakabansa o kontra-pagkamakabansa === Ang anarkismo at pagkamakabansa ay kapwa umusbong sa Europa kasunod ng [[Rebolusyong Pranses]] ng 1789, at may mahaba at matatag na ugnayan na maitutunton hanggang kay Mikhail Bakunin at sa kanyang pakikilahok sa kilusang Pan-Slabiko bago pa niya yakapin ang anarkismo. Mahaba rin ang kasaysayan ng pakikilahok ng mga anarkista sa mga kilusang makabansa sa iba't ibang panig ng daigdig, gayundin sa internasyonalismo. Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, malakas ang suporta ng anarkismo sa anasyonalismo at [[Esperanto]].<ref name="nodo50.org">Firth, Will. [http://www.nodo50.org/esperanto/anarkiismo.htm "Esperant Kaj Anarkiismo"]. ''Nodo50''. Nakuha noong 21 Setyembre 2020. "Anarkiistoj estis inter la pioniroj de la disvastigo de Esperanto. En 1905 fondiĝis en Stokholmo la unua anarkiisma Esperanto-grupo. Sekvis multaj aliaj: en Bulgario, Ĉinio kaj aliaj landoj. Anarkiistoj kaj anarki-sindikatistoj, kiuj antaŭ la Unua Mondmilito apartenis al la nombre plej granda grupo inter la proletaj esperantistoj, fondis en 1906 la internacian ligon Paco-Libereco, kiu eldonis la Internacian Socian Revuon. Paco-libereco unuiĝis en 1910 kun alia progresema asocio, Esperantista Laboristaro. La komuna organizaĵo nomiĝis Liberiga Stelo. Ĝis 1914 tiu organizaĵo eldonis multe da revolucia literaturo en Esperanto, interalie ankaŭ anarkiisma. Tial povis evolui en la jaroj antaŭ la Unua Mondmilito ekzemple vigla korespondado inter eŭropaj kaj japanaj anarkiistoj. En 1907 la Internacia Anarkiisma Kongreso en Amsterdamo faris rezolucion pri la afero de internacia lingvo, kaj venis dum la postaj jaroj similaj kongresaj rezolucioj. Esperantistoj, kiuj partoprenis tiujn kongresojn, okupiĝis precipe pri la internaciaj rilatoj de la anarkiistoj." (sa Esperanto)</ref><ref name="naturismo">{{cite news|last=Roselló|first=Josep Maria Roselló|date=17 Agosto 2005|url=http://www.nodo50.org/ekintza/article.php3?id_article%3D310|url-status=dead|title=Dossier: El naturalismo libertario en la península ibérica (1890-1939)|newspaper=Ekintza Zuzena|issue=32|archive-url=https://web.archive.org/web/20120320014704/https://www.nodo50.org/ekintza/article.php3?id_article=310|archive-date=20 Marso 2012|access-date=3 Hunyo 2014|quote=Proliferarán así diversos grupos que practicarán el excursionismo, el naturismo, el nudismo, la emancipación sexual o el esperantismo, alrededor de asociaciones informales vinculadas de una manera o de otra al anarquismo. Precisamente las limitaciones a las asociaciones obreras impuestas desde la legislación especial de la Dictadura potenciarуán indirectamente esta especie de asociacionismo informal en que confluirá el movimiento anarquista con esta heterogeneidad de prácticas y tendencias. Uno de los grupos más destacados, que será el impulsor de la revista individualista ''Ética'' será el Ateneo Naturista Ecléctico, con sede en Barcelona, con sus diferentes secciones la más destacada de las cuales será el grupo excursionista Sol y Vida.|language=es}}</ref><ref name="acracia">{{cite web|last=Díez|first=Xavier|date=1 Abril 2006|url=http://www.acracia.org/1-23a58lainsumision.pdf|url-status=dead|title=La insumisión voluntaria. El anarquismo individualista español durante la Dictadura y la Segunda República (1923-1938)|pages=1–36|archive-url=https://web.archive.org/web/20110723130358/http://www.acracia.org/1-23a58lainsumision.pdf|archive-date=23 Hulyo 2011|access-date=6 Mayo 2011|quote=La insumisión voluntaria: El anarquismo individualista español durante la Dictadura y la Segunda República (1923–1938).|language=es}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], inusig ng Espanyang Francoista ang mga anarkista at mga makabayang Katalan, na marami sa kanila ay malawakang gumagamit ng Esperanto.<ref name="Del Barrio">Del Barrio, Toño; Lins, Ulrich (27–29 Nobyembre 2006). [http://www.nodo50.org/esperanto/artik68es.htm "La utilización del esperanto durante la Guerra Civil Española"]. ''Nodo50''. International Congress on the Spanish Civil War. Hinango noong 21 Setyembre 2020. (sa Kastila)</ref> Iginiit ng anarkistang [[Irlandes]] na si Andrew Flood na ang mga anarkista ay hindi mga makabansa at lubos na tinututulan ang [[pagkamakabansa]]; sa halip, sila ay mga kontra-imperyalista.<ref name="Flood">Flood, Andrew. "An Anarchist Perspective on Irish Nationalism". Workers Solidarity Movement. (sa Ingles)</ref> Katulad nito, itinuturing ng Anarchist Federation (Pederasyong Anarkista) sa Britanya at Irlanda na ang pagkamakabansa ay isang ideolohiyang ganap na nakatali sa pag-unlad ng kapitalismo at hindi kayang lumampas dito.<ref name="Anarchist Federation">[http://www.afed.org.uk/publications/pamphlets-booklets/126-against-nationalism.html "Against Nationalism"]. Anarchist Federation. 3 Abril 2009. Retrieved 23 Setyembre 2020. (sa Ingles)</ref> Si Pierre-Joseph Proudhon, ang unang taong hayagang tumawag sa sarili bilang isang anarkista sa positibong diwa, ay tumutol sa pagkamakabansa, at iginiit na ang "pagwawakas ng militarismo ang misyon ng ika-19 na dantaon, kung hindi ay hahantong ito sa walang hanggang paghina".<ref>Woodcock, George. ''Pierre-Joseph Proudhon''. p. 233. (sa Ingles)</ref> Ayon kay Proudhon, sa ilalim ng kanyang mungkahing mutuwalismo, "wala nang magiging [[nasyonalidad]], wala nang bayang tinubuan sa pampulitikang kahulugan ng mga salitang ito; ang magiging kahulugan na lamang ng mga ito ay pook ng [[kapanganakan]]. Ang tao, anuman ang kanyang [[lahi]] o kulay, ay mamamayan ng daigdig; ang [[pagkamamamayan]] ay isang karapatang maaaring matamo saanman."<ref>Proudhon, Pierre-Joseph. ''General Idea of the Revolution in the Nineteenth Century''. p. 283. (sa Ingles)</ref> === ACAB === [[File:ACABBanner.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:ACABBanner.jpg|left|thumb|Mga anarkista sa [[Leipzig]], [[Alemanya]], na nagpoprotesta habang may hawak na bandilang may nakasulat na "''ACAB, all cops are b...''"]] Ang ACAB, isang daglat para sa ''all cops are bastards'' ("lahat ng pulis ay mga walanghiya" o "lahat ng pulis ay mga bastardo"), ay isang islogang pampulitika na iniuugnay sa mga tutol sa [[kapulisan]]. Karaniwan itong ginagamit bilang kasabihan sa mga ''graffiti'' o ipinapaukit bilang tato. Minsan ay isinusulat din ito bilang 1312, kung saan ang bawat bilang ay kumakatawan sa posisyon ng katumbas na titik sa [[Alpabeto|alpabetong]] Ingles (A=1, C=3, A=1, B=2). Ang pariralang ''all cops are bastards'' ay unang lumitaw sa [[Inglatera]] noong [[dekada 1920]],<ref name="Partridge1986">{{cite book|last=Partridge|first=Eric|title=A Dictionary of Catch Phrases|url=https://archive.org/details/dictionaryofcatc0000part_c8l4|publisher=Taylor & Francis|year=1986|isbn=978-0-415-05916-9|page=[https://archive.org/details/dictionaryofcatc0000part_c8l4/page/1 1]|language=en}}</ref><ref name=":13">{{Cite book|last1=Aitken-Smith|first1=Trent|title=The Tattoo Dictionary|last2=Tyson|first2=Ashley|date=2016|publisher=Octopus|isbn=978-1-78472-254-8|pages=13|language=en}}</ref><ref name="GQ">{{cite web|last=Groundwater|first=Colin|date=11 Hunyo 2020|title=A brief history of ACAB|url=https://www.gq-magazine.co.uk/politics/article/acab-meaning|access-date=11 Setyembre 2020|website=GQ|language=en}}</ref> at kalaunan ay pinaikli bilang "ACAB" ng mga manggagawang nagwewelga noong [[dekada 1940]].<ref name="GQ" /> Sa kasaysayan, ang daglat ay iniugnay sa mga [[kriminal]] sa Reyno Unido.<ref name=":13" /> Una itong naitala bilang tato ng mga bilanggo noong [[dekada 1970]], at karaniwang inilalagay ang tig-isang titik sa bawat daliri, o kung minsan ay ikinukubli bilang maliliit na tuldok sa bawat buko ng kamay.<ref name="ThompsonBlack2006">{{cite book|last1=Thompson|first1=Tim|url=https://archive.org/details/forensichumanide00thom_803|title=Forensic Human Identification: An Introduction|last2=Black|first2=Sue|publisher=Taylor & Francis|year=2006|isbn=978-0-8493-3954-7|page=[https://archive.org/details/forensichumanide00thom_803/page/n391 384]|url-access=limited|language=en}}</ref><ref name=":13" /> Noong 1970, ginamit ng ''Daily Mirror'' ang ACAB bilang pamagat ng isang artikulong nagsasaad na ito ay nakatatak sa isang kasapi ng ''Hells Angels'' na nakita sa [[lansangan]].<ref name="GQ" /> Ginamit din ng [[Direktor sa pelikula|direktor]] ng pelikulang si Sidney Hayers ang isang sinensurang bersyon ng [[parirala]] bilang pamagat ng kaniyang pelikulang [[krimen]] noong 1972 na ''All Coppers Are...''.''<ref>{{cite book|last=Elliot|first=Paul|title=Studying the British Crime Film|url=https://archive.org/details/studyingbritishc0000elli|publisher=Columbia University Press|year=2014|isbn=978-1-906-73374-2|pages=[https://archive.org/details/studyingbritishc0000elli/page/78 78]–79|language=en}}</ref>'' Noong 1977, nakita ng isang mamamahayag mula sa [[Newcastle upon Tyne]] ang daglat na nakasulat sa mga [[dingding]] ng isang selda sa bilangguan.<ref name="Partridge1986" /> Noong dekada 1980, naging simbolo ng kontra-establisimyento ang ACAB, lalo na sa loob ng mga subkulturang punk at ''skinhead'' (o ahit-ulo).<ref name=":13" /><ref name="GQ" /><ref name=":03">{{cite web|title=ACAB|url=https://www.adl.org/education/references/hate-symbols/acab|access-date=2019-05-30|website=Anti-Defamation League|language=en}}</ref> Lalo itong sumikat dahil sa awiting "A.C.A.B." ng bandang Oi! na the 4-Skins, na inilabas noong 1982.<ref name=":13" /><ref name="GQ" /> Sa mga sumunod na taon, naging tanyag ang ACAB bilang [[islogan]] ng mga ''hooligan'' at ''ultras'' sa [[Futbol|putbol]] sa Europa,<ref>{{Cite journal|last=Pollard|first=John|date=2016|title=Skinhead culture: the ideologies, mythologies, religions and conspiracy theories of racist skinheads|journal=Patterns of Prejudice|volume=50|issue=4–5|pages=398–419|doi=10.1080/0031322X.2016.1243349|s2cid=151502563|issn=0031-322X|language=en}}</ref><ref name=":13" /> gayundin ng mga kilusang anarkista at kontra-awtoritaryo sa iba't ibang panig ng mundo.<ref name="GQ" /> Sa ilang konteksto, itinuturing ng Anti-Defamation League (Liga Laban sa Paninirang-puri) ang parirala bilang isang simbolo ng pagkamuhi at inilalarawan ito bilang "isang matagal nang islogan sa kultura ng mga ''skinhead''," habang binabanggit ding ginagamit ito kapwa ng mga [[Rasismo|rasista]] at mga kontra-rasistang ''skinhead''.<ref name=":03" /><ref name="guerra">{{cite journal|last=Guerra|first=Nicola|title=Dalla strada alla letteratura, le spericolate e propizie vicende del forestierismo A.C.A.B.. Il contatto linguistico tra italiano e inglese nelle sottoculture Skinhead e Ultras|trans-title=From the road to literature, the reckless and auspicious events of the forestry industry A.C.A.B .. The linguistic contact between Italian and English in the Skinhead and Ultras subcultures|url=https://www.academia.edu/4566221|journal=Analele Universităţii Din Craiova, Seria Ştiinţe Filologice Linguistică Nr. 1-2|date=Enero 2013|publisher=Universităţii din Craiova|access-date=2020-06-03|language=en}}</ref> Matapos ang pagpaslang ng pulis na si Derek Chauvin kay [[George Floyd]] noong Mayo 2020, mas naging madalas ang paggamit ng katawagang ACAB ng mga taong tutol sa kapulisan.<ref name="vice_acab">{{cite news |work=Vice|last=Poulter|first=James|title=How 'ACAB' Became the Universal Anti-Police Slogan|url=https://www.vice.com/en/article/acab-all-cops-are-bastards-origin-story-protest/|access-date=2020-08-26|date=2020-06-08|language=en}}</ref> Habang lumalaganap sa buong Estados Unidos ang mga protesta bilang tugon sa [[Pagpatay kay George Floyd|pagkamatay ni Floyd]] at ang mga talakayan tungkol sa karahasang isinasagawa ng pulisya na may motibong panlahi, mas madalas ding nabanggit ang ACAB sa mga plataporma ng [[hatirang pangmadla]], at nagsimula ring ibenta ang mga produktong may nakalimbag na daglat na ito.<ref name="vice_acab" /> Ayon sa mga tagapagtaguyod ng katawagan, ang ACAB ay nangangahulugang ang bawat pulis ay may pananagutan sa isang hindi makatarungang sistema. [[Pangangatuwiran|Ipinapangatuwiran]] nila na kahit hindi mismo nakikilahok ang isang pulis sa kalupitan ng pulisya o sa [[rasismo]] sa pagpapatupad ng [[batas]], may [[pananagutan]] pa rin siya sa mga ginawa ng kaniyang mga kasamahan dahil hindi niya ito tinututulan o sinusubukang pigilan.<ref>{{Cite web|date=2020-06-01|title=What I mean when I say I want to abolish the police|url=https://www.independent.co.uk/voices/acab-abolish-police-george-floyd-protests-cops-a9543386.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20200602083406/https://www.independent.co.uk/voices/acab-abolish-police-george-floyd-protests-cops-a9543386.html|archive-date=2020-06-02|url-access=limited|url-status=live|access-date=2021-12-17|website=The Independent|language=en}}</ref> === Pagbuwag sa bilangguan === [[File:La_presó_és_tortura.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:La_pres%C3%B3_%C3%A9s_tortura.jpg|thumb|Isang ''graffiti'' o sulat sa pader sa [[Cataluña]] na nakasulat sa [[wikang Kastila]] na may salin na "Ang bilangguan ay pagpapahirap" at simbolong Bilog-A ng anarkismo.]] Ang pagbuwag sa bilangguan (''prison abolition'') ay isang kilusan na naglalayong buwagin ang bilangguan bilang isang institusyon.<ref name="Frampton">{{cite news |last1=Frampton|first1=Thomas Ward|title=The Dangerous Few: Taking Seriously Prison Abolition and Its Skeptics|url=https://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/hlr135&div=98&id=&page=|access-date=15 Agosto 2025|work=Harvard Law Review|date=2021–2022|pages=2013|language=en}}</ref> Hindi tulad ng reporma sa bilangguan, layunin ng pagbuwag sa bilangguan na magtatag ng isang sistema ng [[Katarungan|hustisyang]] pangkriminal na hindi gumagamit ng pagkakapiit bilang paraan ng pagpaparusa. Karaniwang itinataguyod ng mga tagasuporta nito ang makapanunumbalik na hustisya, na naglalayong maituwid at maibalik sa lipunan ang mga [[nagkasala]], sa halip na ang mapagganting hustisya, na naglalayong magparusa sa nagkasala batay sa tindi ng kaniyang krimen. Madalas ding isinusulong ng mga tagapagtaguyod ng pagbuwag sa bilangguan ang malalaking pagbabagong pang-estruktura upang maiwasan ang krimen sa antas ng [[lipunan]] sa pamamagitan ng pagtugon sa mga ugat nito. Ayon sa pananaw na ito, ang krimen ay bunga ng mga suliraning panlipunan tulad ng rasismo at [[kahirapan]]. Bahagyang nabuo ang kilusan para sa pagbuwag sa bilangguan sa Estados Unidos bilang tugon sa pag-aalsa sa Bilangguan ng Attica noong 1971, na nagbigay-pansin sa mga di-makataong kalagayang laganap sa mga bilangguan. Ang mga kilalang aktibista, lalo na si Angela Davis, ay nakatulong upang mabigyang-pansin ang usapin ng pagbuwag sa bilangguan, bagaman nanatili itong higit na limitado sa mga makakaliwang pangkat at mga akademikong lupon. Muling sumigla ang interes sa kilusan matapos ang pagpaslang kay George Floyd noong 2020 at ang mga kaguluhang sibil na sumunod dito, na nagbigay-diin sa mga hindi pagkakapantay-pantay batay sa lahi sa loob ng sistemang hustisyang pangkriminal. === Pagpapalaya sa kabataan === Ang pagpapalaya sa mga bata (''child liberation'') sa anarkismo ay ang paniniwala na ang mga bata at [[kabataan]] ay nararapat magkaroon ng buong awtonomiya, respeto, at kalayaan mula sa panunupil ng mga matatanda, mapilitang pagpapalaki ng magulang, at sapilitang pag-aaral. Pangunahing layunin nito na wakasan ang pagtrato sa mga bata bilang pag-aari ng [[magulang]], palitan ang mga tradisyonal na paaralan ng mga boluntaryong espasyo sa pag-aaral, at tiyakin ang tulong-komunidad para sa mga pangunahing pangangailangan. Ang kilusan para sa mga karapatan ng kabataan (''youth rights movement''), na inilalarawan din bilang pagpapalaya sa kabataan (''youth liberation''), ay isang umuusbong na kilusang mula sa mga karaniwang mamamayan na naglalayong labanan ang [[Diskriminasyon sa gulang|diskriminasyon sa edad]] at isulong ang mga karapatang sibil ng mga kabataan—yaong mga hindi pa umaabot sa edad ng legal na ganap na gulang, na 18 taong gulang sa karamihan ng mga bansa. May ilang pangkat na nilalabanan ang pedopobya at ephebipobiya sa lipunan sa pamamagitan ng pagtataguyod ng tinig ng kabataan, pagbibigay-kapangyarihan sa kabataan, at sa huli, ng pagkakapantay-pantay sa pagitan ng mga henerasyon sa pamamagitan ng pakikipagtuwang ng kabataan at mga nakatatanda.<ref>Fletcher, A. (2006) ''[http://www.commonaction.org/WYVH.pdf Washington Youth Voice Handbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081001193809/http://www.commonaction.org/WYVH.pdf|date=2008-10-01}}'' Olympia, WA: CommonAction. (sa Ingles)</ref> Maraming tagapagtaguyod ng mga karapatan ng kabataan ang itinatangi ang kanilang kilusan mula sa kilusan para sa mga karapatan ng mga bata, sapagkat ipinapangatuwiran nilang ang huli ay nagsusulong ng mga pagbabagong kadalasang higit na naghihigpit sa mga bata at kabataan.<ref>Axon, K. (n.d.) [https://web.archive.org/web/20080215235519/http://www.asfar.org/zine/1st/Pedophobia.html ''The Anti-Child Bias of Children's Advocacy Groups''] Chicago, IL: Americans for a Society Free of Age Restrictions. (sa Ingles)</ref> === Anarkiyang pakikipagrelasyon === [[File:RA_symbol.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:RA_symbol.jpg|left|thumb|Simbolo ng anarkiyang pakikipagrelasyon]] Ang anarkiyang pakikipagrelasyon ay ang paglalapat ng mga prinsipyong anarkista sa mga [[ugnayang interpersonal]].<ref name=":4">{{Cite book |last=Pérez-Cortés|first=Juan-Carlos|title=Relationship Anarchy: Occupy Intimacy!|date=2022|publisher=La Oveja Roja|isbn=979-8-3680-3944-2|location=Madrid|language=en}}</ref> Kabilang sa mga pangunahing pagpapahalaga nito ang awtonomiya, mga gawaing laban sa herarkiya, pagtutol sa normatibidad, at pagkakaugnayang nakabatay sa pagtutulungan ng pamayanan.<ref>{{Cite web|title=The Difference Between Relationship Anarchy and Non-Hierarchical Polyamory|url=http://www.relationship-anarchy.com/videos/2016/6/20/the-difference-between-relationship-anarchy-and-non-hierarchical-polyamory|website=Relationship Anarchy|language=en-GB|access-date=2020-05-07|archive-date=2020-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200503103805/http://www.relationship-anarchy.com/videos/2016/6/20/the-difference-between-relationship-anarchy-and-non-hierarchical-polyamory|url-status=dead}}</ref><ref name=":24">{{Cite web|date=2020-09-05|title=The Great Showdown of Hierarchical Polyamory vs. Relationship Anarchy|url=http://thenewmodality.com/the-great-showdown-of-hierarchical-polyamory-vs-relationship-anarchy/|access-date=2022-02-14|website=The New Modality|language=en-US|archive-date=2022-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20220120105438/http://thenewmodality.com/the-great-showdown-of-hierarchical-polyamory-vs-relationship-anarchy/|url-status=live}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|title=Can relationship anarchy create a world without heartbreak? {{!}} Aeon Ideas|url=https://aeon.co/ideas/can-relationship-anarchy-create-a-world-without-heartbreak|access-date=2022-02-14|website=Aeon|language=en|archive-date=2020-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200320145346/https://aeon.co/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=What Is Relationship Anarchy?|url=https://www.mindbodygreen.com/articles/what-is-relationship-anarchy|publisher=Mindbodygreen|access-date=2023-04-26|website=MBGRelationships|date=2 Agosto 2020|archive-date=2023-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230426200016/https://www.mindbodygreen.com/articles/what-is-relationship-anarchy|url-status=live|language=en}}</ref> Hayagan itong tumututol sa amatonormatibidad<ref>{{Cite web|date=2018-05-09|title=Are You Radical Enough to Be a Relationship Anarchist?|url=https://www.gq.com/story/relationship-anarchy|access-date=2022-02-14|website=GQ|language=en-US|archive-date=2020-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200320213043/https://www.gq.com/story/relationship-anarchy|url-status=live}}</ref> at mononormatibidad, at karaniwan—bagaman hindi sa lahat ng pagkakataon—na hindi monogamo.<ref name=":14">{{Cite web|last=Heaney|first=Katie|date=2018-10-23|title=What It's Like Being a Relationship Anarchist|url=https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|access-date=2022-02-14|website=The Cut|language=en-us|archive-date=2022-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417014230/https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|url-status=live}}</ref><ref name=":3" /><ref name=":04">{{Cite web|last=Lopez|first=Veronica|date=2021-10-15|title=Here's What to Know About Relationship Anarchy|url=https://www.cosmopolitan.com/sexopedia/a37973461/relationship-anarchy/|access-date=2022-02-13|website=Cosmopolitan|language=en-US|archive-date=2021-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20211206194702/https://www.cosmopolitan.com/sexopedia/a37973461/relationship-anarchy/|url-status=live}}</ref><ref name=":15">{{Cite web|last=Heaney|first=Katie|date=2018-10-23|title=What It's Like Being a Relationship Anarchist|url=https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|access-date=2022-02-14|website=The Cut|language=en-us|archive-date=2022-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417014230/https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|url-status=live}}</ref> Naiiba ito sa poliyamorya, ''solo poly'', ''swinging'', at iba pang anyo ng pakikipagrelasyon, sapagkat maaaring taglay pa rin ng mga ito ang mga estrukturang gaya ng amatonormatibidad, herarkiya ng mga matalik na relasyon, at mga tuntuning naglilimita sa awtonomiya.<ref name=":24" /><ref name=":04" /><ref name="De las Heras Gómez pp. 644–660">{{cite journal |last=De las Heras Gómez|first=Roma|title=Thinking Relationship Anarchy from a Queer Feminist Approach|journal=Sociological Research Online|publisher=SAGE Publications|volume=24|issue=4|date=2018-12-20|issn=1360-7804|doi=10.1177/1360780418811965|pages=644–660|s2cid=220124663|url=https://qsu070.noblogs.org/files/2020/10/De-las-Heras-G%C3%B3mez-2018-Thinking-Relationship-Anarchy-from-a-Queer-Feminist-Approach.pdf|access-date=2022-12-19|archive-date=2022-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20221219162224/https://qsu070.noblogs.org/files/2020/10/De-las-Heras-G%C3%B3mez-2018-Thinking-Relationship-Anarchy-from-a-Queer-Feminist-Approach.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Binibigyang-kahulugan din ang anarkiyang pakikipagrelasyon bilang isang bagong paradigma kung saan ang pagiging malapit sa isa't isa at awtonomiya ay hindi na itinuturing na mga bagay na likas na nagkakasalungatan o lumilikha ng suliranin sa loob ng isang relasyon.<ref>{{cite web |last1=Guillén|first1=Ricardo|title=Beyond romantic love – an analysis of how the dilemma of closeness vs. autonomy is handled in relationship anarchy discourse|url=https://lup.lub.lu.se/student-papers/search/publication/8968241|website=LUP Student Papers|publisher=Lund University Libraries|access-date=29 Nobyembre 2021|archive-date=19 Oktubre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019121447/https://lup.lub.lu.se/student-papers/search/publication/8968241|url-status=live|language=en}}</ref> == Perspektibong pang-ekonomiya == === Komunismong anarkista === Ang anarkistang komunismo{{refn|Kilala din bilang "anarko-komunismo"<ref>{{cite book |last1=Hodges |first1=Donald C. |url=https://books.google.com/books?id=Pu7zAgAAQBAJ |title=Sandino's Communism: Spiritual Politics for the Twenty-First Century |year=2014 |publisher=University of Texas Press |isbn=978-0292715646 |language=en |page=[https://books.google.com/books?id=Pu7zAgAAQBAJ&q=Anarcho-communism&pg=PA3 3] |access-date=21 Disyembre 2019 |archive-date=22 Hulyo 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210722044609/https://books.google.com/books?id=Pu7zAgAAQBAJ |url-status=live |via=Google Books}}</ref><ref>{{cite book |last1=Kinna |first1=Ruth|title=The Bloomsbury Companion to Anarchism |url=https://books.google.com/books?id=dNuoAwAAQBAJ |year=2012 |publisher=Bloomsbury Publishing|language=en |isbn=978-1441142702 |language=en |page=[https://books.google.com/books?id=dNuoAwAAQBAJ&q=Anarcho-communism&pg=PA329 329] |access-date=21 Disyembre 2019 |archive-date=15 Enero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115214158/https://books.google.com/books?id=dNuoAwAAQBAJ |url-status=live |via=Google Books}}</ref><ref>{{cite book |last1=Wetherly |first1=Paul |title=Political Ideologies |url=https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ |date=2017 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0198727859 |pages=[https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&q=anarcho-communism 130], [https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&q=anarcho-communism 137], [https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&q=anarcho-communism 424] |language=en |access-date=21 Disyembre 2019 |archive-date=22 Hulyo 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210722044620/https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ |url-status=live |via=Google Books}}</ref> o "komunismong libertaryo".{{Sfn|Nettlau|1996|p=145}}<ref>{{cite book |last=Bolloten |first=Burnett |url=https://books.google.com/books?id=-VarDLHA3_YC&q=%22libertarian%20communism%22&pg=PA65 |title=The Spanish Civil War: Revolution and Counterrevolution |publisher=University of North Carolina Press |year=1991 |isbn=978-0807819067 |page=65 |access-date=25 Marso 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220211095511/https://books.google.com/books?id=-VarDLHA3_YC&q=%22libertarian%20communism%22&pg=PA65 |archive-date=11 Pebrero 2022 |url-status=live |via=Google Books|language=en}}</ref>|group=nb|name=nb4}} ay isang pinakadulong-kaliwang ideolohiyang pampulitika at paaralan ng kaisipang anarkista na nagsusulong ng isang anyo ng komunismo. Ang [[komunismo]] (mula sa salitang [[Wikang Latin|Latin]] na ''communis'', na nangangahulugang "panlahat" o "pangkaraniwan"){{sfn|Ball|Dagger|2019}}{{sfn|Ball|Dagger|2019}} ay isang ideolohiyang pampulitika at pang-ekonomiya na naglalayong lumikha ng isang lipunang komunista—isang kaayusang sosyoekonomikong walang uri na nakasentro sa sama-samang pagmamay-ari ng mga kasangkapan sa produksyon, distribusyon, at pagpapalitan, at namamahagi ng mga produkto sa lipunan batay sa pangangailangan.<ref>{{cite book |last=Ely|first=Richard T|title=French and German socialism in modern times|date=1883|publisher=Harper & Brothers|location=New York|pages=35–36|oclc=456632|quote=All communists without exception propose that the people as a whole, or some particular division of the people, as a village or commune, should own all the means of production{{snd}}land, houses, factories, railroads, canals, etc.; that production should be carried on in common; and that officers, selected in one way or another, should distribute among the inhabitants the fruits of their labor.|language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Bukharin|first1=Nikolai|title=The ABC of Communism|last2=Preobrazhensky|first2=Yevgeni|date=1922|publisher=Communist Party of Great Britain|location=Londres, Inglatera|pages=72–73, § 20|translator-last1=Paul|translator-first1=Cedar|chapter=Distribution in the communist system|access-date=18 Agosto 2021|orig-date=1920|translator-last2=Paul|translator-first2=Eden|chapter-url=https://www.marxists.org/archive/bukharin/works/1920/abc/ABC-of-Communism.pdf#page=67|via=Marxists Internet Archive|archive-url=https://web.archive.org/web/20250212173140/https://www.marxists.org/archive/bukharin/works/1920/abc/ABC-of-Communism.pdf#page=67|archive-date=12 Pebrero 2025|language=en}}</ref><ref name="Steele p.43">{{harvp|Steele|1992|p=43}}: "One widespread distinction was that socialism socialised production only while communism socialised production and consumption."</ref> Nananawagan ang anarkistang komunismo sa pag-aalis ng mga herarkiya, gayundin ng pribadong pag-aari, subalit pinananatili ang personal na pag-aari at ang mga bagay, [[Kalakalan|kalakal]], at serbisyong kolektibong pag-aari. Sinusuportahan nito ang panlipunang pagmamay-ari ng ari-arian at ang pamamahagi ng mga [[yaman]] ayon sa prinsipyong "[[mula sa bawat isa ayon sa kaniyang kakayahan, para sa bawat isa ayon sa kaniyang pangangailangan]]." Unang nabuo ang anarkistang komunismo bilang isang natatanging kaisipan sa seksiyong Italyano ng ''International Workingmen's Association''.{{Sfn|Pernicone|1993|pp=111–113}} Nang maglaon, naging mahalaga ang mga teoretikal na akda ni Peter Kropotkin, sapagkat pinalawak at pinaunlad ng mga ito ang kapuwa maka-organisasyong agos ng anarkistang komunismo at ang maka-pag-aalsang agos na tumututol sa pormal na organisasyon.{{Sfn|Pengam|1987|pp=74–75}} Kabilang sa mga halimbawa ng mga lipunang anarkistang komunista ang mga teritoryong anarkista ng Makhnovshchina noong Rebolusyong Ruso,<ref>{{cite book |last=Skirda|first=Alexandre|title=Nestor Makhno: Anarchy's Cossack|publisher=AK Press|year=2004|isbn=1902593685|location=Edinburgh|page=394|translator-last=Sharkey|translator-first=Paul|oclc=58872511|orig-year=1982|language=en}}</ref> at ang mga teritoryo ng Rebolusyong Espanyol, lalo na ang rebolusyonaryong Cataluña.<ref>{{cite book |url=http://www.revoltlib.com/?id=1045|first=Murray|last=Bookchin|archive-url=https://web.archive.org/web/20211023194646/http://www.revoltlib.com/%3Fid%3D1045|archive-date=23 October 2021|title=To Remember Spain: The Anarchist and Syndicalist Revolution of 1936|date=2 Pebrero 2017|quote=In anarchist industrial areas like Catalonia, an estimated three-quarters of the economy was placed under workers' control, as it was in anarchist rural areas like Aragon. [...] In the more thoroughly anarchist areas, particularly among the agrarian collectives, money was eliminated and the material means of life were allocated strictly according to need rather than work, following the traditional precepts of a libertarian communist society.|language=en}}</ref> === Mutuwalismo === {{main|Mutuwalismo}} Ang [[Mutualismo|mutuwalismo]] ay isang paaralan ng kaisipang anarkista at teoryang pang-ekonomiya na nagsusulong ng pagkontrol ng mga manggagawa sa mga kasangkapan ng produksyon, ng isang malayang pamilihan na binubuo ng mga indibiduwal na [[Artesano|artisano]], mga nag-iisang pagmamay-ari, at mga [[kooperatiba]] ng mga manggagawa, gayundin ng mga karapatan sa pag-aari batay sa okupasyon at paggamit. Bilang mga tagapagtaguyod ng teorya ng halaga ng paggawa at teorya ng paggawa sa pagmamay-ari, tinututulan ng mga mutuwalista ang lahat ng anyo ng renta sa ekonomiya, [[Tubo (ekonomika)|tubo]], at [[interes]] na lampas sa nominal na interes, sapagkat itinuturing nila ang mga ito na nakabatay sa pagsasamantala sa paggawa. Hangarin ng mga mutuwalista na bumuo ng isang ekonomiyang walang akumulasyon ng kapital o konsentrasyon ng pagmamay-ari ng lupa. Hinihikayat din nila ang pagtatatag ng sariling pamamahala ng mga manggagawa, na sa kanilang pananaw ay maaaring suportahan sa pamamagitan ng paglalabas ng mutuwal na kredito ng mga mutuwal na bangk, na may layuning makalikha ng isang lipunang [[pederal]]. Ayon kay Peter Kropotkin, nagmula ang mutwalismo sa mga pangyayari ng Rebolusyong Pranses, lalo na sa pederalista at tuwirang demokratikong estruktura ng [[Komuna ng Paris]].{{Sfn|Marshall|1993|pp=431-432}} Ang mga saligan ng teoryang pang-ekonomiya ng mutwalismo ay nag-ugat sa radikalismo ng [[Mga Ingles|Ingles]] na [[Sosyalismo|sosyalistang]] si Thomas Spence. Hinango niya mula sa [[Bibliya]], gayundin sa mga liberal na akda nina [[John Locke]] at James Harrington, ang panawagang buwagin ang pribadong pagmamay-ari at ilagay ang kontrol sa produksyon sa mga manggagawa sa pamamagitan ng mga kooperatiba ng mga manggagawa.{{Sfn|Carson|2018|p=83}} Unang ginamit ang katawagang "mutuwalismo" noong dekada 1820. Sa simula, itinuring itong kasingkahulugan ng mga katawagang tulad ng "mutuwal na pagtutulungan", "pagkakatumbasan", at "makatarungang pakikitungo".{{Sfn|Wilbur|2019|p=213}} Noong 1822, ginamit ng Pranses na pilosopong utopista na si [[Charles Fourier]] ang katawagang mutuwalismong pinagsamang nagtatagpo (Pranses: ''mutualisme composé convergent'') upang ilarawan ang isang anyo ng progresibong [[edukasyon]] na iniangkop sa Sistemang Monitoriyal ng mga mag-aaral na nagsisilbing guro sa kapwa mag-aaral.{{Sfn|Wilbur|2019|pp=214-215}} === Ekonomiyang regalo === Ang ekonomiyang regalo (''gift economy'') o kulturang regalo ay isang sistema ng [[pagpapalitan]] kung saan ang mga mahahalagang bagay ay hindi ipinagbibili, kundi kusang ibinibigay nang walang hayag na kasunduan para sa agarang o hinaharap na kapalit.<ref name="Cheal">{{cite book |last=Cheal|first=David J|title=The Gift Economy|publisher=Routledge|location=New York|year=1988|pages=1–19|chapter=1|isbn=0415006414|chapter-url=https://books.google.com/books?id=o-wNAAAAQAAJ&pg=PP1|access-date=2009-06-18|language=en}}</ref> Ang pagbibigay ng regalo sa isang kulturang regalo ay pinamamahalaan ng mga pamantayang panlipunan at mga kaugalian; bagaman may umiiral na inaasahan ng katumbasan, ang mga regalo ay hindi ibinibigay bilang tahasang kapalit ng mga produkto o serbisyo kapalit ng [[salapi]] o ng iba pang produkto o serbisyo.<ref name="R. Kranton">R. Kranton: ''Reciprocal exchange: a self-sustaining system'', American Economic Review, V. 86 (1996), Issue 4 (Setyembre), pp. 830–851 (sa Ingles)</ref> Naiiba ito sa [[ekonomiyang pamilihan]] o [[Palitan ng kalakal|palitang-kalakal]], kung saan ang mga produkto at serbisyo ay pangunahing ipinagpapalit nang hayagan batay sa halagang natatanggap bilang kapalit. [[File:Give_away_shop_utrecht_inside.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Give_away_shop_utrecht_inside.jpg|right|thumb|Sa loob ng tindahang pamigay sa [[Utrecht]]. Mababasa sa paskil ang: "Sapat ang ibinibigay ng daigdig para sa pangangailangan ng lahat, subalit hindi para sa kasakiman ng lahat."]] Ang mga tindahang pamigay (''give-away shops''), malayang tindahan (''freeshops''), o libreng tindahan (''free stores'') ay mga tindahan kung saan libre ang lahat ng paninda. Katulad ang mga ito ng mga tindahang pangkawanggawa (''charity shops''), na karamihan sa mga ipinamimigay ay mga gamit na segunda mano—subalit ang kaibhan ay walang anumang bayad ang lahat ng bagay. Maging ito man ay [[aklat]], [[muwebles]], [[kasuotan]], o [[kagamitang pambahay]], malaya itong ibinibigay, bagaman may ilang tindahan na nagpapatupad ng patakarang "magbigay ng isa, kumuha ng isa" (''one-in, one-out''), gaya ng sa mga palitang tindahan (''swap shops''). Ang libreng tindahan ay isang anyo ng nakabubuong tuwirang pagkilos na nag-aalok ng alternatibo sa pamimili sa loob ng balangkas na nakabatay sa salapi, na nagpapahintulot sa mga tao na magpalitan ng mga produkto at serbisyo sa labas ng isang ekonomiyang nakasalalay sa pera. Ang pangkat na kontra-kultura ng [[dekada 1960]] na The Diggers<ref>{{cite book |author1=John Campbell McMillian|author2=Paul Buhle|title=The new left revisited|url=https://books.google.com/books?id=U_Ohks41z2IC&pg=PA112|access-date=28 Disyembre 2011|year=2003|publisher=Temple University Press|isbn=978-1566399760|pages=112–|language=en}}</ref> ay nagbukas ng mga libreng tindahan na namimigay ng kanilang mga paninda, naghahain ng libreng pagkain, namamahagi ng mga libreng [[Medisina|gamot]], nagbibigay ng salapi, nag-oorganisa ng mga libreng konsiyerto, at lumilikha ng mga likhang-sining na pampulitika.<ref name="Lytle2005">{{cite book|last=Lytle|first=Mark Hamilton|title=America's Uncivil Wars: The Sixties Era from Elvis to the Fall of Richard Nixon|url=https://books.google.com/books?id=5w3iBwAAQBAJ|year=2005|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0190291846|pages=213, 215|language=en}}</ref> Hinango ng The Diggers ang kanilang pangalan mula sa orihinal na English Diggers na pinamunuan ni Gerrard Winstanley,<ref name="Digger Archives">{{cite web |url=http://www.diggers.org/overview.htm|title=Overview: who were (are) the Diggers?|access-date=2007-06-17|work=The Digger Archives|language=en}}</ref> at layunin nilang bumuo ng isang maliit na lipunang malaya sa salapi at kapitalismo.<ref name="American Experience doc">{{cite video |people=Gail Dolgin; Vicente Franco|date=2007|title=American Experience: The Summer of Love|url=https://www.pbs.org/wgbh/amex/love/index.html|publisher=PBS|access-date=2007-04-23|archive-date=2017-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20170325104758/http://www.pbs.org/wgbh/amex/love/index.html|url-status=dead|language=en}}</ref> Maraming anarkista, lalo na ang mga anarko-primitibista at anarko-komunista, ang naniniwalang ang iba't ibang anyo ng ekonomiyang regalo ay maaaring maging susi sa pagputol sa siklo ng [[kahirapan]]. Dahil dito, madalas nilang hangarin na baguhin ang buong lipunan tungo sa isang ekonomiyang regalo. Itinuturing ng mga anarko-komunista ang ekonomiyang regalo bilang isang huwarang sistema na walang salapi, mga pamilihan, o sentralisadong pagpaplano. Ang pananaw na ito ay maitutunton kahit man lamang kay Peter Kropotkin, na nakakita sa mga pamayanang mangangaso at mangangalap na kaniyang napuntahan bilang huwaran ng mutuwal na pagtutulungan.<ref>Mutual Aid: A Factor of Evolution (1955 malambot na pabalat (muling inimprenta 2005), kabilang ang paunang salita noong 1914 ni Kropotkin, Paunang Salita at Bibliyograpiya ni Ashley Montagu, at ''The Struggle for Existence'', ni Thomas H. Huxley ed.). Boston: Extending Horizons Books, Porter Sargent Publishers. {{ISBN|0875580246}}. Project Gutenberg e-text, Project LibriVox librong awdyo (sa Ingles)</ref> Bilang kapalit ng sistemang pamilihan, itinataguyod ng mga anarko-komunista—gaya ng mga nanirahan sa ilang nayon sa Espanya noong [[dekada 1930]]—ang isang ekonomiyang regalo na walang salapi, kung saan ang mga produkto at serbisyo ay nililikha ng mga manggagawa at ipinamamahagi sa mga tindahang pangkomunidad. Sa sistemang ito, ang bawat isa (kabilang ang mismong mga manggagawang lumikha ng mga ito) ay may karapatang kumuha at gumamit ng anumang produkto o serbisyo na kanilang nais o kailangan bilang kabayaran sa kanilang ambag sa paglikha ng mga produkto at serbisyo.<ref>[Augustin Souchy, "A Journey Through Aragon," sa Sam_Dolgoff (pat.), The Anarchist Collectives, ts. 10] (sa Ingles)</ref> === Ekonomiyang aklatan === Ang ekonomiyang aklatan (''library economy'') ay isang teoretikal na sistemang pang-ekonomiya para sa isang lipunan kung saan ang mga tradisyonal na tindahan ng tingi ay ganap na pinapalitan ng mga [[aklatan]] ng mga bagay (''libraries of things''). Ang mga ito ay mga organisasyong sama-samang pagmamay-ari ng isang [[pamayanan]] na nagpapahiram ng mga bagay na angkop sa sistemang pagpapahiram—lalo na yaong mga bagay na paminsan-minsan lamang gamitin subalit mahirap itabi o itago, tulad ng mga espesyal na kagamitang pangkusina at mga natatanging kagamitang [[Teknolohiya|teknolohikal]]. Kabilang din dito ang mga karaniwang ipinahihiram ng mga tradisyonal na aklatan, gaya ng mga [[aklat]], dyornal, at iba pang midya. Ang anumang bagay na hindi angkop na ipamahagi sa pamamagitan ng sistemang pagpapahiram ay sa halip ay malayang ipamamahagi batay sa pangangailangan. Nalalapat ito sa mga bagay na maaari lamang gamitin nang minsan o yaong nangangailangan ng napakahabang panahon bago mailipat ang pagmamay-ari, tulad ng [[pagkain]] at [[pabahay]].<ref>{{Cite web |url=https://www.law.georgetown.edu/environmental-law-review/blog/is-a-library-centric-economy-the-answer-to-sustainable-living/|title=Is a Library-Centric Economy the Answer to Sustainable Living?|website=law.georgetown.edu|access-date=2026-03-01|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://stimpunks.org/glossary/library-economy/|title=Library Economy - Stimpunks Foundation|website=stimpunks.org|access-date=2026-03-01|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://enlightenknowledge.com/library-economy-components-and-multifaceted-role/|title=Library Economy: Components and Multifaceted role|website=enlightenknowledge.com|access-date=2026-03-01|language=en}}</ref> Sa loob ng anarkismo, ang ekonomiyang aklatan ay isang iminungkahing paraan ng pag-oorganisa ng mga pinagkukunang-yaman at pamamahagi ng mga [[produkto]] at serbisyo batay sa mga komon (''commons''), malayang pagsasama (''free association''), at sama-samang pamamahala, sa halip na pribadong pagmamay-ari o kontrol ng estado.<ref name=":5">{{Cite book |last=Andrewism |url=https://theanarchistlibrary.org/library/andrewism-how-anarchy-works |title=How Anarchy Works |date=2024-05-01 |language=en}}</ref> Inilalarawan ito ni Andrewismo bilang isang paraan ng pag-unawa sa kung paano maisasagawa sa praktika ang mga prinsipyong anarkista sa larangan ng ekonomiya. Nakabatay ito sa tatlong pangunahing simulain: ''usufruct'' (malayang paggamit ng mga komon ayon sa pangangailangan), ''irreducible minimum'' (pinakamababang antas na hindi maipagkakait), at ''complementarity'' (pagkilala sa magkakaibang kakayahan at pangangailangan ng mga tao bilang magkatuwang at hindi magkakumpitensya).<ref name=":5" /> === Kontra-ekonomika === Ang kontra-ekonomika (''counter-economics'') ay isang teoryang pang-ekonomiya at rebolusyonaryong pamamaraan na binubuo ng tuwirang pagkilos na isinasagawa sa pamamagitan ng [[itim na pamilihan]] o abong pamilihan. Bilang isang termino, unang ginamit ito ng mga Amerikanong aktibista at teorista ng libertaryanismo na sina Samuel Edward Konkin III at J. Neil Schulman. Binigyang-kahulugan ito ni Konkin bilang pag-aaral o pagsasagawa ng "lahat ng mapayapang kilos ng tao na ipinagbabawal ng Estado."<ref>{{Cite web |title=Agorism: Revolutionary market anarchism |url=https://agorism.eu.org/ |access-date=2026-07-29 |website=Agorism: Revolutionary market anarchism |language=en-US}}</ref> Ang termino ay pinaikling anyo ng kontra-ekonomika laban sa establisimyento at maaari ring tawaging kontra-politika. Isinama ni Schulman ang kontra-ekonomika sa doktrina ni Konkin na agorismo,<ref>Afterword by Samuel Edward Konkin in ''Alongside Night'' (1999). Pulpless.com. p. 274. {{ISBN|1-58445-120-3}}. {{ISBN|978-1-58445-120-4}}. (sa Ingles)</ref> isang pilosopiyang panlipunan ng kaliwang libertaryanismo<ref>{{Cite web |title=Interview With Samuel Edward Konkin III |url=http://www.spaz.org/~dan/individualist-anarchist/software/konkin-interview.html |access-date=2026-07-29 |website=www.spaz.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=Apr 28, 2015|title=Black-Market Activism: Samuel Edward Konkin III and Agorism|url=https://www.libertarianism.org/columns/black-market-activism-samuel-edward-konkin-iii-agorism|archive-url=https://web.archive.org/web/20160514001633/http://www.libertarianism.org/columns/black-market-activism-samuel-edward-konkin-iii-agorism|archive-date=2016-05-14|access-date=2026-07-29|website=www.libertarianism.org}}</ref> at isang sangay ng anarkismong pampamilihan na nagtataguyod ng paglikha ng isang lipunan kung saan ang lahat ng ugnayan sa pagitan ng mga tao ay nakabatay sa kusang-loob na pagpapalitan.<ref name="Konkin">{{cite book|url=http://www.kopubco.com/pdf/An_Agorist_Primer_by_SEK3.pdf|title=An Agorist Primer|last=Konkin III|first=Samuel Edward|publisher=Kopubco|date=Disyembre 2008|access-date=21 Disyembre 2019|quote=The goal of agorism is the agora. The society of the open marketplace as near to untainted by theft, assault, and fraud as can be humanly attained is as close to a free society as can be achieved. And a free society is the only one in which each and every one of us can satisfy his or her subjective values without crushing others' values by violence and coercion.|language=en}}</ref> == Halimbawa ng pamayanang anarkista == === '''Rebolusyon sa Cataluña''' === Ang Rebolusyonaryong [[Cataluña]]{{Sfnm|1a1=Alexander|1y=1999|1p=754|2a1=Graham|2y=2002|2p=221|3a1=Paz|3y=2006|3p=512}} (Hulyo 21, 1936 – Mayo 8, 1937) ang panahong ang nagsasariling rehiyon ng Cataluña sa hilagang-silangang Espanya ay pinamamahalaan o malaki ang impluwensiya ng iba't ibang [[Unyon ng manggagawa|unyong manggagawa]], partidong pampulitika, at mga milisyang anarkista, sindikalista, komunista, at sosyalista noong panahon ng [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]]. Bagaman nanatiling nasa kapangyarihan ang konstitusyonal na institusyon ng sariling pamahalaan ng Cataluña, ang Generalitat de Catalunya (na pinamumunuan ng ''Esquerra Republicana de Catalunya'' o ERC), at kinuha pa nito ang karamihan sa mga kapangyarihang dating nasa pamahalaang sentral ng Espanya sa nasasakupan nito, ang mga unyong manggagawa ang ''[[de facto]]'' na namahala sa malaking bahagi ng [[ekonomiya]] at mga puwersang [[militar]]. Kabilang dito ang Confederación Nacional del Trabajo (CNT, ''Pambansang Kompederasyon ng Paggawa''), na siyang pangunahing unyong manggagawa noong panahong iyon, at ang malapit na kaugnay nitong ''Federación Anarquista Ibérica'' (FAI, Pederasyong Anarkista ng [[Iberya]]). Mahalaga rin ang papel ng ''Unión General de Trabajadores'' (UGT, Pangkalahatang Unyon ng mga Manggagawa), ng ''Partido Obrero de Unificación Marxista'' (POUM, Partido ng mga Manggagawa para sa Marxistang Pagkakaisa), at ng ''Partit Socialista Unificat de Catalunya'' (PSUC, Nagkaisang Partidong Sosyalista ng Cataluña), na kinabibilangan ng dating Partido Komunista ng Cataluña. Nagsimula ang pamumunong sosyalista sa rehiyon kasabay ng Rebolusyong Espanyol ng 1936, na nagbunga ng pagkontrol ng mga manggagawa sa mga [[negosyo]] at [[pabrika]], kolektibong [[pagsasaka]] sa malaking bahagi ng kanayunan, at mga pag-atake laban sa mga nasyonalista ng Espanya at sa klerong Katoliko. Ang lumalaking impluwensiya ng Partido Komunista ng Espanya (PCE) sa pamahalaan ng Prenteng Popular, at ang hangarin nitong isabansa ang mga rebolusyonaryong komite at mga milisya, ay nagbunsod ng tunggalian laban sa CNT at POUM. Nauwi ito sa Mga Araw ng Mayo (''May Days''), at sa kalaunan ay napalitan ang CNT ng PSUC bilang pangunahing puwersang pampulitika sa Cataluña hanggang sa matalo sila ng mga puwersang Nasyonalista noong 1939. === '''Komunidad sa Manchuria''' === Ang Samahan ng mga Mamamayang Koreano sa Manchuria (''Korean People's Association in Manchuria'',<ref>{{Cite book |last=Dalessandro |first=Francesco |url=https://theanarchistlibrary.org/library/francesco-dalessandro-the-forgotten-anarchist-commune-in-manchuria |title=The Forgotten Anarchist Commune in Manchuria |date=2020 |language=en}}</ref> KPAM; {{Korean|hangul=재만한족총연합회}}; Agosto 1929 – Setyembre 1931) ay isang nagsasariling awtonomong prepektura sa [[Manchuria]] na tinitirhan ng humigit-kumulang dalawang milyong takas na [[Mga Koreano|Koreano]]. Matapos ang pananakop ng [[Hapon]] sa Korea, maraming anarkistang Koreano ang tumakas patawid ng hangganan patungong Manchuria, kung saan nagsimula silang mag-organisa ng isang ugnayan ng mutwal na pagtutulungan para sa mga lumikas na Koreano sa rehiyon. Kasama ang ilang nasyonalista na Koreano, itinatag nila ang KPAM upang magbigay ng pagkain, edukasyon, at pagtatanggol sa sarili sa mga kasapi nito. Hindi nagtagal, hinarap ng samahan ang pag-atake ng mga komunistang Koreano at sa mga [[Imperyo ng Hapon|imperyalistang Hapones]], na nagsagawa ng mga pagpaslang sa kanilang mga pinuno. Ang pananakop ng Hapon sa Manchuria ang nagwakas sa eksperimentong anarkista, at marami sa mga kasapi nito ang tumakas patungong [[Tsina]] upang ipagpatuloy ang pakikipaglaban laban sa Imperyo ng Hapon. === '''Kilusang Makhno (Makhnovschina)''' === Ang Makhnovshchina ({{Langx|uk|Махновщина|translit=Makhnovshchyna}}, {{IPA|uk|mɐxˈnɔu̯ʃtʃɪnɐ|IPA}}) ay isang malawakang kilusan na naglalayong itatag ang anarkistang komunismo sa panahon ng Digmaan para sa Kalayaan ng Ukraine noong 1917–1921. Ipinangalan ito kay Nestor Makhno,<ref>{{Cite book |last=Kuznetsov |first=Michael |url=https://theanarchistlibrary.org/library/michael-kuznetsov-the-makhnovshchina-through-the-prism-of-the-psyche |title=The Makhnovshchina through the Prism of the Psyche |language=en}}</ref> ang punong kumandante ng Rebolusyonaryong Hukbong Insurhente ng Ukranya (''Revolutionary Insurgent Army of Ukraine''). Layunin ng kilusan na lumikha ng isang sistema ng mga malalayang sobyet na mamamahala sa paglipat tungo sa isang lipunang walang estado at walang uri. Kinontrol nito ang mga teritoryo sa timog at silangang [[Ukranya]]. Unang lumakas ang kilusang Makhnobista kasunod ng [[Rebolusyong Pebrero]], nang magtatag ito ng ilang komunang agrikultural sa bayan ni Makhno na Huliaipole. Matapos kumampi sa mga [[Bolshevik]] sa panahon ng Digmaang Ukranyano–Sobyet, napilitang kumilos nang lihim ang mga Makhnobista dahil sa pananalakay ng Austro-Aleman, at nagsagawa sila ng digmaang gerilya laban sa [[Gitnang Kapangyarihan]] sa buong 1918. Pagkaraan ng tagumpay ng mga insurhente sa Labanan sa Dibrivka, nakontrol ng Makhnovshchina ang malaking bahagi ng lalawigan ng Katerynoslav at nagsimulang magtatag ng mga institusyong anarkista-komunista. Isang Panrehiyong Kongreso ng mga Magsasaka, Manggagawa, at mga Insurhente ang ipinatawag upang isaayos ang pampulitika at pang-ekonomiyang pamamahala ng rehiyon, at itinatag ang Rebolusyonaryong Konsehong Militar (''Military Revolutionary Council'') bilang ''de facto'' na sangay tagapagpaganap ng kilusan. Napaliligiran ng iba't ibang kaaway sa lahat ng panig, bumagsak ang depensa ng mga Makhnobista sa labanan para sa Donbas dahil sa pagsulong ng Puting Kilusan (''White movement'') noong Hunyo 1919. Dahil dito, napilitang umurong ang mga Makhnobista patungong Kherson, kung saan muling inayos ang kanilang hukbo at nagsagawa ng matagumpay na kontra-opensiba laban sa mga Puti sa Labanan sa Peregonovka. Matapos mapigilan ang pagsulong ng mga Puti, nakontrol ng mga Makhnobista ang malaking bahagi ng timog at silangang Ukranya sa huling bahagi ng 1919, at nasakop pa nila ang ilang malalaking lungsod na industriyal, sa kabila ng pagiging isang kilusang pangunahing binubuo ng mga magsasaka. Nagwakas ang pamamahala ng mga Makhnobista sa rehiyon nang lusubin ng Pulang Hukbo (''Red Army'') ang Ukranya noong Enero 1920, na nagsimula sa Tunggaliang Bolshevik–Makhnobista. Nagsagawa ang mga Makhnobista ng digmaang gerilya laban sa Pulang Hukbo, na nagpapatupad ng mga patakarang Bolshevik tulad ng Pulang Teror (''Red Terror'') at komunismong pandigma. Malawak ang suportang natanggap ng mga Makhnobista mula sa kanilang baseng magsasaka. Bagaman pansamantalang nagkaroon ng kapayapaan ang dalawang panig sa pamamagitan ng Kasunduang Starobilsk upang labanan ang mga nalalabing pwersa ng Puting Kilusan, muli ring sinalakay ng Pulang Hukbo ang mga Makhnobista at tuluyang natalo ang mga ito pagsapit ng Agosto 1921. Ang mga pangunahing pinuno ng Makhnobista ay napilitang magtungo sa pagkatapon, natalo sa labanan, o nabihag at pinaslang ng Pulang Hukbo. === Zomia === Ang Zomia ay isang katawagang [[Heograpiya|heograpikal]] na ipinakilala noong 2002 ng historyador na si Willem van Schendel ng [[Unibersidad ng Amsterdam]]<ref>{{cite web |url=https://socialhistory.org/en/staff/willem-van-schendel|title=Willem van Schendel|website=International Institute of Social History|accessdate=Nobyembre 28, 2010|language=en}}</ref><ref>{{cite book |date=2005|editor-last1=Kratoska|editor1-first=P. H.|editor2-last=Raben|editor2-first=R.|editor3-last=Nordholt|editor3-first=H. S.|title=Locating Southeast Asia: Geographies of Knowledge and Politics of Space|publisher=Singapore University Press|page=v|isbn=9971-69-288-0|language=en}}</ref> upang tukuyin ang malawak na bahagi ng kalupaang [[Timog-silangang Asya]] na sa kasaysayan ay nanatiling lampas sa kontrol ng mga pamahalaang nakabatay sa mga sentro ng populasyon sa mga kapatagan.<ref>{{cite book |last=van Schendel|first=W.|chapter=Geographies of knowing, geographies of ignorance: Jumping scale in Southeast Asia|date=2005|editor-last1=Kratoska|editor1-first=P. H.|editor2-last=Raben|editor2-first=R.|editor3-last=Nordholt|editor3-first=H. S.|title=Locating Southeast Asia: Geographies of Knowledge and Politics of Space|publisher=Singapore University Press|isbn=9971-69-288-0|language=en}}</ref> Ang aklat na ''The Art of Not Being Governed: An Anarchist History of Upland Southeast Asia'' (''Ang Sining ng Hindi Pagpapasakop sa Pamamahala: Isang Anarkistang Kasaysayan ng Bulubunduking Timog-Silangang Asya'') ng Amerikanong antropologong si James C. Scott, na inilathala noong 2009, ay sinusuri nito ang mataas na bulubunduking rehiyon ng Zomia sa Timog-Silangang Asya.<ref name="Scott-2009">{{cite book |last1=Scott|first1=James C|title=The Art of Not Being Governed: An Anarchist History of Upland Southeast Asia|date=30 Setyembre 2009|publisher=Yale University Press|location=New Haven|isbn=9780300152289|url=https://yalebooks.yale.edu/book/9780300152289/art-not-being-governed|accessdate=20 Abril 2020|format=Matigas na pabalat|language=en}}</ref><ref name="Truthout-2011">{{cite web|last=Sethness|first=Javier|title=Refugees' Descendants in Southeast Asia Prove Stateless Society Is Possible|url=http://www.truth-out.org/opinion/item/1950:refugees-descendants-in-southeast-asia-prove-stateless-society-is-possible|website=Truthout|format=Review|date=3 Hulyo 2011|accessdate=20 April 2020|language=en}}</ref> Ayon kay Scott, ang humigit-kumulang 100 milyong naninirahan sa Zomia ay binubuo ng mga minoryang [[etniko]] na may "tunay na nakalilitong pagkakaiba-iba ng mga etnisidad at [[wika]]". Sa loob ng mahabang panahon, iniwasan nilang mapasailalim sa pamamahala o dominasyon ng mga nakapaligid na imperyo, kultura, o pamahalaan. Kabilang sa mga pangkat na ito ang mga Akha, Hmong, Karen, Lahu, Mien, at Wa.<ref name="Chronicle-2011">{{cite news|last=Hammond|first=Ruth|title=The Battle Over Zomia|url=https://chronicle.com/article/The-Battle-Over-Zomia/128845/|work=The Chronicle of Higher Education|date=4 Setyembre 2011|accessdate=20 Abril 2020|language=en}}</ref> === Exarcheia ng Gresya === Ang Exarcheia ({{Langx|el|Εξάρχεια}}, {{IPA|el|eˈksarçi.a|pron}}) ay isang kapitbahayan sa gitnang bahagi ng [[Atenas]], [[Gresya]], na malapit sa makasaysayang gusali ng [[National Technical University of Athens|Pambansang]] [[National Technical University of Athens|Teknikal na Unibersidad ng Atenas]].<ref name=":16">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/cities/2019/aug/26/athens-police-poised-to-evict-refugees-from-squatted-housing-projects|title=Inside Exarcheia: the self-governing community Athens police want rid of|first1=Alex|last1=King|first2=Ioanna|last2=Manoussaki-Adamopoulou|newspaper=The Guardian|date=26 Agosto 2019|access-date=12 Hunyo 2020|via=www.theguardian.com|archive-date=26 Agosto 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190826080334/https://www.theguardian.com/cities/2019/aug/26/athens-police-poised-to-evict-refugees-from-squatted-housing-projects|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kontogianni|first=Bella|date=30 Abril 2021|title=Exarcheia: Most Misunderstood Neighborhood in Athens|url=https://greekreporter.com/2021/04/30/exarcheia-most-misunderstood-neighborhood-in-athens/|access-date=|website=Greek Reporter|language=en-US|quote=Often referred to as the anarchist neighborhood of Athens [...]|archive-date=30 Abril 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210430204823/https://greekreporter.com/2021/04/30/exarcheia-most-misunderstood-neighborhood-in-athens/|url-status=live}}</ref> Ang pangalang ''Exarcheia'' ay nagmula sa isang negosyante noong ika-19 na siglo na nagngangalang Exarchos ({{Langx|el|Έξαρχος|links=no}}), na nagbukas ng isang malaking tindahang pangkalahatan sa lugar. Ang Exarcheia ay nasa hangganan ng Kolonaki sa silangan at napapaligiran ng Kalye Patission, Kalye Panepistimiou, at Abenida Alexandras. [[File:Street_in_Exarcheia,_Greece.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Street_in_Exarcheia,_Greece.jpg|left|thumb|Kalye sa Exarcheia]] Ang Exarcheia ay nabuo sa pagitan ng 1870 at 1880 sa dating hangganan ng lungsod ng Atenas at nagkaroon ng mahalagang papel sa panlipunan at pampolitikang buhay ng Gresya. Dito naganap ang Pag-aalsa sa Politekniko ng Atenas noong Nobyembre 1973. Noong Disyembre 2008, ang pagpatay ng isang pulis sa 15-taong-gulang na si Alexandros Grigoropoulos sa Exarcheia ay nagbunsod ng malawakang pag-aalsa sa buong Gresya. Ang Exarcheia ay isang lugar na tinitirhan ng maraming [[intelektuwal]] at mga alagad ng sining, at tahanan din ng iba't ibang pangkat na may motibong pampolitika. Isa rin itong sentro ng sining kung saan regular na idinaraos ang mga pagtatanghal sa teatro at mga konsyerto sa paligid ng pangunahing [[liwasan]]. Matatagpuan din sa Exarcheia ang punong himpilan ng PASOK, isang partidong pampolitika sa Gresya na sumuporta sa mga patakarang pagtitipid na ipinataw ng [[Unyong Europeo]] noong 2009. Dahil dito, naging madalas itong puntiryahin ng mga anarkista sa kanilang mga pag-atake.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-greece-attack-bullets/gun-used-in-greek-pasok-shooting-favored-by-one-guerrilla-group-police-idUSKBN1D71GD|title=Gun from Greek PASOK shooting used in past guerrilla attacks -police|date=7 Nobyembre 2017|work=Reuters|access-date=5 Pebrero 2018|archive-date=5 Pebrero 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180205184347/https://www.reuters.com/article/us-greece-attack-bullets/gun-used-in-greek-pasok-shooting-favored-by-one-guerrilla-group-police-idUSKBN1D71GD|url-status=live|language=en}}</ref> Ang mga himpilan ng pulisya at iba pang simbolo ng awtoridad (at kapitalismo), gaya ng mga [[bangko]], ay madalas ding maging target ng mga pangkat na nasa dulong kaliwa ng politika.<ref>{{Cite web |last=Antonova|first=Angela|date=2026-07-31|title=Greek anarchist youths throw petrol bombs at cars outside central Athens police station|url=https://english.pravda.ru/news/hotspots/90534-police_station/|access-date=2026-08-01|website=english.pravda.ru|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2008-12-07|title=Greek police shooting sparks riot|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7769710.stm|access-date=2026-08-01|language=en-GB}}</ref> Makikita rin sa Exarcheia ang maraming halimbawa ng mga ''graffiti'' na laban sa kapitalismo.<ref>{{cite news|last1=Pilic|first1=Damir|title=Red Revival: The Fall and Rise of Karl Marx|url=http://www.balkaninsight.com/en/article/red-revival-the-fall-and-rise-of-karl-marx-10-16-2015|agency=Balkan Insight|date=23 Nobyembre 2015|access-date=3 Oktubre 2016|archive-date=12 Disyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181212124708/http://www.balkaninsight.com/en/article/red-revival-the-fall-and-rise-of-karl-marx-10-16-2015|url-status=live|language=en}}</ref> Mayroon ding isang sariling pinamamahalaang estrukturang pangkalusugan na nagbibigay ng mga serbisyong medikal sa lugar.<ref>{{Cite web |date=2015-10-13|title=Aυτοοργανωμένη Δομή Υγείας Εξαρχείων (Α.Δ.Υ.Ε.) {{!}} Κάτοικοι, συλλογικότητες και κοινωνικά εγχειρήματα Εξαρχείων|url=http://syl-kat-exarcheion.espivblogs.net/%CE%BA%CE%BF%CE%B9%CE%BD%CF%89%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CF%8C-%CE%B9%CE%B1%CF%84%CF%81%CE%B5%CE%AF%CE%BF|access-date=10 Disyembre 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20151013024209/http://syl-kat-exarcheion.espivblogs.net/%CE%BA%CE%BF%CE%B9%CE%BD%CF%89%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CF%8C-%CE%B9%CE%B1%CF%84%CF%81%CE%B5%CE%AF%CE%BF|archive-date=13 Oktubre 2015|language=Griyego}}</ref> Ang mga protesta na nagsisimula sa Exarcheia ay nagpapakita ng samu't saring pormasyong pampolitika at mga koalisyon, kabilang ang mga kabataang napagkaitan ng oportunidad, mga migrante, mga kontra-awtoritaryo, mga anarkista, at mga mamamayang [[Gresya|Griyego]] mula sa katamtaman hanggang sa pinakamatitinding panig ng magkabilang dulo ng pampolitikang ispektro.<ref name=":8">{{Cite journal|last=Astrinaki|first=R.|title="(Un)hooding" a Rebellion: The December 2008 Events in Athens|journal=Social Text|volume=27|issue=4 101|pages=97–107|doi=10.1215/01642472-2009-056|year=2009|language=en}}</ref><ref name=":9">{{Cite journal|last=Apoifis|first=Nicholas|title=Fieldwork in a furnace: anarchists, anti-authoritarians and militant ethnography|journal=Qualitative Research|volume=17|issue=1|pages=3–19|doi=10.1177/1468794116652450|year=2017|s2cid=148163559|doi-access=free|language=en}}</ref> == Oposisyon sa anarkismo == === Liberalismo === Ang [[liberalismo]] at anarkismo ay parehong kumikilala sa halaga ng indibidwal na kalayaan, subalit lubos silang nagkakasalungat pagdating sa usapin ng pamahalaan. Ang anarkismo ay may matinding pagdududa sa moral na batayan ng estado.<ref>{{Citation |last=Fiala |first=Andrew |title=Anarchism |date=2025 |url=https://plato.stanford.edu/archives/win2025/entries/anarchism/ |work=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |edition=Tagniyebe 2025 |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |language=en |access-date=2026-08-01 |editor2-last=Nodelman |editor2-first=Uri}}</ref> Isinusulong nito ang ganap na pagbuwag sa pamahalaan at sa lahat ng sapilitang herarkiya upang mapalitan ang mga ito ng boluntaryong samahan at kapayapaang nakabatay sa pinagkasunduan. Sa kabilang banda, naniniwala naman ang liberalismo na makatwiran at kailangan ang mga institusyong pampolitika tulad ng konstitusyonal na demokrasya at ang batas (''rule of law'').<ref>{{Cite web |title=Liberalism - Routledge Encyclopedia of Philosophy |url=https://www.rep.routledge.com/articles/thematic/liberalism/v-1 |access-date=2026-08-01 |website=www.rep.routledge.com |language=en}}</ref> Para sa mga liberal, ang limitadong pamahalaan ay mahalaga upang maprotektahan ang mga karapatan at interes ng bawat indibiduwa. Magkaiba rin ang kanilang pananaw sa ekonomiya. Suportado ng liberalismo ang kapitalismo at [[malayang pamilihan]]. Tinututulan naman ng karamihang anarkista ang pribadong pag-aari. Nais ng mga anarkista ang kolektibong pamamahala sa komunidad. Gumagamit ang liberalismo ng batas at mga reporma. Ang anarkismo naman ay naniniwala sa direktang aksyon.<ref>{{Cite web |title=Anarchism and Liberalism – Earlham Sociology and Politics Pages |url=https://earlhamsociologypages.uk/anarchliber/ |access-date=2026-08-01 |language=en-GB}}</ref> === Pasismo === Ang [[pasismo]] ay isang malayong-kanang [[ideolohiya]] na nagtataguyod ng pamahalaang awtoritaryo. Sa sistemang ito, ang kapakanan ng mamamayan ay ganap na isinusuko sa ilalim ng interes ng isang makapangyarihang [[diktador]]. Karaniwan nitong ipinagbabawal ang kalayaan ng indibiduwal, tinututulan ang [[demokrasya]], at gumagamit ng puwersa ng militar upang supilin ang anumang uri ng oposisyon. Sa kabilang dako, ang anarkismo ay isang radikal na pilosopiyang pampolitika na naglalayong tuluyang buwagin ang estado at pamahalaan. Naniniwala ang anarkismo na ang lahat ng usapin ng tao ay dapat pamahalaan ng mga indibiduwal sa pamamagitan ng boluntaryong pagsasama-sama nang walang sapilitang awtoridad.<ref>{{Cite web |title=Anarkismo {{!}} Southeast Asian Anarchist Library |url=https://sea.theanarchistlibrary.org/library/joseph-a-labadie-anarkismo-tl |access-date=2026-08-01 |website=sea.theanarchistlibrary.org}}</ref> Layunin nitong lumikha ng isang egalitaryo o pantay-pantay na lipunan na walang herarkiya, kung saan ang kaayusan ay nagmumula sa kusang-loob na pagtutulungan ng mamamayan at hindi sa utos ng batas o pinuno.<ref>{{Cite web |title=Anarkismo {{!}} libcom.org |url=https://libcom.org/article/anarkismo |access-date=2026-08-01 |website=libcom.org |language=en}}</ref> Ang historikal na pananaw sa pasismo ay nagsilbing marahas na alternatibo sa anarkiya sa pamamagitan ng pagpataw ng Ganap na Estado.<ref>{{Cite journal |date=1926-01-01 |title=Fascism as an Alternative to Anarchy |url=https://online.ucpress.edu/currenthistory/article/23/4/522/123829/Fascism-as-an-Alternative-to-Anarchy |journal=Current History |language=en |volume=23 |issue=4 |pages=522–524 |doi=10.1525/curh.1926.23.4.522 |issn=0011-3530}}</ref> Sa kabilang banda, ipinapakita na ang anarkismo ay tumatayo bilang direktang paglaban sa pasismo, na nagtataguyod ng lipunang walang herarkiya at tiraniya.<ref>{{Cite web |title=Spanish civil war {{!}} libcom.org |url=https://libcom.org/tags/spanish-civil-war |access-date=2026-08-01 |website=libcom.org |language=en}}</ref> === Pagkamabansa === Ang [[nasyonalismo]] at anarkismo ay dalawang magkaibang kaisipang pampulitika: pinapahalagahan ng nasyonalismo ang pagmamahal sa bayan at kapangyarihan ng estado, habang tinututulan naman ng anarkismo ang pamahalaan at lahat ng uri ng hirarkiya. Sa konteksto ng kasaysayan, ang dalawang kaisipang ito ay nag-abot at nag-impluwensya sa mga kilusang mapagpalaya. Ang mga bayani at propagandistang Pilipino tulad nina [[José Rizal|Jose Rizal]] at [[Isabelo de los Reyes]] ay nakasalamuha at naimpluwensyahan ng mga ideyang anarkista habang nasa Espanya.<ref>{{Cite book |last=Fernandez |first=Erwin S. |url=https://theanarchistlibrary.org/library/erwin-s-fernandez-anarchism-in-the-philippines |title=Anarchism in the Philippines |date=2009 |language=en}}</ref> Ang nasyonalismo ay ginamit upang pagbuklurin ang [[mga Pilipino]] para itatag ang sariling pamahalaan laban sa mga Kastila, samantalang ang anarkismo naman ay nagbigay-inspirasyon sa mga maagang unyon ng mga manggagawa upang labanan ang mapang-aping sistema nang walang pag-asa sa sentralisadong kapangyarihan. Ang modernong bansa-estado at ang institusyon ng pribadong ari-arian ay direktang kasalungat ng anarkistang konsepto ng tunay na [[kalayaan]] o kalayaan bilang kawalan ng dominasyon. Ang nasyonalismo na nagtatanggol sa kapangyarihan ng estado ay isang estruktural na hadlang na nagpapanatili ng dominasyon, na radikal na tinatanggihan ng anarkismo. Ang nasyonalismo ay itinuturing na isang mapanlinlang na kasangkapan ng gobyerno upang panatilihin ang kontrol sa mga [[Pagkamamamayan|mamamayan]] sa pamamagitan ng pagpukaw ng [[patriyotismo]] o huwad na pagmamahal sa bayan.<ref name=":6">{{Cite book |last=Anonymous |url=https://theanarchistlibrary.org/library/anonymous-anarchism-and-nationalism |title=Anarchism and Nationalism |date=1970 |language=en}}</ref> Madalas gamitin ng mga tradisyonal na partidong pampolitika—maging ng tinatawag na "kaliwang" grupo—ang mga kilusang pambansang pagpapalaya para lamang sa sarili nilang ambisyon na makamit at mapanatili ang kapangyarihan ng estado<ref name=":6" />. Sa sandaling maupo sa puwesto ang isang bagong pamahalaan, muli nitong pinapalakas ang mga pambansang hangganan at militarismo, na nagreresulta pa rin sa kawalan ng tunay na kalayaan.<ref name=":6" /> Dahil dito, hayagang tinatanggihan ng anarkismo ang nasyonalismo at anumang rebolusyon na naglalayon lamang na magpalit ng mga pinuno o magtatag ng bagong naghaharing uri.<ref name=":6" /> Ang tunay na sagot ng anarkismo laban sa [[imperyalismo]] ay hindi ang pagtatayo ng mga reaksyonaryong rehimeng nasyonalista, kundi ang isang pandaigdigang rebolusyong panlipunan.<ref name=":6" /> Nilalayon nitong tuluyang gibain ang lahat ng artipisyal na pambansa, [[Relihiyon|relihiyoso]], at rasyal na harang na naghihiwalay sa mga manggagawa at mamamayan ng mundo.<ref name=":6" /> === Pamahalaang sosyalista === Nagkakaiba ang [[sosyalismo]] at anarkismo sa isang pangunahing usapin: ang pangangailangan ng isang estado. Ipinapalagay ng pananaw ng sosyalismo na ang paggamit at pamamahagi ng mga yaman ng lipunan ay dapat kontrolin at planuhin ng isang pamahalaang halal ng mamamayan upang magsilbing kasangkapan ng [[katarungan]]. Umaasa ang mga sosyalista sa sentral na kapangyarihang ito at sa sentralisadong pagpaplano upang pangasiwaan ang produksyon at makatarungang maipamahagi ang kayamanan sa buong lipunan. Sa kabilang banda, itinuturing ng mga anarkista na ang anumang sentralisadong pamahalaan ay likas na mapaniil at nakasasama sa [[pag-unlad]] ng sangkatauhan. Ang anarkismo ay hayagang tumututol sa awtoridad ng estado at sa halip ay nagtataguyod ng ganap na sariling pamamahala. Naniniwala ang mga anarkista na ang lipunan ay dapat organisahin batay lamang sa kusang-loob na pagsang-ayon ng mga tao at sa malalayang samahang [[boluntaryo]], na tuluyang nag-aalis sa mga mapamilit na hirarkiyang ginagamit ng isang sosyalistang estado. Sa tradisyon ng o sosyalismo ng estado, naniniwala silang kailangang gamitin ang kontrol ng gobyerno upang pamahalaan ang produksyon, [[yaman]], at mga ari-arian para sa publiko. Ayon sa makasaysayang sanaysay na ''State Socialism and Anarchism'' ni Benjamin Tucker,<ref>{{Cite web |last=Tucker |first=Benjamin R. |date=1888 |title=STATE SOCIALISM AND ANARCHISM: How Far They Agree, and Wherein They Differ |url=https://cooperative-individualism.org/tucker-benjamin_state-socialism-and-anarchism-1888.pdf |access-date=Agosto 2, 2026 |website=cooperative-individualism.org |language=en}}</ref> ang sistemang ito ay naglalayong gawing isang malawak na burukrasya ang nasyon kung saan ang estado ang nag-iisang tagapamahala ng industriya upang tuluyang burahin ang kapitalistang kompetisyon. Para sa mga sosyalista, ang awtoridad ng pamahalaan ay isang pansamantala ngunit kinakailangang hakbang upang protektahan ang mga manggagawa at ipatupad ang pagkakapantay-pantay. Sa kabilang banda, tahasang tinatanggihan ng anarkismo ang argumentong ito at itinuturing ang estado bilang ugat ng kawalan ng [[kalayaan]]. Sa [[Akademikong larangan|akademikong]] pagsusuri,<ref>{{Cite journal |last=Shaffer |first=Kirwin |date=2023-01-02 |title=Anarchists vs. the State: As Latin America swings left, activists keep alive a long anarchist tradition of critiquing the limits of state power. For them, the real alternatives are in communities, workplaces, and the streets. |url=https://doi.org/10.1080/10714839.2023.2184080 |journal=NACLA Report on the Americas |language=en |volume=55 |issue=1 |pages=74–81 |doi=10.1080/10714839.2023.2184080 |issn=1071-4839}}</ref> ang mga anarkista ay mahigpit na sumasalungat sa kahit anong uri ng hirarkikong na pamahalaan. Naniniwala sila na kapag ang kapangyarihan ay ibinigay sa isang sosyalistang estado, ang burukrasya nito ay likas na magiging mapaniil at hindi kusang maglalaho. Sa halip na dumaan sa pamahalaan, isinusulong ng anarkismo ang agarang pagbuo ng lipunan mula sa ibaba pataas (''bottom-up'') sa pamamagitan ng mga boluntaryong unyon at malayang kooperasyon ng mga tao. === Teokrasya === Ang [[teokrasya]] at anarkismo ay dalawang magkaibang sistema ng pamamahala. Sa teokrasya, ang pamahalaan ay pinamumunuan ng mga pinuno ng relihiyon at ang mga batas ay ibinabatay sa utos ng [[Diyos]], kung saan may mataas na kontrol ang estado sa buhay at paniniwala ng mga mamamayan. Isang modernong halimbawa nito ay ang [[Apganistan]] sa ilalim ng [[Taliban]], kung saan pinatatakbo ang bansa bilang isang teokratikong estado. Sa [[Kasaysayan ng Pilipinas|kasaysayan naman ng Pilipinas]], masasalamin ang sistemang ito sa tinawag ni [[Marcelo H. del Pilar]] na "''La Frailocracia''" o pamahalaan ng mga [[prayle]] noong [[Imperyong Kastila|rehimeng Espanyol]]. Sa kaniyang mismong akda na ''Frailocracy in the Philippines'' (na inilathala sa Ingles ng [[Pambansang Komisyong Pangkasaysayan]]),<ref>{{Cite book |last=Pilar |first=Marcelo H. del Del |author-link=Marcelo H. del Pilar |url=https://openlibrary.org/books/OL3853103M/Frailocracy_in_the_Philippines |title=Frailocracy in the Philippines |date=1979 |publisher=National Historical Institute |location=Manila}}</ref> masusing idinokumento ang naging kasaysayan ng ugnayan ng relihiyon at estado, kung saan ang mga prayle ang siyang humawak sa tunay na kapangyarihang pampolitika sa kolonya. Sa kabilang banda, ang anarkismo ay ganap na kataliwasan nito dahil tinatanggihan nito ang anumang uri ng gobyerno, pinuno, o relihiyosong awtoridad sa lipunan. Naniniwala ang mga anarkista na kayang mag-organisa ng lipunan ang mga tao sa pamamagitan ng boluntaryong kooperasyon at pagkakapantay-pantay nang walang nagdidiktang estado, na siyang kabaligtaran ng mahigpit na hirarkiya at dogmang ipinatutupad sa sistemang teokratiko. === Pangmaramihang Demokrasya === Bagamat naniniwala ang mga anarkista na hindi nararapat maghari ang kakaunting tao sa lipunan, ay hindi rin nito pinapayagang maghari ang marami sa kakaunting tao. Binibigyang diin nito ang prinsipyo ng malayang pakikisalamuha ng mga tao, kabuuang konsensus, at pakikipag-areglo upang makakuha ng masorganisadong pagkilos sa lipunan. === Kapitalismo at Merkadong Lipunan === Ang kapitalismo ay matagal nang tinututulan ng mga anarkista. Kahit ang mga anarkistang bersyon ng kapitalismo ay hindi katanggap-tanggap dahil pinapanatili nito ang hirarkiya sa pamamagitan ng boluntaryong pang-aalipin at pagpreserba ng pribadong pagmamay-ari ng produksyon na siyang lilikha ng mga taong alipin. Nakasalalay ang buhay sa mga may-ari ng negosyo lalong lalo na sa mga korporasyon at malalaking negosyo. Binansagan itong Makabagong Pyudalismo dahil sa pagkakapareho nitong tema sa pyudal na lipunan na pinamahalaan ng mga panginoong-maylupa. Tinututulan din nito ang pagpapalawak ng merkado na siyang hahantong sa pagbebenta ng bawat katiting ng aspeto ng buhay, kung saan ang pera ang magiging ultimo-sentro ng kapangyarihan sa lipunan. === Awtoritaryang Komunismo (Marxismo-Leninismo-Maoismo) === Malaki ang pagkakaiba ng mga anarkista sa mga komunista. Unang una ay hindi ito sang-ayon sa paggamit ng estado upang makamit ang komunistang lipunan. Tinututulan din nito ang ilan pang mga konsepto tulad ng pagsesentro, diktadurya ng partido, pagmamakabansa, at ang pagsasagrado ng dayalektikong materyal. Sa kasaysayan ng awtoritaryang komunismo at anarkismo, matagal na ang hidwaan nito hindi lamang sa pananaw ngunit pati na sa totoong labanan, sinasabing tinatraydor ng mga komunista ang mga anarkista at pinipigilan ang mga rebolusyon ng mga komyun na kumawala sa pamumuno ng sentral na partido. === Meritokrasya at Kakistokrasya === Ang anarkismo ay hindi naniniwala sa konsepto ng meritokrasya, na dapat pamahalaan ng magagaling ang mga tao, dahil hindi rin pakasiguradong maibibigay nito ang pangakong pag-unlad at maaaring gamitin ang talino sa pagpapanatili sa kanilang pangaabuso sa posisyon at gamitin itong rason para pagtakpan ang korupsyon. Sinasabi na ang paglaganap ng meritokrasyang sistema ay nangyayari sa mga kapitalistang bansa, na siyang sanhi ng lubos na pagod at pagbaba ng tingin ng mag-aaral at trabahador sa kanyang sarili para lang makamit ang karangalan o kita. Minsan nagiging sanhi pa ng malawakang pagpapatiwakal. Sa kaakibat nitong sistema, ang kakistokrasya, ay minsan umuusbong ang realidad nito sa ating sistema na pamumunuan tayo ng mga pinuno na siyang nagpapanggap na magaling ngunit wala palang alam, o hindi marunong sa aspeto ng pamamahala. Minsan, hinahaluan ng iba't ibang klaseng pandurugas at pananamantala hanggang mabulok ang sistema sa pawang na kasinungalingan at ipagpatuloy ang bulok na sistemang ito sa pamamagitan ng pagmamana ng posisyon sa kamag-anak nila gamit ang panlilinlang na pati ang galing at talino nila ay namana o kaparehas din. === Minarkismo === Kahit na ang maliit na impluwensiya ng pamamahala ay tinututulan ng anarkismo sapagkat pinagdududahan nito ang pagkaepektibo nito upang makamit ang ninanais na anarkiya. Ngunit, maspinapaboran ito kaysa sa ibang klaseng pulitikang pananaw lalo na kung ito ay gumagamit ng mga konseptong anarkismo tulad ng Demokratikong Munisipalismo at Demokratikong Kumpederalismo na siyang gumagamit ng ilalim-paangat na pagoorganisa at desisyon. Isang halimbawa ay ang Zapatista ng Chiapas Mexico o kaya naman ang Rojava sa Syria. Ngunit, hindi sapat para sa mga anarkista na basta lamang magkaroon ng pamahalaan na konti ang impluwensiya o pangingielam sa lipunan dahil maaaring umusbong ang sentimyento na palakasin ang pamahalaan, o kaya naman ay magkaroon ng malawakang pagusbong ng panibagong mga abusado sa kapangyarihan na hindi saklaw sa miyembro ng pamahalaan tulad ng mga Mafia, Warlord, Kartel, Oligarko, at mga Gangster. == Tingnan din == * [[Komunismo]] * [[Mutualismo]] * [[Sosyalismo]] == Mga pananda == <references group="nb"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} == Mga talababa == {{Refbegin|30em|indent=yes}} * {{Cite book |last=Marshall |first=Peter |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |publisher=HarperCollins |date=1992 |isbn=978-0-0021-7855-6 |location=London}} * {{Cite encyclopedia |date=2009 |title=Anarchism |encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest |publisher=John Wiley & Sons |location=Oxford |last=Cohn |first=Jesse |editor-last=Ness |editor-first=Immanuel |language=en |pages=1–11 |doi=10.1002/9781405198073.wbierp0039 |isbn=978-1-4051-9807-3}} * {{Cite book |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |date=2018 |publisher=Palgrave Macmillan | language=en |isbn=978-3-3197-5619-6 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Arvidsson |first=Stefan |title=The Style and Mythology of Socialism: Socialist Idealism, 1871–1914 |publisher=Routledge |language=en |date=2017 |isbn=978-0-3673-4880-9 |edition=1st |location=London}} * {{Cite book |last=Otero |first=Carlos Peregrín |title=Noam Chomsky: Critical Assessments |publisher=Routledge |language=en |date=1994 |isbn=978-0-4150-1005-4 |volume=2–3 |location=London}} * {{Cite book |last=Guérin |first=Daniel |url=http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |title=Anarchism: From Theory to Practice |publisher=Monthly Review Press |date=1970 |isbn=978-0-8534-5128-0 |access-date=16 Pebrero 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200714125723/http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |archive-date=14 Hulyo 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Bates |first=David |title=Political Ideologies |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2017 |isbn=978-0-1987-2785-9 |editor-last=Wetherly |editor-first=Paul |chapter=Anarchism |access-date=28 Pebrero 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&pg=PA128 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111304/https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&pg=PA128 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |date=2015 |title=Black Panther Radical Factionalization and the Development of Black Anarchism |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-black-studies_2015-10_46_7/page/678 |journal=Journal of Black Studies|language=en |location=Thousand Oaks |publisher=SAGE Publishing |volume=46 |issue=7 |pages=678–703 |doi=10.1177/0021934715593053 |jstor=24572914 |s2cid=145663405}} * {{Cite book |last=Long |first=Roderick T. |url=https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |title=The Routledge Companion to Social and Political Philosophy |publisher=Routledge |date=2013 |isbn=978-0-4158-7456-4 |editor-last=Gaud |editor-first=Gerald F. |access-date=28 Pebrero 2019 |editor-last2=D'Agostino |editor-first2=Fred |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085833/https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |archive-date=9 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite web |date=2019 |title=Definition of Anarchism |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111728/https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |archive-date=18 Pebrero 2021 |access-date=28 Pebrero 2019 |website=Merriam-Webster |language=en |ref={{Sfnref|Merriam-Webster|2019}}}} * {{Cite book |last=Sylvan |first=Richard |title=A Companion to Contemporary Political Philosophy |date=2007 |publisher=Blackwell Publishing |isbn=978-1-4051-3653-2 |editor-last=Goodin |editor-first=Robert E. |edition=2 |series=Blackwell Companions to Philosophy |volume=5 |chapter=Anarchism |editor-last2=Pettit |editor-first2=Philip |editor-last3=Pogge |editor-first3=Thomas |language=en}} * {{Cite book |last=Joll |first=James |language=en |title=The Anarchists |publisher=Harvard University Press |date=1964 |oclc=65683373}} * {{Cite book |last=Carlson |first=Andrew R. |title=Anarchism in Germany; Vol. 1: The Early Movement |url=https://archive.org/details/anarchismingerma0001carl |language=en |publisher=Scarecrow Press |date=1972 |isbn=978-0-8108-0484-5 |location=Metuchen, New Jersey}} * {{Cite news |last=Kahn |first=Joseph |date=5 Agosto 2000 |title=Anarchism, the Creed That Won't Stay Dead; The Spread of World Capitalism Resurrects a Long-Dormant Movement |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2000/08/05/arts/anarchism-creed-that-won-t-stay-dead-spread-world-capitalism-resurrects-long.html |url-access=subscription |page=B9 |issn=0362-4331|language=en}} * {{Citation |last=Baker |first=Zoe |title=Means and Ends: The Revolutionary Practice of Anarchism in Europe and the United States |date=2023 |place=Edinburgh |publisher=AK Press |isbn=978-1-84935-498-1|language=en}} * {{Cite book |last=Nettlau |first=Max |language=en|title=A Short History of Anarchism |publisher=Freedom Press |date=1996 |isbn=978-0-9003-8489-9}} * {{Cite book |last=Ward |first=Colin |url=https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |title=Anarchism: A Very Short Introduction |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2004 |isbn=978-0-1928-0477-8 |location=Oxford |author-mask=2 |access-date=12 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304153805/https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |archive-date=4 Marso 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Goodway |first=David |language=en |title=Anarchist Seeds Beneath the Snow |publisher=Liverpool Press |date=2006 |isbn=978-1-8463-1025-6}} * {{Cite book |last=Skirda |first=Alexandre |title=Facing the Enemy: A History of Anarchist Organization From Proudhon to May 1968 |url=https://archive.org/details/facingenemyhisto0000skir |publisher=AK Press|language=en |date=2002 |isbn=978-1-9025-9319-7}} * {{Cite book |last=Fernández |first=Frank |title=Cuban Anarchism: The History of A Movement |publisher=Sharp Press |date=2009 |orig-date=2001|language=en}} * {{Cite book |last=Morris |first=Christopher W. |url=https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |title=An Essay on the Modern State |publisher=Cambridge University Press |date=2002 |isbn=978-0-5215-2407-0 |access-date=15 Setyembre 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115214335/https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |archive-date=15 Enero 2021 |url-status=live}} * {{Cite journal |last=Osgood |first=Herbert L. |date=Marso 1889 |title=Scientific Anarchism |journal=Political Science Quarterly|language=en |publisher=The Academy of Political Science |volume=4 |issue=1 |pages=1–36 |doi=10.2307/2139424 |jstor=2139424}} * {{Cite book |last=Newman |first=Michael |title=Socialism: A Very Short Introduction |url=https://archive.org/details/socialismverysho0000newm |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1928-0431-0 |language=en |location=Oxford}} * {{Cite book |last=Morris |first=Brian |title=Anthropology, Ecology, and Anarchism: A Brian Morris Reader |url=https://archive.org/details/anthropologyecol0000bria |publisher=PM Press|language=en |others=Marshall, Peter |date=2015 |isbn=978-1-6048-6093-1 |edition=illustrated |location=Oakland |author-mask=2}} * {{Cite book |last=Walter |first=Nicholas |title=About Anarchism |publisher=Freedom Press |date=2002 |isbn=978-0-9003-8490-5 |location=London|language=en}} * {{Cite book |last=Jennings |first=Jeremy |title=Contemporary Political Ideologies |publisher=Pinter |date=1993 |isbn=978-0-8618-7096-7 |editor-last=Eatwell |editor-first=Roger |location=London |pages=127–146 |chapter=Anarchism |editor-last2=Wright |editor-first2=Anthony|language=en}} * {{Cite book |last1=Gay |first1=Kathlyn |title=Encyclopedia of Political Anarchy |url=https://archive.org/details/encyclopediaofpo0000gayk |last2=Gay |first2=Martin |publisher=ABC-CLIO |date=1999 |isbn=978-0-8743-6982-3|language=en}} * {{Cite encyclopedia |date=2008 |title=Anarcho-capitalism |encyclopedia=The Encyclopedia of Libertarianism |publisher=SAGE; Cato Institute|language=en|url=https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&pg=PT51 |access-date=2 Setyembre 2020 |editor-last=Hamowy |editor-first=Ronald |pages=13–14 |doi=10.4135/9781412965811.n8 |isbn=978-1-4129-6580-4 |oclc=191924853 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111721/https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&pg=PT51 |archive-date=18 February 2021 |last1=Morris |first1=Andrew |url-status=live |url-access=subscription}} * {{Cite book |last=Johnson |first=Charles |title=Anarchism/Minarchism: Is a Government Part of a Free Country? |publisher=Ashgate Publishing|language=en |date=2008 |isbn=978-0-7546-6066-8 |editor-last=Long |editor-first=Roderick T. |pages=155–188 |chapter=Liberty, Equality, Solidarity Toward a Dialectical Anarchism |editor-last2=Machan |editor-first2=Tibor R.}} * {{Cite book |last=Franks |first=Benjamin |title=The Oxford Handbook of Political Ideologies |url=https://archive.org/details/oxfordhandbookof0000unse_k5b8 |date=Agosto 2013 |publisher=[[Oxford University Press]] |editor-last=Freeden |editor-first=Michael |pages=[https://archive.org/details/oxfordhandbookof0000unse_k5b8/page/385 385]–404 |chapter=Anarchism |doi=10.1093/oxfordhb/9780199585977.013.0001 |isbn=978-0-19-958597-7 |editor-last2=Stears |editor-first2=Marc|language=en}} * {{Cite book |last=McLaughlin |first=Paul |title=Anarchism and Authority: A Philosophical Introduction to Classical Anarchism |publisher=Ashgate|language=en |date=2007 |isbn=978-0-7546-6196-2 |location=Aldershot}} * {{Cite journal |last=Jun |first=Nathan |date=Setyembre 2009 |title=Anarchist Philosophy and Working Class Struggle: A Brief History and Commentary |url=https://philarchive.org/rec/JUNAPA-2 |journal=WorkingUSA |language=en |volume=12 |issue=3 |pages=505–519 |doi=10.1111/j.1743-4580.2009.00251.x |issn=1089-7011}} * {{Cite book |last1=McLean |first1=Iain |url=https://archive.org/details/oxfordconcisedic00iain |title=The Concise Oxford Dictionary of Politics |last2=McMillan |first2=Alistair |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2003 |isbn=978-0-1928-0276-7 |url-access=registration|language=en}} * {{Cite journal |last=Gabardi |first=Wayne |date=1986 |title=Anarchism. By David Miller. (London: J. M. Dent and Sons, 1984. pp. 216 [pagsur ng aklat]) |url=https://archive.org/details/sim_american-political-science-review_1986-03_80_1/page/300 |journal=American Political Science Review |volume=80 |issue=1 |pages=300–302 |doi=10.2307/1957102 |jstor=446800 |s2cid=151950709|language=en}} * {{Cite encyclopedia |date=2003 |title=Anarchism |encyclopedia=The Blackwell Dictionary of Modern Social Thought |publisher=Blackwell Publishing|language=en |location=Malden, Massachusetts |url=https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&pg=PA12 |access-date=15 Agosto 2020 |last=Ostergaard |first=Geoffrey |editor-last=Outhwaite |editor-first=William |edition=2nd |isbn=978-0-6312-2164-7 |oclc=49704935 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418004719/https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&pg=PA12 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last1=Harrison |first1=Kevin |url=https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |title=Understanding Political Ideas and Movements |last2=Boyd |first2=Tony |publisher=Manchester University Press |date=2003 |isbn=978-0-7190-6151-6 |access-date=7 Marso 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308074910/https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |archive-date=8 Marso 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Brooks |first=Frank H. |title=The Individualist Anarchists: An Anthology of Liberty (1881–1908) |publisher=Transaction Publishers |date=1994 |isbn=978-1-5600-0132-4|language=en}} * {{harvc |last=Backes |first=Uwe |c=Left-Wing Extremism: The Conceptual Dimension |in=Zúquete |year=2023a |pp=3–22|language=en}} * {{harvc |last=Krüusselmann |first=Katharina |last2=Weggemans |first2=Daan |c=Radicalization and Left-Wing Extremism |in=Zúquete |year=2023a |pp=55–68|language=en}} * {{Cite book |editor-last=Zúquete |editor-first=José Pedro |title=The Palgrave Handbook of Left-Wing Extremism |date=2023a |publisher=Palgrave Macmillan |volume=1 |isbn=978-3-031-30896-3|language=en}} * {{Cite book |last=Marshall |first=Peter | language=en |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |url=https://archive.org/details/Demanding_the_impossible_9781604862706 |publisher=PM Press |date=1993 |isbn=978-1-6048-6064-1 |location=Oakland, California |author-mask=2}} * {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |title=Anarchist Voices: An Oral History of Anarchism in America |url=https://archive.org/details/anarchistvoiceso0000avri |publisher=Princeton University Press |date=1996 |isbn=978-0-6910-4494-1|language=en}} * {{Cite journal |last1=Angelbeck |first1=Bill |last2=Grier |first2=Colin |date=2012 |title=Anarchism and the Archaeology of Anarchic Societies: Resistance to Centralization in the Coast Salish Region of the Pacific Northwest Coast |url=https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |url-status=live |journal=Current Anthropology |volume=53 |issue=5 |pages=547–587 |doi=10.1086/667621 |s2cid=142786065 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180721142558/https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |archive-date=21 Hulyo 2018 |access-date=24 Hunyo 2021 | language=en |s2cid-access=free |issn=0011-3204}} * {{Cite book |last=Egoumenides |first=Magda |url=https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |title=Philosophical Anarchism and Political Obligation |publisher=Bloomsbury Publishing|language=en |date=2014 |isbn=978-1-4411-2445-6 |location=New York |access-date=21 Pebrero 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111334/https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Klosko |first=George |url=https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |title=Political Obligations |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1995-5104-0 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124033632/https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |archive-date=24 Nobyembre 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Wilbur |first=Shawn |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Mutualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Miller |first=David |url=https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |title=The Blackwell Encyclopaedia of Political Thought |publisher=Wiley|language=en |date=1991 |isbn=978-0-6311-7944-3 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818145221/https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |archive-date=18 Agosto 2020 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Pierson |first=Christopher |url=https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&pg=PA187 |title=Just Property: Enlightenment, Revolution, and History |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2013 |isbn=978-0-1996-7329-2 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210316125550/https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&pg=PA187 |archive-date=16 Marso 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Morris |first=Brian |url=https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |title=Bakunin: The Philosophy of Freedom |publisher=Black Rose Books |date=1993 |isbn=978-1-8954-3166-7 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225175003/https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |archive-date=25 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Shannon |first=Deric |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=91–106 |chapter=Anti-Capitalism and Libertarian Political Economy |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Heywood |first=Andrew |language=en|url=https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&pg=PA146 |title=Political Ideologies: An Introduction |publisher=Macmillan International Higher Education |date=2017 |isbn=978-1-1376-0604-4 |edition=6 |access-date=13 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111410/https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&pg=PA146 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Bakunin |first=Mikhail |title=Statism and Anarchy |url=https://archive.org/details/statismanarchy0000baku |publisher=Cambridge University Press |date=1990 |isbn=978-0-5213-6182-8 |editor-last=Shatz |editor-first=Marshall |series=Cambridge Texts in the History of Political Thought |location=Cambridge, England |translator-last=Shatz |translator-first=Marshall |doi=10.1017/CBO9781139168083 |lccn=89077393 |oclc=20826465|language=en |orig-date=1873}} * {{Cite book |last=Mayne |first=Alan James |url=https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&pg=PA131 |title=From Politics Past to Politics Future: An Integrated Analysis of Current and Emergent Paradigms |publisher=Greenwood Publishing Group |date=1999 |isbn=978-0-2759-6151-0 |access-date=20 Setyembre 2010|language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418013303/https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&pg=PA131 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Turcato |first=Davide |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Anarchist Communism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=Anarchism: a Documentary History of Libertarian Ideas: from Anarchy to Anarchism |url=https://archive.org/details/anarchismdocumen0000unse |publisher=Black Rose Books |date=2005 |isbn=978-1-5516-4250-5 |location=Montréal|language=en}} * {{Cite book |last=Pernicone |first=Nunzio |url=https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |title=Italian Anarchism, 1864–1892 |publisher=Princeton University Press |date=2009 |isbn=978-0-6916-3268-1 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200819161516/https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |archive-date=19 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite journal |last=Levy |first=Carl |date=8 Mayo 2011 |title=Social Histories of Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |volume=4 |issue=2 |pages=1–44 |doi=10.1353/jsr.2010.0003 |issn=1930-1197 |s2cid=144317650|language=en}} * {{Cite book |last=Van der Walt |first=Lucien |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |pages=249–264 |chapter=Syndicalism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Ryley |first=Peter |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=225–236 |chapter=Individualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite news |last=Imrie |first=Doug |date=1994 |title=The Illegalists |url=http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908072801/http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-date=8 Setyembre 2015 |access-date=9 Disyembre 2010 |work=Anarchy: A Journal of Desire Armed |language=en}} * {{Cite book |last=Parry |first=Richard |url=https://archive.org/details/bonnotgang0000parr |title=The Bonnot Gang |publisher=Rebel Press |date=1987 |isbn=978-0-9460-6104-4 |url-access=registration|language=en}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |author-mask=2 |date=2018 |title=Contemporary Anarchist and Anarchistic Movements |journal=Sociology Compass |publisher=Wiley |volume=12 |issue=6 |article-number=e12582 |doi=10.1111/soc4.12582 |issn=1751-9020|language=en}} * {{Cite web |last=Coutinho |first=Steve |date=3 Marso 2016 |title=Zhuangzi |url=http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303175106/http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=5 Marso 2019 |publisher=Internet Encyclopedia of Philosophy |language=en}} * {{Cite journal |last=Crone |first=Patricia |date=2000 |title=Ninth-Century Muslim Anarchists |url=https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |journal=Past & Present |issue=167 |pages=3–28 |doi=10.1093/past/167.1.3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200828210845/https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |archive-date=28 Agosto 2020 |access-date=3 Enero 2022|language=en}} * {{Cite book |last=Dodson |first=Edward |title=The Discovery of First Principles |publisher=Authorhouse |date=2002 |isbn=978-0-5952-4912-1 |volume=2|language=en}} * {{Cite book |last=Thomas |first=Paul |language=en |title=Karl Marx and the Anarchists |publisher=Routledge & Kegan Paul |date=1985 |isbn=978-0-7102-0685-5 |location=London}} * {{Cite book |url=https://archive.org/details/historyofterrori00grar |title=The History of Terrorism: From Antiquity to Al-Quaeda |publisher=University of California Press|language=en |date=2007 |isbn=978-0-5202-4709-3 |editor-last=Chaliand |editor-first=Gerard |location=Berkeley; Los Angeles; London |oclc=634891265 |editor-last2=Blin |editor-first2=Arnaud |url-access=registration}} * {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=325–342 |chapter=Anarchism and the First International |author-mask=2 |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{Cite journal |last=Anderson |first=Benedict |date=2004 |title=In the World-Shadow of Bismarck and Nobel |url=http://newleftreview.org/II/28/benedict-anderson-in-the-world-shadow-of-bismarck-and-nobel |journal=New Left Review|language=en |volume=2 |issue=28 |pages=85–129 |article-number=2519 |doi=10.64590/q8k |archive-url=https://web.archive.org/web/20151219130121/http://newleftreview.org/II/28/benedict-anderson-in-the-world-shadow-of-bismarck-and-nobel |archive-date=19 Disyembre 2015 |access-date=7 Enero 2016 |url-access=subscription}} * {{Cite journal |last1=Lutz |first1=James M. |last2=Ulmschneider |first2=Georgia Wralstad |date=2019 |title=Civil Liberties, National Security and U.S. Courts in Times of Terrorism |journal=Perspectives on Terrorism |volume=13 |issue=6 |pages=43–57 |jstor=26853740|language=en}} * {{Cite book |last=Bantman |first=Constance |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=371–388 |chapter=The Era of Propaganda by the Deed |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=m7BhDwAAQBAJ&pg=PA372}} * {{Cite book |last=Moya |first=Jose C. |title=In Defiance of Boundaries: Anarchism in Latin American History |publisher=University Press of Florida |others=Kirwin R. Shaffer |date=2015 |isbn=978-0-8130-5138-3 |editor-last=Laforcade |editor-first=Geoffroy de |chapter=Transference, culture, and critique The Circulation of Anarchist Ideas and Practices |access-date=6 Marso 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=ikt6AQAACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085903/https://books.google.com/books?id=ikt6AQAACAAJ |archive-date=9 Agosto 2020|language=en |url-status=live}} * {{Cite book |last=Laursen |first=Ole Birk |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=149–168 |chapter=Anti-Imperialism |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Nomad |first=Max |title=Revolutionary Internationals 1864–1943 |publisher=Stanford University Press|language=en |date=1966 |isbn=978-0-8047-0293-5 |editor-last=Drachkovitch |editor-first=Milorad M. |page=88 |chapter=The Anarchist Tradition}} * {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |language=en |publisher=AK Press |date=2006 |isbn=978-1-9048-5948-2 |location=Stirling |author-mask=2|title=The Russian Anarchists|url=https://archive.org/details/bwb_KT-771-669 }} * {{Cite book |last=Bolloten |first=Burnett |language=en |title=The Spanish Civil War: Revolution and Counterrevolution |url=https://archive.org/details/spanishcivilwarr0000boll_z8t8 |publisher=University of North Carolina Press |date=1984 |isbn=978-0-8078-1906-7}} * {{Cite journal |last=Harmon |first=Christopher C. |date=2011 |title=How Terrorist Groups End: Studies of the Twentieth Century |journal=Connections|language=en |volume=10 |issue=2 |pages=51–104 |jstor=26310649}} * {{Cite book |last=Rupert |first=Mark |url=https://archive.org/details/globalizationint00rupe |title=Globalization and International Political Economy |publisher=Rowman & Littlefield Publishers|language=en |date=2006 |isbn=978-0-7425-2943-4 |location=Lanham}} * {{Cite book |last=Evren |first=Süreyyya |language=en |title=Post-Anarchism: A Reader |url=https://archive.org/details/postanarchismrea0000unse |publisher=Pluto Press |date=2011 |isbn=978-0-7453-3086-0 |editor-last=Rousselle |editor-first=Duane |pages=[https://archive.org/details/postanarchismrea0000unse/page/1 1]–19 |chapter=How New Anarchism Changed the World (of Opposition) after Seattle and Gave Birth to Post-Anarchism |editor-last2=Evren |editor-first2=Süreyyya }} * {{Cite book |last=Honeywell |first=C. |url=https://books.google.com/books?id=qzKOzQEACAAJ |title=Anarchism |publisher=Wiley |date=2021 |isbn=978-1-5095-2390-0 |series=Key Concepts in Political Theory |access-date=13 Agosto 2022|language=em}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Leonard |author-mask=2 |date=2010 |title=Hakim Bey and Ontological Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |location=East Lansing |publisher=Michigan State University Press|language=en |volume=4 |issue=2 |pages=109–137 |doi=10.1353/jsr.2010.0009 |jstor=41887660 |s2cid=143304524}} * {{Cite book |last=Ramnath |first=Maia |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Non-Western Anarchisms and Postcolonialism |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{cite book|last=Pernicone|first=Nunzio|year=1993|title=Italian Anarchism, 1864–1892|publisher=Princeton University Press|isbn=0691056927|lccn=92-46661}} * {{Cite book|last=Pengam|first=Alain|chapter=Anarcho-Communism|editor-last1=Ribel|editor-first1=Maximilien|editor-last2=Crump|editor-first2=John|year=1987|title=Non-Market Socialism in the Nineteenth and Twentieth Centuries|publisher=Palgrave Macmillan|chapter-url=https://books.google.com/books?id=dqmvCwAAQBAJ&q=anarcho-communism+stateless+communism&pg=PA60|pages=60–82|doi=10.1007/978-1-349-18775-1_4|isbn=978-1349187751|language=en}} * {{cite encyclopedia |editor1-last=Ball |editor1-first=Terence |editor2-last=Dagger |editor2-first=Richard |date=2019 |orig-date=1999 |url=https://www.britannica.com/topic/communism |title=Communism |edition=revised |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=10 Hunyo 2020|language=en }} * {{cite book |last=Steele |first=David |title=From Marx to Mises: Post-Capitalist Society and the Challenge of Economic Calculation |publisher=Open Court Publishing Company|language=en |year=1992 |isbn=978-0-87548-449-5}} * {{cite book|chapter=Anarchism and Markets|last=Carson|first=Kevin|year=2018|location=Leiden|publisher=Brill|editor-first=Nathan|editor-last=Jun|title=Brill's Companion to Anarchism and Philosophy|isbn=978-90-04-35689-4|pages=81–119|doi=10.1163/9789004356894_005|url=https://brill.com/view/title/35861|language=en}} * {{cite book|last=Alexander|first=Robert|title=The Anarchists in the Spanish Civil War|isbn=1-85756-400-6|location=[[Londres]]|publisher=Janus|year=1999|oclc=43717219|url=https://libcom.org/history/anarchists-spanish-civil-war-robert-alexander|language=en}} * {{cite book|last=Graham|first=Helen|language=en|year=2002|title=The Spanish Republic at War, 1936–1939|location=[[Cambridge]]|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=0-521-45932-X|oclc=464890766}} * {{cite book|first=Abel|last=Paz|title=Durruti in the Spanish Revolution|url=https://www.akpress.org/durrutiinthespanishrevolution.html|year=2006|orig-year=1996|translator-first=Chuck|translator-last=Morse|language=en|location=[[Edinburgh]]|publisher=AK Press|isbn=1-904859-50-X|lccn=2006920974|oclc=482919277}} {{Refend}} [[Kategorya:Mga ideolohiyang pampolitika]] [[Kategorya:Anarkismo|*]] [[Kategorya:Mga ideolohiyang pang-ekonomiya]] smrg7reewd6o44dj8mco8ycpdwev12y 2218548 2218547 2026-08-02T01:31:51Z Jojit fb 38 /* Teokrasya */ 2218548 wikitext text/x-wiki {{About|pilosopiyang pampolitika|ang katayuan ng isang lipunang walang awtoridad|Anarkiya}} [[Talaksan:Black_flag_waving.svg|frame|Itim na watawat ng anarkismo]] Ang '''anarkismo''' ay isang [[Pilosopiyang pampolitika|pilosopiyang pampulitika]] at kilusan na naglalayong buwagin ang lahat ng mga institusyong nagpapatuloy ng [[Awtoritarismo|awtoridad]], pamimilit, o herarkiya, na pangunahing tinututukan ang [[estado]] at [[kapitalismo]]. Isinusulong ng anarkismo ang pagpapalit sa estado ng mga lipunang walang estado at mga kusang-loob na malalayang samahan. Inilalarawan ang anarkismo bilang bahagi ng libertaryong sangay ng kilusang [[Sosyalismo|sosyalista]] (libertaryong sosyalismo).{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}}{{Refn|Sa aklat na ''In Anarchism: From Theory to Practice'' (1970),{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} inilarawan ng historyador na anarkista na si Daniel Guérin ang anarkismo bilang kasingkahulugan ng libertaryang sosyalismo. Isinulat niya na ang anarkismo ay "talagang kasingkahulugan ng sosyalismo. Ang isang anarkista ay pangunahing isang sosyalista na ang layunin ay wakasan ang pagsasamantala ng tao sa kapwa tao. Ang anarkismo ay isa lamang sa mga daloy ng kaisipang sosyalista—ang daloy na ang pangunahing katangian ay ang pagpapahalaga sa kalayaan at ang agarang hangaring buwagin ang estado."{{Sfn|Arvidsson|2017}} Sa kaniyang maraming akda tungkol sa anarkismo, inilalarawan naman ng historyador na si Noam Chomsky ang anarkismo, kasama ng libertaryang Marxismo, bilang libertaryang sangay ng sosyalismo.{{Sfn|Otero|1994|p=617}}|group=nb|name=nb1}} Bagaman matatagpuan ang mga bakas ng mga ideyang anarkista sa buong kasaysayan, umusbong ang makabagong anarkismo noong [[Panahon ng Kaliwanagan]]. Sa huling kalahati ng [[Ika-19 na dantaon|ika-19 na]] [[Ika-19 na dantaon|dantaon]] at sa mga unang dekada ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], umunlad ang kilusang anarkista sa maraming bahagi ng daigdig at nagkaroon ng mahalagang papel sa pakikibaka ng mga [[manggagawa]] para sa kanilang paglaya. Sa panahong ito, nabuo ang iba't ibang paaralan ng kaisipang anarkista. Nakibahagi ang mga anarkista sa ilang mga rebolusyon, lalo na sa [[Komuna ng Paris]], [[Digmaang Sibil sa Rusya]], at [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], na ang pagwawakas ay nagmarka rin sa pagtatapos ng klasikal na panahon ng anarkismo. Sa mga huling dekada ng ika-20 dantaon at pagpasok ng ika-21 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista at lumawak ang katanyagan at impluwensiya nito sa loob ng mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa digmaan, at laban sa globalisasyon. Gumagamit ang mga anarkista ng iba't ibang pamamaraan upang isulong ang pagbabagong panlipunan, na karaniwang inuuri bilang [[rebolusyonaryo]] o ebolusyonaryo, bagaman madalas na nagsasapawan ang dalawa at naipapakita sa sari-saring taktika. Karaniwang pinapaboran ng mga ebolusyonaryong pamamaraan ang unti-unti at madalas ay di-marahas na pagbabago, samantalang layunin ng mga rebolusyonaryong pamamaraan na wasakin ang mga mapaniil na estado at institusyon. Maraming aspekto ng kabihasnang pantao ang naimpluwensiyahan ng teorya, kritika, at praktika ng anarkismo. == Etimolohiya, terminolohiya, at kahulugan == [[File:Proudhon_jeune.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Proudhon_jeune.jpg|thumb|Si Pierre-Joseph Proudhon ang unang pilosopong pampolitika na tinawag ang sarili bilang anarkista{{Sfn|Kahn|2000}}<ref name="Merriman2">Merriman, John M. (2009). ''How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror''. New Haven: Yale University Press. p. 42. {{ISBN|9780300217933}}.</ref><ref name="Leier2">Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}.</ref>]] Ang etimolohikal na pinagmulan ng salitang anarkismo ay mula sa Sinaunang [[Wikang Griyego|Griyegong]] ''anarkhia'' (ἀναρχία), na nangangahulugang "walang pinuno" o "walang namumuno". Binubuo ito ng unlaping ''an-'' ("walang") at ng salitang ''arkhos'' ("pinuno" o "tagapamahala"). Ang hulaping ''-ismo'' ay tumutukoy sa isang ideolohikal na kilusan o kaisipan na nagtataguyod ng anarkiya.{{Sfnm|1a1=Bates|1y=2017|1p=128|2a1=Long|2y=2013|2p=217}} Lumitaw ang salitang ''anarchisme'' sa [[wikang Ingles]] noong 1642 at ang ''anarchy'' naman noong 1539; sa mga unang paggamit nito sa Ingles, binibigyang-diin nito ang kahulugan ng kaguluhan o kawalan ng kaayusan.{{Sfnm|1a1=Merriam-Webster|1y=2019|1loc="Anarchism"|2a1=''Oxford English Dictionary''|2y=2005|2loc="Anarchism"|3a1=Sylvan|3y=2007|3p=260}} Sa panahon ng [[Rebolusyong Pranses]], iba't ibang pangkat ang tumawag sa kanilang mga kalaban bilang mga ''anarkista'', bagaman kakaunti sa mga tinawag na ganoon ang may mga pananaw na kahalintulad ng mga sumunod na anarkista. Maraming rebolusyonaryo noong ika-19 na dantaon, gaya nina William Godwin (1756–1836) at Wilhelm Weitling (1808–1871), ang nag-ambag sa mga doktrinang anarkista ng susunod na salinlahi, subalit hindi nila ginamit ang mga katawagang ''anarkista'' o ''anarkismo'' upang ilarawan ang kanilang sarili o ang kanilang mga paniniwala.{{Sfn|Joll|1964|pp=27–37}}{{Sfn|Carlson|1972|pp=22–23}} Ang unang pilosopong pampolitika na tumawag sa kaniyang sarili bilang isang anarkista (Pranses: ''anarchiste'') at nagbigay sa salitang ito ng positibong kahulugan ay si Pierre-Joseph Proudhon (1809–1865).{{Sfn|Kahn|2000}}<ref name="Merriman2" /><ref name="Leier">Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}. (sa Ingles)</ref> Ayon sa ilang historyador, umusbong ang kilusang anarkista sa pagitan ng panahon ni Proudhon at ng Kongresong Saint-Imier noong 1872, bagaman may magkakaibang pananaw ang mga historyador hinggil dito.{{Sfn|Baker|2023|p=40-43}} Mula noong [[dekada 1890]], at nagsimula sa [[Pransiya]],{{Sfn|Nettlau|1996|p=162}} ang salitang ''libertaryanismo'' ay madalas gamitin bilang kasingkahulugan ng anarkismo;{{Sfn|Guérin|1970|loc="The Basic Ideas of Anarchism"}} hanggang sa kasalukuyan, karaniwan pa rin ang ganitong paggamit sa labas ng [[Estados Unidos]].{{Sfnm|1a1=Ward|1y=2004|1p=62|2a1=Goodway|2y=2006|2p=4|3a1=Skirda|3y=2002|3p=183|4a1=Fernández|4y=2009|4p=9}} Gayunman, sa ilang gamit, ang libertaryanismo ay tumutukoy lamang sa [[Indibidwalismo|indibiduwalistang]] pilosopiya ng [[malayang pamilihan]], at ang anarkismo ng malayang merkado ay mas tiyak na tinatawag na libertaryang anarkismo.{{Sfn|Morris|2002|p=61}} Bagaman ang katawagang libertaryanismo ay matagal nang halos kasingkahulugan ng anarkismo,{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6}} ang kahulugan nito ay naging mas malabo sa paglipas ng panahon dahil sa pag-angkin dito ng iba't ibang pangkat na may magkakaibang [[ideolohiya]],{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} kabilang ang Bagong Kaliwa at ang mga tagapagtaguyod ng libertaryang Marxismo, na hindi inuugnay ang kanilang sarili sa mga awtoritaryang sosyalista o sa isang partidong banguwardismo, gayundin ang mga radikal na [[Liberalismo|liberal]] sa usaping pangkultura na pangunahing nakatuon sa mga [[kalayaang sibil]].{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Dahil dito, may ilang anarkista ang mas pinipiling gamitin ang katawagang libertaryang sosyalismo{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}} upang maiwasan ang mga negatibong kahulugang ikinakabit sa salitang ''anarkismo'' at upang bigyang-diin ang kaugnayan nito sa sosyalismo.{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Sa pangkalahatan, ginagamit ang anarkismo upang tukuyin ang kontra-awtoritaryang sangay ng kilusang sosyalista.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=104}}{{Refn|group=nb|name=nb1}} Karaniwan itong inihahambing sa mga anyo ng sosyalismo na nakasentro sa estado o ipinapataw mula sa itaas.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Karaniwang binibigyang-diin ng mga iskolar ng anarkismo ang sosyalistang katangian ng anarkismo{{Sfn|Newman|2005|p=15}} at tinutuligsa ang mga pagtatangkang paghiwalayin ang dalawa bilang magkasalungat na ideolohiya.{{Sfn|Morris|2015|p=64}} May ilang iskolar ding naglalarawan sa anarkismo bilang may maraming impluwensiya mula sa liberalismo,{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} at bilang kapuwa liberal at sosyalista, bagaman higit na sosyalista.{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Samantala, maraming iskolar ang tumatangging ituring na isang anyo ng anarkismo ang anarko-kapitalismo, sapagkat para sa kanila ay hindi nito wastong nauunawaan ang mga pangunahing simulain ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}}{{Refn|Ayon kay Herbert L. Osgood, ang anarkismo ang "pinakasukdulang kabaligtaran" ng awtoritaryang komunismo at sosyalismong nakasentro sa estado.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Ayon naman kay Peter Marshall, "sa pangkalahatan, mas malapit ang anarkismo sa sosyalismo kaysa sa liberalismo. ... Malaking bahagi ng anarkismo ay kabilang sa kampo ng sosyalismo, bagaman mayroon din itong ilang impluwensiya mula sa liberalismo. Hindi ito maaaring ipailalim lamang sa sosyalismo, at mas mainam itong ituring bilang isang hiwalay at natatanging doktrina."{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Ayon kay Jeremy Jennings, "mahirap hindi mapagpasyahan na ang mga ideyang ito"—na tumutukoy sa anarko-kapitalismo—"ay tinatawag lamang na anarkista dahil sa maling pag-unawa sa kung ano ang anarkismo." Dagdag pa niya, "ang anarkismo ay hindi nagtataguyod ng lubos na walang hadlang na kalayaan ng indibidwal (na tila pinaniniwalaan ng mga 'anarko-kapitalista'); sa halip, gaya ng nakita na natin, itinataguyod nito ang pagpapalawak ng [[indibidwalidad]] at ng pamayanan."{{Sfn|Morris|2015|p=64}} Isinulat naman ni Nicolas Walter na "ang anarkismo ay nagmula kapuwa sa liberalismo at sosyalismo, sa kasaysayan man at sa ideolohiya. ... Sa isang diwa, nananatiling mga liberal at mga sosyalista ang mga anarkista, at tuwing itinatakwil nila ang mabubuting elemento ng alinman sa dalawa, ipinagkakanulo nila ang mismong anarkismo. ... Kami ay mga liberal, subalit higit pa rito; kami rin ay mga sosyalista, subalit higit pa rito."{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Isinama naman ni Michael Newman ang anarkismo bilang isa sa maraming tradisyon ng sosyalismo, lalo na ang tradisyong higit na nakahanay sa sosyalismo na sinusundan nina Pierre-Joseph Proudhon at Mikhail Bakunin.{{Sfn|Newman|2005|p=15}} Samantala, iginiit ni Brian Morris na "nakalilinlang kapuwa sa konsepto at sa kasaysayan" ang paglikha ng isang mahigpit na paghahati sa pagitan ng sosyalismo at anarkismo.|group=nb}} Bagaman ang pagtutol sa estado ay pangunahing bahagi ng kaisipang anarkista, hindi madaling bigyan ng iisang depinisyon ang anarkismo, sapagkat malawak ang talakayan ng mga iskolar at mga anarkista tungkol dito, at bahagyang magkakaiba ang pag-unawa rito ng iba't ibang tradisyon ng anarkismo.{{Sfn|Long|2013|p=217}}{{Refn|Isang karaniwang depinisyong tinatanggap ng mga anarkista ay ang anarkismo ay isang kalipunan ng mga pilosopiyang pampolitika na tumututol sa awtoridad at hirarkikong organisasyon, kabilang ang [[kapitalismo]], [[nasyonalismo]], ang [[estado]], at lahat ng kaugnay na institusyon, sa pamamalakad ng lahat ng [[ugnayang pantao]], pabor sa isang lipunang nakabatay sa [[desentralisasyon]], [[kalayaan]], at kusang-loob na samahan. Gayunman, binibigyang-diin ng mga iskolar na ang depinisyong ito ay may kaparehong mga kakulangan ng depinisyong nakabatay sa kontra-awtoritaryanismo (isang ''[[a posteriori]]'' na kongklusyon), kontra-etatismo o kontra-estado (sapagkat higit pa rito ang anarkismo),{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1p=166|2a1=Jun|2y=2009|2p=507|3a1=Franks|3y=2013|3pp=386–388}} at etimolohiya (ang simpleng pagwawaksi sa mga namumuno).{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1pp=25–29|2a1=Long|2y=2013|2pp=217}}|group=nb}} Kabilang sa mahahalagang sangkap ng depinisyon nito ang hangarin para sa isang [[Lipunan|lipunang]] walang pamimilit, ang pagtanggi sa aparatong pang-estado, ang paniniwalang likas na kayang mamuhay o umunlad ng tao sa isang lipunang walang pamimilit, at ang mungkahi kung paano maisasakatuparan ang mithiin ng anarkiya.{{Sfn|McLaughlin|2007|pp=25–26}} == Simbolismo == {{multiple image | total_width = 320 | image1 = Anarchy-symbol.svg | caption1 = Simbolong bilog na A | image2 = Circle-A red.svg | caption2 = Naka-istilong Bilog na A na punk | align = right | header = Ang bilog na A (''circle-A'') ay isang sagisag ng anarkismo na kumakatawan sa mga pangunahing simulain nito, kabilang ang kalayaan ng indibidwal at pagtutol sa awtoritaryanismo.<ref>{{Cite web |title=Understanding The Meaning Behind The Anarchist Symbol: Breaking Down The Unconventional Ideals {{!}} ShunSpirit |url=https://shunspirit.com/article/anarchist-symbol-meaning |access-date=12 Disyembre 2025|language=en |website=shunspirit.com}}</ref> }} Mula pa noong ika-19 na dantaon, gumagamit na ang mga anarkista ng ilang sagisag para sa kanilang adhikain, kabilang ang pinakatanyag na bilog na A (''circle-A''), ang itim na watawat, at ang itim na [[pusa]].<ref name="Baillargeon">{{cite book |last1=Baillargeon |first1=Normand |url=https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&q=%22circle+A%22 |title=Order Without Power: An Introduction to Anarchism: History and Current Challenges |date=2013 |publisher=Seven Stories Press |isbn=978-1-60980-472-5 |location=New York |language=en |translator=Mary Foster |access-date=Oktubre 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210922142448/https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&q=%22circle+A%22 |archive-date=Setyembre 22, 2021 |url-status=live |orig-year=2008}}</ref><ref name="An Anarchist FAQ">{{cite book |title=An Anarchist FAQ |publisher=AK Press |year=2008 |isbn=978-1-902593-90-6 |editor-last=Mckay |editor-first=Iain |location=Edinburgh |language=en |chapter=Appendix – The Symbols of Anarchy |oclc=182529204 |chapter-url=https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20201005101602/https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-date=Oktubre 5, 2020}}</ref> Karaniwan din ang mga [[watawat]] na hinati sa dalawang kulay, na kadalasang nakabatay sa itim na watawat, gaya ng pula at itim at itim at lila, na kumakatawan sa anarko-sindikalismo at anarka-[[peminismo]], ayon sa pagkakasunod. Mula noong ikalawang kalahati ng ika-20 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista sa paggamit ng mga bagong sagisag na mas madaling iguhit at mas madaling makilala, na ang pinakatanyag ay ang bilog na A. Mula sa pagsisimula ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], naging higit na laganap ang mga sagisag pangkultura ng anarkismo sa [[kulturang popular]], kasabay ng pag-usbong ng kilusang kontra-[[globalisasyon]] at ng subkulturang [[punk]].<ref name="revival">{{cite journal |last=Williams |first=Leonard |date=Setyembre 2007 |title=Anarchism Revived |journal=New Political Science |volume=29 |issue=3 |pages=297–312 |doi=10.1080/07393140701510160 |s2cid=220354272|language=en}}</ref><ref name="Gordon">{{cite journal |last=Gordon |first=Uri |date=Pebrero 2007 |title=Anarchism reloaded |journal=Journal of Political Ideologies |volume=12 |issue=1 |pages=29–48 |doi=10.1080/13569310601095598 |s2cid=216089196|language=en}}</ref> == Mga paaralan ng kaisipan == Karaniwang hinahati ang mga paaralan ng kaisipan sa anarkismo sa dalawang pangunahing makasaysayang tradisyon: ang panlipunang anarkismo at ang indibiduwalistang anarkismo, dahil sa kanilang magkakaibang pinagmulan, pagpapahalaga, at pag-unlad.{{Sfnm|1a1=McLean|1a2=McMillan|1y=2003|1loc="Anarchism"|2a1=Ostergaard|2y=2003|2p=14|2loc="Anarchism"}} Binibigyang-diin ng indibiduwalistang tradisyon ang negatibong kalayaan sa pamamagitan ng pagtutol sa mga paghihigpit sa malayang indibiduwal, samantalang binibigyang-diin ng panlipunang tradisyon ang positibong [[kalayaan]] sa layuning ganap na mapaunlad ang malayang kakayahan ng lipunan sa pamamagitan ng pagkakapantay-pantay at panlipunang pagmamay-ari.{{Sfn|Harrison|Boyd|2003|p=251}} Sa kronolohikal na pananaw, maaaring hatiin ang anarkismo sa mga klasikong tradisyon noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at sa mga pos-klasikong tradisyon—gaya ng anarka-peminismo, berdeng anarkismo, at pos-anarkismo—na umusbong pagkatapos nito.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=9}} Ang pagbibigay-diin ng anarkismo sa pagtutol sa [[kapitalismo]], pagkakapantay-pantay, at pagpapalawak ng [[pamayanan]] at indibiduwalidad ang nagtatangi rito mula sa anarko-kapitalismo at iba pang uri ng ekonomikong libertaryanismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}} Karamihan sa mga pananaw nito sa [[ekonomiya]] at pilosopiyang legal ay nagpapakita ng mga kontra-awtoritaryo, kontra-estado, libertariyo, at radikal na pagpapakahulugan sa makakaliwa at sosyalistang pulitika,{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} kabilang ang [[kolektibismo]], [[komunismo]], [[Indibidwalismo|indibiduwalismo]], [[Mutualismo|mutuwalismo]], at sindikalismo, bukod sa iba pang mga teoryang pang-ekonomiya ng libertaryang [[sosyalismo]].{{Sfn|Guérin|1970|p=35|loc="Critique of authoritarian socialism"}} Karaniwang inilalagay ang anarkismo sa pinakakaliwang bahagi ng espektrong pampolitika, bagaman marami ang tumututol sa awtoridad ng estado batay sa mga simulain ng kanan, gaya ng mga anarko-kapitalista.{{Sfnm|1a1=Brooks|1y=1994|1p=[https://books.google.com/books?id=gHyUj9HFYBIC&pg=PP15 xi]|1ps=, "Usually considered to be an extreme left-wing ideology".}}<ref name=":1">{{Cite journal |last=Jungkunz |first=Sebastian |date=2019-01-02 |title=Towards a Measurement of Extreme Left-Wing Attitudes |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09644008.2018.1484906 |journal=German Politics |language=en |volume=28 |issue=1 |pages=101–122 |doi=10.1080/09644008.2018.1484906 |issn=0964-4008 |url-access=subscription |s2cid=158624439}}</ref>{{Sfn|Backes|2023a|p=12}}{{Sfn|Krüusselmann|Weggemans|2023a|p=58}} Dahil walang iisang nakapirming kalipunan ng doktrina o natatanging pandaigdigang pananaw ang anarkismo,{{Sfn|Marshall|1993|pp=14–17}} umiral ang maraming uri at tradisyon nito, at malaki ang pagkakaiba-iba ng mga anyo ng anarkiya.{{Sfn|Sylvan|2007|p=262}} Bilang tugon sa sektaryanismo sa loob ng kilusang anarkista, lumitaw ang anarkismo nang walang [[pang-uri]], isang panawagan para sa pagpaparaya at pagkakaisa ng mga anarkista na unang isinulong ni Fernando Tarrida del Mármol noong 1889 bilang tugon sa matitinding pagtatalo hinggil sa teoryang anarkista noong panahong iyon.{{Sfn|Avrich|1996|p=6}} Sa kabila ng kanilang pagkakahiwalay, ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo ay hindi itinuturing na magkakahiwalay na mga entidad kundi mga tendensiya na nagsasalubong at nag-uugnayan sa isa't isa sa pamamagitan ng magkakaparehong simulain, gaya ng awtonomiya, mutuwal na pagtutulungan, pagtutol sa awtoridad, at [[desentralisasyon]].{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=1–6|2a1=Angelbeck|2a2=Grier|2y=2012|2p=551}} Higit pa sa mga partikular na paksyon ng mga kilusang pampolitika ng anarkismo na bumubuo sa anarkismong pampolitika, mayroon ding anarkismong pampilosopiya, na nagsasabing ang estado ay walang moral na pagiging lehitimo, nang hindi kinakailangang tanggapin ang pangangailangan ng isang rebolusyon upang ito ay maalis.{{Sfn|Egoumenides|2014|p=2}} Bilang isang sangay, lalo na ng indibiduwalistang anarkismo,{{Sfnm|1a1=Ostergaard|1y=2003|1p=12|2a1=Gabardi|2y=1986|2pp=300–302}} maaaring tanggapin ng anarkismo pampilosopiya ang pag-iral ng isang pinakamaliit na estado, subalit iginiit nito na walang [[Moralidad|moral]] na tungkulin ang mga [[mamamayan]] na sundin ang pamahalaan kapag ito ay sumasalungat sa awtonomiya ng indibiduwal.{{Sfn|Klosko|2005|p=4}} Maging ang magkakaibang pilosopikal na tradisyon tulad ng Obhetibismo at Kantiyanismo ay nagbigay ng mga argumentong ginamit upang ipagtanggol ang anarkismo pampilosopiya, kabilang ang pagtatanggol ni Robert Paul Wolff sa anarkismo laban sa mga pormal na paraan ng pagbibigay-katwiran sa pagiging lehitimo ng estado.<ref name="sa">{{cite journal |last=Martin |first=Thomas |date=2000 |title=Book Review: In Defense of Anarchism |url=http://library.nothingness.org/articles/SA/en/display/348 |journal=Social Anarchism |issue=27 |access-date=19 Hunyo 2008|language=en}}</ref> Binibigyang-pansin din ng anarkismo ang mga argumentong moral sapagkat may mahalagang papel ang [[etika]] sa pilosopiyang anarkista. Mayroon ding ilang anarkista na yumakap sa paniniwala sa [[Nihilismo|nihilismong]] pampolitika.{{Sfn|Walter|2002|p=52}} === Klasiko === Sa mga klasikong tradisyon ng anarkismo, ang mga unang umusbong ay ang mutuwalismo at indibiduwalistang anarkismo. Sinundan ang mga ito ng mga pangunahing tradisyon ng panlipunang anarkismo, gaya ng kolektibistang anarkismo, anarko-komunismo, at anarko-sindikalismo. Nagkakaiba ang mga tradisyong ito sa kanilang pananaw hinggil sa organisasyon at estrukturang pang-ekonomiya ng kanilang mithiing lipunan.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=2}} Ang mutuwalismo ay isang teoryang pang-ekonomiya noong ika-18 dantaon na pinaunlad bilang teoryang anarkista ni Pierre-Joseph Proudhon. Kabilang sa mga layunin nito ang "pagbuwag sa estado",<ref name=":0">{{Cite book |title=The Desk Encyclopedia of World History |date=2006 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-7394-7809-7 |editor-last=Wright |editor-first=Edmund |location=New York |pages=20–21}}</ref> pagkakatumbasan, malayang samahan, kusang-loob na [[kontrata]], pederasyon, at repormang [[Pananalapi (disiplina)|pananalapi]] sa parehong kredito at [[salapi]] na pamamahalaan ng isang [[bangko]] ng sambayanan.{{Sfn|Wilbur|2019|pp=213–218}} Sa paglipas ng panahon, inilarawan ang mutuwalismo bilang isang ideolohiyang nasa pagitan ng indibiduwalista at kolektibistang anyo ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Avrich|1y=1996|1p=6|2a1=Miller|2y=1991|2p=11}} Sa ''What Is Property?'' (1840), unang inilarawan ni Proudhon ang kaniyang layunin bilang isang "ikatlong anyo ng lipunan, ang sintesis ng komunismo at pag-aari."{{Sfn|Pierson|2013|p=187}} Ang kolektibistang anarkismo ay isang rebolusyonaryong sosyalistang anyo ng anarkismo{{Sfn|Morris|1993|p=76}} na karaniwang iniuugnay kay Mikhail Bakunin.{{Sfn|Shannon|2019|p=101}} Isinusulong ng mga kolektibistang anarkista ang kolektibong pagmamay-ari ng mga kagamitan sa produksiyon, na inaasahang maisasakatuparan sa pamamagitan ng marahas na [[rebolusyon]],{{Sfn|Avrich|1996|pp=3–4}} at naniniwalang dapat bayaran ang mga [[manggagawa]] ayon sa oras na kanilang ginawa, sa halip na ipamahagi ang mga [[produkto]] ayon sa pangangailangan tulad ng sa komunismo. Umusbong ang kolektibistang anarkismo kasabay ng [[Marxismo]], subalit tinanggihan nito ang [[diktadura]] ng [[proletaryado]], sa kabila ng ipinahahayag na layunin ng Marxismo na magtatag ng isang lipunang kolektibista na walang estado.{{Sfnm|1a1=Heywood|1y=2017|1pp=146–147|2a1=Bakunin|2y=1990}} Ang anarko-komunismo ay isang teorya ng anarkismo na nagsusulong ng isang lipunang komunista na may magkakasamang pagmamay-ari ng mga kagamitan sa [[produksiyon]],{{Sfn|Mayne|1999|p=131}} na pinangangasiwaan ng isang pederal na ugnayan ng mga kusang-loob na samahan.{{Sfn|Marshall|1993|p=327}} Ang produksiyon at pagkonsumo ay ibabatay sa prinsipyong "[[Mula sa bawat isa ayon sa kaniyang kakayahan, para sa bawat isa ayon sa kaniyang pangangailangan]]."{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1p=327|2a1=Turcato|2y=2019|2pp=237–238}} Umusbong ang anarko-komunismo mula sa mga radikal na sosyalistang kilusan pagkatapos ng [[Rebolusyong Pranses]],{{Sfn|Graham|2005}} subalit unang nabuo bilang isang natatanging [[doktrina]] sa seksiyong [[Italya|Italyano]] ng Unang Internasyonal.{{Sfn|Pernicone|2009|pp=111–113}} Kalaunan ay higit pa itong pinaunlad sa mga teoretikal na akda ni [[Peter Kropotkin]],{{Sfn|Turcato|2019|pp=239–244}} na ang kaniyang partikular na pananaw ang naging nangingibabaw sa maraming anarkista pagsapit ng huling bahagi ng ika-19 na dantaon.{{Sfn|Levy|2011|p=6}} Ang anarko-sindikalismo ay isang sangay ng anarkismo na tumitingin sa mga unyon ng mga [[manggagawa]] bilang isang posibleng puwersa para sa rebolusyonaryong pagbabago ng lipunan. Layunin nitong palitan ang kapitalismo at ang estado ng isang bagong lipunang [[Demokrasya|demokratikong]] pinamamahalaan mismo ng mga manggagawa. Ang mga pangunahing simulain ng anarko-sindikalismo ay direktang pagkilos, pagkakaisa ng mga manggagawa, at sariling pamamahala ng mga manggagawa.{{Sfn|Van der Walt|2019|p=249}} Ang indibiduwalistang anarkismo naman ay isang pangkat ng iba't ibang tradisyon ng kaisipan sa loob ng kilusang anarkista na nagbibigay ng higit na diin sa indibiduwal at sa kaniyang [[Malayang kalooban|malayang pagpapasya]] kaysa sa anumang panlabas na salik na nagtatakda ng kaniyang kilos.{{Sfn|Ryley|2019|p=225}} Kabilang sa mga unang nakaimpluwensiya sa anyong ito ng anarkismo sina William Godwin, Max Stirner, at [[Henry David Thoreau]]. Sa iba't ibang bansa, nakakuha ang indibiduwalistang anarkismo ng maliit ngunit magkakaibang pangkat ng mga tagasunod, kabilang ang mga Bohemyo na alagad ng [[sining]] at mga [[intelektuwal]],{{Sfn|Marshall|1993|p=440}} gayundin ang mga kabataang anarkistang lumalabag sa batas sa kilusang nakilala bilang iligalismo at indibiduwal na pagbawi.{{Sfnm|1a1=Imrie|1y=1994|2a1=Parry|2y=1987|2p=15}} === Pos-klasiko at kontemporaryo === Patuloy na umusbong ang anarkismo ng maraming [[pilosopiya]] at kilusan na, sa ilang pagkakataon, ay eklektiko, na humahango ng mga ideya mula sa iba't ibang pinagmulan at pinagsasama ang magkakaibang konsepto upang makalikha ng mga bagong pamamaraang pampilosopiya. Nanatiling mahalagang bahagi ng mga makabagong tradisyon ng anarkismo ang kontra-kapitalistang tradisyon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Williams|2018|p=4}} Maraming pangkat, tendensiya, at paaralan ng kaisipan ng anarkismo ang umiiral sa kasalukuyan, kaya mahirap ilarawan ang makabagong kilusang anarkista bilang isang magkakaisang kabuuan.{{Sfn|Franks|2013|pp=385–386}} Bagaman nakapaglatag ang mga teorista at aktibista ng mga "medyo matatag na kalipunan ng mga simulain ng anarkismo," wala pa ring nagkakaisang pananaw kung alin sa mga simulain ang pangunahing batayan nito. Dahil dito, inilalarawan ng mga komentarista ang mga anarkismo sa halip na isang iisang anarkismo, sapagkat bagaman may mga simulain silang magkakatulad, magkakaiba ang pagpapahalagang ibinibigay ng bawat paaralan sa mga ito. Halimbawa, maaaring isang pangkalahatang simulain ang pagkakapantay-pantay ng kasarian, subalit higit itong binibigyang-priyoridad ng anarka-peminismo kaysa ng anarko-komunismo.{{Sfn|Franks|2013|p=386}} Sa pangkalahatan, tutol ang mga anarkista sa mapilit na awtoridad sa lahat ng anyo nito, kabilang ang lahat ng sentralisado at hirarkikong anyo ng pamahalaan (halimbawa, [[monarkiya]], kinatawang demokrasya, sosyalismong pang-estado, at iba pa), mga sistemang nakabatay sa uring pang-ekonomiya (halimbawa, kapitalismo, [[Bolshevik|Bolshevismo]], [[Piyudalismo|pyudalismo]], [[pang-aalipin]], at iba pa), mga awtokratikong [[relihiyon]] (halimbawa, pundamentalistang [[Islam]], [[Simbahang Katoliko Romano]], at iba pa), patriyarkiya, heteroseksismo, pananaig ng mga puti, at [[imperyalismo]].{{Sfn|Jun|2009|pp=507–508}} Gayunman, nagkakaiba ang mga paaralan ng anarkismo sa mga pamamaraang dapat gamitin upang tutulan ang mga ito.{{Sfn|Jun|2009|p=507}} == Kasaysayan == === Sinaunang panahon at gitnang panahon === Ang mga pinakakilalang naunang tagapagpauna ng anarkismo sa sinaunang daigdig ay matatagpuan sa [[Tsina]] at [[Gresya]]. Sa Tsina, ang anarkismong pampilosopiya (ang pagtalakay sa pagiging lehitimo ng estado) ay inilahad ng mga pilosopong [[Taoismo|Taoista]] na sina Zhuang Zhou at [[Laozi]].{{Sfnm|1a1=Coutinho|1y=2016|2a1=Marshall|2y=1993|2p=54}} Kasama ng [[estoisismo]], sinasabing ang [[Taoismo]] ay nagtaglay ng mahahalagang paunang pahiwatig ng anarkismo.{{Sfn|Sylvan|2007|p=257}} Naipahayag din ang mga pananaw na anarkiko ng mga [[Mandudula|mandudulang]] [[trahedya]] at mga pilosopo sa Gresya. Ginamit nina [[Esquilo|Eskilo]] at [[Sopokles]] ang alamat ni Antigona upang ilarawan ang tunggalian sa pagitan ng mga batas na ipinapataw ng estado at ng pansariling awtonomiya. Patuloy namang kinuwestiyon ni Sokrates ang mga awtoridad sa [[Atenas]] at iginiit ang [[karapatan]] ng indibiduwal sa [[kalayaan]] ng budhi. Tinanggihan ng mga [[Siniko]] ang batas ng tao (''nomos'') at ang mga kaugnay na awtoridad, habang sinisikap nilang mamuhay ayon sa kalikasan (''physis''). Samantala, itinaguyod ng mga Estoiko ang isang lipunang nakabatay sa di-pormal at magiliw na ugnayan ng mga mamamayan nang walang pag-iral ng estado.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4, 66–73}} Sa [[Imperyong Sasanida]] (224–651 CE), nanawagan si [[Mazdak]] para sa isang lipunang may pagkakapantay-pantay at sa pag-aalis ng monarkiya, subalit hindi nagtagal ay ipinapatay siya ni Emperador Kavad I.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Sa Basra, nangaral ang ilang sektang panrelihiyon laban sa estado.{{Sfn|Crone|2000|pp=3, 21–25}} Sa [[Gitnang Kapanahunan|Gitnang Panahon]] sa [[Europa]], walang naging malinaw na gawaing anarkista maliban sa ilang mapagkait sa sariling mga kilusang panrelihiyon. Nagkaroon ng mga tendensiyang kontra-estado at libertaryo ang iba't ibang sektang panrelihiyon sa Europa.{{Sfn|Nettlau|1996|p=8}} Ang mga ito, kasama ng ilang kilusang [[Muslim]], ang kalauna'y nagbigay-daan sa pag-usbong ng panrelihiyong anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Ang muling pagsigla ng interes sa sinaunang panahon noong [[Renasimiyento|Renasimyento]] at ang pagbibigay-diin sa sariling pagpapasya noong [[Repormasyon]] ay muling nagpasigla sa mga elementong sekular na kontra-awtoritaryo sa Europa, lalo na sa Pransiya. Ang mga hamon ng [[Panahon ng Kaliwanagan]] sa awtoridad na intelektuwal—maging sekular o panrelihiyon—at ang mga rebolusyon noong dekada 1790 at noong 1848 ay pawang nagpasigla sa pag-unlad ng ideolohiyang humantong sa panahon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=307}} === Makabagong panahon === [[File:Barricade18March1871_(more_cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Barricade18March1871_(more_cropped).jpg|thumb|Ang Komuna ng Paris, isa sa mga pinakaunang eksperimento sa anarkismo.]] Noong [[Himagsikang Pranses|Rebolusyong Pranses]], ang mga pangkat na gaya ng Enragés at ng ''sans-culottes'' ay naging mahalagang yugto sa pag-usbong ng mga damdaming kontra-estado at [[Pederalismo|pederalista]].{{Sfn|Marshall|1993|p=4}} Sa buong ika-19 na dantaon, umusbong ang mga unang tradisyon ng anarkismo: itinaguyod ni William Godwin ang anarkismo pampilosopiya sa [[Inglatera]] sa pamamagitan ng moral na pagtanggi sa pagiging lehitimo ng estado; ang kaisipan ni Max Stirner ay naglatag ng daan para sa indibiduwalismo; at ang teorya ng mutuwalismo ni Pierre-Joseph Proudhon ay nakatagpo ng matabang lupa sa Pransiya.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}} Pagsapit ng huling bahagi ng dekada 1870, malinaw nang nahubog ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo, at mula 1880 hanggang 1914 ay naganap ang isang bugso ng [[Globalisasyon|globalisasyong]] noon ay hindi pa nasasaksihan.{{Sfn|Levy|2011|pp=10–15}} Ang panahong ito ng klasikal na anarkismo ay tumagal hanggang sa pagtatapos ng [[Digmaang Sibil ng Espanya]] at itinuturing na ginintuang panahon ng anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}} [[File:Bakunin.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bakunin.png|thumb|Tinutulan ni Mikhail Bakunin ang Marxistang layunin ng diktadura ng proletaryado at nakipag-alyansa sa mga pederalista sa loob ng Unang Internasyonal bago siya pinatalsik ng mga Marxista.]] Humango si Mikhail Bakunin mula sa mutuwalismo upang itatag ang anarkismong kolektibista, at sumapi siya sa ''International Workingmen's Association'', isang samahan ng mga manggagawa na kalauna'y nakilala bilang Unang Internasyonal (''First International''), na itinatag noong 1864 upang pag-isahin ang iba't ibang rebolusyonaryong kilusan. Naging isang mahalagang puwersang pampolitika ang Internasyonal, at isa sa mga pangunahing personalidad nito si [[Karl Marx]], na kasapi ng Pangkalahatang Konseho nito. Ang pangkat ni Bakunin, ang Pederasyong Jura, at ang mga tagasunod ni Pierre-Joseph Proudhon (ang mga mutuwalista) ay tumutol sa sosyalismong pang-estado, at itinaguyod ang pag-iwas sa pakikilahok sa elektoral na pulitika (''political abstentionism'') at ang pagpapanatili ng maliliit na pag-aari.{{Sfnm|1a1=Dodson|1y=2002|1p=312|2a1=Thomas|2y=1985|2p=187|3a1=Chaliand|3a2=Blin|3y=2007|3p=116}} Pagkaraan ng matitinding alitan, pinalayas ng mga Marxista ang mga Bakuninista mula sa Internasyonal sa Kongreso sa [[Ang Haya|Haya]] ng 1872.{{Sfnm|1a1=Graham|1y=2019|1pp=334–336|2a1=Marshall|2y=1993|2p=24}} Katulad din nito, ang mga anarkista ay nakaranas ng gayong pagtrato sa Ikalawang Internasyonal at tuluyang pinalayas noong 1896.{{Sfn|Levy|2011|p=12}} Hinulaan ni Bakunin na kung magkakaroon ng kapangyarihan ang mga rebolusyonaryo ayon sa mga tuntunin ni Marx, sila rin ay magiging mga bagong mapaniil sa mga [[manggagawa]]. Bilang tugon sa kanilang pagpapatalsik mula sa Unang Internasyonal, itinatag ng mga anarkista ang Internasyonal ng St. Imier. Sa impluwensiya ni [[Peter Kropotkin]], isang Rusong [[Pilosopiya|pilosopo]] at [[siyentipiko]], nagkaroon ng malaking pagkakatulad ang anarko-komunismo at ang kolektibismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=5}} Ang mga anarko-komunista, na humango ng inspirasyon mula sa [[Komuna ng Paris]] ng 1871, ay nagsulong ng malayang pederasyon at ng pamamahagi ng mga kalakal ayon sa pangangailangan ng bawat isa.{{Sfn|Graham|2005|p=xii}} Sa panahong ito, may isang minorya ng mga anarkista ang yumakap sa taktika ng rebolusyonaryong karahasang pampolitika, na nakilala bilang propaganda ng gawa (''propaganda of the deed'').{{Sfn|Marshall|1993|pp=633–636}} Ang pagkakawatak-watak ng kilusang sosyalista sa Pransiya sa maraming pangkat, gayundin ang pagbitay at pagpapatapon sa maraming Komunardo sa mga kolonya ng bilangguan matapos supilin ang Komuna ng Paris, ay nagbigay-daan sa pag-usbong ng mga indibiduwalistang pagpapahayag at pagkilos sa larangang pampolitika.{{Sfn|Anderson|2004}} Bagaman maraming anarkista ang lumayo sa mga gawaing ito ng terorismo, nadungisan ang reputasyon ng buong kilusan, at isinagawa ang iba't ibang hakbang upang pigilan ang pagpasok ng mga anarkista sa [[Estados Unidos]], kabilang ang Batas sa Imigrasyon ng 1903, na kilala rin bilang Batas sa Pagbubukod sa mga Anarkista.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=633–636|2a1=Lutz|2a2=Ulmschneider|2y=2019|2p=46}} Ang iligalismo ay isa pang estratehiyang niyakap ng ilang anarkista sa panahong ito.{{Sfn|Bantman|2019|p=374}} Pagsapit ng simula ng ika-20 dantaon, humupa na ang kilusang terorista, at ang lugar nito ay napalitan ng anarko-komunismo at anarko-sindikalismo, habang ang anarkismo ay lumaganap sa iba't ibang panig ng daigdig.{{Sfn|Moya|2015|p=327}}{{Sfn|Levy|2011|p=16}} Sa [[Tsina]], may maliliit na pangkat ng mga mag-aaral na nagpakilala ng [[makatao]] at [[maka-agham]] na bersiyon ng anarko-komunismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=519–521}} Samantala, naging sentro ang [[Tokyo]] ng mga mapanghimagsik na kabataan mula sa iba't ibang bansa sa [[Silangang Asya]] na nagtungo sa kabisera ng [[Hapon]] upang mag-aral.{{Sfn|Marshall|1993|pp=519–521}} Sa [[Amerikang Latino]], naging pangunahing baluwarte ng anarko-sindikalismo ang [[Arhentina]], kung saan ito ang naging pinakaprominenteng [[ideolohiya]] ng kaliwa.{{Sfnm|1a1=Levy|1y=2011|1p=23|2a1=Laursen|2y=2019|2p=157|3a1=Marshall|3y=1993|3pp=504–508}} Nakilahok din ang mga anarkista sa Komuna ng Strandzha at sa Republika ng Kruševo, na itinatag sa [[Masedonya]] sa panahon ng Pag-aalsang Ilinden–Preobrazhenie noong 1903, gayundin sa [[Rebolusyong Mehikano]] noong 1910. Sa sunod-sunod na mga rebolusyon noong 1917–1923, nagkaroon ang mga anarkista ng iba't ibang antas ng aktibong pakikilahok.{{sfn|Marshall|1993|p=470}} Sa kabila ng mga pangamba, masigasig na nakilahok ang mga anarkista sa Rebolusyong Ruso bilang pagsalungat sa Kilusang Puti, lalo na sa Makhnovshchina. Nang makita nila ang tagumpay ng mga Bolshevik sa [[Rebolusyong Oktubre]] at ang sumunod na [[Digmaang Sibil sa Rusya]], maraming manggagawa at aktibista ang lumipat sa mga partidong komunista, na lumakas kapalit ng paghina ng anarkismo at iba pang kilusang sosyalista. Sa Pransiya at Estados Unidos, maraming kasapi ng malalaking kilusang sindikalista, gaya ng Pangkalahatang Kompederasyon ng Paggawa at ng Manggagawang Pang-industriya ng Mundo, ang umalis sa kanilang mga samahan at sumapi sa Komunistang Internasyonal.{{Sfn|Nomad|1966|p=88}} Gayunman, matapos maging matatag ang pamahalaang Bolshevik, dumanas ng matinding panunupil ang mga anarkista, kabilang noong Pag-aalsa sa [[Kronstadt]]. Maraming anarkista mula sa [[Petrograd]] at [[Mosku]] ang tumakas patungong [[Ukranya]], subalit kalaunan ay dinurog din ng mga Bolshevik ang kilusang anarkista roon.{{Sfn|Avrich|2006|p=204}} Dahil sa panunupil sa mga anarkista sa Rusya, umusbong ang dalawang bagong magkasalungat na kaisipan: ang platapormismo at ang sintesis na anarkistang. Layunin ng una na bumuo ng isang magkakaugnay na samahang mangunguna sa rebolusyon, samantalang tinututulan naman ng ikalawa ang anumang anyo ng organisasyong maihahalintulad sa isang partidong pampolitika. Sa [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]] noong 1936–1939, muling nakipag-alyansa ang mga anarkista at mga sindikalista (CNT at FAI) sa iba't ibang kilusang makakaliwa. Ang matagal nang tradisyon ng anarkismo sa [[Espanya]] ang naging dahilan upang gumanap ang mga anarkista ng mahalagang papel sa digmaan, lalo na sa Rebolusyong Espanyol ng 1936. Bilang tugon sa paghihimagsik ng hukbo, isang kilusang binigyang-inspirasyon ng anarkismo—na binubuo ng mga [[magsasaka]] at manggagawa at sinusuportahan ng mga armadong milisya—ang kumontrol sa [[Barcelona]] at sa malalawak na kanayunan ng Espanya, kung saan isinakolektibo nila ang mga lupain.{{Sfn|Bolloten|1984|p=1107}} Sa simula ng digmaan, nagbigay ang [[Unyong Sobyetiko|Unyong Sobyet]] ng limitadong tulong. Gayunman, nauwi ito sa matinding tunggalian sa pagitan ng mga komunista at iba pang pangkat ng makakaliwa sa isang serye ng mga pangyayaring nakilala bilang Mga Araw ng Mayo, habang pinagtibay ni [[Joseph Stalin]] ang kontrol ng Unyong Sobyet sa pamahalaang Republikano. Nagbunga ito ng panibagong pagkatalo ng mga anarkista sa kamay ng mga komunista.{{Sfn|Marshall|1993|pp=xi, 466}} ==== Pagkatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig ==== Sa pagtatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], lubhang nanghina ang kilusang anarkista. Pagsapit ng dekada 1960, muling sumigla ang anarkismo, na marahil ay dulot ng nakitang kabiguan ng [[Marxismo–Leninismo]] at ng mga tensiyong ibinunga ng [[Digmaang Malamig]].{{Sfn|Marshall|1993|p=539}} Sa panahong ito, lumitaw ang anarkismo sa iba't ibang kilusang tumutuligsa kapwa sa kapitalismo at sa estado, gaya ng mga kilusang laban sa sandatang nuklear, pangkapaligiran, pangkapayapaan, kontra-kultura ng dekada 1960, at ng Bagong Kaliwa.{{Sfn|Marshall|1993|pp=xi, 539}} Nagkaroon din ito ng paglipat mula sa dati nitong mapanghimagsik na katangian tungo sa mapanuksong repormismong kontra-ikapitalista. Naiugnay rin ang anarkismo sa subkulturang [[punk]], gaya ng makikita sa mga banda tulad ng Crass at Sex Pistols.{{Sfn|Marshall|1993|pp=493–494}} Ang mga umiiral na kaisipang [[Peminismo|peminista]] ng anarka-peminismo ay muling sumigla noong ikalawang yugto ng peminismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=493–494}} Sa panahong ito rin nagsimulang mabuo ang itim na anarkismo (''black anarchism''), na nakaimpluwensiya sa paglayo ng anarkismo mula sa dati nitong nakasentro sa [[Europa]].{{Sfn|Williams|2015|p=680}} Kasabay nito, nabigo itong magkaroon ng malawak na impluwensiya sa Hilagang Europa, habang naabot naman nito ang hindi pa nararanasang kasikatan sa [[Amerikang Latino]].{{Sfn|Harmon|2011|p=70}} Noong pagpasok ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], lalong lumawak ang kasikatan at impluwensiya ng anarkismo sa mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa [[digmaan]], at laban sa [[globalisasyon]].{{Sfn|Rupert|2006|p=66}} Lumago ang interes sa kilusang anarkista kasabay ng pag-igting ng kilusang kontra-globalisasyon,{{Sfn|Evren|2011|p=1}} na ang mga pangunahing kalipunan ng mga aktibista ay nakabatay sa mga pananaw na anarkista.{{Sfn|Evren|2011|p=2}} Naging kilala ang mga anarkista sa kanilang pakikilahok sa mga protesta laban sa [[Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal|World Trade Organization]] (WTO, o Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal), [[Group of Eight]] (G8, o Pangkat ng Walo), at World Economic Forum (WEF, o Pandaigdigan na Pagpupulong sa Ekonomiya). Sa mga protestang ito, ang mga pansamantalang pangkat na walang pinuno at hindi nagpapakilala, na tinatawag na ''black blocs'' o blokeng itim, ay nasangkot sa mga kaguluhan, pagsira ng [[ari-arian]], at mararahas na komprontasyon laban sa [[pulisya]]. Kabilang sa iba pang mga taktika sa pag-oorganisa na umusbong sa panahong ito ang mga ''affinity group'' (mga pangkat na binubuo ng magkakatulad ang layunin), ''security culture'' (kultura ng pagpapanatili ng seguridad), at paggamit ng mga desentralisadong [[teknolohiya]] gaya ng [[Internet]]. Isa sa pinakamahalagang pangyayari sa panahong ito ang mga komprontasyon sa kumperensiya ng WTO sa [[Seattle]] noong 1999.{{Sfn|Rupert|2006|p=66}} Habang hinuhubog ng kilusang ito ang radikalismo ng ika-21 dantaon, ang mas malawak na pagtanggap sa mga simulain ng anarkismo ay naging hudyat ng muling pagsigla ng interes sa anarkismo.{{Sfn|Evren|2011|p=2}} Gayunman, sa makabagong pagbabalita, madalas na binibigyang-diin ang karahasang isinagawa ng mga ''black bloc'' sa mga demonstrasyon at iniuugnay ito sa mga anarkista.<ref>{{Cite news |date=8 Oktubre 2013 |title=Black Blocs hijack Brazil teacher protests |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-24453113 |access-date=23 Hunyo 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Booth |first1=Robert |last2=Vallée |first2=Marc |date=1 Abril 2011 |title='Black bloc' anarchists behind anti-cuts rampage reject thuggery claims |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/society/2011/apr/01/anarchists-anti-cuts-march |access-date=23 Hunyo 2025 |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite news |date=3 Abril 2011 |title=Who are the Black Bloc and what are they trying to achieve? |language=en-AU |work=ABC News |url=https://www.abc.net.au/news/2011-04-04/blocwilliams/45890 |access-date=23 Hunyo 2025}}</ref> Bagaman may mga layuning rebolusyonaryo, marami sa mga makabagong anyo ng anarkismo ay hindi nakatuon sa komprontasyon. Sa halip, sinisikap nilang bumuo ng isang alternatibong paraan ng organisasyong panlipunan (alinsunod sa teorya ng kapangyarihang dalawahan o ''dual power''), na nakabatay sa ugnayang may pagtutulungan at kusang-loob na kooperasyon. Makikita ito sa mga pangkat tulad ng Food Not Bombs (Pagkain Hindi Bomba) at sa mga sentrong panlipunang pinamamahalaan ng mga kalahok mismo.{{Sfn|Honeywell|2021|}} Ang mas malawak na pagkapansin sa anarkismo ay nagbunsod din sa mas maraming iskolar sa mga [[Larangang akademiko|larangan]] tulad ng [[antropolohiya]] at [[kasaysayan]] na pag-aralan at makibahagi sa kilusang anarkista, bagaman higit na pinahahalagahan ng makabagong anarkismo ang pagkilos kaysa sa teoryang [[akademiko]].{{Sfnm|1a1=Williams|1y=2010|1p=110|2a1=Evren|2y=2011|2p=1|3a1=Angelbeck|3a2=Grier|3y=2012|3p=549}} Naging maimpluwensiya rin ang mga ideya ng anarkismo sa pag-unlad ng mga Zapatista sa [[Mehiko]] at ng Pederasyon Demokratiko ng Hilagang Siria, na mas kilala bilang Rojava, isang ''[[de facto]]'' na nagsasariling rehiyon sa hilagang [[Siria|SIria]].{{Sfn|Ramnath|2019|p=691}} == Paglaganap ng anarkismo sa Pilipinas == Ang anarkismo sa [[Pilipinas]] ay nag-ugat sa laban kontra [[kolonyalismo]] laban sa [[Imperyong Espanyol]] at naging maimpluwensiya sa [[Himagsikang Pilipino]] at sa maagang kilusang unyon ng mga manggagawa sa bansa. Matapos itong mapalitan ng Marxismo–Leninismo bilang pangunahing rebolusyonaryong kaisipan noong kalagitnaan ng ika-20 dantaon, muli itong sumigla bilang bahagi ng punk na subkultura kasunod ng pagkakahati-hati ng [[Partido Komunista ng Pilipinas]]. Mabilis na lumaganap ang nasyonalismong Pilipino sa buong kapuluan matapos ang Maluwalhating Rebolusyon ng 1868. Maraming intelektuwal na Pilipino, kabilang sina [[José Rizal]] at [[Marcelo H. del Pilar]], ang naglunsad ng [[Kilusang Propaganda]], na nanawagan ng mga reporma sa pamamahala ng [[Silangang Indiyas ng Espanya]].<ref>{{cite book|last1=Schumacher|first1=John|title=The Propaganda Movement, 1880–1895: The Creation of Filipino Consciousness, the Making of the Revolution|date=1997|publisher=Ateneo University Press|location=Manila|isbn=971-550-209-1|page=333|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last1=Agoncillo|first1=Teodoro|title=History of the Filipino People|url=https://archive.org/details/historyoffilipin00teod|url-access=registration|date=1990|publisher=Garotech Publishing|location=Lungsod Quezon|isbn=971-8711-06-6|edition=8|language=en}}</ref> Noong 1890, lumipat si Rizal sa Europa, kung saan nakilala niya ang mga kilusang anarkista sa Pransiya at Espanya. Sa Espanya, naging tagapayo niya ang Proudhonistang pederalista na si Francisco Pi y Margall.<ref name=":2">{{Cite book |last=Anderson|first=Benedict|title=Age of globalization : anarchists and the anticolonial imagination|date=2013|publisher=Verso|isbn=978-1-78168-144-2|pages=107, 159|oclc=864023954|language=en}}</ref><ref name=":02">{{cite journal|url=https://asj.upd.edu.ph/mediabox/archive/ASJ-49-1-2013/From%20Cadiz%20to%20La%20Liga%20-%20Spanish%20Context%20of%20Rizals%20Political%20Thought%20-%20Aseniero.pdf|pages=27–39|title=From Cádiz to La Liga: The Spanish Context of Rizal's Political Thought|first=George|last=Aseniero|date=31 Oktubre 2013|journal=Asian Studies: Journal of Critical Perspectives on Asia|publisher=[[University of the Philippines Diliman]]|volume=49|issue=1|location=Lungsod Quezon|issn=2244-5927|oclc=950730261|language=en}}</ref> Ang konsepto ng propaganda sa pamamagitan ng gawa (''propaganda of the deed'') ang naging partikular na inspirasyon sa ikalawang nobela ni Rizal na ''[[El filibusterismo]]'', na naglalarawan ng isang rebolusyon para sa pambansang paglaya laban sa mga kolonyal na awtoridad ng Espanya sa Pilipinas.<ref name=":2" /> Sa [[Nobelang Pilipino|nobelang]] iyon, inilarawan ni Rizal ang isang nabigong pagtatangka ng propaganda sa pamamagitan ng gawa sa katauhan ni Simoun, na nagtangkang pasabugin ang isang pagtitipong dinaluhan ng mga piling tao o elitista ng kolonyal na pamahalaan.<ref name=":12">{{cite book |last=Anderson|first=Benedict|title=The Age Of Globalization: Anarchists and the Anti-Colonial Imagination|publisher=Verso Books|year=2013|isbn=9781781681442|location=[[London]]|page=31|oclc=875370534|language=en}}</ref> Pagbalik niya sa [[Maynila]] noong 1892, itinatag ni Rizal ang [[La Liga Filipina]], isang lihim na samahan na nakatuon sa pagtutulungan, pagtatatag ng mga kooperatiba, at iba pang gawain.<ref name=":02" /> Dahil sa kaniyang mga gawain sa Liga, inaresto si Rizal at ipinatapon sa Dapitan.<ref>{{cite book |last1=Zaide|first1=Gregorio F.|title=Rizal: His Exile to Dapitan|date=1976|publisher=St. Mary's|pages=193|url=https://books.google.com/books?id=xPziMgEACAAJ&q=rizal+exile+in+dapitan|access-date=19 Agosto 2019|language=en}}</ref> Doon ay nagtayo siya ng isang [[ospital]], isang sistema ng panustos ng tubig, at isang [[paaralan]], kung saan siya nagturo at nagsagawa rin ng pagsasaka at [[paghahalaman]].<ref>{{cite book |last1=Gibbs|first1=Eloise A.|title=Rizal in Dapitan: A Story Based on the Life of José Rizal During His Exile in Dapitan|date=1960|publisher=University Book Supply|page=230|url=https://books.google.com/books?id=jqFAAAAAIAAJ&q=Rizal+in+dapitan|access-date=20 Agosto 2019|language=en}}</ref> Matapos ipatapon si Rizal, maraming nasyonalistang Pilipino ang nagtatag ng [[Katipunan]], isa pang lihim na samahan, subalit sa pagkakataong ito ay may layuning makamit ang kasarinlan mula sa Espanya sa pamamagitan ng isang himagsikan. Dahil sa inspirasyon mula sa mga akda ni Rizal, nag-organisa ang Katipunan ng armadong paglaban sa pamahalaang Espanyol sa pamumuno ni [[Andrés Bonifacio]].<ref>{{Citation|last=Agoncillo|first=Teodoro|author-link=Teodoro Agoncillo|title=The Revolt of the Masses: The story of Bonifacio and the Katipunan|publisher=[[University of the Philippines]] Press|location=Lungsod Quezon|year=1996|orig-year=1956|isbn=971-8711-06-6|url=https://books.google.com/books?id=SV_BAQAACAAJ|page=41|language=en}}</ref> Matapos mabunyag ang mga gawain ng Katipunan noong Agosto 1896, nagsimula ang Himagsikang Pilipino. Nag-alsa ang mga kasapi ng Katipunan sa [[Caloocan]],<ref name="Ocampo1995">{{cite book |last=Ocampo|first=Ambeth R.|title=Bonifacio's bolo|url=https://books.google.com/books?id=YWhxAAAAMAAJ|year=1995|publisher=Anvil Pub.|isbn=978-971-27-0418-5|page=8|language=en}}</ref> itinatag ang [[Republika ng Katagalugan]], at nagpahayag ng isang pambansang armadong himagsikan.<ref name="guererro1">{{citation |last1=Guererro|first1=Milagros|last2=Encarnacion|first2=Emmanuel|last3=Villegas|first3=Ramon|title=Andres Bonifacio and the 1896 Revolution|journal=Sulyap Kultura|volume=1|issue=2|pages=3–12|publisher=National Commission for Culture and the Arts|year=1996|url=http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1|access-date=2009-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20101115193832/http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1|archive-date=2010-11-15|url-status=dead|language=en}}</ref> Bagaman walang tuwirang naging bahagi si Rizal sa himagsikan, nilitis siya ng hukumang militar sa mga kasong paghihimagsik, sedisyon, at sabuwatan. Napatunayang nagkasala siya sa lahat ng paratang at binaril ng pulutong ng mga tagabaril bilang pagbitay.<ref>{{cite book|last1=Russell|first1=Charles Edward|last2=Rodriguez|first2=Eulogio Balan|title=The hero of the Filipinos: the story of José Rizal, poet, patriot and martyr|url=https://archive.org/details/herooffilipinoss00russ_0|year=1923|publisher=The Century co.|page=[https://archive.org/details/herooffilipinoss00russ_0/page/308 308]|language=en}}</ref> Noong 1897, napatalsik at ipinapatay si Bonifacio ni [[Emilio Aguinaldo]], na siyang umako sa pamumuno ng kilusang rebolusyonaryo.<ref>{{cite book|last1=Agoncillo|first1=Teodoro|title=History of the Filipino People|url=https://archive.org/details/historyoffilipin00teod|url-access=registration|date=1990|publisher=Garotech Publishing|location=Lungsod Quezon|isbn=971-8711-06-6|edition=8|pages=178–181|language=en}}</ref> Matapos mapalayas ang mga Espanyol mula sa kapuluan, nagtatag si Aguinaldo ng isang diktadura at ipinahayag ang [[kasarinlan ng Pilipinas]]. Gayunman, sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)|Kasunduan sa Paris]], pormal na isinuko ng Espanya ang Pilipinas sa Estados Unidos, na naging mitsa ng armadong tunggalian laban sa bagong tatag na [[Unang Republika ng Pilipinas]].<ref>{{cite book|last=Randolph|first=Carman Fitz|title=The Law and Policy of Annexation|chapter=Chapter I, The Annexation of the Philippines|publisher=BiblioBazaar, LLC|location=Charleston, South Carolina|year=2009|isbn=978-1-103-32481-1|language=en}}</ref> Sa panahon ng himagsikan, si [[Isabelo de los Reyes]] ay kabilang sa mga rebolusyonaryong ipinatapon sa Espanya, kung saan siya ay ibinilanggo sa Kastilyo ng Montjuïc. Doon ay nakilala niya ang ilang mga anarkista at sindikalista, at napag-aralan ang panitikang anarkista na ibinibigay sa kanya ng isang simpatetikong bantay.<ref name="Mojares">{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/268 268]|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Scott|first=William Henry|year=1992|title=The Union Obrera Democrática: First Filipino Trade Union|location=Lungsod Quezon|publisher=New Day|page=14|isbn=9789711004880|oclc=1187047203|language=en}}</ref> Matapos siyang makalaya, nakilala niya ang ilang mga palaisip na anarkista, kabilang sina Francesc Ferrer,<ref name="Saulo">{{Cite book |title=Communism in the Philippines : An Introduction|last=Saulo|first=Alfredo|date=2002|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9715504035|edition=Pinalaki|location=Maynila, Pilipinas|oclc=969406494|page=4|language=en}}</ref> at nabasa ang mga akda nina Pierre-Joseph Proudhon, Mikhail Bakunin, at Peter Kropotkin.<ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/n282 269]|language=en}}</ref> Matapos sumuko ang mga hukbo ni Emilio Aguinaldo at maitatag ang Pamahalaang Insular noong 1901, nakabalik si Isabelo sa Maynila,<ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/274 274]|language=en}}</ref> dala ang isang malaking koleksiyon ng mga akdang anarkista at sosyalista.<ref>{{Cite book |title=Komunista : the genesis of the Philippine Communist Party, 1902–1935|last=Richardson|first=Jim|date=2011|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715506267|location=Lungsod Quezon|oclc=756771087|page=15|language=en}}</ref> Dahil sa impluwensiya ng anarko-sindikalismo, pinangunahan niya ang isang bugso ng mga protesta at welga ng mga manggagawa sa Maynila, na humantong sa pagtatatag ng Unión Obrera Democrática (UOD), ang kauna-unahang makabagong pederasyon ng mga unyon ng manggagawa sa bansa.<ref>{{cite journal|last=Dennison|first=Eleanor|url=https://www.jstor.org/stable/3022423|title=Philippine Labor under the Commonwealth|journal=Far Eastern Survey|volume=7|issue=24|publisher=Institute of Pacific Relations|date=7 Disyembre 1938|pages=277–282|doi=10.2307/3022423|jstor=3022423|issn=0362-8949|oclc=4636899601|url-access=subscription|language=en}}</ref> Nang maglunsad ang UOD ng isang pangkalahatang welga noong Agosto 1902, isinailalim ito sa pagmamanman ng pulisya at inaresto si Isabelo.<ref>{{cite book|last=Pomeroy|first=William J.|year=1992|title=The Philippines: Colonialism, Collaboration, and Resistance|url=https://archive.org/details/philippinescolon00pome|location=New York|publisher=International|page=[https://archive.org/details/philippinescolon00pome/page/51 51]|isbn=9780717806928|oclc=246725565|language=en}}</ref><ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/279 279]|language=en}}</ref> Habang nasa bilangguan, naghain siya ng pagbibitiw sa UOD, subalit ipinagpatuloy ang kanyang gawain nina Hermenegildo Cruz, isang tagapag-organisa ng kilusang paggawa, at Arturo Soriano, isang pinuno ng welga. Isinalin ni Soriano sa [[wikang Tagalog]] ang dayalogo ni Errico Malatesta na ''Fra Contadini'' (''Sa Pagitan ng mga Magsasaka'') sa pamagat na Dalawang Magbubukid. Sa huli, nabuwag ang UOD dahil sa mga panloob na hidwaan. Ang pangkat ng mga katamtaman (''moderates''), sa pamumuno ni [[Lope K. Santos]], ay bumuo ng Unión del Trabajo de Filipinas (UTF) na sinuportahan ng Estados Unidos, samantalang ang pangkat ng mga radikal, sa pamumuno ni Hermenegildo Cruz, ay nagtatag ng Congreso Obrero de Filipinas (COF).<ref>{{Cite book |title=Komunista : the genesis of the Philippine Communist Party, 1902–1935|last=Richardson|first=Jim|date=2011|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715506267|location=Lungsod Quezon|oclc=756771087|page=21|language=en}}</ref> Nang maglaon, isinulat ni Santos ang nobelang ''[[Banaag at Sikat]]'', na tumatalakay sa dalawang magkaibigan: ang isa ay isang sosyalista at ang isa naman ay isang anarkista.<ref name="LKSantos">{{cite book|last=Santos|first=Lope K.|author-link=Lope K. Santos|title=[[Banaag at Sikat]]|publisher=Bookmark|location=Philippines|year=1988}}</ref> Bilang bahagi ng Kilusang Mayo a Kuwatro, nagtatag ang mga anarkistang Tsino ng isang sangay sa Maynila, kung saan naglathala sila ng mga babasahing anarkista na ipinamahagi sa buong Timog-silangang Asya.<ref>{{cite book|first=C.F.|last=Yong|title=The origins of Malayan Communism|location=[[Singapore]]|year=1997|page=18|publisher=Strategic Information and Research Development Centre|isbn=9789672165606|oclc=1112676175|language=en}}</ref> Gayunman, dahil sa pagbuwag sa UOD, humupa na noon ang kilusang anarkista sa malaking bahagi ng kapuluan. Nagpatuloy pa rin ang mga kaisipang anarkista sa hanay ng mga magsasaka, lalo na sa mga unyong magsasaka gaya ng Aguman ding Maldang Talapagobra (AMT; ''Liga ng mga Maralitang Manggagawa''), isang prente ng Partido Sosyalista ng Pilipinas.<ref name=":22">{{Cite book |last=Fegan|first=Brian|title=Philippine Social History: Global Trade and Local Transformation|publisher=Allen & Unwin|year=1982|editor-last=McCoy|editor-first=Alfred|location=Sydney|pages=107|chapter=The Social History of a Central Luzon Barrio|editor-last2=de Jesus|editor-first2=Ed|language=en}}</ref> Ang paglaganap ng mga kaisipang anarkistang ito ay pinadali ng mga babasahing ipinakilala nina Isabelo de los Reyes at Dominador Gómez sa loob ng Partido Sosyalista.<ref name=":23">{{Cite book |last=Fegan|first=Brian|title=Philippine Social History: Global Trade and Local Transformation|publisher=Allen & Unwin|year=1982|editor-last=McCoy|editor-first=Alfred|location=Sydney|pages=107|chapter=The Social History of a Central Luzon Barrio|editor-last2=de Jesus|editor-first2=Ed|language=en}}</ref> Pagkatapos ng Rebolusyong Ruso, nagsimulang mag-ugat ang Marxismo–Leninismo sa mga makakaliwang pangkat noong [[dekada 1920]]. Sa impluwensiya ng Partido Obrero de Filipinas, nakipag-ugnayan ang COF sa Red International of Labor Unions (Pulang Pandaigdigang Samahan ng mga Unyon ng Manggagawa) noong 1927.<ref>{{cite book|first=Edward Hallett|last=Carr|title=A History of Soviet Russia, Volume 14: Foundations of a Planned Economy: Volume 3, Part 3|location=[[Londres]]|publisher=Macmillan|year=1978|page=1040|oclc=1200091334|language=en}}</ref> Ang ugnayang ito ay nagdulot ng pagkakahati sa pagitan ng mga katamtaman at mga rebolusyonaryo sa loob ng COF, na humantong sa tuluyang pagkawatak-watak ng unyon.<ref>{{cite book|first=Crisanto|last=Evangelista|author-link=Crisanto Evangelista|title=The Split in the Philippine Labour Congress: Agents of U.S. Imperialists and Native Bourgeoisie Fail to Capture Congress|publisher=The Red International of Labor Unions|volume=1|issue=6/7|date=Agosto 1929|page=300|language=en}}</ref> Noong 1930, umusbong mula sa pagkakahating ito ang [[Partido Komunista ng Pilipinas]], na nagsimulang isentralisa ang pamamahala sa kilusang manggagawa.<ref name="Saulo" /> Sa una ay ipinagbawal ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Kataas-taasang Hukuman]] ang Partido Komunista,<ref name="Court1932">{{cite court |litigants=The People of the Philippine Islands v. Crisanto Evangelista, et al.|vol=GR L-36278|reporter=SCRA|court=Phil.|date=1932|url=http://www.lawphil.net/judjuris/juri1932/oct1932/gr_l-36278_1932.html|access-date=Marso 25, 2017|language=en}}</ref> subalit kalaunan ay ginawang legal ito matapos maitatag ang [[Komonwelt ng Pilipinas]], dahil sa lumalaking banta mula sa [[Imperyo ng Hapon]].<ref name="Saulo" /> Noong [[dekada 1970]], nagsimulang muling umusbong ang kilusang anarkista sa Pilipinas bilang bahagi ng umuusbong na subkulturang [[punk]] sa kapuluan, na nagtaguyod ng matibay na pilosopiya ng pagtutol sa awtoridad. Sa ilalim ng [[Batas militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|diktadurang Marcos]], dinala sa bansa ng mga nagbalik na kasapi ng diyaspora ang musikang punk, na palihim na ipinalaganap sa buong Maynila, na nagbunsod sa paglitaw ng kilusang Pinoy punk. Naging daluyan ang musikang punk ng pagpapahayag ng pagkadismaya ng kabataan sa konserbatibong lipunan, at noong [[dekada 1980]] ay nagkaroon ito ng hayagang pampulitikang katangian, kung saan maraming punk ang tahasang yumakap sa mga kaisipang anarkista.<ref name="Interview">{{cite book|url=https://www.alpineanarchist.org/r_i_philippines_english.html|chapter=Interview with Jong Pairez and Bas Umali about Anarchism in the Philippines|title=Von Jakarta bis Johannesburg|editor1=Gabriel Kuhn|editor2=Sebastian Kalicha|year=2010|first1=Jong|last1=Pairez|first2=Bas|last2=Umali|location=Münster|publisher=Unrast|isbn=9783897715066|oclc=919085683|language=en}}</ref> Ang pagkakahati-hati ng Partido Komunista ng Pilipinas matapos ang [[Himagsikang Lakas ng Bayan]] ay nagbunsod pa ng panibagong pagsigla ng mga gawaing anarkista sa kapuluan.<ref name="CH293">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=293|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Ayon sa isang [[salaysay]], isang selulang kadre ng Partido Komunista ang yumakap sa anarkismo.<ref name="CH293" /> Isa sa mga kaisipang umusbong mula sa pagkakahati ay ang demokrasyang bayan, na nagsusulong na ang wastong larangan para sa mga demokratikong inisyatiba ay ang lipunang sibil sa halip na ang estado.<ref>{{Cite web |title=Re-Imagining Philippine Revolution {{!}} Southeast Asian Anarchist Library |url=https://sea.theanarchistlibrary.org/library/isagani-serrano-re-imagining-philippine-revolution-en |access-date=2026-07-26 |website=sea.theanarchistlibrary.org}}</ref> Ang mga tinaguriang "demokratang bayan" ay pangunahing nahati sa pagitan ng mga minarkista, na lumahok sa pulitikang elektoral, at ng mga anarkista, na nakibahagi sa pag-oorganisa ng mga pamayanan.<ref>{{cite book|last=Törnquist|first=Olle|year=2002|title=Popular development and democracy|publisher=University of Oslo|url=http://folk.uio.no/ollet/final-edited-UNRISD-2.pdf|access-date=8 Pebrero 2012|location=[[Oslo]]|series=SUM Occasional Papers|issue=3|isbn=9788290391435|oclc=474607527|language=en}}</ref> Sa peryodikong ''Kasarinlan'', inilathala ng dating kasapi ng Partido Komunista na si Isagani Serrano ang [[sanaysay]] na ''Reimagining Philippine Revolution'', kung saan kanyang itinaguyod ang demokrasyang bayan, pinuna ang ideolohiya ng partido, at nagpanukala ng isang panlipunang rebolusyong laban sa estado.<ref>{{cite journal|url=https://sea.theanarchistlibrary.org/library/isagani-serrano-re-imagining-philippine-revolution-en|title=Reimagining Philippine Revolution|last=Serrano|first=Isagani|pages=80–81|year=1994|volume=10|issue=2|journal=Kasarinlan: Philippine Journal of Third World Studies|issn=2012-080X|oclc=939095270|publisher=[[University of the Philippines Diliman]]|location=[[Lungsod Quezon]]|language=en}}</ref> Patuloy na nakaakit ng mga tagasunod ang kilusang anarkista noong dekada 1990, lalo na matapos ang mga protesta laban sa WTO sa Seattle noong 1999, na nagdala sa anarkismo sa pangunahing talakayang pampubliko.<ref name="Interview" /> Isa sa mga grupong nabuo sa panahong ito ang Metro Manila Anarchist Confederation (MMAC, o Konpederasyon ng mga Anarkista sa [[Kalakhang Maynila]]), na naglalayong pag-ugnayin ang mga indibiduwal at kolektibo upang sama-samang kumilos, sa halip na bumuo ng isang [[Partidong pampolitika|partidong pampulitika]].<ref name="CH298">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=298–300|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Nagsimula ring mabuo ang iba pang organisadong pangkat ng mga anarkista, kung saan nagsanib ang ilang kolektibo upang itatag ang Anti-Capitalist Convergence Philippines (Pagtitipong Laban sa Kapitalismo sa Pilipinas), na nag-organisa ng mga protesta laban sa [[Pandaigdigang Pondong Pananalapi]] at sa [[Bangkong Pandaigdig]].<ref name="Ness">{{Cite encyclopedia |last1=Fernandez|first1=Erwin S.|editor1-last=Ness|editor1-first=Immanuel|title=Anarchism, Philippines|pages=1–2|date=2009|doi=10.1002/9781405198073.wbierp0068|language=en|isbn=978-1-4051-9807-3|publisher=John Wiley & Sons|encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest|df=mdy-all}}</ref> Bagama't umusbong at lumaganap sa Pilipinas ang iba't ibang kilusang sosyalista at komunista noong ika-20 dantaon, hindi kailanman nabuo ang isang organisadong partidong anarkista sa bansa.<ref>{{Cite web |last=Cruz |first=Elfren S. |date=Hulyo 30, 2026 |title=How communism began in the Philippines |url=https://www.philstar.com/opinion/2026/07/30/2545655/how-communism-began-philippines |access-date=2026-07-30 |website=Philstar.com}}</ref> Gayunpaman, hindi ito nangangahulugang hindi kailanman umiral ang anarkismo bilang isang kaisipan sa Pilipinas. Tulad na nabanggit sa artikulong ito, nakapasok sa bansa ang mga ideyang anarkista at anarko-sindikalista noong unang bahagi ng ika-20 dantaon. Sa kabila nito, hindi naging sapat ang lakas ng kilusang anarkista upang makapagtatag ng isang partidong pampulitika, at kalaunan ay natabunan ito ng lumalakas na impluwensiya ng Marxismo-Leninismo at ng mga organisadong partidong komunista. Noong 2001, lalo pang nahikayat ang mga Pilipino sa anarkismo sa panahon ng [[Ikalawang Rebolusyon sa EDSA|Ikalawang Himagsikang EDSA]] laban sa pamahalaan ni [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulong]] [[Joseph Estrada]]. Sa panahong ito, namahagi ang mga anarkista ng polyetong pinamagatang ''Organize Without Leaders!'' ("Mag-organisa nang Walang mga Pinuno!"), na nagbigay-diin sa kanilang kaibhan sa iba pang pangkat ng oposisyon na naglalayong makamit ang kapangyarihang pampulitika.<ref name="CH300">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=300–303|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Matapos maluklok sa kapangyarihan si [[Gloria Macapagal Arroyo]] bilang pangulo, maraming makakaliwa sa bansa ang nadismaya sa mga Himagsikang EDSA, na sa kanilang pananaw ay nauwi lamang sa pagpapalit ng naghaharing rehimen.<ref name="CH304">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=304–306|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Lalo pang tumindi ang pagkadismayang ito matapos ang nabigong [[EDSA Tres|EDSA III]], na mabilis na sinupil at nagresulta sa pag-aresto sa mga pinuno ng oposisyon, subalit nagpalawak din ng kamalayan ng publiko sa mga posibilidad ng sariling pag-oorganisa.<ref name="CH308">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=308|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Maging ang ilang kasapi ng Partido Komunista ay nagsimulang manawagan ng sistemikong pagbabago, sa halip na ang dati nilang panawagan para sa pagpapalit lamang ng rehimen.<ref name="CH311">{{cite thesis|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present |publisher=[[University of Western Australia]] |chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=311|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Kasunod ng mga himagsikang ito, nagsimulang manawagan ang mga makabagong Pilipinong anarkista, gaya ni Bas Umali, ng pagbuwag sa estadong-bansa ng Pilipinas at ng pagtatatag kapalit nito ng isang desentralisadong "kapuluang konpederasyon".<ref>{{cite web|url=http://www.anarkismo.net/article/2923|title=Archipelagic Confederation|date=26 Abril 2006|access-date=25 Hulyo 2021|last=Umali|first=Bas|work=Anarkismo.net|language=en}}</ref> Ang mga anarkistang paraan ng paglutas ng mga suliranin, na nakabatay sa sinaunang tradisyon ng bayanihan bago dumating ang mga mananakop at sinusuportahan, bukod sa iba pa, ng [[Kristiyanismo|Kristiyanong]] prinsipyo ng subsidyaridad,<ref name="delmundo2021">{{cite web|last=Del Mundo|first=Rubi|date=2021-04-21|title=Mutual Aid, Community Pantries Bring Out the Best in Filipinos and the Worst in Duterte's Inhumane Regime|url=https://cpp.ph/statements/mutual-aid-community-pantries-bring-out-the-best-in-filipinos-and-the-worst-in-dutertes-inhumane-regime|website=Philippine Revolution Web Central|language=en}}</ref> ay muling lumitaw sa pangunahing kamalayan bilang alternatibo sa kawalang-kapangyarihang dulot ng pagdepende sa iba.<ref name="mendizábal2021">{{cite web|url=https://kodao.org/putting-back-the-community-in-community-pantry/|title=Putting Back the "Community" in Community Pantry|website=Kodao|date=2021-04-27|first=L. S.|last=Mendizábal|language=en}}</ref> Isang halimbawa nito ang pagtatatag ng mga ''community pantry'' o [[bodegang bayan]] noong [[pandemya ng COVID-19]] at ang pagpapatuloy ng mga ito sa kabila ng hindi kanais-nais na kalagayang pampulitika at pang-ekonomiya.<ref name="yuvallos2021">{{cite news|url=https://nolisoli.ph/96642/opinion-maginhawa-community-pantry-ayuvallos-20210420/|newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]|date=20 Abril 2021|last=Yuvallos|first=Andreiana|title=The Gov't's Response to the Community-Pantry Movement? Policing and Bureaucracy|access-date=25 Hulyo 2021|publisher=Hinge Inquirer Publications|location=[[Makati]]|issn=0116-0443|oclc=243915470|language=en|archive-date=16 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210516125629/https://nolisoli.ph/96642/opinion-maginhawa-community-pantry-ayuvallos-20210420/|url-status=dead}}</ref><ref name="sadongdong2021">{{cite news|work=[[Manila Bulletin]]|url=https://mb.com.ph/2021/04/20/parlade-community-pantry-could-be-used-to-urge-public-to-revolt-vs-govt/|title=Parladé: Community Pantry Could be Used to Urge Public to Revolt vs. Gov't|date=20 Abril 2021|first=Martín|last=Sadongdong|access-date=25 Hulyo 2021|issn=0116-3086|oclc=42725386|publisher=Manila Bulletin Publishing Corporation|location=[[Maynila]]|language=en}}</ref><ref name="chúa2021">{{cite news|url=https://www.manilastandard.net/news/top-stories/352408/-communist-tag-halts-community-pantry-for-a-day.html|first=Adelle|last=Chúa|date=21 Abril 2021|newspaper=Manila Standard|title="Communist" Tag Halts Community Pantry for a Day|access-date=25 Hulyo 2021|publisher=Philippine Manila Standard Publishing, Inc.|location=[[Makati]]|issn=0116-5054|oclc=819413184|language=en}}</ref> Noong 2009, may iba't ibang grupong anarkista na sa Pilipinas. Kabilang sa mga ito ang panrehiyong Davao Anarchists Resistance Movement (DARM, o Kilusang Paglaban ng mga Anarkista ng Davao), ang anarka-peministang organisasyong Liberate the Clit Kolektiv (LiCK, o Palayain ang Clit Kolektiv), ang tagapaglathalang ''Dumpling Press'', ang organisasyong nagtataguyod ng pagpapalaya sa mga hayop na Youth Collective for Animal Liberation (YCAL, o Kolektibong Kabataan para sa Pagpapalaya ng mga Hayop), at ang Local Anarchist Network (LAN, o Lokal na Kalipunan ng mga Anarkista), na naglalarawan sa sarili bilang "maluwag na samahan ng mga anarkista" na binubuo ng iba't ibang tendensiya.<ref name="Ness" /> == Mga konsepto == === Propaganda ng gawa === Ang propaganda ng gawa, o propaganda sa pamamagitan ng gawa, ay isang uri ng tuwirang pagkilos na naglalayong maimpluwensiyahan ang opinyong pampubliko. Ang mismong pagkilos ay nilalayong magsilbing halimbawa na maaaring tularan ng iba at maging mitsa ng isang panlipunang rebolusyon. Madalas itong iniuugnay sa mga mararahas na pagkilos na isinagawa ng iba't ibang anarkista noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at unang bahagi ng ika-20 dantaon, kabilang ang mga pambobomba at [[asasinasyon]] na nakatuon laban sa estado at sa naghaharing uri bilang pagpapahayag ng pagtutol sa kapitalismo, gayundin ang panununog sa mga simbahan na tumatarget sa mga pangkat [[panrelihiyon]]. Gayunpaman, mayroon ding mga di-marahas na anyo ang propaganda ng gawa.<ref>{{cite book |last1=Woodcock|first1=George|chapter=Prologue|pages=11–32|jstor=10.3138/j.ctt2ttv2t.4|title=Anarchism|date=2004|publisher=University of Toronto Press|isbn=978-1-55111-629-7|quote-page=20|quote=the modern pacifist anarchists, …have tended to concentrate their attention largely on the creation of libertarian communities – particularly farming communities – within present society, as a kind of peaceful version of the propaganda by deed.|language=en}}</ref> Nilayon ang mga gawaing ito ng [[terorismo]] na magpasiklab ng isang "diwa ng paghihimagsik" sa pamamagitan ng pagpapakita na ang estado, ang gitna at nakatataas na uri, at ang mga organisasyong panrelihiyon ay hindi makapangyarihan sa lahat. Layunin din nitong udyukan ang estado na tumugon nang lalo pang mapaniil.<ref name="Merriman">{{cite book |last=Merriman|first=John M.|date=2016|title=The Dynamite Club: How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror|publisher=[[Yale University Press]]|page=[https://books.google.com/books?id=w8mtCwAAQBAJ&pg=PA63 63]|isbn=978-0-300-21792-6|language=en}}</ref> Noong Kongresong Panlipunang Rebolusyonaryo sa Londres noong 1881, pormal na inaprubahan ang taktikang ito.<ref name="Abidor">{{cite book |last=Abidor|first=Mitchell|url=https://books.google.com/books?id=ELZHEAAAQBAJ&pg=PT7|title=Death to Bourgeois Society: The Propagandists of the Deed|date=2016|publisher=PM Press|isbn=978-1-62963-112-7|language=en}}</ref> === Mutual na tulungan === Ang katawagang "''mutual aid''" tulungang mutuwal (o pagtutulungang-bayan) ay pinasikat ng pilosopong anarkista na si [[Peter Kropotkin]] sa kanyang kalipunan ng mga sanaysay na ''Mutual Aid: A Factor of Evolution''. Dito, ipinangatwiran niya na ang kooperasyon, at hindi ang kompetisyon, ang pangunahing puwersang nagtutulak sa [[ebolusyon]], sa pamamagitan ng [[Mutualismo|mutuwalismo]] sa [[biyolohiya]].<ref name="KropotkinRobinson2020">{{cite book |author1=Peter Kropotkin|author2=Victor Robinson|title=Mutual Aid – A Factor of Evolution: With an Excerpt from Comrade Kropotkin by Victor Robinson|url=https://books.google.com/books?id=CbLoDwAAQBAJ|chapter=Introduction|date=26 Mayo 2020|publisher=Read Books Limited|isbn=978-1-5287-9015-4|language=en}}</ref><ref name="Kropotkin">{{cite book |title=Mutual Aid: A Factor of Evolution|url=http://theanarchistlibrary.org/library/petr-kropotkin-mutual-aid-a-factor-of-evolution|last=Kropotkin|first=Petr|date=1902|via=The Anarchist Library|access-date=6 Mayo 2020|language=en}}</ref> Ipinahayag ni Kropotkin na ang pagtutulungang-bayan ay may praktikal na pakinabang sa pananatiling buhay ng mga tao at hayop at na ito ay naitaguyod sa pamamagitan ng [[likas na pagpili]]. Iginiit din niya na ang pagtutulungang-bayan ay masasabing kasintanda ng kultura ng tao.<ref name="Kropotkin" /> Ang pagkilalang ito sa malawak na katangian at pakinabang ng pagtutulungang-bayan sa bawat indibidwal ay salungat sa mga teorya ng [[Charles Darwin|Darwinismong]] panlipunan, na nagbibigay-diin sa kompetisyon ng mga indibiduwal at sa pananatili ng pinakamainam (''survival of the fittest''). === Pinakamababang antas na hindi maipagkakait === Ang ''irreducible minimum'' o pinakamababang antas na hindi maipagkakait ay isang pangunahing prinsipyong etikal sa ekolohiyang panlipunan ni Murray Bookchin.<ref>{{Cite book |last=Biehl |first=Janet |url=https://theanarchistlibrary.org/library/murray-bookchin-janet-biehl-the-murray-bookchin-reader |title=The Murray Bookchin Reader |date=1999 |language=en}}</ref> Nagmula ito sa pag-aaral ng mga katutubo at lipunang walang herarkiya. Ayon sa prinsipyong ito, ang bawat miyembro ng komunidad ay may walang-kondisyong karapatan sa mga pangunahing pangangailangan sa buhay,<ref>{{Cite news |last=Tokar |first=Brian |date=2008-03-01 |title=On Bookchin's Social Ecology and its Contributions to Social Movements {{!}} Institute for Social Ecology |language=en-US |work=Institute for Social Ecology |url=https://social-ecology.org/wp/2008/03/on-bookchins-social-ecology-and-its-contributions-to-social-movements/ |access-date=2026-07-21}}</ref> tulad ng pagkain, pabahay, at kalusugan—anuman ang kanilang naiambag na trabaho. === Pagwawalang-bisa sa paggawa === Partikular sa mga anarkistang lupon,<ref>{{Cite web |last=Ford|first=Nick|title=7 Key Concepts for Understanding Anti-Work Theory|url=https://www.filmsforaction.org/articles/7-key-concepts-for-understanding-antiwork-theory/|access-date=2022-08-09|website=Films For Action|language=en}}</ref> may ilan na naniniwalang ang [[Trabaho|paggawa]] ay lalong nahiwalay sa tao sa paglipas ng kasaysayan at sa likas na katangian nito ay hindi kasiya-siya at mabigat, kaya't hindi ito dapat ipataw sa pamamagitan ng mga paraang [[pang-ekonomiya]] o [[pampulitika]].<ref>{{Cite web |last=Peters|first=Adele|date=2015-02-02|title=Work Is Bullshit: The Argument For "Antiwork"|url=https://www.fastcompany.com/3041719/work-is-bullshit-the-argument-for-antiwork|access-date=2022-08-09|website=Fast Company|language=en-US}}</ref> Sa ganitong pananaw, may ilan na nananawagan sa pagpapatupad ng walang kondisyong batayang kita (''unconditional basic income'') at/o pagpapaikli ng linggo ng paggawa, gaya ng apat-na-araw na linggo ng trabaho.<ref>{{Cite web |last=Lashbrooke|first=Barnaby|title=The 'Anti-Work' Movement Is A Sign Something's Rotten In The Workplace|url=https://www.forbes.com/sites/barnabylashbrooke/2021/10/25/the-anti-work-movement-is-a-sign-somethings-rotten-in-the-workplace/|access-date=2022-08-09|website=[[Forbes]]|language=en}}</ref> Noong 1985, isinulat ng anarkista at sitwasyonistang manunulat na si Bob Black ang kinikilalang manipestong ''The Abolition of Work'' (''Ang Pagpapawalang-bisa sa Paggawa''). === Pagkakaisa ng pamamaraan at layunin === Sa anarkismo, ang pagkakaisa ng pamamaraan at layunin (''unity of means and ends'') ay tinatawag na politikang preporatibo. Sinasabi nito na ang mga paraang ginagamit sa pagbabago ng lipunan ay dapat mismong nagpapakita ng [[Kalayaan|malaya]], patas, at walang-gobyernong lipunan na gustong itayo. Ang politikang preporatibo ay mga paraan ng pag-oorganisa at mga ugnayang panlipunan na naglalayong isabuhay ang lipunang ninanais itatag ng isang pangkat sa hinaharap.<ref>{{cite web |last=Smith|first=E. T.|date=2023-02-01|title=Prefigurative Politics in Practice|url=https://commonslibrary.org/prefigurative-politics-in-practice/|access-date=2026-05-18|work=The Commons Library|language=en}}</ref> Sa praktika, kabilang dito ang pagbuo ng isang bagong lipunan "sa loob ng balangkas ng lumang lipunan" sa pamamagitan ng pamumuhay ayon sa mga pagpapahalaga at mga estrukturang panlipunang ninanais ng pangkat para sa hinaharap.<ref>{{cite web |title=Understanding Prefigurative Politics: A Deep Dive|url=https://www.classwithmason.com/2024/10/understanding-prefigurative-politics.html|website=Class with Mason|date=25 Oktubre 2024|access-date=25 Oktubre 2024|language=en}}</ref> Ayon kay Carl Boggs, na siyang lumikha ng katawagang ito, layunin ng politikang preporatibo na maisakatawan "sa loob mismo ng kasalukuyang pampulitikang gawain ng isang kilusan [...] ang mga anyo ng ugnayang panlipunan, pagpapasya, [[kultura]], at karanasang pantao na siyang pinakahuling mithiin nito," kaya't nagkakatugma ang paraan at ang layunin ng pagbabagong panlipunan.<ref>Boggs, Carl. 1977. Marxism, Prefigurative Communism, and the Problem of Workers' Control. [https://repository.library.brown.edu/studio/item/bdr:89258/ ''Radical America'' 11 (November)], 100; cf. Boggs Jr., Carl. Revolutionary Process, Political Strategy, and the Dilemma of Power. Theory & Society 4, Blg. 3 (Taglagas), 359-93. (sa Ingles)</ref> Minsan ding ipinagtatanggol ang politikang preporatibo batay sa paniniwalang ang mga layuning makakamit ng isang kilusang panlipunan ay "saligang hinuhubog ng mga paraang ginagamit nito."<ref>Leach, D. K. (2013). Prefigurative politics. The Wiley-Blackwell encyclopedia of social and political movements, 1004-1006. (sa Ingles)</ref> Ang preporatibismo ay ang pagsisikap na isabuhay o isagawa ang politikang preporatibo.<ref>{{Cite journal |last=Heffernan|first=Timothy|date=2020|title='Where Is the New Constitution?': Public Protest and Community-Building in Post–Economic Collapse Iceland|url=https://doi.org/10.3167/arcs.2020.060114|journal=Conflict and Society|volume=6|issue=1|pages=236–254|language=en}}</ref> === Anarkismo at pagkamakabansa o kontra-pagkamakabansa === Ang anarkismo at pagkamakabansa ay kapwa umusbong sa Europa kasunod ng [[Rebolusyong Pranses]] ng 1789, at may mahaba at matatag na ugnayan na maitutunton hanggang kay Mikhail Bakunin at sa kanyang pakikilahok sa kilusang Pan-Slabiko bago pa niya yakapin ang anarkismo. Mahaba rin ang kasaysayan ng pakikilahok ng mga anarkista sa mga kilusang makabansa sa iba't ibang panig ng daigdig, gayundin sa internasyonalismo. Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, malakas ang suporta ng anarkismo sa anasyonalismo at [[Esperanto]].<ref name="nodo50.org">Firth, Will. [http://www.nodo50.org/esperanto/anarkiismo.htm "Esperant Kaj Anarkiismo"]. ''Nodo50''. Nakuha noong 21 Setyembre 2020. "Anarkiistoj estis inter la pioniroj de la disvastigo de Esperanto. En 1905 fondiĝis en Stokholmo la unua anarkiisma Esperanto-grupo. Sekvis multaj aliaj: en Bulgario, Ĉinio kaj aliaj landoj. Anarkiistoj kaj anarki-sindikatistoj, kiuj antaŭ la Unua Mondmilito apartenis al la nombre plej granda grupo inter la proletaj esperantistoj, fondis en 1906 la internacian ligon Paco-Libereco, kiu eldonis la Internacian Socian Revuon. Paco-libereco unuiĝis en 1910 kun alia progresema asocio, Esperantista Laboristaro. La komuna organizaĵo nomiĝis Liberiga Stelo. Ĝis 1914 tiu organizaĵo eldonis multe da revolucia literaturo en Esperanto, interalie ankaŭ anarkiisma. Tial povis evolui en la jaroj antaŭ la Unua Mondmilito ekzemple vigla korespondado inter eŭropaj kaj japanaj anarkiistoj. En 1907 la Internacia Anarkiisma Kongreso en Amsterdamo faris rezolucion pri la afero de internacia lingvo, kaj venis dum la postaj jaroj similaj kongresaj rezolucioj. Esperantistoj, kiuj partoprenis tiujn kongresojn, okupiĝis precipe pri la internaciaj rilatoj de la anarkiistoj." (sa Esperanto)</ref><ref name="naturismo">{{cite news|last=Roselló|first=Josep Maria Roselló|date=17 Agosto 2005|url=http://www.nodo50.org/ekintza/article.php3?id_article%3D310|url-status=dead|title=Dossier: El naturalismo libertario en la península ibérica (1890-1939)|newspaper=Ekintza Zuzena|issue=32|archive-url=https://web.archive.org/web/20120320014704/https://www.nodo50.org/ekintza/article.php3?id_article=310|archive-date=20 Marso 2012|access-date=3 Hunyo 2014|quote=Proliferarán así diversos grupos que practicarán el excursionismo, el naturismo, el nudismo, la emancipación sexual o el esperantismo, alrededor de asociaciones informales vinculadas de una manera o de otra al anarquismo. Precisamente las limitaciones a las asociaciones obreras impuestas desde la legislación especial de la Dictadura potenciarуán indirectamente esta especie de asociacionismo informal en que confluirá el movimiento anarquista con esta heterogeneidad de prácticas y tendencias. Uno de los grupos más destacados, que será el impulsor de la revista individualista ''Ética'' será el Ateneo Naturista Ecléctico, con sede en Barcelona, con sus diferentes secciones la más destacada de las cuales será el grupo excursionista Sol y Vida.|language=es}}</ref><ref name="acracia">{{cite web|last=Díez|first=Xavier|date=1 Abril 2006|url=http://www.acracia.org/1-23a58lainsumision.pdf|url-status=dead|title=La insumisión voluntaria. El anarquismo individualista español durante la Dictadura y la Segunda República (1923-1938)|pages=1–36|archive-url=https://web.archive.org/web/20110723130358/http://www.acracia.org/1-23a58lainsumision.pdf|archive-date=23 Hulyo 2011|access-date=6 Mayo 2011|quote=La insumisión voluntaria: El anarquismo individualista español durante la Dictadura y la Segunda República (1923–1938).|language=es}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], inusig ng Espanyang Francoista ang mga anarkista at mga makabayang Katalan, na marami sa kanila ay malawakang gumagamit ng Esperanto.<ref name="Del Barrio">Del Barrio, Toño; Lins, Ulrich (27–29 Nobyembre 2006). [http://www.nodo50.org/esperanto/artik68es.htm "La utilización del esperanto durante la Guerra Civil Española"]. ''Nodo50''. International Congress on the Spanish Civil War. Hinango noong 21 Setyembre 2020. (sa Kastila)</ref> Iginiit ng anarkistang [[Irlandes]] na si Andrew Flood na ang mga anarkista ay hindi mga makabansa at lubos na tinututulan ang [[pagkamakabansa]]; sa halip, sila ay mga kontra-imperyalista.<ref name="Flood">Flood, Andrew. "An Anarchist Perspective on Irish Nationalism". Workers Solidarity Movement. (sa Ingles)</ref> Katulad nito, itinuturing ng Anarchist Federation (Pederasyong Anarkista) sa Britanya at Irlanda na ang pagkamakabansa ay isang ideolohiyang ganap na nakatali sa pag-unlad ng kapitalismo at hindi kayang lumampas dito.<ref name="Anarchist Federation">[http://www.afed.org.uk/publications/pamphlets-booklets/126-against-nationalism.html "Against Nationalism"]. Anarchist Federation. 3 Abril 2009. Retrieved 23 Setyembre 2020. (sa Ingles)</ref> Si Pierre-Joseph Proudhon, ang unang taong hayagang tumawag sa sarili bilang isang anarkista sa positibong diwa, ay tumutol sa pagkamakabansa, at iginiit na ang "pagwawakas ng militarismo ang misyon ng ika-19 na dantaon, kung hindi ay hahantong ito sa walang hanggang paghina".<ref>Woodcock, George. ''Pierre-Joseph Proudhon''. p. 233. (sa Ingles)</ref> Ayon kay Proudhon, sa ilalim ng kanyang mungkahing mutuwalismo, "wala nang magiging [[nasyonalidad]], wala nang bayang tinubuan sa pampulitikang kahulugan ng mga salitang ito; ang magiging kahulugan na lamang ng mga ito ay pook ng [[kapanganakan]]. Ang tao, anuman ang kanyang [[lahi]] o kulay, ay mamamayan ng daigdig; ang [[pagkamamamayan]] ay isang karapatang maaaring matamo saanman."<ref>Proudhon, Pierre-Joseph. ''General Idea of the Revolution in the Nineteenth Century''. p. 283. (sa Ingles)</ref> === ACAB === [[File:ACABBanner.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:ACABBanner.jpg|left|thumb|Mga anarkista sa [[Leipzig]], [[Alemanya]], na nagpoprotesta habang may hawak na bandilang may nakasulat na "''ACAB, all cops are b...''"]] Ang ACAB, isang daglat para sa ''all cops are bastards'' ("lahat ng pulis ay mga walanghiya" o "lahat ng pulis ay mga bastardo"), ay isang islogang pampulitika na iniuugnay sa mga tutol sa [[kapulisan]]. Karaniwan itong ginagamit bilang kasabihan sa mga ''graffiti'' o ipinapaukit bilang tato. Minsan ay isinusulat din ito bilang 1312, kung saan ang bawat bilang ay kumakatawan sa posisyon ng katumbas na titik sa [[Alpabeto|alpabetong]] Ingles (A=1, C=3, A=1, B=2). Ang pariralang ''all cops are bastards'' ay unang lumitaw sa [[Inglatera]] noong [[dekada 1920]],<ref name="Partridge1986">{{cite book|last=Partridge|first=Eric|title=A Dictionary of Catch Phrases|url=https://archive.org/details/dictionaryofcatc0000part_c8l4|publisher=Taylor & Francis|year=1986|isbn=978-0-415-05916-9|page=[https://archive.org/details/dictionaryofcatc0000part_c8l4/page/1 1]|language=en}}</ref><ref name=":13">{{Cite book|last1=Aitken-Smith|first1=Trent|title=The Tattoo Dictionary|last2=Tyson|first2=Ashley|date=2016|publisher=Octopus|isbn=978-1-78472-254-8|pages=13|language=en}}</ref><ref name="GQ">{{cite web|last=Groundwater|first=Colin|date=11 Hunyo 2020|title=A brief history of ACAB|url=https://www.gq-magazine.co.uk/politics/article/acab-meaning|access-date=11 Setyembre 2020|website=GQ|language=en}}</ref> at kalaunan ay pinaikli bilang "ACAB" ng mga manggagawang nagwewelga noong [[dekada 1940]].<ref name="GQ" /> Sa kasaysayan, ang daglat ay iniugnay sa mga [[kriminal]] sa Reyno Unido.<ref name=":13" /> Una itong naitala bilang tato ng mga bilanggo noong [[dekada 1970]], at karaniwang inilalagay ang tig-isang titik sa bawat daliri, o kung minsan ay ikinukubli bilang maliliit na tuldok sa bawat buko ng kamay.<ref name="ThompsonBlack2006">{{cite book|last1=Thompson|first1=Tim|url=https://archive.org/details/forensichumanide00thom_803|title=Forensic Human Identification: An Introduction|last2=Black|first2=Sue|publisher=Taylor & Francis|year=2006|isbn=978-0-8493-3954-7|page=[https://archive.org/details/forensichumanide00thom_803/page/n391 384]|url-access=limited|language=en}}</ref><ref name=":13" /> Noong 1970, ginamit ng ''Daily Mirror'' ang ACAB bilang pamagat ng isang artikulong nagsasaad na ito ay nakatatak sa isang kasapi ng ''Hells Angels'' na nakita sa [[lansangan]].<ref name="GQ" /> Ginamit din ng [[Direktor sa pelikula|direktor]] ng pelikulang si Sidney Hayers ang isang sinensurang bersyon ng [[parirala]] bilang pamagat ng kaniyang pelikulang [[krimen]] noong 1972 na ''All Coppers Are...''.''<ref>{{cite book|last=Elliot|first=Paul|title=Studying the British Crime Film|url=https://archive.org/details/studyingbritishc0000elli|publisher=Columbia University Press|year=2014|isbn=978-1-906-73374-2|pages=[https://archive.org/details/studyingbritishc0000elli/page/78 78]–79|language=en}}</ref>'' Noong 1977, nakita ng isang mamamahayag mula sa [[Newcastle upon Tyne]] ang daglat na nakasulat sa mga [[dingding]] ng isang selda sa bilangguan.<ref name="Partridge1986" /> Noong dekada 1980, naging simbolo ng kontra-establisimyento ang ACAB, lalo na sa loob ng mga subkulturang punk at ''skinhead'' (o ahit-ulo).<ref name=":13" /><ref name="GQ" /><ref name=":03">{{cite web|title=ACAB|url=https://www.adl.org/education/references/hate-symbols/acab|access-date=2019-05-30|website=Anti-Defamation League|language=en}}</ref> Lalo itong sumikat dahil sa awiting "A.C.A.B." ng bandang Oi! na the 4-Skins, na inilabas noong 1982.<ref name=":13" /><ref name="GQ" /> Sa mga sumunod na taon, naging tanyag ang ACAB bilang [[islogan]] ng mga ''hooligan'' at ''ultras'' sa [[Futbol|putbol]] sa Europa,<ref>{{Cite journal|last=Pollard|first=John|date=2016|title=Skinhead culture: the ideologies, mythologies, religions and conspiracy theories of racist skinheads|journal=Patterns of Prejudice|volume=50|issue=4–5|pages=398–419|doi=10.1080/0031322X.2016.1243349|s2cid=151502563|issn=0031-322X|language=en}}</ref><ref name=":13" /> gayundin ng mga kilusang anarkista at kontra-awtoritaryo sa iba't ibang panig ng mundo.<ref name="GQ" /> Sa ilang konteksto, itinuturing ng Anti-Defamation League (Liga Laban sa Paninirang-puri) ang parirala bilang isang simbolo ng pagkamuhi at inilalarawan ito bilang "isang matagal nang islogan sa kultura ng mga ''skinhead''," habang binabanggit ding ginagamit ito kapwa ng mga [[Rasismo|rasista]] at mga kontra-rasistang ''skinhead''.<ref name=":03" /><ref name="guerra">{{cite journal|last=Guerra|first=Nicola|title=Dalla strada alla letteratura, le spericolate e propizie vicende del forestierismo A.C.A.B.. Il contatto linguistico tra italiano e inglese nelle sottoculture Skinhead e Ultras|trans-title=From the road to literature, the reckless and auspicious events of the forestry industry A.C.A.B .. The linguistic contact between Italian and English in the Skinhead and Ultras subcultures|url=https://www.academia.edu/4566221|journal=Analele Universităţii Din Craiova, Seria Ştiinţe Filologice Linguistică Nr. 1-2|date=Enero 2013|publisher=Universităţii din Craiova|access-date=2020-06-03|language=en}}</ref> Matapos ang pagpaslang ng pulis na si Derek Chauvin kay [[George Floyd]] noong Mayo 2020, mas naging madalas ang paggamit ng katawagang ACAB ng mga taong tutol sa kapulisan.<ref name="vice_acab">{{cite news |work=Vice|last=Poulter|first=James|title=How 'ACAB' Became the Universal Anti-Police Slogan|url=https://www.vice.com/en/article/acab-all-cops-are-bastards-origin-story-protest/|access-date=2020-08-26|date=2020-06-08|language=en}}</ref> Habang lumalaganap sa buong Estados Unidos ang mga protesta bilang tugon sa [[Pagpatay kay George Floyd|pagkamatay ni Floyd]] at ang mga talakayan tungkol sa karahasang isinasagawa ng pulisya na may motibong panlahi, mas madalas ding nabanggit ang ACAB sa mga plataporma ng [[hatirang pangmadla]], at nagsimula ring ibenta ang mga produktong may nakalimbag na daglat na ito.<ref name="vice_acab" /> Ayon sa mga tagapagtaguyod ng katawagan, ang ACAB ay nangangahulugang ang bawat pulis ay may pananagutan sa isang hindi makatarungang sistema. [[Pangangatuwiran|Ipinapangatuwiran]] nila na kahit hindi mismo nakikilahok ang isang pulis sa kalupitan ng pulisya o sa [[rasismo]] sa pagpapatupad ng [[batas]], may [[pananagutan]] pa rin siya sa mga ginawa ng kaniyang mga kasamahan dahil hindi niya ito tinututulan o sinusubukang pigilan.<ref>{{Cite web|date=2020-06-01|title=What I mean when I say I want to abolish the police|url=https://www.independent.co.uk/voices/acab-abolish-police-george-floyd-protests-cops-a9543386.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20200602083406/https://www.independent.co.uk/voices/acab-abolish-police-george-floyd-protests-cops-a9543386.html|archive-date=2020-06-02|url-access=limited|url-status=live|access-date=2021-12-17|website=The Independent|language=en}}</ref> === Pagbuwag sa bilangguan === [[File:La_presó_és_tortura.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:La_pres%C3%B3_%C3%A9s_tortura.jpg|thumb|Isang ''graffiti'' o sulat sa pader sa [[Cataluña]] na nakasulat sa [[wikang Kastila]] na may salin na "Ang bilangguan ay pagpapahirap" at simbolong Bilog-A ng anarkismo.]] Ang pagbuwag sa bilangguan (''prison abolition'') ay isang kilusan na naglalayong buwagin ang bilangguan bilang isang institusyon.<ref name="Frampton">{{cite news |last1=Frampton|first1=Thomas Ward|title=The Dangerous Few: Taking Seriously Prison Abolition and Its Skeptics|url=https://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/hlr135&div=98&id=&page=|access-date=15 Agosto 2025|work=Harvard Law Review|date=2021–2022|pages=2013|language=en}}</ref> Hindi tulad ng reporma sa bilangguan, layunin ng pagbuwag sa bilangguan na magtatag ng isang sistema ng [[Katarungan|hustisyang]] pangkriminal na hindi gumagamit ng pagkakapiit bilang paraan ng pagpaparusa. Karaniwang itinataguyod ng mga tagasuporta nito ang makapanunumbalik na hustisya, na naglalayong maituwid at maibalik sa lipunan ang mga [[nagkasala]], sa halip na ang mapagganting hustisya, na naglalayong magparusa sa nagkasala batay sa tindi ng kaniyang krimen. Madalas ding isinusulong ng mga tagapagtaguyod ng pagbuwag sa bilangguan ang malalaking pagbabagong pang-estruktura upang maiwasan ang krimen sa antas ng [[lipunan]] sa pamamagitan ng pagtugon sa mga ugat nito. Ayon sa pananaw na ito, ang krimen ay bunga ng mga suliraning panlipunan tulad ng rasismo at [[kahirapan]]. Bahagyang nabuo ang kilusan para sa pagbuwag sa bilangguan sa Estados Unidos bilang tugon sa pag-aalsa sa Bilangguan ng Attica noong 1971, na nagbigay-pansin sa mga di-makataong kalagayang laganap sa mga bilangguan. Ang mga kilalang aktibista, lalo na si Angela Davis, ay nakatulong upang mabigyang-pansin ang usapin ng pagbuwag sa bilangguan, bagaman nanatili itong higit na limitado sa mga makakaliwang pangkat at mga akademikong lupon. Muling sumigla ang interes sa kilusan matapos ang pagpaslang kay George Floyd noong 2020 at ang mga kaguluhang sibil na sumunod dito, na nagbigay-diin sa mga hindi pagkakapantay-pantay batay sa lahi sa loob ng sistemang hustisyang pangkriminal. === Pagpapalaya sa kabataan === Ang pagpapalaya sa mga bata (''child liberation'') sa anarkismo ay ang paniniwala na ang mga bata at [[kabataan]] ay nararapat magkaroon ng buong awtonomiya, respeto, at kalayaan mula sa panunupil ng mga matatanda, mapilitang pagpapalaki ng magulang, at sapilitang pag-aaral. Pangunahing layunin nito na wakasan ang pagtrato sa mga bata bilang pag-aari ng [[magulang]], palitan ang mga tradisyonal na paaralan ng mga boluntaryong espasyo sa pag-aaral, at tiyakin ang tulong-komunidad para sa mga pangunahing pangangailangan. Ang kilusan para sa mga karapatan ng kabataan (''youth rights movement''), na inilalarawan din bilang pagpapalaya sa kabataan (''youth liberation''), ay isang umuusbong na kilusang mula sa mga karaniwang mamamayan na naglalayong labanan ang [[Diskriminasyon sa gulang|diskriminasyon sa edad]] at isulong ang mga karapatang sibil ng mga kabataan—yaong mga hindi pa umaabot sa edad ng legal na ganap na gulang, na 18 taong gulang sa karamihan ng mga bansa. May ilang pangkat na nilalabanan ang pedopobya at ephebipobiya sa lipunan sa pamamagitan ng pagtataguyod ng tinig ng kabataan, pagbibigay-kapangyarihan sa kabataan, at sa huli, ng pagkakapantay-pantay sa pagitan ng mga henerasyon sa pamamagitan ng pakikipagtuwang ng kabataan at mga nakatatanda.<ref>Fletcher, A. (2006) ''[http://www.commonaction.org/WYVH.pdf Washington Youth Voice Handbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081001193809/http://www.commonaction.org/WYVH.pdf|date=2008-10-01}}'' Olympia, WA: CommonAction. (sa Ingles)</ref> Maraming tagapagtaguyod ng mga karapatan ng kabataan ang itinatangi ang kanilang kilusan mula sa kilusan para sa mga karapatan ng mga bata, sapagkat ipinapangatuwiran nilang ang huli ay nagsusulong ng mga pagbabagong kadalasang higit na naghihigpit sa mga bata at kabataan.<ref>Axon, K. (n.d.) [https://web.archive.org/web/20080215235519/http://www.asfar.org/zine/1st/Pedophobia.html ''The Anti-Child Bias of Children's Advocacy Groups''] Chicago, IL: Americans for a Society Free of Age Restrictions. (sa Ingles)</ref> === Anarkiyang pakikipagrelasyon === [[File:RA_symbol.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:RA_symbol.jpg|left|thumb|Simbolo ng anarkiyang pakikipagrelasyon]] Ang anarkiyang pakikipagrelasyon ay ang paglalapat ng mga prinsipyong anarkista sa mga [[ugnayang interpersonal]].<ref name=":4">{{Cite book |last=Pérez-Cortés|first=Juan-Carlos|title=Relationship Anarchy: Occupy Intimacy!|date=2022|publisher=La Oveja Roja|isbn=979-8-3680-3944-2|location=Madrid|language=en}}</ref> Kabilang sa mga pangunahing pagpapahalaga nito ang awtonomiya, mga gawaing laban sa herarkiya, pagtutol sa normatibidad, at pagkakaugnayang nakabatay sa pagtutulungan ng pamayanan.<ref>{{Cite web|title=The Difference Between Relationship Anarchy and Non-Hierarchical Polyamory|url=http://www.relationship-anarchy.com/videos/2016/6/20/the-difference-between-relationship-anarchy-and-non-hierarchical-polyamory|website=Relationship Anarchy|language=en-GB|access-date=2020-05-07|archive-date=2020-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200503103805/http://www.relationship-anarchy.com/videos/2016/6/20/the-difference-between-relationship-anarchy-and-non-hierarchical-polyamory|url-status=dead}}</ref><ref name=":24">{{Cite web|date=2020-09-05|title=The Great Showdown of Hierarchical Polyamory vs. Relationship Anarchy|url=http://thenewmodality.com/the-great-showdown-of-hierarchical-polyamory-vs-relationship-anarchy/|access-date=2022-02-14|website=The New Modality|language=en-US|archive-date=2022-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20220120105438/http://thenewmodality.com/the-great-showdown-of-hierarchical-polyamory-vs-relationship-anarchy/|url-status=live}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|title=Can relationship anarchy create a world without heartbreak? {{!}} Aeon Ideas|url=https://aeon.co/ideas/can-relationship-anarchy-create-a-world-without-heartbreak|access-date=2022-02-14|website=Aeon|language=en|archive-date=2020-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200320145346/https://aeon.co/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=What Is Relationship Anarchy?|url=https://www.mindbodygreen.com/articles/what-is-relationship-anarchy|publisher=Mindbodygreen|access-date=2023-04-26|website=MBGRelationships|date=2 Agosto 2020|archive-date=2023-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230426200016/https://www.mindbodygreen.com/articles/what-is-relationship-anarchy|url-status=live|language=en}}</ref> Hayagan itong tumututol sa amatonormatibidad<ref>{{Cite web|date=2018-05-09|title=Are You Radical Enough to Be a Relationship Anarchist?|url=https://www.gq.com/story/relationship-anarchy|access-date=2022-02-14|website=GQ|language=en-US|archive-date=2020-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200320213043/https://www.gq.com/story/relationship-anarchy|url-status=live}}</ref> at mononormatibidad, at karaniwan—bagaman hindi sa lahat ng pagkakataon—na hindi monogamo.<ref name=":14">{{Cite web|last=Heaney|first=Katie|date=2018-10-23|title=What It's Like Being a Relationship Anarchist|url=https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|access-date=2022-02-14|website=The Cut|language=en-us|archive-date=2022-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417014230/https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|url-status=live}}</ref><ref name=":3" /><ref name=":04">{{Cite web|last=Lopez|first=Veronica|date=2021-10-15|title=Here's What to Know About Relationship Anarchy|url=https://www.cosmopolitan.com/sexopedia/a37973461/relationship-anarchy/|access-date=2022-02-13|website=Cosmopolitan|language=en-US|archive-date=2021-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20211206194702/https://www.cosmopolitan.com/sexopedia/a37973461/relationship-anarchy/|url-status=live}}</ref><ref name=":15">{{Cite web|last=Heaney|first=Katie|date=2018-10-23|title=What It's Like Being a Relationship Anarchist|url=https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|access-date=2022-02-14|website=The Cut|language=en-us|archive-date=2022-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417014230/https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|url-status=live}}</ref> Naiiba ito sa poliyamorya, ''solo poly'', ''swinging'', at iba pang anyo ng pakikipagrelasyon, sapagkat maaaring taglay pa rin ng mga ito ang mga estrukturang gaya ng amatonormatibidad, herarkiya ng mga matalik na relasyon, at mga tuntuning naglilimita sa awtonomiya.<ref name=":24" /><ref name=":04" /><ref name="De las Heras Gómez pp. 644–660">{{cite journal |last=De las Heras Gómez|first=Roma|title=Thinking Relationship Anarchy from a Queer Feminist Approach|journal=Sociological Research Online|publisher=SAGE Publications|volume=24|issue=4|date=2018-12-20|issn=1360-7804|doi=10.1177/1360780418811965|pages=644–660|s2cid=220124663|url=https://qsu070.noblogs.org/files/2020/10/De-las-Heras-G%C3%B3mez-2018-Thinking-Relationship-Anarchy-from-a-Queer-Feminist-Approach.pdf|access-date=2022-12-19|archive-date=2022-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20221219162224/https://qsu070.noblogs.org/files/2020/10/De-las-Heras-G%C3%B3mez-2018-Thinking-Relationship-Anarchy-from-a-Queer-Feminist-Approach.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Binibigyang-kahulugan din ang anarkiyang pakikipagrelasyon bilang isang bagong paradigma kung saan ang pagiging malapit sa isa't isa at awtonomiya ay hindi na itinuturing na mga bagay na likas na nagkakasalungatan o lumilikha ng suliranin sa loob ng isang relasyon.<ref>{{cite web |last1=Guillén|first1=Ricardo|title=Beyond romantic love – an analysis of how the dilemma of closeness vs. autonomy is handled in relationship anarchy discourse|url=https://lup.lub.lu.se/student-papers/search/publication/8968241|website=LUP Student Papers|publisher=Lund University Libraries|access-date=29 Nobyembre 2021|archive-date=19 Oktubre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019121447/https://lup.lub.lu.se/student-papers/search/publication/8968241|url-status=live|language=en}}</ref> == Perspektibong pang-ekonomiya == === Komunismong anarkista === Ang anarkistang komunismo{{refn|Kilala din bilang "anarko-komunismo"<ref>{{cite book |last1=Hodges |first1=Donald C. |url=https://books.google.com/books?id=Pu7zAgAAQBAJ |title=Sandino's Communism: Spiritual Politics for the Twenty-First Century |year=2014 |publisher=University of Texas Press |isbn=978-0292715646 |language=en |page=[https://books.google.com/books?id=Pu7zAgAAQBAJ&q=Anarcho-communism&pg=PA3 3] |access-date=21 Disyembre 2019 |archive-date=22 Hulyo 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210722044609/https://books.google.com/books?id=Pu7zAgAAQBAJ |url-status=live |via=Google Books}}</ref><ref>{{cite book |last1=Kinna |first1=Ruth|title=The Bloomsbury Companion to Anarchism |url=https://books.google.com/books?id=dNuoAwAAQBAJ |year=2012 |publisher=Bloomsbury Publishing|language=en |isbn=978-1441142702 |language=en |page=[https://books.google.com/books?id=dNuoAwAAQBAJ&q=Anarcho-communism&pg=PA329 329] |access-date=21 Disyembre 2019 |archive-date=15 Enero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115214158/https://books.google.com/books?id=dNuoAwAAQBAJ |url-status=live |via=Google Books}}</ref><ref>{{cite book |last1=Wetherly |first1=Paul |title=Political Ideologies |url=https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ |date=2017 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0198727859 |pages=[https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&q=anarcho-communism 130], [https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&q=anarcho-communism 137], [https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&q=anarcho-communism 424] |language=en |access-date=21 Disyembre 2019 |archive-date=22 Hulyo 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210722044620/https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ |url-status=live |via=Google Books}}</ref> o "komunismong libertaryo".{{Sfn|Nettlau|1996|p=145}}<ref>{{cite book |last=Bolloten |first=Burnett |url=https://books.google.com/books?id=-VarDLHA3_YC&q=%22libertarian%20communism%22&pg=PA65 |title=The Spanish Civil War: Revolution and Counterrevolution |publisher=University of North Carolina Press |year=1991 |isbn=978-0807819067 |page=65 |access-date=25 Marso 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220211095511/https://books.google.com/books?id=-VarDLHA3_YC&q=%22libertarian%20communism%22&pg=PA65 |archive-date=11 Pebrero 2022 |url-status=live |via=Google Books|language=en}}</ref>|group=nb|name=nb4}} ay isang pinakadulong-kaliwang ideolohiyang pampulitika at paaralan ng kaisipang anarkista na nagsusulong ng isang anyo ng komunismo. Ang [[komunismo]] (mula sa salitang [[Wikang Latin|Latin]] na ''communis'', na nangangahulugang "panlahat" o "pangkaraniwan"){{sfn|Ball|Dagger|2019}}{{sfn|Ball|Dagger|2019}} ay isang ideolohiyang pampulitika at pang-ekonomiya na naglalayong lumikha ng isang lipunang komunista—isang kaayusang sosyoekonomikong walang uri na nakasentro sa sama-samang pagmamay-ari ng mga kasangkapan sa produksyon, distribusyon, at pagpapalitan, at namamahagi ng mga produkto sa lipunan batay sa pangangailangan.<ref>{{cite book |last=Ely|first=Richard T|title=French and German socialism in modern times|date=1883|publisher=Harper & Brothers|location=New York|pages=35–36|oclc=456632|quote=All communists without exception propose that the people as a whole, or some particular division of the people, as a village or commune, should own all the means of production{{snd}}land, houses, factories, railroads, canals, etc.; that production should be carried on in common; and that officers, selected in one way or another, should distribute among the inhabitants the fruits of their labor.|language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Bukharin|first1=Nikolai|title=The ABC of Communism|last2=Preobrazhensky|first2=Yevgeni|date=1922|publisher=Communist Party of Great Britain|location=Londres, Inglatera|pages=72–73, § 20|translator-last1=Paul|translator-first1=Cedar|chapter=Distribution in the communist system|access-date=18 Agosto 2021|orig-date=1920|translator-last2=Paul|translator-first2=Eden|chapter-url=https://www.marxists.org/archive/bukharin/works/1920/abc/ABC-of-Communism.pdf#page=67|via=Marxists Internet Archive|archive-url=https://web.archive.org/web/20250212173140/https://www.marxists.org/archive/bukharin/works/1920/abc/ABC-of-Communism.pdf#page=67|archive-date=12 Pebrero 2025|language=en}}</ref><ref name="Steele p.43">{{harvp|Steele|1992|p=43}}: "One widespread distinction was that socialism socialised production only while communism socialised production and consumption."</ref> Nananawagan ang anarkistang komunismo sa pag-aalis ng mga herarkiya, gayundin ng pribadong pag-aari, subalit pinananatili ang personal na pag-aari at ang mga bagay, [[Kalakalan|kalakal]], at serbisyong kolektibong pag-aari. Sinusuportahan nito ang panlipunang pagmamay-ari ng ari-arian at ang pamamahagi ng mga [[yaman]] ayon sa prinsipyong "[[mula sa bawat isa ayon sa kaniyang kakayahan, para sa bawat isa ayon sa kaniyang pangangailangan]]." Unang nabuo ang anarkistang komunismo bilang isang natatanging kaisipan sa seksiyong Italyano ng ''International Workingmen's Association''.{{Sfn|Pernicone|1993|pp=111–113}} Nang maglaon, naging mahalaga ang mga teoretikal na akda ni Peter Kropotkin, sapagkat pinalawak at pinaunlad ng mga ito ang kapuwa maka-organisasyong agos ng anarkistang komunismo at ang maka-pag-aalsang agos na tumututol sa pormal na organisasyon.{{Sfn|Pengam|1987|pp=74–75}} Kabilang sa mga halimbawa ng mga lipunang anarkistang komunista ang mga teritoryong anarkista ng Makhnovshchina noong Rebolusyong Ruso,<ref>{{cite book |last=Skirda|first=Alexandre|title=Nestor Makhno: Anarchy's Cossack|publisher=AK Press|year=2004|isbn=1902593685|location=Edinburgh|page=394|translator-last=Sharkey|translator-first=Paul|oclc=58872511|orig-year=1982|language=en}}</ref> at ang mga teritoryo ng Rebolusyong Espanyol, lalo na ang rebolusyonaryong Cataluña.<ref>{{cite book |url=http://www.revoltlib.com/?id=1045|first=Murray|last=Bookchin|archive-url=https://web.archive.org/web/20211023194646/http://www.revoltlib.com/%3Fid%3D1045|archive-date=23 October 2021|title=To Remember Spain: The Anarchist and Syndicalist Revolution of 1936|date=2 Pebrero 2017|quote=In anarchist industrial areas like Catalonia, an estimated three-quarters of the economy was placed under workers' control, as it was in anarchist rural areas like Aragon. [...] In the more thoroughly anarchist areas, particularly among the agrarian collectives, money was eliminated and the material means of life were allocated strictly according to need rather than work, following the traditional precepts of a libertarian communist society.|language=en}}</ref> === Mutuwalismo === {{main|Mutuwalismo}} Ang [[Mutualismo|mutuwalismo]] ay isang paaralan ng kaisipang anarkista at teoryang pang-ekonomiya na nagsusulong ng pagkontrol ng mga manggagawa sa mga kasangkapan ng produksyon, ng isang malayang pamilihan na binubuo ng mga indibiduwal na [[Artesano|artisano]], mga nag-iisang pagmamay-ari, at mga [[kooperatiba]] ng mga manggagawa, gayundin ng mga karapatan sa pag-aari batay sa okupasyon at paggamit. Bilang mga tagapagtaguyod ng teorya ng halaga ng paggawa at teorya ng paggawa sa pagmamay-ari, tinututulan ng mga mutuwalista ang lahat ng anyo ng renta sa ekonomiya, [[Tubo (ekonomika)|tubo]], at [[interes]] na lampas sa nominal na interes, sapagkat itinuturing nila ang mga ito na nakabatay sa pagsasamantala sa paggawa. Hangarin ng mga mutuwalista na bumuo ng isang ekonomiyang walang akumulasyon ng kapital o konsentrasyon ng pagmamay-ari ng lupa. Hinihikayat din nila ang pagtatatag ng sariling pamamahala ng mga manggagawa, na sa kanilang pananaw ay maaaring suportahan sa pamamagitan ng paglalabas ng mutuwal na kredito ng mga mutuwal na bangk, na may layuning makalikha ng isang lipunang [[pederal]]. Ayon kay Peter Kropotkin, nagmula ang mutwalismo sa mga pangyayari ng Rebolusyong Pranses, lalo na sa pederalista at tuwirang demokratikong estruktura ng [[Komuna ng Paris]].{{Sfn|Marshall|1993|pp=431-432}} Ang mga saligan ng teoryang pang-ekonomiya ng mutwalismo ay nag-ugat sa radikalismo ng [[Mga Ingles|Ingles]] na [[Sosyalismo|sosyalistang]] si Thomas Spence. Hinango niya mula sa [[Bibliya]], gayundin sa mga liberal na akda nina [[John Locke]] at James Harrington, ang panawagang buwagin ang pribadong pagmamay-ari at ilagay ang kontrol sa produksyon sa mga manggagawa sa pamamagitan ng mga kooperatiba ng mga manggagawa.{{Sfn|Carson|2018|p=83}} Unang ginamit ang katawagang "mutuwalismo" noong dekada 1820. Sa simula, itinuring itong kasingkahulugan ng mga katawagang tulad ng "mutuwal na pagtutulungan", "pagkakatumbasan", at "makatarungang pakikitungo".{{Sfn|Wilbur|2019|p=213}} Noong 1822, ginamit ng Pranses na pilosopong utopista na si [[Charles Fourier]] ang katawagang mutuwalismong pinagsamang nagtatagpo (Pranses: ''mutualisme composé convergent'') upang ilarawan ang isang anyo ng progresibong [[edukasyon]] na iniangkop sa Sistemang Monitoriyal ng mga mag-aaral na nagsisilbing guro sa kapwa mag-aaral.{{Sfn|Wilbur|2019|pp=214-215}} === Ekonomiyang regalo === Ang ekonomiyang regalo (''gift economy'') o kulturang regalo ay isang sistema ng [[pagpapalitan]] kung saan ang mga mahahalagang bagay ay hindi ipinagbibili, kundi kusang ibinibigay nang walang hayag na kasunduan para sa agarang o hinaharap na kapalit.<ref name="Cheal">{{cite book |last=Cheal|first=David J|title=The Gift Economy|publisher=Routledge|location=New York|year=1988|pages=1–19|chapter=1|isbn=0415006414|chapter-url=https://books.google.com/books?id=o-wNAAAAQAAJ&pg=PP1|access-date=2009-06-18|language=en}}</ref> Ang pagbibigay ng regalo sa isang kulturang regalo ay pinamamahalaan ng mga pamantayang panlipunan at mga kaugalian; bagaman may umiiral na inaasahan ng katumbasan, ang mga regalo ay hindi ibinibigay bilang tahasang kapalit ng mga produkto o serbisyo kapalit ng [[salapi]] o ng iba pang produkto o serbisyo.<ref name="R. Kranton">R. Kranton: ''Reciprocal exchange: a self-sustaining system'', American Economic Review, V. 86 (1996), Issue 4 (Setyembre), pp. 830–851 (sa Ingles)</ref> Naiiba ito sa [[ekonomiyang pamilihan]] o [[Palitan ng kalakal|palitang-kalakal]], kung saan ang mga produkto at serbisyo ay pangunahing ipinagpapalit nang hayagan batay sa halagang natatanggap bilang kapalit. [[File:Give_away_shop_utrecht_inside.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Give_away_shop_utrecht_inside.jpg|right|thumb|Sa loob ng tindahang pamigay sa [[Utrecht]]. Mababasa sa paskil ang: "Sapat ang ibinibigay ng daigdig para sa pangangailangan ng lahat, subalit hindi para sa kasakiman ng lahat."]] Ang mga tindahang pamigay (''give-away shops''), malayang tindahan (''freeshops''), o libreng tindahan (''free stores'') ay mga tindahan kung saan libre ang lahat ng paninda. Katulad ang mga ito ng mga tindahang pangkawanggawa (''charity shops''), na karamihan sa mga ipinamimigay ay mga gamit na segunda mano—subalit ang kaibhan ay walang anumang bayad ang lahat ng bagay. Maging ito man ay [[aklat]], [[muwebles]], [[kasuotan]], o [[kagamitang pambahay]], malaya itong ibinibigay, bagaman may ilang tindahan na nagpapatupad ng patakarang "magbigay ng isa, kumuha ng isa" (''one-in, one-out''), gaya ng sa mga palitang tindahan (''swap shops''). Ang libreng tindahan ay isang anyo ng nakabubuong tuwirang pagkilos na nag-aalok ng alternatibo sa pamimili sa loob ng balangkas na nakabatay sa salapi, na nagpapahintulot sa mga tao na magpalitan ng mga produkto at serbisyo sa labas ng isang ekonomiyang nakasalalay sa pera. Ang pangkat na kontra-kultura ng [[dekada 1960]] na The Diggers<ref>{{cite book |author1=John Campbell McMillian|author2=Paul Buhle|title=The new left revisited|url=https://books.google.com/books?id=U_Ohks41z2IC&pg=PA112|access-date=28 Disyembre 2011|year=2003|publisher=Temple University Press|isbn=978-1566399760|pages=112–|language=en}}</ref> ay nagbukas ng mga libreng tindahan na namimigay ng kanilang mga paninda, naghahain ng libreng pagkain, namamahagi ng mga libreng [[Medisina|gamot]], nagbibigay ng salapi, nag-oorganisa ng mga libreng konsiyerto, at lumilikha ng mga likhang-sining na pampulitika.<ref name="Lytle2005">{{cite book|last=Lytle|first=Mark Hamilton|title=America's Uncivil Wars: The Sixties Era from Elvis to the Fall of Richard Nixon|url=https://books.google.com/books?id=5w3iBwAAQBAJ|year=2005|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0190291846|pages=213, 215|language=en}}</ref> Hinango ng The Diggers ang kanilang pangalan mula sa orihinal na English Diggers na pinamunuan ni Gerrard Winstanley,<ref name="Digger Archives">{{cite web |url=http://www.diggers.org/overview.htm|title=Overview: who were (are) the Diggers?|access-date=2007-06-17|work=The Digger Archives|language=en}}</ref> at layunin nilang bumuo ng isang maliit na lipunang malaya sa salapi at kapitalismo.<ref name="American Experience doc">{{cite video |people=Gail Dolgin; Vicente Franco|date=2007|title=American Experience: The Summer of Love|url=https://www.pbs.org/wgbh/amex/love/index.html|publisher=PBS|access-date=2007-04-23|archive-date=2017-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20170325104758/http://www.pbs.org/wgbh/amex/love/index.html|url-status=dead|language=en}}</ref> Maraming anarkista, lalo na ang mga anarko-primitibista at anarko-komunista, ang naniniwalang ang iba't ibang anyo ng ekonomiyang regalo ay maaaring maging susi sa pagputol sa siklo ng [[kahirapan]]. Dahil dito, madalas nilang hangarin na baguhin ang buong lipunan tungo sa isang ekonomiyang regalo. Itinuturing ng mga anarko-komunista ang ekonomiyang regalo bilang isang huwarang sistema na walang salapi, mga pamilihan, o sentralisadong pagpaplano. Ang pananaw na ito ay maitutunton kahit man lamang kay Peter Kropotkin, na nakakita sa mga pamayanang mangangaso at mangangalap na kaniyang napuntahan bilang huwaran ng mutuwal na pagtutulungan.<ref>Mutual Aid: A Factor of Evolution (1955 malambot na pabalat (muling inimprenta 2005), kabilang ang paunang salita noong 1914 ni Kropotkin, Paunang Salita at Bibliyograpiya ni Ashley Montagu, at ''The Struggle for Existence'', ni Thomas H. Huxley ed.). Boston: Extending Horizons Books, Porter Sargent Publishers. {{ISBN|0875580246}}. Project Gutenberg e-text, Project LibriVox librong awdyo (sa Ingles)</ref> Bilang kapalit ng sistemang pamilihan, itinataguyod ng mga anarko-komunista—gaya ng mga nanirahan sa ilang nayon sa Espanya noong [[dekada 1930]]—ang isang ekonomiyang regalo na walang salapi, kung saan ang mga produkto at serbisyo ay nililikha ng mga manggagawa at ipinamamahagi sa mga tindahang pangkomunidad. Sa sistemang ito, ang bawat isa (kabilang ang mismong mga manggagawang lumikha ng mga ito) ay may karapatang kumuha at gumamit ng anumang produkto o serbisyo na kanilang nais o kailangan bilang kabayaran sa kanilang ambag sa paglikha ng mga produkto at serbisyo.<ref>[Augustin Souchy, "A Journey Through Aragon," sa Sam_Dolgoff (pat.), The Anarchist Collectives, ts. 10] (sa Ingles)</ref> === Ekonomiyang aklatan === Ang ekonomiyang aklatan (''library economy'') ay isang teoretikal na sistemang pang-ekonomiya para sa isang lipunan kung saan ang mga tradisyonal na tindahan ng tingi ay ganap na pinapalitan ng mga [[aklatan]] ng mga bagay (''libraries of things''). Ang mga ito ay mga organisasyong sama-samang pagmamay-ari ng isang [[pamayanan]] na nagpapahiram ng mga bagay na angkop sa sistemang pagpapahiram—lalo na yaong mga bagay na paminsan-minsan lamang gamitin subalit mahirap itabi o itago, tulad ng mga espesyal na kagamitang pangkusina at mga natatanging kagamitang [[Teknolohiya|teknolohikal]]. Kabilang din dito ang mga karaniwang ipinahihiram ng mga tradisyonal na aklatan, gaya ng mga [[aklat]], dyornal, at iba pang midya. Ang anumang bagay na hindi angkop na ipamahagi sa pamamagitan ng sistemang pagpapahiram ay sa halip ay malayang ipamamahagi batay sa pangangailangan. Nalalapat ito sa mga bagay na maaari lamang gamitin nang minsan o yaong nangangailangan ng napakahabang panahon bago mailipat ang pagmamay-ari, tulad ng [[pagkain]] at [[pabahay]].<ref>{{Cite web |url=https://www.law.georgetown.edu/environmental-law-review/blog/is-a-library-centric-economy-the-answer-to-sustainable-living/|title=Is a Library-Centric Economy the Answer to Sustainable Living?|website=law.georgetown.edu|access-date=2026-03-01|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://stimpunks.org/glossary/library-economy/|title=Library Economy - Stimpunks Foundation|website=stimpunks.org|access-date=2026-03-01|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://enlightenknowledge.com/library-economy-components-and-multifaceted-role/|title=Library Economy: Components and Multifaceted role|website=enlightenknowledge.com|access-date=2026-03-01|language=en}}</ref> Sa loob ng anarkismo, ang ekonomiyang aklatan ay isang iminungkahing paraan ng pag-oorganisa ng mga pinagkukunang-yaman at pamamahagi ng mga [[produkto]] at serbisyo batay sa mga komon (''commons''), malayang pagsasama (''free association''), at sama-samang pamamahala, sa halip na pribadong pagmamay-ari o kontrol ng estado.<ref name=":5">{{Cite book |last=Andrewism |url=https://theanarchistlibrary.org/library/andrewism-how-anarchy-works |title=How Anarchy Works |date=2024-05-01 |language=en}}</ref> Inilalarawan ito ni Andrewismo bilang isang paraan ng pag-unawa sa kung paano maisasagawa sa praktika ang mga prinsipyong anarkista sa larangan ng ekonomiya. Nakabatay ito sa tatlong pangunahing simulain: ''usufruct'' (malayang paggamit ng mga komon ayon sa pangangailangan), ''irreducible minimum'' (pinakamababang antas na hindi maipagkakait), at ''complementarity'' (pagkilala sa magkakaibang kakayahan at pangangailangan ng mga tao bilang magkatuwang at hindi magkakumpitensya).<ref name=":5" /> === Kontra-ekonomika === Ang kontra-ekonomika (''counter-economics'') ay isang teoryang pang-ekonomiya at rebolusyonaryong pamamaraan na binubuo ng tuwirang pagkilos na isinasagawa sa pamamagitan ng [[itim na pamilihan]] o abong pamilihan. Bilang isang termino, unang ginamit ito ng mga Amerikanong aktibista at teorista ng libertaryanismo na sina Samuel Edward Konkin III at J. Neil Schulman. Binigyang-kahulugan ito ni Konkin bilang pag-aaral o pagsasagawa ng "lahat ng mapayapang kilos ng tao na ipinagbabawal ng Estado."<ref>{{Cite web |title=Agorism: Revolutionary market anarchism |url=https://agorism.eu.org/ |access-date=2026-07-29 |website=Agorism: Revolutionary market anarchism |language=en-US}}</ref> Ang termino ay pinaikling anyo ng kontra-ekonomika laban sa establisimyento at maaari ring tawaging kontra-politika. Isinama ni Schulman ang kontra-ekonomika sa doktrina ni Konkin na agorismo,<ref>Afterword by Samuel Edward Konkin in ''Alongside Night'' (1999). Pulpless.com. p. 274. {{ISBN|1-58445-120-3}}. {{ISBN|978-1-58445-120-4}}. (sa Ingles)</ref> isang pilosopiyang panlipunan ng kaliwang libertaryanismo<ref>{{Cite web |title=Interview With Samuel Edward Konkin III |url=http://www.spaz.org/~dan/individualist-anarchist/software/konkin-interview.html |access-date=2026-07-29 |website=www.spaz.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=Apr 28, 2015|title=Black-Market Activism: Samuel Edward Konkin III and Agorism|url=https://www.libertarianism.org/columns/black-market-activism-samuel-edward-konkin-iii-agorism|archive-url=https://web.archive.org/web/20160514001633/http://www.libertarianism.org/columns/black-market-activism-samuel-edward-konkin-iii-agorism|archive-date=2016-05-14|access-date=2026-07-29|website=www.libertarianism.org}}</ref> at isang sangay ng anarkismong pampamilihan na nagtataguyod ng paglikha ng isang lipunan kung saan ang lahat ng ugnayan sa pagitan ng mga tao ay nakabatay sa kusang-loob na pagpapalitan.<ref name="Konkin">{{cite book|url=http://www.kopubco.com/pdf/An_Agorist_Primer_by_SEK3.pdf|title=An Agorist Primer|last=Konkin III|first=Samuel Edward|publisher=Kopubco|date=Disyembre 2008|access-date=21 Disyembre 2019|quote=The goal of agorism is the agora. The society of the open marketplace as near to untainted by theft, assault, and fraud as can be humanly attained is as close to a free society as can be achieved. And a free society is the only one in which each and every one of us can satisfy his or her subjective values without crushing others' values by violence and coercion.|language=en}}</ref> == Halimbawa ng pamayanang anarkista == === '''Rebolusyon sa Cataluña''' === Ang Rebolusyonaryong [[Cataluña]]{{Sfnm|1a1=Alexander|1y=1999|1p=754|2a1=Graham|2y=2002|2p=221|3a1=Paz|3y=2006|3p=512}} (Hulyo 21, 1936 – Mayo 8, 1937) ang panahong ang nagsasariling rehiyon ng Cataluña sa hilagang-silangang Espanya ay pinamamahalaan o malaki ang impluwensiya ng iba't ibang [[Unyon ng manggagawa|unyong manggagawa]], partidong pampulitika, at mga milisyang anarkista, sindikalista, komunista, at sosyalista noong panahon ng [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]]. Bagaman nanatiling nasa kapangyarihan ang konstitusyonal na institusyon ng sariling pamahalaan ng Cataluña, ang Generalitat de Catalunya (na pinamumunuan ng ''Esquerra Republicana de Catalunya'' o ERC), at kinuha pa nito ang karamihan sa mga kapangyarihang dating nasa pamahalaang sentral ng Espanya sa nasasakupan nito, ang mga unyong manggagawa ang ''[[de facto]]'' na namahala sa malaking bahagi ng [[ekonomiya]] at mga puwersang [[militar]]. Kabilang dito ang Confederación Nacional del Trabajo (CNT, ''Pambansang Kompederasyon ng Paggawa''), na siyang pangunahing unyong manggagawa noong panahong iyon, at ang malapit na kaugnay nitong ''Federación Anarquista Ibérica'' (FAI, Pederasyong Anarkista ng [[Iberya]]). Mahalaga rin ang papel ng ''Unión General de Trabajadores'' (UGT, Pangkalahatang Unyon ng mga Manggagawa), ng ''Partido Obrero de Unificación Marxista'' (POUM, Partido ng mga Manggagawa para sa Marxistang Pagkakaisa), at ng ''Partit Socialista Unificat de Catalunya'' (PSUC, Nagkaisang Partidong Sosyalista ng Cataluña), na kinabibilangan ng dating Partido Komunista ng Cataluña. Nagsimula ang pamumunong sosyalista sa rehiyon kasabay ng Rebolusyong Espanyol ng 1936, na nagbunga ng pagkontrol ng mga manggagawa sa mga [[negosyo]] at [[pabrika]], kolektibong [[pagsasaka]] sa malaking bahagi ng kanayunan, at mga pag-atake laban sa mga nasyonalista ng Espanya at sa klerong Katoliko. Ang lumalaking impluwensiya ng Partido Komunista ng Espanya (PCE) sa pamahalaan ng Prenteng Popular, at ang hangarin nitong isabansa ang mga rebolusyonaryong komite at mga milisya, ay nagbunsod ng tunggalian laban sa CNT at POUM. Nauwi ito sa Mga Araw ng Mayo (''May Days''), at sa kalaunan ay napalitan ang CNT ng PSUC bilang pangunahing puwersang pampulitika sa Cataluña hanggang sa matalo sila ng mga puwersang Nasyonalista noong 1939. === '''Komunidad sa Manchuria''' === Ang Samahan ng mga Mamamayang Koreano sa Manchuria (''Korean People's Association in Manchuria'',<ref>{{Cite book |last=Dalessandro |first=Francesco |url=https://theanarchistlibrary.org/library/francesco-dalessandro-the-forgotten-anarchist-commune-in-manchuria |title=The Forgotten Anarchist Commune in Manchuria |date=2020 |language=en}}</ref> KPAM; {{Korean|hangul=재만한족총연합회}}; Agosto 1929 – Setyembre 1931) ay isang nagsasariling awtonomong prepektura sa [[Manchuria]] na tinitirhan ng humigit-kumulang dalawang milyong takas na [[Mga Koreano|Koreano]]. Matapos ang pananakop ng [[Hapon]] sa Korea, maraming anarkistang Koreano ang tumakas patawid ng hangganan patungong Manchuria, kung saan nagsimula silang mag-organisa ng isang ugnayan ng mutwal na pagtutulungan para sa mga lumikas na Koreano sa rehiyon. Kasama ang ilang nasyonalista na Koreano, itinatag nila ang KPAM upang magbigay ng pagkain, edukasyon, at pagtatanggol sa sarili sa mga kasapi nito. Hindi nagtagal, hinarap ng samahan ang pag-atake ng mga komunistang Koreano at sa mga [[Imperyo ng Hapon|imperyalistang Hapones]], na nagsagawa ng mga pagpaslang sa kanilang mga pinuno. Ang pananakop ng Hapon sa Manchuria ang nagwakas sa eksperimentong anarkista, at marami sa mga kasapi nito ang tumakas patungong [[Tsina]] upang ipagpatuloy ang pakikipaglaban laban sa Imperyo ng Hapon. === '''Kilusang Makhno (Makhnovschina)''' === Ang Makhnovshchina ({{Langx|uk|Махновщина|translit=Makhnovshchyna}}, {{IPA|uk|mɐxˈnɔu̯ʃtʃɪnɐ|IPA}}) ay isang malawakang kilusan na naglalayong itatag ang anarkistang komunismo sa panahon ng Digmaan para sa Kalayaan ng Ukraine noong 1917–1921. Ipinangalan ito kay Nestor Makhno,<ref>{{Cite book |last=Kuznetsov |first=Michael |url=https://theanarchistlibrary.org/library/michael-kuznetsov-the-makhnovshchina-through-the-prism-of-the-psyche |title=The Makhnovshchina through the Prism of the Psyche |language=en}}</ref> ang punong kumandante ng Rebolusyonaryong Hukbong Insurhente ng Ukranya (''Revolutionary Insurgent Army of Ukraine''). Layunin ng kilusan na lumikha ng isang sistema ng mga malalayang sobyet na mamamahala sa paglipat tungo sa isang lipunang walang estado at walang uri. Kinontrol nito ang mga teritoryo sa timog at silangang [[Ukranya]]. Unang lumakas ang kilusang Makhnobista kasunod ng [[Rebolusyong Pebrero]], nang magtatag ito ng ilang komunang agrikultural sa bayan ni Makhno na Huliaipole. Matapos kumampi sa mga [[Bolshevik]] sa panahon ng Digmaang Ukranyano–Sobyet, napilitang kumilos nang lihim ang mga Makhnobista dahil sa pananalakay ng Austro-Aleman, at nagsagawa sila ng digmaang gerilya laban sa [[Gitnang Kapangyarihan]] sa buong 1918. Pagkaraan ng tagumpay ng mga insurhente sa Labanan sa Dibrivka, nakontrol ng Makhnovshchina ang malaking bahagi ng lalawigan ng Katerynoslav at nagsimulang magtatag ng mga institusyong anarkista-komunista. Isang Panrehiyong Kongreso ng mga Magsasaka, Manggagawa, at mga Insurhente ang ipinatawag upang isaayos ang pampulitika at pang-ekonomiyang pamamahala ng rehiyon, at itinatag ang Rebolusyonaryong Konsehong Militar (''Military Revolutionary Council'') bilang ''de facto'' na sangay tagapagpaganap ng kilusan. Napaliligiran ng iba't ibang kaaway sa lahat ng panig, bumagsak ang depensa ng mga Makhnobista sa labanan para sa Donbas dahil sa pagsulong ng Puting Kilusan (''White movement'') noong Hunyo 1919. Dahil dito, napilitang umurong ang mga Makhnobista patungong Kherson, kung saan muling inayos ang kanilang hukbo at nagsagawa ng matagumpay na kontra-opensiba laban sa mga Puti sa Labanan sa Peregonovka. Matapos mapigilan ang pagsulong ng mga Puti, nakontrol ng mga Makhnobista ang malaking bahagi ng timog at silangang Ukranya sa huling bahagi ng 1919, at nasakop pa nila ang ilang malalaking lungsod na industriyal, sa kabila ng pagiging isang kilusang pangunahing binubuo ng mga magsasaka. Nagwakas ang pamamahala ng mga Makhnobista sa rehiyon nang lusubin ng Pulang Hukbo (''Red Army'') ang Ukranya noong Enero 1920, na nagsimula sa Tunggaliang Bolshevik–Makhnobista. Nagsagawa ang mga Makhnobista ng digmaang gerilya laban sa Pulang Hukbo, na nagpapatupad ng mga patakarang Bolshevik tulad ng Pulang Teror (''Red Terror'') at komunismong pandigma. Malawak ang suportang natanggap ng mga Makhnobista mula sa kanilang baseng magsasaka. Bagaman pansamantalang nagkaroon ng kapayapaan ang dalawang panig sa pamamagitan ng Kasunduang Starobilsk upang labanan ang mga nalalabing pwersa ng Puting Kilusan, muli ring sinalakay ng Pulang Hukbo ang mga Makhnobista at tuluyang natalo ang mga ito pagsapit ng Agosto 1921. Ang mga pangunahing pinuno ng Makhnobista ay napilitang magtungo sa pagkatapon, natalo sa labanan, o nabihag at pinaslang ng Pulang Hukbo. === Zomia === Ang Zomia ay isang katawagang [[Heograpiya|heograpikal]] na ipinakilala noong 2002 ng historyador na si Willem van Schendel ng [[Unibersidad ng Amsterdam]]<ref>{{cite web |url=https://socialhistory.org/en/staff/willem-van-schendel|title=Willem van Schendel|website=International Institute of Social History|accessdate=Nobyembre 28, 2010|language=en}}</ref><ref>{{cite book |date=2005|editor-last1=Kratoska|editor1-first=P. H.|editor2-last=Raben|editor2-first=R.|editor3-last=Nordholt|editor3-first=H. S.|title=Locating Southeast Asia: Geographies of Knowledge and Politics of Space|publisher=Singapore University Press|page=v|isbn=9971-69-288-0|language=en}}</ref> upang tukuyin ang malawak na bahagi ng kalupaang [[Timog-silangang Asya]] na sa kasaysayan ay nanatiling lampas sa kontrol ng mga pamahalaang nakabatay sa mga sentro ng populasyon sa mga kapatagan.<ref>{{cite book |last=van Schendel|first=W.|chapter=Geographies of knowing, geographies of ignorance: Jumping scale in Southeast Asia|date=2005|editor-last1=Kratoska|editor1-first=P. H.|editor2-last=Raben|editor2-first=R.|editor3-last=Nordholt|editor3-first=H. S.|title=Locating Southeast Asia: Geographies of Knowledge and Politics of Space|publisher=Singapore University Press|isbn=9971-69-288-0|language=en}}</ref> Ang aklat na ''The Art of Not Being Governed: An Anarchist History of Upland Southeast Asia'' (''Ang Sining ng Hindi Pagpapasakop sa Pamamahala: Isang Anarkistang Kasaysayan ng Bulubunduking Timog-Silangang Asya'') ng Amerikanong antropologong si James C. Scott, na inilathala noong 2009, ay sinusuri nito ang mataas na bulubunduking rehiyon ng Zomia sa Timog-Silangang Asya.<ref name="Scott-2009">{{cite book |last1=Scott|first1=James C|title=The Art of Not Being Governed: An Anarchist History of Upland Southeast Asia|date=30 Setyembre 2009|publisher=Yale University Press|location=New Haven|isbn=9780300152289|url=https://yalebooks.yale.edu/book/9780300152289/art-not-being-governed|accessdate=20 Abril 2020|format=Matigas na pabalat|language=en}}</ref><ref name="Truthout-2011">{{cite web|last=Sethness|first=Javier|title=Refugees' Descendants in Southeast Asia Prove Stateless Society Is Possible|url=http://www.truth-out.org/opinion/item/1950:refugees-descendants-in-southeast-asia-prove-stateless-society-is-possible|website=Truthout|format=Review|date=3 Hulyo 2011|accessdate=20 April 2020|language=en}}</ref> Ayon kay Scott, ang humigit-kumulang 100 milyong naninirahan sa Zomia ay binubuo ng mga minoryang [[etniko]] na may "tunay na nakalilitong pagkakaiba-iba ng mga etnisidad at [[wika]]". Sa loob ng mahabang panahon, iniwasan nilang mapasailalim sa pamamahala o dominasyon ng mga nakapaligid na imperyo, kultura, o pamahalaan. Kabilang sa mga pangkat na ito ang mga Akha, Hmong, Karen, Lahu, Mien, at Wa.<ref name="Chronicle-2011">{{cite news|last=Hammond|first=Ruth|title=The Battle Over Zomia|url=https://chronicle.com/article/The-Battle-Over-Zomia/128845/|work=The Chronicle of Higher Education|date=4 Setyembre 2011|accessdate=20 Abril 2020|language=en}}</ref> === Exarcheia ng Gresya === Ang Exarcheia ({{Langx|el|Εξάρχεια}}, {{IPA|el|eˈksarçi.a|pron}}) ay isang kapitbahayan sa gitnang bahagi ng [[Atenas]], [[Gresya]], na malapit sa makasaysayang gusali ng [[National Technical University of Athens|Pambansang]] [[National Technical University of Athens|Teknikal na Unibersidad ng Atenas]].<ref name=":16">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/cities/2019/aug/26/athens-police-poised-to-evict-refugees-from-squatted-housing-projects|title=Inside Exarcheia: the self-governing community Athens police want rid of|first1=Alex|last1=King|first2=Ioanna|last2=Manoussaki-Adamopoulou|newspaper=The Guardian|date=26 Agosto 2019|access-date=12 Hunyo 2020|via=www.theguardian.com|archive-date=26 Agosto 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190826080334/https://www.theguardian.com/cities/2019/aug/26/athens-police-poised-to-evict-refugees-from-squatted-housing-projects|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kontogianni|first=Bella|date=30 Abril 2021|title=Exarcheia: Most Misunderstood Neighborhood in Athens|url=https://greekreporter.com/2021/04/30/exarcheia-most-misunderstood-neighborhood-in-athens/|access-date=|website=Greek Reporter|language=en-US|quote=Often referred to as the anarchist neighborhood of Athens [...]|archive-date=30 Abril 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210430204823/https://greekreporter.com/2021/04/30/exarcheia-most-misunderstood-neighborhood-in-athens/|url-status=live}}</ref> Ang pangalang ''Exarcheia'' ay nagmula sa isang negosyante noong ika-19 na siglo na nagngangalang Exarchos ({{Langx|el|Έξαρχος|links=no}}), na nagbukas ng isang malaking tindahang pangkalahatan sa lugar. Ang Exarcheia ay nasa hangganan ng Kolonaki sa silangan at napapaligiran ng Kalye Patission, Kalye Panepistimiou, at Abenida Alexandras. [[File:Street_in_Exarcheia,_Greece.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Street_in_Exarcheia,_Greece.jpg|left|thumb|Kalye sa Exarcheia]] Ang Exarcheia ay nabuo sa pagitan ng 1870 at 1880 sa dating hangganan ng lungsod ng Atenas at nagkaroon ng mahalagang papel sa panlipunan at pampolitikang buhay ng Gresya. Dito naganap ang Pag-aalsa sa Politekniko ng Atenas noong Nobyembre 1973. Noong Disyembre 2008, ang pagpatay ng isang pulis sa 15-taong-gulang na si Alexandros Grigoropoulos sa Exarcheia ay nagbunsod ng malawakang pag-aalsa sa buong Gresya. Ang Exarcheia ay isang lugar na tinitirhan ng maraming [[intelektuwal]] at mga alagad ng sining, at tahanan din ng iba't ibang pangkat na may motibong pampolitika. Isa rin itong sentro ng sining kung saan regular na idinaraos ang mga pagtatanghal sa teatro at mga konsyerto sa paligid ng pangunahing [[liwasan]]. Matatagpuan din sa Exarcheia ang punong himpilan ng PASOK, isang partidong pampolitika sa Gresya na sumuporta sa mga patakarang pagtitipid na ipinataw ng [[Unyong Europeo]] noong 2009. Dahil dito, naging madalas itong puntiryahin ng mga anarkista sa kanilang mga pag-atake.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-greece-attack-bullets/gun-used-in-greek-pasok-shooting-favored-by-one-guerrilla-group-police-idUSKBN1D71GD|title=Gun from Greek PASOK shooting used in past guerrilla attacks -police|date=7 Nobyembre 2017|work=Reuters|access-date=5 Pebrero 2018|archive-date=5 Pebrero 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180205184347/https://www.reuters.com/article/us-greece-attack-bullets/gun-used-in-greek-pasok-shooting-favored-by-one-guerrilla-group-police-idUSKBN1D71GD|url-status=live|language=en}}</ref> Ang mga himpilan ng pulisya at iba pang simbolo ng awtoridad (at kapitalismo), gaya ng mga [[bangko]], ay madalas ding maging target ng mga pangkat na nasa dulong kaliwa ng politika.<ref>{{Cite web |last=Antonova|first=Angela|date=2026-07-31|title=Greek anarchist youths throw petrol bombs at cars outside central Athens police station|url=https://english.pravda.ru/news/hotspots/90534-police_station/|access-date=2026-08-01|website=english.pravda.ru|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2008-12-07|title=Greek police shooting sparks riot|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7769710.stm|access-date=2026-08-01|language=en-GB}}</ref> Makikita rin sa Exarcheia ang maraming halimbawa ng mga ''graffiti'' na laban sa kapitalismo.<ref>{{cite news|last1=Pilic|first1=Damir|title=Red Revival: The Fall and Rise of Karl Marx|url=http://www.balkaninsight.com/en/article/red-revival-the-fall-and-rise-of-karl-marx-10-16-2015|agency=Balkan Insight|date=23 Nobyembre 2015|access-date=3 Oktubre 2016|archive-date=12 Disyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181212124708/http://www.balkaninsight.com/en/article/red-revival-the-fall-and-rise-of-karl-marx-10-16-2015|url-status=live|language=en}}</ref> Mayroon ding isang sariling pinamamahalaang estrukturang pangkalusugan na nagbibigay ng mga serbisyong medikal sa lugar.<ref>{{Cite web |date=2015-10-13|title=Aυτοοργανωμένη Δομή Υγείας Εξαρχείων (Α.Δ.Υ.Ε.) {{!}} Κάτοικοι, συλλογικότητες και κοινωνικά εγχειρήματα Εξαρχείων|url=http://syl-kat-exarcheion.espivblogs.net/%CE%BA%CE%BF%CE%B9%CE%BD%CF%89%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CF%8C-%CE%B9%CE%B1%CF%84%CF%81%CE%B5%CE%AF%CE%BF|access-date=10 Disyembre 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20151013024209/http://syl-kat-exarcheion.espivblogs.net/%CE%BA%CE%BF%CE%B9%CE%BD%CF%89%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CF%8C-%CE%B9%CE%B1%CF%84%CF%81%CE%B5%CE%AF%CE%BF|archive-date=13 Oktubre 2015|language=Griyego}}</ref> Ang mga protesta na nagsisimula sa Exarcheia ay nagpapakita ng samu't saring pormasyong pampolitika at mga koalisyon, kabilang ang mga kabataang napagkaitan ng oportunidad, mga migrante, mga kontra-awtoritaryo, mga anarkista, at mga mamamayang [[Gresya|Griyego]] mula sa katamtaman hanggang sa pinakamatitinding panig ng magkabilang dulo ng pampolitikang ispektro.<ref name=":8">{{Cite journal|last=Astrinaki|first=R.|title="(Un)hooding" a Rebellion: The December 2008 Events in Athens|journal=Social Text|volume=27|issue=4 101|pages=97–107|doi=10.1215/01642472-2009-056|year=2009|language=en}}</ref><ref name=":9">{{Cite journal|last=Apoifis|first=Nicholas|title=Fieldwork in a furnace: anarchists, anti-authoritarians and militant ethnography|journal=Qualitative Research|volume=17|issue=1|pages=3–19|doi=10.1177/1468794116652450|year=2017|s2cid=148163559|doi-access=free|language=en}}</ref> == Oposisyon sa anarkismo == === Liberalismo === Ang [[liberalismo]] at anarkismo ay parehong kumikilala sa halaga ng indibidwal na kalayaan, subalit lubos silang nagkakasalungat pagdating sa usapin ng pamahalaan. Ang anarkismo ay may matinding pagdududa sa moral na batayan ng estado.<ref>{{Citation |last=Fiala |first=Andrew |title=Anarchism |date=2025 |url=https://plato.stanford.edu/archives/win2025/entries/anarchism/ |work=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |edition=Tagniyebe 2025 |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |language=en |access-date=2026-08-01 |editor2-last=Nodelman |editor2-first=Uri}}</ref> Isinusulong nito ang ganap na pagbuwag sa pamahalaan at sa lahat ng sapilitang herarkiya upang mapalitan ang mga ito ng boluntaryong samahan at kapayapaang nakabatay sa pinagkasunduan. Sa kabilang banda, naniniwala naman ang liberalismo na makatwiran at kailangan ang mga institusyong pampolitika tulad ng konstitusyonal na demokrasya at ang batas (''rule of law'').<ref>{{Cite web |title=Liberalism - Routledge Encyclopedia of Philosophy |url=https://www.rep.routledge.com/articles/thematic/liberalism/v-1 |access-date=2026-08-01 |website=www.rep.routledge.com |language=en}}</ref> Para sa mga liberal, ang limitadong pamahalaan ay mahalaga upang maprotektahan ang mga karapatan at interes ng bawat indibiduwa. Magkaiba rin ang kanilang pananaw sa ekonomiya. Suportado ng liberalismo ang kapitalismo at [[malayang pamilihan]]. Tinututulan naman ng karamihang anarkista ang pribadong pag-aari. Nais ng mga anarkista ang kolektibong pamamahala sa komunidad. Gumagamit ang liberalismo ng batas at mga reporma. Ang anarkismo naman ay naniniwala sa direktang aksyon.<ref>{{Cite web |title=Anarchism and Liberalism – Earlham Sociology and Politics Pages |url=https://earlhamsociologypages.uk/anarchliber/ |access-date=2026-08-01 |language=en-GB}}</ref> === Pasismo === Ang [[pasismo]] ay isang malayong-kanang [[ideolohiya]] na nagtataguyod ng pamahalaang awtoritaryo. Sa sistemang ito, ang kapakanan ng mamamayan ay ganap na isinusuko sa ilalim ng interes ng isang makapangyarihang [[diktador]]. Karaniwan nitong ipinagbabawal ang kalayaan ng indibiduwal, tinututulan ang [[demokrasya]], at gumagamit ng puwersa ng militar upang supilin ang anumang uri ng oposisyon. Sa kabilang dako, ang anarkismo ay isang radikal na pilosopiyang pampolitika na naglalayong tuluyang buwagin ang estado at pamahalaan. Naniniwala ang anarkismo na ang lahat ng usapin ng tao ay dapat pamahalaan ng mga indibiduwal sa pamamagitan ng boluntaryong pagsasama-sama nang walang sapilitang awtoridad.<ref>{{Cite web |title=Anarkismo {{!}} Southeast Asian Anarchist Library |url=https://sea.theanarchistlibrary.org/library/joseph-a-labadie-anarkismo-tl |access-date=2026-08-01 |website=sea.theanarchistlibrary.org}}</ref> Layunin nitong lumikha ng isang egalitaryo o pantay-pantay na lipunan na walang herarkiya, kung saan ang kaayusan ay nagmumula sa kusang-loob na pagtutulungan ng mamamayan at hindi sa utos ng batas o pinuno.<ref>{{Cite web |title=Anarkismo {{!}} libcom.org |url=https://libcom.org/article/anarkismo |access-date=2026-08-01 |website=libcom.org |language=en}}</ref> Ang historikal na pananaw sa pasismo ay nagsilbing marahas na alternatibo sa anarkiya sa pamamagitan ng pagpataw ng Ganap na Estado.<ref>{{Cite journal |date=1926-01-01 |title=Fascism as an Alternative to Anarchy |url=https://online.ucpress.edu/currenthistory/article/23/4/522/123829/Fascism-as-an-Alternative-to-Anarchy |journal=Current History |language=en |volume=23 |issue=4 |pages=522–524 |doi=10.1525/curh.1926.23.4.522 |issn=0011-3530}}</ref> Sa kabilang banda, ipinapakita na ang anarkismo ay tumatayo bilang direktang paglaban sa pasismo, na nagtataguyod ng lipunang walang herarkiya at tiraniya.<ref>{{Cite web |title=Spanish civil war {{!}} libcom.org |url=https://libcom.org/tags/spanish-civil-war |access-date=2026-08-01 |website=libcom.org |language=en}}</ref> === Pagkamabansa === Ang [[nasyonalismo]] at anarkismo ay dalawang magkaibang kaisipang pampulitika: pinapahalagahan ng nasyonalismo ang pagmamahal sa bayan at kapangyarihan ng estado, habang tinututulan naman ng anarkismo ang pamahalaan at lahat ng uri ng hirarkiya. Sa konteksto ng kasaysayan, ang dalawang kaisipang ito ay nag-abot at nag-impluwensya sa mga kilusang mapagpalaya. Ang mga bayani at propagandistang Pilipino tulad nina [[José Rizal|Jose Rizal]] at [[Isabelo de los Reyes]] ay nakasalamuha at naimpluwensyahan ng mga ideyang anarkista habang nasa Espanya.<ref>{{Cite book |last=Fernandez |first=Erwin S. |url=https://theanarchistlibrary.org/library/erwin-s-fernandez-anarchism-in-the-philippines |title=Anarchism in the Philippines |date=2009 |language=en}}</ref> Ang nasyonalismo ay ginamit upang pagbuklurin ang [[mga Pilipino]] para itatag ang sariling pamahalaan laban sa mga Kastila, samantalang ang anarkismo naman ay nagbigay-inspirasyon sa mga maagang unyon ng mga manggagawa upang labanan ang mapang-aping sistema nang walang pag-asa sa sentralisadong kapangyarihan. Ang modernong bansa-estado at ang institusyon ng pribadong ari-arian ay direktang kasalungat ng anarkistang konsepto ng tunay na [[kalayaan]] o kalayaan bilang kawalan ng dominasyon. Ang nasyonalismo na nagtatanggol sa kapangyarihan ng estado ay isang estruktural na hadlang na nagpapanatili ng dominasyon, na radikal na tinatanggihan ng anarkismo. Ang nasyonalismo ay itinuturing na isang mapanlinlang na kasangkapan ng gobyerno upang panatilihin ang kontrol sa mga [[Pagkamamamayan|mamamayan]] sa pamamagitan ng pagpukaw ng [[patriyotismo]] o huwad na pagmamahal sa bayan.<ref name=":6">{{Cite book |last=Anonymous |url=https://theanarchistlibrary.org/library/anonymous-anarchism-and-nationalism |title=Anarchism and Nationalism |date=1970 |language=en}}</ref> Madalas gamitin ng mga tradisyonal na partidong pampolitika—maging ng tinatawag na "kaliwang" grupo—ang mga kilusang pambansang pagpapalaya para lamang sa sarili nilang ambisyon na makamit at mapanatili ang kapangyarihan ng estado<ref name=":6" />. Sa sandaling maupo sa puwesto ang isang bagong pamahalaan, muli nitong pinapalakas ang mga pambansang hangganan at militarismo, na nagreresulta pa rin sa kawalan ng tunay na kalayaan.<ref name=":6" /> Dahil dito, hayagang tinatanggihan ng anarkismo ang nasyonalismo at anumang rebolusyon na naglalayon lamang na magpalit ng mga pinuno o magtatag ng bagong naghaharing uri.<ref name=":6" /> Ang tunay na sagot ng anarkismo laban sa [[imperyalismo]] ay hindi ang pagtatayo ng mga reaksyonaryong rehimeng nasyonalista, kundi ang isang pandaigdigang rebolusyong panlipunan.<ref name=":6" /> Nilalayon nitong tuluyang gibain ang lahat ng artipisyal na pambansa, [[Relihiyon|relihiyoso]], at rasyal na harang na naghihiwalay sa mga manggagawa at mamamayan ng mundo.<ref name=":6" /> === Pamahalaang sosyalista === Nagkakaiba ang [[sosyalismo]] at anarkismo sa isang pangunahing usapin: ang pangangailangan ng isang estado. Ipinapalagay ng pananaw ng sosyalismo na ang paggamit at pamamahagi ng mga yaman ng lipunan ay dapat kontrolin at planuhin ng isang pamahalaang halal ng mamamayan upang magsilbing kasangkapan ng [[katarungan]]. Umaasa ang mga sosyalista sa sentral na kapangyarihang ito at sa sentralisadong pagpaplano upang pangasiwaan ang produksyon at makatarungang maipamahagi ang kayamanan sa buong lipunan. Sa kabilang banda, itinuturing ng mga anarkista na ang anumang sentralisadong pamahalaan ay likas na mapaniil at nakasasama sa [[pag-unlad]] ng sangkatauhan. Ang anarkismo ay hayagang tumututol sa awtoridad ng estado at sa halip ay nagtataguyod ng ganap na sariling pamamahala. Naniniwala ang mga anarkista na ang lipunan ay dapat organisahin batay lamang sa kusang-loob na pagsang-ayon ng mga tao at sa malalayang samahang [[boluntaryo]], na tuluyang nag-aalis sa mga mapamilit na hirarkiyang ginagamit ng isang sosyalistang estado. Sa tradisyon ng o sosyalismo ng estado, naniniwala silang kailangang gamitin ang kontrol ng gobyerno upang pamahalaan ang produksyon, [[yaman]], at mga ari-arian para sa publiko. Ayon sa makasaysayang sanaysay na ''State Socialism and Anarchism'' ni Benjamin Tucker,<ref>{{Cite web |last=Tucker |first=Benjamin R. |date=1888 |title=STATE SOCIALISM AND ANARCHISM: How Far They Agree, and Wherein They Differ |url=https://cooperative-individualism.org/tucker-benjamin_state-socialism-and-anarchism-1888.pdf |access-date=Agosto 2, 2026 |website=cooperative-individualism.org |language=en}}</ref> ang sistemang ito ay naglalayong gawing isang malawak na burukrasya ang nasyon kung saan ang estado ang nag-iisang tagapamahala ng industriya upang tuluyang burahin ang kapitalistang kompetisyon. Para sa mga sosyalista, ang awtoridad ng pamahalaan ay isang pansamantala ngunit kinakailangang hakbang upang protektahan ang mga manggagawa at ipatupad ang pagkakapantay-pantay. Sa kabilang banda, tahasang tinatanggihan ng anarkismo ang argumentong ito at itinuturing ang estado bilang ugat ng kawalan ng [[kalayaan]]. Sa [[Akademikong larangan|akademikong]] pagsusuri,<ref>{{Cite journal |last=Shaffer |first=Kirwin |date=2023-01-02 |title=Anarchists vs. the State: As Latin America swings left, activists keep alive a long anarchist tradition of critiquing the limits of state power. For them, the real alternatives are in communities, workplaces, and the streets. |url=https://doi.org/10.1080/10714839.2023.2184080 |journal=NACLA Report on the Americas |language=en |volume=55 |issue=1 |pages=74–81 |doi=10.1080/10714839.2023.2184080 |issn=1071-4839}}</ref> ang mga anarkista ay mahigpit na sumasalungat sa kahit anong uri ng hirarkikong na pamahalaan. Naniniwala sila na kapag ang kapangyarihan ay ibinigay sa isang sosyalistang estado, ang burukrasya nito ay likas na magiging mapaniil at hindi kusang maglalaho. Sa halip na dumaan sa pamahalaan, isinusulong ng anarkismo ang agarang pagbuo ng lipunan mula sa ibaba pataas (''bottom-up'') sa pamamagitan ng mga boluntaryong unyon at malayang kooperasyon ng mga tao. === Teokrasya === Ang [[teokrasya]] at anarkismo ay dalawang magkaibang sistema ng pamamahala. Sa teokrasya, ang pamahalaan ay pinamumunuan ng mga pinuno ng relihiyon at ang mga batas ay ibinabatay sa utos ng [[Diyos]], kung saan may mataas na kontrol ang estado sa buhay at paniniwala ng mga mamamayan. Isang modernong halimbawa nito ay ang [[Apganistan]] sa ilalim ng [[Taliban]], kung saan pinatatakbo ang bansa bilang isang teokratikong estado. Sa [[Kasaysayan ng Pilipinas|kasaysayan naman ng Pilipinas]], masasalamin ang sistemang ito sa tinawag ni [[Marcelo H. del Pilar]] na "''La Frailocracia''" o pamahalaan ng mga [[prayle]] noong [[Imperyong Kastila|rehimeng Espanyol]]. Sa kaniyang mismong akda na ''Frailocracy in the Philippines'' (na inilathala sa Ingles ng [[Pambansang Komisyong Pangkasaysayan]]),<ref>{{Cite book |last=Pilar |first=Marcelo H. del Del |author-link=Marcelo H. del Pilar |url=https://openlibrary.org/books/OL3853103M/Frailocracy_in_the_Philippines |title=Frailocracy in the Philippines |date=1979 |publisher=National Historical Institute |location=Manila}}</ref> masusing idinokumento ang naging kasaysayan ng ugnayan ng relihiyon at estado, kung saan ang mga prayle ang siyang humawak sa tunay na kapangyarihang pampolitika sa kolonya.<ref>{{Cite web |last=Guerrero |first=Leon Ma. |author-link=Leon Maria Guerrero |date=1952-12-13 |title=Del Pilar, December 13, 1952 |url=https://philippinesfreepress.wordpress.com/1952/12/13/del-pilar-december-13-1952/ |access-date=2026-08-02 |website=The Philippines Free Press Online |language=en}}</ref> Sa kabilang banda, ang anarkismo ay ganap na kataliwasan nito dahil tinatanggihan nito ang anumang uri ng gobyerno, pinuno, o relihiyosong awtoridad sa lipunan. Naniniwala ang mga anarkista na kayang mag-organisa ng lipunan ang mga tao sa pamamagitan ng boluntaryong kooperasyon at pagkakapantay-pantay nang walang nagdidiktang estado, na siyang kabaligtaran ng mahigpit na hirarkiya at dogmang ipinatutupad sa sistemang teokratiko. === Pangmaramihang Demokrasya === Bagamat naniniwala ang mga anarkista na hindi nararapat maghari ang kakaunting tao sa lipunan, ay hindi rin nito pinapayagang maghari ang marami sa kakaunting tao. Binibigyang diin nito ang prinsipyo ng malayang pakikisalamuha ng mga tao, kabuuang konsensus, at pakikipag-areglo upang makakuha ng masorganisadong pagkilos sa lipunan. === Kapitalismo at Merkadong Lipunan === Ang kapitalismo ay matagal nang tinututulan ng mga anarkista. Kahit ang mga anarkistang bersyon ng kapitalismo ay hindi katanggap-tanggap dahil pinapanatili nito ang hirarkiya sa pamamagitan ng boluntaryong pang-aalipin at pagpreserba ng pribadong pagmamay-ari ng produksyon na siyang lilikha ng mga taong alipin. Nakasalalay ang buhay sa mga may-ari ng negosyo lalong lalo na sa mga korporasyon at malalaking negosyo. Binansagan itong Makabagong Pyudalismo dahil sa pagkakapareho nitong tema sa pyudal na lipunan na pinamahalaan ng mga panginoong-maylupa. Tinututulan din nito ang pagpapalawak ng merkado na siyang hahantong sa pagbebenta ng bawat katiting ng aspeto ng buhay, kung saan ang pera ang magiging ultimo-sentro ng kapangyarihan sa lipunan. === Awtoritaryang Komunismo (Marxismo-Leninismo-Maoismo) === Malaki ang pagkakaiba ng mga anarkista sa mga komunista. Unang una ay hindi ito sang-ayon sa paggamit ng estado upang makamit ang komunistang lipunan. Tinututulan din nito ang ilan pang mga konsepto tulad ng pagsesentro, diktadurya ng partido, pagmamakabansa, at ang pagsasagrado ng dayalektikong materyal. Sa kasaysayan ng awtoritaryang komunismo at anarkismo, matagal na ang hidwaan nito hindi lamang sa pananaw ngunit pati na sa totoong labanan, sinasabing tinatraydor ng mga komunista ang mga anarkista at pinipigilan ang mga rebolusyon ng mga komyun na kumawala sa pamumuno ng sentral na partido. === Meritokrasya at Kakistokrasya === Ang anarkismo ay hindi naniniwala sa konsepto ng meritokrasya, na dapat pamahalaan ng magagaling ang mga tao, dahil hindi rin pakasiguradong maibibigay nito ang pangakong pag-unlad at maaaring gamitin ang talino sa pagpapanatili sa kanilang pangaabuso sa posisyon at gamitin itong rason para pagtakpan ang korupsyon. Sinasabi na ang paglaganap ng meritokrasyang sistema ay nangyayari sa mga kapitalistang bansa, na siyang sanhi ng lubos na pagod at pagbaba ng tingin ng mag-aaral at trabahador sa kanyang sarili para lang makamit ang karangalan o kita. Minsan nagiging sanhi pa ng malawakang pagpapatiwakal. Sa kaakibat nitong sistema, ang kakistokrasya, ay minsan umuusbong ang realidad nito sa ating sistema na pamumunuan tayo ng mga pinuno na siyang nagpapanggap na magaling ngunit wala palang alam, o hindi marunong sa aspeto ng pamamahala. Minsan, hinahaluan ng iba't ibang klaseng pandurugas at pananamantala hanggang mabulok ang sistema sa pawang na kasinungalingan at ipagpatuloy ang bulok na sistemang ito sa pamamagitan ng pagmamana ng posisyon sa kamag-anak nila gamit ang panlilinlang na pati ang galing at talino nila ay namana o kaparehas din. === Minarkismo === Kahit na ang maliit na impluwensiya ng pamamahala ay tinututulan ng anarkismo sapagkat pinagdududahan nito ang pagkaepektibo nito upang makamit ang ninanais na anarkiya. Ngunit, maspinapaboran ito kaysa sa ibang klaseng pulitikang pananaw lalo na kung ito ay gumagamit ng mga konseptong anarkismo tulad ng Demokratikong Munisipalismo at Demokratikong Kumpederalismo na siyang gumagamit ng ilalim-paangat na pagoorganisa at desisyon. Isang halimbawa ay ang Zapatista ng Chiapas Mexico o kaya naman ang Rojava sa Syria. Ngunit, hindi sapat para sa mga anarkista na basta lamang magkaroon ng pamahalaan na konti ang impluwensiya o pangingielam sa lipunan dahil maaaring umusbong ang sentimyento na palakasin ang pamahalaan, o kaya naman ay magkaroon ng malawakang pagusbong ng panibagong mga abusado sa kapangyarihan na hindi saklaw sa miyembro ng pamahalaan tulad ng mga Mafia, Warlord, Kartel, Oligarko, at mga Gangster. == Tingnan din == * [[Komunismo]] * [[Mutualismo]] * [[Sosyalismo]] == Mga pananda == <references group="nb"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} == Mga talababa == {{Refbegin|30em|indent=yes}} * {{Cite book |last=Marshall |first=Peter |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |publisher=HarperCollins |date=1992 |isbn=978-0-0021-7855-6 |location=London}} * {{Cite encyclopedia |date=2009 |title=Anarchism |encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest |publisher=John Wiley & Sons |location=Oxford |last=Cohn |first=Jesse |editor-last=Ness |editor-first=Immanuel |language=en |pages=1–11 |doi=10.1002/9781405198073.wbierp0039 |isbn=978-1-4051-9807-3}} * {{Cite book |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |date=2018 |publisher=Palgrave Macmillan | language=en |isbn=978-3-3197-5619-6 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Arvidsson |first=Stefan |title=The Style and Mythology of Socialism: Socialist Idealism, 1871–1914 |publisher=Routledge |language=en |date=2017 |isbn=978-0-3673-4880-9 |edition=1st |location=London}} * {{Cite book |last=Otero |first=Carlos Peregrín |title=Noam Chomsky: Critical Assessments |publisher=Routledge |language=en |date=1994 |isbn=978-0-4150-1005-4 |volume=2–3 |location=London}} * {{Cite book |last=Guérin |first=Daniel |url=http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |title=Anarchism: From Theory to Practice |publisher=Monthly Review Press |date=1970 |isbn=978-0-8534-5128-0 |access-date=16 Pebrero 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200714125723/http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |archive-date=14 Hulyo 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Bates |first=David |title=Political Ideologies |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2017 |isbn=978-0-1987-2785-9 |editor-last=Wetherly |editor-first=Paul |chapter=Anarchism |access-date=28 Pebrero 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&pg=PA128 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111304/https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&pg=PA128 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |date=2015 |title=Black Panther Radical Factionalization and the Development of Black Anarchism |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-black-studies_2015-10_46_7/page/678 |journal=Journal of Black Studies|language=en |location=Thousand Oaks |publisher=SAGE Publishing |volume=46 |issue=7 |pages=678–703 |doi=10.1177/0021934715593053 |jstor=24572914 |s2cid=145663405}} * {{Cite book |last=Long |first=Roderick T. |url=https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |title=The Routledge Companion to Social and Political Philosophy |publisher=Routledge |date=2013 |isbn=978-0-4158-7456-4 |editor-last=Gaud |editor-first=Gerald F. |access-date=28 Pebrero 2019 |editor-last2=D'Agostino |editor-first2=Fred |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085833/https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |archive-date=9 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite web |date=2019 |title=Definition of Anarchism |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111728/https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |archive-date=18 Pebrero 2021 |access-date=28 Pebrero 2019 |website=Merriam-Webster |language=en |ref={{Sfnref|Merriam-Webster|2019}}}} * {{Cite book |last=Sylvan |first=Richard |title=A Companion to Contemporary Political Philosophy |date=2007 |publisher=Blackwell Publishing |isbn=978-1-4051-3653-2 |editor-last=Goodin |editor-first=Robert E. |edition=2 |series=Blackwell Companions to Philosophy |volume=5 |chapter=Anarchism |editor-last2=Pettit |editor-first2=Philip |editor-last3=Pogge |editor-first3=Thomas |language=en}} * {{Cite book |last=Joll |first=James |language=en |title=The Anarchists |publisher=Harvard University Press |date=1964 |oclc=65683373}} * {{Cite book |last=Carlson |first=Andrew R. |title=Anarchism in Germany; Vol. 1: The Early Movement |url=https://archive.org/details/anarchismingerma0001carl |language=en |publisher=Scarecrow Press |date=1972 |isbn=978-0-8108-0484-5 |location=Metuchen, New Jersey}} * {{Cite news |last=Kahn |first=Joseph |date=5 Agosto 2000 |title=Anarchism, the Creed That Won't Stay Dead; The Spread of World Capitalism Resurrects a Long-Dormant Movement |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2000/08/05/arts/anarchism-creed-that-won-t-stay-dead-spread-world-capitalism-resurrects-long.html |url-access=subscription |page=B9 |issn=0362-4331|language=en}} * {{Citation |last=Baker |first=Zoe |title=Means and Ends: The Revolutionary Practice of Anarchism in Europe and the United States |date=2023 |place=Edinburgh |publisher=AK Press |isbn=978-1-84935-498-1|language=en}} * {{Cite book |last=Nettlau |first=Max |language=en|title=A Short History of Anarchism |publisher=Freedom Press |date=1996 |isbn=978-0-9003-8489-9}} * {{Cite book |last=Ward |first=Colin |url=https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |title=Anarchism: A Very Short Introduction |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2004 |isbn=978-0-1928-0477-8 |location=Oxford |author-mask=2 |access-date=12 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304153805/https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |archive-date=4 Marso 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Goodway |first=David |language=en |title=Anarchist Seeds Beneath the Snow |publisher=Liverpool Press |date=2006 |isbn=978-1-8463-1025-6}} * {{Cite book |last=Skirda |first=Alexandre |title=Facing the Enemy: A History of Anarchist Organization From Proudhon to May 1968 |url=https://archive.org/details/facingenemyhisto0000skir |publisher=AK Press|language=en |date=2002 |isbn=978-1-9025-9319-7}} * {{Cite book |last=Fernández |first=Frank |title=Cuban Anarchism: The History of A Movement |publisher=Sharp Press |date=2009 |orig-date=2001|language=en}} * {{Cite book |last=Morris |first=Christopher W. |url=https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |title=An Essay on the Modern State |publisher=Cambridge University Press |date=2002 |isbn=978-0-5215-2407-0 |access-date=15 Setyembre 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115214335/https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |archive-date=15 Enero 2021 |url-status=live}} * {{Cite journal |last=Osgood |first=Herbert L. |date=Marso 1889 |title=Scientific Anarchism |journal=Political Science Quarterly|language=en |publisher=The Academy of Political Science |volume=4 |issue=1 |pages=1–36 |doi=10.2307/2139424 |jstor=2139424}} * {{Cite book |last=Newman |first=Michael |title=Socialism: A Very Short Introduction |url=https://archive.org/details/socialismverysho0000newm |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1928-0431-0 |language=en |location=Oxford}} * {{Cite book |last=Morris |first=Brian |title=Anthropology, Ecology, and Anarchism: A Brian Morris Reader |url=https://archive.org/details/anthropologyecol0000bria |publisher=PM Press|language=en |others=Marshall, Peter |date=2015 |isbn=978-1-6048-6093-1 |edition=illustrated |location=Oakland |author-mask=2}} * {{Cite book |last=Walter |first=Nicholas |title=About Anarchism |publisher=Freedom Press |date=2002 |isbn=978-0-9003-8490-5 |location=London|language=en}} * {{Cite book |last=Jennings |first=Jeremy |title=Contemporary Political Ideologies |publisher=Pinter |date=1993 |isbn=978-0-8618-7096-7 |editor-last=Eatwell |editor-first=Roger |location=London |pages=127–146 |chapter=Anarchism |editor-last2=Wright |editor-first2=Anthony|language=en}} * {{Cite book |last1=Gay |first1=Kathlyn |title=Encyclopedia of Political Anarchy |url=https://archive.org/details/encyclopediaofpo0000gayk |last2=Gay |first2=Martin |publisher=ABC-CLIO |date=1999 |isbn=978-0-8743-6982-3|language=en}} * {{Cite encyclopedia |date=2008 |title=Anarcho-capitalism |encyclopedia=The Encyclopedia of Libertarianism |publisher=SAGE; Cato Institute|language=en|url=https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&pg=PT51 |access-date=2 Setyembre 2020 |editor-last=Hamowy |editor-first=Ronald |pages=13–14 |doi=10.4135/9781412965811.n8 |isbn=978-1-4129-6580-4 |oclc=191924853 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111721/https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&pg=PT51 |archive-date=18 February 2021 |last1=Morris |first1=Andrew |url-status=live |url-access=subscription}} * {{Cite book |last=Johnson |first=Charles |title=Anarchism/Minarchism: Is a Government Part of a Free Country? |publisher=Ashgate Publishing|language=en |date=2008 |isbn=978-0-7546-6066-8 |editor-last=Long |editor-first=Roderick T. |pages=155–188 |chapter=Liberty, Equality, Solidarity Toward a Dialectical Anarchism |editor-last2=Machan |editor-first2=Tibor R.}} * {{Cite book |last=Franks |first=Benjamin |title=The Oxford Handbook of Political Ideologies |url=https://archive.org/details/oxfordhandbookof0000unse_k5b8 |date=Agosto 2013 |publisher=[[Oxford University Press]] |editor-last=Freeden |editor-first=Michael |pages=[https://archive.org/details/oxfordhandbookof0000unse_k5b8/page/385 385]–404 |chapter=Anarchism |doi=10.1093/oxfordhb/9780199585977.013.0001 |isbn=978-0-19-958597-7 |editor-last2=Stears |editor-first2=Marc|language=en}} * {{Cite book |last=McLaughlin |first=Paul |title=Anarchism and Authority: A Philosophical Introduction to Classical Anarchism |publisher=Ashgate|language=en |date=2007 |isbn=978-0-7546-6196-2 |location=Aldershot}} * {{Cite journal |last=Jun |first=Nathan |date=Setyembre 2009 |title=Anarchist Philosophy and Working Class Struggle: A Brief History and Commentary |url=https://philarchive.org/rec/JUNAPA-2 |journal=WorkingUSA |language=en |volume=12 |issue=3 |pages=505–519 |doi=10.1111/j.1743-4580.2009.00251.x |issn=1089-7011}} * {{Cite book |last1=McLean |first1=Iain |url=https://archive.org/details/oxfordconcisedic00iain |title=The Concise Oxford Dictionary of Politics |last2=McMillan |first2=Alistair |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2003 |isbn=978-0-1928-0276-7 |url-access=registration|language=en}} * {{Cite journal |last=Gabardi |first=Wayne |date=1986 |title=Anarchism. By David Miller. (London: J. M. Dent and Sons, 1984. pp. 216 [pagsur ng aklat]) |url=https://archive.org/details/sim_american-political-science-review_1986-03_80_1/page/300 |journal=American Political Science Review |volume=80 |issue=1 |pages=300–302 |doi=10.2307/1957102 |jstor=446800 |s2cid=151950709|language=en}} * {{Cite encyclopedia |date=2003 |title=Anarchism |encyclopedia=The Blackwell Dictionary of Modern Social Thought |publisher=Blackwell Publishing|language=en |location=Malden, Massachusetts |url=https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&pg=PA12 |access-date=15 Agosto 2020 |last=Ostergaard |first=Geoffrey |editor-last=Outhwaite |editor-first=William |edition=2nd |isbn=978-0-6312-2164-7 |oclc=49704935 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418004719/https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&pg=PA12 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last1=Harrison |first1=Kevin |url=https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |title=Understanding Political Ideas and Movements |last2=Boyd |first2=Tony |publisher=Manchester University Press |date=2003 |isbn=978-0-7190-6151-6 |access-date=7 Marso 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308074910/https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |archive-date=8 Marso 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Brooks |first=Frank H. |title=The Individualist Anarchists: An Anthology of Liberty (1881–1908) |publisher=Transaction Publishers |date=1994 |isbn=978-1-5600-0132-4|language=en}} * {{harvc |last=Backes |first=Uwe |c=Left-Wing Extremism: The Conceptual Dimension |in=Zúquete |year=2023a |pp=3–22|language=en}} * {{harvc |last=Krüusselmann |first=Katharina |last2=Weggemans |first2=Daan |c=Radicalization and Left-Wing Extremism |in=Zúquete |year=2023a |pp=55–68|language=en}} * {{Cite book |editor-last=Zúquete |editor-first=José Pedro |title=The Palgrave Handbook of Left-Wing Extremism |date=2023a |publisher=Palgrave Macmillan |volume=1 |isbn=978-3-031-30896-3|language=en}} * {{Cite book |last=Marshall |first=Peter | language=en |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |url=https://archive.org/details/Demanding_the_impossible_9781604862706 |publisher=PM Press |date=1993 |isbn=978-1-6048-6064-1 |location=Oakland, California |author-mask=2}} * {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |title=Anarchist Voices: An Oral History of Anarchism in America |url=https://archive.org/details/anarchistvoiceso0000avri |publisher=Princeton University Press |date=1996 |isbn=978-0-6910-4494-1|language=en}} * {{Cite journal |last1=Angelbeck |first1=Bill |last2=Grier |first2=Colin |date=2012 |title=Anarchism and the Archaeology of Anarchic Societies: Resistance to Centralization in the Coast Salish Region of the Pacific Northwest Coast |url=https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |url-status=live |journal=Current Anthropology |volume=53 |issue=5 |pages=547–587 |doi=10.1086/667621 |s2cid=142786065 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180721142558/https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |archive-date=21 Hulyo 2018 |access-date=24 Hunyo 2021 | language=en |s2cid-access=free |issn=0011-3204}} * {{Cite book |last=Egoumenides |first=Magda |url=https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |title=Philosophical Anarchism and Political Obligation |publisher=Bloomsbury Publishing|language=en |date=2014 |isbn=978-1-4411-2445-6 |location=New York |access-date=21 Pebrero 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111334/https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Klosko |first=George |url=https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |title=Political Obligations |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1995-5104-0 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124033632/https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |archive-date=24 Nobyembre 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Wilbur |first=Shawn |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Mutualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Miller |first=David |url=https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |title=The Blackwell Encyclopaedia of Political Thought |publisher=Wiley|language=en |date=1991 |isbn=978-0-6311-7944-3 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818145221/https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |archive-date=18 Agosto 2020 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Pierson |first=Christopher |url=https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&pg=PA187 |title=Just Property: Enlightenment, Revolution, and History |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2013 |isbn=978-0-1996-7329-2 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210316125550/https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&pg=PA187 |archive-date=16 Marso 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Morris |first=Brian |url=https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |title=Bakunin: The Philosophy of Freedom |publisher=Black Rose Books |date=1993 |isbn=978-1-8954-3166-7 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225175003/https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |archive-date=25 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Shannon |first=Deric |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=91–106 |chapter=Anti-Capitalism and Libertarian Political Economy |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Heywood |first=Andrew |language=en|url=https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&pg=PA146 |title=Political Ideologies: An Introduction |publisher=Macmillan International Higher Education |date=2017 |isbn=978-1-1376-0604-4 |edition=6 |access-date=13 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111410/https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&pg=PA146 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Bakunin |first=Mikhail |title=Statism and Anarchy |url=https://archive.org/details/statismanarchy0000baku |publisher=Cambridge University Press |date=1990 |isbn=978-0-5213-6182-8 |editor-last=Shatz |editor-first=Marshall |series=Cambridge Texts in the History of Political Thought |location=Cambridge, England |translator-last=Shatz |translator-first=Marshall |doi=10.1017/CBO9781139168083 |lccn=89077393 |oclc=20826465|language=en |orig-date=1873}} * {{Cite book |last=Mayne |first=Alan James |url=https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&pg=PA131 |title=From Politics Past to Politics Future: An Integrated Analysis of Current and Emergent Paradigms |publisher=Greenwood Publishing Group |date=1999 |isbn=978-0-2759-6151-0 |access-date=20 Setyembre 2010|language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418013303/https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&pg=PA131 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Turcato |first=Davide |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Anarchist Communism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=Anarchism: a Documentary History of Libertarian Ideas: from Anarchy to Anarchism |url=https://archive.org/details/anarchismdocumen0000unse |publisher=Black Rose Books |date=2005 |isbn=978-1-5516-4250-5 |location=Montréal|language=en}} * {{Cite book |last=Pernicone |first=Nunzio |url=https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |title=Italian Anarchism, 1864–1892 |publisher=Princeton University Press |date=2009 |isbn=978-0-6916-3268-1 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200819161516/https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |archive-date=19 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite journal |last=Levy |first=Carl |date=8 Mayo 2011 |title=Social Histories of Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |volume=4 |issue=2 |pages=1–44 |doi=10.1353/jsr.2010.0003 |issn=1930-1197 |s2cid=144317650|language=en}} * {{Cite book |last=Van der Walt |first=Lucien |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |pages=249–264 |chapter=Syndicalism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Ryley |first=Peter |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=225–236 |chapter=Individualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite news |last=Imrie |first=Doug |date=1994 |title=The Illegalists |url=http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908072801/http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-date=8 Setyembre 2015 |access-date=9 Disyembre 2010 |work=Anarchy: A Journal of Desire Armed |language=en}} * {{Cite book |last=Parry |first=Richard |url=https://archive.org/details/bonnotgang0000parr |title=The Bonnot Gang |publisher=Rebel Press |date=1987 |isbn=978-0-9460-6104-4 |url-access=registration|language=en}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |author-mask=2 |date=2018 |title=Contemporary Anarchist and Anarchistic Movements |journal=Sociology Compass |publisher=Wiley |volume=12 |issue=6 |article-number=e12582 |doi=10.1111/soc4.12582 |issn=1751-9020|language=en}} * {{Cite web |last=Coutinho |first=Steve |date=3 Marso 2016 |title=Zhuangzi |url=http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303175106/http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=5 Marso 2019 |publisher=Internet Encyclopedia of Philosophy |language=en}} * {{Cite journal |last=Crone |first=Patricia |date=2000 |title=Ninth-Century Muslim Anarchists |url=https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |journal=Past & Present |issue=167 |pages=3–28 |doi=10.1093/past/167.1.3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200828210845/https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |archive-date=28 Agosto 2020 |access-date=3 Enero 2022|language=en}} * {{Cite book |last=Dodson |first=Edward |title=The Discovery of First Principles |publisher=Authorhouse |date=2002 |isbn=978-0-5952-4912-1 |volume=2|language=en}} * {{Cite book |last=Thomas |first=Paul |language=en |title=Karl Marx and the Anarchists |publisher=Routledge & Kegan Paul |date=1985 |isbn=978-0-7102-0685-5 |location=London}} * {{Cite book |url=https://archive.org/details/historyofterrori00grar |title=The History of Terrorism: From Antiquity to Al-Quaeda |publisher=University of California Press|language=en |date=2007 |isbn=978-0-5202-4709-3 |editor-last=Chaliand |editor-first=Gerard |location=Berkeley; Los Angeles; London |oclc=634891265 |editor-last2=Blin |editor-first2=Arnaud |url-access=registration}} * {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=325–342 |chapter=Anarchism and the First International |author-mask=2 |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{Cite journal |last=Anderson |first=Benedict |date=2004 |title=In the World-Shadow of Bismarck and Nobel |url=http://newleftreview.org/II/28/benedict-anderson-in-the-world-shadow-of-bismarck-and-nobel |journal=New Left Review|language=en |volume=2 |issue=28 |pages=85–129 |article-number=2519 |doi=10.64590/q8k |archive-url=https://web.archive.org/web/20151219130121/http://newleftreview.org/II/28/benedict-anderson-in-the-world-shadow-of-bismarck-and-nobel |archive-date=19 Disyembre 2015 |access-date=7 Enero 2016 |url-access=subscription}} * {{Cite journal |last1=Lutz |first1=James M. |last2=Ulmschneider |first2=Georgia Wralstad |date=2019 |title=Civil Liberties, National Security and U.S. Courts in Times of Terrorism |journal=Perspectives on Terrorism |volume=13 |issue=6 |pages=43–57 |jstor=26853740|language=en}} * {{Cite book |last=Bantman |first=Constance |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=371–388 |chapter=The Era of Propaganda by the Deed |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=m7BhDwAAQBAJ&pg=PA372}} * {{Cite book |last=Moya |first=Jose C. |title=In Defiance of Boundaries: Anarchism in Latin American History |publisher=University Press of Florida |others=Kirwin R. Shaffer |date=2015 |isbn=978-0-8130-5138-3 |editor-last=Laforcade |editor-first=Geoffroy de |chapter=Transference, culture, and critique The Circulation of Anarchist Ideas and Practices |access-date=6 Marso 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=ikt6AQAACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085903/https://books.google.com/books?id=ikt6AQAACAAJ |archive-date=9 Agosto 2020|language=en |url-status=live}} * {{Cite book |last=Laursen |first=Ole Birk |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=149–168 |chapter=Anti-Imperialism |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Nomad |first=Max |title=Revolutionary Internationals 1864–1943 |publisher=Stanford University Press|language=en |date=1966 |isbn=978-0-8047-0293-5 |editor-last=Drachkovitch |editor-first=Milorad M. |page=88 |chapter=The Anarchist Tradition}} * {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |language=en |publisher=AK Press |date=2006 |isbn=978-1-9048-5948-2 |location=Stirling |author-mask=2|title=The Russian Anarchists|url=https://archive.org/details/bwb_KT-771-669 }} * {{Cite book |last=Bolloten |first=Burnett |language=en |title=The Spanish Civil War: Revolution and Counterrevolution |url=https://archive.org/details/spanishcivilwarr0000boll_z8t8 |publisher=University of North Carolina Press |date=1984 |isbn=978-0-8078-1906-7}} * {{Cite journal |last=Harmon |first=Christopher C. |date=2011 |title=How Terrorist Groups End: Studies of the Twentieth Century |journal=Connections|language=en |volume=10 |issue=2 |pages=51–104 |jstor=26310649}} * {{Cite book |last=Rupert |first=Mark |url=https://archive.org/details/globalizationint00rupe |title=Globalization and International Political Economy |publisher=Rowman & Littlefield Publishers|language=en |date=2006 |isbn=978-0-7425-2943-4 |location=Lanham}} * {{Cite book |last=Evren |first=Süreyyya |language=en |title=Post-Anarchism: A Reader |url=https://archive.org/details/postanarchismrea0000unse |publisher=Pluto Press |date=2011 |isbn=978-0-7453-3086-0 |editor-last=Rousselle |editor-first=Duane |pages=[https://archive.org/details/postanarchismrea0000unse/page/1 1]–19 |chapter=How New Anarchism Changed the World (of Opposition) after Seattle and Gave Birth to Post-Anarchism |editor-last2=Evren |editor-first2=Süreyyya }} * {{Cite book |last=Honeywell |first=C. |url=https://books.google.com/books?id=qzKOzQEACAAJ |title=Anarchism |publisher=Wiley |date=2021 |isbn=978-1-5095-2390-0 |series=Key Concepts in Political Theory |access-date=13 Agosto 2022|language=em}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Leonard |author-mask=2 |date=2010 |title=Hakim Bey and Ontological Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |location=East Lansing |publisher=Michigan State University Press|language=en |volume=4 |issue=2 |pages=109–137 |doi=10.1353/jsr.2010.0009 |jstor=41887660 |s2cid=143304524}} * {{Cite book |last=Ramnath |first=Maia |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Non-Western Anarchisms and Postcolonialism |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{cite book|last=Pernicone|first=Nunzio|year=1993|title=Italian Anarchism, 1864–1892|publisher=Princeton University Press|isbn=0691056927|lccn=92-46661}} * {{Cite book|last=Pengam|first=Alain|chapter=Anarcho-Communism|editor-last1=Ribel|editor-first1=Maximilien|editor-last2=Crump|editor-first2=John|year=1987|title=Non-Market Socialism in the Nineteenth and Twentieth Centuries|publisher=Palgrave Macmillan|chapter-url=https://books.google.com/books?id=dqmvCwAAQBAJ&q=anarcho-communism+stateless+communism&pg=PA60|pages=60–82|doi=10.1007/978-1-349-18775-1_4|isbn=978-1349187751|language=en}} * {{cite encyclopedia |editor1-last=Ball |editor1-first=Terence |editor2-last=Dagger |editor2-first=Richard |date=2019 |orig-date=1999 |url=https://www.britannica.com/topic/communism |title=Communism |edition=revised |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=10 Hunyo 2020|language=en }} * {{cite book |last=Steele |first=David |title=From Marx to Mises: Post-Capitalist Society and the Challenge of Economic Calculation |publisher=Open Court Publishing Company|language=en |year=1992 |isbn=978-0-87548-449-5}} * {{cite book|chapter=Anarchism and Markets|last=Carson|first=Kevin|year=2018|location=Leiden|publisher=Brill|editor-first=Nathan|editor-last=Jun|title=Brill's Companion to Anarchism and Philosophy|isbn=978-90-04-35689-4|pages=81–119|doi=10.1163/9789004356894_005|url=https://brill.com/view/title/35861|language=en}} * {{cite book|last=Alexander|first=Robert|title=The Anarchists in the Spanish Civil War|isbn=1-85756-400-6|location=[[Londres]]|publisher=Janus|year=1999|oclc=43717219|url=https://libcom.org/history/anarchists-spanish-civil-war-robert-alexander|language=en}} * {{cite book|last=Graham|first=Helen|language=en|year=2002|title=The Spanish Republic at War, 1936–1939|location=[[Cambridge]]|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=0-521-45932-X|oclc=464890766}} * {{cite book|first=Abel|last=Paz|title=Durruti in the Spanish Revolution|url=https://www.akpress.org/durrutiinthespanishrevolution.html|year=2006|orig-year=1996|translator-first=Chuck|translator-last=Morse|language=en|location=[[Edinburgh]]|publisher=AK Press|isbn=1-904859-50-X|lccn=2006920974|oclc=482919277}} {{Refend}} [[Kategorya:Mga ideolohiyang pampolitika]] [[Kategorya:Anarkismo|*]] [[Kategorya:Mga ideolohiyang pang-ekonomiya]] mgx1oe6yw3szbusp018g9nvxeb5sezu 2218549 2218548 2026-08-02T01:34:56Z Jojit fb 38 /* Teokrasya */ 2218549 wikitext text/x-wiki {{About|pilosopiyang pampolitika|ang katayuan ng isang lipunang walang awtoridad|Anarkiya}} [[Talaksan:Black_flag_waving.svg|frame|Itim na watawat ng anarkismo]] Ang '''anarkismo''' ay isang [[Pilosopiyang pampolitika|pilosopiyang pampulitika]] at kilusan na naglalayong buwagin ang lahat ng mga institusyong nagpapatuloy ng [[Awtoritarismo|awtoridad]], pamimilit, o herarkiya, na pangunahing tinututukan ang [[estado]] at [[kapitalismo]]. Isinusulong ng anarkismo ang pagpapalit sa estado ng mga lipunang walang estado at mga kusang-loob na malalayang samahan. Inilalarawan ang anarkismo bilang bahagi ng libertaryong sangay ng kilusang [[Sosyalismo|sosyalista]] (libertaryong sosyalismo).{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}}{{Refn|Sa aklat na ''In Anarchism: From Theory to Practice'' (1970),{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} inilarawan ng historyador na anarkista na si Daniel Guérin ang anarkismo bilang kasingkahulugan ng libertaryang sosyalismo. Isinulat niya na ang anarkismo ay "talagang kasingkahulugan ng sosyalismo. Ang isang anarkista ay pangunahing isang sosyalista na ang layunin ay wakasan ang pagsasamantala ng tao sa kapwa tao. Ang anarkismo ay isa lamang sa mga daloy ng kaisipang sosyalista—ang daloy na ang pangunahing katangian ay ang pagpapahalaga sa kalayaan at ang agarang hangaring buwagin ang estado."{{Sfn|Arvidsson|2017}} Sa kaniyang maraming akda tungkol sa anarkismo, inilalarawan naman ng historyador na si Noam Chomsky ang anarkismo, kasama ng libertaryang Marxismo, bilang libertaryang sangay ng sosyalismo.{{Sfn|Otero|1994|p=617}}|group=nb|name=nb1}} Bagaman matatagpuan ang mga bakas ng mga ideyang anarkista sa buong kasaysayan, umusbong ang makabagong anarkismo noong [[Panahon ng Kaliwanagan]]. Sa huling kalahati ng [[Ika-19 na dantaon|ika-19 na]] [[Ika-19 na dantaon|dantaon]] at sa mga unang dekada ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], umunlad ang kilusang anarkista sa maraming bahagi ng daigdig at nagkaroon ng mahalagang papel sa pakikibaka ng mga [[manggagawa]] para sa kanilang paglaya. Sa panahong ito, nabuo ang iba't ibang paaralan ng kaisipang anarkista. Nakibahagi ang mga anarkista sa ilang mga rebolusyon, lalo na sa [[Komuna ng Paris]], [[Digmaang Sibil sa Rusya]], at [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], na ang pagwawakas ay nagmarka rin sa pagtatapos ng klasikal na panahon ng anarkismo. Sa mga huling dekada ng ika-20 dantaon at pagpasok ng ika-21 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista at lumawak ang katanyagan at impluwensiya nito sa loob ng mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa digmaan, at laban sa globalisasyon. Gumagamit ang mga anarkista ng iba't ibang pamamaraan upang isulong ang pagbabagong panlipunan, na karaniwang inuuri bilang [[rebolusyonaryo]] o ebolusyonaryo, bagaman madalas na nagsasapawan ang dalawa at naipapakita sa sari-saring taktika. Karaniwang pinapaboran ng mga ebolusyonaryong pamamaraan ang unti-unti at madalas ay di-marahas na pagbabago, samantalang layunin ng mga rebolusyonaryong pamamaraan na wasakin ang mga mapaniil na estado at institusyon. Maraming aspekto ng kabihasnang pantao ang naimpluwensiyahan ng teorya, kritika, at praktika ng anarkismo. == Etimolohiya, terminolohiya, at kahulugan == [[File:Proudhon_jeune.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Proudhon_jeune.jpg|thumb|Si Pierre-Joseph Proudhon ang unang pilosopong pampolitika na tinawag ang sarili bilang anarkista{{Sfn|Kahn|2000}}<ref name="Merriman2">Merriman, John M. (2009). ''How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror''. New Haven: Yale University Press. p. 42. {{ISBN|9780300217933}}.</ref><ref name="Leier2">Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}.</ref>]] Ang etimolohikal na pinagmulan ng salitang anarkismo ay mula sa Sinaunang [[Wikang Griyego|Griyegong]] ''anarkhia'' (ἀναρχία), na nangangahulugang "walang pinuno" o "walang namumuno". Binubuo ito ng unlaping ''an-'' ("walang") at ng salitang ''arkhos'' ("pinuno" o "tagapamahala"). Ang hulaping ''-ismo'' ay tumutukoy sa isang ideolohikal na kilusan o kaisipan na nagtataguyod ng anarkiya.{{Sfnm|1a1=Bates|1y=2017|1p=128|2a1=Long|2y=2013|2p=217}} Lumitaw ang salitang ''anarchisme'' sa [[wikang Ingles]] noong 1642 at ang ''anarchy'' naman noong 1539; sa mga unang paggamit nito sa Ingles, binibigyang-diin nito ang kahulugan ng kaguluhan o kawalan ng kaayusan.{{Sfnm|1a1=Merriam-Webster|1y=2019|1loc="Anarchism"|2a1=''Oxford English Dictionary''|2y=2005|2loc="Anarchism"|3a1=Sylvan|3y=2007|3p=260}} Sa panahon ng [[Rebolusyong Pranses]], iba't ibang pangkat ang tumawag sa kanilang mga kalaban bilang mga ''anarkista'', bagaman kakaunti sa mga tinawag na ganoon ang may mga pananaw na kahalintulad ng mga sumunod na anarkista. Maraming rebolusyonaryo noong ika-19 na dantaon, gaya nina William Godwin (1756–1836) at Wilhelm Weitling (1808–1871), ang nag-ambag sa mga doktrinang anarkista ng susunod na salinlahi, subalit hindi nila ginamit ang mga katawagang ''anarkista'' o ''anarkismo'' upang ilarawan ang kanilang sarili o ang kanilang mga paniniwala.{{Sfn|Joll|1964|pp=27–37}}{{Sfn|Carlson|1972|pp=22–23}} Ang unang pilosopong pampolitika na tumawag sa kaniyang sarili bilang isang anarkista (Pranses: ''anarchiste'') at nagbigay sa salitang ito ng positibong kahulugan ay si Pierre-Joseph Proudhon (1809–1865).{{Sfn|Kahn|2000}}<ref name="Merriman2" /><ref name="Leier">Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}. (sa Ingles)</ref> Ayon sa ilang historyador, umusbong ang kilusang anarkista sa pagitan ng panahon ni Proudhon at ng Kongresong Saint-Imier noong 1872, bagaman may magkakaibang pananaw ang mga historyador hinggil dito.{{Sfn|Baker|2023|p=40-43}} Mula noong [[dekada 1890]], at nagsimula sa [[Pransiya]],{{Sfn|Nettlau|1996|p=162}} ang salitang ''libertaryanismo'' ay madalas gamitin bilang kasingkahulugan ng anarkismo;{{Sfn|Guérin|1970|loc="The Basic Ideas of Anarchism"}} hanggang sa kasalukuyan, karaniwan pa rin ang ganitong paggamit sa labas ng [[Estados Unidos]].{{Sfnm|1a1=Ward|1y=2004|1p=62|2a1=Goodway|2y=2006|2p=4|3a1=Skirda|3y=2002|3p=183|4a1=Fernández|4y=2009|4p=9}} Gayunman, sa ilang gamit, ang libertaryanismo ay tumutukoy lamang sa [[Indibidwalismo|indibiduwalistang]] pilosopiya ng [[malayang pamilihan]], at ang anarkismo ng malayang merkado ay mas tiyak na tinatawag na libertaryang anarkismo.{{Sfn|Morris|2002|p=61}} Bagaman ang katawagang libertaryanismo ay matagal nang halos kasingkahulugan ng anarkismo,{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6}} ang kahulugan nito ay naging mas malabo sa paglipas ng panahon dahil sa pag-angkin dito ng iba't ibang pangkat na may magkakaibang [[ideolohiya]],{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} kabilang ang Bagong Kaliwa at ang mga tagapagtaguyod ng libertaryang Marxismo, na hindi inuugnay ang kanilang sarili sa mga awtoritaryang sosyalista o sa isang partidong banguwardismo, gayundin ang mga radikal na [[Liberalismo|liberal]] sa usaping pangkultura na pangunahing nakatuon sa mga [[kalayaang sibil]].{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Dahil dito, may ilang anarkista ang mas pinipiling gamitin ang katawagang libertaryang sosyalismo{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}} upang maiwasan ang mga negatibong kahulugang ikinakabit sa salitang ''anarkismo'' at upang bigyang-diin ang kaugnayan nito sa sosyalismo.{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Sa pangkalahatan, ginagamit ang anarkismo upang tukuyin ang kontra-awtoritaryang sangay ng kilusang sosyalista.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=104}}{{Refn|group=nb|name=nb1}} Karaniwan itong inihahambing sa mga anyo ng sosyalismo na nakasentro sa estado o ipinapataw mula sa itaas.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Karaniwang binibigyang-diin ng mga iskolar ng anarkismo ang sosyalistang katangian ng anarkismo{{Sfn|Newman|2005|p=15}} at tinutuligsa ang mga pagtatangkang paghiwalayin ang dalawa bilang magkasalungat na ideolohiya.{{Sfn|Morris|2015|p=64}} May ilang iskolar ding naglalarawan sa anarkismo bilang may maraming impluwensiya mula sa liberalismo,{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} at bilang kapuwa liberal at sosyalista, bagaman higit na sosyalista.{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Samantala, maraming iskolar ang tumatangging ituring na isang anyo ng anarkismo ang anarko-kapitalismo, sapagkat para sa kanila ay hindi nito wastong nauunawaan ang mga pangunahing simulain ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}}{{Refn|Ayon kay Herbert L. Osgood, ang anarkismo ang "pinakasukdulang kabaligtaran" ng awtoritaryang komunismo at sosyalismong nakasentro sa estado.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Ayon naman kay Peter Marshall, "sa pangkalahatan, mas malapit ang anarkismo sa sosyalismo kaysa sa liberalismo. ... Malaking bahagi ng anarkismo ay kabilang sa kampo ng sosyalismo, bagaman mayroon din itong ilang impluwensiya mula sa liberalismo. Hindi ito maaaring ipailalim lamang sa sosyalismo, at mas mainam itong ituring bilang isang hiwalay at natatanging doktrina."{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Ayon kay Jeremy Jennings, "mahirap hindi mapagpasyahan na ang mga ideyang ito"—na tumutukoy sa anarko-kapitalismo—"ay tinatawag lamang na anarkista dahil sa maling pag-unawa sa kung ano ang anarkismo." Dagdag pa niya, "ang anarkismo ay hindi nagtataguyod ng lubos na walang hadlang na kalayaan ng indibidwal (na tila pinaniniwalaan ng mga 'anarko-kapitalista'); sa halip, gaya ng nakita na natin, itinataguyod nito ang pagpapalawak ng [[indibidwalidad]] at ng pamayanan."{{Sfn|Morris|2015|p=64}} Isinulat naman ni Nicolas Walter na "ang anarkismo ay nagmula kapuwa sa liberalismo at sosyalismo, sa kasaysayan man at sa ideolohiya. ... Sa isang diwa, nananatiling mga liberal at mga sosyalista ang mga anarkista, at tuwing itinatakwil nila ang mabubuting elemento ng alinman sa dalawa, ipinagkakanulo nila ang mismong anarkismo. ... Kami ay mga liberal, subalit higit pa rito; kami rin ay mga sosyalista, subalit higit pa rito."{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Isinama naman ni Michael Newman ang anarkismo bilang isa sa maraming tradisyon ng sosyalismo, lalo na ang tradisyong higit na nakahanay sa sosyalismo na sinusundan nina Pierre-Joseph Proudhon at Mikhail Bakunin.{{Sfn|Newman|2005|p=15}} Samantala, iginiit ni Brian Morris na "nakalilinlang kapuwa sa konsepto at sa kasaysayan" ang paglikha ng isang mahigpit na paghahati sa pagitan ng sosyalismo at anarkismo.|group=nb}} Bagaman ang pagtutol sa estado ay pangunahing bahagi ng kaisipang anarkista, hindi madaling bigyan ng iisang depinisyon ang anarkismo, sapagkat malawak ang talakayan ng mga iskolar at mga anarkista tungkol dito, at bahagyang magkakaiba ang pag-unawa rito ng iba't ibang tradisyon ng anarkismo.{{Sfn|Long|2013|p=217}}{{Refn|Isang karaniwang depinisyong tinatanggap ng mga anarkista ay ang anarkismo ay isang kalipunan ng mga pilosopiyang pampolitika na tumututol sa awtoridad at hirarkikong organisasyon, kabilang ang [[kapitalismo]], [[nasyonalismo]], ang [[estado]], at lahat ng kaugnay na institusyon, sa pamamalakad ng lahat ng [[ugnayang pantao]], pabor sa isang lipunang nakabatay sa [[desentralisasyon]], [[kalayaan]], at kusang-loob na samahan. Gayunman, binibigyang-diin ng mga iskolar na ang depinisyong ito ay may kaparehong mga kakulangan ng depinisyong nakabatay sa kontra-awtoritaryanismo (isang ''[[a posteriori]]'' na kongklusyon), kontra-etatismo o kontra-estado (sapagkat higit pa rito ang anarkismo),{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1p=166|2a1=Jun|2y=2009|2p=507|3a1=Franks|3y=2013|3pp=386–388}} at etimolohiya (ang simpleng pagwawaksi sa mga namumuno).{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1pp=25–29|2a1=Long|2y=2013|2pp=217}}|group=nb}} Kabilang sa mahahalagang sangkap ng depinisyon nito ang hangarin para sa isang [[Lipunan|lipunang]] walang pamimilit, ang pagtanggi sa aparatong pang-estado, ang paniniwalang likas na kayang mamuhay o umunlad ng tao sa isang lipunang walang pamimilit, at ang mungkahi kung paano maisasakatuparan ang mithiin ng anarkiya.{{Sfn|McLaughlin|2007|pp=25–26}} == Simbolismo == {{multiple image | total_width = 320 | image1 = Anarchy-symbol.svg | caption1 = Simbolong bilog na A | image2 = Circle-A red.svg | caption2 = Naka-istilong Bilog na A na punk | align = right | header = Ang bilog na A (''circle-A'') ay isang sagisag ng anarkismo na kumakatawan sa mga pangunahing simulain nito, kabilang ang kalayaan ng indibidwal at pagtutol sa awtoritaryanismo.<ref>{{Cite web |title=Understanding The Meaning Behind The Anarchist Symbol: Breaking Down The Unconventional Ideals {{!}} ShunSpirit |url=https://shunspirit.com/article/anarchist-symbol-meaning |access-date=12 Disyembre 2025|language=en |website=shunspirit.com}}</ref> }} Mula pa noong ika-19 na dantaon, gumagamit na ang mga anarkista ng ilang sagisag para sa kanilang adhikain, kabilang ang pinakatanyag na bilog na A (''circle-A''), ang itim na watawat, at ang itim na [[pusa]].<ref name="Baillargeon">{{cite book |last1=Baillargeon |first1=Normand |url=https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&q=%22circle+A%22 |title=Order Without Power: An Introduction to Anarchism: History and Current Challenges |date=2013 |publisher=Seven Stories Press |isbn=978-1-60980-472-5 |location=New York |language=en |translator=Mary Foster |access-date=Oktubre 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210922142448/https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&q=%22circle+A%22 |archive-date=Setyembre 22, 2021 |url-status=live |orig-year=2008}}</ref><ref name="An Anarchist FAQ">{{cite book |title=An Anarchist FAQ |publisher=AK Press |year=2008 |isbn=978-1-902593-90-6 |editor-last=Mckay |editor-first=Iain |location=Edinburgh |language=en |chapter=Appendix – The Symbols of Anarchy |oclc=182529204 |chapter-url=https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20201005101602/https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-date=Oktubre 5, 2020}}</ref> Karaniwan din ang mga [[watawat]] na hinati sa dalawang kulay, na kadalasang nakabatay sa itim na watawat, gaya ng pula at itim at itim at lila, na kumakatawan sa anarko-sindikalismo at anarka-[[peminismo]], ayon sa pagkakasunod. Mula noong ikalawang kalahati ng ika-20 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista sa paggamit ng mga bagong sagisag na mas madaling iguhit at mas madaling makilala, na ang pinakatanyag ay ang bilog na A. Mula sa pagsisimula ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], naging higit na laganap ang mga sagisag pangkultura ng anarkismo sa [[kulturang popular]], kasabay ng pag-usbong ng kilusang kontra-[[globalisasyon]] at ng subkulturang [[punk]].<ref name="revival">{{cite journal |last=Williams |first=Leonard |date=Setyembre 2007 |title=Anarchism Revived |journal=New Political Science |volume=29 |issue=3 |pages=297–312 |doi=10.1080/07393140701510160 |s2cid=220354272|language=en}}</ref><ref name="Gordon">{{cite journal |last=Gordon |first=Uri |date=Pebrero 2007 |title=Anarchism reloaded |journal=Journal of Political Ideologies |volume=12 |issue=1 |pages=29–48 |doi=10.1080/13569310601095598 |s2cid=216089196|language=en}}</ref> == Mga paaralan ng kaisipan == Karaniwang hinahati ang mga paaralan ng kaisipan sa anarkismo sa dalawang pangunahing makasaysayang tradisyon: ang panlipunang anarkismo at ang indibiduwalistang anarkismo, dahil sa kanilang magkakaibang pinagmulan, pagpapahalaga, at pag-unlad.{{Sfnm|1a1=McLean|1a2=McMillan|1y=2003|1loc="Anarchism"|2a1=Ostergaard|2y=2003|2p=14|2loc="Anarchism"}} Binibigyang-diin ng indibiduwalistang tradisyon ang negatibong kalayaan sa pamamagitan ng pagtutol sa mga paghihigpit sa malayang indibiduwal, samantalang binibigyang-diin ng panlipunang tradisyon ang positibong [[kalayaan]] sa layuning ganap na mapaunlad ang malayang kakayahan ng lipunan sa pamamagitan ng pagkakapantay-pantay at panlipunang pagmamay-ari.{{Sfn|Harrison|Boyd|2003|p=251}} Sa kronolohikal na pananaw, maaaring hatiin ang anarkismo sa mga klasikong tradisyon noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at sa mga pos-klasikong tradisyon—gaya ng anarka-peminismo, berdeng anarkismo, at pos-anarkismo—na umusbong pagkatapos nito.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=9}} Ang pagbibigay-diin ng anarkismo sa pagtutol sa [[kapitalismo]], pagkakapantay-pantay, at pagpapalawak ng [[pamayanan]] at indibiduwalidad ang nagtatangi rito mula sa anarko-kapitalismo at iba pang uri ng ekonomikong libertaryanismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}} Karamihan sa mga pananaw nito sa [[ekonomiya]] at pilosopiyang legal ay nagpapakita ng mga kontra-awtoritaryo, kontra-estado, libertariyo, at radikal na pagpapakahulugan sa makakaliwa at sosyalistang pulitika,{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} kabilang ang [[kolektibismo]], [[komunismo]], [[Indibidwalismo|indibiduwalismo]], [[Mutualismo|mutuwalismo]], at sindikalismo, bukod sa iba pang mga teoryang pang-ekonomiya ng libertaryang [[sosyalismo]].{{Sfn|Guérin|1970|p=35|loc="Critique of authoritarian socialism"}} Karaniwang inilalagay ang anarkismo sa pinakakaliwang bahagi ng espektrong pampolitika, bagaman marami ang tumututol sa awtoridad ng estado batay sa mga simulain ng kanan, gaya ng mga anarko-kapitalista.{{Sfnm|1a1=Brooks|1y=1994|1p=[https://books.google.com/books?id=gHyUj9HFYBIC&pg=PP15 xi]|1ps=, "Usually considered to be an extreme left-wing ideology".}}<ref name=":1">{{Cite journal |last=Jungkunz |first=Sebastian |date=2019-01-02 |title=Towards a Measurement of Extreme Left-Wing Attitudes |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09644008.2018.1484906 |journal=German Politics |language=en |volume=28 |issue=1 |pages=101–122 |doi=10.1080/09644008.2018.1484906 |issn=0964-4008 |url-access=subscription |s2cid=158624439}}</ref>{{Sfn|Backes|2023a|p=12}}{{Sfn|Krüusselmann|Weggemans|2023a|p=58}} Dahil walang iisang nakapirming kalipunan ng doktrina o natatanging pandaigdigang pananaw ang anarkismo,{{Sfn|Marshall|1993|pp=14–17}} umiral ang maraming uri at tradisyon nito, at malaki ang pagkakaiba-iba ng mga anyo ng anarkiya.{{Sfn|Sylvan|2007|p=262}} Bilang tugon sa sektaryanismo sa loob ng kilusang anarkista, lumitaw ang anarkismo nang walang [[pang-uri]], isang panawagan para sa pagpaparaya at pagkakaisa ng mga anarkista na unang isinulong ni Fernando Tarrida del Mármol noong 1889 bilang tugon sa matitinding pagtatalo hinggil sa teoryang anarkista noong panahong iyon.{{Sfn|Avrich|1996|p=6}} Sa kabila ng kanilang pagkakahiwalay, ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo ay hindi itinuturing na magkakahiwalay na mga entidad kundi mga tendensiya na nagsasalubong at nag-uugnayan sa isa't isa sa pamamagitan ng magkakaparehong simulain, gaya ng awtonomiya, mutuwal na pagtutulungan, pagtutol sa awtoridad, at [[desentralisasyon]].{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=1–6|2a1=Angelbeck|2a2=Grier|2y=2012|2p=551}} Higit pa sa mga partikular na paksyon ng mga kilusang pampolitika ng anarkismo na bumubuo sa anarkismong pampolitika, mayroon ding anarkismong pampilosopiya, na nagsasabing ang estado ay walang moral na pagiging lehitimo, nang hindi kinakailangang tanggapin ang pangangailangan ng isang rebolusyon upang ito ay maalis.{{Sfn|Egoumenides|2014|p=2}} Bilang isang sangay, lalo na ng indibiduwalistang anarkismo,{{Sfnm|1a1=Ostergaard|1y=2003|1p=12|2a1=Gabardi|2y=1986|2pp=300–302}} maaaring tanggapin ng anarkismo pampilosopiya ang pag-iral ng isang pinakamaliit na estado, subalit iginiit nito na walang [[Moralidad|moral]] na tungkulin ang mga [[mamamayan]] na sundin ang pamahalaan kapag ito ay sumasalungat sa awtonomiya ng indibiduwal.{{Sfn|Klosko|2005|p=4}} Maging ang magkakaibang pilosopikal na tradisyon tulad ng Obhetibismo at Kantiyanismo ay nagbigay ng mga argumentong ginamit upang ipagtanggol ang anarkismo pampilosopiya, kabilang ang pagtatanggol ni Robert Paul Wolff sa anarkismo laban sa mga pormal na paraan ng pagbibigay-katwiran sa pagiging lehitimo ng estado.<ref name="sa">{{cite journal |last=Martin |first=Thomas |date=2000 |title=Book Review: In Defense of Anarchism |url=http://library.nothingness.org/articles/SA/en/display/348 |journal=Social Anarchism |issue=27 |access-date=19 Hunyo 2008|language=en}}</ref> Binibigyang-pansin din ng anarkismo ang mga argumentong moral sapagkat may mahalagang papel ang [[etika]] sa pilosopiyang anarkista. Mayroon ding ilang anarkista na yumakap sa paniniwala sa [[Nihilismo|nihilismong]] pampolitika.{{Sfn|Walter|2002|p=52}} === Klasiko === Sa mga klasikong tradisyon ng anarkismo, ang mga unang umusbong ay ang mutuwalismo at indibiduwalistang anarkismo. Sinundan ang mga ito ng mga pangunahing tradisyon ng panlipunang anarkismo, gaya ng kolektibistang anarkismo, anarko-komunismo, at anarko-sindikalismo. Nagkakaiba ang mga tradisyong ito sa kanilang pananaw hinggil sa organisasyon at estrukturang pang-ekonomiya ng kanilang mithiing lipunan.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=2}} Ang mutuwalismo ay isang teoryang pang-ekonomiya noong ika-18 dantaon na pinaunlad bilang teoryang anarkista ni Pierre-Joseph Proudhon. Kabilang sa mga layunin nito ang "pagbuwag sa estado",<ref name=":0">{{Cite book |title=The Desk Encyclopedia of World History |date=2006 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-7394-7809-7 |editor-last=Wright |editor-first=Edmund |location=New York |pages=20–21}}</ref> pagkakatumbasan, malayang samahan, kusang-loob na [[kontrata]], pederasyon, at repormang [[Pananalapi (disiplina)|pananalapi]] sa parehong kredito at [[salapi]] na pamamahalaan ng isang [[bangko]] ng sambayanan.{{Sfn|Wilbur|2019|pp=213–218}} Sa paglipas ng panahon, inilarawan ang mutuwalismo bilang isang ideolohiyang nasa pagitan ng indibiduwalista at kolektibistang anyo ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Avrich|1y=1996|1p=6|2a1=Miller|2y=1991|2p=11}} Sa ''What Is Property?'' (1840), unang inilarawan ni Proudhon ang kaniyang layunin bilang isang "ikatlong anyo ng lipunan, ang sintesis ng komunismo at pag-aari."{{Sfn|Pierson|2013|p=187}} Ang kolektibistang anarkismo ay isang rebolusyonaryong sosyalistang anyo ng anarkismo{{Sfn|Morris|1993|p=76}} na karaniwang iniuugnay kay Mikhail Bakunin.{{Sfn|Shannon|2019|p=101}} Isinusulong ng mga kolektibistang anarkista ang kolektibong pagmamay-ari ng mga kagamitan sa produksiyon, na inaasahang maisasakatuparan sa pamamagitan ng marahas na [[rebolusyon]],{{Sfn|Avrich|1996|pp=3–4}} at naniniwalang dapat bayaran ang mga [[manggagawa]] ayon sa oras na kanilang ginawa, sa halip na ipamahagi ang mga [[produkto]] ayon sa pangangailangan tulad ng sa komunismo. Umusbong ang kolektibistang anarkismo kasabay ng [[Marxismo]], subalit tinanggihan nito ang [[diktadura]] ng [[proletaryado]], sa kabila ng ipinahahayag na layunin ng Marxismo na magtatag ng isang lipunang kolektibista na walang estado.{{Sfnm|1a1=Heywood|1y=2017|1pp=146–147|2a1=Bakunin|2y=1990}} Ang anarko-komunismo ay isang teorya ng anarkismo na nagsusulong ng isang lipunang komunista na may magkakasamang pagmamay-ari ng mga kagamitan sa [[produksiyon]],{{Sfn|Mayne|1999|p=131}} na pinangangasiwaan ng isang pederal na ugnayan ng mga kusang-loob na samahan.{{Sfn|Marshall|1993|p=327}} Ang produksiyon at pagkonsumo ay ibabatay sa prinsipyong "[[Mula sa bawat isa ayon sa kaniyang kakayahan, para sa bawat isa ayon sa kaniyang pangangailangan]]."{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1p=327|2a1=Turcato|2y=2019|2pp=237–238}} Umusbong ang anarko-komunismo mula sa mga radikal na sosyalistang kilusan pagkatapos ng [[Rebolusyong Pranses]],{{Sfn|Graham|2005}} subalit unang nabuo bilang isang natatanging [[doktrina]] sa seksiyong [[Italya|Italyano]] ng Unang Internasyonal.{{Sfn|Pernicone|2009|pp=111–113}} Kalaunan ay higit pa itong pinaunlad sa mga teoretikal na akda ni [[Peter Kropotkin]],{{Sfn|Turcato|2019|pp=239–244}} na ang kaniyang partikular na pananaw ang naging nangingibabaw sa maraming anarkista pagsapit ng huling bahagi ng ika-19 na dantaon.{{Sfn|Levy|2011|p=6}} Ang anarko-sindikalismo ay isang sangay ng anarkismo na tumitingin sa mga unyon ng mga [[manggagawa]] bilang isang posibleng puwersa para sa rebolusyonaryong pagbabago ng lipunan. Layunin nitong palitan ang kapitalismo at ang estado ng isang bagong lipunang [[Demokrasya|demokratikong]] pinamamahalaan mismo ng mga manggagawa. Ang mga pangunahing simulain ng anarko-sindikalismo ay direktang pagkilos, pagkakaisa ng mga manggagawa, at sariling pamamahala ng mga manggagawa.{{Sfn|Van der Walt|2019|p=249}} Ang indibiduwalistang anarkismo naman ay isang pangkat ng iba't ibang tradisyon ng kaisipan sa loob ng kilusang anarkista na nagbibigay ng higit na diin sa indibiduwal at sa kaniyang [[Malayang kalooban|malayang pagpapasya]] kaysa sa anumang panlabas na salik na nagtatakda ng kaniyang kilos.{{Sfn|Ryley|2019|p=225}} Kabilang sa mga unang nakaimpluwensiya sa anyong ito ng anarkismo sina William Godwin, Max Stirner, at [[Henry David Thoreau]]. Sa iba't ibang bansa, nakakuha ang indibiduwalistang anarkismo ng maliit ngunit magkakaibang pangkat ng mga tagasunod, kabilang ang mga Bohemyo na alagad ng [[sining]] at mga [[intelektuwal]],{{Sfn|Marshall|1993|p=440}} gayundin ang mga kabataang anarkistang lumalabag sa batas sa kilusang nakilala bilang iligalismo at indibiduwal na pagbawi.{{Sfnm|1a1=Imrie|1y=1994|2a1=Parry|2y=1987|2p=15}} === Pos-klasiko at kontemporaryo === Patuloy na umusbong ang anarkismo ng maraming [[pilosopiya]] at kilusan na, sa ilang pagkakataon, ay eklektiko, na humahango ng mga ideya mula sa iba't ibang pinagmulan at pinagsasama ang magkakaibang konsepto upang makalikha ng mga bagong pamamaraang pampilosopiya. Nanatiling mahalagang bahagi ng mga makabagong tradisyon ng anarkismo ang kontra-kapitalistang tradisyon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Williams|2018|p=4}} Maraming pangkat, tendensiya, at paaralan ng kaisipan ng anarkismo ang umiiral sa kasalukuyan, kaya mahirap ilarawan ang makabagong kilusang anarkista bilang isang magkakaisang kabuuan.{{Sfn|Franks|2013|pp=385–386}} Bagaman nakapaglatag ang mga teorista at aktibista ng mga "medyo matatag na kalipunan ng mga simulain ng anarkismo," wala pa ring nagkakaisang pananaw kung alin sa mga simulain ang pangunahing batayan nito. Dahil dito, inilalarawan ng mga komentarista ang mga anarkismo sa halip na isang iisang anarkismo, sapagkat bagaman may mga simulain silang magkakatulad, magkakaiba ang pagpapahalagang ibinibigay ng bawat paaralan sa mga ito. Halimbawa, maaaring isang pangkalahatang simulain ang pagkakapantay-pantay ng kasarian, subalit higit itong binibigyang-priyoridad ng anarka-peminismo kaysa ng anarko-komunismo.{{Sfn|Franks|2013|p=386}} Sa pangkalahatan, tutol ang mga anarkista sa mapilit na awtoridad sa lahat ng anyo nito, kabilang ang lahat ng sentralisado at hirarkikong anyo ng pamahalaan (halimbawa, [[monarkiya]], kinatawang demokrasya, sosyalismong pang-estado, at iba pa), mga sistemang nakabatay sa uring pang-ekonomiya (halimbawa, kapitalismo, [[Bolshevik|Bolshevismo]], [[Piyudalismo|pyudalismo]], [[pang-aalipin]], at iba pa), mga awtokratikong [[relihiyon]] (halimbawa, pundamentalistang [[Islam]], [[Simbahang Katoliko Romano]], at iba pa), patriyarkiya, heteroseksismo, pananaig ng mga puti, at [[imperyalismo]].{{Sfn|Jun|2009|pp=507–508}} Gayunman, nagkakaiba ang mga paaralan ng anarkismo sa mga pamamaraang dapat gamitin upang tutulan ang mga ito.{{Sfn|Jun|2009|p=507}} == Kasaysayan == === Sinaunang panahon at gitnang panahon === Ang mga pinakakilalang naunang tagapagpauna ng anarkismo sa sinaunang daigdig ay matatagpuan sa [[Tsina]] at [[Gresya]]. Sa Tsina, ang anarkismong pampilosopiya (ang pagtalakay sa pagiging lehitimo ng estado) ay inilahad ng mga pilosopong [[Taoismo|Taoista]] na sina Zhuang Zhou at [[Laozi]].{{Sfnm|1a1=Coutinho|1y=2016|2a1=Marshall|2y=1993|2p=54}} Kasama ng [[estoisismo]], sinasabing ang [[Taoismo]] ay nagtaglay ng mahahalagang paunang pahiwatig ng anarkismo.{{Sfn|Sylvan|2007|p=257}} Naipahayag din ang mga pananaw na anarkiko ng mga [[Mandudula|mandudulang]] [[trahedya]] at mga pilosopo sa Gresya. Ginamit nina [[Esquilo|Eskilo]] at [[Sopokles]] ang alamat ni Antigona upang ilarawan ang tunggalian sa pagitan ng mga batas na ipinapataw ng estado at ng pansariling awtonomiya. Patuloy namang kinuwestiyon ni Sokrates ang mga awtoridad sa [[Atenas]] at iginiit ang [[karapatan]] ng indibiduwal sa [[kalayaan]] ng budhi. Tinanggihan ng mga [[Siniko]] ang batas ng tao (''nomos'') at ang mga kaugnay na awtoridad, habang sinisikap nilang mamuhay ayon sa kalikasan (''physis''). Samantala, itinaguyod ng mga Estoiko ang isang lipunang nakabatay sa di-pormal at magiliw na ugnayan ng mga mamamayan nang walang pag-iral ng estado.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4, 66–73}} Sa [[Imperyong Sasanida]] (224–651 CE), nanawagan si [[Mazdak]] para sa isang lipunang may pagkakapantay-pantay at sa pag-aalis ng monarkiya, subalit hindi nagtagal ay ipinapatay siya ni Emperador Kavad I.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Sa Basra, nangaral ang ilang sektang panrelihiyon laban sa estado.{{Sfn|Crone|2000|pp=3, 21–25}} Sa [[Gitnang Kapanahunan|Gitnang Panahon]] sa [[Europa]], walang naging malinaw na gawaing anarkista maliban sa ilang mapagkait sa sariling mga kilusang panrelihiyon. Nagkaroon ng mga tendensiyang kontra-estado at libertaryo ang iba't ibang sektang panrelihiyon sa Europa.{{Sfn|Nettlau|1996|p=8}} Ang mga ito, kasama ng ilang kilusang [[Muslim]], ang kalauna'y nagbigay-daan sa pag-usbong ng panrelihiyong anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Ang muling pagsigla ng interes sa sinaunang panahon noong [[Renasimiyento|Renasimyento]] at ang pagbibigay-diin sa sariling pagpapasya noong [[Repormasyon]] ay muling nagpasigla sa mga elementong sekular na kontra-awtoritaryo sa Europa, lalo na sa Pransiya. Ang mga hamon ng [[Panahon ng Kaliwanagan]] sa awtoridad na intelektuwal—maging sekular o panrelihiyon—at ang mga rebolusyon noong dekada 1790 at noong 1848 ay pawang nagpasigla sa pag-unlad ng ideolohiyang humantong sa panahon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=307}} === Makabagong panahon === [[File:Barricade18March1871_(more_cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Barricade18March1871_(more_cropped).jpg|thumb|Ang Komuna ng Paris, isa sa mga pinakaunang eksperimento sa anarkismo.]] Noong [[Himagsikang Pranses|Rebolusyong Pranses]], ang mga pangkat na gaya ng Enragés at ng ''sans-culottes'' ay naging mahalagang yugto sa pag-usbong ng mga damdaming kontra-estado at [[Pederalismo|pederalista]].{{Sfn|Marshall|1993|p=4}} Sa buong ika-19 na dantaon, umusbong ang mga unang tradisyon ng anarkismo: itinaguyod ni William Godwin ang anarkismo pampilosopiya sa [[Inglatera]] sa pamamagitan ng moral na pagtanggi sa pagiging lehitimo ng estado; ang kaisipan ni Max Stirner ay naglatag ng daan para sa indibiduwalismo; at ang teorya ng mutuwalismo ni Pierre-Joseph Proudhon ay nakatagpo ng matabang lupa sa Pransiya.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}} Pagsapit ng huling bahagi ng dekada 1870, malinaw nang nahubog ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo, at mula 1880 hanggang 1914 ay naganap ang isang bugso ng [[Globalisasyon|globalisasyong]] noon ay hindi pa nasasaksihan.{{Sfn|Levy|2011|pp=10–15}} Ang panahong ito ng klasikal na anarkismo ay tumagal hanggang sa pagtatapos ng [[Digmaang Sibil ng Espanya]] at itinuturing na ginintuang panahon ng anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}} [[File:Bakunin.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bakunin.png|thumb|Tinutulan ni Mikhail Bakunin ang Marxistang layunin ng diktadura ng proletaryado at nakipag-alyansa sa mga pederalista sa loob ng Unang Internasyonal bago siya pinatalsik ng mga Marxista.]] Humango si Mikhail Bakunin mula sa mutuwalismo upang itatag ang anarkismong kolektibista, at sumapi siya sa ''International Workingmen's Association'', isang samahan ng mga manggagawa na kalauna'y nakilala bilang Unang Internasyonal (''First International''), na itinatag noong 1864 upang pag-isahin ang iba't ibang rebolusyonaryong kilusan. Naging isang mahalagang puwersang pampolitika ang Internasyonal, at isa sa mga pangunahing personalidad nito si [[Karl Marx]], na kasapi ng Pangkalahatang Konseho nito. Ang pangkat ni Bakunin, ang Pederasyong Jura, at ang mga tagasunod ni Pierre-Joseph Proudhon (ang mga mutuwalista) ay tumutol sa sosyalismong pang-estado, at itinaguyod ang pag-iwas sa pakikilahok sa elektoral na pulitika (''political abstentionism'') at ang pagpapanatili ng maliliit na pag-aari.{{Sfnm|1a1=Dodson|1y=2002|1p=312|2a1=Thomas|2y=1985|2p=187|3a1=Chaliand|3a2=Blin|3y=2007|3p=116}} Pagkaraan ng matitinding alitan, pinalayas ng mga Marxista ang mga Bakuninista mula sa Internasyonal sa Kongreso sa [[Ang Haya|Haya]] ng 1872.{{Sfnm|1a1=Graham|1y=2019|1pp=334–336|2a1=Marshall|2y=1993|2p=24}} Katulad din nito, ang mga anarkista ay nakaranas ng gayong pagtrato sa Ikalawang Internasyonal at tuluyang pinalayas noong 1896.{{Sfn|Levy|2011|p=12}} Hinulaan ni Bakunin na kung magkakaroon ng kapangyarihan ang mga rebolusyonaryo ayon sa mga tuntunin ni Marx, sila rin ay magiging mga bagong mapaniil sa mga [[manggagawa]]. Bilang tugon sa kanilang pagpapatalsik mula sa Unang Internasyonal, itinatag ng mga anarkista ang Internasyonal ng St. Imier. Sa impluwensiya ni [[Peter Kropotkin]], isang Rusong [[Pilosopiya|pilosopo]] at [[siyentipiko]], nagkaroon ng malaking pagkakatulad ang anarko-komunismo at ang kolektibismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=5}} Ang mga anarko-komunista, na humango ng inspirasyon mula sa [[Komuna ng Paris]] ng 1871, ay nagsulong ng malayang pederasyon at ng pamamahagi ng mga kalakal ayon sa pangangailangan ng bawat isa.{{Sfn|Graham|2005|p=xii}} Sa panahong ito, may isang minorya ng mga anarkista ang yumakap sa taktika ng rebolusyonaryong karahasang pampolitika, na nakilala bilang propaganda ng gawa (''propaganda of the deed'').{{Sfn|Marshall|1993|pp=633–636}} Ang pagkakawatak-watak ng kilusang sosyalista sa Pransiya sa maraming pangkat, gayundin ang pagbitay at pagpapatapon sa maraming Komunardo sa mga kolonya ng bilangguan matapos supilin ang Komuna ng Paris, ay nagbigay-daan sa pag-usbong ng mga indibiduwalistang pagpapahayag at pagkilos sa larangang pampolitika.{{Sfn|Anderson|2004}} Bagaman maraming anarkista ang lumayo sa mga gawaing ito ng terorismo, nadungisan ang reputasyon ng buong kilusan, at isinagawa ang iba't ibang hakbang upang pigilan ang pagpasok ng mga anarkista sa [[Estados Unidos]], kabilang ang Batas sa Imigrasyon ng 1903, na kilala rin bilang Batas sa Pagbubukod sa mga Anarkista.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=633–636|2a1=Lutz|2a2=Ulmschneider|2y=2019|2p=46}} Ang iligalismo ay isa pang estratehiyang niyakap ng ilang anarkista sa panahong ito.{{Sfn|Bantman|2019|p=374}} Pagsapit ng simula ng ika-20 dantaon, humupa na ang kilusang terorista, at ang lugar nito ay napalitan ng anarko-komunismo at anarko-sindikalismo, habang ang anarkismo ay lumaganap sa iba't ibang panig ng daigdig.{{Sfn|Moya|2015|p=327}}{{Sfn|Levy|2011|p=16}} Sa [[Tsina]], may maliliit na pangkat ng mga mag-aaral na nagpakilala ng [[makatao]] at [[maka-agham]] na bersiyon ng anarko-komunismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=519–521}} Samantala, naging sentro ang [[Tokyo]] ng mga mapanghimagsik na kabataan mula sa iba't ibang bansa sa [[Silangang Asya]] na nagtungo sa kabisera ng [[Hapon]] upang mag-aral.{{Sfn|Marshall|1993|pp=519–521}} Sa [[Amerikang Latino]], naging pangunahing baluwarte ng anarko-sindikalismo ang [[Arhentina]], kung saan ito ang naging pinakaprominenteng [[ideolohiya]] ng kaliwa.{{Sfnm|1a1=Levy|1y=2011|1p=23|2a1=Laursen|2y=2019|2p=157|3a1=Marshall|3y=1993|3pp=504–508}} Nakilahok din ang mga anarkista sa Komuna ng Strandzha at sa Republika ng Kruševo, na itinatag sa [[Masedonya]] sa panahon ng Pag-aalsang Ilinden–Preobrazhenie noong 1903, gayundin sa [[Rebolusyong Mehikano]] noong 1910. Sa sunod-sunod na mga rebolusyon noong 1917–1923, nagkaroon ang mga anarkista ng iba't ibang antas ng aktibong pakikilahok.{{sfn|Marshall|1993|p=470}} Sa kabila ng mga pangamba, masigasig na nakilahok ang mga anarkista sa Rebolusyong Ruso bilang pagsalungat sa Kilusang Puti, lalo na sa Makhnovshchina. Nang makita nila ang tagumpay ng mga Bolshevik sa [[Rebolusyong Oktubre]] at ang sumunod na [[Digmaang Sibil sa Rusya]], maraming manggagawa at aktibista ang lumipat sa mga partidong komunista, na lumakas kapalit ng paghina ng anarkismo at iba pang kilusang sosyalista. Sa Pransiya at Estados Unidos, maraming kasapi ng malalaking kilusang sindikalista, gaya ng Pangkalahatang Kompederasyon ng Paggawa at ng Manggagawang Pang-industriya ng Mundo, ang umalis sa kanilang mga samahan at sumapi sa Komunistang Internasyonal.{{Sfn|Nomad|1966|p=88}} Gayunman, matapos maging matatag ang pamahalaang Bolshevik, dumanas ng matinding panunupil ang mga anarkista, kabilang noong Pag-aalsa sa [[Kronstadt]]. Maraming anarkista mula sa [[Petrograd]] at [[Mosku]] ang tumakas patungong [[Ukranya]], subalit kalaunan ay dinurog din ng mga Bolshevik ang kilusang anarkista roon.{{Sfn|Avrich|2006|p=204}} Dahil sa panunupil sa mga anarkista sa Rusya, umusbong ang dalawang bagong magkasalungat na kaisipan: ang platapormismo at ang sintesis na anarkistang. Layunin ng una na bumuo ng isang magkakaugnay na samahang mangunguna sa rebolusyon, samantalang tinututulan naman ng ikalawa ang anumang anyo ng organisasyong maihahalintulad sa isang partidong pampolitika. Sa [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]] noong 1936–1939, muling nakipag-alyansa ang mga anarkista at mga sindikalista (CNT at FAI) sa iba't ibang kilusang makakaliwa. Ang matagal nang tradisyon ng anarkismo sa [[Espanya]] ang naging dahilan upang gumanap ang mga anarkista ng mahalagang papel sa digmaan, lalo na sa Rebolusyong Espanyol ng 1936. Bilang tugon sa paghihimagsik ng hukbo, isang kilusang binigyang-inspirasyon ng anarkismo—na binubuo ng mga [[magsasaka]] at manggagawa at sinusuportahan ng mga armadong milisya—ang kumontrol sa [[Barcelona]] at sa malalawak na kanayunan ng Espanya, kung saan isinakolektibo nila ang mga lupain.{{Sfn|Bolloten|1984|p=1107}} Sa simula ng digmaan, nagbigay ang [[Unyong Sobyetiko|Unyong Sobyet]] ng limitadong tulong. Gayunman, nauwi ito sa matinding tunggalian sa pagitan ng mga komunista at iba pang pangkat ng makakaliwa sa isang serye ng mga pangyayaring nakilala bilang Mga Araw ng Mayo, habang pinagtibay ni [[Joseph Stalin]] ang kontrol ng Unyong Sobyet sa pamahalaang Republikano. Nagbunga ito ng panibagong pagkatalo ng mga anarkista sa kamay ng mga komunista.{{Sfn|Marshall|1993|pp=xi, 466}} ==== Pagkatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig ==== Sa pagtatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], lubhang nanghina ang kilusang anarkista. Pagsapit ng dekada 1960, muling sumigla ang anarkismo, na marahil ay dulot ng nakitang kabiguan ng [[Marxismo–Leninismo]] at ng mga tensiyong ibinunga ng [[Digmaang Malamig]].{{Sfn|Marshall|1993|p=539}} Sa panahong ito, lumitaw ang anarkismo sa iba't ibang kilusang tumutuligsa kapwa sa kapitalismo at sa estado, gaya ng mga kilusang laban sa sandatang nuklear, pangkapaligiran, pangkapayapaan, kontra-kultura ng dekada 1960, at ng Bagong Kaliwa.{{Sfn|Marshall|1993|pp=xi, 539}} Nagkaroon din ito ng paglipat mula sa dati nitong mapanghimagsik na katangian tungo sa mapanuksong repormismong kontra-ikapitalista. Naiugnay rin ang anarkismo sa subkulturang [[punk]], gaya ng makikita sa mga banda tulad ng Crass at Sex Pistols.{{Sfn|Marshall|1993|pp=493–494}} Ang mga umiiral na kaisipang [[Peminismo|peminista]] ng anarka-peminismo ay muling sumigla noong ikalawang yugto ng peminismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=493–494}} Sa panahong ito rin nagsimulang mabuo ang itim na anarkismo (''black anarchism''), na nakaimpluwensiya sa paglayo ng anarkismo mula sa dati nitong nakasentro sa [[Europa]].{{Sfn|Williams|2015|p=680}} Kasabay nito, nabigo itong magkaroon ng malawak na impluwensiya sa Hilagang Europa, habang naabot naman nito ang hindi pa nararanasang kasikatan sa [[Amerikang Latino]].{{Sfn|Harmon|2011|p=70}} Noong pagpasok ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], lalong lumawak ang kasikatan at impluwensiya ng anarkismo sa mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa [[digmaan]], at laban sa [[globalisasyon]].{{Sfn|Rupert|2006|p=66}} Lumago ang interes sa kilusang anarkista kasabay ng pag-igting ng kilusang kontra-globalisasyon,{{Sfn|Evren|2011|p=1}} na ang mga pangunahing kalipunan ng mga aktibista ay nakabatay sa mga pananaw na anarkista.{{Sfn|Evren|2011|p=2}} Naging kilala ang mga anarkista sa kanilang pakikilahok sa mga protesta laban sa [[Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal|World Trade Organization]] (WTO, o Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal), [[Group of Eight]] (G8, o Pangkat ng Walo), at World Economic Forum (WEF, o Pandaigdigan na Pagpupulong sa Ekonomiya). Sa mga protestang ito, ang mga pansamantalang pangkat na walang pinuno at hindi nagpapakilala, na tinatawag na ''black blocs'' o blokeng itim, ay nasangkot sa mga kaguluhan, pagsira ng [[ari-arian]], at mararahas na komprontasyon laban sa [[pulisya]]. Kabilang sa iba pang mga taktika sa pag-oorganisa na umusbong sa panahong ito ang mga ''affinity group'' (mga pangkat na binubuo ng magkakatulad ang layunin), ''security culture'' (kultura ng pagpapanatili ng seguridad), at paggamit ng mga desentralisadong [[teknolohiya]] gaya ng [[Internet]]. Isa sa pinakamahalagang pangyayari sa panahong ito ang mga komprontasyon sa kumperensiya ng WTO sa [[Seattle]] noong 1999.{{Sfn|Rupert|2006|p=66}} Habang hinuhubog ng kilusang ito ang radikalismo ng ika-21 dantaon, ang mas malawak na pagtanggap sa mga simulain ng anarkismo ay naging hudyat ng muling pagsigla ng interes sa anarkismo.{{Sfn|Evren|2011|p=2}} Gayunman, sa makabagong pagbabalita, madalas na binibigyang-diin ang karahasang isinagawa ng mga ''black bloc'' sa mga demonstrasyon at iniuugnay ito sa mga anarkista.<ref>{{Cite news |date=8 Oktubre 2013 |title=Black Blocs hijack Brazil teacher protests |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-24453113 |access-date=23 Hunyo 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Booth |first1=Robert |last2=Vallée |first2=Marc |date=1 Abril 2011 |title='Black bloc' anarchists behind anti-cuts rampage reject thuggery claims |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/society/2011/apr/01/anarchists-anti-cuts-march |access-date=23 Hunyo 2025 |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite news |date=3 Abril 2011 |title=Who are the Black Bloc and what are they trying to achieve? |language=en-AU |work=ABC News |url=https://www.abc.net.au/news/2011-04-04/blocwilliams/45890 |access-date=23 Hunyo 2025}}</ref> Bagaman may mga layuning rebolusyonaryo, marami sa mga makabagong anyo ng anarkismo ay hindi nakatuon sa komprontasyon. Sa halip, sinisikap nilang bumuo ng isang alternatibong paraan ng organisasyong panlipunan (alinsunod sa teorya ng kapangyarihang dalawahan o ''dual power''), na nakabatay sa ugnayang may pagtutulungan at kusang-loob na kooperasyon. Makikita ito sa mga pangkat tulad ng Food Not Bombs (Pagkain Hindi Bomba) at sa mga sentrong panlipunang pinamamahalaan ng mga kalahok mismo.{{Sfn|Honeywell|2021|}} Ang mas malawak na pagkapansin sa anarkismo ay nagbunsod din sa mas maraming iskolar sa mga [[Larangang akademiko|larangan]] tulad ng [[antropolohiya]] at [[kasaysayan]] na pag-aralan at makibahagi sa kilusang anarkista, bagaman higit na pinahahalagahan ng makabagong anarkismo ang pagkilos kaysa sa teoryang [[akademiko]].{{Sfnm|1a1=Williams|1y=2010|1p=110|2a1=Evren|2y=2011|2p=1|3a1=Angelbeck|3a2=Grier|3y=2012|3p=549}} Naging maimpluwensiya rin ang mga ideya ng anarkismo sa pag-unlad ng mga Zapatista sa [[Mehiko]] at ng Pederasyon Demokratiko ng Hilagang Siria, na mas kilala bilang Rojava, isang ''[[de facto]]'' na nagsasariling rehiyon sa hilagang [[Siria|SIria]].{{Sfn|Ramnath|2019|p=691}} == Paglaganap ng anarkismo sa Pilipinas == Ang anarkismo sa [[Pilipinas]] ay nag-ugat sa laban kontra [[kolonyalismo]] laban sa [[Imperyong Espanyol]] at naging maimpluwensiya sa [[Himagsikang Pilipino]] at sa maagang kilusang unyon ng mga manggagawa sa bansa. Matapos itong mapalitan ng Marxismo–Leninismo bilang pangunahing rebolusyonaryong kaisipan noong kalagitnaan ng ika-20 dantaon, muli itong sumigla bilang bahagi ng punk na subkultura kasunod ng pagkakahati-hati ng [[Partido Komunista ng Pilipinas]]. Mabilis na lumaganap ang nasyonalismong Pilipino sa buong kapuluan matapos ang Maluwalhating Rebolusyon ng 1868. Maraming intelektuwal na Pilipino, kabilang sina [[José Rizal]] at [[Marcelo H. del Pilar]], ang naglunsad ng [[Kilusang Propaganda]], na nanawagan ng mga reporma sa pamamahala ng [[Silangang Indiyas ng Espanya]].<ref>{{cite book|last1=Schumacher|first1=John|title=The Propaganda Movement, 1880–1895: The Creation of Filipino Consciousness, the Making of the Revolution|date=1997|publisher=Ateneo University Press|location=Manila|isbn=971-550-209-1|page=333|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last1=Agoncillo|first1=Teodoro|title=History of the Filipino People|url=https://archive.org/details/historyoffilipin00teod|url-access=registration|date=1990|publisher=Garotech Publishing|location=Lungsod Quezon|isbn=971-8711-06-6|edition=8|language=en}}</ref> Noong 1890, lumipat si Rizal sa Europa, kung saan nakilala niya ang mga kilusang anarkista sa Pransiya at Espanya. Sa Espanya, naging tagapayo niya ang Proudhonistang pederalista na si Francisco Pi y Margall.<ref name=":2">{{Cite book |last=Anderson|first=Benedict|title=Age of globalization : anarchists and the anticolonial imagination|date=2013|publisher=Verso|isbn=978-1-78168-144-2|pages=107, 159|oclc=864023954|language=en}}</ref><ref name=":02">{{cite journal|url=https://asj.upd.edu.ph/mediabox/archive/ASJ-49-1-2013/From%20Cadiz%20to%20La%20Liga%20-%20Spanish%20Context%20of%20Rizals%20Political%20Thought%20-%20Aseniero.pdf|pages=27–39|title=From Cádiz to La Liga: The Spanish Context of Rizal's Political Thought|first=George|last=Aseniero|date=31 Oktubre 2013|journal=Asian Studies: Journal of Critical Perspectives on Asia|publisher=[[University of the Philippines Diliman]]|volume=49|issue=1|location=Lungsod Quezon|issn=2244-5927|oclc=950730261|language=en}}</ref> Ang konsepto ng propaganda sa pamamagitan ng gawa (''propaganda of the deed'') ang naging partikular na inspirasyon sa ikalawang nobela ni Rizal na ''[[El filibusterismo]]'', na naglalarawan ng isang rebolusyon para sa pambansang paglaya laban sa mga kolonyal na awtoridad ng Espanya sa Pilipinas.<ref name=":2" /> Sa [[Nobelang Pilipino|nobelang]] iyon, inilarawan ni Rizal ang isang nabigong pagtatangka ng propaganda sa pamamagitan ng gawa sa katauhan ni Simoun, na nagtangkang pasabugin ang isang pagtitipong dinaluhan ng mga piling tao o elitista ng kolonyal na pamahalaan.<ref name=":12">{{cite book |last=Anderson|first=Benedict|title=The Age Of Globalization: Anarchists and the Anti-Colonial Imagination|publisher=Verso Books|year=2013|isbn=9781781681442|location=[[London]]|page=31|oclc=875370534|language=en}}</ref> Pagbalik niya sa [[Maynila]] noong 1892, itinatag ni Rizal ang [[La Liga Filipina]], isang lihim na samahan na nakatuon sa pagtutulungan, pagtatatag ng mga kooperatiba, at iba pang gawain.<ref name=":02" /> Dahil sa kaniyang mga gawain sa Liga, inaresto si Rizal at ipinatapon sa Dapitan.<ref>{{cite book |last1=Zaide|first1=Gregorio F.|title=Rizal: His Exile to Dapitan|date=1976|publisher=St. Mary's|pages=193|url=https://books.google.com/books?id=xPziMgEACAAJ&q=rizal+exile+in+dapitan|access-date=19 Agosto 2019|language=en}}</ref> Doon ay nagtayo siya ng isang [[ospital]], isang sistema ng panustos ng tubig, at isang [[paaralan]], kung saan siya nagturo at nagsagawa rin ng pagsasaka at [[paghahalaman]].<ref>{{cite book |last1=Gibbs|first1=Eloise A.|title=Rizal in Dapitan: A Story Based on the Life of José Rizal During His Exile in Dapitan|date=1960|publisher=University Book Supply|page=230|url=https://books.google.com/books?id=jqFAAAAAIAAJ&q=Rizal+in+dapitan|access-date=20 Agosto 2019|language=en}}</ref> Matapos ipatapon si Rizal, maraming nasyonalistang Pilipino ang nagtatag ng [[Katipunan]], isa pang lihim na samahan, subalit sa pagkakataong ito ay may layuning makamit ang kasarinlan mula sa Espanya sa pamamagitan ng isang himagsikan. Dahil sa inspirasyon mula sa mga akda ni Rizal, nag-organisa ang Katipunan ng armadong paglaban sa pamahalaang Espanyol sa pamumuno ni [[Andrés Bonifacio]].<ref>{{Citation|last=Agoncillo|first=Teodoro|author-link=Teodoro Agoncillo|title=The Revolt of the Masses: The story of Bonifacio and the Katipunan|publisher=[[University of the Philippines]] Press|location=Lungsod Quezon|year=1996|orig-year=1956|isbn=971-8711-06-6|url=https://books.google.com/books?id=SV_BAQAACAAJ|page=41|language=en}}</ref> Matapos mabunyag ang mga gawain ng Katipunan noong Agosto 1896, nagsimula ang Himagsikang Pilipino. Nag-alsa ang mga kasapi ng Katipunan sa [[Caloocan]],<ref name="Ocampo1995">{{cite book |last=Ocampo|first=Ambeth R.|title=Bonifacio's bolo|url=https://books.google.com/books?id=YWhxAAAAMAAJ|year=1995|publisher=Anvil Pub.|isbn=978-971-27-0418-5|page=8|language=en}}</ref> itinatag ang [[Republika ng Katagalugan]], at nagpahayag ng isang pambansang armadong himagsikan.<ref name="guererro1">{{citation |last1=Guererro|first1=Milagros|last2=Encarnacion|first2=Emmanuel|last3=Villegas|first3=Ramon|title=Andres Bonifacio and the 1896 Revolution|journal=Sulyap Kultura|volume=1|issue=2|pages=3–12|publisher=National Commission for Culture and the Arts|year=1996|url=http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1|access-date=2009-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20101115193832/http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1|archive-date=2010-11-15|url-status=dead|language=en}}</ref> Bagaman walang tuwirang naging bahagi si Rizal sa himagsikan, nilitis siya ng hukumang militar sa mga kasong paghihimagsik, sedisyon, at sabuwatan. Napatunayang nagkasala siya sa lahat ng paratang at binaril ng pulutong ng mga tagabaril bilang pagbitay.<ref>{{cite book|last1=Russell|first1=Charles Edward|last2=Rodriguez|first2=Eulogio Balan|title=The hero of the Filipinos: the story of José Rizal, poet, patriot and martyr|url=https://archive.org/details/herooffilipinoss00russ_0|year=1923|publisher=The Century co.|page=[https://archive.org/details/herooffilipinoss00russ_0/page/308 308]|language=en}}</ref> Noong 1897, napatalsik at ipinapatay si Bonifacio ni [[Emilio Aguinaldo]], na siyang umako sa pamumuno ng kilusang rebolusyonaryo.<ref>{{cite book|last1=Agoncillo|first1=Teodoro|title=History of the Filipino People|url=https://archive.org/details/historyoffilipin00teod|url-access=registration|date=1990|publisher=Garotech Publishing|location=Lungsod Quezon|isbn=971-8711-06-6|edition=8|pages=178–181|language=en}}</ref> Matapos mapalayas ang mga Espanyol mula sa kapuluan, nagtatag si Aguinaldo ng isang diktadura at ipinahayag ang [[kasarinlan ng Pilipinas]]. Gayunman, sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)|Kasunduan sa Paris]], pormal na isinuko ng Espanya ang Pilipinas sa Estados Unidos, na naging mitsa ng armadong tunggalian laban sa bagong tatag na [[Unang Republika ng Pilipinas]].<ref>{{cite book|last=Randolph|first=Carman Fitz|title=The Law and Policy of Annexation|chapter=Chapter I, The Annexation of the Philippines|publisher=BiblioBazaar, LLC|location=Charleston, South Carolina|year=2009|isbn=978-1-103-32481-1|language=en}}</ref> Sa panahon ng himagsikan, si [[Isabelo de los Reyes]] ay kabilang sa mga rebolusyonaryong ipinatapon sa Espanya, kung saan siya ay ibinilanggo sa Kastilyo ng Montjuïc. Doon ay nakilala niya ang ilang mga anarkista at sindikalista, at napag-aralan ang panitikang anarkista na ibinibigay sa kanya ng isang simpatetikong bantay.<ref name="Mojares">{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/268 268]|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Scott|first=William Henry|year=1992|title=The Union Obrera Democrática: First Filipino Trade Union|location=Lungsod Quezon|publisher=New Day|page=14|isbn=9789711004880|oclc=1187047203|language=en}}</ref> Matapos siyang makalaya, nakilala niya ang ilang mga palaisip na anarkista, kabilang sina Francesc Ferrer,<ref name="Saulo">{{Cite book |title=Communism in the Philippines : An Introduction|last=Saulo|first=Alfredo|date=2002|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9715504035|edition=Pinalaki|location=Maynila, Pilipinas|oclc=969406494|page=4|language=en}}</ref> at nabasa ang mga akda nina Pierre-Joseph Proudhon, Mikhail Bakunin, at Peter Kropotkin.<ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/n282 269]|language=en}}</ref> Matapos sumuko ang mga hukbo ni Emilio Aguinaldo at maitatag ang Pamahalaang Insular noong 1901, nakabalik si Isabelo sa Maynila,<ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/274 274]|language=en}}</ref> dala ang isang malaking koleksiyon ng mga akdang anarkista at sosyalista.<ref>{{Cite book |title=Komunista : the genesis of the Philippine Communist Party, 1902–1935|last=Richardson|first=Jim|date=2011|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715506267|location=Lungsod Quezon|oclc=756771087|page=15|language=en}}</ref> Dahil sa impluwensiya ng anarko-sindikalismo, pinangunahan niya ang isang bugso ng mga protesta at welga ng mga manggagawa sa Maynila, na humantong sa pagtatatag ng Unión Obrera Democrática (UOD), ang kauna-unahang makabagong pederasyon ng mga unyon ng manggagawa sa bansa.<ref>{{cite journal|last=Dennison|first=Eleanor|url=https://www.jstor.org/stable/3022423|title=Philippine Labor under the Commonwealth|journal=Far Eastern Survey|volume=7|issue=24|publisher=Institute of Pacific Relations|date=7 Disyembre 1938|pages=277–282|doi=10.2307/3022423|jstor=3022423|issn=0362-8949|oclc=4636899601|url-access=subscription|language=en}}</ref> Nang maglunsad ang UOD ng isang pangkalahatang welga noong Agosto 1902, isinailalim ito sa pagmamanman ng pulisya at inaresto si Isabelo.<ref>{{cite book|last=Pomeroy|first=William J.|year=1992|title=The Philippines: Colonialism, Collaboration, and Resistance|url=https://archive.org/details/philippinescolon00pome|location=New York|publisher=International|page=[https://archive.org/details/philippinescolon00pome/page/51 51]|isbn=9780717806928|oclc=246725565|language=en}}</ref><ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/279 279]|language=en}}</ref> Habang nasa bilangguan, naghain siya ng pagbibitiw sa UOD, subalit ipinagpatuloy ang kanyang gawain nina Hermenegildo Cruz, isang tagapag-organisa ng kilusang paggawa, at Arturo Soriano, isang pinuno ng welga. Isinalin ni Soriano sa [[wikang Tagalog]] ang dayalogo ni Errico Malatesta na ''Fra Contadini'' (''Sa Pagitan ng mga Magsasaka'') sa pamagat na Dalawang Magbubukid. Sa huli, nabuwag ang UOD dahil sa mga panloob na hidwaan. Ang pangkat ng mga katamtaman (''moderates''), sa pamumuno ni [[Lope K. Santos]], ay bumuo ng Unión del Trabajo de Filipinas (UTF) na sinuportahan ng Estados Unidos, samantalang ang pangkat ng mga radikal, sa pamumuno ni Hermenegildo Cruz, ay nagtatag ng Congreso Obrero de Filipinas (COF).<ref>{{Cite book |title=Komunista : the genesis of the Philippine Communist Party, 1902–1935|last=Richardson|first=Jim|date=2011|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715506267|location=Lungsod Quezon|oclc=756771087|page=21|language=en}}</ref> Nang maglaon, isinulat ni Santos ang nobelang ''[[Banaag at Sikat]]'', na tumatalakay sa dalawang magkaibigan: ang isa ay isang sosyalista at ang isa naman ay isang anarkista.<ref name="LKSantos">{{cite book|last=Santos|first=Lope K.|author-link=Lope K. Santos|title=[[Banaag at Sikat]]|publisher=Bookmark|location=Philippines|year=1988}}</ref> Bilang bahagi ng Kilusang Mayo a Kuwatro, nagtatag ang mga anarkistang Tsino ng isang sangay sa Maynila, kung saan naglathala sila ng mga babasahing anarkista na ipinamahagi sa buong Timog-silangang Asya.<ref>{{cite book|first=C.F.|last=Yong|title=The origins of Malayan Communism|location=[[Singapore]]|year=1997|page=18|publisher=Strategic Information and Research Development Centre|isbn=9789672165606|oclc=1112676175|language=en}}</ref> Gayunman, dahil sa pagbuwag sa UOD, humupa na noon ang kilusang anarkista sa malaking bahagi ng kapuluan. Nagpatuloy pa rin ang mga kaisipang anarkista sa hanay ng mga magsasaka, lalo na sa mga unyong magsasaka gaya ng Aguman ding Maldang Talapagobra (AMT; ''Liga ng mga Maralitang Manggagawa''), isang prente ng Partido Sosyalista ng Pilipinas.<ref name=":22">{{Cite book |last=Fegan|first=Brian|title=Philippine Social History: Global Trade and Local Transformation|publisher=Allen & Unwin|year=1982|editor-last=McCoy|editor-first=Alfred|location=Sydney|pages=107|chapter=The Social History of a Central Luzon Barrio|editor-last2=de Jesus|editor-first2=Ed|language=en}}</ref> Ang paglaganap ng mga kaisipang anarkistang ito ay pinadali ng mga babasahing ipinakilala nina Isabelo de los Reyes at Dominador Gómez sa loob ng Partido Sosyalista.<ref name=":23">{{Cite book |last=Fegan|first=Brian|title=Philippine Social History: Global Trade and Local Transformation|publisher=Allen & Unwin|year=1982|editor-last=McCoy|editor-first=Alfred|location=Sydney|pages=107|chapter=The Social History of a Central Luzon Barrio|editor-last2=de Jesus|editor-first2=Ed|language=en}}</ref> Pagkatapos ng Rebolusyong Ruso, nagsimulang mag-ugat ang Marxismo–Leninismo sa mga makakaliwang pangkat noong [[dekada 1920]]. Sa impluwensiya ng Partido Obrero de Filipinas, nakipag-ugnayan ang COF sa Red International of Labor Unions (Pulang Pandaigdigang Samahan ng mga Unyon ng Manggagawa) noong 1927.<ref>{{cite book|first=Edward Hallett|last=Carr|title=A History of Soviet Russia, Volume 14: Foundations of a Planned Economy: Volume 3, Part 3|location=[[Londres]]|publisher=Macmillan|year=1978|page=1040|oclc=1200091334|language=en}}</ref> Ang ugnayang ito ay nagdulot ng pagkakahati sa pagitan ng mga katamtaman at mga rebolusyonaryo sa loob ng COF, na humantong sa tuluyang pagkawatak-watak ng unyon.<ref>{{cite book|first=Crisanto|last=Evangelista|author-link=Crisanto Evangelista|title=The Split in the Philippine Labour Congress: Agents of U.S. Imperialists and Native Bourgeoisie Fail to Capture Congress|publisher=The Red International of Labor Unions|volume=1|issue=6/7|date=Agosto 1929|page=300|language=en}}</ref> Noong 1930, umusbong mula sa pagkakahating ito ang [[Partido Komunista ng Pilipinas]], na nagsimulang isentralisa ang pamamahala sa kilusang manggagawa.<ref name="Saulo" /> Sa una ay ipinagbawal ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Kataas-taasang Hukuman]] ang Partido Komunista,<ref name="Court1932">{{cite court |litigants=The People of the Philippine Islands v. Crisanto Evangelista, et al.|vol=GR L-36278|reporter=SCRA|court=Phil.|date=1932|url=http://www.lawphil.net/judjuris/juri1932/oct1932/gr_l-36278_1932.html|access-date=Marso 25, 2017|language=en}}</ref> subalit kalaunan ay ginawang legal ito matapos maitatag ang [[Komonwelt ng Pilipinas]], dahil sa lumalaking banta mula sa [[Imperyo ng Hapon]].<ref name="Saulo" /> Noong [[dekada 1970]], nagsimulang muling umusbong ang kilusang anarkista sa Pilipinas bilang bahagi ng umuusbong na subkulturang [[punk]] sa kapuluan, na nagtaguyod ng matibay na pilosopiya ng pagtutol sa awtoridad. Sa ilalim ng [[Batas militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|diktadurang Marcos]], dinala sa bansa ng mga nagbalik na kasapi ng diyaspora ang musikang punk, na palihim na ipinalaganap sa buong Maynila, na nagbunsod sa paglitaw ng kilusang Pinoy punk. Naging daluyan ang musikang punk ng pagpapahayag ng pagkadismaya ng kabataan sa konserbatibong lipunan, at noong [[dekada 1980]] ay nagkaroon ito ng hayagang pampulitikang katangian, kung saan maraming punk ang tahasang yumakap sa mga kaisipang anarkista.<ref name="Interview">{{cite book|url=https://www.alpineanarchist.org/r_i_philippines_english.html|chapter=Interview with Jong Pairez and Bas Umali about Anarchism in the Philippines|title=Von Jakarta bis Johannesburg|editor1=Gabriel Kuhn|editor2=Sebastian Kalicha|year=2010|first1=Jong|last1=Pairez|first2=Bas|last2=Umali|location=Münster|publisher=Unrast|isbn=9783897715066|oclc=919085683|language=en}}</ref> Ang pagkakahati-hati ng Partido Komunista ng Pilipinas matapos ang [[Himagsikang Lakas ng Bayan]] ay nagbunsod pa ng panibagong pagsigla ng mga gawaing anarkista sa kapuluan.<ref name="CH293">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=293|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Ayon sa isang [[salaysay]], isang selulang kadre ng Partido Komunista ang yumakap sa anarkismo.<ref name="CH293" /> Isa sa mga kaisipang umusbong mula sa pagkakahati ay ang demokrasyang bayan, na nagsusulong na ang wastong larangan para sa mga demokratikong inisyatiba ay ang lipunang sibil sa halip na ang estado.<ref>{{Cite web |title=Re-Imagining Philippine Revolution {{!}} Southeast Asian Anarchist Library |url=https://sea.theanarchistlibrary.org/library/isagani-serrano-re-imagining-philippine-revolution-en |access-date=2026-07-26 |website=sea.theanarchistlibrary.org}}</ref> Ang mga tinaguriang "demokratang bayan" ay pangunahing nahati sa pagitan ng mga minarkista, na lumahok sa pulitikang elektoral, at ng mga anarkista, na nakibahagi sa pag-oorganisa ng mga pamayanan.<ref>{{cite book|last=Törnquist|first=Olle|year=2002|title=Popular development and democracy|publisher=University of Oslo|url=http://folk.uio.no/ollet/final-edited-UNRISD-2.pdf|access-date=8 Pebrero 2012|location=[[Oslo]]|series=SUM Occasional Papers|issue=3|isbn=9788290391435|oclc=474607527|language=en}}</ref> Sa peryodikong ''Kasarinlan'', inilathala ng dating kasapi ng Partido Komunista na si Isagani Serrano ang [[sanaysay]] na ''Reimagining Philippine Revolution'', kung saan kanyang itinaguyod ang demokrasyang bayan, pinuna ang ideolohiya ng partido, at nagpanukala ng isang panlipunang rebolusyong laban sa estado.<ref>{{cite journal|url=https://sea.theanarchistlibrary.org/library/isagani-serrano-re-imagining-philippine-revolution-en|title=Reimagining Philippine Revolution|last=Serrano|first=Isagani|pages=80–81|year=1994|volume=10|issue=2|journal=Kasarinlan: Philippine Journal of Third World Studies|issn=2012-080X|oclc=939095270|publisher=[[University of the Philippines Diliman]]|location=[[Lungsod Quezon]]|language=en}}</ref> Patuloy na nakaakit ng mga tagasunod ang kilusang anarkista noong dekada 1990, lalo na matapos ang mga protesta laban sa WTO sa Seattle noong 1999, na nagdala sa anarkismo sa pangunahing talakayang pampubliko.<ref name="Interview" /> Isa sa mga grupong nabuo sa panahong ito ang Metro Manila Anarchist Confederation (MMAC, o Konpederasyon ng mga Anarkista sa [[Kalakhang Maynila]]), na naglalayong pag-ugnayin ang mga indibiduwal at kolektibo upang sama-samang kumilos, sa halip na bumuo ng isang [[Partidong pampolitika|partidong pampulitika]].<ref name="CH298">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=298–300|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Nagsimula ring mabuo ang iba pang organisadong pangkat ng mga anarkista, kung saan nagsanib ang ilang kolektibo upang itatag ang Anti-Capitalist Convergence Philippines (Pagtitipong Laban sa Kapitalismo sa Pilipinas), na nag-organisa ng mga protesta laban sa [[Pandaigdigang Pondong Pananalapi]] at sa [[Bangkong Pandaigdig]].<ref name="Ness">{{Cite encyclopedia |last1=Fernandez|first1=Erwin S.|editor1-last=Ness|editor1-first=Immanuel|title=Anarchism, Philippines|pages=1–2|date=2009|doi=10.1002/9781405198073.wbierp0068|language=en|isbn=978-1-4051-9807-3|publisher=John Wiley & Sons|encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest|df=mdy-all}}</ref> Bagama't umusbong at lumaganap sa Pilipinas ang iba't ibang kilusang sosyalista at komunista noong ika-20 dantaon, hindi kailanman nabuo ang isang organisadong partidong anarkista sa bansa.<ref>{{Cite web |last=Cruz |first=Elfren S. |date=Hulyo 30, 2026 |title=How communism began in the Philippines |url=https://www.philstar.com/opinion/2026/07/30/2545655/how-communism-began-philippines |access-date=2026-07-30 |website=Philstar.com}}</ref> Gayunpaman, hindi ito nangangahulugang hindi kailanman umiral ang anarkismo bilang isang kaisipan sa Pilipinas. Tulad na nabanggit sa artikulong ito, nakapasok sa bansa ang mga ideyang anarkista at anarko-sindikalista noong unang bahagi ng ika-20 dantaon. Sa kabila nito, hindi naging sapat ang lakas ng kilusang anarkista upang makapagtatag ng isang partidong pampulitika, at kalaunan ay natabunan ito ng lumalakas na impluwensiya ng Marxismo-Leninismo at ng mga organisadong partidong komunista. Noong 2001, lalo pang nahikayat ang mga Pilipino sa anarkismo sa panahon ng [[Ikalawang Rebolusyon sa EDSA|Ikalawang Himagsikang EDSA]] laban sa pamahalaan ni [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulong]] [[Joseph Estrada]]. Sa panahong ito, namahagi ang mga anarkista ng polyetong pinamagatang ''Organize Without Leaders!'' ("Mag-organisa nang Walang mga Pinuno!"), na nagbigay-diin sa kanilang kaibhan sa iba pang pangkat ng oposisyon na naglalayong makamit ang kapangyarihang pampulitika.<ref name="CH300">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=300–303|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Matapos maluklok sa kapangyarihan si [[Gloria Macapagal Arroyo]] bilang pangulo, maraming makakaliwa sa bansa ang nadismaya sa mga Himagsikang EDSA, na sa kanilang pananaw ay nauwi lamang sa pagpapalit ng naghaharing rehimen.<ref name="CH304">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=304–306|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Lalo pang tumindi ang pagkadismayang ito matapos ang nabigong [[EDSA Tres|EDSA III]], na mabilis na sinupil at nagresulta sa pag-aresto sa mga pinuno ng oposisyon, subalit nagpalawak din ng kamalayan ng publiko sa mga posibilidad ng sariling pag-oorganisa.<ref name="CH308">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=308|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Maging ang ilang kasapi ng Partido Komunista ay nagsimulang manawagan ng sistemikong pagbabago, sa halip na ang dati nilang panawagan para sa pagpapalit lamang ng rehimen.<ref name="CH311">{{cite thesis|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present |publisher=[[University of Western Australia]] |chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=311|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Kasunod ng mga himagsikang ito, nagsimulang manawagan ang mga makabagong Pilipinong anarkista, gaya ni Bas Umali, ng pagbuwag sa estadong-bansa ng Pilipinas at ng pagtatatag kapalit nito ng isang desentralisadong "kapuluang konpederasyon".<ref>{{cite web|url=http://www.anarkismo.net/article/2923|title=Archipelagic Confederation|date=26 Abril 2006|access-date=25 Hulyo 2021|last=Umali|first=Bas|work=Anarkismo.net|language=en}}</ref> Ang mga anarkistang paraan ng paglutas ng mga suliranin, na nakabatay sa sinaunang tradisyon ng bayanihan bago dumating ang mga mananakop at sinusuportahan, bukod sa iba pa, ng [[Kristiyanismo|Kristiyanong]] prinsipyo ng subsidyaridad,<ref name="delmundo2021">{{cite web|last=Del Mundo|first=Rubi|date=2021-04-21|title=Mutual Aid, Community Pantries Bring Out the Best in Filipinos and the Worst in Duterte's Inhumane Regime|url=https://cpp.ph/statements/mutual-aid-community-pantries-bring-out-the-best-in-filipinos-and-the-worst-in-dutertes-inhumane-regime|website=Philippine Revolution Web Central|language=en}}</ref> ay muling lumitaw sa pangunahing kamalayan bilang alternatibo sa kawalang-kapangyarihang dulot ng pagdepende sa iba.<ref name="mendizábal2021">{{cite web|url=https://kodao.org/putting-back-the-community-in-community-pantry/|title=Putting Back the "Community" in Community Pantry|website=Kodao|date=2021-04-27|first=L. S.|last=Mendizábal|language=en}}</ref> Isang halimbawa nito ang pagtatatag ng mga ''community pantry'' o [[bodegang bayan]] noong [[pandemya ng COVID-19]] at ang pagpapatuloy ng mga ito sa kabila ng hindi kanais-nais na kalagayang pampulitika at pang-ekonomiya.<ref name="yuvallos2021">{{cite news|url=https://nolisoli.ph/96642/opinion-maginhawa-community-pantry-ayuvallos-20210420/|newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]|date=20 Abril 2021|last=Yuvallos|first=Andreiana|title=The Gov't's Response to the Community-Pantry Movement? Policing and Bureaucracy|access-date=25 Hulyo 2021|publisher=Hinge Inquirer Publications|location=[[Makati]]|issn=0116-0443|oclc=243915470|language=en|archive-date=16 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210516125629/https://nolisoli.ph/96642/opinion-maginhawa-community-pantry-ayuvallos-20210420/|url-status=dead}}</ref><ref name="sadongdong2021">{{cite news|work=[[Manila Bulletin]]|url=https://mb.com.ph/2021/04/20/parlade-community-pantry-could-be-used-to-urge-public-to-revolt-vs-govt/|title=Parladé: Community Pantry Could be Used to Urge Public to Revolt vs. Gov't|date=20 Abril 2021|first=Martín|last=Sadongdong|access-date=25 Hulyo 2021|issn=0116-3086|oclc=42725386|publisher=Manila Bulletin Publishing Corporation|location=[[Maynila]]|language=en}}</ref><ref name="chúa2021">{{cite news|url=https://www.manilastandard.net/news/top-stories/352408/-communist-tag-halts-community-pantry-for-a-day.html|first=Adelle|last=Chúa|date=21 Abril 2021|newspaper=Manila Standard|title="Communist" Tag Halts Community Pantry for a Day|access-date=25 Hulyo 2021|publisher=Philippine Manila Standard Publishing, Inc.|location=[[Makati]]|issn=0116-5054|oclc=819413184|language=en}}</ref> Noong 2009, may iba't ibang grupong anarkista na sa Pilipinas. Kabilang sa mga ito ang panrehiyong Davao Anarchists Resistance Movement (DARM, o Kilusang Paglaban ng mga Anarkista ng Davao), ang anarka-peministang organisasyong Liberate the Clit Kolektiv (LiCK, o Palayain ang Clit Kolektiv), ang tagapaglathalang ''Dumpling Press'', ang organisasyong nagtataguyod ng pagpapalaya sa mga hayop na Youth Collective for Animal Liberation (YCAL, o Kolektibong Kabataan para sa Pagpapalaya ng mga Hayop), at ang Local Anarchist Network (LAN, o Lokal na Kalipunan ng mga Anarkista), na naglalarawan sa sarili bilang "maluwag na samahan ng mga anarkista" na binubuo ng iba't ibang tendensiya.<ref name="Ness" /> == Mga konsepto == === Propaganda ng gawa === Ang propaganda ng gawa, o propaganda sa pamamagitan ng gawa, ay isang uri ng tuwirang pagkilos na naglalayong maimpluwensiyahan ang opinyong pampubliko. Ang mismong pagkilos ay nilalayong magsilbing halimbawa na maaaring tularan ng iba at maging mitsa ng isang panlipunang rebolusyon. Madalas itong iniuugnay sa mga mararahas na pagkilos na isinagawa ng iba't ibang anarkista noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at unang bahagi ng ika-20 dantaon, kabilang ang mga pambobomba at [[asasinasyon]] na nakatuon laban sa estado at sa naghaharing uri bilang pagpapahayag ng pagtutol sa kapitalismo, gayundin ang panununog sa mga simbahan na tumatarget sa mga pangkat [[panrelihiyon]]. Gayunpaman, mayroon ding mga di-marahas na anyo ang propaganda ng gawa.<ref>{{cite book |last1=Woodcock|first1=George|chapter=Prologue|pages=11–32|jstor=10.3138/j.ctt2ttv2t.4|title=Anarchism|date=2004|publisher=University of Toronto Press|isbn=978-1-55111-629-7|quote-page=20|quote=the modern pacifist anarchists, …have tended to concentrate their attention largely on the creation of libertarian communities – particularly farming communities – within present society, as a kind of peaceful version of the propaganda by deed.|language=en}}</ref> Nilayon ang mga gawaing ito ng [[terorismo]] na magpasiklab ng isang "diwa ng paghihimagsik" sa pamamagitan ng pagpapakita na ang estado, ang gitna at nakatataas na uri, at ang mga organisasyong panrelihiyon ay hindi makapangyarihan sa lahat. Layunin din nitong udyukan ang estado na tumugon nang lalo pang mapaniil.<ref name="Merriman">{{cite book |last=Merriman|first=John M.|date=2016|title=The Dynamite Club: How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror|publisher=[[Yale University Press]]|page=[https://books.google.com/books?id=w8mtCwAAQBAJ&pg=PA63 63]|isbn=978-0-300-21792-6|language=en}}</ref> Noong Kongresong Panlipunang Rebolusyonaryo sa Londres noong 1881, pormal na inaprubahan ang taktikang ito.<ref name="Abidor">{{cite book |last=Abidor|first=Mitchell|url=https://books.google.com/books?id=ELZHEAAAQBAJ&pg=PT7|title=Death to Bourgeois Society: The Propagandists of the Deed|date=2016|publisher=PM Press|isbn=978-1-62963-112-7|language=en}}</ref> === Mutual na tulungan === Ang katawagang "''mutual aid''" tulungang mutuwal (o pagtutulungang-bayan) ay pinasikat ng pilosopong anarkista na si [[Peter Kropotkin]] sa kanyang kalipunan ng mga sanaysay na ''Mutual Aid: A Factor of Evolution''. Dito, ipinangatwiran niya na ang kooperasyon, at hindi ang kompetisyon, ang pangunahing puwersang nagtutulak sa [[ebolusyon]], sa pamamagitan ng [[Mutualismo|mutuwalismo]] sa [[biyolohiya]].<ref name="KropotkinRobinson2020">{{cite book |author1=Peter Kropotkin|author2=Victor Robinson|title=Mutual Aid – A Factor of Evolution: With an Excerpt from Comrade Kropotkin by Victor Robinson|url=https://books.google.com/books?id=CbLoDwAAQBAJ|chapter=Introduction|date=26 Mayo 2020|publisher=Read Books Limited|isbn=978-1-5287-9015-4|language=en}}</ref><ref name="Kropotkin">{{cite book |title=Mutual Aid: A Factor of Evolution|url=http://theanarchistlibrary.org/library/petr-kropotkin-mutual-aid-a-factor-of-evolution|last=Kropotkin|first=Petr|date=1902|via=The Anarchist Library|access-date=6 Mayo 2020|language=en}}</ref> Ipinahayag ni Kropotkin na ang pagtutulungang-bayan ay may praktikal na pakinabang sa pananatiling buhay ng mga tao at hayop at na ito ay naitaguyod sa pamamagitan ng [[likas na pagpili]]. Iginiit din niya na ang pagtutulungang-bayan ay masasabing kasintanda ng kultura ng tao.<ref name="Kropotkin" /> Ang pagkilalang ito sa malawak na katangian at pakinabang ng pagtutulungang-bayan sa bawat indibidwal ay salungat sa mga teorya ng [[Charles Darwin|Darwinismong]] panlipunan, na nagbibigay-diin sa kompetisyon ng mga indibiduwal at sa pananatili ng pinakamainam (''survival of the fittest''). === Pinakamababang antas na hindi maipagkakait === Ang ''irreducible minimum'' o pinakamababang antas na hindi maipagkakait ay isang pangunahing prinsipyong etikal sa ekolohiyang panlipunan ni Murray Bookchin.<ref>{{Cite book |last=Biehl |first=Janet |url=https://theanarchistlibrary.org/library/murray-bookchin-janet-biehl-the-murray-bookchin-reader |title=The Murray Bookchin Reader |date=1999 |language=en}}</ref> Nagmula ito sa pag-aaral ng mga katutubo at lipunang walang herarkiya. Ayon sa prinsipyong ito, ang bawat miyembro ng komunidad ay may walang-kondisyong karapatan sa mga pangunahing pangangailangan sa buhay,<ref>{{Cite news |last=Tokar |first=Brian |date=2008-03-01 |title=On Bookchin's Social Ecology and its Contributions to Social Movements {{!}} Institute for Social Ecology |language=en-US |work=Institute for Social Ecology |url=https://social-ecology.org/wp/2008/03/on-bookchins-social-ecology-and-its-contributions-to-social-movements/ |access-date=2026-07-21}}</ref> tulad ng pagkain, pabahay, at kalusugan—anuman ang kanilang naiambag na trabaho. === Pagwawalang-bisa sa paggawa === Partikular sa mga anarkistang lupon,<ref>{{Cite web |last=Ford|first=Nick|title=7 Key Concepts for Understanding Anti-Work Theory|url=https://www.filmsforaction.org/articles/7-key-concepts-for-understanding-antiwork-theory/|access-date=2022-08-09|website=Films For Action|language=en}}</ref> may ilan na naniniwalang ang [[Trabaho|paggawa]] ay lalong nahiwalay sa tao sa paglipas ng kasaysayan at sa likas na katangian nito ay hindi kasiya-siya at mabigat, kaya't hindi ito dapat ipataw sa pamamagitan ng mga paraang [[pang-ekonomiya]] o [[pampulitika]].<ref>{{Cite web |last=Peters|first=Adele|date=2015-02-02|title=Work Is Bullshit: The Argument For "Antiwork"|url=https://www.fastcompany.com/3041719/work-is-bullshit-the-argument-for-antiwork|access-date=2022-08-09|website=Fast Company|language=en-US}}</ref> Sa ganitong pananaw, may ilan na nananawagan sa pagpapatupad ng walang kondisyong batayang kita (''unconditional basic income'') at/o pagpapaikli ng linggo ng paggawa, gaya ng apat-na-araw na linggo ng trabaho.<ref>{{Cite web |last=Lashbrooke|first=Barnaby|title=The 'Anti-Work' Movement Is A Sign Something's Rotten In The Workplace|url=https://www.forbes.com/sites/barnabylashbrooke/2021/10/25/the-anti-work-movement-is-a-sign-somethings-rotten-in-the-workplace/|access-date=2022-08-09|website=[[Forbes]]|language=en}}</ref> Noong 1985, isinulat ng anarkista at sitwasyonistang manunulat na si Bob Black ang kinikilalang manipestong ''The Abolition of Work'' (''Ang Pagpapawalang-bisa sa Paggawa''). === Pagkakaisa ng pamamaraan at layunin === Sa anarkismo, ang pagkakaisa ng pamamaraan at layunin (''unity of means and ends'') ay tinatawag na politikang preporatibo. Sinasabi nito na ang mga paraang ginagamit sa pagbabago ng lipunan ay dapat mismong nagpapakita ng [[Kalayaan|malaya]], patas, at walang-gobyernong lipunan na gustong itayo. Ang politikang preporatibo ay mga paraan ng pag-oorganisa at mga ugnayang panlipunan na naglalayong isabuhay ang lipunang ninanais itatag ng isang pangkat sa hinaharap.<ref>{{cite web |last=Smith|first=E. T.|date=2023-02-01|title=Prefigurative Politics in Practice|url=https://commonslibrary.org/prefigurative-politics-in-practice/|access-date=2026-05-18|work=The Commons Library|language=en}}</ref> Sa praktika, kabilang dito ang pagbuo ng isang bagong lipunan "sa loob ng balangkas ng lumang lipunan" sa pamamagitan ng pamumuhay ayon sa mga pagpapahalaga at mga estrukturang panlipunang ninanais ng pangkat para sa hinaharap.<ref>{{cite web |title=Understanding Prefigurative Politics: A Deep Dive|url=https://www.classwithmason.com/2024/10/understanding-prefigurative-politics.html|website=Class with Mason|date=25 Oktubre 2024|access-date=25 Oktubre 2024|language=en}}</ref> Ayon kay Carl Boggs, na siyang lumikha ng katawagang ito, layunin ng politikang preporatibo na maisakatawan "sa loob mismo ng kasalukuyang pampulitikang gawain ng isang kilusan [...] ang mga anyo ng ugnayang panlipunan, pagpapasya, [[kultura]], at karanasang pantao na siyang pinakahuling mithiin nito," kaya't nagkakatugma ang paraan at ang layunin ng pagbabagong panlipunan.<ref>Boggs, Carl. 1977. Marxism, Prefigurative Communism, and the Problem of Workers' Control. [https://repository.library.brown.edu/studio/item/bdr:89258/ ''Radical America'' 11 (November)], 100; cf. Boggs Jr., Carl. Revolutionary Process, Political Strategy, and the Dilemma of Power. Theory & Society 4, Blg. 3 (Taglagas), 359-93. (sa Ingles)</ref> Minsan ding ipinagtatanggol ang politikang preporatibo batay sa paniniwalang ang mga layuning makakamit ng isang kilusang panlipunan ay "saligang hinuhubog ng mga paraang ginagamit nito."<ref>Leach, D. K. (2013). Prefigurative politics. The Wiley-Blackwell encyclopedia of social and political movements, 1004-1006. (sa Ingles)</ref> Ang preporatibismo ay ang pagsisikap na isabuhay o isagawa ang politikang preporatibo.<ref>{{Cite journal |last=Heffernan|first=Timothy|date=2020|title='Where Is the New Constitution?': Public Protest and Community-Building in Post–Economic Collapse Iceland|url=https://doi.org/10.3167/arcs.2020.060114|journal=Conflict and Society|volume=6|issue=1|pages=236–254|language=en}}</ref> === Anarkismo at pagkamakabansa o kontra-pagkamakabansa === Ang anarkismo at pagkamakabansa ay kapwa umusbong sa Europa kasunod ng [[Rebolusyong Pranses]] ng 1789, at may mahaba at matatag na ugnayan na maitutunton hanggang kay Mikhail Bakunin at sa kanyang pakikilahok sa kilusang Pan-Slabiko bago pa niya yakapin ang anarkismo. Mahaba rin ang kasaysayan ng pakikilahok ng mga anarkista sa mga kilusang makabansa sa iba't ibang panig ng daigdig, gayundin sa internasyonalismo. Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, malakas ang suporta ng anarkismo sa anasyonalismo at [[Esperanto]].<ref name="nodo50.org">Firth, Will. [http://www.nodo50.org/esperanto/anarkiismo.htm "Esperant Kaj Anarkiismo"]. ''Nodo50''. Nakuha noong 21 Setyembre 2020. "Anarkiistoj estis inter la pioniroj de la disvastigo de Esperanto. En 1905 fondiĝis en Stokholmo la unua anarkiisma Esperanto-grupo. Sekvis multaj aliaj: en Bulgario, Ĉinio kaj aliaj landoj. Anarkiistoj kaj anarki-sindikatistoj, kiuj antaŭ la Unua Mondmilito apartenis al la nombre plej granda grupo inter la proletaj esperantistoj, fondis en 1906 la internacian ligon Paco-Libereco, kiu eldonis la Internacian Socian Revuon. Paco-libereco unuiĝis en 1910 kun alia progresema asocio, Esperantista Laboristaro. La komuna organizaĵo nomiĝis Liberiga Stelo. Ĝis 1914 tiu organizaĵo eldonis multe da revolucia literaturo en Esperanto, interalie ankaŭ anarkiisma. Tial povis evolui en la jaroj antaŭ la Unua Mondmilito ekzemple vigla korespondado inter eŭropaj kaj japanaj anarkiistoj. En 1907 la Internacia Anarkiisma Kongreso en Amsterdamo faris rezolucion pri la afero de internacia lingvo, kaj venis dum la postaj jaroj similaj kongresaj rezolucioj. Esperantistoj, kiuj partoprenis tiujn kongresojn, okupiĝis precipe pri la internaciaj rilatoj de la anarkiistoj." (sa Esperanto)</ref><ref name="naturismo">{{cite news|last=Roselló|first=Josep Maria Roselló|date=17 Agosto 2005|url=http://www.nodo50.org/ekintza/article.php3?id_article%3D310|url-status=dead|title=Dossier: El naturalismo libertario en la península ibérica (1890-1939)|newspaper=Ekintza Zuzena|issue=32|archive-url=https://web.archive.org/web/20120320014704/https://www.nodo50.org/ekintza/article.php3?id_article=310|archive-date=20 Marso 2012|access-date=3 Hunyo 2014|quote=Proliferarán así diversos grupos que practicarán el excursionismo, el naturismo, el nudismo, la emancipación sexual o el esperantismo, alrededor de asociaciones informales vinculadas de una manera o de otra al anarquismo. Precisamente las limitaciones a las asociaciones obreras impuestas desde la legislación especial de la Dictadura potenciarуán indirectamente esta especie de asociacionismo informal en que confluirá el movimiento anarquista con esta heterogeneidad de prácticas y tendencias. Uno de los grupos más destacados, que será el impulsor de la revista individualista ''Ética'' será el Ateneo Naturista Ecléctico, con sede en Barcelona, con sus diferentes secciones la más destacada de las cuales será el grupo excursionista Sol y Vida.|language=es}}</ref><ref name="acracia">{{cite web|last=Díez|first=Xavier|date=1 Abril 2006|url=http://www.acracia.org/1-23a58lainsumision.pdf|url-status=dead|title=La insumisión voluntaria. El anarquismo individualista español durante la Dictadura y la Segunda República (1923-1938)|pages=1–36|archive-url=https://web.archive.org/web/20110723130358/http://www.acracia.org/1-23a58lainsumision.pdf|archive-date=23 Hulyo 2011|access-date=6 Mayo 2011|quote=La insumisión voluntaria: El anarquismo individualista español durante la Dictadura y la Segunda República (1923–1938).|language=es}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], inusig ng Espanyang Francoista ang mga anarkista at mga makabayang Katalan, na marami sa kanila ay malawakang gumagamit ng Esperanto.<ref name="Del Barrio">Del Barrio, Toño; Lins, Ulrich (27–29 Nobyembre 2006). [http://www.nodo50.org/esperanto/artik68es.htm "La utilización del esperanto durante la Guerra Civil Española"]. ''Nodo50''. International Congress on the Spanish Civil War. Hinango noong 21 Setyembre 2020. (sa Kastila)</ref> Iginiit ng anarkistang [[Irlandes]] na si Andrew Flood na ang mga anarkista ay hindi mga makabansa at lubos na tinututulan ang [[pagkamakabansa]]; sa halip, sila ay mga kontra-imperyalista.<ref name="Flood">Flood, Andrew. "An Anarchist Perspective on Irish Nationalism". Workers Solidarity Movement. (sa Ingles)</ref> Katulad nito, itinuturing ng Anarchist Federation (Pederasyong Anarkista) sa Britanya at Irlanda na ang pagkamakabansa ay isang ideolohiyang ganap na nakatali sa pag-unlad ng kapitalismo at hindi kayang lumampas dito.<ref name="Anarchist Federation">[http://www.afed.org.uk/publications/pamphlets-booklets/126-against-nationalism.html "Against Nationalism"]. Anarchist Federation. 3 Abril 2009. Retrieved 23 Setyembre 2020. (sa Ingles)</ref> Si Pierre-Joseph Proudhon, ang unang taong hayagang tumawag sa sarili bilang isang anarkista sa positibong diwa, ay tumutol sa pagkamakabansa, at iginiit na ang "pagwawakas ng militarismo ang misyon ng ika-19 na dantaon, kung hindi ay hahantong ito sa walang hanggang paghina".<ref>Woodcock, George. ''Pierre-Joseph Proudhon''. p. 233. (sa Ingles)</ref> Ayon kay Proudhon, sa ilalim ng kanyang mungkahing mutuwalismo, "wala nang magiging [[nasyonalidad]], wala nang bayang tinubuan sa pampulitikang kahulugan ng mga salitang ito; ang magiging kahulugan na lamang ng mga ito ay pook ng [[kapanganakan]]. Ang tao, anuman ang kanyang [[lahi]] o kulay, ay mamamayan ng daigdig; ang [[pagkamamamayan]] ay isang karapatang maaaring matamo saanman."<ref>Proudhon, Pierre-Joseph. ''General Idea of the Revolution in the Nineteenth Century''. p. 283. (sa Ingles)</ref> === ACAB === [[File:ACABBanner.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:ACABBanner.jpg|left|thumb|Mga anarkista sa [[Leipzig]], [[Alemanya]], na nagpoprotesta habang may hawak na bandilang may nakasulat na "''ACAB, all cops are b...''"]] Ang ACAB, isang daglat para sa ''all cops are bastards'' ("lahat ng pulis ay mga walanghiya" o "lahat ng pulis ay mga bastardo"), ay isang islogang pampulitika na iniuugnay sa mga tutol sa [[kapulisan]]. Karaniwan itong ginagamit bilang kasabihan sa mga ''graffiti'' o ipinapaukit bilang tato. Minsan ay isinusulat din ito bilang 1312, kung saan ang bawat bilang ay kumakatawan sa posisyon ng katumbas na titik sa [[Alpabeto|alpabetong]] Ingles (A=1, C=3, A=1, B=2). Ang pariralang ''all cops are bastards'' ay unang lumitaw sa [[Inglatera]] noong [[dekada 1920]],<ref name="Partridge1986">{{cite book|last=Partridge|first=Eric|title=A Dictionary of Catch Phrases|url=https://archive.org/details/dictionaryofcatc0000part_c8l4|publisher=Taylor & Francis|year=1986|isbn=978-0-415-05916-9|page=[https://archive.org/details/dictionaryofcatc0000part_c8l4/page/1 1]|language=en}}</ref><ref name=":13">{{Cite book|last1=Aitken-Smith|first1=Trent|title=The Tattoo Dictionary|last2=Tyson|first2=Ashley|date=2016|publisher=Octopus|isbn=978-1-78472-254-8|pages=13|language=en}}</ref><ref name="GQ">{{cite web|last=Groundwater|first=Colin|date=11 Hunyo 2020|title=A brief history of ACAB|url=https://www.gq-magazine.co.uk/politics/article/acab-meaning|access-date=11 Setyembre 2020|website=GQ|language=en}}</ref> at kalaunan ay pinaikli bilang "ACAB" ng mga manggagawang nagwewelga noong [[dekada 1940]].<ref name="GQ" /> Sa kasaysayan, ang daglat ay iniugnay sa mga [[kriminal]] sa Reyno Unido.<ref name=":13" /> Una itong naitala bilang tato ng mga bilanggo noong [[dekada 1970]], at karaniwang inilalagay ang tig-isang titik sa bawat daliri, o kung minsan ay ikinukubli bilang maliliit na tuldok sa bawat buko ng kamay.<ref name="ThompsonBlack2006">{{cite book|last1=Thompson|first1=Tim|url=https://archive.org/details/forensichumanide00thom_803|title=Forensic Human Identification: An Introduction|last2=Black|first2=Sue|publisher=Taylor & Francis|year=2006|isbn=978-0-8493-3954-7|page=[https://archive.org/details/forensichumanide00thom_803/page/n391 384]|url-access=limited|language=en}}</ref><ref name=":13" /> Noong 1970, ginamit ng ''Daily Mirror'' ang ACAB bilang pamagat ng isang artikulong nagsasaad na ito ay nakatatak sa isang kasapi ng ''Hells Angels'' na nakita sa [[lansangan]].<ref name="GQ" /> Ginamit din ng [[Direktor sa pelikula|direktor]] ng pelikulang si Sidney Hayers ang isang sinensurang bersyon ng [[parirala]] bilang pamagat ng kaniyang pelikulang [[krimen]] noong 1972 na ''All Coppers Are...''.''<ref>{{cite book|last=Elliot|first=Paul|title=Studying the British Crime Film|url=https://archive.org/details/studyingbritishc0000elli|publisher=Columbia University Press|year=2014|isbn=978-1-906-73374-2|pages=[https://archive.org/details/studyingbritishc0000elli/page/78 78]–79|language=en}}</ref>'' Noong 1977, nakita ng isang mamamahayag mula sa [[Newcastle upon Tyne]] ang daglat na nakasulat sa mga [[dingding]] ng isang selda sa bilangguan.<ref name="Partridge1986" /> Noong dekada 1980, naging simbolo ng kontra-establisimyento ang ACAB, lalo na sa loob ng mga subkulturang punk at ''skinhead'' (o ahit-ulo).<ref name=":13" /><ref name="GQ" /><ref name=":03">{{cite web|title=ACAB|url=https://www.adl.org/education/references/hate-symbols/acab|access-date=2019-05-30|website=Anti-Defamation League|language=en}}</ref> Lalo itong sumikat dahil sa awiting "A.C.A.B." ng bandang Oi! na the 4-Skins, na inilabas noong 1982.<ref name=":13" /><ref name="GQ" /> Sa mga sumunod na taon, naging tanyag ang ACAB bilang [[islogan]] ng mga ''hooligan'' at ''ultras'' sa [[Futbol|putbol]] sa Europa,<ref>{{Cite journal|last=Pollard|first=John|date=2016|title=Skinhead culture: the ideologies, mythologies, religions and conspiracy theories of racist skinheads|journal=Patterns of Prejudice|volume=50|issue=4–5|pages=398–419|doi=10.1080/0031322X.2016.1243349|s2cid=151502563|issn=0031-322X|language=en}}</ref><ref name=":13" /> gayundin ng mga kilusang anarkista at kontra-awtoritaryo sa iba't ibang panig ng mundo.<ref name="GQ" /> Sa ilang konteksto, itinuturing ng Anti-Defamation League (Liga Laban sa Paninirang-puri) ang parirala bilang isang simbolo ng pagkamuhi at inilalarawan ito bilang "isang matagal nang islogan sa kultura ng mga ''skinhead''," habang binabanggit ding ginagamit ito kapwa ng mga [[Rasismo|rasista]] at mga kontra-rasistang ''skinhead''.<ref name=":03" /><ref name="guerra">{{cite journal|last=Guerra|first=Nicola|title=Dalla strada alla letteratura, le spericolate e propizie vicende del forestierismo A.C.A.B.. Il contatto linguistico tra italiano e inglese nelle sottoculture Skinhead e Ultras|trans-title=From the road to literature, the reckless and auspicious events of the forestry industry A.C.A.B .. The linguistic contact between Italian and English in the Skinhead and Ultras subcultures|url=https://www.academia.edu/4566221|journal=Analele Universităţii Din Craiova, Seria Ştiinţe Filologice Linguistică Nr. 1-2|date=Enero 2013|publisher=Universităţii din Craiova|access-date=2020-06-03|language=en}}</ref> Matapos ang pagpaslang ng pulis na si Derek Chauvin kay [[George Floyd]] noong Mayo 2020, mas naging madalas ang paggamit ng katawagang ACAB ng mga taong tutol sa kapulisan.<ref name="vice_acab">{{cite news |work=Vice|last=Poulter|first=James|title=How 'ACAB' Became the Universal Anti-Police Slogan|url=https://www.vice.com/en/article/acab-all-cops-are-bastards-origin-story-protest/|access-date=2020-08-26|date=2020-06-08|language=en}}</ref> Habang lumalaganap sa buong Estados Unidos ang mga protesta bilang tugon sa [[Pagpatay kay George Floyd|pagkamatay ni Floyd]] at ang mga talakayan tungkol sa karahasang isinasagawa ng pulisya na may motibong panlahi, mas madalas ding nabanggit ang ACAB sa mga plataporma ng [[hatirang pangmadla]], at nagsimula ring ibenta ang mga produktong may nakalimbag na daglat na ito.<ref name="vice_acab" /> Ayon sa mga tagapagtaguyod ng katawagan, ang ACAB ay nangangahulugang ang bawat pulis ay may pananagutan sa isang hindi makatarungang sistema. [[Pangangatuwiran|Ipinapangatuwiran]] nila na kahit hindi mismo nakikilahok ang isang pulis sa kalupitan ng pulisya o sa [[rasismo]] sa pagpapatupad ng [[batas]], may [[pananagutan]] pa rin siya sa mga ginawa ng kaniyang mga kasamahan dahil hindi niya ito tinututulan o sinusubukang pigilan.<ref>{{Cite web|date=2020-06-01|title=What I mean when I say I want to abolish the police|url=https://www.independent.co.uk/voices/acab-abolish-police-george-floyd-protests-cops-a9543386.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20200602083406/https://www.independent.co.uk/voices/acab-abolish-police-george-floyd-protests-cops-a9543386.html|archive-date=2020-06-02|url-access=limited|url-status=live|access-date=2021-12-17|website=The Independent|language=en}}</ref> === Pagbuwag sa bilangguan === [[File:La_presó_és_tortura.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:La_pres%C3%B3_%C3%A9s_tortura.jpg|thumb|Isang ''graffiti'' o sulat sa pader sa [[Cataluña]] na nakasulat sa [[wikang Kastila]] na may salin na "Ang bilangguan ay pagpapahirap" at simbolong Bilog-A ng anarkismo.]] Ang pagbuwag sa bilangguan (''prison abolition'') ay isang kilusan na naglalayong buwagin ang bilangguan bilang isang institusyon.<ref name="Frampton">{{cite news |last1=Frampton|first1=Thomas Ward|title=The Dangerous Few: Taking Seriously Prison Abolition and Its Skeptics|url=https://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/hlr135&div=98&id=&page=|access-date=15 Agosto 2025|work=Harvard Law Review|date=2021–2022|pages=2013|language=en}}</ref> Hindi tulad ng reporma sa bilangguan, layunin ng pagbuwag sa bilangguan na magtatag ng isang sistema ng [[Katarungan|hustisyang]] pangkriminal na hindi gumagamit ng pagkakapiit bilang paraan ng pagpaparusa. Karaniwang itinataguyod ng mga tagasuporta nito ang makapanunumbalik na hustisya, na naglalayong maituwid at maibalik sa lipunan ang mga [[nagkasala]], sa halip na ang mapagganting hustisya, na naglalayong magparusa sa nagkasala batay sa tindi ng kaniyang krimen. Madalas ding isinusulong ng mga tagapagtaguyod ng pagbuwag sa bilangguan ang malalaking pagbabagong pang-estruktura upang maiwasan ang krimen sa antas ng [[lipunan]] sa pamamagitan ng pagtugon sa mga ugat nito. Ayon sa pananaw na ito, ang krimen ay bunga ng mga suliraning panlipunan tulad ng rasismo at [[kahirapan]]. Bahagyang nabuo ang kilusan para sa pagbuwag sa bilangguan sa Estados Unidos bilang tugon sa pag-aalsa sa Bilangguan ng Attica noong 1971, na nagbigay-pansin sa mga di-makataong kalagayang laganap sa mga bilangguan. Ang mga kilalang aktibista, lalo na si Angela Davis, ay nakatulong upang mabigyang-pansin ang usapin ng pagbuwag sa bilangguan, bagaman nanatili itong higit na limitado sa mga makakaliwang pangkat at mga akademikong lupon. Muling sumigla ang interes sa kilusan matapos ang pagpaslang kay George Floyd noong 2020 at ang mga kaguluhang sibil na sumunod dito, na nagbigay-diin sa mga hindi pagkakapantay-pantay batay sa lahi sa loob ng sistemang hustisyang pangkriminal. === Pagpapalaya sa kabataan === Ang pagpapalaya sa mga bata (''child liberation'') sa anarkismo ay ang paniniwala na ang mga bata at [[kabataan]] ay nararapat magkaroon ng buong awtonomiya, respeto, at kalayaan mula sa panunupil ng mga matatanda, mapilitang pagpapalaki ng magulang, at sapilitang pag-aaral. Pangunahing layunin nito na wakasan ang pagtrato sa mga bata bilang pag-aari ng [[magulang]], palitan ang mga tradisyonal na paaralan ng mga boluntaryong espasyo sa pag-aaral, at tiyakin ang tulong-komunidad para sa mga pangunahing pangangailangan. Ang kilusan para sa mga karapatan ng kabataan (''youth rights movement''), na inilalarawan din bilang pagpapalaya sa kabataan (''youth liberation''), ay isang umuusbong na kilusang mula sa mga karaniwang mamamayan na naglalayong labanan ang [[Diskriminasyon sa gulang|diskriminasyon sa edad]] at isulong ang mga karapatang sibil ng mga kabataan—yaong mga hindi pa umaabot sa edad ng legal na ganap na gulang, na 18 taong gulang sa karamihan ng mga bansa. May ilang pangkat na nilalabanan ang pedopobya at ephebipobiya sa lipunan sa pamamagitan ng pagtataguyod ng tinig ng kabataan, pagbibigay-kapangyarihan sa kabataan, at sa huli, ng pagkakapantay-pantay sa pagitan ng mga henerasyon sa pamamagitan ng pakikipagtuwang ng kabataan at mga nakatatanda.<ref>Fletcher, A. (2006) ''[http://www.commonaction.org/WYVH.pdf Washington Youth Voice Handbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081001193809/http://www.commonaction.org/WYVH.pdf|date=2008-10-01}}'' Olympia, WA: CommonAction. (sa Ingles)</ref> Maraming tagapagtaguyod ng mga karapatan ng kabataan ang itinatangi ang kanilang kilusan mula sa kilusan para sa mga karapatan ng mga bata, sapagkat ipinapangatuwiran nilang ang huli ay nagsusulong ng mga pagbabagong kadalasang higit na naghihigpit sa mga bata at kabataan.<ref>Axon, K. (n.d.) [https://web.archive.org/web/20080215235519/http://www.asfar.org/zine/1st/Pedophobia.html ''The Anti-Child Bias of Children's Advocacy Groups''] Chicago, IL: Americans for a Society Free of Age Restrictions. (sa Ingles)</ref> === Anarkiyang pakikipagrelasyon === [[File:RA_symbol.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:RA_symbol.jpg|left|thumb|Simbolo ng anarkiyang pakikipagrelasyon]] Ang anarkiyang pakikipagrelasyon ay ang paglalapat ng mga prinsipyong anarkista sa mga [[ugnayang interpersonal]].<ref name=":4">{{Cite book |last=Pérez-Cortés|first=Juan-Carlos|title=Relationship Anarchy: Occupy Intimacy!|date=2022|publisher=La Oveja Roja|isbn=979-8-3680-3944-2|location=Madrid|language=en}}</ref> Kabilang sa mga pangunahing pagpapahalaga nito ang awtonomiya, mga gawaing laban sa herarkiya, pagtutol sa normatibidad, at pagkakaugnayang nakabatay sa pagtutulungan ng pamayanan.<ref>{{Cite web|title=The Difference Between Relationship Anarchy and Non-Hierarchical Polyamory|url=http://www.relationship-anarchy.com/videos/2016/6/20/the-difference-between-relationship-anarchy-and-non-hierarchical-polyamory|website=Relationship Anarchy|language=en-GB|access-date=2020-05-07|archive-date=2020-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200503103805/http://www.relationship-anarchy.com/videos/2016/6/20/the-difference-between-relationship-anarchy-and-non-hierarchical-polyamory|url-status=dead}}</ref><ref name=":24">{{Cite web|date=2020-09-05|title=The Great Showdown of Hierarchical Polyamory vs. Relationship Anarchy|url=http://thenewmodality.com/the-great-showdown-of-hierarchical-polyamory-vs-relationship-anarchy/|access-date=2022-02-14|website=The New Modality|language=en-US|archive-date=2022-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20220120105438/http://thenewmodality.com/the-great-showdown-of-hierarchical-polyamory-vs-relationship-anarchy/|url-status=live}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|title=Can relationship anarchy create a world without heartbreak? {{!}} Aeon Ideas|url=https://aeon.co/ideas/can-relationship-anarchy-create-a-world-without-heartbreak|access-date=2022-02-14|website=Aeon|language=en|archive-date=2020-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200320145346/https://aeon.co/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=What Is Relationship Anarchy?|url=https://www.mindbodygreen.com/articles/what-is-relationship-anarchy|publisher=Mindbodygreen|access-date=2023-04-26|website=MBGRelationships|date=2 Agosto 2020|archive-date=2023-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230426200016/https://www.mindbodygreen.com/articles/what-is-relationship-anarchy|url-status=live|language=en}}</ref> Hayagan itong tumututol sa amatonormatibidad<ref>{{Cite web|date=2018-05-09|title=Are You Radical Enough to Be a Relationship Anarchist?|url=https://www.gq.com/story/relationship-anarchy|access-date=2022-02-14|website=GQ|language=en-US|archive-date=2020-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200320213043/https://www.gq.com/story/relationship-anarchy|url-status=live}}</ref> at mononormatibidad, at karaniwan—bagaman hindi sa lahat ng pagkakataon—na hindi monogamo.<ref name=":14">{{Cite web|last=Heaney|first=Katie|date=2018-10-23|title=What It's Like Being a Relationship Anarchist|url=https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|access-date=2022-02-14|website=The Cut|language=en-us|archive-date=2022-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417014230/https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|url-status=live}}</ref><ref name=":3" /><ref name=":04">{{Cite web|last=Lopez|first=Veronica|date=2021-10-15|title=Here's What to Know About Relationship Anarchy|url=https://www.cosmopolitan.com/sexopedia/a37973461/relationship-anarchy/|access-date=2022-02-13|website=Cosmopolitan|language=en-US|archive-date=2021-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20211206194702/https://www.cosmopolitan.com/sexopedia/a37973461/relationship-anarchy/|url-status=live}}</ref><ref name=":15">{{Cite web|last=Heaney|first=Katie|date=2018-10-23|title=What It's Like Being a Relationship Anarchist|url=https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|access-date=2022-02-14|website=The Cut|language=en-us|archive-date=2022-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417014230/https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|url-status=live}}</ref> Naiiba ito sa poliyamorya, ''solo poly'', ''swinging'', at iba pang anyo ng pakikipagrelasyon, sapagkat maaaring taglay pa rin ng mga ito ang mga estrukturang gaya ng amatonormatibidad, herarkiya ng mga matalik na relasyon, at mga tuntuning naglilimita sa awtonomiya.<ref name=":24" /><ref name=":04" /><ref name="De las Heras Gómez pp. 644–660">{{cite journal |last=De las Heras Gómez|first=Roma|title=Thinking Relationship Anarchy from a Queer Feminist Approach|journal=Sociological Research Online|publisher=SAGE Publications|volume=24|issue=4|date=2018-12-20|issn=1360-7804|doi=10.1177/1360780418811965|pages=644–660|s2cid=220124663|url=https://qsu070.noblogs.org/files/2020/10/De-las-Heras-G%C3%B3mez-2018-Thinking-Relationship-Anarchy-from-a-Queer-Feminist-Approach.pdf|access-date=2022-12-19|archive-date=2022-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20221219162224/https://qsu070.noblogs.org/files/2020/10/De-las-Heras-G%C3%B3mez-2018-Thinking-Relationship-Anarchy-from-a-Queer-Feminist-Approach.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Binibigyang-kahulugan din ang anarkiyang pakikipagrelasyon bilang isang bagong paradigma kung saan ang pagiging malapit sa isa't isa at awtonomiya ay hindi na itinuturing na mga bagay na likas na nagkakasalungatan o lumilikha ng suliranin sa loob ng isang relasyon.<ref>{{cite web |last1=Guillén|first1=Ricardo|title=Beyond romantic love – an analysis of how the dilemma of closeness vs. autonomy is handled in relationship anarchy discourse|url=https://lup.lub.lu.se/student-papers/search/publication/8968241|website=LUP Student Papers|publisher=Lund University Libraries|access-date=29 Nobyembre 2021|archive-date=19 Oktubre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019121447/https://lup.lub.lu.se/student-papers/search/publication/8968241|url-status=live|language=en}}</ref> == Perspektibong pang-ekonomiya == === Komunismong anarkista === Ang anarkistang komunismo{{refn|Kilala din bilang "anarko-komunismo"<ref>{{cite book |last1=Hodges |first1=Donald C. |url=https://books.google.com/books?id=Pu7zAgAAQBAJ |title=Sandino's Communism: Spiritual Politics for the Twenty-First Century |year=2014 |publisher=University of Texas Press |isbn=978-0292715646 |language=en |page=[https://books.google.com/books?id=Pu7zAgAAQBAJ&q=Anarcho-communism&pg=PA3 3] |access-date=21 Disyembre 2019 |archive-date=22 Hulyo 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210722044609/https://books.google.com/books?id=Pu7zAgAAQBAJ |url-status=live |via=Google Books}}</ref><ref>{{cite book |last1=Kinna |first1=Ruth|title=The Bloomsbury Companion to Anarchism |url=https://books.google.com/books?id=dNuoAwAAQBAJ |year=2012 |publisher=Bloomsbury Publishing|language=en |isbn=978-1441142702 |language=en |page=[https://books.google.com/books?id=dNuoAwAAQBAJ&q=Anarcho-communism&pg=PA329 329] |access-date=21 Disyembre 2019 |archive-date=15 Enero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115214158/https://books.google.com/books?id=dNuoAwAAQBAJ |url-status=live |via=Google Books}}</ref><ref>{{cite book |last1=Wetherly |first1=Paul |title=Political Ideologies |url=https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ |date=2017 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0198727859 |pages=[https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&q=anarcho-communism 130], [https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&q=anarcho-communism 137], [https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&q=anarcho-communism 424] |language=en |access-date=21 Disyembre 2019 |archive-date=22 Hulyo 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210722044620/https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ |url-status=live |via=Google Books}}</ref> o "komunismong libertaryo".{{Sfn|Nettlau|1996|p=145}}<ref>{{cite book |last=Bolloten |first=Burnett |url=https://books.google.com/books?id=-VarDLHA3_YC&q=%22libertarian%20communism%22&pg=PA65 |title=The Spanish Civil War: Revolution and Counterrevolution |publisher=University of North Carolina Press |year=1991 |isbn=978-0807819067 |page=65 |access-date=25 Marso 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220211095511/https://books.google.com/books?id=-VarDLHA3_YC&q=%22libertarian%20communism%22&pg=PA65 |archive-date=11 Pebrero 2022 |url-status=live |via=Google Books|language=en}}</ref>|group=nb|name=nb4}} ay isang pinakadulong-kaliwang ideolohiyang pampulitika at paaralan ng kaisipang anarkista na nagsusulong ng isang anyo ng komunismo. Ang [[komunismo]] (mula sa salitang [[Wikang Latin|Latin]] na ''communis'', na nangangahulugang "panlahat" o "pangkaraniwan"){{sfn|Ball|Dagger|2019}}{{sfn|Ball|Dagger|2019}} ay isang ideolohiyang pampulitika at pang-ekonomiya na naglalayong lumikha ng isang lipunang komunista—isang kaayusang sosyoekonomikong walang uri na nakasentro sa sama-samang pagmamay-ari ng mga kasangkapan sa produksyon, distribusyon, at pagpapalitan, at namamahagi ng mga produkto sa lipunan batay sa pangangailangan.<ref>{{cite book |last=Ely|first=Richard T|title=French and German socialism in modern times|date=1883|publisher=Harper & Brothers|location=New York|pages=35–36|oclc=456632|quote=All communists without exception propose that the people as a whole, or some particular division of the people, as a village or commune, should own all the means of production{{snd}}land, houses, factories, railroads, canals, etc.; that production should be carried on in common; and that officers, selected in one way or another, should distribute among the inhabitants the fruits of their labor.|language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Bukharin|first1=Nikolai|title=The ABC of Communism|last2=Preobrazhensky|first2=Yevgeni|date=1922|publisher=Communist Party of Great Britain|location=Londres, Inglatera|pages=72–73, § 20|translator-last1=Paul|translator-first1=Cedar|chapter=Distribution in the communist system|access-date=18 Agosto 2021|orig-date=1920|translator-last2=Paul|translator-first2=Eden|chapter-url=https://www.marxists.org/archive/bukharin/works/1920/abc/ABC-of-Communism.pdf#page=67|via=Marxists Internet Archive|archive-url=https://web.archive.org/web/20250212173140/https://www.marxists.org/archive/bukharin/works/1920/abc/ABC-of-Communism.pdf#page=67|archive-date=12 Pebrero 2025|language=en}}</ref><ref name="Steele p.43">{{harvp|Steele|1992|p=43}}: "One widespread distinction was that socialism socialised production only while communism socialised production and consumption."</ref> Nananawagan ang anarkistang komunismo sa pag-aalis ng mga herarkiya, gayundin ng pribadong pag-aari, subalit pinananatili ang personal na pag-aari at ang mga bagay, [[Kalakalan|kalakal]], at serbisyong kolektibong pag-aari. Sinusuportahan nito ang panlipunang pagmamay-ari ng ari-arian at ang pamamahagi ng mga [[yaman]] ayon sa prinsipyong "[[mula sa bawat isa ayon sa kaniyang kakayahan, para sa bawat isa ayon sa kaniyang pangangailangan]]." Unang nabuo ang anarkistang komunismo bilang isang natatanging kaisipan sa seksiyong Italyano ng ''International Workingmen's Association''.{{Sfn|Pernicone|1993|pp=111–113}} Nang maglaon, naging mahalaga ang mga teoretikal na akda ni Peter Kropotkin, sapagkat pinalawak at pinaunlad ng mga ito ang kapuwa maka-organisasyong agos ng anarkistang komunismo at ang maka-pag-aalsang agos na tumututol sa pormal na organisasyon.{{Sfn|Pengam|1987|pp=74–75}} Kabilang sa mga halimbawa ng mga lipunang anarkistang komunista ang mga teritoryong anarkista ng Makhnovshchina noong Rebolusyong Ruso,<ref>{{cite book |last=Skirda|first=Alexandre|title=Nestor Makhno: Anarchy's Cossack|publisher=AK Press|year=2004|isbn=1902593685|location=Edinburgh|page=394|translator-last=Sharkey|translator-first=Paul|oclc=58872511|orig-year=1982|language=en}}</ref> at ang mga teritoryo ng Rebolusyong Espanyol, lalo na ang rebolusyonaryong Cataluña.<ref>{{cite book |url=http://www.revoltlib.com/?id=1045|first=Murray|last=Bookchin|archive-url=https://web.archive.org/web/20211023194646/http://www.revoltlib.com/%3Fid%3D1045|archive-date=23 October 2021|title=To Remember Spain: The Anarchist and Syndicalist Revolution of 1936|date=2 Pebrero 2017|quote=In anarchist industrial areas like Catalonia, an estimated three-quarters of the economy was placed under workers' control, as it was in anarchist rural areas like Aragon. [...] In the more thoroughly anarchist areas, particularly among the agrarian collectives, money was eliminated and the material means of life were allocated strictly according to need rather than work, following the traditional precepts of a libertarian communist society.|language=en}}</ref> === Mutuwalismo === {{main|Mutuwalismo}} Ang [[Mutualismo|mutuwalismo]] ay isang paaralan ng kaisipang anarkista at teoryang pang-ekonomiya na nagsusulong ng pagkontrol ng mga manggagawa sa mga kasangkapan ng produksyon, ng isang malayang pamilihan na binubuo ng mga indibiduwal na [[Artesano|artisano]], mga nag-iisang pagmamay-ari, at mga [[kooperatiba]] ng mga manggagawa, gayundin ng mga karapatan sa pag-aari batay sa okupasyon at paggamit. Bilang mga tagapagtaguyod ng teorya ng halaga ng paggawa at teorya ng paggawa sa pagmamay-ari, tinututulan ng mga mutuwalista ang lahat ng anyo ng renta sa ekonomiya, [[Tubo (ekonomika)|tubo]], at [[interes]] na lampas sa nominal na interes, sapagkat itinuturing nila ang mga ito na nakabatay sa pagsasamantala sa paggawa. Hangarin ng mga mutuwalista na bumuo ng isang ekonomiyang walang akumulasyon ng kapital o konsentrasyon ng pagmamay-ari ng lupa. Hinihikayat din nila ang pagtatatag ng sariling pamamahala ng mga manggagawa, na sa kanilang pananaw ay maaaring suportahan sa pamamagitan ng paglalabas ng mutuwal na kredito ng mga mutuwal na bangk, na may layuning makalikha ng isang lipunang [[pederal]]. Ayon kay Peter Kropotkin, nagmula ang mutwalismo sa mga pangyayari ng Rebolusyong Pranses, lalo na sa pederalista at tuwirang demokratikong estruktura ng [[Komuna ng Paris]].{{Sfn|Marshall|1993|pp=431-432}} Ang mga saligan ng teoryang pang-ekonomiya ng mutwalismo ay nag-ugat sa radikalismo ng [[Mga Ingles|Ingles]] na [[Sosyalismo|sosyalistang]] si Thomas Spence. Hinango niya mula sa [[Bibliya]], gayundin sa mga liberal na akda nina [[John Locke]] at James Harrington, ang panawagang buwagin ang pribadong pagmamay-ari at ilagay ang kontrol sa produksyon sa mga manggagawa sa pamamagitan ng mga kooperatiba ng mga manggagawa.{{Sfn|Carson|2018|p=83}} Unang ginamit ang katawagang "mutuwalismo" noong dekada 1820. Sa simula, itinuring itong kasingkahulugan ng mga katawagang tulad ng "mutuwal na pagtutulungan", "pagkakatumbasan", at "makatarungang pakikitungo".{{Sfn|Wilbur|2019|p=213}} Noong 1822, ginamit ng Pranses na pilosopong utopista na si [[Charles Fourier]] ang katawagang mutuwalismong pinagsamang nagtatagpo (Pranses: ''mutualisme composé convergent'') upang ilarawan ang isang anyo ng progresibong [[edukasyon]] na iniangkop sa Sistemang Monitoriyal ng mga mag-aaral na nagsisilbing guro sa kapwa mag-aaral.{{Sfn|Wilbur|2019|pp=214-215}} === Ekonomiyang regalo === Ang ekonomiyang regalo (''gift economy'') o kulturang regalo ay isang sistema ng [[pagpapalitan]] kung saan ang mga mahahalagang bagay ay hindi ipinagbibili, kundi kusang ibinibigay nang walang hayag na kasunduan para sa agarang o hinaharap na kapalit.<ref name="Cheal">{{cite book |last=Cheal|first=David J|title=The Gift Economy|publisher=Routledge|location=New York|year=1988|pages=1–19|chapter=1|isbn=0415006414|chapter-url=https://books.google.com/books?id=o-wNAAAAQAAJ&pg=PP1|access-date=2009-06-18|language=en}}</ref> Ang pagbibigay ng regalo sa isang kulturang regalo ay pinamamahalaan ng mga pamantayang panlipunan at mga kaugalian; bagaman may umiiral na inaasahan ng katumbasan, ang mga regalo ay hindi ibinibigay bilang tahasang kapalit ng mga produkto o serbisyo kapalit ng [[salapi]] o ng iba pang produkto o serbisyo.<ref name="R. Kranton">R. Kranton: ''Reciprocal exchange: a self-sustaining system'', American Economic Review, V. 86 (1996), Issue 4 (Setyembre), pp. 830–851 (sa Ingles)</ref> Naiiba ito sa [[ekonomiyang pamilihan]] o [[Palitan ng kalakal|palitang-kalakal]], kung saan ang mga produkto at serbisyo ay pangunahing ipinagpapalit nang hayagan batay sa halagang natatanggap bilang kapalit. [[File:Give_away_shop_utrecht_inside.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Give_away_shop_utrecht_inside.jpg|right|thumb|Sa loob ng tindahang pamigay sa [[Utrecht]]. Mababasa sa paskil ang: "Sapat ang ibinibigay ng daigdig para sa pangangailangan ng lahat, subalit hindi para sa kasakiman ng lahat."]] Ang mga tindahang pamigay (''give-away shops''), malayang tindahan (''freeshops''), o libreng tindahan (''free stores'') ay mga tindahan kung saan libre ang lahat ng paninda. Katulad ang mga ito ng mga tindahang pangkawanggawa (''charity shops''), na karamihan sa mga ipinamimigay ay mga gamit na segunda mano—subalit ang kaibhan ay walang anumang bayad ang lahat ng bagay. Maging ito man ay [[aklat]], [[muwebles]], [[kasuotan]], o [[kagamitang pambahay]], malaya itong ibinibigay, bagaman may ilang tindahan na nagpapatupad ng patakarang "magbigay ng isa, kumuha ng isa" (''one-in, one-out''), gaya ng sa mga palitang tindahan (''swap shops''). Ang libreng tindahan ay isang anyo ng nakabubuong tuwirang pagkilos na nag-aalok ng alternatibo sa pamimili sa loob ng balangkas na nakabatay sa salapi, na nagpapahintulot sa mga tao na magpalitan ng mga produkto at serbisyo sa labas ng isang ekonomiyang nakasalalay sa pera. Ang pangkat na kontra-kultura ng [[dekada 1960]] na The Diggers<ref>{{cite book |author1=John Campbell McMillian|author2=Paul Buhle|title=The new left revisited|url=https://books.google.com/books?id=U_Ohks41z2IC&pg=PA112|access-date=28 Disyembre 2011|year=2003|publisher=Temple University Press|isbn=978-1566399760|pages=112–|language=en}}</ref> ay nagbukas ng mga libreng tindahan na namimigay ng kanilang mga paninda, naghahain ng libreng pagkain, namamahagi ng mga libreng [[Medisina|gamot]], nagbibigay ng salapi, nag-oorganisa ng mga libreng konsiyerto, at lumilikha ng mga likhang-sining na pampulitika.<ref name="Lytle2005">{{cite book|last=Lytle|first=Mark Hamilton|title=America's Uncivil Wars: The Sixties Era from Elvis to the Fall of Richard Nixon|url=https://books.google.com/books?id=5w3iBwAAQBAJ|year=2005|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0190291846|pages=213, 215|language=en}}</ref> Hinango ng The Diggers ang kanilang pangalan mula sa orihinal na English Diggers na pinamunuan ni Gerrard Winstanley,<ref name="Digger Archives">{{cite web |url=http://www.diggers.org/overview.htm|title=Overview: who were (are) the Diggers?|access-date=2007-06-17|work=The Digger Archives|language=en}}</ref> at layunin nilang bumuo ng isang maliit na lipunang malaya sa salapi at kapitalismo.<ref name="American Experience doc">{{cite video |people=Gail Dolgin; Vicente Franco|date=2007|title=American Experience: The Summer of Love|url=https://www.pbs.org/wgbh/amex/love/index.html|publisher=PBS|access-date=2007-04-23|archive-date=2017-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20170325104758/http://www.pbs.org/wgbh/amex/love/index.html|url-status=dead|language=en}}</ref> Maraming anarkista, lalo na ang mga anarko-primitibista at anarko-komunista, ang naniniwalang ang iba't ibang anyo ng ekonomiyang regalo ay maaaring maging susi sa pagputol sa siklo ng [[kahirapan]]. Dahil dito, madalas nilang hangarin na baguhin ang buong lipunan tungo sa isang ekonomiyang regalo. Itinuturing ng mga anarko-komunista ang ekonomiyang regalo bilang isang huwarang sistema na walang salapi, mga pamilihan, o sentralisadong pagpaplano. Ang pananaw na ito ay maitutunton kahit man lamang kay Peter Kropotkin, na nakakita sa mga pamayanang mangangaso at mangangalap na kaniyang napuntahan bilang huwaran ng mutuwal na pagtutulungan.<ref>Mutual Aid: A Factor of Evolution (1955 malambot na pabalat (muling inimprenta 2005), kabilang ang paunang salita noong 1914 ni Kropotkin, Paunang Salita at Bibliyograpiya ni Ashley Montagu, at ''The Struggle for Existence'', ni Thomas H. Huxley ed.). Boston: Extending Horizons Books, Porter Sargent Publishers. {{ISBN|0875580246}}. Project Gutenberg e-text, Project LibriVox librong awdyo (sa Ingles)</ref> Bilang kapalit ng sistemang pamilihan, itinataguyod ng mga anarko-komunista—gaya ng mga nanirahan sa ilang nayon sa Espanya noong [[dekada 1930]]—ang isang ekonomiyang regalo na walang salapi, kung saan ang mga produkto at serbisyo ay nililikha ng mga manggagawa at ipinamamahagi sa mga tindahang pangkomunidad. Sa sistemang ito, ang bawat isa (kabilang ang mismong mga manggagawang lumikha ng mga ito) ay may karapatang kumuha at gumamit ng anumang produkto o serbisyo na kanilang nais o kailangan bilang kabayaran sa kanilang ambag sa paglikha ng mga produkto at serbisyo.<ref>[Augustin Souchy, "A Journey Through Aragon," sa Sam_Dolgoff (pat.), The Anarchist Collectives, ts. 10] (sa Ingles)</ref> === Ekonomiyang aklatan === Ang ekonomiyang aklatan (''library economy'') ay isang teoretikal na sistemang pang-ekonomiya para sa isang lipunan kung saan ang mga tradisyonal na tindahan ng tingi ay ganap na pinapalitan ng mga [[aklatan]] ng mga bagay (''libraries of things''). Ang mga ito ay mga organisasyong sama-samang pagmamay-ari ng isang [[pamayanan]] na nagpapahiram ng mga bagay na angkop sa sistemang pagpapahiram—lalo na yaong mga bagay na paminsan-minsan lamang gamitin subalit mahirap itabi o itago, tulad ng mga espesyal na kagamitang pangkusina at mga natatanging kagamitang [[Teknolohiya|teknolohikal]]. Kabilang din dito ang mga karaniwang ipinahihiram ng mga tradisyonal na aklatan, gaya ng mga [[aklat]], dyornal, at iba pang midya. Ang anumang bagay na hindi angkop na ipamahagi sa pamamagitan ng sistemang pagpapahiram ay sa halip ay malayang ipamamahagi batay sa pangangailangan. Nalalapat ito sa mga bagay na maaari lamang gamitin nang minsan o yaong nangangailangan ng napakahabang panahon bago mailipat ang pagmamay-ari, tulad ng [[pagkain]] at [[pabahay]].<ref>{{Cite web |url=https://www.law.georgetown.edu/environmental-law-review/blog/is-a-library-centric-economy-the-answer-to-sustainable-living/|title=Is a Library-Centric Economy the Answer to Sustainable Living?|website=law.georgetown.edu|access-date=2026-03-01|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://stimpunks.org/glossary/library-economy/|title=Library Economy - Stimpunks Foundation|website=stimpunks.org|access-date=2026-03-01|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://enlightenknowledge.com/library-economy-components-and-multifaceted-role/|title=Library Economy: Components and Multifaceted role|website=enlightenknowledge.com|access-date=2026-03-01|language=en}}</ref> Sa loob ng anarkismo, ang ekonomiyang aklatan ay isang iminungkahing paraan ng pag-oorganisa ng mga pinagkukunang-yaman at pamamahagi ng mga [[produkto]] at serbisyo batay sa mga komon (''commons''), malayang pagsasama (''free association''), at sama-samang pamamahala, sa halip na pribadong pagmamay-ari o kontrol ng estado.<ref name=":5">{{Cite book |last=Andrewism |url=https://theanarchistlibrary.org/library/andrewism-how-anarchy-works |title=How Anarchy Works |date=2024-05-01 |language=en}}</ref> Inilalarawan ito ni Andrewismo bilang isang paraan ng pag-unawa sa kung paano maisasagawa sa praktika ang mga prinsipyong anarkista sa larangan ng ekonomiya. Nakabatay ito sa tatlong pangunahing simulain: ''usufruct'' (malayang paggamit ng mga komon ayon sa pangangailangan), ''irreducible minimum'' (pinakamababang antas na hindi maipagkakait), at ''complementarity'' (pagkilala sa magkakaibang kakayahan at pangangailangan ng mga tao bilang magkatuwang at hindi magkakumpitensya).<ref name=":5" /> === Kontra-ekonomika === Ang kontra-ekonomika (''counter-economics'') ay isang teoryang pang-ekonomiya at rebolusyonaryong pamamaraan na binubuo ng tuwirang pagkilos na isinasagawa sa pamamagitan ng [[itim na pamilihan]] o abong pamilihan. Bilang isang termino, unang ginamit ito ng mga Amerikanong aktibista at teorista ng libertaryanismo na sina Samuel Edward Konkin III at J. Neil Schulman. Binigyang-kahulugan ito ni Konkin bilang pag-aaral o pagsasagawa ng "lahat ng mapayapang kilos ng tao na ipinagbabawal ng Estado."<ref>{{Cite web |title=Agorism: Revolutionary market anarchism |url=https://agorism.eu.org/ |access-date=2026-07-29 |website=Agorism: Revolutionary market anarchism |language=en-US}}</ref> Ang termino ay pinaikling anyo ng kontra-ekonomika laban sa establisimyento at maaari ring tawaging kontra-politika. Isinama ni Schulman ang kontra-ekonomika sa doktrina ni Konkin na agorismo,<ref>Afterword by Samuel Edward Konkin in ''Alongside Night'' (1999). Pulpless.com. p. 274. {{ISBN|1-58445-120-3}}. {{ISBN|978-1-58445-120-4}}. (sa Ingles)</ref> isang pilosopiyang panlipunan ng kaliwang libertaryanismo<ref>{{Cite web |title=Interview With Samuel Edward Konkin III |url=http://www.spaz.org/~dan/individualist-anarchist/software/konkin-interview.html |access-date=2026-07-29 |website=www.spaz.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=Apr 28, 2015|title=Black-Market Activism: Samuel Edward Konkin III and Agorism|url=https://www.libertarianism.org/columns/black-market-activism-samuel-edward-konkin-iii-agorism|archive-url=https://web.archive.org/web/20160514001633/http://www.libertarianism.org/columns/black-market-activism-samuel-edward-konkin-iii-agorism|archive-date=2016-05-14|access-date=2026-07-29|website=www.libertarianism.org}}</ref> at isang sangay ng anarkismong pampamilihan na nagtataguyod ng paglikha ng isang lipunan kung saan ang lahat ng ugnayan sa pagitan ng mga tao ay nakabatay sa kusang-loob na pagpapalitan.<ref name="Konkin">{{cite book|url=http://www.kopubco.com/pdf/An_Agorist_Primer_by_SEK3.pdf|title=An Agorist Primer|last=Konkin III|first=Samuel Edward|publisher=Kopubco|date=Disyembre 2008|access-date=21 Disyembre 2019|quote=The goal of agorism is the agora. The society of the open marketplace as near to untainted by theft, assault, and fraud as can be humanly attained is as close to a free society as can be achieved. And a free society is the only one in which each and every one of us can satisfy his or her subjective values without crushing others' values by violence and coercion.|language=en}}</ref> == Halimbawa ng pamayanang anarkista == === '''Rebolusyon sa Cataluña''' === Ang Rebolusyonaryong [[Cataluña]]{{Sfnm|1a1=Alexander|1y=1999|1p=754|2a1=Graham|2y=2002|2p=221|3a1=Paz|3y=2006|3p=512}} (Hulyo 21, 1936 – Mayo 8, 1937) ang panahong ang nagsasariling rehiyon ng Cataluña sa hilagang-silangang Espanya ay pinamamahalaan o malaki ang impluwensiya ng iba't ibang [[Unyon ng manggagawa|unyong manggagawa]], partidong pampulitika, at mga milisyang anarkista, sindikalista, komunista, at sosyalista noong panahon ng [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]]. Bagaman nanatiling nasa kapangyarihan ang konstitusyonal na institusyon ng sariling pamahalaan ng Cataluña, ang Generalitat de Catalunya (na pinamumunuan ng ''Esquerra Republicana de Catalunya'' o ERC), at kinuha pa nito ang karamihan sa mga kapangyarihang dating nasa pamahalaang sentral ng Espanya sa nasasakupan nito, ang mga unyong manggagawa ang ''[[de facto]]'' na namahala sa malaking bahagi ng [[ekonomiya]] at mga puwersang [[militar]]. Kabilang dito ang Confederación Nacional del Trabajo (CNT, ''Pambansang Kompederasyon ng Paggawa''), na siyang pangunahing unyong manggagawa noong panahong iyon, at ang malapit na kaugnay nitong ''Federación Anarquista Ibérica'' (FAI, Pederasyong Anarkista ng [[Iberya]]). Mahalaga rin ang papel ng ''Unión General de Trabajadores'' (UGT, Pangkalahatang Unyon ng mga Manggagawa), ng ''Partido Obrero de Unificación Marxista'' (POUM, Partido ng mga Manggagawa para sa Marxistang Pagkakaisa), at ng ''Partit Socialista Unificat de Catalunya'' (PSUC, Nagkaisang Partidong Sosyalista ng Cataluña), na kinabibilangan ng dating Partido Komunista ng Cataluña. Nagsimula ang pamumunong sosyalista sa rehiyon kasabay ng Rebolusyong Espanyol ng 1936, na nagbunga ng pagkontrol ng mga manggagawa sa mga [[negosyo]] at [[pabrika]], kolektibong [[pagsasaka]] sa malaking bahagi ng kanayunan, at mga pag-atake laban sa mga nasyonalista ng Espanya at sa klerong Katoliko. Ang lumalaking impluwensiya ng Partido Komunista ng Espanya (PCE) sa pamahalaan ng Prenteng Popular, at ang hangarin nitong isabansa ang mga rebolusyonaryong komite at mga milisya, ay nagbunsod ng tunggalian laban sa CNT at POUM. Nauwi ito sa Mga Araw ng Mayo (''May Days''), at sa kalaunan ay napalitan ang CNT ng PSUC bilang pangunahing puwersang pampulitika sa Cataluña hanggang sa matalo sila ng mga puwersang Nasyonalista noong 1939. === '''Komunidad sa Manchuria''' === Ang Samahan ng mga Mamamayang Koreano sa Manchuria (''Korean People's Association in Manchuria'',<ref>{{Cite book |last=Dalessandro |first=Francesco |url=https://theanarchistlibrary.org/library/francesco-dalessandro-the-forgotten-anarchist-commune-in-manchuria |title=The Forgotten Anarchist Commune in Manchuria |date=2020 |language=en}}</ref> KPAM; {{Korean|hangul=재만한족총연합회}}; Agosto 1929 – Setyembre 1931) ay isang nagsasariling awtonomong prepektura sa [[Manchuria]] na tinitirhan ng humigit-kumulang dalawang milyong takas na [[Mga Koreano|Koreano]]. Matapos ang pananakop ng [[Hapon]] sa Korea, maraming anarkistang Koreano ang tumakas patawid ng hangganan patungong Manchuria, kung saan nagsimula silang mag-organisa ng isang ugnayan ng mutwal na pagtutulungan para sa mga lumikas na Koreano sa rehiyon. Kasama ang ilang nasyonalista na Koreano, itinatag nila ang KPAM upang magbigay ng pagkain, edukasyon, at pagtatanggol sa sarili sa mga kasapi nito. Hindi nagtagal, hinarap ng samahan ang pag-atake ng mga komunistang Koreano at sa mga [[Imperyo ng Hapon|imperyalistang Hapones]], na nagsagawa ng mga pagpaslang sa kanilang mga pinuno. Ang pananakop ng Hapon sa Manchuria ang nagwakas sa eksperimentong anarkista, at marami sa mga kasapi nito ang tumakas patungong [[Tsina]] upang ipagpatuloy ang pakikipaglaban laban sa Imperyo ng Hapon. === '''Kilusang Makhno (Makhnovschina)''' === Ang Makhnovshchina ({{Langx|uk|Махновщина|translit=Makhnovshchyna}}, {{IPA|uk|mɐxˈnɔu̯ʃtʃɪnɐ|IPA}}) ay isang malawakang kilusan na naglalayong itatag ang anarkistang komunismo sa panahon ng Digmaan para sa Kalayaan ng Ukraine noong 1917–1921. Ipinangalan ito kay Nestor Makhno,<ref>{{Cite book |last=Kuznetsov |first=Michael |url=https://theanarchistlibrary.org/library/michael-kuznetsov-the-makhnovshchina-through-the-prism-of-the-psyche |title=The Makhnovshchina through the Prism of the Psyche |language=en}}</ref> ang punong kumandante ng Rebolusyonaryong Hukbong Insurhente ng Ukranya (''Revolutionary Insurgent Army of Ukraine''). Layunin ng kilusan na lumikha ng isang sistema ng mga malalayang sobyet na mamamahala sa paglipat tungo sa isang lipunang walang estado at walang uri. Kinontrol nito ang mga teritoryo sa timog at silangang [[Ukranya]]. Unang lumakas ang kilusang Makhnobista kasunod ng [[Rebolusyong Pebrero]], nang magtatag ito ng ilang komunang agrikultural sa bayan ni Makhno na Huliaipole. Matapos kumampi sa mga [[Bolshevik]] sa panahon ng Digmaang Ukranyano–Sobyet, napilitang kumilos nang lihim ang mga Makhnobista dahil sa pananalakay ng Austro-Aleman, at nagsagawa sila ng digmaang gerilya laban sa [[Gitnang Kapangyarihan]] sa buong 1918. Pagkaraan ng tagumpay ng mga insurhente sa Labanan sa Dibrivka, nakontrol ng Makhnovshchina ang malaking bahagi ng lalawigan ng Katerynoslav at nagsimulang magtatag ng mga institusyong anarkista-komunista. Isang Panrehiyong Kongreso ng mga Magsasaka, Manggagawa, at mga Insurhente ang ipinatawag upang isaayos ang pampulitika at pang-ekonomiyang pamamahala ng rehiyon, at itinatag ang Rebolusyonaryong Konsehong Militar (''Military Revolutionary Council'') bilang ''de facto'' na sangay tagapagpaganap ng kilusan. Napaliligiran ng iba't ibang kaaway sa lahat ng panig, bumagsak ang depensa ng mga Makhnobista sa labanan para sa Donbas dahil sa pagsulong ng Puting Kilusan (''White movement'') noong Hunyo 1919. Dahil dito, napilitang umurong ang mga Makhnobista patungong Kherson, kung saan muling inayos ang kanilang hukbo at nagsagawa ng matagumpay na kontra-opensiba laban sa mga Puti sa Labanan sa Peregonovka. Matapos mapigilan ang pagsulong ng mga Puti, nakontrol ng mga Makhnobista ang malaking bahagi ng timog at silangang Ukranya sa huling bahagi ng 1919, at nasakop pa nila ang ilang malalaking lungsod na industriyal, sa kabila ng pagiging isang kilusang pangunahing binubuo ng mga magsasaka. Nagwakas ang pamamahala ng mga Makhnobista sa rehiyon nang lusubin ng Pulang Hukbo (''Red Army'') ang Ukranya noong Enero 1920, na nagsimula sa Tunggaliang Bolshevik–Makhnobista. Nagsagawa ang mga Makhnobista ng digmaang gerilya laban sa Pulang Hukbo, na nagpapatupad ng mga patakarang Bolshevik tulad ng Pulang Teror (''Red Terror'') at komunismong pandigma. Malawak ang suportang natanggap ng mga Makhnobista mula sa kanilang baseng magsasaka. Bagaman pansamantalang nagkaroon ng kapayapaan ang dalawang panig sa pamamagitan ng Kasunduang Starobilsk upang labanan ang mga nalalabing pwersa ng Puting Kilusan, muli ring sinalakay ng Pulang Hukbo ang mga Makhnobista at tuluyang natalo ang mga ito pagsapit ng Agosto 1921. Ang mga pangunahing pinuno ng Makhnobista ay napilitang magtungo sa pagkatapon, natalo sa labanan, o nabihag at pinaslang ng Pulang Hukbo. === Zomia === Ang Zomia ay isang katawagang [[Heograpiya|heograpikal]] na ipinakilala noong 2002 ng historyador na si Willem van Schendel ng [[Unibersidad ng Amsterdam]]<ref>{{cite web |url=https://socialhistory.org/en/staff/willem-van-schendel|title=Willem van Schendel|website=International Institute of Social History|accessdate=Nobyembre 28, 2010|language=en}}</ref><ref>{{cite book |date=2005|editor-last1=Kratoska|editor1-first=P. H.|editor2-last=Raben|editor2-first=R.|editor3-last=Nordholt|editor3-first=H. S.|title=Locating Southeast Asia: Geographies of Knowledge and Politics of Space|publisher=Singapore University Press|page=v|isbn=9971-69-288-0|language=en}}</ref> upang tukuyin ang malawak na bahagi ng kalupaang [[Timog-silangang Asya]] na sa kasaysayan ay nanatiling lampas sa kontrol ng mga pamahalaang nakabatay sa mga sentro ng populasyon sa mga kapatagan.<ref>{{cite book |last=van Schendel|first=W.|chapter=Geographies of knowing, geographies of ignorance: Jumping scale in Southeast Asia|date=2005|editor-last1=Kratoska|editor1-first=P. H.|editor2-last=Raben|editor2-first=R.|editor3-last=Nordholt|editor3-first=H. S.|title=Locating Southeast Asia: Geographies of Knowledge and Politics of Space|publisher=Singapore University Press|isbn=9971-69-288-0|language=en}}</ref> Ang aklat na ''The Art of Not Being Governed: An Anarchist History of Upland Southeast Asia'' (''Ang Sining ng Hindi Pagpapasakop sa Pamamahala: Isang Anarkistang Kasaysayan ng Bulubunduking Timog-Silangang Asya'') ng Amerikanong antropologong si James C. Scott, na inilathala noong 2009, ay sinusuri nito ang mataas na bulubunduking rehiyon ng Zomia sa Timog-Silangang Asya.<ref name="Scott-2009">{{cite book |last1=Scott|first1=James C|title=The Art of Not Being Governed: An Anarchist History of Upland Southeast Asia|date=30 Setyembre 2009|publisher=Yale University Press|location=New Haven|isbn=9780300152289|url=https://yalebooks.yale.edu/book/9780300152289/art-not-being-governed|accessdate=20 Abril 2020|format=Matigas na pabalat|language=en}}</ref><ref name="Truthout-2011">{{cite web|last=Sethness|first=Javier|title=Refugees' Descendants in Southeast Asia Prove Stateless Society Is Possible|url=http://www.truth-out.org/opinion/item/1950:refugees-descendants-in-southeast-asia-prove-stateless-society-is-possible|website=Truthout|format=Review|date=3 Hulyo 2011|accessdate=20 April 2020|language=en}}</ref> Ayon kay Scott, ang humigit-kumulang 100 milyong naninirahan sa Zomia ay binubuo ng mga minoryang [[etniko]] na may "tunay na nakalilitong pagkakaiba-iba ng mga etnisidad at [[wika]]". Sa loob ng mahabang panahon, iniwasan nilang mapasailalim sa pamamahala o dominasyon ng mga nakapaligid na imperyo, kultura, o pamahalaan. Kabilang sa mga pangkat na ito ang mga Akha, Hmong, Karen, Lahu, Mien, at Wa.<ref name="Chronicle-2011">{{cite news|last=Hammond|first=Ruth|title=The Battle Over Zomia|url=https://chronicle.com/article/The-Battle-Over-Zomia/128845/|work=The Chronicle of Higher Education|date=4 Setyembre 2011|accessdate=20 Abril 2020|language=en}}</ref> === Exarcheia ng Gresya === Ang Exarcheia ({{Langx|el|Εξάρχεια}}, {{IPA|el|eˈksarçi.a|pron}}) ay isang kapitbahayan sa gitnang bahagi ng [[Atenas]], [[Gresya]], na malapit sa makasaysayang gusali ng [[National Technical University of Athens|Pambansang]] [[National Technical University of Athens|Teknikal na Unibersidad ng Atenas]].<ref name=":16">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/cities/2019/aug/26/athens-police-poised-to-evict-refugees-from-squatted-housing-projects|title=Inside Exarcheia: the self-governing community Athens police want rid of|first1=Alex|last1=King|first2=Ioanna|last2=Manoussaki-Adamopoulou|newspaper=The Guardian|date=26 Agosto 2019|access-date=12 Hunyo 2020|via=www.theguardian.com|archive-date=26 Agosto 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190826080334/https://www.theguardian.com/cities/2019/aug/26/athens-police-poised-to-evict-refugees-from-squatted-housing-projects|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kontogianni|first=Bella|date=30 Abril 2021|title=Exarcheia: Most Misunderstood Neighborhood in Athens|url=https://greekreporter.com/2021/04/30/exarcheia-most-misunderstood-neighborhood-in-athens/|access-date=|website=Greek Reporter|language=en-US|quote=Often referred to as the anarchist neighborhood of Athens [...]|archive-date=30 Abril 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210430204823/https://greekreporter.com/2021/04/30/exarcheia-most-misunderstood-neighborhood-in-athens/|url-status=live}}</ref> Ang pangalang ''Exarcheia'' ay nagmula sa isang negosyante noong ika-19 na siglo na nagngangalang Exarchos ({{Langx|el|Έξαρχος|links=no}}), na nagbukas ng isang malaking tindahang pangkalahatan sa lugar. Ang Exarcheia ay nasa hangganan ng Kolonaki sa silangan at napapaligiran ng Kalye Patission, Kalye Panepistimiou, at Abenida Alexandras. [[File:Street_in_Exarcheia,_Greece.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Street_in_Exarcheia,_Greece.jpg|left|thumb|Kalye sa Exarcheia]] Ang Exarcheia ay nabuo sa pagitan ng 1870 at 1880 sa dating hangganan ng lungsod ng Atenas at nagkaroon ng mahalagang papel sa panlipunan at pampolitikang buhay ng Gresya. Dito naganap ang Pag-aalsa sa Politekniko ng Atenas noong Nobyembre 1973. Noong Disyembre 2008, ang pagpatay ng isang pulis sa 15-taong-gulang na si Alexandros Grigoropoulos sa Exarcheia ay nagbunsod ng malawakang pag-aalsa sa buong Gresya. Ang Exarcheia ay isang lugar na tinitirhan ng maraming [[intelektuwal]] at mga alagad ng sining, at tahanan din ng iba't ibang pangkat na may motibong pampolitika. Isa rin itong sentro ng sining kung saan regular na idinaraos ang mga pagtatanghal sa teatro at mga konsyerto sa paligid ng pangunahing [[liwasan]]. Matatagpuan din sa Exarcheia ang punong himpilan ng PASOK, isang partidong pampolitika sa Gresya na sumuporta sa mga patakarang pagtitipid na ipinataw ng [[Unyong Europeo]] noong 2009. Dahil dito, naging madalas itong puntiryahin ng mga anarkista sa kanilang mga pag-atake.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-greece-attack-bullets/gun-used-in-greek-pasok-shooting-favored-by-one-guerrilla-group-police-idUSKBN1D71GD|title=Gun from Greek PASOK shooting used in past guerrilla attacks -police|date=7 Nobyembre 2017|work=Reuters|access-date=5 Pebrero 2018|archive-date=5 Pebrero 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180205184347/https://www.reuters.com/article/us-greece-attack-bullets/gun-used-in-greek-pasok-shooting-favored-by-one-guerrilla-group-police-idUSKBN1D71GD|url-status=live|language=en}}</ref> Ang mga himpilan ng pulisya at iba pang simbolo ng awtoridad (at kapitalismo), gaya ng mga [[bangko]], ay madalas ding maging target ng mga pangkat na nasa dulong kaliwa ng politika.<ref>{{Cite web |last=Antonova|first=Angela|date=2026-07-31|title=Greek anarchist youths throw petrol bombs at cars outside central Athens police station|url=https://english.pravda.ru/news/hotspots/90534-police_station/|access-date=2026-08-01|website=english.pravda.ru|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2008-12-07|title=Greek police shooting sparks riot|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7769710.stm|access-date=2026-08-01|language=en-GB}}</ref> Makikita rin sa Exarcheia ang maraming halimbawa ng mga ''graffiti'' na laban sa kapitalismo.<ref>{{cite news|last1=Pilic|first1=Damir|title=Red Revival: The Fall and Rise of Karl Marx|url=http://www.balkaninsight.com/en/article/red-revival-the-fall-and-rise-of-karl-marx-10-16-2015|agency=Balkan Insight|date=23 Nobyembre 2015|access-date=3 Oktubre 2016|archive-date=12 Disyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181212124708/http://www.balkaninsight.com/en/article/red-revival-the-fall-and-rise-of-karl-marx-10-16-2015|url-status=live|language=en}}</ref> Mayroon ding isang sariling pinamamahalaang estrukturang pangkalusugan na nagbibigay ng mga serbisyong medikal sa lugar.<ref>{{Cite web |date=2015-10-13|title=Aυτοοργανωμένη Δομή Υγείας Εξαρχείων (Α.Δ.Υ.Ε.) {{!}} Κάτοικοι, συλλογικότητες και κοινωνικά εγχειρήματα Εξαρχείων|url=http://syl-kat-exarcheion.espivblogs.net/%CE%BA%CE%BF%CE%B9%CE%BD%CF%89%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CF%8C-%CE%B9%CE%B1%CF%84%CF%81%CE%B5%CE%AF%CE%BF|access-date=10 Disyembre 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20151013024209/http://syl-kat-exarcheion.espivblogs.net/%CE%BA%CE%BF%CE%B9%CE%BD%CF%89%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CF%8C-%CE%B9%CE%B1%CF%84%CF%81%CE%B5%CE%AF%CE%BF|archive-date=13 Oktubre 2015|language=Griyego}}</ref> Ang mga protesta na nagsisimula sa Exarcheia ay nagpapakita ng samu't saring pormasyong pampolitika at mga koalisyon, kabilang ang mga kabataang napagkaitan ng oportunidad, mga migrante, mga kontra-awtoritaryo, mga anarkista, at mga mamamayang [[Gresya|Griyego]] mula sa katamtaman hanggang sa pinakamatitinding panig ng magkabilang dulo ng pampolitikang ispektro.<ref name=":8">{{Cite journal|last=Astrinaki|first=R.|title="(Un)hooding" a Rebellion: The December 2008 Events in Athens|journal=Social Text|volume=27|issue=4 101|pages=97–107|doi=10.1215/01642472-2009-056|year=2009|language=en}}</ref><ref name=":9">{{Cite journal|last=Apoifis|first=Nicholas|title=Fieldwork in a furnace: anarchists, anti-authoritarians and militant ethnography|journal=Qualitative Research|volume=17|issue=1|pages=3–19|doi=10.1177/1468794116652450|year=2017|s2cid=148163559|doi-access=free|language=en}}</ref> == Oposisyon sa anarkismo == === Liberalismo === Ang [[liberalismo]] at anarkismo ay parehong kumikilala sa halaga ng indibidwal na kalayaan, subalit lubos silang nagkakasalungat pagdating sa usapin ng pamahalaan. Ang anarkismo ay may matinding pagdududa sa moral na batayan ng estado.<ref>{{Citation |last=Fiala |first=Andrew |title=Anarchism |date=2025 |url=https://plato.stanford.edu/archives/win2025/entries/anarchism/ |work=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |edition=Tagniyebe 2025 |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |language=en |access-date=2026-08-01 |editor2-last=Nodelman |editor2-first=Uri}}</ref> Isinusulong nito ang ganap na pagbuwag sa pamahalaan at sa lahat ng sapilitang herarkiya upang mapalitan ang mga ito ng boluntaryong samahan at kapayapaang nakabatay sa pinagkasunduan. Sa kabilang banda, naniniwala naman ang liberalismo na makatwiran at kailangan ang mga institusyong pampolitika tulad ng konstitusyonal na demokrasya at ang batas (''rule of law'').<ref>{{Cite web |title=Liberalism - Routledge Encyclopedia of Philosophy |url=https://www.rep.routledge.com/articles/thematic/liberalism/v-1 |access-date=2026-08-01 |website=www.rep.routledge.com |language=en}}</ref> Para sa mga liberal, ang limitadong pamahalaan ay mahalaga upang maprotektahan ang mga karapatan at interes ng bawat indibiduwa. Magkaiba rin ang kanilang pananaw sa ekonomiya. Suportado ng liberalismo ang kapitalismo at [[malayang pamilihan]]. Tinututulan naman ng karamihang anarkista ang pribadong pag-aari. Nais ng mga anarkista ang kolektibong pamamahala sa komunidad. Gumagamit ang liberalismo ng batas at mga reporma. Ang anarkismo naman ay naniniwala sa direktang aksyon.<ref>{{Cite web |title=Anarchism and Liberalism – Earlham Sociology and Politics Pages |url=https://earlhamsociologypages.uk/anarchliber/ |access-date=2026-08-01 |language=en-GB}}</ref> === Pasismo === Ang [[pasismo]] ay isang malayong-kanang [[ideolohiya]] na nagtataguyod ng pamahalaang awtoritaryo. Sa sistemang ito, ang kapakanan ng mamamayan ay ganap na isinusuko sa ilalim ng interes ng isang makapangyarihang [[diktador]]. Karaniwan nitong ipinagbabawal ang kalayaan ng indibiduwal, tinututulan ang [[demokrasya]], at gumagamit ng puwersa ng militar upang supilin ang anumang uri ng oposisyon. Sa kabilang dako, ang anarkismo ay isang radikal na pilosopiyang pampolitika na naglalayong tuluyang buwagin ang estado at pamahalaan. Naniniwala ang anarkismo na ang lahat ng usapin ng tao ay dapat pamahalaan ng mga indibiduwal sa pamamagitan ng boluntaryong pagsasama-sama nang walang sapilitang awtoridad.<ref>{{Cite web |title=Anarkismo {{!}} Southeast Asian Anarchist Library |url=https://sea.theanarchistlibrary.org/library/joseph-a-labadie-anarkismo-tl |access-date=2026-08-01 |website=sea.theanarchistlibrary.org}}</ref> Layunin nitong lumikha ng isang egalitaryo o pantay-pantay na lipunan na walang herarkiya, kung saan ang kaayusan ay nagmumula sa kusang-loob na pagtutulungan ng mamamayan at hindi sa utos ng batas o pinuno.<ref>{{Cite web |title=Anarkismo {{!}} libcom.org |url=https://libcom.org/article/anarkismo |access-date=2026-08-01 |website=libcom.org |language=en}}</ref> Ang historikal na pananaw sa pasismo ay nagsilbing marahas na alternatibo sa anarkiya sa pamamagitan ng pagpataw ng Ganap na Estado.<ref>{{Cite journal |date=1926-01-01 |title=Fascism as an Alternative to Anarchy |url=https://online.ucpress.edu/currenthistory/article/23/4/522/123829/Fascism-as-an-Alternative-to-Anarchy |journal=Current History |language=en |volume=23 |issue=4 |pages=522–524 |doi=10.1525/curh.1926.23.4.522 |issn=0011-3530}}</ref> Sa kabilang banda, ipinapakita na ang anarkismo ay tumatayo bilang direktang paglaban sa pasismo, na nagtataguyod ng lipunang walang herarkiya at tiraniya.<ref>{{Cite web |title=Spanish civil war {{!}} libcom.org |url=https://libcom.org/tags/spanish-civil-war |access-date=2026-08-01 |website=libcom.org |language=en}}</ref> === Pagkamabansa === Ang [[nasyonalismo]] at anarkismo ay dalawang magkaibang kaisipang pampulitika: pinapahalagahan ng nasyonalismo ang pagmamahal sa bayan at kapangyarihan ng estado, habang tinututulan naman ng anarkismo ang pamahalaan at lahat ng uri ng hirarkiya. Sa konteksto ng kasaysayan, ang dalawang kaisipang ito ay nag-abot at nag-impluwensya sa mga kilusang mapagpalaya. Ang mga bayani at propagandistang Pilipino tulad nina [[José Rizal|Jose Rizal]] at [[Isabelo de los Reyes]] ay nakasalamuha at naimpluwensyahan ng mga ideyang anarkista habang nasa Espanya.<ref>{{Cite book |last=Fernandez |first=Erwin S. |url=https://theanarchistlibrary.org/library/erwin-s-fernandez-anarchism-in-the-philippines |title=Anarchism in the Philippines |date=2009 |language=en}}</ref> Ang nasyonalismo ay ginamit upang pagbuklurin ang [[mga Pilipino]] para itatag ang sariling pamahalaan laban sa mga Kastila, samantalang ang anarkismo naman ay nagbigay-inspirasyon sa mga maagang unyon ng mga manggagawa upang labanan ang mapang-aping sistema nang walang pag-asa sa sentralisadong kapangyarihan. Ang modernong bansa-estado at ang institusyon ng pribadong ari-arian ay direktang kasalungat ng anarkistang konsepto ng tunay na [[kalayaan]] o kalayaan bilang kawalan ng dominasyon. Ang nasyonalismo na nagtatanggol sa kapangyarihan ng estado ay isang estruktural na hadlang na nagpapanatili ng dominasyon, na radikal na tinatanggihan ng anarkismo. Ang nasyonalismo ay itinuturing na isang mapanlinlang na kasangkapan ng gobyerno upang panatilihin ang kontrol sa mga [[Pagkamamamayan|mamamayan]] sa pamamagitan ng pagpukaw ng [[patriyotismo]] o huwad na pagmamahal sa bayan.<ref name=":6">{{Cite book |last=Anonymous |url=https://theanarchistlibrary.org/library/anonymous-anarchism-and-nationalism |title=Anarchism and Nationalism |date=1970 |language=en}}</ref> Madalas gamitin ng mga tradisyonal na partidong pampolitika—maging ng tinatawag na "kaliwang" grupo—ang mga kilusang pambansang pagpapalaya para lamang sa sarili nilang ambisyon na makamit at mapanatili ang kapangyarihan ng estado<ref name=":6" />. Sa sandaling maupo sa puwesto ang isang bagong pamahalaan, muli nitong pinapalakas ang mga pambansang hangganan at militarismo, na nagreresulta pa rin sa kawalan ng tunay na kalayaan.<ref name=":6" /> Dahil dito, hayagang tinatanggihan ng anarkismo ang nasyonalismo at anumang rebolusyon na naglalayon lamang na magpalit ng mga pinuno o magtatag ng bagong naghaharing uri.<ref name=":6" /> Ang tunay na sagot ng anarkismo laban sa [[imperyalismo]] ay hindi ang pagtatayo ng mga reaksyonaryong rehimeng nasyonalista, kundi ang isang pandaigdigang rebolusyong panlipunan.<ref name=":6" /> Nilalayon nitong tuluyang gibain ang lahat ng artipisyal na pambansa, [[Relihiyon|relihiyoso]], at rasyal na harang na naghihiwalay sa mga manggagawa at mamamayan ng mundo.<ref name=":6" /> === Pamahalaang sosyalista === Nagkakaiba ang [[sosyalismo]] at anarkismo sa isang pangunahing usapin: ang pangangailangan ng isang estado. Ipinapalagay ng pananaw ng sosyalismo na ang paggamit at pamamahagi ng mga yaman ng lipunan ay dapat kontrolin at planuhin ng isang pamahalaang halal ng mamamayan upang magsilbing kasangkapan ng [[katarungan]]. Umaasa ang mga sosyalista sa sentral na kapangyarihang ito at sa sentralisadong pagpaplano upang pangasiwaan ang produksyon at makatarungang maipamahagi ang kayamanan sa buong lipunan. Sa kabilang banda, itinuturing ng mga anarkista na ang anumang sentralisadong pamahalaan ay likas na mapaniil at nakasasama sa [[pag-unlad]] ng sangkatauhan. Ang anarkismo ay hayagang tumututol sa awtoridad ng estado at sa halip ay nagtataguyod ng ganap na sariling pamamahala. Naniniwala ang mga anarkista na ang lipunan ay dapat organisahin batay lamang sa kusang-loob na pagsang-ayon ng mga tao at sa malalayang samahang [[boluntaryo]], na tuluyang nag-aalis sa mga mapamilit na hirarkiyang ginagamit ng isang sosyalistang estado. Sa tradisyon ng o sosyalismo ng estado, naniniwala silang kailangang gamitin ang kontrol ng gobyerno upang pamahalaan ang produksyon, [[yaman]], at mga ari-arian para sa publiko. Ayon sa makasaysayang sanaysay na ''State Socialism and Anarchism'' ni Benjamin Tucker,<ref>{{Cite web |last=Tucker |first=Benjamin R. |date=1888 |title=STATE SOCIALISM AND ANARCHISM: How Far They Agree, and Wherein They Differ |url=https://cooperative-individualism.org/tucker-benjamin_state-socialism-and-anarchism-1888.pdf |access-date=Agosto 2, 2026 |website=cooperative-individualism.org |language=en}}</ref> ang sistemang ito ay naglalayong gawing isang malawak na burukrasya ang nasyon kung saan ang estado ang nag-iisang tagapamahala ng industriya upang tuluyang burahin ang kapitalistang kompetisyon. Para sa mga sosyalista, ang awtoridad ng pamahalaan ay isang pansamantala ngunit kinakailangang hakbang upang protektahan ang mga manggagawa at ipatupad ang pagkakapantay-pantay. Sa kabilang banda, tahasang tinatanggihan ng anarkismo ang argumentong ito at itinuturing ang estado bilang ugat ng kawalan ng [[kalayaan]]. Sa [[Akademikong larangan|akademikong]] pagsusuri,<ref>{{Cite journal |last=Shaffer |first=Kirwin |date=2023-01-02 |title=Anarchists vs. the State: As Latin America swings left, activists keep alive a long anarchist tradition of critiquing the limits of state power. For them, the real alternatives are in communities, workplaces, and the streets. |url=https://doi.org/10.1080/10714839.2023.2184080 |journal=NACLA Report on the Americas |language=en |volume=55 |issue=1 |pages=74–81 |doi=10.1080/10714839.2023.2184080 |issn=1071-4839}}</ref> ang mga anarkista ay mahigpit na sumasalungat sa kahit anong uri ng hirarkikong na pamahalaan. Naniniwala sila na kapag ang kapangyarihan ay ibinigay sa isang sosyalistang estado, ang burukrasya nito ay likas na magiging mapaniil at hindi kusang maglalaho. Sa halip na dumaan sa pamahalaan, isinusulong ng anarkismo ang agarang pagbuo ng lipunan mula sa ibaba pataas (''bottom-up'') sa pamamagitan ng mga boluntaryong unyon at malayang kooperasyon ng mga tao. === Teokrasya === Ang [[teokrasya]] at anarkismo ay dalawang magkaibang sistema ng pamamahala. Sa teokrasya, ang pamahalaan ay pinamumunuan ng mga pinuno ng relihiyon at ang mga batas ay ibinabatay sa utos ng [[Diyos]], kung saan may mataas na kontrol ang estado sa buhay at paniniwala ng mga mamamayan. Isang modernong halimbawa nito ay ang [[Apganistan]] sa ilalim ng [[Taliban]], kung saan pinatatakbo ang bansa bilang isang teokratikong estado.<ref>{{Cite web |date=Enero 23, 2026 |title=Afghanistan: Taliban consolidate theocratic State while the humanitarian crisis deepens, EUAA report finds {{!}} European Union Agency for Asylum |url=https://www.euaa.europa.eu/news-events/afghanistan-taliban-consolidate-theocratic-state-while-humanitarian-crisis-deepens-euaa-report-finds |access-date=2026-08-02 |website=www.euaa.europa.eu |language=en}}</ref> Sa [[Kasaysayan ng Pilipinas|kasaysayan naman ng Pilipinas]], masasalamin ang sistemang ito sa tinawag ni [[Marcelo H. del Pilar]] na "''La Frailocracia''" o pamahalaan ng mga [[prayle]] noong [[Imperyong Kastila|rehimeng Espanyol]]. Sa kaniyang mismong akda na ''Frailocracy in the Philippines'' (na inilathala sa Ingles ng [[Pambansang Komisyong Pangkasaysayan]]),<ref>{{Cite book |last=Pilar |first=Marcelo H. del Del |author-link=Marcelo H. del Pilar |url=https://openlibrary.org/books/OL3853103M/Frailocracy_in_the_Philippines |title=Frailocracy in the Philippines |date=1979 |publisher=National Historical Institute |location=Manila}}</ref> masusing idinokumento ang naging kasaysayan ng ugnayan ng relihiyon at estado, kung saan ang mga prayle ang siyang humawak sa tunay na kapangyarihang pampolitika sa kolonya.<ref>{{Cite web |last=Guerrero |first=Leon Ma. |author-link=Leon Maria Guerrero |date=1952-12-13 |title=Del Pilar, December 13, 1952 |url=https://philippinesfreepress.wordpress.com/1952/12/13/del-pilar-december-13-1952/ |access-date=2026-08-02 |website=The Philippines Free Press Online |language=en}}</ref> Sa kabilang banda, ang anarkismo ay ganap na kataliwasan nito dahil tinatanggihan nito ang anumang uri ng gobyerno, pinuno, o relihiyosong awtoridad sa lipunan. Naniniwala ang mga anarkista na kayang mag-organisa ng lipunan ang mga tao sa pamamagitan ng boluntaryong kooperasyon at pagkakapantay-pantay nang walang nagdidiktang estado, na siyang kabaligtaran ng mahigpit na hirarkiya at dogmang ipinatutupad sa sistemang teokratiko. === Pangmaramihang Demokrasya === Bagamat naniniwala ang mga anarkista na hindi nararapat maghari ang kakaunting tao sa lipunan, ay hindi rin nito pinapayagang maghari ang marami sa kakaunting tao. Binibigyang diin nito ang prinsipyo ng malayang pakikisalamuha ng mga tao, kabuuang konsensus, at pakikipag-areglo upang makakuha ng masorganisadong pagkilos sa lipunan. === Kapitalismo at Merkadong Lipunan === Ang kapitalismo ay matagal nang tinututulan ng mga anarkista. Kahit ang mga anarkistang bersyon ng kapitalismo ay hindi katanggap-tanggap dahil pinapanatili nito ang hirarkiya sa pamamagitan ng boluntaryong pang-aalipin at pagpreserba ng pribadong pagmamay-ari ng produksyon na siyang lilikha ng mga taong alipin. Nakasalalay ang buhay sa mga may-ari ng negosyo lalong lalo na sa mga korporasyon at malalaking negosyo. Binansagan itong Makabagong Pyudalismo dahil sa pagkakapareho nitong tema sa pyudal na lipunan na pinamahalaan ng mga panginoong-maylupa. Tinututulan din nito ang pagpapalawak ng merkado na siyang hahantong sa pagbebenta ng bawat katiting ng aspeto ng buhay, kung saan ang pera ang magiging ultimo-sentro ng kapangyarihan sa lipunan. === Awtoritaryang Komunismo (Marxismo-Leninismo-Maoismo) === Malaki ang pagkakaiba ng mga anarkista sa mga komunista. Unang una ay hindi ito sang-ayon sa paggamit ng estado upang makamit ang komunistang lipunan. Tinututulan din nito ang ilan pang mga konsepto tulad ng pagsesentro, diktadurya ng partido, pagmamakabansa, at ang pagsasagrado ng dayalektikong materyal. Sa kasaysayan ng awtoritaryang komunismo at anarkismo, matagal na ang hidwaan nito hindi lamang sa pananaw ngunit pati na sa totoong labanan, sinasabing tinatraydor ng mga komunista ang mga anarkista at pinipigilan ang mga rebolusyon ng mga komyun na kumawala sa pamumuno ng sentral na partido. === Meritokrasya at Kakistokrasya === Ang anarkismo ay hindi naniniwala sa konsepto ng meritokrasya, na dapat pamahalaan ng magagaling ang mga tao, dahil hindi rin pakasiguradong maibibigay nito ang pangakong pag-unlad at maaaring gamitin ang talino sa pagpapanatili sa kanilang pangaabuso sa posisyon at gamitin itong rason para pagtakpan ang korupsyon. Sinasabi na ang paglaganap ng meritokrasyang sistema ay nangyayari sa mga kapitalistang bansa, na siyang sanhi ng lubos na pagod at pagbaba ng tingin ng mag-aaral at trabahador sa kanyang sarili para lang makamit ang karangalan o kita. Minsan nagiging sanhi pa ng malawakang pagpapatiwakal. Sa kaakibat nitong sistema, ang kakistokrasya, ay minsan umuusbong ang realidad nito sa ating sistema na pamumunuan tayo ng mga pinuno na siyang nagpapanggap na magaling ngunit wala palang alam, o hindi marunong sa aspeto ng pamamahala. Minsan, hinahaluan ng iba't ibang klaseng pandurugas at pananamantala hanggang mabulok ang sistema sa pawang na kasinungalingan at ipagpatuloy ang bulok na sistemang ito sa pamamagitan ng pagmamana ng posisyon sa kamag-anak nila gamit ang panlilinlang na pati ang galing at talino nila ay namana o kaparehas din. === Minarkismo === Kahit na ang maliit na impluwensiya ng pamamahala ay tinututulan ng anarkismo sapagkat pinagdududahan nito ang pagkaepektibo nito upang makamit ang ninanais na anarkiya. Ngunit, maspinapaboran ito kaysa sa ibang klaseng pulitikang pananaw lalo na kung ito ay gumagamit ng mga konseptong anarkismo tulad ng Demokratikong Munisipalismo at Demokratikong Kumpederalismo na siyang gumagamit ng ilalim-paangat na pagoorganisa at desisyon. Isang halimbawa ay ang Zapatista ng Chiapas Mexico o kaya naman ang Rojava sa Syria. Ngunit, hindi sapat para sa mga anarkista na basta lamang magkaroon ng pamahalaan na konti ang impluwensiya o pangingielam sa lipunan dahil maaaring umusbong ang sentimyento na palakasin ang pamahalaan, o kaya naman ay magkaroon ng malawakang pagusbong ng panibagong mga abusado sa kapangyarihan na hindi saklaw sa miyembro ng pamahalaan tulad ng mga Mafia, Warlord, Kartel, Oligarko, at mga Gangster. == Tingnan din == * [[Komunismo]] * [[Mutualismo]] * [[Sosyalismo]] == Mga pananda == <references group="nb"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} == Mga talababa == {{Refbegin|30em|indent=yes}} * {{Cite book |last=Marshall |first=Peter |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |publisher=HarperCollins |date=1992 |isbn=978-0-0021-7855-6 |location=London}} * {{Cite encyclopedia |date=2009 |title=Anarchism |encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest |publisher=John Wiley & Sons |location=Oxford |last=Cohn |first=Jesse |editor-last=Ness |editor-first=Immanuel |language=en |pages=1–11 |doi=10.1002/9781405198073.wbierp0039 |isbn=978-1-4051-9807-3}} * {{Cite book |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |date=2018 |publisher=Palgrave Macmillan | language=en |isbn=978-3-3197-5619-6 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Arvidsson |first=Stefan |title=The Style and Mythology of Socialism: Socialist Idealism, 1871–1914 |publisher=Routledge |language=en |date=2017 |isbn=978-0-3673-4880-9 |edition=1st |location=London}} * {{Cite book |last=Otero |first=Carlos Peregrín |title=Noam Chomsky: Critical Assessments |publisher=Routledge |language=en |date=1994 |isbn=978-0-4150-1005-4 |volume=2–3 |location=London}} * {{Cite book |last=Guérin |first=Daniel |url=http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |title=Anarchism: From Theory to Practice |publisher=Monthly Review Press |date=1970 |isbn=978-0-8534-5128-0 |access-date=16 Pebrero 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200714125723/http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |archive-date=14 Hulyo 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Bates |first=David |title=Political Ideologies |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2017 |isbn=978-0-1987-2785-9 |editor-last=Wetherly |editor-first=Paul |chapter=Anarchism |access-date=28 Pebrero 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&pg=PA128 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111304/https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&pg=PA128 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |date=2015 |title=Black Panther Radical Factionalization and the Development of Black Anarchism |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-black-studies_2015-10_46_7/page/678 |journal=Journal of Black Studies|language=en |location=Thousand Oaks |publisher=SAGE Publishing |volume=46 |issue=7 |pages=678–703 |doi=10.1177/0021934715593053 |jstor=24572914 |s2cid=145663405}} * {{Cite book |last=Long |first=Roderick T. |url=https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |title=The Routledge Companion to Social and Political Philosophy |publisher=Routledge |date=2013 |isbn=978-0-4158-7456-4 |editor-last=Gaud |editor-first=Gerald F. |access-date=28 Pebrero 2019 |editor-last2=D'Agostino |editor-first2=Fred |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085833/https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |archive-date=9 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite web |date=2019 |title=Definition of Anarchism |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111728/https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |archive-date=18 Pebrero 2021 |access-date=28 Pebrero 2019 |website=Merriam-Webster |language=en |ref={{Sfnref|Merriam-Webster|2019}}}} * {{Cite book |last=Sylvan |first=Richard |title=A Companion to Contemporary Political Philosophy |date=2007 |publisher=Blackwell Publishing |isbn=978-1-4051-3653-2 |editor-last=Goodin |editor-first=Robert E. |edition=2 |series=Blackwell Companions to Philosophy |volume=5 |chapter=Anarchism |editor-last2=Pettit |editor-first2=Philip |editor-last3=Pogge |editor-first3=Thomas |language=en}} * {{Cite book |last=Joll |first=James |language=en |title=The Anarchists |publisher=Harvard University Press |date=1964 |oclc=65683373}} * {{Cite book |last=Carlson |first=Andrew R. |title=Anarchism in Germany; Vol. 1: The Early Movement |url=https://archive.org/details/anarchismingerma0001carl |language=en |publisher=Scarecrow Press |date=1972 |isbn=978-0-8108-0484-5 |location=Metuchen, New Jersey}} * {{Cite news |last=Kahn |first=Joseph |date=5 Agosto 2000 |title=Anarchism, the Creed That Won't Stay Dead; The Spread of World Capitalism Resurrects a Long-Dormant Movement |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2000/08/05/arts/anarchism-creed-that-won-t-stay-dead-spread-world-capitalism-resurrects-long.html |url-access=subscription |page=B9 |issn=0362-4331|language=en}} * {{Citation |last=Baker |first=Zoe |title=Means and Ends: The Revolutionary Practice of Anarchism in Europe and the United States |date=2023 |place=Edinburgh |publisher=AK Press |isbn=978-1-84935-498-1|language=en}} * {{Cite book |last=Nettlau |first=Max |language=en|title=A Short History of Anarchism |publisher=Freedom Press |date=1996 |isbn=978-0-9003-8489-9}} * {{Cite book |last=Ward |first=Colin |url=https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |title=Anarchism: A Very Short Introduction |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2004 |isbn=978-0-1928-0477-8 |location=Oxford |author-mask=2 |access-date=12 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304153805/https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |archive-date=4 Marso 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Goodway |first=David |language=en |title=Anarchist Seeds Beneath the Snow |publisher=Liverpool Press |date=2006 |isbn=978-1-8463-1025-6}} * {{Cite book |last=Skirda |first=Alexandre |title=Facing the Enemy: A History of Anarchist Organization From Proudhon to May 1968 |url=https://archive.org/details/facingenemyhisto0000skir |publisher=AK Press|language=en |date=2002 |isbn=978-1-9025-9319-7}} * {{Cite book |last=Fernández |first=Frank |title=Cuban Anarchism: The History of A Movement |publisher=Sharp Press |date=2009 |orig-date=2001|language=en}} * {{Cite book |last=Morris |first=Christopher W. |url=https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |title=An Essay on the Modern State |publisher=Cambridge University Press |date=2002 |isbn=978-0-5215-2407-0 |access-date=15 Setyembre 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115214335/https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |archive-date=15 Enero 2021 |url-status=live}} * {{Cite journal |last=Osgood |first=Herbert L. |date=Marso 1889 |title=Scientific Anarchism |journal=Political Science Quarterly|language=en |publisher=The Academy of Political Science |volume=4 |issue=1 |pages=1–36 |doi=10.2307/2139424 |jstor=2139424}} * {{Cite book |last=Newman |first=Michael |title=Socialism: A Very Short Introduction |url=https://archive.org/details/socialismverysho0000newm |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1928-0431-0 |language=en |location=Oxford}} * {{Cite book |last=Morris |first=Brian |title=Anthropology, Ecology, and Anarchism: A Brian Morris Reader |url=https://archive.org/details/anthropologyecol0000bria |publisher=PM Press|language=en |others=Marshall, Peter |date=2015 |isbn=978-1-6048-6093-1 |edition=illustrated |location=Oakland |author-mask=2}} * {{Cite book |last=Walter |first=Nicholas |title=About Anarchism |publisher=Freedom Press |date=2002 |isbn=978-0-9003-8490-5 |location=London|language=en}} * {{Cite book |last=Jennings |first=Jeremy |title=Contemporary Political Ideologies |publisher=Pinter |date=1993 |isbn=978-0-8618-7096-7 |editor-last=Eatwell |editor-first=Roger |location=London |pages=127–146 |chapter=Anarchism |editor-last2=Wright |editor-first2=Anthony|language=en}} * {{Cite book |last1=Gay |first1=Kathlyn |title=Encyclopedia of Political Anarchy |url=https://archive.org/details/encyclopediaofpo0000gayk |last2=Gay |first2=Martin |publisher=ABC-CLIO |date=1999 |isbn=978-0-8743-6982-3|language=en}} * {{Cite encyclopedia |date=2008 |title=Anarcho-capitalism |encyclopedia=The Encyclopedia of Libertarianism |publisher=SAGE; Cato Institute|language=en|url=https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&pg=PT51 |access-date=2 Setyembre 2020 |editor-last=Hamowy |editor-first=Ronald |pages=13–14 |doi=10.4135/9781412965811.n8 |isbn=978-1-4129-6580-4 |oclc=191924853 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111721/https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&pg=PT51 |archive-date=18 February 2021 |last1=Morris |first1=Andrew |url-status=live |url-access=subscription}} * {{Cite book |last=Johnson |first=Charles |title=Anarchism/Minarchism: Is a Government Part of a Free Country? |publisher=Ashgate Publishing|language=en |date=2008 |isbn=978-0-7546-6066-8 |editor-last=Long |editor-first=Roderick T. |pages=155–188 |chapter=Liberty, Equality, Solidarity Toward a Dialectical Anarchism |editor-last2=Machan |editor-first2=Tibor R.}} * {{Cite book |last=Franks |first=Benjamin |title=The Oxford Handbook of Political Ideologies |url=https://archive.org/details/oxfordhandbookof0000unse_k5b8 |date=Agosto 2013 |publisher=[[Oxford University Press]] |editor-last=Freeden |editor-first=Michael |pages=[https://archive.org/details/oxfordhandbookof0000unse_k5b8/page/385 385]–404 |chapter=Anarchism |doi=10.1093/oxfordhb/9780199585977.013.0001 |isbn=978-0-19-958597-7 |editor-last2=Stears |editor-first2=Marc|language=en}} * {{Cite book |last=McLaughlin |first=Paul |title=Anarchism and Authority: A Philosophical Introduction to Classical Anarchism |publisher=Ashgate|language=en |date=2007 |isbn=978-0-7546-6196-2 |location=Aldershot}} * {{Cite journal |last=Jun |first=Nathan |date=Setyembre 2009 |title=Anarchist Philosophy and Working Class Struggle: A Brief History and Commentary |url=https://philarchive.org/rec/JUNAPA-2 |journal=WorkingUSA |language=en |volume=12 |issue=3 |pages=505–519 |doi=10.1111/j.1743-4580.2009.00251.x |issn=1089-7011}} * {{Cite book |last1=McLean |first1=Iain |url=https://archive.org/details/oxfordconcisedic00iain |title=The Concise Oxford Dictionary of Politics |last2=McMillan |first2=Alistair |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2003 |isbn=978-0-1928-0276-7 |url-access=registration|language=en}} * {{Cite journal |last=Gabardi |first=Wayne |date=1986 |title=Anarchism. By David Miller. (London: J. M. Dent and Sons, 1984. pp. 216 [pagsur ng aklat]) |url=https://archive.org/details/sim_american-political-science-review_1986-03_80_1/page/300 |journal=American Political Science Review |volume=80 |issue=1 |pages=300–302 |doi=10.2307/1957102 |jstor=446800 |s2cid=151950709|language=en}} * {{Cite encyclopedia |date=2003 |title=Anarchism |encyclopedia=The Blackwell Dictionary of Modern Social Thought |publisher=Blackwell Publishing|language=en |location=Malden, Massachusetts |url=https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&pg=PA12 |access-date=15 Agosto 2020 |last=Ostergaard |first=Geoffrey |editor-last=Outhwaite |editor-first=William |edition=2nd |isbn=978-0-6312-2164-7 |oclc=49704935 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418004719/https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&pg=PA12 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last1=Harrison |first1=Kevin |url=https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |title=Understanding Political Ideas and Movements |last2=Boyd |first2=Tony |publisher=Manchester University Press |date=2003 |isbn=978-0-7190-6151-6 |access-date=7 Marso 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308074910/https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |archive-date=8 Marso 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Brooks |first=Frank H. |title=The Individualist Anarchists: An Anthology of Liberty (1881–1908) |publisher=Transaction Publishers |date=1994 |isbn=978-1-5600-0132-4|language=en}} * {{harvc |last=Backes |first=Uwe |c=Left-Wing Extremism: The Conceptual Dimension |in=Zúquete |year=2023a |pp=3–22|language=en}} * {{harvc |last=Krüusselmann |first=Katharina |last2=Weggemans |first2=Daan |c=Radicalization and Left-Wing Extremism |in=Zúquete |year=2023a |pp=55–68|language=en}} * {{Cite book |editor-last=Zúquete |editor-first=José Pedro |title=The Palgrave Handbook of Left-Wing Extremism |date=2023a |publisher=Palgrave Macmillan |volume=1 |isbn=978-3-031-30896-3|language=en}} * {{Cite book |last=Marshall |first=Peter | language=en |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |url=https://archive.org/details/Demanding_the_impossible_9781604862706 |publisher=PM Press |date=1993 |isbn=978-1-6048-6064-1 |location=Oakland, California |author-mask=2}} * {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |title=Anarchist Voices: An Oral History of Anarchism in America |url=https://archive.org/details/anarchistvoiceso0000avri |publisher=Princeton University Press |date=1996 |isbn=978-0-6910-4494-1|language=en}} * {{Cite journal |last1=Angelbeck |first1=Bill |last2=Grier |first2=Colin |date=2012 |title=Anarchism and the Archaeology of Anarchic Societies: Resistance to Centralization in the Coast Salish Region of the Pacific Northwest Coast |url=https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |url-status=live |journal=Current Anthropology |volume=53 |issue=5 |pages=547–587 |doi=10.1086/667621 |s2cid=142786065 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180721142558/https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |archive-date=21 Hulyo 2018 |access-date=24 Hunyo 2021 | language=en |s2cid-access=free |issn=0011-3204}} * {{Cite book |last=Egoumenides |first=Magda |url=https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |title=Philosophical Anarchism and Political Obligation |publisher=Bloomsbury Publishing|language=en |date=2014 |isbn=978-1-4411-2445-6 |location=New York |access-date=21 Pebrero 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111334/https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Klosko |first=George |url=https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |title=Political Obligations |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1995-5104-0 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124033632/https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |archive-date=24 Nobyembre 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Wilbur |first=Shawn |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Mutualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Miller |first=David |url=https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |title=The Blackwell Encyclopaedia of Political Thought |publisher=Wiley|language=en |date=1991 |isbn=978-0-6311-7944-3 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818145221/https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |archive-date=18 Agosto 2020 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Pierson |first=Christopher |url=https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&pg=PA187 |title=Just Property: Enlightenment, Revolution, and History |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2013 |isbn=978-0-1996-7329-2 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210316125550/https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&pg=PA187 |archive-date=16 Marso 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Morris |first=Brian |url=https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |title=Bakunin: The Philosophy of Freedom |publisher=Black Rose Books |date=1993 |isbn=978-1-8954-3166-7 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225175003/https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |archive-date=25 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Shannon |first=Deric |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=91–106 |chapter=Anti-Capitalism and Libertarian Political Economy |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Heywood |first=Andrew |language=en|url=https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&pg=PA146 |title=Political Ideologies: An Introduction |publisher=Macmillan International Higher Education |date=2017 |isbn=978-1-1376-0604-4 |edition=6 |access-date=13 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111410/https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&pg=PA146 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Bakunin |first=Mikhail |title=Statism and Anarchy |url=https://archive.org/details/statismanarchy0000baku |publisher=Cambridge University Press |date=1990 |isbn=978-0-5213-6182-8 |editor-last=Shatz |editor-first=Marshall |series=Cambridge Texts in the History of Political Thought |location=Cambridge, England |translator-last=Shatz |translator-first=Marshall |doi=10.1017/CBO9781139168083 |lccn=89077393 |oclc=20826465|language=en |orig-date=1873}} * {{Cite book |last=Mayne |first=Alan James |url=https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&pg=PA131 |title=From Politics Past to Politics Future: An Integrated Analysis of Current and Emergent Paradigms |publisher=Greenwood Publishing Group |date=1999 |isbn=978-0-2759-6151-0 |access-date=20 Setyembre 2010|language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418013303/https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&pg=PA131 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Turcato |first=Davide |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Anarchist Communism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=Anarchism: a Documentary History of Libertarian Ideas: from Anarchy to Anarchism |url=https://archive.org/details/anarchismdocumen0000unse |publisher=Black Rose Books |date=2005 |isbn=978-1-5516-4250-5 |location=Montréal|language=en}} * {{Cite book |last=Pernicone |first=Nunzio |url=https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |title=Italian Anarchism, 1864–1892 |publisher=Princeton University Press |date=2009 |isbn=978-0-6916-3268-1 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200819161516/https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |archive-date=19 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite journal |last=Levy |first=Carl |date=8 Mayo 2011 |title=Social Histories of Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |volume=4 |issue=2 |pages=1–44 |doi=10.1353/jsr.2010.0003 |issn=1930-1197 |s2cid=144317650|language=en}} * {{Cite book |last=Van der Walt |first=Lucien |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |pages=249–264 |chapter=Syndicalism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Ryley |first=Peter |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=225–236 |chapter=Individualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite news |last=Imrie |first=Doug |date=1994 |title=The Illegalists |url=http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908072801/http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-date=8 Setyembre 2015 |access-date=9 Disyembre 2010 |work=Anarchy: A Journal of Desire Armed |language=en}} * {{Cite book |last=Parry |first=Richard |url=https://archive.org/details/bonnotgang0000parr |title=The Bonnot Gang |publisher=Rebel Press |date=1987 |isbn=978-0-9460-6104-4 |url-access=registration|language=en}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |author-mask=2 |date=2018 |title=Contemporary Anarchist and Anarchistic Movements |journal=Sociology Compass |publisher=Wiley |volume=12 |issue=6 |article-number=e12582 |doi=10.1111/soc4.12582 |issn=1751-9020|language=en}} * {{Cite web |last=Coutinho |first=Steve |date=3 Marso 2016 |title=Zhuangzi |url=http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303175106/http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=5 Marso 2019 |publisher=Internet Encyclopedia of Philosophy |language=en}} * {{Cite journal |last=Crone |first=Patricia |date=2000 |title=Ninth-Century Muslim Anarchists |url=https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |journal=Past & Present |issue=167 |pages=3–28 |doi=10.1093/past/167.1.3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200828210845/https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |archive-date=28 Agosto 2020 |access-date=3 Enero 2022|language=en}} * {{Cite book |last=Dodson |first=Edward |title=The Discovery of First Principles |publisher=Authorhouse |date=2002 |isbn=978-0-5952-4912-1 |volume=2|language=en}} * {{Cite book |last=Thomas |first=Paul |language=en |title=Karl Marx and the Anarchists |publisher=Routledge & Kegan Paul |date=1985 |isbn=978-0-7102-0685-5 |location=London}} * {{Cite book |url=https://archive.org/details/historyofterrori00grar |title=The History of Terrorism: From Antiquity to Al-Quaeda |publisher=University of California Press|language=en |date=2007 |isbn=978-0-5202-4709-3 |editor-last=Chaliand |editor-first=Gerard |location=Berkeley; Los Angeles; London |oclc=634891265 |editor-last2=Blin |editor-first2=Arnaud |url-access=registration}} * {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=325–342 |chapter=Anarchism and the First International |author-mask=2 |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{Cite journal |last=Anderson |first=Benedict |date=2004 |title=In the World-Shadow of Bismarck and Nobel |url=http://newleftreview.org/II/28/benedict-anderson-in-the-world-shadow-of-bismarck-and-nobel |journal=New Left Review|language=en |volume=2 |issue=28 |pages=85–129 |article-number=2519 |doi=10.64590/q8k |archive-url=https://web.archive.org/web/20151219130121/http://newleftreview.org/II/28/benedict-anderson-in-the-world-shadow-of-bismarck-and-nobel |archive-date=19 Disyembre 2015 |access-date=7 Enero 2016 |url-access=subscription}} * {{Cite journal |last1=Lutz |first1=James M. |last2=Ulmschneider |first2=Georgia Wralstad |date=2019 |title=Civil Liberties, National Security and U.S. Courts in Times of Terrorism |journal=Perspectives on Terrorism |volume=13 |issue=6 |pages=43–57 |jstor=26853740|language=en}} * {{Cite book |last=Bantman |first=Constance |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=371–388 |chapter=The Era of Propaganda by the Deed |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=m7BhDwAAQBAJ&pg=PA372}} * {{Cite book |last=Moya |first=Jose C. |title=In Defiance of Boundaries: Anarchism in Latin American History |publisher=University Press of Florida |others=Kirwin R. Shaffer |date=2015 |isbn=978-0-8130-5138-3 |editor-last=Laforcade |editor-first=Geoffroy de |chapter=Transference, culture, and critique The Circulation of Anarchist Ideas and Practices |access-date=6 Marso 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=ikt6AQAACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085903/https://books.google.com/books?id=ikt6AQAACAAJ |archive-date=9 Agosto 2020|language=en |url-status=live}} * {{Cite book |last=Laursen |first=Ole Birk |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=149–168 |chapter=Anti-Imperialism |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Nomad |first=Max |title=Revolutionary Internationals 1864–1943 |publisher=Stanford University Press|language=en |date=1966 |isbn=978-0-8047-0293-5 |editor-last=Drachkovitch |editor-first=Milorad M. |page=88 |chapter=The Anarchist Tradition}} * {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |language=en |publisher=AK Press |date=2006 |isbn=978-1-9048-5948-2 |location=Stirling |author-mask=2|title=The Russian Anarchists|url=https://archive.org/details/bwb_KT-771-669 }} * {{Cite book |last=Bolloten |first=Burnett |language=en |title=The Spanish Civil War: Revolution and Counterrevolution |url=https://archive.org/details/spanishcivilwarr0000boll_z8t8 |publisher=University of North Carolina Press |date=1984 |isbn=978-0-8078-1906-7}} * {{Cite journal |last=Harmon |first=Christopher C. |date=2011 |title=How Terrorist Groups End: Studies of the Twentieth Century |journal=Connections|language=en |volume=10 |issue=2 |pages=51–104 |jstor=26310649}} * {{Cite book |last=Rupert |first=Mark |url=https://archive.org/details/globalizationint00rupe |title=Globalization and International Political Economy |publisher=Rowman & Littlefield Publishers|language=en |date=2006 |isbn=978-0-7425-2943-4 |location=Lanham}} * {{Cite book |last=Evren |first=Süreyyya |language=en |title=Post-Anarchism: A Reader |url=https://archive.org/details/postanarchismrea0000unse |publisher=Pluto Press |date=2011 |isbn=978-0-7453-3086-0 |editor-last=Rousselle |editor-first=Duane |pages=[https://archive.org/details/postanarchismrea0000unse/page/1 1]–19 |chapter=How New Anarchism Changed the World (of Opposition) after Seattle and Gave Birth to Post-Anarchism |editor-last2=Evren |editor-first2=Süreyyya }} * {{Cite book |last=Honeywell |first=C. |url=https://books.google.com/books?id=qzKOzQEACAAJ |title=Anarchism |publisher=Wiley |date=2021 |isbn=978-1-5095-2390-0 |series=Key Concepts in Political Theory |access-date=13 Agosto 2022|language=em}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Leonard |author-mask=2 |date=2010 |title=Hakim Bey and Ontological Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |location=East Lansing |publisher=Michigan State University Press|language=en |volume=4 |issue=2 |pages=109–137 |doi=10.1353/jsr.2010.0009 |jstor=41887660 |s2cid=143304524}} * {{Cite book |last=Ramnath |first=Maia |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Non-Western Anarchisms and Postcolonialism |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{cite book|last=Pernicone|first=Nunzio|year=1993|title=Italian Anarchism, 1864–1892|publisher=Princeton University Press|isbn=0691056927|lccn=92-46661}} * {{Cite book|last=Pengam|first=Alain|chapter=Anarcho-Communism|editor-last1=Ribel|editor-first1=Maximilien|editor-last2=Crump|editor-first2=John|year=1987|title=Non-Market Socialism in the Nineteenth and Twentieth Centuries|publisher=Palgrave Macmillan|chapter-url=https://books.google.com/books?id=dqmvCwAAQBAJ&q=anarcho-communism+stateless+communism&pg=PA60|pages=60–82|doi=10.1007/978-1-349-18775-1_4|isbn=978-1349187751|language=en}} * {{cite encyclopedia |editor1-last=Ball |editor1-first=Terence |editor2-last=Dagger |editor2-first=Richard |date=2019 |orig-date=1999 |url=https://www.britannica.com/topic/communism |title=Communism |edition=revised |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=10 Hunyo 2020|language=en }} * {{cite book |last=Steele |first=David |title=From Marx to Mises: Post-Capitalist Society and the Challenge of Economic Calculation |publisher=Open Court Publishing Company|language=en |year=1992 |isbn=978-0-87548-449-5}} * {{cite book|chapter=Anarchism and Markets|last=Carson|first=Kevin|year=2018|location=Leiden|publisher=Brill|editor-first=Nathan|editor-last=Jun|title=Brill's Companion to Anarchism and Philosophy|isbn=978-90-04-35689-4|pages=81–119|doi=10.1163/9789004356894_005|url=https://brill.com/view/title/35861|language=en}} * {{cite book|last=Alexander|first=Robert|title=The Anarchists in the Spanish Civil War|isbn=1-85756-400-6|location=[[Londres]]|publisher=Janus|year=1999|oclc=43717219|url=https://libcom.org/history/anarchists-spanish-civil-war-robert-alexander|language=en}} * {{cite book|last=Graham|first=Helen|language=en|year=2002|title=The Spanish Republic at War, 1936–1939|location=[[Cambridge]]|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=0-521-45932-X|oclc=464890766}} * {{cite book|first=Abel|last=Paz|title=Durruti in the Spanish Revolution|url=https://www.akpress.org/durrutiinthespanishrevolution.html|year=2006|orig-year=1996|translator-first=Chuck|translator-last=Morse|language=en|location=[[Edinburgh]]|publisher=AK Press|isbn=1-904859-50-X|lccn=2006920974|oclc=482919277}} {{Refend}} [[Kategorya:Mga ideolohiyang pampolitika]] [[Kategorya:Anarkismo|*]] [[Kategorya:Mga ideolohiyang pang-ekonomiya]] l2vk6d7set5gtia26xqdyao9rbfvnmv 2218550 2218549 2026-08-02T01:36:25Z Jojit fb 38 /* Teokrasya */ 2218550 wikitext text/x-wiki {{About|pilosopiyang pampolitika|ang katayuan ng isang lipunang walang awtoridad|Anarkiya}} [[Talaksan:Black_flag_waving.svg|frame|Itim na watawat ng anarkismo]] Ang '''anarkismo''' ay isang [[Pilosopiyang pampolitika|pilosopiyang pampulitika]] at kilusan na naglalayong buwagin ang lahat ng mga institusyong nagpapatuloy ng [[Awtoritarismo|awtoridad]], pamimilit, o herarkiya, na pangunahing tinututukan ang [[estado]] at [[kapitalismo]]. Isinusulong ng anarkismo ang pagpapalit sa estado ng mga lipunang walang estado at mga kusang-loob na malalayang samahan. Inilalarawan ang anarkismo bilang bahagi ng libertaryong sangay ng kilusang [[Sosyalismo|sosyalista]] (libertaryong sosyalismo).{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}}{{Refn|Sa aklat na ''In Anarchism: From Theory to Practice'' (1970),{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} inilarawan ng historyador na anarkista na si Daniel Guérin ang anarkismo bilang kasingkahulugan ng libertaryang sosyalismo. Isinulat niya na ang anarkismo ay "talagang kasingkahulugan ng sosyalismo. Ang isang anarkista ay pangunahing isang sosyalista na ang layunin ay wakasan ang pagsasamantala ng tao sa kapwa tao. Ang anarkismo ay isa lamang sa mga daloy ng kaisipang sosyalista—ang daloy na ang pangunahing katangian ay ang pagpapahalaga sa kalayaan at ang agarang hangaring buwagin ang estado."{{Sfn|Arvidsson|2017}} Sa kaniyang maraming akda tungkol sa anarkismo, inilalarawan naman ng historyador na si Noam Chomsky ang anarkismo, kasama ng libertaryang Marxismo, bilang libertaryang sangay ng sosyalismo.{{Sfn|Otero|1994|p=617}}|group=nb|name=nb1}} Bagaman matatagpuan ang mga bakas ng mga ideyang anarkista sa buong kasaysayan, umusbong ang makabagong anarkismo noong [[Panahon ng Kaliwanagan]]. Sa huling kalahati ng [[Ika-19 na dantaon|ika-19 na]] [[Ika-19 na dantaon|dantaon]] at sa mga unang dekada ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], umunlad ang kilusang anarkista sa maraming bahagi ng daigdig at nagkaroon ng mahalagang papel sa pakikibaka ng mga [[manggagawa]] para sa kanilang paglaya. Sa panahong ito, nabuo ang iba't ibang paaralan ng kaisipang anarkista. Nakibahagi ang mga anarkista sa ilang mga rebolusyon, lalo na sa [[Komuna ng Paris]], [[Digmaang Sibil sa Rusya]], at [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], na ang pagwawakas ay nagmarka rin sa pagtatapos ng klasikal na panahon ng anarkismo. Sa mga huling dekada ng ika-20 dantaon at pagpasok ng ika-21 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista at lumawak ang katanyagan at impluwensiya nito sa loob ng mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa digmaan, at laban sa globalisasyon. Gumagamit ang mga anarkista ng iba't ibang pamamaraan upang isulong ang pagbabagong panlipunan, na karaniwang inuuri bilang [[rebolusyonaryo]] o ebolusyonaryo, bagaman madalas na nagsasapawan ang dalawa at naipapakita sa sari-saring taktika. Karaniwang pinapaboran ng mga ebolusyonaryong pamamaraan ang unti-unti at madalas ay di-marahas na pagbabago, samantalang layunin ng mga rebolusyonaryong pamamaraan na wasakin ang mga mapaniil na estado at institusyon. Maraming aspekto ng kabihasnang pantao ang naimpluwensiyahan ng teorya, kritika, at praktika ng anarkismo. == Etimolohiya, terminolohiya, at kahulugan == [[File:Proudhon_jeune.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Proudhon_jeune.jpg|thumb|Si Pierre-Joseph Proudhon ang unang pilosopong pampolitika na tinawag ang sarili bilang anarkista{{Sfn|Kahn|2000}}<ref name="Merriman2">Merriman, John M. (2009). ''How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror''. New Haven: Yale University Press. p. 42. {{ISBN|9780300217933}}.</ref><ref name="Leier2">Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}.</ref>]] Ang etimolohikal na pinagmulan ng salitang anarkismo ay mula sa Sinaunang [[Wikang Griyego|Griyegong]] ''anarkhia'' (ἀναρχία), na nangangahulugang "walang pinuno" o "walang namumuno". Binubuo ito ng unlaping ''an-'' ("walang") at ng salitang ''arkhos'' ("pinuno" o "tagapamahala"). Ang hulaping ''-ismo'' ay tumutukoy sa isang ideolohikal na kilusan o kaisipan na nagtataguyod ng anarkiya.{{Sfnm|1a1=Bates|1y=2017|1p=128|2a1=Long|2y=2013|2p=217}} Lumitaw ang salitang ''anarchisme'' sa [[wikang Ingles]] noong 1642 at ang ''anarchy'' naman noong 1539; sa mga unang paggamit nito sa Ingles, binibigyang-diin nito ang kahulugan ng kaguluhan o kawalan ng kaayusan.{{Sfnm|1a1=Merriam-Webster|1y=2019|1loc="Anarchism"|2a1=''Oxford English Dictionary''|2y=2005|2loc="Anarchism"|3a1=Sylvan|3y=2007|3p=260}} Sa panahon ng [[Rebolusyong Pranses]], iba't ibang pangkat ang tumawag sa kanilang mga kalaban bilang mga ''anarkista'', bagaman kakaunti sa mga tinawag na ganoon ang may mga pananaw na kahalintulad ng mga sumunod na anarkista. Maraming rebolusyonaryo noong ika-19 na dantaon, gaya nina William Godwin (1756–1836) at Wilhelm Weitling (1808–1871), ang nag-ambag sa mga doktrinang anarkista ng susunod na salinlahi, subalit hindi nila ginamit ang mga katawagang ''anarkista'' o ''anarkismo'' upang ilarawan ang kanilang sarili o ang kanilang mga paniniwala.{{Sfn|Joll|1964|pp=27–37}}{{Sfn|Carlson|1972|pp=22–23}} Ang unang pilosopong pampolitika na tumawag sa kaniyang sarili bilang isang anarkista (Pranses: ''anarchiste'') at nagbigay sa salitang ito ng positibong kahulugan ay si Pierre-Joseph Proudhon (1809–1865).{{Sfn|Kahn|2000}}<ref name="Merriman2" /><ref name="Leier">Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}. (sa Ingles)</ref> Ayon sa ilang historyador, umusbong ang kilusang anarkista sa pagitan ng panahon ni Proudhon at ng Kongresong Saint-Imier noong 1872, bagaman may magkakaibang pananaw ang mga historyador hinggil dito.{{Sfn|Baker|2023|p=40-43}} Mula noong [[dekada 1890]], at nagsimula sa [[Pransiya]],{{Sfn|Nettlau|1996|p=162}} ang salitang ''libertaryanismo'' ay madalas gamitin bilang kasingkahulugan ng anarkismo;{{Sfn|Guérin|1970|loc="The Basic Ideas of Anarchism"}} hanggang sa kasalukuyan, karaniwan pa rin ang ganitong paggamit sa labas ng [[Estados Unidos]].{{Sfnm|1a1=Ward|1y=2004|1p=62|2a1=Goodway|2y=2006|2p=4|3a1=Skirda|3y=2002|3p=183|4a1=Fernández|4y=2009|4p=9}} Gayunman, sa ilang gamit, ang libertaryanismo ay tumutukoy lamang sa [[Indibidwalismo|indibiduwalistang]] pilosopiya ng [[malayang pamilihan]], at ang anarkismo ng malayang merkado ay mas tiyak na tinatawag na libertaryang anarkismo.{{Sfn|Morris|2002|p=61}} Bagaman ang katawagang libertaryanismo ay matagal nang halos kasingkahulugan ng anarkismo,{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6}} ang kahulugan nito ay naging mas malabo sa paglipas ng panahon dahil sa pag-angkin dito ng iba't ibang pangkat na may magkakaibang [[ideolohiya]],{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} kabilang ang Bagong Kaliwa at ang mga tagapagtaguyod ng libertaryang Marxismo, na hindi inuugnay ang kanilang sarili sa mga awtoritaryang sosyalista o sa isang partidong banguwardismo, gayundin ang mga radikal na [[Liberalismo|liberal]] sa usaping pangkultura na pangunahing nakatuon sa mga [[kalayaang sibil]].{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Dahil dito, may ilang anarkista ang mas pinipiling gamitin ang katawagang libertaryang sosyalismo{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}} upang maiwasan ang mga negatibong kahulugang ikinakabit sa salitang ''anarkismo'' at upang bigyang-diin ang kaugnayan nito sa sosyalismo.{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Sa pangkalahatan, ginagamit ang anarkismo upang tukuyin ang kontra-awtoritaryang sangay ng kilusang sosyalista.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=104}}{{Refn|group=nb|name=nb1}} Karaniwan itong inihahambing sa mga anyo ng sosyalismo na nakasentro sa estado o ipinapataw mula sa itaas.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Karaniwang binibigyang-diin ng mga iskolar ng anarkismo ang sosyalistang katangian ng anarkismo{{Sfn|Newman|2005|p=15}} at tinutuligsa ang mga pagtatangkang paghiwalayin ang dalawa bilang magkasalungat na ideolohiya.{{Sfn|Morris|2015|p=64}} May ilang iskolar ding naglalarawan sa anarkismo bilang may maraming impluwensiya mula sa liberalismo,{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} at bilang kapuwa liberal at sosyalista, bagaman higit na sosyalista.{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Samantala, maraming iskolar ang tumatangging ituring na isang anyo ng anarkismo ang anarko-kapitalismo, sapagkat para sa kanila ay hindi nito wastong nauunawaan ang mga pangunahing simulain ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}}{{Refn|Ayon kay Herbert L. Osgood, ang anarkismo ang "pinakasukdulang kabaligtaran" ng awtoritaryang komunismo at sosyalismong nakasentro sa estado.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Ayon naman kay Peter Marshall, "sa pangkalahatan, mas malapit ang anarkismo sa sosyalismo kaysa sa liberalismo. ... Malaking bahagi ng anarkismo ay kabilang sa kampo ng sosyalismo, bagaman mayroon din itong ilang impluwensiya mula sa liberalismo. Hindi ito maaaring ipailalim lamang sa sosyalismo, at mas mainam itong ituring bilang isang hiwalay at natatanging doktrina."{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Ayon kay Jeremy Jennings, "mahirap hindi mapagpasyahan na ang mga ideyang ito"—na tumutukoy sa anarko-kapitalismo—"ay tinatawag lamang na anarkista dahil sa maling pag-unawa sa kung ano ang anarkismo." Dagdag pa niya, "ang anarkismo ay hindi nagtataguyod ng lubos na walang hadlang na kalayaan ng indibidwal (na tila pinaniniwalaan ng mga 'anarko-kapitalista'); sa halip, gaya ng nakita na natin, itinataguyod nito ang pagpapalawak ng [[indibidwalidad]] at ng pamayanan."{{Sfn|Morris|2015|p=64}} Isinulat naman ni Nicolas Walter na "ang anarkismo ay nagmula kapuwa sa liberalismo at sosyalismo, sa kasaysayan man at sa ideolohiya. ... Sa isang diwa, nananatiling mga liberal at mga sosyalista ang mga anarkista, at tuwing itinatakwil nila ang mabubuting elemento ng alinman sa dalawa, ipinagkakanulo nila ang mismong anarkismo. ... Kami ay mga liberal, subalit higit pa rito; kami rin ay mga sosyalista, subalit higit pa rito."{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Isinama naman ni Michael Newman ang anarkismo bilang isa sa maraming tradisyon ng sosyalismo, lalo na ang tradisyong higit na nakahanay sa sosyalismo na sinusundan nina Pierre-Joseph Proudhon at Mikhail Bakunin.{{Sfn|Newman|2005|p=15}} Samantala, iginiit ni Brian Morris na "nakalilinlang kapuwa sa konsepto at sa kasaysayan" ang paglikha ng isang mahigpit na paghahati sa pagitan ng sosyalismo at anarkismo.|group=nb}} Bagaman ang pagtutol sa estado ay pangunahing bahagi ng kaisipang anarkista, hindi madaling bigyan ng iisang depinisyon ang anarkismo, sapagkat malawak ang talakayan ng mga iskolar at mga anarkista tungkol dito, at bahagyang magkakaiba ang pag-unawa rito ng iba't ibang tradisyon ng anarkismo.{{Sfn|Long|2013|p=217}}{{Refn|Isang karaniwang depinisyong tinatanggap ng mga anarkista ay ang anarkismo ay isang kalipunan ng mga pilosopiyang pampolitika na tumututol sa awtoridad at hirarkikong organisasyon, kabilang ang [[kapitalismo]], [[nasyonalismo]], ang [[estado]], at lahat ng kaugnay na institusyon, sa pamamalakad ng lahat ng [[ugnayang pantao]], pabor sa isang lipunang nakabatay sa [[desentralisasyon]], [[kalayaan]], at kusang-loob na samahan. Gayunman, binibigyang-diin ng mga iskolar na ang depinisyong ito ay may kaparehong mga kakulangan ng depinisyong nakabatay sa kontra-awtoritaryanismo (isang ''[[a posteriori]]'' na kongklusyon), kontra-etatismo o kontra-estado (sapagkat higit pa rito ang anarkismo),{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1p=166|2a1=Jun|2y=2009|2p=507|3a1=Franks|3y=2013|3pp=386–388}} at etimolohiya (ang simpleng pagwawaksi sa mga namumuno).{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1pp=25–29|2a1=Long|2y=2013|2pp=217}}|group=nb}} Kabilang sa mahahalagang sangkap ng depinisyon nito ang hangarin para sa isang [[Lipunan|lipunang]] walang pamimilit, ang pagtanggi sa aparatong pang-estado, ang paniniwalang likas na kayang mamuhay o umunlad ng tao sa isang lipunang walang pamimilit, at ang mungkahi kung paano maisasakatuparan ang mithiin ng anarkiya.{{Sfn|McLaughlin|2007|pp=25–26}} == Simbolismo == {{multiple image | total_width = 320 | image1 = Anarchy-symbol.svg | caption1 = Simbolong bilog na A | image2 = Circle-A red.svg | caption2 = Naka-istilong Bilog na A na punk | align = right | header = Ang bilog na A (''circle-A'') ay isang sagisag ng anarkismo na kumakatawan sa mga pangunahing simulain nito, kabilang ang kalayaan ng indibidwal at pagtutol sa awtoritaryanismo.<ref>{{Cite web |title=Understanding The Meaning Behind The Anarchist Symbol: Breaking Down The Unconventional Ideals {{!}} ShunSpirit |url=https://shunspirit.com/article/anarchist-symbol-meaning |access-date=12 Disyembre 2025|language=en |website=shunspirit.com}}</ref> }} Mula pa noong ika-19 na dantaon, gumagamit na ang mga anarkista ng ilang sagisag para sa kanilang adhikain, kabilang ang pinakatanyag na bilog na A (''circle-A''), ang itim na watawat, at ang itim na [[pusa]].<ref name="Baillargeon">{{cite book |last1=Baillargeon |first1=Normand |url=https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&q=%22circle+A%22 |title=Order Without Power: An Introduction to Anarchism: History and Current Challenges |date=2013 |publisher=Seven Stories Press |isbn=978-1-60980-472-5 |location=New York |language=en |translator=Mary Foster |access-date=Oktubre 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210922142448/https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&q=%22circle+A%22 |archive-date=Setyembre 22, 2021 |url-status=live |orig-year=2008}}</ref><ref name="An Anarchist FAQ">{{cite book |title=An Anarchist FAQ |publisher=AK Press |year=2008 |isbn=978-1-902593-90-6 |editor-last=Mckay |editor-first=Iain |location=Edinburgh |language=en |chapter=Appendix – The Symbols of Anarchy |oclc=182529204 |chapter-url=https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20201005101602/https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-date=Oktubre 5, 2020}}</ref> Karaniwan din ang mga [[watawat]] na hinati sa dalawang kulay, na kadalasang nakabatay sa itim na watawat, gaya ng pula at itim at itim at lila, na kumakatawan sa anarko-sindikalismo at anarka-[[peminismo]], ayon sa pagkakasunod. Mula noong ikalawang kalahati ng ika-20 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista sa paggamit ng mga bagong sagisag na mas madaling iguhit at mas madaling makilala, na ang pinakatanyag ay ang bilog na A. Mula sa pagsisimula ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], naging higit na laganap ang mga sagisag pangkultura ng anarkismo sa [[kulturang popular]], kasabay ng pag-usbong ng kilusang kontra-[[globalisasyon]] at ng subkulturang [[punk]].<ref name="revival">{{cite journal |last=Williams |first=Leonard |date=Setyembre 2007 |title=Anarchism Revived |journal=New Political Science |volume=29 |issue=3 |pages=297–312 |doi=10.1080/07393140701510160 |s2cid=220354272|language=en}}</ref><ref name="Gordon">{{cite journal |last=Gordon |first=Uri |date=Pebrero 2007 |title=Anarchism reloaded |journal=Journal of Political Ideologies |volume=12 |issue=1 |pages=29–48 |doi=10.1080/13569310601095598 |s2cid=216089196|language=en}}</ref> == Mga paaralan ng kaisipan == Karaniwang hinahati ang mga paaralan ng kaisipan sa anarkismo sa dalawang pangunahing makasaysayang tradisyon: ang panlipunang anarkismo at ang indibiduwalistang anarkismo, dahil sa kanilang magkakaibang pinagmulan, pagpapahalaga, at pag-unlad.{{Sfnm|1a1=McLean|1a2=McMillan|1y=2003|1loc="Anarchism"|2a1=Ostergaard|2y=2003|2p=14|2loc="Anarchism"}} Binibigyang-diin ng indibiduwalistang tradisyon ang negatibong kalayaan sa pamamagitan ng pagtutol sa mga paghihigpit sa malayang indibiduwal, samantalang binibigyang-diin ng panlipunang tradisyon ang positibong [[kalayaan]] sa layuning ganap na mapaunlad ang malayang kakayahan ng lipunan sa pamamagitan ng pagkakapantay-pantay at panlipunang pagmamay-ari.{{Sfn|Harrison|Boyd|2003|p=251}} Sa kronolohikal na pananaw, maaaring hatiin ang anarkismo sa mga klasikong tradisyon noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at sa mga pos-klasikong tradisyon—gaya ng anarka-peminismo, berdeng anarkismo, at pos-anarkismo—na umusbong pagkatapos nito.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=9}} Ang pagbibigay-diin ng anarkismo sa pagtutol sa [[kapitalismo]], pagkakapantay-pantay, at pagpapalawak ng [[pamayanan]] at indibiduwalidad ang nagtatangi rito mula sa anarko-kapitalismo at iba pang uri ng ekonomikong libertaryanismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}} Karamihan sa mga pananaw nito sa [[ekonomiya]] at pilosopiyang legal ay nagpapakita ng mga kontra-awtoritaryo, kontra-estado, libertariyo, at radikal na pagpapakahulugan sa makakaliwa at sosyalistang pulitika,{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} kabilang ang [[kolektibismo]], [[komunismo]], [[Indibidwalismo|indibiduwalismo]], [[Mutualismo|mutuwalismo]], at sindikalismo, bukod sa iba pang mga teoryang pang-ekonomiya ng libertaryang [[sosyalismo]].{{Sfn|Guérin|1970|p=35|loc="Critique of authoritarian socialism"}} Karaniwang inilalagay ang anarkismo sa pinakakaliwang bahagi ng espektrong pampolitika, bagaman marami ang tumututol sa awtoridad ng estado batay sa mga simulain ng kanan, gaya ng mga anarko-kapitalista.{{Sfnm|1a1=Brooks|1y=1994|1p=[https://books.google.com/books?id=gHyUj9HFYBIC&pg=PP15 xi]|1ps=, "Usually considered to be an extreme left-wing ideology".}}<ref name=":1">{{Cite journal |last=Jungkunz |first=Sebastian |date=2019-01-02 |title=Towards a Measurement of Extreme Left-Wing Attitudes |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09644008.2018.1484906 |journal=German Politics |language=en |volume=28 |issue=1 |pages=101–122 |doi=10.1080/09644008.2018.1484906 |issn=0964-4008 |url-access=subscription |s2cid=158624439}}</ref>{{Sfn|Backes|2023a|p=12}}{{Sfn|Krüusselmann|Weggemans|2023a|p=58}} Dahil walang iisang nakapirming kalipunan ng doktrina o natatanging pandaigdigang pananaw ang anarkismo,{{Sfn|Marshall|1993|pp=14–17}} umiral ang maraming uri at tradisyon nito, at malaki ang pagkakaiba-iba ng mga anyo ng anarkiya.{{Sfn|Sylvan|2007|p=262}} Bilang tugon sa sektaryanismo sa loob ng kilusang anarkista, lumitaw ang anarkismo nang walang [[pang-uri]], isang panawagan para sa pagpaparaya at pagkakaisa ng mga anarkista na unang isinulong ni Fernando Tarrida del Mármol noong 1889 bilang tugon sa matitinding pagtatalo hinggil sa teoryang anarkista noong panahong iyon.{{Sfn|Avrich|1996|p=6}} Sa kabila ng kanilang pagkakahiwalay, ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo ay hindi itinuturing na magkakahiwalay na mga entidad kundi mga tendensiya na nagsasalubong at nag-uugnayan sa isa't isa sa pamamagitan ng magkakaparehong simulain, gaya ng awtonomiya, mutuwal na pagtutulungan, pagtutol sa awtoridad, at [[desentralisasyon]].{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=1–6|2a1=Angelbeck|2a2=Grier|2y=2012|2p=551}} Higit pa sa mga partikular na paksyon ng mga kilusang pampolitika ng anarkismo na bumubuo sa anarkismong pampolitika, mayroon ding anarkismong pampilosopiya, na nagsasabing ang estado ay walang moral na pagiging lehitimo, nang hindi kinakailangang tanggapin ang pangangailangan ng isang rebolusyon upang ito ay maalis.{{Sfn|Egoumenides|2014|p=2}} Bilang isang sangay, lalo na ng indibiduwalistang anarkismo,{{Sfnm|1a1=Ostergaard|1y=2003|1p=12|2a1=Gabardi|2y=1986|2pp=300–302}} maaaring tanggapin ng anarkismo pampilosopiya ang pag-iral ng isang pinakamaliit na estado, subalit iginiit nito na walang [[Moralidad|moral]] na tungkulin ang mga [[mamamayan]] na sundin ang pamahalaan kapag ito ay sumasalungat sa awtonomiya ng indibiduwal.{{Sfn|Klosko|2005|p=4}} Maging ang magkakaibang pilosopikal na tradisyon tulad ng Obhetibismo at Kantiyanismo ay nagbigay ng mga argumentong ginamit upang ipagtanggol ang anarkismo pampilosopiya, kabilang ang pagtatanggol ni Robert Paul Wolff sa anarkismo laban sa mga pormal na paraan ng pagbibigay-katwiran sa pagiging lehitimo ng estado.<ref name="sa">{{cite journal |last=Martin |first=Thomas |date=2000 |title=Book Review: In Defense of Anarchism |url=http://library.nothingness.org/articles/SA/en/display/348 |journal=Social Anarchism |issue=27 |access-date=19 Hunyo 2008|language=en}}</ref> Binibigyang-pansin din ng anarkismo ang mga argumentong moral sapagkat may mahalagang papel ang [[etika]] sa pilosopiyang anarkista. Mayroon ding ilang anarkista na yumakap sa paniniwala sa [[Nihilismo|nihilismong]] pampolitika.{{Sfn|Walter|2002|p=52}} === Klasiko === Sa mga klasikong tradisyon ng anarkismo, ang mga unang umusbong ay ang mutuwalismo at indibiduwalistang anarkismo. Sinundan ang mga ito ng mga pangunahing tradisyon ng panlipunang anarkismo, gaya ng kolektibistang anarkismo, anarko-komunismo, at anarko-sindikalismo. Nagkakaiba ang mga tradisyong ito sa kanilang pananaw hinggil sa organisasyon at estrukturang pang-ekonomiya ng kanilang mithiing lipunan.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=2}} Ang mutuwalismo ay isang teoryang pang-ekonomiya noong ika-18 dantaon na pinaunlad bilang teoryang anarkista ni Pierre-Joseph Proudhon. Kabilang sa mga layunin nito ang "pagbuwag sa estado",<ref name=":0">{{Cite book |title=The Desk Encyclopedia of World History |date=2006 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-7394-7809-7 |editor-last=Wright |editor-first=Edmund |location=New York |pages=20–21}}</ref> pagkakatumbasan, malayang samahan, kusang-loob na [[kontrata]], pederasyon, at repormang [[Pananalapi (disiplina)|pananalapi]] sa parehong kredito at [[salapi]] na pamamahalaan ng isang [[bangko]] ng sambayanan.{{Sfn|Wilbur|2019|pp=213–218}} Sa paglipas ng panahon, inilarawan ang mutuwalismo bilang isang ideolohiyang nasa pagitan ng indibiduwalista at kolektibistang anyo ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Avrich|1y=1996|1p=6|2a1=Miller|2y=1991|2p=11}} Sa ''What Is Property?'' (1840), unang inilarawan ni Proudhon ang kaniyang layunin bilang isang "ikatlong anyo ng lipunan, ang sintesis ng komunismo at pag-aari."{{Sfn|Pierson|2013|p=187}} Ang kolektibistang anarkismo ay isang rebolusyonaryong sosyalistang anyo ng anarkismo{{Sfn|Morris|1993|p=76}} na karaniwang iniuugnay kay Mikhail Bakunin.{{Sfn|Shannon|2019|p=101}} Isinusulong ng mga kolektibistang anarkista ang kolektibong pagmamay-ari ng mga kagamitan sa produksiyon, na inaasahang maisasakatuparan sa pamamagitan ng marahas na [[rebolusyon]],{{Sfn|Avrich|1996|pp=3–4}} at naniniwalang dapat bayaran ang mga [[manggagawa]] ayon sa oras na kanilang ginawa, sa halip na ipamahagi ang mga [[produkto]] ayon sa pangangailangan tulad ng sa komunismo. Umusbong ang kolektibistang anarkismo kasabay ng [[Marxismo]], subalit tinanggihan nito ang [[diktadura]] ng [[proletaryado]], sa kabila ng ipinahahayag na layunin ng Marxismo na magtatag ng isang lipunang kolektibista na walang estado.{{Sfnm|1a1=Heywood|1y=2017|1pp=146–147|2a1=Bakunin|2y=1990}} Ang anarko-komunismo ay isang teorya ng anarkismo na nagsusulong ng isang lipunang komunista na may magkakasamang pagmamay-ari ng mga kagamitan sa [[produksiyon]],{{Sfn|Mayne|1999|p=131}} na pinangangasiwaan ng isang pederal na ugnayan ng mga kusang-loob na samahan.{{Sfn|Marshall|1993|p=327}} Ang produksiyon at pagkonsumo ay ibabatay sa prinsipyong "[[Mula sa bawat isa ayon sa kaniyang kakayahan, para sa bawat isa ayon sa kaniyang pangangailangan]]."{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1p=327|2a1=Turcato|2y=2019|2pp=237–238}} Umusbong ang anarko-komunismo mula sa mga radikal na sosyalistang kilusan pagkatapos ng [[Rebolusyong Pranses]],{{Sfn|Graham|2005}} subalit unang nabuo bilang isang natatanging [[doktrina]] sa seksiyong [[Italya|Italyano]] ng Unang Internasyonal.{{Sfn|Pernicone|2009|pp=111–113}} Kalaunan ay higit pa itong pinaunlad sa mga teoretikal na akda ni [[Peter Kropotkin]],{{Sfn|Turcato|2019|pp=239–244}} na ang kaniyang partikular na pananaw ang naging nangingibabaw sa maraming anarkista pagsapit ng huling bahagi ng ika-19 na dantaon.{{Sfn|Levy|2011|p=6}} Ang anarko-sindikalismo ay isang sangay ng anarkismo na tumitingin sa mga unyon ng mga [[manggagawa]] bilang isang posibleng puwersa para sa rebolusyonaryong pagbabago ng lipunan. Layunin nitong palitan ang kapitalismo at ang estado ng isang bagong lipunang [[Demokrasya|demokratikong]] pinamamahalaan mismo ng mga manggagawa. Ang mga pangunahing simulain ng anarko-sindikalismo ay direktang pagkilos, pagkakaisa ng mga manggagawa, at sariling pamamahala ng mga manggagawa.{{Sfn|Van der Walt|2019|p=249}} Ang indibiduwalistang anarkismo naman ay isang pangkat ng iba't ibang tradisyon ng kaisipan sa loob ng kilusang anarkista na nagbibigay ng higit na diin sa indibiduwal at sa kaniyang [[Malayang kalooban|malayang pagpapasya]] kaysa sa anumang panlabas na salik na nagtatakda ng kaniyang kilos.{{Sfn|Ryley|2019|p=225}} Kabilang sa mga unang nakaimpluwensiya sa anyong ito ng anarkismo sina William Godwin, Max Stirner, at [[Henry David Thoreau]]. Sa iba't ibang bansa, nakakuha ang indibiduwalistang anarkismo ng maliit ngunit magkakaibang pangkat ng mga tagasunod, kabilang ang mga Bohemyo na alagad ng [[sining]] at mga [[intelektuwal]],{{Sfn|Marshall|1993|p=440}} gayundin ang mga kabataang anarkistang lumalabag sa batas sa kilusang nakilala bilang iligalismo at indibiduwal na pagbawi.{{Sfnm|1a1=Imrie|1y=1994|2a1=Parry|2y=1987|2p=15}} === Pos-klasiko at kontemporaryo === Patuloy na umusbong ang anarkismo ng maraming [[pilosopiya]] at kilusan na, sa ilang pagkakataon, ay eklektiko, na humahango ng mga ideya mula sa iba't ibang pinagmulan at pinagsasama ang magkakaibang konsepto upang makalikha ng mga bagong pamamaraang pampilosopiya. Nanatiling mahalagang bahagi ng mga makabagong tradisyon ng anarkismo ang kontra-kapitalistang tradisyon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Williams|2018|p=4}} Maraming pangkat, tendensiya, at paaralan ng kaisipan ng anarkismo ang umiiral sa kasalukuyan, kaya mahirap ilarawan ang makabagong kilusang anarkista bilang isang magkakaisang kabuuan.{{Sfn|Franks|2013|pp=385–386}} Bagaman nakapaglatag ang mga teorista at aktibista ng mga "medyo matatag na kalipunan ng mga simulain ng anarkismo," wala pa ring nagkakaisang pananaw kung alin sa mga simulain ang pangunahing batayan nito. Dahil dito, inilalarawan ng mga komentarista ang mga anarkismo sa halip na isang iisang anarkismo, sapagkat bagaman may mga simulain silang magkakatulad, magkakaiba ang pagpapahalagang ibinibigay ng bawat paaralan sa mga ito. Halimbawa, maaaring isang pangkalahatang simulain ang pagkakapantay-pantay ng kasarian, subalit higit itong binibigyang-priyoridad ng anarka-peminismo kaysa ng anarko-komunismo.{{Sfn|Franks|2013|p=386}} Sa pangkalahatan, tutol ang mga anarkista sa mapilit na awtoridad sa lahat ng anyo nito, kabilang ang lahat ng sentralisado at hirarkikong anyo ng pamahalaan (halimbawa, [[monarkiya]], kinatawang demokrasya, sosyalismong pang-estado, at iba pa), mga sistemang nakabatay sa uring pang-ekonomiya (halimbawa, kapitalismo, [[Bolshevik|Bolshevismo]], [[Piyudalismo|pyudalismo]], [[pang-aalipin]], at iba pa), mga awtokratikong [[relihiyon]] (halimbawa, pundamentalistang [[Islam]], [[Simbahang Katoliko Romano]], at iba pa), patriyarkiya, heteroseksismo, pananaig ng mga puti, at [[imperyalismo]].{{Sfn|Jun|2009|pp=507–508}} Gayunman, nagkakaiba ang mga paaralan ng anarkismo sa mga pamamaraang dapat gamitin upang tutulan ang mga ito.{{Sfn|Jun|2009|p=507}} == Kasaysayan == === Sinaunang panahon at gitnang panahon === Ang mga pinakakilalang naunang tagapagpauna ng anarkismo sa sinaunang daigdig ay matatagpuan sa [[Tsina]] at [[Gresya]]. Sa Tsina, ang anarkismong pampilosopiya (ang pagtalakay sa pagiging lehitimo ng estado) ay inilahad ng mga pilosopong [[Taoismo|Taoista]] na sina Zhuang Zhou at [[Laozi]].{{Sfnm|1a1=Coutinho|1y=2016|2a1=Marshall|2y=1993|2p=54}} Kasama ng [[estoisismo]], sinasabing ang [[Taoismo]] ay nagtaglay ng mahahalagang paunang pahiwatig ng anarkismo.{{Sfn|Sylvan|2007|p=257}} Naipahayag din ang mga pananaw na anarkiko ng mga [[Mandudula|mandudulang]] [[trahedya]] at mga pilosopo sa Gresya. Ginamit nina [[Esquilo|Eskilo]] at [[Sopokles]] ang alamat ni Antigona upang ilarawan ang tunggalian sa pagitan ng mga batas na ipinapataw ng estado at ng pansariling awtonomiya. Patuloy namang kinuwestiyon ni Sokrates ang mga awtoridad sa [[Atenas]] at iginiit ang [[karapatan]] ng indibiduwal sa [[kalayaan]] ng budhi. Tinanggihan ng mga [[Siniko]] ang batas ng tao (''nomos'') at ang mga kaugnay na awtoridad, habang sinisikap nilang mamuhay ayon sa kalikasan (''physis''). Samantala, itinaguyod ng mga Estoiko ang isang lipunang nakabatay sa di-pormal at magiliw na ugnayan ng mga mamamayan nang walang pag-iral ng estado.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4, 66–73}} Sa [[Imperyong Sasanida]] (224–651 CE), nanawagan si [[Mazdak]] para sa isang lipunang may pagkakapantay-pantay at sa pag-aalis ng monarkiya, subalit hindi nagtagal ay ipinapatay siya ni Emperador Kavad I.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Sa Basra, nangaral ang ilang sektang panrelihiyon laban sa estado.{{Sfn|Crone|2000|pp=3, 21–25}} Sa [[Gitnang Kapanahunan|Gitnang Panahon]] sa [[Europa]], walang naging malinaw na gawaing anarkista maliban sa ilang mapagkait sa sariling mga kilusang panrelihiyon. Nagkaroon ng mga tendensiyang kontra-estado at libertaryo ang iba't ibang sektang panrelihiyon sa Europa.{{Sfn|Nettlau|1996|p=8}} Ang mga ito, kasama ng ilang kilusang [[Muslim]], ang kalauna'y nagbigay-daan sa pag-usbong ng panrelihiyong anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Ang muling pagsigla ng interes sa sinaunang panahon noong [[Renasimiyento|Renasimyento]] at ang pagbibigay-diin sa sariling pagpapasya noong [[Repormasyon]] ay muling nagpasigla sa mga elementong sekular na kontra-awtoritaryo sa Europa, lalo na sa Pransiya. Ang mga hamon ng [[Panahon ng Kaliwanagan]] sa awtoridad na intelektuwal—maging sekular o panrelihiyon—at ang mga rebolusyon noong dekada 1790 at noong 1848 ay pawang nagpasigla sa pag-unlad ng ideolohiyang humantong sa panahon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=307}} === Makabagong panahon === [[File:Barricade18March1871_(more_cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Barricade18March1871_(more_cropped).jpg|thumb|Ang Komuna ng Paris, isa sa mga pinakaunang eksperimento sa anarkismo.]] Noong [[Himagsikang Pranses|Rebolusyong Pranses]], ang mga pangkat na gaya ng Enragés at ng ''sans-culottes'' ay naging mahalagang yugto sa pag-usbong ng mga damdaming kontra-estado at [[Pederalismo|pederalista]].{{Sfn|Marshall|1993|p=4}} Sa buong ika-19 na dantaon, umusbong ang mga unang tradisyon ng anarkismo: itinaguyod ni William Godwin ang anarkismo pampilosopiya sa [[Inglatera]] sa pamamagitan ng moral na pagtanggi sa pagiging lehitimo ng estado; ang kaisipan ni Max Stirner ay naglatag ng daan para sa indibiduwalismo; at ang teorya ng mutuwalismo ni Pierre-Joseph Proudhon ay nakatagpo ng matabang lupa sa Pransiya.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}} Pagsapit ng huling bahagi ng dekada 1870, malinaw nang nahubog ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo, at mula 1880 hanggang 1914 ay naganap ang isang bugso ng [[Globalisasyon|globalisasyong]] noon ay hindi pa nasasaksihan.{{Sfn|Levy|2011|pp=10–15}} Ang panahong ito ng klasikal na anarkismo ay tumagal hanggang sa pagtatapos ng [[Digmaang Sibil ng Espanya]] at itinuturing na ginintuang panahon ng anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}} [[File:Bakunin.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bakunin.png|thumb|Tinutulan ni Mikhail Bakunin ang Marxistang layunin ng diktadura ng proletaryado at nakipag-alyansa sa mga pederalista sa loob ng Unang Internasyonal bago siya pinatalsik ng mga Marxista.]] Humango si Mikhail Bakunin mula sa mutuwalismo upang itatag ang anarkismong kolektibista, at sumapi siya sa ''International Workingmen's Association'', isang samahan ng mga manggagawa na kalauna'y nakilala bilang Unang Internasyonal (''First International''), na itinatag noong 1864 upang pag-isahin ang iba't ibang rebolusyonaryong kilusan. Naging isang mahalagang puwersang pampolitika ang Internasyonal, at isa sa mga pangunahing personalidad nito si [[Karl Marx]], na kasapi ng Pangkalahatang Konseho nito. Ang pangkat ni Bakunin, ang Pederasyong Jura, at ang mga tagasunod ni Pierre-Joseph Proudhon (ang mga mutuwalista) ay tumutol sa sosyalismong pang-estado, at itinaguyod ang pag-iwas sa pakikilahok sa elektoral na pulitika (''political abstentionism'') at ang pagpapanatili ng maliliit na pag-aari.{{Sfnm|1a1=Dodson|1y=2002|1p=312|2a1=Thomas|2y=1985|2p=187|3a1=Chaliand|3a2=Blin|3y=2007|3p=116}} Pagkaraan ng matitinding alitan, pinalayas ng mga Marxista ang mga Bakuninista mula sa Internasyonal sa Kongreso sa [[Ang Haya|Haya]] ng 1872.{{Sfnm|1a1=Graham|1y=2019|1pp=334–336|2a1=Marshall|2y=1993|2p=24}} Katulad din nito, ang mga anarkista ay nakaranas ng gayong pagtrato sa Ikalawang Internasyonal at tuluyang pinalayas noong 1896.{{Sfn|Levy|2011|p=12}} Hinulaan ni Bakunin na kung magkakaroon ng kapangyarihan ang mga rebolusyonaryo ayon sa mga tuntunin ni Marx, sila rin ay magiging mga bagong mapaniil sa mga [[manggagawa]]. Bilang tugon sa kanilang pagpapatalsik mula sa Unang Internasyonal, itinatag ng mga anarkista ang Internasyonal ng St. Imier. Sa impluwensiya ni [[Peter Kropotkin]], isang Rusong [[Pilosopiya|pilosopo]] at [[siyentipiko]], nagkaroon ng malaking pagkakatulad ang anarko-komunismo at ang kolektibismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=5}} Ang mga anarko-komunista, na humango ng inspirasyon mula sa [[Komuna ng Paris]] ng 1871, ay nagsulong ng malayang pederasyon at ng pamamahagi ng mga kalakal ayon sa pangangailangan ng bawat isa.{{Sfn|Graham|2005|p=xii}} Sa panahong ito, may isang minorya ng mga anarkista ang yumakap sa taktika ng rebolusyonaryong karahasang pampolitika, na nakilala bilang propaganda ng gawa (''propaganda of the deed'').{{Sfn|Marshall|1993|pp=633–636}} Ang pagkakawatak-watak ng kilusang sosyalista sa Pransiya sa maraming pangkat, gayundin ang pagbitay at pagpapatapon sa maraming Komunardo sa mga kolonya ng bilangguan matapos supilin ang Komuna ng Paris, ay nagbigay-daan sa pag-usbong ng mga indibiduwalistang pagpapahayag at pagkilos sa larangang pampolitika.{{Sfn|Anderson|2004}} Bagaman maraming anarkista ang lumayo sa mga gawaing ito ng terorismo, nadungisan ang reputasyon ng buong kilusan, at isinagawa ang iba't ibang hakbang upang pigilan ang pagpasok ng mga anarkista sa [[Estados Unidos]], kabilang ang Batas sa Imigrasyon ng 1903, na kilala rin bilang Batas sa Pagbubukod sa mga Anarkista.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=633–636|2a1=Lutz|2a2=Ulmschneider|2y=2019|2p=46}} Ang iligalismo ay isa pang estratehiyang niyakap ng ilang anarkista sa panahong ito.{{Sfn|Bantman|2019|p=374}} Pagsapit ng simula ng ika-20 dantaon, humupa na ang kilusang terorista, at ang lugar nito ay napalitan ng anarko-komunismo at anarko-sindikalismo, habang ang anarkismo ay lumaganap sa iba't ibang panig ng daigdig.{{Sfn|Moya|2015|p=327}}{{Sfn|Levy|2011|p=16}} Sa [[Tsina]], may maliliit na pangkat ng mga mag-aaral na nagpakilala ng [[makatao]] at [[maka-agham]] na bersiyon ng anarko-komunismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=519–521}} Samantala, naging sentro ang [[Tokyo]] ng mga mapanghimagsik na kabataan mula sa iba't ibang bansa sa [[Silangang Asya]] na nagtungo sa kabisera ng [[Hapon]] upang mag-aral.{{Sfn|Marshall|1993|pp=519–521}} Sa [[Amerikang Latino]], naging pangunahing baluwarte ng anarko-sindikalismo ang [[Arhentina]], kung saan ito ang naging pinakaprominenteng [[ideolohiya]] ng kaliwa.{{Sfnm|1a1=Levy|1y=2011|1p=23|2a1=Laursen|2y=2019|2p=157|3a1=Marshall|3y=1993|3pp=504–508}} Nakilahok din ang mga anarkista sa Komuna ng Strandzha at sa Republika ng Kruševo, na itinatag sa [[Masedonya]] sa panahon ng Pag-aalsang Ilinden–Preobrazhenie noong 1903, gayundin sa [[Rebolusyong Mehikano]] noong 1910. Sa sunod-sunod na mga rebolusyon noong 1917–1923, nagkaroon ang mga anarkista ng iba't ibang antas ng aktibong pakikilahok.{{sfn|Marshall|1993|p=470}} Sa kabila ng mga pangamba, masigasig na nakilahok ang mga anarkista sa Rebolusyong Ruso bilang pagsalungat sa Kilusang Puti, lalo na sa Makhnovshchina. Nang makita nila ang tagumpay ng mga Bolshevik sa [[Rebolusyong Oktubre]] at ang sumunod na [[Digmaang Sibil sa Rusya]], maraming manggagawa at aktibista ang lumipat sa mga partidong komunista, na lumakas kapalit ng paghina ng anarkismo at iba pang kilusang sosyalista. Sa Pransiya at Estados Unidos, maraming kasapi ng malalaking kilusang sindikalista, gaya ng Pangkalahatang Kompederasyon ng Paggawa at ng Manggagawang Pang-industriya ng Mundo, ang umalis sa kanilang mga samahan at sumapi sa Komunistang Internasyonal.{{Sfn|Nomad|1966|p=88}} Gayunman, matapos maging matatag ang pamahalaang Bolshevik, dumanas ng matinding panunupil ang mga anarkista, kabilang noong Pag-aalsa sa [[Kronstadt]]. Maraming anarkista mula sa [[Petrograd]] at [[Mosku]] ang tumakas patungong [[Ukranya]], subalit kalaunan ay dinurog din ng mga Bolshevik ang kilusang anarkista roon.{{Sfn|Avrich|2006|p=204}} Dahil sa panunupil sa mga anarkista sa Rusya, umusbong ang dalawang bagong magkasalungat na kaisipan: ang platapormismo at ang sintesis na anarkistang. Layunin ng una na bumuo ng isang magkakaugnay na samahang mangunguna sa rebolusyon, samantalang tinututulan naman ng ikalawa ang anumang anyo ng organisasyong maihahalintulad sa isang partidong pampolitika. Sa [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]] noong 1936–1939, muling nakipag-alyansa ang mga anarkista at mga sindikalista (CNT at FAI) sa iba't ibang kilusang makakaliwa. Ang matagal nang tradisyon ng anarkismo sa [[Espanya]] ang naging dahilan upang gumanap ang mga anarkista ng mahalagang papel sa digmaan, lalo na sa Rebolusyong Espanyol ng 1936. Bilang tugon sa paghihimagsik ng hukbo, isang kilusang binigyang-inspirasyon ng anarkismo—na binubuo ng mga [[magsasaka]] at manggagawa at sinusuportahan ng mga armadong milisya—ang kumontrol sa [[Barcelona]] at sa malalawak na kanayunan ng Espanya, kung saan isinakolektibo nila ang mga lupain.{{Sfn|Bolloten|1984|p=1107}} Sa simula ng digmaan, nagbigay ang [[Unyong Sobyetiko|Unyong Sobyet]] ng limitadong tulong. Gayunman, nauwi ito sa matinding tunggalian sa pagitan ng mga komunista at iba pang pangkat ng makakaliwa sa isang serye ng mga pangyayaring nakilala bilang Mga Araw ng Mayo, habang pinagtibay ni [[Joseph Stalin]] ang kontrol ng Unyong Sobyet sa pamahalaang Republikano. Nagbunga ito ng panibagong pagkatalo ng mga anarkista sa kamay ng mga komunista.{{Sfn|Marshall|1993|pp=xi, 466}} ==== Pagkatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig ==== Sa pagtatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], lubhang nanghina ang kilusang anarkista. Pagsapit ng dekada 1960, muling sumigla ang anarkismo, na marahil ay dulot ng nakitang kabiguan ng [[Marxismo–Leninismo]] at ng mga tensiyong ibinunga ng [[Digmaang Malamig]].{{Sfn|Marshall|1993|p=539}} Sa panahong ito, lumitaw ang anarkismo sa iba't ibang kilusang tumutuligsa kapwa sa kapitalismo at sa estado, gaya ng mga kilusang laban sa sandatang nuklear, pangkapaligiran, pangkapayapaan, kontra-kultura ng dekada 1960, at ng Bagong Kaliwa.{{Sfn|Marshall|1993|pp=xi, 539}} Nagkaroon din ito ng paglipat mula sa dati nitong mapanghimagsik na katangian tungo sa mapanuksong repormismong kontra-ikapitalista. Naiugnay rin ang anarkismo sa subkulturang [[punk]], gaya ng makikita sa mga banda tulad ng Crass at Sex Pistols.{{Sfn|Marshall|1993|pp=493–494}} Ang mga umiiral na kaisipang [[Peminismo|peminista]] ng anarka-peminismo ay muling sumigla noong ikalawang yugto ng peminismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=493–494}} Sa panahong ito rin nagsimulang mabuo ang itim na anarkismo (''black anarchism''), na nakaimpluwensiya sa paglayo ng anarkismo mula sa dati nitong nakasentro sa [[Europa]].{{Sfn|Williams|2015|p=680}} Kasabay nito, nabigo itong magkaroon ng malawak na impluwensiya sa Hilagang Europa, habang naabot naman nito ang hindi pa nararanasang kasikatan sa [[Amerikang Latino]].{{Sfn|Harmon|2011|p=70}} Noong pagpasok ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], lalong lumawak ang kasikatan at impluwensiya ng anarkismo sa mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa [[digmaan]], at laban sa [[globalisasyon]].{{Sfn|Rupert|2006|p=66}} Lumago ang interes sa kilusang anarkista kasabay ng pag-igting ng kilusang kontra-globalisasyon,{{Sfn|Evren|2011|p=1}} na ang mga pangunahing kalipunan ng mga aktibista ay nakabatay sa mga pananaw na anarkista.{{Sfn|Evren|2011|p=2}} Naging kilala ang mga anarkista sa kanilang pakikilahok sa mga protesta laban sa [[Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal|World Trade Organization]] (WTO, o Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal), [[Group of Eight]] (G8, o Pangkat ng Walo), at World Economic Forum (WEF, o Pandaigdigan na Pagpupulong sa Ekonomiya). Sa mga protestang ito, ang mga pansamantalang pangkat na walang pinuno at hindi nagpapakilala, na tinatawag na ''black blocs'' o blokeng itim, ay nasangkot sa mga kaguluhan, pagsira ng [[ari-arian]], at mararahas na komprontasyon laban sa [[pulisya]]. Kabilang sa iba pang mga taktika sa pag-oorganisa na umusbong sa panahong ito ang mga ''affinity group'' (mga pangkat na binubuo ng magkakatulad ang layunin), ''security culture'' (kultura ng pagpapanatili ng seguridad), at paggamit ng mga desentralisadong [[teknolohiya]] gaya ng [[Internet]]. Isa sa pinakamahalagang pangyayari sa panahong ito ang mga komprontasyon sa kumperensiya ng WTO sa [[Seattle]] noong 1999.{{Sfn|Rupert|2006|p=66}} Habang hinuhubog ng kilusang ito ang radikalismo ng ika-21 dantaon, ang mas malawak na pagtanggap sa mga simulain ng anarkismo ay naging hudyat ng muling pagsigla ng interes sa anarkismo.{{Sfn|Evren|2011|p=2}} Gayunman, sa makabagong pagbabalita, madalas na binibigyang-diin ang karahasang isinagawa ng mga ''black bloc'' sa mga demonstrasyon at iniuugnay ito sa mga anarkista.<ref>{{Cite news |date=8 Oktubre 2013 |title=Black Blocs hijack Brazil teacher protests |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-24453113 |access-date=23 Hunyo 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Booth |first1=Robert |last2=Vallée |first2=Marc |date=1 Abril 2011 |title='Black bloc' anarchists behind anti-cuts rampage reject thuggery claims |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/society/2011/apr/01/anarchists-anti-cuts-march |access-date=23 Hunyo 2025 |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite news |date=3 Abril 2011 |title=Who are the Black Bloc and what are they trying to achieve? |language=en-AU |work=ABC News |url=https://www.abc.net.au/news/2011-04-04/blocwilliams/45890 |access-date=23 Hunyo 2025}}</ref> Bagaman may mga layuning rebolusyonaryo, marami sa mga makabagong anyo ng anarkismo ay hindi nakatuon sa komprontasyon. Sa halip, sinisikap nilang bumuo ng isang alternatibong paraan ng organisasyong panlipunan (alinsunod sa teorya ng kapangyarihang dalawahan o ''dual power''), na nakabatay sa ugnayang may pagtutulungan at kusang-loob na kooperasyon. Makikita ito sa mga pangkat tulad ng Food Not Bombs (Pagkain Hindi Bomba) at sa mga sentrong panlipunang pinamamahalaan ng mga kalahok mismo.{{Sfn|Honeywell|2021|}} Ang mas malawak na pagkapansin sa anarkismo ay nagbunsod din sa mas maraming iskolar sa mga [[Larangang akademiko|larangan]] tulad ng [[antropolohiya]] at [[kasaysayan]] na pag-aralan at makibahagi sa kilusang anarkista, bagaman higit na pinahahalagahan ng makabagong anarkismo ang pagkilos kaysa sa teoryang [[akademiko]].{{Sfnm|1a1=Williams|1y=2010|1p=110|2a1=Evren|2y=2011|2p=1|3a1=Angelbeck|3a2=Grier|3y=2012|3p=549}} Naging maimpluwensiya rin ang mga ideya ng anarkismo sa pag-unlad ng mga Zapatista sa [[Mehiko]] at ng Pederasyon Demokratiko ng Hilagang Siria, na mas kilala bilang Rojava, isang ''[[de facto]]'' na nagsasariling rehiyon sa hilagang [[Siria|SIria]].{{Sfn|Ramnath|2019|p=691}} == Paglaganap ng anarkismo sa Pilipinas == Ang anarkismo sa [[Pilipinas]] ay nag-ugat sa laban kontra [[kolonyalismo]] laban sa [[Imperyong Espanyol]] at naging maimpluwensiya sa [[Himagsikang Pilipino]] at sa maagang kilusang unyon ng mga manggagawa sa bansa. Matapos itong mapalitan ng Marxismo–Leninismo bilang pangunahing rebolusyonaryong kaisipan noong kalagitnaan ng ika-20 dantaon, muli itong sumigla bilang bahagi ng punk na subkultura kasunod ng pagkakahati-hati ng [[Partido Komunista ng Pilipinas]]. Mabilis na lumaganap ang nasyonalismong Pilipino sa buong kapuluan matapos ang Maluwalhating Rebolusyon ng 1868. Maraming intelektuwal na Pilipino, kabilang sina [[José Rizal]] at [[Marcelo H. del Pilar]], ang naglunsad ng [[Kilusang Propaganda]], na nanawagan ng mga reporma sa pamamahala ng [[Silangang Indiyas ng Espanya]].<ref>{{cite book|last1=Schumacher|first1=John|title=The Propaganda Movement, 1880–1895: The Creation of Filipino Consciousness, the Making of the Revolution|date=1997|publisher=Ateneo University Press|location=Manila|isbn=971-550-209-1|page=333|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last1=Agoncillo|first1=Teodoro|title=History of the Filipino People|url=https://archive.org/details/historyoffilipin00teod|url-access=registration|date=1990|publisher=Garotech Publishing|location=Lungsod Quezon|isbn=971-8711-06-6|edition=8|language=en}}</ref> Noong 1890, lumipat si Rizal sa Europa, kung saan nakilala niya ang mga kilusang anarkista sa Pransiya at Espanya. Sa Espanya, naging tagapayo niya ang Proudhonistang pederalista na si Francisco Pi y Margall.<ref name=":2">{{Cite book |last=Anderson|first=Benedict|title=Age of globalization : anarchists and the anticolonial imagination|date=2013|publisher=Verso|isbn=978-1-78168-144-2|pages=107, 159|oclc=864023954|language=en}}</ref><ref name=":02">{{cite journal|url=https://asj.upd.edu.ph/mediabox/archive/ASJ-49-1-2013/From%20Cadiz%20to%20La%20Liga%20-%20Spanish%20Context%20of%20Rizals%20Political%20Thought%20-%20Aseniero.pdf|pages=27–39|title=From Cádiz to La Liga: The Spanish Context of Rizal's Political Thought|first=George|last=Aseniero|date=31 Oktubre 2013|journal=Asian Studies: Journal of Critical Perspectives on Asia|publisher=[[University of the Philippines Diliman]]|volume=49|issue=1|location=Lungsod Quezon|issn=2244-5927|oclc=950730261|language=en}}</ref> Ang konsepto ng propaganda sa pamamagitan ng gawa (''propaganda of the deed'') ang naging partikular na inspirasyon sa ikalawang nobela ni Rizal na ''[[El filibusterismo]]'', na naglalarawan ng isang rebolusyon para sa pambansang paglaya laban sa mga kolonyal na awtoridad ng Espanya sa Pilipinas.<ref name=":2" /> Sa [[Nobelang Pilipino|nobelang]] iyon, inilarawan ni Rizal ang isang nabigong pagtatangka ng propaganda sa pamamagitan ng gawa sa katauhan ni Simoun, na nagtangkang pasabugin ang isang pagtitipong dinaluhan ng mga piling tao o elitista ng kolonyal na pamahalaan.<ref name=":12">{{cite book |last=Anderson|first=Benedict|title=The Age Of Globalization: Anarchists and the Anti-Colonial Imagination|publisher=Verso Books|year=2013|isbn=9781781681442|location=[[London]]|page=31|oclc=875370534|language=en}}</ref> Pagbalik niya sa [[Maynila]] noong 1892, itinatag ni Rizal ang [[La Liga Filipina]], isang lihim na samahan na nakatuon sa pagtutulungan, pagtatatag ng mga kooperatiba, at iba pang gawain.<ref name=":02" /> Dahil sa kaniyang mga gawain sa Liga, inaresto si Rizal at ipinatapon sa Dapitan.<ref>{{cite book |last1=Zaide|first1=Gregorio F.|title=Rizal: His Exile to Dapitan|date=1976|publisher=St. Mary's|pages=193|url=https://books.google.com/books?id=xPziMgEACAAJ&q=rizal+exile+in+dapitan|access-date=19 Agosto 2019|language=en}}</ref> Doon ay nagtayo siya ng isang [[ospital]], isang sistema ng panustos ng tubig, at isang [[paaralan]], kung saan siya nagturo at nagsagawa rin ng pagsasaka at [[paghahalaman]].<ref>{{cite book |last1=Gibbs|first1=Eloise A.|title=Rizal in Dapitan: A Story Based on the Life of José Rizal During His Exile in Dapitan|date=1960|publisher=University Book Supply|page=230|url=https://books.google.com/books?id=jqFAAAAAIAAJ&q=Rizal+in+dapitan|access-date=20 Agosto 2019|language=en}}</ref> Matapos ipatapon si Rizal, maraming nasyonalistang Pilipino ang nagtatag ng [[Katipunan]], isa pang lihim na samahan, subalit sa pagkakataong ito ay may layuning makamit ang kasarinlan mula sa Espanya sa pamamagitan ng isang himagsikan. Dahil sa inspirasyon mula sa mga akda ni Rizal, nag-organisa ang Katipunan ng armadong paglaban sa pamahalaang Espanyol sa pamumuno ni [[Andrés Bonifacio]].<ref>{{Citation|last=Agoncillo|first=Teodoro|author-link=Teodoro Agoncillo|title=The Revolt of the Masses: The story of Bonifacio and the Katipunan|publisher=[[University of the Philippines]] Press|location=Lungsod Quezon|year=1996|orig-year=1956|isbn=971-8711-06-6|url=https://books.google.com/books?id=SV_BAQAACAAJ|page=41|language=en}}</ref> Matapos mabunyag ang mga gawain ng Katipunan noong Agosto 1896, nagsimula ang Himagsikang Pilipino. Nag-alsa ang mga kasapi ng Katipunan sa [[Caloocan]],<ref name="Ocampo1995">{{cite book |last=Ocampo|first=Ambeth R.|title=Bonifacio's bolo|url=https://books.google.com/books?id=YWhxAAAAMAAJ|year=1995|publisher=Anvil Pub.|isbn=978-971-27-0418-5|page=8|language=en}}</ref> itinatag ang [[Republika ng Katagalugan]], at nagpahayag ng isang pambansang armadong himagsikan.<ref name="guererro1">{{citation |last1=Guererro|first1=Milagros|last2=Encarnacion|first2=Emmanuel|last3=Villegas|first3=Ramon|title=Andres Bonifacio and the 1896 Revolution|journal=Sulyap Kultura|volume=1|issue=2|pages=3–12|publisher=National Commission for Culture and the Arts|year=1996|url=http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1|access-date=2009-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20101115193832/http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1|archive-date=2010-11-15|url-status=dead|language=en}}</ref> Bagaman walang tuwirang naging bahagi si Rizal sa himagsikan, nilitis siya ng hukumang militar sa mga kasong paghihimagsik, sedisyon, at sabuwatan. Napatunayang nagkasala siya sa lahat ng paratang at binaril ng pulutong ng mga tagabaril bilang pagbitay.<ref>{{cite book|last1=Russell|first1=Charles Edward|last2=Rodriguez|first2=Eulogio Balan|title=The hero of the Filipinos: the story of José Rizal, poet, patriot and martyr|url=https://archive.org/details/herooffilipinoss00russ_0|year=1923|publisher=The Century co.|page=[https://archive.org/details/herooffilipinoss00russ_0/page/308 308]|language=en}}</ref> Noong 1897, napatalsik at ipinapatay si Bonifacio ni [[Emilio Aguinaldo]], na siyang umako sa pamumuno ng kilusang rebolusyonaryo.<ref>{{cite book|last1=Agoncillo|first1=Teodoro|title=History of the Filipino People|url=https://archive.org/details/historyoffilipin00teod|url-access=registration|date=1990|publisher=Garotech Publishing|location=Lungsod Quezon|isbn=971-8711-06-6|edition=8|pages=178–181|language=en}}</ref> Matapos mapalayas ang mga Espanyol mula sa kapuluan, nagtatag si Aguinaldo ng isang diktadura at ipinahayag ang [[kasarinlan ng Pilipinas]]. Gayunman, sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)|Kasunduan sa Paris]], pormal na isinuko ng Espanya ang Pilipinas sa Estados Unidos, na naging mitsa ng armadong tunggalian laban sa bagong tatag na [[Unang Republika ng Pilipinas]].<ref>{{cite book|last=Randolph|first=Carman Fitz|title=The Law and Policy of Annexation|chapter=Chapter I, The Annexation of the Philippines|publisher=BiblioBazaar, LLC|location=Charleston, South Carolina|year=2009|isbn=978-1-103-32481-1|language=en}}</ref> Sa panahon ng himagsikan, si [[Isabelo de los Reyes]] ay kabilang sa mga rebolusyonaryong ipinatapon sa Espanya, kung saan siya ay ibinilanggo sa Kastilyo ng Montjuïc. Doon ay nakilala niya ang ilang mga anarkista at sindikalista, at napag-aralan ang panitikang anarkista na ibinibigay sa kanya ng isang simpatetikong bantay.<ref name="Mojares">{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/268 268]|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Scott|first=William Henry|year=1992|title=The Union Obrera Democrática: First Filipino Trade Union|location=Lungsod Quezon|publisher=New Day|page=14|isbn=9789711004880|oclc=1187047203|language=en}}</ref> Matapos siyang makalaya, nakilala niya ang ilang mga palaisip na anarkista, kabilang sina Francesc Ferrer,<ref name="Saulo">{{Cite book |title=Communism in the Philippines : An Introduction|last=Saulo|first=Alfredo|date=2002|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9715504035|edition=Pinalaki|location=Maynila, Pilipinas|oclc=969406494|page=4|language=en}}</ref> at nabasa ang mga akda nina Pierre-Joseph Proudhon, Mikhail Bakunin, at Peter Kropotkin.<ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/n282 269]|language=en}}</ref> Matapos sumuko ang mga hukbo ni Emilio Aguinaldo at maitatag ang Pamahalaang Insular noong 1901, nakabalik si Isabelo sa Maynila,<ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/274 274]|language=en}}</ref> dala ang isang malaking koleksiyon ng mga akdang anarkista at sosyalista.<ref>{{Cite book |title=Komunista : the genesis of the Philippine Communist Party, 1902–1935|last=Richardson|first=Jim|date=2011|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715506267|location=Lungsod Quezon|oclc=756771087|page=15|language=en}}</ref> Dahil sa impluwensiya ng anarko-sindikalismo, pinangunahan niya ang isang bugso ng mga protesta at welga ng mga manggagawa sa Maynila, na humantong sa pagtatatag ng Unión Obrera Democrática (UOD), ang kauna-unahang makabagong pederasyon ng mga unyon ng manggagawa sa bansa.<ref>{{cite journal|last=Dennison|first=Eleanor|url=https://www.jstor.org/stable/3022423|title=Philippine Labor under the Commonwealth|journal=Far Eastern Survey|volume=7|issue=24|publisher=Institute of Pacific Relations|date=7 Disyembre 1938|pages=277–282|doi=10.2307/3022423|jstor=3022423|issn=0362-8949|oclc=4636899601|url-access=subscription|language=en}}</ref> Nang maglunsad ang UOD ng isang pangkalahatang welga noong Agosto 1902, isinailalim ito sa pagmamanman ng pulisya at inaresto si Isabelo.<ref>{{cite book|last=Pomeroy|first=William J.|year=1992|title=The Philippines: Colonialism, Collaboration, and Resistance|url=https://archive.org/details/philippinescolon00pome|location=New York|publisher=International|page=[https://archive.org/details/philippinescolon00pome/page/51 51]|isbn=9780717806928|oclc=246725565|language=en}}</ref><ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/279 279]|language=en}}</ref> Habang nasa bilangguan, naghain siya ng pagbibitiw sa UOD, subalit ipinagpatuloy ang kanyang gawain nina Hermenegildo Cruz, isang tagapag-organisa ng kilusang paggawa, at Arturo Soriano, isang pinuno ng welga. Isinalin ni Soriano sa [[wikang Tagalog]] ang dayalogo ni Errico Malatesta na ''Fra Contadini'' (''Sa Pagitan ng mga Magsasaka'') sa pamagat na Dalawang Magbubukid. Sa huli, nabuwag ang UOD dahil sa mga panloob na hidwaan. Ang pangkat ng mga katamtaman (''moderates''), sa pamumuno ni [[Lope K. Santos]], ay bumuo ng Unión del Trabajo de Filipinas (UTF) na sinuportahan ng Estados Unidos, samantalang ang pangkat ng mga radikal, sa pamumuno ni Hermenegildo Cruz, ay nagtatag ng Congreso Obrero de Filipinas (COF).<ref>{{Cite book |title=Komunista : the genesis of the Philippine Communist Party, 1902–1935|last=Richardson|first=Jim|date=2011|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715506267|location=Lungsod Quezon|oclc=756771087|page=21|language=en}}</ref> Nang maglaon, isinulat ni Santos ang nobelang ''[[Banaag at Sikat]]'', na tumatalakay sa dalawang magkaibigan: ang isa ay isang sosyalista at ang isa naman ay isang anarkista.<ref name="LKSantos">{{cite book|last=Santos|first=Lope K.|author-link=Lope K. Santos|title=[[Banaag at Sikat]]|publisher=Bookmark|location=Philippines|year=1988}}</ref> Bilang bahagi ng Kilusang Mayo a Kuwatro, nagtatag ang mga anarkistang Tsino ng isang sangay sa Maynila, kung saan naglathala sila ng mga babasahing anarkista na ipinamahagi sa buong Timog-silangang Asya.<ref>{{cite book|first=C.F.|last=Yong|title=The origins of Malayan Communism|location=[[Singapore]]|year=1997|page=18|publisher=Strategic Information and Research Development Centre|isbn=9789672165606|oclc=1112676175|language=en}}</ref> Gayunman, dahil sa pagbuwag sa UOD, humupa na noon ang kilusang anarkista sa malaking bahagi ng kapuluan. Nagpatuloy pa rin ang mga kaisipang anarkista sa hanay ng mga magsasaka, lalo na sa mga unyong magsasaka gaya ng Aguman ding Maldang Talapagobra (AMT; ''Liga ng mga Maralitang Manggagawa''), isang prente ng Partido Sosyalista ng Pilipinas.<ref name=":22">{{Cite book |last=Fegan|first=Brian|title=Philippine Social History: Global Trade and Local Transformation|publisher=Allen & Unwin|year=1982|editor-last=McCoy|editor-first=Alfred|location=Sydney|pages=107|chapter=The Social History of a Central Luzon Barrio|editor-last2=de Jesus|editor-first2=Ed|language=en}}</ref> Ang paglaganap ng mga kaisipang anarkistang ito ay pinadali ng mga babasahing ipinakilala nina Isabelo de los Reyes at Dominador Gómez sa loob ng Partido Sosyalista.<ref name=":23">{{Cite book |last=Fegan|first=Brian|title=Philippine Social History: Global Trade and Local Transformation|publisher=Allen & Unwin|year=1982|editor-last=McCoy|editor-first=Alfred|location=Sydney|pages=107|chapter=The Social History of a Central Luzon Barrio|editor-last2=de Jesus|editor-first2=Ed|language=en}}</ref> Pagkatapos ng Rebolusyong Ruso, nagsimulang mag-ugat ang Marxismo–Leninismo sa mga makakaliwang pangkat noong [[dekada 1920]]. Sa impluwensiya ng Partido Obrero de Filipinas, nakipag-ugnayan ang COF sa Red International of Labor Unions (Pulang Pandaigdigang Samahan ng mga Unyon ng Manggagawa) noong 1927.<ref>{{cite book|first=Edward Hallett|last=Carr|title=A History of Soviet Russia, Volume 14: Foundations of a Planned Economy: Volume 3, Part 3|location=[[Londres]]|publisher=Macmillan|year=1978|page=1040|oclc=1200091334|language=en}}</ref> Ang ugnayang ito ay nagdulot ng pagkakahati sa pagitan ng mga katamtaman at mga rebolusyonaryo sa loob ng COF, na humantong sa tuluyang pagkawatak-watak ng unyon.<ref>{{cite book|first=Crisanto|last=Evangelista|author-link=Crisanto Evangelista|title=The Split in the Philippine Labour Congress: Agents of U.S. Imperialists and Native Bourgeoisie Fail to Capture Congress|publisher=The Red International of Labor Unions|volume=1|issue=6/7|date=Agosto 1929|page=300|language=en}}</ref> Noong 1930, umusbong mula sa pagkakahating ito ang [[Partido Komunista ng Pilipinas]], na nagsimulang isentralisa ang pamamahala sa kilusang manggagawa.<ref name="Saulo" /> Sa una ay ipinagbawal ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Kataas-taasang Hukuman]] ang Partido Komunista,<ref name="Court1932">{{cite court |litigants=The People of the Philippine Islands v. Crisanto Evangelista, et al.|vol=GR L-36278|reporter=SCRA|court=Phil.|date=1932|url=http://www.lawphil.net/judjuris/juri1932/oct1932/gr_l-36278_1932.html|access-date=Marso 25, 2017|language=en}}</ref> subalit kalaunan ay ginawang legal ito matapos maitatag ang [[Komonwelt ng Pilipinas]], dahil sa lumalaking banta mula sa [[Imperyo ng Hapon]].<ref name="Saulo" /> Noong [[dekada 1970]], nagsimulang muling umusbong ang kilusang anarkista sa Pilipinas bilang bahagi ng umuusbong na subkulturang [[punk]] sa kapuluan, na nagtaguyod ng matibay na pilosopiya ng pagtutol sa awtoridad. Sa ilalim ng [[Batas militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|diktadurang Marcos]], dinala sa bansa ng mga nagbalik na kasapi ng diyaspora ang musikang punk, na palihim na ipinalaganap sa buong Maynila, na nagbunsod sa paglitaw ng kilusang Pinoy punk. Naging daluyan ang musikang punk ng pagpapahayag ng pagkadismaya ng kabataan sa konserbatibong lipunan, at noong [[dekada 1980]] ay nagkaroon ito ng hayagang pampulitikang katangian, kung saan maraming punk ang tahasang yumakap sa mga kaisipang anarkista.<ref name="Interview">{{cite book|url=https://www.alpineanarchist.org/r_i_philippines_english.html|chapter=Interview with Jong Pairez and Bas Umali about Anarchism in the Philippines|title=Von Jakarta bis Johannesburg|editor1=Gabriel Kuhn|editor2=Sebastian Kalicha|year=2010|first1=Jong|last1=Pairez|first2=Bas|last2=Umali|location=Münster|publisher=Unrast|isbn=9783897715066|oclc=919085683|language=en}}</ref> Ang pagkakahati-hati ng Partido Komunista ng Pilipinas matapos ang [[Himagsikang Lakas ng Bayan]] ay nagbunsod pa ng panibagong pagsigla ng mga gawaing anarkista sa kapuluan.<ref name="CH293">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=293|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Ayon sa isang [[salaysay]], isang selulang kadre ng Partido Komunista ang yumakap sa anarkismo.<ref name="CH293" /> Isa sa mga kaisipang umusbong mula sa pagkakahati ay ang demokrasyang bayan, na nagsusulong na ang wastong larangan para sa mga demokratikong inisyatiba ay ang lipunang sibil sa halip na ang estado.<ref>{{Cite web |title=Re-Imagining Philippine Revolution {{!}} Southeast Asian Anarchist Library |url=https://sea.theanarchistlibrary.org/library/isagani-serrano-re-imagining-philippine-revolution-en |access-date=2026-07-26 |website=sea.theanarchistlibrary.org}}</ref> Ang mga tinaguriang "demokratang bayan" ay pangunahing nahati sa pagitan ng mga minarkista, na lumahok sa pulitikang elektoral, at ng mga anarkista, na nakibahagi sa pag-oorganisa ng mga pamayanan.<ref>{{cite book|last=Törnquist|first=Olle|year=2002|title=Popular development and democracy|publisher=University of Oslo|url=http://folk.uio.no/ollet/final-edited-UNRISD-2.pdf|access-date=8 Pebrero 2012|location=[[Oslo]]|series=SUM Occasional Papers|issue=3|isbn=9788290391435|oclc=474607527|language=en}}</ref> Sa peryodikong ''Kasarinlan'', inilathala ng dating kasapi ng Partido Komunista na si Isagani Serrano ang [[sanaysay]] na ''Reimagining Philippine Revolution'', kung saan kanyang itinaguyod ang demokrasyang bayan, pinuna ang ideolohiya ng partido, at nagpanukala ng isang panlipunang rebolusyong laban sa estado.<ref>{{cite journal|url=https://sea.theanarchistlibrary.org/library/isagani-serrano-re-imagining-philippine-revolution-en|title=Reimagining Philippine Revolution|last=Serrano|first=Isagani|pages=80–81|year=1994|volume=10|issue=2|journal=Kasarinlan: Philippine Journal of Third World Studies|issn=2012-080X|oclc=939095270|publisher=[[University of the Philippines Diliman]]|location=[[Lungsod Quezon]]|language=en}}</ref> Patuloy na nakaakit ng mga tagasunod ang kilusang anarkista noong dekada 1990, lalo na matapos ang mga protesta laban sa WTO sa Seattle noong 1999, na nagdala sa anarkismo sa pangunahing talakayang pampubliko.<ref name="Interview" /> Isa sa mga grupong nabuo sa panahong ito ang Metro Manila Anarchist Confederation (MMAC, o Konpederasyon ng mga Anarkista sa [[Kalakhang Maynila]]), na naglalayong pag-ugnayin ang mga indibiduwal at kolektibo upang sama-samang kumilos, sa halip na bumuo ng isang [[Partidong pampolitika|partidong pampulitika]].<ref name="CH298">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=298–300|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Nagsimula ring mabuo ang iba pang organisadong pangkat ng mga anarkista, kung saan nagsanib ang ilang kolektibo upang itatag ang Anti-Capitalist Convergence Philippines (Pagtitipong Laban sa Kapitalismo sa Pilipinas), na nag-organisa ng mga protesta laban sa [[Pandaigdigang Pondong Pananalapi]] at sa [[Bangkong Pandaigdig]].<ref name="Ness">{{Cite encyclopedia |last1=Fernandez|first1=Erwin S.|editor1-last=Ness|editor1-first=Immanuel|title=Anarchism, Philippines|pages=1–2|date=2009|doi=10.1002/9781405198073.wbierp0068|language=en|isbn=978-1-4051-9807-3|publisher=John Wiley & Sons|encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest|df=mdy-all}}</ref> Bagama't umusbong at lumaganap sa Pilipinas ang iba't ibang kilusang sosyalista at komunista noong ika-20 dantaon, hindi kailanman nabuo ang isang organisadong partidong anarkista sa bansa.<ref>{{Cite web |last=Cruz |first=Elfren S. |date=Hulyo 30, 2026 |title=How communism began in the Philippines |url=https://www.philstar.com/opinion/2026/07/30/2545655/how-communism-began-philippines |access-date=2026-07-30 |website=Philstar.com}}</ref> Gayunpaman, hindi ito nangangahulugang hindi kailanman umiral ang anarkismo bilang isang kaisipan sa Pilipinas. Tulad na nabanggit sa artikulong ito, nakapasok sa bansa ang mga ideyang anarkista at anarko-sindikalista noong unang bahagi ng ika-20 dantaon. Sa kabila nito, hindi naging sapat ang lakas ng kilusang anarkista upang makapagtatag ng isang partidong pampulitika, at kalaunan ay natabunan ito ng lumalakas na impluwensiya ng Marxismo-Leninismo at ng mga organisadong partidong komunista. Noong 2001, lalo pang nahikayat ang mga Pilipino sa anarkismo sa panahon ng [[Ikalawang Rebolusyon sa EDSA|Ikalawang Himagsikang EDSA]] laban sa pamahalaan ni [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulong]] [[Joseph Estrada]]. Sa panahong ito, namahagi ang mga anarkista ng polyetong pinamagatang ''Organize Without Leaders!'' ("Mag-organisa nang Walang mga Pinuno!"), na nagbigay-diin sa kanilang kaibhan sa iba pang pangkat ng oposisyon na naglalayong makamit ang kapangyarihang pampulitika.<ref name="CH300">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=300–303|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Matapos maluklok sa kapangyarihan si [[Gloria Macapagal Arroyo]] bilang pangulo, maraming makakaliwa sa bansa ang nadismaya sa mga Himagsikang EDSA, na sa kanilang pananaw ay nauwi lamang sa pagpapalit ng naghaharing rehimen.<ref name="CH304">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=304–306|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Lalo pang tumindi ang pagkadismayang ito matapos ang nabigong [[EDSA Tres|EDSA III]], na mabilis na sinupil at nagresulta sa pag-aresto sa mga pinuno ng oposisyon, subalit nagpalawak din ng kamalayan ng publiko sa mga posibilidad ng sariling pag-oorganisa.<ref name="CH308">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=308|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Maging ang ilang kasapi ng Partido Komunista ay nagsimulang manawagan ng sistemikong pagbabago, sa halip na ang dati nilang panawagan para sa pagpapalit lamang ng rehimen.<ref name="CH311">{{cite thesis|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present |publisher=[[University of Western Australia]] |chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=311|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Kasunod ng mga himagsikang ito, nagsimulang manawagan ang mga makabagong Pilipinong anarkista, gaya ni Bas Umali, ng pagbuwag sa estadong-bansa ng Pilipinas at ng pagtatatag kapalit nito ng isang desentralisadong "kapuluang konpederasyon".<ref>{{cite web|url=http://www.anarkismo.net/article/2923|title=Archipelagic Confederation|date=26 Abril 2006|access-date=25 Hulyo 2021|last=Umali|first=Bas|work=Anarkismo.net|language=en}}</ref> Ang mga anarkistang paraan ng paglutas ng mga suliranin, na nakabatay sa sinaunang tradisyon ng bayanihan bago dumating ang mga mananakop at sinusuportahan, bukod sa iba pa, ng [[Kristiyanismo|Kristiyanong]] prinsipyo ng subsidyaridad,<ref name="delmundo2021">{{cite web|last=Del Mundo|first=Rubi|date=2021-04-21|title=Mutual Aid, Community Pantries Bring Out the Best in Filipinos and the Worst in Duterte's Inhumane Regime|url=https://cpp.ph/statements/mutual-aid-community-pantries-bring-out-the-best-in-filipinos-and-the-worst-in-dutertes-inhumane-regime|website=Philippine Revolution Web Central|language=en}}</ref> ay muling lumitaw sa pangunahing kamalayan bilang alternatibo sa kawalang-kapangyarihang dulot ng pagdepende sa iba.<ref name="mendizábal2021">{{cite web|url=https://kodao.org/putting-back-the-community-in-community-pantry/|title=Putting Back the "Community" in Community Pantry|website=Kodao|date=2021-04-27|first=L. S.|last=Mendizábal|language=en}}</ref> Isang halimbawa nito ang pagtatatag ng mga ''community pantry'' o [[bodegang bayan]] noong [[pandemya ng COVID-19]] at ang pagpapatuloy ng mga ito sa kabila ng hindi kanais-nais na kalagayang pampulitika at pang-ekonomiya.<ref name="yuvallos2021">{{cite news|url=https://nolisoli.ph/96642/opinion-maginhawa-community-pantry-ayuvallos-20210420/|newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]|date=20 Abril 2021|last=Yuvallos|first=Andreiana|title=The Gov't's Response to the Community-Pantry Movement? Policing and Bureaucracy|access-date=25 Hulyo 2021|publisher=Hinge Inquirer Publications|location=[[Makati]]|issn=0116-0443|oclc=243915470|language=en|archive-date=16 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210516125629/https://nolisoli.ph/96642/opinion-maginhawa-community-pantry-ayuvallos-20210420/|url-status=dead}}</ref><ref name="sadongdong2021">{{cite news|work=[[Manila Bulletin]]|url=https://mb.com.ph/2021/04/20/parlade-community-pantry-could-be-used-to-urge-public-to-revolt-vs-govt/|title=Parladé: Community Pantry Could be Used to Urge Public to Revolt vs. Gov't|date=20 Abril 2021|first=Martín|last=Sadongdong|access-date=25 Hulyo 2021|issn=0116-3086|oclc=42725386|publisher=Manila Bulletin Publishing Corporation|location=[[Maynila]]|language=en}}</ref><ref name="chúa2021">{{cite news|url=https://www.manilastandard.net/news/top-stories/352408/-communist-tag-halts-community-pantry-for-a-day.html|first=Adelle|last=Chúa|date=21 Abril 2021|newspaper=Manila Standard|title="Communist" Tag Halts Community Pantry for a Day|access-date=25 Hulyo 2021|publisher=Philippine Manila Standard Publishing, Inc.|location=[[Makati]]|issn=0116-5054|oclc=819413184|language=en}}</ref> Noong 2009, may iba't ibang grupong anarkista na sa Pilipinas. Kabilang sa mga ito ang panrehiyong Davao Anarchists Resistance Movement (DARM, o Kilusang Paglaban ng mga Anarkista ng Davao), ang anarka-peministang organisasyong Liberate the Clit Kolektiv (LiCK, o Palayain ang Clit Kolektiv), ang tagapaglathalang ''Dumpling Press'', ang organisasyong nagtataguyod ng pagpapalaya sa mga hayop na Youth Collective for Animal Liberation (YCAL, o Kolektibong Kabataan para sa Pagpapalaya ng mga Hayop), at ang Local Anarchist Network (LAN, o Lokal na Kalipunan ng mga Anarkista), na naglalarawan sa sarili bilang "maluwag na samahan ng mga anarkista" na binubuo ng iba't ibang tendensiya.<ref name="Ness" /> == Mga konsepto == === Propaganda ng gawa === Ang propaganda ng gawa, o propaganda sa pamamagitan ng gawa, ay isang uri ng tuwirang pagkilos na naglalayong maimpluwensiyahan ang opinyong pampubliko. Ang mismong pagkilos ay nilalayong magsilbing halimbawa na maaaring tularan ng iba at maging mitsa ng isang panlipunang rebolusyon. Madalas itong iniuugnay sa mga mararahas na pagkilos na isinagawa ng iba't ibang anarkista noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at unang bahagi ng ika-20 dantaon, kabilang ang mga pambobomba at [[asasinasyon]] na nakatuon laban sa estado at sa naghaharing uri bilang pagpapahayag ng pagtutol sa kapitalismo, gayundin ang panununog sa mga simbahan na tumatarget sa mga pangkat [[panrelihiyon]]. Gayunpaman, mayroon ding mga di-marahas na anyo ang propaganda ng gawa.<ref>{{cite book |last1=Woodcock|first1=George|chapter=Prologue|pages=11–32|jstor=10.3138/j.ctt2ttv2t.4|title=Anarchism|date=2004|publisher=University of Toronto Press|isbn=978-1-55111-629-7|quote-page=20|quote=the modern pacifist anarchists, …have tended to concentrate their attention largely on the creation of libertarian communities – particularly farming communities – within present society, as a kind of peaceful version of the propaganda by deed.|language=en}}</ref> Nilayon ang mga gawaing ito ng [[terorismo]] na magpasiklab ng isang "diwa ng paghihimagsik" sa pamamagitan ng pagpapakita na ang estado, ang gitna at nakatataas na uri, at ang mga organisasyong panrelihiyon ay hindi makapangyarihan sa lahat. Layunin din nitong udyukan ang estado na tumugon nang lalo pang mapaniil.<ref name="Merriman">{{cite book |last=Merriman|first=John M.|date=2016|title=The Dynamite Club: How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror|publisher=[[Yale University Press]]|page=[https://books.google.com/books?id=w8mtCwAAQBAJ&pg=PA63 63]|isbn=978-0-300-21792-6|language=en}}</ref> Noong Kongresong Panlipunang Rebolusyonaryo sa Londres noong 1881, pormal na inaprubahan ang taktikang ito.<ref name="Abidor">{{cite book |last=Abidor|first=Mitchell|url=https://books.google.com/books?id=ELZHEAAAQBAJ&pg=PT7|title=Death to Bourgeois Society: The Propagandists of the Deed|date=2016|publisher=PM Press|isbn=978-1-62963-112-7|language=en}}</ref> === Mutual na tulungan === Ang katawagang "''mutual aid''" tulungang mutuwal (o pagtutulungang-bayan) ay pinasikat ng pilosopong anarkista na si [[Peter Kropotkin]] sa kanyang kalipunan ng mga sanaysay na ''Mutual Aid: A Factor of Evolution''. Dito, ipinangatwiran niya na ang kooperasyon, at hindi ang kompetisyon, ang pangunahing puwersang nagtutulak sa [[ebolusyon]], sa pamamagitan ng [[Mutualismo|mutuwalismo]] sa [[biyolohiya]].<ref name="KropotkinRobinson2020">{{cite book |author1=Peter Kropotkin|author2=Victor Robinson|title=Mutual Aid – A Factor of Evolution: With an Excerpt from Comrade Kropotkin by Victor Robinson|url=https://books.google.com/books?id=CbLoDwAAQBAJ|chapter=Introduction|date=26 Mayo 2020|publisher=Read Books Limited|isbn=978-1-5287-9015-4|language=en}}</ref><ref name="Kropotkin">{{cite book |title=Mutual Aid: A Factor of Evolution|url=http://theanarchistlibrary.org/library/petr-kropotkin-mutual-aid-a-factor-of-evolution|last=Kropotkin|first=Petr|date=1902|via=The Anarchist Library|access-date=6 Mayo 2020|language=en}}</ref> Ipinahayag ni Kropotkin na ang pagtutulungang-bayan ay may praktikal na pakinabang sa pananatiling buhay ng mga tao at hayop at na ito ay naitaguyod sa pamamagitan ng [[likas na pagpili]]. Iginiit din niya na ang pagtutulungang-bayan ay masasabing kasintanda ng kultura ng tao.<ref name="Kropotkin" /> Ang pagkilalang ito sa malawak na katangian at pakinabang ng pagtutulungang-bayan sa bawat indibidwal ay salungat sa mga teorya ng [[Charles Darwin|Darwinismong]] panlipunan, na nagbibigay-diin sa kompetisyon ng mga indibiduwal at sa pananatili ng pinakamainam (''survival of the fittest''). === Pinakamababang antas na hindi maipagkakait === Ang ''irreducible minimum'' o pinakamababang antas na hindi maipagkakait ay isang pangunahing prinsipyong etikal sa ekolohiyang panlipunan ni Murray Bookchin.<ref>{{Cite book |last=Biehl |first=Janet |url=https://theanarchistlibrary.org/library/murray-bookchin-janet-biehl-the-murray-bookchin-reader |title=The Murray Bookchin Reader |date=1999 |language=en}}</ref> Nagmula ito sa pag-aaral ng mga katutubo at lipunang walang herarkiya. Ayon sa prinsipyong ito, ang bawat miyembro ng komunidad ay may walang-kondisyong karapatan sa mga pangunahing pangangailangan sa buhay,<ref>{{Cite news |last=Tokar |first=Brian |date=2008-03-01 |title=On Bookchin's Social Ecology and its Contributions to Social Movements {{!}} Institute for Social Ecology |language=en-US |work=Institute for Social Ecology |url=https://social-ecology.org/wp/2008/03/on-bookchins-social-ecology-and-its-contributions-to-social-movements/ |access-date=2026-07-21}}</ref> tulad ng pagkain, pabahay, at kalusugan—anuman ang kanilang naiambag na trabaho. === Pagwawalang-bisa sa paggawa === Partikular sa mga anarkistang lupon,<ref>{{Cite web |last=Ford|first=Nick|title=7 Key Concepts for Understanding Anti-Work Theory|url=https://www.filmsforaction.org/articles/7-key-concepts-for-understanding-antiwork-theory/|access-date=2022-08-09|website=Films For Action|language=en}}</ref> may ilan na naniniwalang ang [[Trabaho|paggawa]] ay lalong nahiwalay sa tao sa paglipas ng kasaysayan at sa likas na katangian nito ay hindi kasiya-siya at mabigat, kaya't hindi ito dapat ipataw sa pamamagitan ng mga paraang [[pang-ekonomiya]] o [[pampulitika]].<ref>{{Cite web |last=Peters|first=Adele|date=2015-02-02|title=Work Is Bullshit: The Argument For "Antiwork"|url=https://www.fastcompany.com/3041719/work-is-bullshit-the-argument-for-antiwork|access-date=2022-08-09|website=Fast Company|language=en-US}}</ref> Sa ganitong pananaw, may ilan na nananawagan sa pagpapatupad ng walang kondisyong batayang kita (''unconditional basic income'') at/o pagpapaikli ng linggo ng paggawa, gaya ng apat-na-araw na linggo ng trabaho.<ref>{{Cite web |last=Lashbrooke|first=Barnaby|title=The 'Anti-Work' Movement Is A Sign Something's Rotten In The Workplace|url=https://www.forbes.com/sites/barnabylashbrooke/2021/10/25/the-anti-work-movement-is-a-sign-somethings-rotten-in-the-workplace/|access-date=2022-08-09|website=[[Forbes]]|language=en}}</ref> Noong 1985, isinulat ng anarkista at sitwasyonistang manunulat na si Bob Black ang kinikilalang manipestong ''The Abolition of Work'' (''Ang Pagpapawalang-bisa sa Paggawa''). === Pagkakaisa ng pamamaraan at layunin === Sa anarkismo, ang pagkakaisa ng pamamaraan at layunin (''unity of means and ends'') ay tinatawag na politikang preporatibo. Sinasabi nito na ang mga paraang ginagamit sa pagbabago ng lipunan ay dapat mismong nagpapakita ng [[Kalayaan|malaya]], patas, at walang-gobyernong lipunan na gustong itayo. Ang politikang preporatibo ay mga paraan ng pag-oorganisa at mga ugnayang panlipunan na naglalayong isabuhay ang lipunang ninanais itatag ng isang pangkat sa hinaharap.<ref>{{cite web |last=Smith|first=E. T.|date=2023-02-01|title=Prefigurative Politics in Practice|url=https://commonslibrary.org/prefigurative-politics-in-practice/|access-date=2026-05-18|work=The Commons Library|language=en}}</ref> Sa praktika, kabilang dito ang pagbuo ng isang bagong lipunan "sa loob ng balangkas ng lumang lipunan" sa pamamagitan ng pamumuhay ayon sa mga pagpapahalaga at mga estrukturang panlipunang ninanais ng pangkat para sa hinaharap.<ref>{{cite web |title=Understanding Prefigurative Politics: A Deep Dive|url=https://www.classwithmason.com/2024/10/understanding-prefigurative-politics.html|website=Class with Mason|date=25 Oktubre 2024|access-date=25 Oktubre 2024|language=en}}</ref> Ayon kay Carl Boggs, na siyang lumikha ng katawagang ito, layunin ng politikang preporatibo na maisakatawan "sa loob mismo ng kasalukuyang pampulitikang gawain ng isang kilusan [...] ang mga anyo ng ugnayang panlipunan, pagpapasya, [[kultura]], at karanasang pantao na siyang pinakahuling mithiin nito," kaya't nagkakatugma ang paraan at ang layunin ng pagbabagong panlipunan.<ref>Boggs, Carl. 1977. Marxism, Prefigurative Communism, and the Problem of Workers' Control. [https://repository.library.brown.edu/studio/item/bdr:89258/ ''Radical America'' 11 (November)], 100; cf. Boggs Jr., Carl. Revolutionary Process, Political Strategy, and the Dilemma of Power. Theory & Society 4, Blg. 3 (Taglagas), 359-93. (sa Ingles)</ref> Minsan ding ipinagtatanggol ang politikang preporatibo batay sa paniniwalang ang mga layuning makakamit ng isang kilusang panlipunan ay "saligang hinuhubog ng mga paraang ginagamit nito."<ref>Leach, D. K. (2013). Prefigurative politics. The Wiley-Blackwell encyclopedia of social and political movements, 1004-1006. (sa Ingles)</ref> Ang preporatibismo ay ang pagsisikap na isabuhay o isagawa ang politikang preporatibo.<ref>{{Cite journal |last=Heffernan|first=Timothy|date=2020|title='Where Is the New Constitution?': Public Protest and Community-Building in Post–Economic Collapse Iceland|url=https://doi.org/10.3167/arcs.2020.060114|journal=Conflict and Society|volume=6|issue=1|pages=236–254|language=en}}</ref> === Anarkismo at pagkamakabansa o kontra-pagkamakabansa === Ang anarkismo at pagkamakabansa ay kapwa umusbong sa Europa kasunod ng [[Rebolusyong Pranses]] ng 1789, at may mahaba at matatag na ugnayan na maitutunton hanggang kay Mikhail Bakunin at sa kanyang pakikilahok sa kilusang Pan-Slabiko bago pa niya yakapin ang anarkismo. Mahaba rin ang kasaysayan ng pakikilahok ng mga anarkista sa mga kilusang makabansa sa iba't ibang panig ng daigdig, gayundin sa internasyonalismo. Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, malakas ang suporta ng anarkismo sa anasyonalismo at [[Esperanto]].<ref name="nodo50.org">Firth, Will. [http://www.nodo50.org/esperanto/anarkiismo.htm "Esperant Kaj Anarkiismo"]. ''Nodo50''. Nakuha noong 21 Setyembre 2020. "Anarkiistoj estis inter la pioniroj de la disvastigo de Esperanto. En 1905 fondiĝis en Stokholmo la unua anarkiisma Esperanto-grupo. Sekvis multaj aliaj: en Bulgario, Ĉinio kaj aliaj landoj. Anarkiistoj kaj anarki-sindikatistoj, kiuj antaŭ la Unua Mondmilito apartenis al la nombre plej granda grupo inter la proletaj esperantistoj, fondis en 1906 la internacian ligon Paco-Libereco, kiu eldonis la Internacian Socian Revuon. Paco-libereco unuiĝis en 1910 kun alia progresema asocio, Esperantista Laboristaro. La komuna organizaĵo nomiĝis Liberiga Stelo. Ĝis 1914 tiu organizaĵo eldonis multe da revolucia literaturo en Esperanto, interalie ankaŭ anarkiisma. Tial povis evolui en la jaroj antaŭ la Unua Mondmilito ekzemple vigla korespondado inter eŭropaj kaj japanaj anarkiistoj. En 1907 la Internacia Anarkiisma Kongreso en Amsterdamo faris rezolucion pri la afero de internacia lingvo, kaj venis dum la postaj jaroj similaj kongresaj rezolucioj. Esperantistoj, kiuj partoprenis tiujn kongresojn, okupiĝis precipe pri la internaciaj rilatoj de la anarkiistoj." (sa Esperanto)</ref><ref name="naturismo">{{cite news|last=Roselló|first=Josep Maria Roselló|date=17 Agosto 2005|url=http://www.nodo50.org/ekintza/article.php3?id_article%3D310|url-status=dead|title=Dossier: El naturalismo libertario en la península ibérica (1890-1939)|newspaper=Ekintza Zuzena|issue=32|archive-url=https://web.archive.org/web/20120320014704/https://www.nodo50.org/ekintza/article.php3?id_article=310|archive-date=20 Marso 2012|access-date=3 Hunyo 2014|quote=Proliferarán así diversos grupos que practicarán el excursionismo, el naturismo, el nudismo, la emancipación sexual o el esperantismo, alrededor de asociaciones informales vinculadas de una manera o de otra al anarquismo. Precisamente las limitaciones a las asociaciones obreras impuestas desde la legislación especial de la Dictadura potenciarуán indirectamente esta especie de asociacionismo informal en que confluirá el movimiento anarquista con esta heterogeneidad de prácticas y tendencias. Uno de los grupos más destacados, que será el impulsor de la revista individualista ''Ética'' será el Ateneo Naturista Ecléctico, con sede en Barcelona, con sus diferentes secciones la más destacada de las cuales será el grupo excursionista Sol y Vida.|language=es}}</ref><ref name="acracia">{{cite web|last=Díez|first=Xavier|date=1 Abril 2006|url=http://www.acracia.org/1-23a58lainsumision.pdf|url-status=dead|title=La insumisión voluntaria. El anarquismo individualista español durante la Dictadura y la Segunda República (1923-1938)|pages=1–36|archive-url=https://web.archive.org/web/20110723130358/http://www.acracia.org/1-23a58lainsumision.pdf|archive-date=23 Hulyo 2011|access-date=6 Mayo 2011|quote=La insumisión voluntaria: El anarquismo individualista español durante la Dictadura y la Segunda República (1923–1938).|language=es}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], inusig ng Espanyang Francoista ang mga anarkista at mga makabayang Katalan, na marami sa kanila ay malawakang gumagamit ng Esperanto.<ref name="Del Barrio">Del Barrio, Toño; Lins, Ulrich (27–29 Nobyembre 2006). [http://www.nodo50.org/esperanto/artik68es.htm "La utilización del esperanto durante la Guerra Civil Española"]. ''Nodo50''. International Congress on the Spanish Civil War. Hinango noong 21 Setyembre 2020. (sa Kastila)</ref> Iginiit ng anarkistang [[Irlandes]] na si Andrew Flood na ang mga anarkista ay hindi mga makabansa at lubos na tinututulan ang [[pagkamakabansa]]; sa halip, sila ay mga kontra-imperyalista.<ref name="Flood">Flood, Andrew. "An Anarchist Perspective on Irish Nationalism". Workers Solidarity Movement. (sa Ingles)</ref> Katulad nito, itinuturing ng Anarchist Federation (Pederasyong Anarkista) sa Britanya at Irlanda na ang pagkamakabansa ay isang ideolohiyang ganap na nakatali sa pag-unlad ng kapitalismo at hindi kayang lumampas dito.<ref name="Anarchist Federation">[http://www.afed.org.uk/publications/pamphlets-booklets/126-against-nationalism.html "Against Nationalism"]. Anarchist Federation. 3 Abril 2009. Retrieved 23 Setyembre 2020. (sa Ingles)</ref> Si Pierre-Joseph Proudhon, ang unang taong hayagang tumawag sa sarili bilang isang anarkista sa positibong diwa, ay tumutol sa pagkamakabansa, at iginiit na ang "pagwawakas ng militarismo ang misyon ng ika-19 na dantaon, kung hindi ay hahantong ito sa walang hanggang paghina".<ref>Woodcock, George. ''Pierre-Joseph Proudhon''. p. 233. (sa Ingles)</ref> Ayon kay Proudhon, sa ilalim ng kanyang mungkahing mutuwalismo, "wala nang magiging [[nasyonalidad]], wala nang bayang tinubuan sa pampulitikang kahulugan ng mga salitang ito; ang magiging kahulugan na lamang ng mga ito ay pook ng [[kapanganakan]]. Ang tao, anuman ang kanyang [[lahi]] o kulay, ay mamamayan ng daigdig; ang [[pagkamamamayan]] ay isang karapatang maaaring matamo saanman."<ref>Proudhon, Pierre-Joseph. ''General Idea of the Revolution in the Nineteenth Century''. p. 283. (sa Ingles)</ref> === ACAB === [[File:ACABBanner.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:ACABBanner.jpg|left|thumb|Mga anarkista sa [[Leipzig]], [[Alemanya]], na nagpoprotesta habang may hawak na bandilang may nakasulat na "''ACAB, all cops are b...''"]] Ang ACAB, isang daglat para sa ''all cops are bastards'' ("lahat ng pulis ay mga walanghiya" o "lahat ng pulis ay mga bastardo"), ay isang islogang pampulitika na iniuugnay sa mga tutol sa [[kapulisan]]. Karaniwan itong ginagamit bilang kasabihan sa mga ''graffiti'' o ipinapaukit bilang tato. Minsan ay isinusulat din ito bilang 1312, kung saan ang bawat bilang ay kumakatawan sa posisyon ng katumbas na titik sa [[Alpabeto|alpabetong]] Ingles (A=1, C=3, A=1, B=2). Ang pariralang ''all cops are bastards'' ay unang lumitaw sa [[Inglatera]] noong [[dekada 1920]],<ref name="Partridge1986">{{cite book|last=Partridge|first=Eric|title=A Dictionary of Catch Phrases|url=https://archive.org/details/dictionaryofcatc0000part_c8l4|publisher=Taylor & Francis|year=1986|isbn=978-0-415-05916-9|page=[https://archive.org/details/dictionaryofcatc0000part_c8l4/page/1 1]|language=en}}</ref><ref name=":13">{{Cite book|last1=Aitken-Smith|first1=Trent|title=The Tattoo Dictionary|last2=Tyson|first2=Ashley|date=2016|publisher=Octopus|isbn=978-1-78472-254-8|pages=13|language=en}}</ref><ref name="GQ">{{cite web|last=Groundwater|first=Colin|date=11 Hunyo 2020|title=A brief history of ACAB|url=https://www.gq-magazine.co.uk/politics/article/acab-meaning|access-date=11 Setyembre 2020|website=GQ|language=en}}</ref> at kalaunan ay pinaikli bilang "ACAB" ng mga manggagawang nagwewelga noong [[dekada 1940]].<ref name="GQ" /> Sa kasaysayan, ang daglat ay iniugnay sa mga [[kriminal]] sa Reyno Unido.<ref name=":13" /> Una itong naitala bilang tato ng mga bilanggo noong [[dekada 1970]], at karaniwang inilalagay ang tig-isang titik sa bawat daliri, o kung minsan ay ikinukubli bilang maliliit na tuldok sa bawat buko ng kamay.<ref name="ThompsonBlack2006">{{cite book|last1=Thompson|first1=Tim|url=https://archive.org/details/forensichumanide00thom_803|title=Forensic Human Identification: An Introduction|last2=Black|first2=Sue|publisher=Taylor & Francis|year=2006|isbn=978-0-8493-3954-7|page=[https://archive.org/details/forensichumanide00thom_803/page/n391 384]|url-access=limited|language=en}}</ref><ref name=":13" /> Noong 1970, ginamit ng ''Daily Mirror'' ang ACAB bilang pamagat ng isang artikulong nagsasaad na ito ay nakatatak sa isang kasapi ng ''Hells Angels'' na nakita sa [[lansangan]].<ref name="GQ" /> Ginamit din ng [[Direktor sa pelikula|direktor]] ng pelikulang si Sidney Hayers ang isang sinensurang bersyon ng [[parirala]] bilang pamagat ng kaniyang pelikulang [[krimen]] noong 1972 na ''All Coppers Are...''.''<ref>{{cite book|last=Elliot|first=Paul|title=Studying the British Crime Film|url=https://archive.org/details/studyingbritishc0000elli|publisher=Columbia University Press|year=2014|isbn=978-1-906-73374-2|pages=[https://archive.org/details/studyingbritishc0000elli/page/78 78]–79|language=en}}</ref>'' Noong 1977, nakita ng isang mamamahayag mula sa [[Newcastle upon Tyne]] ang daglat na nakasulat sa mga [[dingding]] ng isang selda sa bilangguan.<ref name="Partridge1986" /> Noong dekada 1980, naging simbolo ng kontra-establisimyento ang ACAB, lalo na sa loob ng mga subkulturang punk at ''skinhead'' (o ahit-ulo).<ref name=":13" /><ref name="GQ" /><ref name=":03">{{cite web|title=ACAB|url=https://www.adl.org/education/references/hate-symbols/acab|access-date=2019-05-30|website=Anti-Defamation League|language=en}}</ref> Lalo itong sumikat dahil sa awiting "A.C.A.B." ng bandang Oi! na the 4-Skins, na inilabas noong 1982.<ref name=":13" /><ref name="GQ" /> Sa mga sumunod na taon, naging tanyag ang ACAB bilang [[islogan]] ng mga ''hooligan'' at ''ultras'' sa [[Futbol|putbol]] sa Europa,<ref>{{Cite journal|last=Pollard|first=John|date=2016|title=Skinhead culture: the ideologies, mythologies, religions and conspiracy theories of racist skinheads|journal=Patterns of Prejudice|volume=50|issue=4–5|pages=398–419|doi=10.1080/0031322X.2016.1243349|s2cid=151502563|issn=0031-322X|language=en}}</ref><ref name=":13" /> gayundin ng mga kilusang anarkista at kontra-awtoritaryo sa iba't ibang panig ng mundo.<ref name="GQ" /> Sa ilang konteksto, itinuturing ng Anti-Defamation League (Liga Laban sa Paninirang-puri) ang parirala bilang isang simbolo ng pagkamuhi at inilalarawan ito bilang "isang matagal nang islogan sa kultura ng mga ''skinhead''," habang binabanggit ding ginagamit ito kapwa ng mga [[Rasismo|rasista]] at mga kontra-rasistang ''skinhead''.<ref name=":03" /><ref name="guerra">{{cite journal|last=Guerra|first=Nicola|title=Dalla strada alla letteratura, le spericolate e propizie vicende del forestierismo A.C.A.B.. Il contatto linguistico tra italiano e inglese nelle sottoculture Skinhead e Ultras|trans-title=From the road to literature, the reckless and auspicious events of the forestry industry A.C.A.B .. The linguistic contact between Italian and English in the Skinhead and Ultras subcultures|url=https://www.academia.edu/4566221|journal=Analele Universităţii Din Craiova, Seria Ştiinţe Filologice Linguistică Nr. 1-2|date=Enero 2013|publisher=Universităţii din Craiova|access-date=2020-06-03|language=en}}</ref> Matapos ang pagpaslang ng pulis na si Derek Chauvin kay [[George Floyd]] noong Mayo 2020, mas naging madalas ang paggamit ng katawagang ACAB ng mga taong tutol sa kapulisan.<ref name="vice_acab">{{cite news |work=Vice|last=Poulter|first=James|title=How 'ACAB' Became the Universal Anti-Police Slogan|url=https://www.vice.com/en/article/acab-all-cops-are-bastards-origin-story-protest/|access-date=2020-08-26|date=2020-06-08|language=en}}</ref> Habang lumalaganap sa buong Estados Unidos ang mga protesta bilang tugon sa [[Pagpatay kay George Floyd|pagkamatay ni Floyd]] at ang mga talakayan tungkol sa karahasang isinasagawa ng pulisya na may motibong panlahi, mas madalas ding nabanggit ang ACAB sa mga plataporma ng [[hatirang pangmadla]], at nagsimula ring ibenta ang mga produktong may nakalimbag na daglat na ito.<ref name="vice_acab" /> Ayon sa mga tagapagtaguyod ng katawagan, ang ACAB ay nangangahulugang ang bawat pulis ay may pananagutan sa isang hindi makatarungang sistema. [[Pangangatuwiran|Ipinapangatuwiran]] nila na kahit hindi mismo nakikilahok ang isang pulis sa kalupitan ng pulisya o sa [[rasismo]] sa pagpapatupad ng [[batas]], may [[pananagutan]] pa rin siya sa mga ginawa ng kaniyang mga kasamahan dahil hindi niya ito tinututulan o sinusubukang pigilan.<ref>{{Cite web|date=2020-06-01|title=What I mean when I say I want to abolish the police|url=https://www.independent.co.uk/voices/acab-abolish-police-george-floyd-protests-cops-a9543386.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20200602083406/https://www.independent.co.uk/voices/acab-abolish-police-george-floyd-protests-cops-a9543386.html|archive-date=2020-06-02|url-access=limited|url-status=live|access-date=2021-12-17|website=The Independent|language=en}}</ref> === Pagbuwag sa bilangguan === [[File:La_presó_és_tortura.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:La_pres%C3%B3_%C3%A9s_tortura.jpg|thumb|Isang ''graffiti'' o sulat sa pader sa [[Cataluña]] na nakasulat sa [[wikang Kastila]] na may salin na "Ang bilangguan ay pagpapahirap" at simbolong Bilog-A ng anarkismo.]] Ang pagbuwag sa bilangguan (''prison abolition'') ay isang kilusan na naglalayong buwagin ang bilangguan bilang isang institusyon.<ref name="Frampton">{{cite news |last1=Frampton|first1=Thomas Ward|title=The Dangerous Few: Taking Seriously Prison Abolition and Its Skeptics|url=https://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/hlr135&div=98&id=&page=|access-date=15 Agosto 2025|work=Harvard Law Review|date=2021–2022|pages=2013|language=en}}</ref> Hindi tulad ng reporma sa bilangguan, layunin ng pagbuwag sa bilangguan na magtatag ng isang sistema ng [[Katarungan|hustisyang]] pangkriminal na hindi gumagamit ng pagkakapiit bilang paraan ng pagpaparusa. Karaniwang itinataguyod ng mga tagasuporta nito ang makapanunumbalik na hustisya, na naglalayong maituwid at maibalik sa lipunan ang mga [[nagkasala]], sa halip na ang mapagganting hustisya, na naglalayong magparusa sa nagkasala batay sa tindi ng kaniyang krimen. Madalas ding isinusulong ng mga tagapagtaguyod ng pagbuwag sa bilangguan ang malalaking pagbabagong pang-estruktura upang maiwasan ang krimen sa antas ng [[lipunan]] sa pamamagitan ng pagtugon sa mga ugat nito. Ayon sa pananaw na ito, ang krimen ay bunga ng mga suliraning panlipunan tulad ng rasismo at [[kahirapan]]. Bahagyang nabuo ang kilusan para sa pagbuwag sa bilangguan sa Estados Unidos bilang tugon sa pag-aalsa sa Bilangguan ng Attica noong 1971, na nagbigay-pansin sa mga di-makataong kalagayang laganap sa mga bilangguan. Ang mga kilalang aktibista, lalo na si Angela Davis, ay nakatulong upang mabigyang-pansin ang usapin ng pagbuwag sa bilangguan, bagaman nanatili itong higit na limitado sa mga makakaliwang pangkat at mga akademikong lupon. Muling sumigla ang interes sa kilusan matapos ang pagpaslang kay George Floyd noong 2020 at ang mga kaguluhang sibil na sumunod dito, na nagbigay-diin sa mga hindi pagkakapantay-pantay batay sa lahi sa loob ng sistemang hustisyang pangkriminal. === Pagpapalaya sa kabataan === Ang pagpapalaya sa mga bata (''child liberation'') sa anarkismo ay ang paniniwala na ang mga bata at [[kabataan]] ay nararapat magkaroon ng buong awtonomiya, respeto, at kalayaan mula sa panunupil ng mga matatanda, mapilitang pagpapalaki ng magulang, at sapilitang pag-aaral. Pangunahing layunin nito na wakasan ang pagtrato sa mga bata bilang pag-aari ng [[magulang]], palitan ang mga tradisyonal na paaralan ng mga boluntaryong espasyo sa pag-aaral, at tiyakin ang tulong-komunidad para sa mga pangunahing pangangailangan. Ang kilusan para sa mga karapatan ng kabataan (''youth rights movement''), na inilalarawan din bilang pagpapalaya sa kabataan (''youth liberation''), ay isang umuusbong na kilusang mula sa mga karaniwang mamamayan na naglalayong labanan ang [[Diskriminasyon sa gulang|diskriminasyon sa edad]] at isulong ang mga karapatang sibil ng mga kabataan—yaong mga hindi pa umaabot sa edad ng legal na ganap na gulang, na 18 taong gulang sa karamihan ng mga bansa. May ilang pangkat na nilalabanan ang pedopobya at ephebipobiya sa lipunan sa pamamagitan ng pagtataguyod ng tinig ng kabataan, pagbibigay-kapangyarihan sa kabataan, at sa huli, ng pagkakapantay-pantay sa pagitan ng mga henerasyon sa pamamagitan ng pakikipagtuwang ng kabataan at mga nakatatanda.<ref>Fletcher, A. (2006) ''[http://www.commonaction.org/WYVH.pdf Washington Youth Voice Handbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081001193809/http://www.commonaction.org/WYVH.pdf|date=2008-10-01}}'' Olympia, WA: CommonAction. (sa Ingles)</ref> Maraming tagapagtaguyod ng mga karapatan ng kabataan ang itinatangi ang kanilang kilusan mula sa kilusan para sa mga karapatan ng mga bata, sapagkat ipinapangatuwiran nilang ang huli ay nagsusulong ng mga pagbabagong kadalasang higit na naghihigpit sa mga bata at kabataan.<ref>Axon, K. (n.d.) [https://web.archive.org/web/20080215235519/http://www.asfar.org/zine/1st/Pedophobia.html ''The Anti-Child Bias of Children's Advocacy Groups''] Chicago, IL: Americans for a Society Free of Age Restrictions. (sa Ingles)</ref> === Anarkiyang pakikipagrelasyon === [[File:RA_symbol.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:RA_symbol.jpg|left|thumb|Simbolo ng anarkiyang pakikipagrelasyon]] Ang anarkiyang pakikipagrelasyon ay ang paglalapat ng mga prinsipyong anarkista sa mga [[ugnayang interpersonal]].<ref name=":4">{{Cite book |last=Pérez-Cortés|first=Juan-Carlos|title=Relationship Anarchy: Occupy Intimacy!|date=2022|publisher=La Oveja Roja|isbn=979-8-3680-3944-2|location=Madrid|language=en}}</ref> Kabilang sa mga pangunahing pagpapahalaga nito ang awtonomiya, mga gawaing laban sa herarkiya, pagtutol sa normatibidad, at pagkakaugnayang nakabatay sa pagtutulungan ng pamayanan.<ref>{{Cite web|title=The Difference Between Relationship Anarchy and Non-Hierarchical Polyamory|url=http://www.relationship-anarchy.com/videos/2016/6/20/the-difference-between-relationship-anarchy-and-non-hierarchical-polyamory|website=Relationship Anarchy|language=en-GB|access-date=2020-05-07|archive-date=2020-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200503103805/http://www.relationship-anarchy.com/videos/2016/6/20/the-difference-between-relationship-anarchy-and-non-hierarchical-polyamory|url-status=dead}}</ref><ref name=":24">{{Cite web|date=2020-09-05|title=The Great Showdown of Hierarchical Polyamory vs. Relationship Anarchy|url=http://thenewmodality.com/the-great-showdown-of-hierarchical-polyamory-vs-relationship-anarchy/|access-date=2022-02-14|website=The New Modality|language=en-US|archive-date=2022-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20220120105438/http://thenewmodality.com/the-great-showdown-of-hierarchical-polyamory-vs-relationship-anarchy/|url-status=live}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|title=Can relationship anarchy create a world without heartbreak? {{!}} Aeon Ideas|url=https://aeon.co/ideas/can-relationship-anarchy-create-a-world-without-heartbreak|access-date=2022-02-14|website=Aeon|language=en|archive-date=2020-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200320145346/https://aeon.co/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=What Is Relationship Anarchy?|url=https://www.mindbodygreen.com/articles/what-is-relationship-anarchy|publisher=Mindbodygreen|access-date=2023-04-26|website=MBGRelationships|date=2 Agosto 2020|archive-date=2023-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230426200016/https://www.mindbodygreen.com/articles/what-is-relationship-anarchy|url-status=live|language=en}}</ref> Hayagan itong tumututol sa amatonormatibidad<ref>{{Cite web|date=2018-05-09|title=Are You Radical Enough to Be a Relationship Anarchist?|url=https://www.gq.com/story/relationship-anarchy|access-date=2022-02-14|website=GQ|language=en-US|archive-date=2020-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200320213043/https://www.gq.com/story/relationship-anarchy|url-status=live}}</ref> at mononormatibidad, at karaniwan—bagaman hindi sa lahat ng pagkakataon—na hindi monogamo.<ref name=":14">{{Cite web|last=Heaney|first=Katie|date=2018-10-23|title=What It's Like Being a Relationship Anarchist|url=https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|access-date=2022-02-14|website=The Cut|language=en-us|archive-date=2022-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417014230/https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|url-status=live}}</ref><ref name=":3" /><ref name=":04">{{Cite web|last=Lopez|first=Veronica|date=2021-10-15|title=Here's What to Know About Relationship Anarchy|url=https://www.cosmopolitan.com/sexopedia/a37973461/relationship-anarchy/|access-date=2022-02-13|website=Cosmopolitan|language=en-US|archive-date=2021-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20211206194702/https://www.cosmopolitan.com/sexopedia/a37973461/relationship-anarchy/|url-status=live}}</ref><ref name=":15">{{Cite web|last=Heaney|first=Katie|date=2018-10-23|title=What It's Like Being a Relationship Anarchist|url=https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|access-date=2022-02-14|website=The Cut|language=en-us|archive-date=2022-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417014230/https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|url-status=live}}</ref> Naiiba ito sa poliyamorya, ''solo poly'', ''swinging'', at iba pang anyo ng pakikipagrelasyon, sapagkat maaaring taglay pa rin ng mga ito ang mga estrukturang gaya ng amatonormatibidad, herarkiya ng mga matalik na relasyon, at mga tuntuning naglilimita sa awtonomiya.<ref name=":24" /><ref name=":04" /><ref name="De las Heras Gómez pp. 644–660">{{cite journal |last=De las Heras Gómez|first=Roma|title=Thinking Relationship Anarchy from a Queer Feminist Approach|journal=Sociological Research Online|publisher=SAGE Publications|volume=24|issue=4|date=2018-12-20|issn=1360-7804|doi=10.1177/1360780418811965|pages=644–660|s2cid=220124663|url=https://qsu070.noblogs.org/files/2020/10/De-las-Heras-G%C3%B3mez-2018-Thinking-Relationship-Anarchy-from-a-Queer-Feminist-Approach.pdf|access-date=2022-12-19|archive-date=2022-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20221219162224/https://qsu070.noblogs.org/files/2020/10/De-las-Heras-G%C3%B3mez-2018-Thinking-Relationship-Anarchy-from-a-Queer-Feminist-Approach.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Binibigyang-kahulugan din ang anarkiyang pakikipagrelasyon bilang isang bagong paradigma kung saan ang pagiging malapit sa isa't isa at awtonomiya ay hindi na itinuturing na mga bagay na likas na nagkakasalungatan o lumilikha ng suliranin sa loob ng isang relasyon.<ref>{{cite web |last1=Guillén|first1=Ricardo|title=Beyond romantic love – an analysis of how the dilemma of closeness vs. autonomy is handled in relationship anarchy discourse|url=https://lup.lub.lu.se/student-papers/search/publication/8968241|website=LUP Student Papers|publisher=Lund University Libraries|access-date=29 Nobyembre 2021|archive-date=19 Oktubre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019121447/https://lup.lub.lu.se/student-papers/search/publication/8968241|url-status=live|language=en}}</ref> == Perspektibong pang-ekonomiya == === Komunismong anarkista === Ang anarkistang komunismo{{refn|Kilala din bilang "anarko-komunismo"<ref>{{cite book |last1=Hodges |first1=Donald C. |url=https://books.google.com/books?id=Pu7zAgAAQBAJ |title=Sandino's Communism: Spiritual Politics for the Twenty-First Century |year=2014 |publisher=University of Texas Press |isbn=978-0292715646 |language=en |page=[https://books.google.com/books?id=Pu7zAgAAQBAJ&q=Anarcho-communism&pg=PA3 3] |access-date=21 Disyembre 2019 |archive-date=22 Hulyo 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210722044609/https://books.google.com/books?id=Pu7zAgAAQBAJ |url-status=live |via=Google Books}}</ref><ref>{{cite book |last1=Kinna |first1=Ruth|title=The Bloomsbury Companion to Anarchism |url=https://books.google.com/books?id=dNuoAwAAQBAJ |year=2012 |publisher=Bloomsbury Publishing|language=en |isbn=978-1441142702 |language=en |page=[https://books.google.com/books?id=dNuoAwAAQBAJ&q=Anarcho-communism&pg=PA329 329] |access-date=21 Disyembre 2019 |archive-date=15 Enero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115214158/https://books.google.com/books?id=dNuoAwAAQBAJ |url-status=live |via=Google Books}}</ref><ref>{{cite book |last1=Wetherly |first1=Paul |title=Political Ideologies |url=https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ |date=2017 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0198727859 |pages=[https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&q=anarcho-communism 130], [https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&q=anarcho-communism 137], [https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&q=anarcho-communism 424] |language=en |access-date=21 Disyembre 2019 |archive-date=22 Hulyo 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210722044620/https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ |url-status=live |via=Google Books}}</ref> o "komunismong libertaryo".{{Sfn|Nettlau|1996|p=145}}<ref>{{cite book |last=Bolloten |first=Burnett |url=https://books.google.com/books?id=-VarDLHA3_YC&q=%22libertarian%20communism%22&pg=PA65 |title=The Spanish Civil War: Revolution and Counterrevolution |publisher=University of North Carolina Press |year=1991 |isbn=978-0807819067 |page=65 |access-date=25 Marso 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220211095511/https://books.google.com/books?id=-VarDLHA3_YC&q=%22libertarian%20communism%22&pg=PA65 |archive-date=11 Pebrero 2022 |url-status=live |via=Google Books|language=en}}</ref>|group=nb|name=nb4}} ay isang pinakadulong-kaliwang ideolohiyang pampulitika at paaralan ng kaisipang anarkista na nagsusulong ng isang anyo ng komunismo. Ang [[komunismo]] (mula sa salitang [[Wikang Latin|Latin]] na ''communis'', na nangangahulugang "panlahat" o "pangkaraniwan"){{sfn|Ball|Dagger|2019}}{{sfn|Ball|Dagger|2019}} ay isang ideolohiyang pampulitika at pang-ekonomiya na naglalayong lumikha ng isang lipunang komunista—isang kaayusang sosyoekonomikong walang uri na nakasentro sa sama-samang pagmamay-ari ng mga kasangkapan sa produksyon, distribusyon, at pagpapalitan, at namamahagi ng mga produkto sa lipunan batay sa pangangailangan.<ref>{{cite book |last=Ely|first=Richard T|title=French and German socialism in modern times|date=1883|publisher=Harper & Brothers|location=New York|pages=35–36|oclc=456632|quote=All communists without exception propose that the people as a whole, or some particular division of the people, as a village or commune, should own all the means of production{{snd}}land, houses, factories, railroads, canals, etc.; that production should be carried on in common; and that officers, selected in one way or another, should distribute among the inhabitants the fruits of their labor.|language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Bukharin|first1=Nikolai|title=The ABC of Communism|last2=Preobrazhensky|first2=Yevgeni|date=1922|publisher=Communist Party of Great Britain|location=Londres, Inglatera|pages=72–73, § 20|translator-last1=Paul|translator-first1=Cedar|chapter=Distribution in the communist system|access-date=18 Agosto 2021|orig-date=1920|translator-last2=Paul|translator-first2=Eden|chapter-url=https://www.marxists.org/archive/bukharin/works/1920/abc/ABC-of-Communism.pdf#page=67|via=Marxists Internet Archive|archive-url=https://web.archive.org/web/20250212173140/https://www.marxists.org/archive/bukharin/works/1920/abc/ABC-of-Communism.pdf#page=67|archive-date=12 Pebrero 2025|language=en}}</ref><ref name="Steele p.43">{{harvp|Steele|1992|p=43}}: "One widespread distinction was that socialism socialised production only while communism socialised production and consumption."</ref> Nananawagan ang anarkistang komunismo sa pag-aalis ng mga herarkiya, gayundin ng pribadong pag-aari, subalit pinananatili ang personal na pag-aari at ang mga bagay, [[Kalakalan|kalakal]], at serbisyong kolektibong pag-aari. Sinusuportahan nito ang panlipunang pagmamay-ari ng ari-arian at ang pamamahagi ng mga [[yaman]] ayon sa prinsipyong "[[mula sa bawat isa ayon sa kaniyang kakayahan, para sa bawat isa ayon sa kaniyang pangangailangan]]." Unang nabuo ang anarkistang komunismo bilang isang natatanging kaisipan sa seksiyong Italyano ng ''International Workingmen's Association''.{{Sfn|Pernicone|1993|pp=111–113}} Nang maglaon, naging mahalaga ang mga teoretikal na akda ni Peter Kropotkin, sapagkat pinalawak at pinaunlad ng mga ito ang kapuwa maka-organisasyong agos ng anarkistang komunismo at ang maka-pag-aalsang agos na tumututol sa pormal na organisasyon.{{Sfn|Pengam|1987|pp=74–75}} Kabilang sa mga halimbawa ng mga lipunang anarkistang komunista ang mga teritoryong anarkista ng Makhnovshchina noong Rebolusyong Ruso,<ref>{{cite book |last=Skirda|first=Alexandre|title=Nestor Makhno: Anarchy's Cossack|publisher=AK Press|year=2004|isbn=1902593685|location=Edinburgh|page=394|translator-last=Sharkey|translator-first=Paul|oclc=58872511|orig-year=1982|language=en}}</ref> at ang mga teritoryo ng Rebolusyong Espanyol, lalo na ang rebolusyonaryong Cataluña.<ref>{{cite book |url=http://www.revoltlib.com/?id=1045|first=Murray|last=Bookchin|archive-url=https://web.archive.org/web/20211023194646/http://www.revoltlib.com/%3Fid%3D1045|archive-date=23 October 2021|title=To Remember Spain: The Anarchist and Syndicalist Revolution of 1936|date=2 Pebrero 2017|quote=In anarchist industrial areas like Catalonia, an estimated three-quarters of the economy was placed under workers' control, as it was in anarchist rural areas like Aragon. [...] In the more thoroughly anarchist areas, particularly among the agrarian collectives, money was eliminated and the material means of life were allocated strictly according to need rather than work, following the traditional precepts of a libertarian communist society.|language=en}}</ref> === Mutuwalismo === {{main|Mutuwalismo}} Ang [[Mutualismo|mutuwalismo]] ay isang paaralan ng kaisipang anarkista at teoryang pang-ekonomiya na nagsusulong ng pagkontrol ng mga manggagawa sa mga kasangkapan ng produksyon, ng isang malayang pamilihan na binubuo ng mga indibiduwal na [[Artesano|artisano]], mga nag-iisang pagmamay-ari, at mga [[kooperatiba]] ng mga manggagawa, gayundin ng mga karapatan sa pag-aari batay sa okupasyon at paggamit. Bilang mga tagapagtaguyod ng teorya ng halaga ng paggawa at teorya ng paggawa sa pagmamay-ari, tinututulan ng mga mutuwalista ang lahat ng anyo ng renta sa ekonomiya, [[Tubo (ekonomika)|tubo]], at [[interes]] na lampas sa nominal na interes, sapagkat itinuturing nila ang mga ito na nakabatay sa pagsasamantala sa paggawa. Hangarin ng mga mutuwalista na bumuo ng isang ekonomiyang walang akumulasyon ng kapital o konsentrasyon ng pagmamay-ari ng lupa. Hinihikayat din nila ang pagtatatag ng sariling pamamahala ng mga manggagawa, na sa kanilang pananaw ay maaaring suportahan sa pamamagitan ng paglalabas ng mutuwal na kredito ng mga mutuwal na bangk, na may layuning makalikha ng isang lipunang [[pederal]]. Ayon kay Peter Kropotkin, nagmula ang mutwalismo sa mga pangyayari ng Rebolusyong Pranses, lalo na sa pederalista at tuwirang demokratikong estruktura ng [[Komuna ng Paris]].{{Sfn|Marshall|1993|pp=431-432}} Ang mga saligan ng teoryang pang-ekonomiya ng mutwalismo ay nag-ugat sa radikalismo ng [[Mga Ingles|Ingles]] na [[Sosyalismo|sosyalistang]] si Thomas Spence. Hinango niya mula sa [[Bibliya]], gayundin sa mga liberal na akda nina [[John Locke]] at James Harrington, ang panawagang buwagin ang pribadong pagmamay-ari at ilagay ang kontrol sa produksyon sa mga manggagawa sa pamamagitan ng mga kooperatiba ng mga manggagawa.{{Sfn|Carson|2018|p=83}} Unang ginamit ang katawagang "mutuwalismo" noong dekada 1820. Sa simula, itinuring itong kasingkahulugan ng mga katawagang tulad ng "mutuwal na pagtutulungan", "pagkakatumbasan", at "makatarungang pakikitungo".{{Sfn|Wilbur|2019|p=213}} Noong 1822, ginamit ng Pranses na pilosopong utopista na si [[Charles Fourier]] ang katawagang mutuwalismong pinagsamang nagtatagpo (Pranses: ''mutualisme composé convergent'') upang ilarawan ang isang anyo ng progresibong [[edukasyon]] na iniangkop sa Sistemang Monitoriyal ng mga mag-aaral na nagsisilbing guro sa kapwa mag-aaral.{{Sfn|Wilbur|2019|pp=214-215}} === Ekonomiyang regalo === Ang ekonomiyang regalo (''gift economy'') o kulturang regalo ay isang sistema ng [[pagpapalitan]] kung saan ang mga mahahalagang bagay ay hindi ipinagbibili, kundi kusang ibinibigay nang walang hayag na kasunduan para sa agarang o hinaharap na kapalit.<ref name="Cheal">{{cite book |last=Cheal|first=David J|title=The Gift Economy|publisher=Routledge|location=New York|year=1988|pages=1–19|chapter=1|isbn=0415006414|chapter-url=https://books.google.com/books?id=o-wNAAAAQAAJ&pg=PP1|access-date=2009-06-18|language=en}}</ref> Ang pagbibigay ng regalo sa isang kulturang regalo ay pinamamahalaan ng mga pamantayang panlipunan at mga kaugalian; bagaman may umiiral na inaasahan ng katumbasan, ang mga regalo ay hindi ibinibigay bilang tahasang kapalit ng mga produkto o serbisyo kapalit ng [[salapi]] o ng iba pang produkto o serbisyo.<ref name="R. Kranton">R. Kranton: ''Reciprocal exchange: a self-sustaining system'', American Economic Review, V. 86 (1996), Issue 4 (Setyembre), pp. 830–851 (sa Ingles)</ref> Naiiba ito sa [[ekonomiyang pamilihan]] o [[Palitan ng kalakal|palitang-kalakal]], kung saan ang mga produkto at serbisyo ay pangunahing ipinagpapalit nang hayagan batay sa halagang natatanggap bilang kapalit. [[File:Give_away_shop_utrecht_inside.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Give_away_shop_utrecht_inside.jpg|right|thumb|Sa loob ng tindahang pamigay sa [[Utrecht]]. Mababasa sa paskil ang: "Sapat ang ibinibigay ng daigdig para sa pangangailangan ng lahat, subalit hindi para sa kasakiman ng lahat."]] Ang mga tindahang pamigay (''give-away shops''), malayang tindahan (''freeshops''), o libreng tindahan (''free stores'') ay mga tindahan kung saan libre ang lahat ng paninda. Katulad ang mga ito ng mga tindahang pangkawanggawa (''charity shops''), na karamihan sa mga ipinamimigay ay mga gamit na segunda mano—subalit ang kaibhan ay walang anumang bayad ang lahat ng bagay. Maging ito man ay [[aklat]], [[muwebles]], [[kasuotan]], o [[kagamitang pambahay]], malaya itong ibinibigay, bagaman may ilang tindahan na nagpapatupad ng patakarang "magbigay ng isa, kumuha ng isa" (''one-in, one-out''), gaya ng sa mga palitang tindahan (''swap shops''). Ang libreng tindahan ay isang anyo ng nakabubuong tuwirang pagkilos na nag-aalok ng alternatibo sa pamimili sa loob ng balangkas na nakabatay sa salapi, na nagpapahintulot sa mga tao na magpalitan ng mga produkto at serbisyo sa labas ng isang ekonomiyang nakasalalay sa pera. Ang pangkat na kontra-kultura ng [[dekada 1960]] na The Diggers<ref>{{cite book |author1=John Campbell McMillian|author2=Paul Buhle|title=The new left revisited|url=https://books.google.com/books?id=U_Ohks41z2IC&pg=PA112|access-date=28 Disyembre 2011|year=2003|publisher=Temple University Press|isbn=978-1566399760|pages=112–|language=en}}</ref> ay nagbukas ng mga libreng tindahan na namimigay ng kanilang mga paninda, naghahain ng libreng pagkain, namamahagi ng mga libreng [[Medisina|gamot]], nagbibigay ng salapi, nag-oorganisa ng mga libreng konsiyerto, at lumilikha ng mga likhang-sining na pampulitika.<ref name="Lytle2005">{{cite book|last=Lytle|first=Mark Hamilton|title=America's Uncivil Wars: The Sixties Era from Elvis to the Fall of Richard Nixon|url=https://books.google.com/books?id=5w3iBwAAQBAJ|year=2005|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0190291846|pages=213, 215|language=en}}</ref> Hinango ng The Diggers ang kanilang pangalan mula sa orihinal na English Diggers na pinamunuan ni Gerrard Winstanley,<ref name="Digger Archives">{{cite web |url=http://www.diggers.org/overview.htm|title=Overview: who were (are) the Diggers?|access-date=2007-06-17|work=The Digger Archives|language=en}}</ref> at layunin nilang bumuo ng isang maliit na lipunang malaya sa salapi at kapitalismo.<ref name="American Experience doc">{{cite video |people=Gail Dolgin; Vicente Franco|date=2007|title=American Experience: The Summer of Love|url=https://www.pbs.org/wgbh/amex/love/index.html|publisher=PBS|access-date=2007-04-23|archive-date=2017-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20170325104758/http://www.pbs.org/wgbh/amex/love/index.html|url-status=dead|language=en}}</ref> Maraming anarkista, lalo na ang mga anarko-primitibista at anarko-komunista, ang naniniwalang ang iba't ibang anyo ng ekonomiyang regalo ay maaaring maging susi sa pagputol sa siklo ng [[kahirapan]]. Dahil dito, madalas nilang hangarin na baguhin ang buong lipunan tungo sa isang ekonomiyang regalo. Itinuturing ng mga anarko-komunista ang ekonomiyang regalo bilang isang huwarang sistema na walang salapi, mga pamilihan, o sentralisadong pagpaplano. Ang pananaw na ito ay maitutunton kahit man lamang kay Peter Kropotkin, na nakakita sa mga pamayanang mangangaso at mangangalap na kaniyang napuntahan bilang huwaran ng mutuwal na pagtutulungan.<ref>Mutual Aid: A Factor of Evolution (1955 malambot na pabalat (muling inimprenta 2005), kabilang ang paunang salita noong 1914 ni Kropotkin, Paunang Salita at Bibliyograpiya ni Ashley Montagu, at ''The Struggle for Existence'', ni Thomas H. Huxley ed.). Boston: Extending Horizons Books, Porter Sargent Publishers. {{ISBN|0875580246}}. Project Gutenberg e-text, Project LibriVox librong awdyo (sa Ingles)</ref> Bilang kapalit ng sistemang pamilihan, itinataguyod ng mga anarko-komunista—gaya ng mga nanirahan sa ilang nayon sa Espanya noong [[dekada 1930]]—ang isang ekonomiyang regalo na walang salapi, kung saan ang mga produkto at serbisyo ay nililikha ng mga manggagawa at ipinamamahagi sa mga tindahang pangkomunidad. Sa sistemang ito, ang bawat isa (kabilang ang mismong mga manggagawang lumikha ng mga ito) ay may karapatang kumuha at gumamit ng anumang produkto o serbisyo na kanilang nais o kailangan bilang kabayaran sa kanilang ambag sa paglikha ng mga produkto at serbisyo.<ref>[Augustin Souchy, "A Journey Through Aragon," sa Sam_Dolgoff (pat.), The Anarchist Collectives, ts. 10] (sa Ingles)</ref> === Ekonomiyang aklatan === Ang ekonomiyang aklatan (''library economy'') ay isang teoretikal na sistemang pang-ekonomiya para sa isang lipunan kung saan ang mga tradisyonal na tindahan ng tingi ay ganap na pinapalitan ng mga [[aklatan]] ng mga bagay (''libraries of things''). Ang mga ito ay mga organisasyong sama-samang pagmamay-ari ng isang [[pamayanan]] na nagpapahiram ng mga bagay na angkop sa sistemang pagpapahiram—lalo na yaong mga bagay na paminsan-minsan lamang gamitin subalit mahirap itabi o itago, tulad ng mga espesyal na kagamitang pangkusina at mga natatanging kagamitang [[Teknolohiya|teknolohikal]]. Kabilang din dito ang mga karaniwang ipinahihiram ng mga tradisyonal na aklatan, gaya ng mga [[aklat]], dyornal, at iba pang midya. Ang anumang bagay na hindi angkop na ipamahagi sa pamamagitan ng sistemang pagpapahiram ay sa halip ay malayang ipamamahagi batay sa pangangailangan. Nalalapat ito sa mga bagay na maaari lamang gamitin nang minsan o yaong nangangailangan ng napakahabang panahon bago mailipat ang pagmamay-ari, tulad ng [[pagkain]] at [[pabahay]].<ref>{{Cite web |url=https://www.law.georgetown.edu/environmental-law-review/blog/is-a-library-centric-economy-the-answer-to-sustainable-living/|title=Is a Library-Centric Economy the Answer to Sustainable Living?|website=law.georgetown.edu|access-date=2026-03-01|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://stimpunks.org/glossary/library-economy/|title=Library Economy - Stimpunks Foundation|website=stimpunks.org|access-date=2026-03-01|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://enlightenknowledge.com/library-economy-components-and-multifaceted-role/|title=Library Economy: Components and Multifaceted role|website=enlightenknowledge.com|access-date=2026-03-01|language=en}}</ref> Sa loob ng anarkismo, ang ekonomiyang aklatan ay isang iminungkahing paraan ng pag-oorganisa ng mga pinagkukunang-yaman at pamamahagi ng mga [[produkto]] at serbisyo batay sa mga komon (''commons''), malayang pagsasama (''free association''), at sama-samang pamamahala, sa halip na pribadong pagmamay-ari o kontrol ng estado.<ref name=":5">{{Cite book |last=Andrewism |url=https://theanarchistlibrary.org/library/andrewism-how-anarchy-works |title=How Anarchy Works |date=2024-05-01 |language=en}}</ref> Inilalarawan ito ni Andrewismo bilang isang paraan ng pag-unawa sa kung paano maisasagawa sa praktika ang mga prinsipyong anarkista sa larangan ng ekonomiya. Nakabatay ito sa tatlong pangunahing simulain: ''usufruct'' (malayang paggamit ng mga komon ayon sa pangangailangan), ''irreducible minimum'' (pinakamababang antas na hindi maipagkakait), at ''complementarity'' (pagkilala sa magkakaibang kakayahan at pangangailangan ng mga tao bilang magkatuwang at hindi magkakumpitensya).<ref name=":5" /> === Kontra-ekonomika === Ang kontra-ekonomika (''counter-economics'') ay isang teoryang pang-ekonomiya at rebolusyonaryong pamamaraan na binubuo ng tuwirang pagkilos na isinasagawa sa pamamagitan ng [[itim na pamilihan]] o abong pamilihan. Bilang isang termino, unang ginamit ito ng mga Amerikanong aktibista at teorista ng libertaryanismo na sina Samuel Edward Konkin III at J. Neil Schulman. Binigyang-kahulugan ito ni Konkin bilang pag-aaral o pagsasagawa ng "lahat ng mapayapang kilos ng tao na ipinagbabawal ng Estado."<ref>{{Cite web |title=Agorism: Revolutionary market anarchism |url=https://agorism.eu.org/ |access-date=2026-07-29 |website=Agorism: Revolutionary market anarchism |language=en-US}}</ref> Ang termino ay pinaikling anyo ng kontra-ekonomika laban sa establisimyento at maaari ring tawaging kontra-politika. Isinama ni Schulman ang kontra-ekonomika sa doktrina ni Konkin na agorismo,<ref>Afterword by Samuel Edward Konkin in ''Alongside Night'' (1999). Pulpless.com. p. 274. {{ISBN|1-58445-120-3}}. {{ISBN|978-1-58445-120-4}}. (sa Ingles)</ref> isang pilosopiyang panlipunan ng kaliwang libertaryanismo<ref>{{Cite web |title=Interview With Samuel Edward Konkin III |url=http://www.spaz.org/~dan/individualist-anarchist/software/konkin-interview.html |access-date=2026-07-29 |website=www.spaz.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=Apr 28, 2015|title=Black-Market Activism: Samuel Edward Konkin III and Agorism|url=https://www.libertarianism.org/columns/black-market-activism-samuel-edward-konkin-iii-agorism|archive-url=https://web.archive.org/web/20160514001633/http://www.libertarianism.org/columns/black-market-activism-samuel-edward-konkin-iii-agorism|archive-date=2016-05-14|access-date=2026-07-29|website=www.libertarianism.org}}</ref> at isang sangay ng anarkismong pampamilihan na nagtataguyod ng paglikha ng isang lipunan kung saan ang lahat ng ugnayan sa pagitan ng mga tao ay nakabatay sa kusang-loob na pagpapalitan.<ref name="Konkin">{{cite book|url=http://www.kopubco.com/pdf/An_Agorist_Primer_by_SEK3.pdf|title=An Agorist Primer|last=Konkin III|first=Samuel Edward|publisher=Kopubco|date=Disyembre 2008|access-date=21 Disyembre 2019|quote=The goal of agorism is the agora. The society of the open marketplace as near to untainted by theft, assault, and fraud as can be humanly attained is as close to a free society as can be achieved. And a free society is the only one in which each and every one of us can satisfy his or her subjective values without crushing others' values by violence and coercion.|language=en}}</ref> == Halimbawa ng pamayanang anarkista == === '''Rebolusyon sa Cataluña''' === Ang Rebolusyonaryong [[Cataluña]]{{Sfnm|1a1=Alexander|1y=1999|1p=754|2a1=Graham|2y=2002|2p=221|3a1=Paz|3y=2006|3p=512}} (Hulyo 21, 1936 – Mayo 8, 1937) ang panahong ang nagsasariling rehiyon ng Cataluña sa hilagang-silangang Espanya ay pinamamahalaan o malaki ang impluwensiya ng iba't ibang [[Unyon ng manggagawa|unyong manggagawa]], partidong pampulitika, at mga milisyang anarkista, sindikalista, komunista, at sosyalista noong panahon ng [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]]. Bagaman nanatiling nasa kapangyarihan ang konstitusyonal na institusyon ng sariling pamahalaan ng Cataluña, ang Generalitat de Catalunya (na pinamumunuan ng ''Esquerra Republicana de Catalunya'' o ERC), at kinuha pa nito ang karamihan sa mga kapangyarihang dating nasa pamahalaang sentral ng Espanya sa nasasakupan nito, ang mga unyong manggagawa ang ''[[de facto]]'' na namahala sa malaking bahagi ng [[ekonomiya]] at mga puwersang [[militar]]. Kabilang dito ang Confederación Nacional del Trabajo (CNT, ''Pambansang Kompederasyon ng Paggawa''), na siyang pangunahing unyong manggagawa noong panahong iyon, at ang malapit na kaugnay nitong ''Federación Anarquista Ibérica'' (FAI, Pederasyong Anarkista ng [[Iberya]]). Mahalaga rin ang papel ng ''Unión General de Trabajadores'' (UGT, Pangkalahatang Unyon ng mga Manggagawa), ng ''Partido Obrero de Unificación Marxista'' (POUM, Partido ng mga Manggagawa para sa Marxistang Pagkakaisa), at ng ''Partit Socialista Unificat de Catalunya'' (PSUC, Nagkaisang Partidong Sosyalista ng Cataluña), na kinabibilangan ng dating Partido Komunista ng Cataluña. Nagsimula ang pamumunong sosyalista sa rehiyon kasabay ng Rebolusyong Espanyol ng 1936, na nagbunga ng pagkontrol ng mga manggagawa sa mga [[negosyo]] at [[pabrika]], kolektibong [[pagsasaka]] sa malaking bahagi ng kanayunan, at mga pag-atake laban sa mga nasyonalista ng Espanya at sa klerong Katoliko. Ang lumalaking impluwensiya ng Partido Komunista ng Espanya (PCE) sa pamahalaan ng Prenteng Popular, at ang hangarin nitong isabansa ang mga rebolusyonaryong komite at mga milisya, ay nagbunsod ng tunggalian laban sa CNT at POUM. Nauwi ito sa Mga Araw ng Mayo (''May Days''), at sa kalaunan ay napalitan ang CNT ng PSUC bilang pangunahing puwersang pampulitika sa Cataluña hanggang sa matalo sila ng mga puwersang Nasyonalista noong 1939. === '''Komunidad sa Manchuria''' === Ang Samahan ng mga Mamamayang Koreano sa Manchuria (''Korean People's Association in Manchuria'',<ref>{{Cite book |last=Dalessandro |first=Francesco |url=https://theanarchistlibrary.org/library/francesco-dalessandro-the-forgotten-anarchist-commune-in-manchuria |title=The Forgotten Anarchist Commune in Manchuria |date=2020 |language=en}}</ref> KPAM; {{Korean|hangul=재만한족총연합회}}; Agosto 1929 – Setyembre 1931) ay isang nagsasariling awtonomong prepektura sa [[Manchuria]] na tinitirhan ng humigit-kumulang dalawang milyong takas na [[Mga Koreano|Koreano]]. Matapos ang pananakop ng [[Hapon]] sa Korea, maraming anarkistang Koreano ang tumakas patawid ng hangganan patungong Manchuria, kung saan nagsimula silang mag-organisa ng isang ugnayan ng mutwal na pagtutulungan para sa mga lumikas na Koreano sa rehiyon. Kasama ang ilang nasyonalista na Koreano, itinatag nila ang KPAM upang magbigay ng pagkain, edukasyon, at pagtatanggol sa sarili sa mga kasapi nito. Hindi nagtagal, hinarap ng samahan ang pag-atake ng mga komunistang Koreano at sa mga [[Imperyo ng Hapon|imperyalistang Hapones]], na nagsagawa ng mga pagpaslang sa kanilang mga pinuno. Ang pananakop ng Hapon sa Manchuria ang nagwakas sa eksperimentong anarkista, at marami sa mga kasapi nito ang tumakas patungong [[Tsina]] upang ipagpatuloy ang pakikipaglaban laban sa Imperyo ng Hapon. === '''Kilusang Makhno (Makhnovschina)''' === Ang Makhnovshchina ({{Langx|uk|Махновщина|translit=Makhnovshchyna}}, {{IPA|uk|mɐxˈnɔu̯ʃtʃɪnɐ|IPA}}) ay isang malawakang kilusan na naglalayong itatag ang anarkistang komunismo sa panahon ng Digmaan para sa Kalayaan ng Ukraine noong 1917–1921. Ipinangalan ito kay Nestor Makhno,<ref>{{Cite book |last=Kuznetsov |first=Michael |url=https://theanarchistlibrary.org/library/michael-kuznetsov-the-makhnovshchina-through-the-prism-of-the-psyche |title=The Makhnovshchina through the Prism of the Psyche |language=en}}</ref> ang punong kumandante ng Rebolusyonaryong Hukbong Insurhente ng Ukranya (''Revolutionary Insurgent Army of Ukraine''). Layunin ng kilusan na lumikha ng isang sistema ng mga malalayang sobyet na mamamahala sa paglipat tungo sa isang lipunang walang estado at walang uri. Kinontrol nito ang mga teritoryo sa timog at silangang [[Ukranya]]. Unang lumakas ang kilusang Makhnobista kasunod ng [[Rebolusyong Pebrero]], nang magtatag ito ng ilang komunang agrikultural sa bayan ni Makhno na Huliaipole. Matapos kumampi sa mga [[Bolshevik]] sa panahon ng Digmaang Ukranyano–Sobyet, napilitang kumilos nang lihim ang mga Makhnobista dahil sa pananalakay ng Austro-Aleman, at nagsagawa sila ng digmaang gerilya laban sa [[Gitnang Kapangyarihan]] sa buong 1918. Pagkaraan ng tagumpay ng mga insurhente sa Labanan sa Dibrivka, nakontrol ng Makhnovshchina ang malaking bahagi ng lalawigan ng Katerynoslav at nagsimulang magtatag ng mga institusyong anarkista-komunista. Isang Panrehiyong Kongreso ng mga Magsasaka, Manggagawa, at mga Insurhente ang ipinatawag upang isaayos ang pampulitika at pang-ekonomiyang pamamahala ng rehiyon, at itinatag ang Rebolusyonaryong Konsehong Militar (''Military Revolutionary Council'') bilang ''de facto'' na sangay tagapagpaganap ng kilusan. Napaliligiran ng iba't ibang kaaway sa lahat ng panig, bumagsak ang depensa ng mga Makhnobista sa labanan para sa Donbas dahil sa pagsulong ng Puting Kilusan (''White movement'') noong Hunyo 1919. Dahil dito, napilitang umurong ang mga Makhnobista patungong Kherson, kung saan muling inayos ang kanilang hukbo at nagsagawa ng matagumpay na kontra-opensiba laban sa mga Puti sa Labanan sa Peregonovka. Matapos mapigilan ang pagsulong ng mga Puti, nakontrol ng mga Makhnobista ang malaking bahagi ng timog at silangang Ukranya sa huling bahagi ng 1919, at nasakop pa nila ang ilang malalaking lungsod na industriyal, sa kabila ng pagiging isang kilusang pangunahing binubuo ng mga magsasaka. Nagwakas ang pamamahala ng mga Makhnobista sa rehiyon nang lusubin ng Pulang Hukbo (''Red Army'') ang Ukranya noong Enero 1920, na nagsimula sa Tunggaliang Bolshevik–Makhnobista. Nagsagawa ang mga Makhnobista ng digmaang gerilya laban sa Pulang Hukbo, na nagpapatupad ng mga patakarang Bolshevik tulad ng Pulang Teror (''Red Terror'') at komunismong pandigma. Malawak ang suportang natanggap ng mga Makhnobista mula sa kanilang baseng magsasaka. Bagaman pansamantalang nagkaroon ng kapayapaan ang dalawang panig sa pamamagitan ng Kasunduang Starobilsk upang labanan ang mga nalalabing pwersa ng Puting Kilusan, muli ring sinalakay ng Pulang Hukbo ang mga Makhnobista at tuluyang natalo ang mga ito pagsapit ng Agosto 1921. Ang mga pangunahing pinuno ng Makhnobista ay napilitang magtungo sa pagkatapon, natalo sa labanan, o nabihag at pinaslang ng Pulang Hukbo. === Zomia === Ang Zomia ay isang katawagang [[Heograpiya|heograpikal]] na ipinakilala noong 2002 ng historyador na si Willem van Schendel ng [[Unibersidad ng Amsterdam]]<ref>{{cite web |url=https://socialhistory.org/en/staff/willem-van-schendel|title=Willem van Schendel|website=International Institute of Social History|accessdate=Nobyembre 28, 2010|language=en}}</ref><ref>{{cite book |date=2005|editor-last1=Kratoska|editor1-first=P. H.|editor2-last=Raben|editor2-first=R.|editor3-last=Nordholt|editor3-first=H. S.|title=Locating Southeast Asia: Geographies of Knowledge and Politics of Space|publisher=Singapore University Press|page=v|isbn=9971-69-288-0|language=en}}</ref> upang tukuyin ang malawak na bahagi ng kalupaang [[Timog-silangang Asya]] na sa kasaysayan ay nanatiling lampas sa kontrol ng mga pamahalaang nakabatay sa mga sentro ng populasyon sa mga kapatagan.<ref>{{cite book |last=van Schendel|first=W.|chapter=Geographies of knowing, geographies of ignorance: Jumping scale in Southeast Asia|date=2005|editor-last1=Kratoska|editor1-first=P. H.|editor2-last=Raben|editor2-first=R.|editor3-last=Nordholt|editor3-first=H. S.|title=Locating Southeast Asia: Geographies of Knowledge and Politics of Space|publisher=Singapore University Press|isbn=9971-69-288-0|language=en}}</ref> Ang aklat na ''The Art of Not Being Governed: An Anarchist History of Upland Southeast Asia'' (''Ang Sining ng Hindi Pagpapasakop sa Pamamahala: Isang Anarkistang Kasaysayan ng Bulubunduking Timog-Silangang Asya'') ng Amerikanong antropologong si James C. Scott, na inilathala noong 2009, ay sinusuri nito ang mataas na bulubunduking rehiyon ng Zomia sa Timog-Silangang Asya.<ref name="Scott-2009">{{cite book |last1=Scott|first1=James C|title=The Art of Not Being Governed: An Anarchist History of Upland Southeast Asia|date=30 Setyembre 2009|publisher=Yale University Press|location=New Haven|isbn=9780300152289|url=https://yalebooks.yale.edu/book/9780300152289/art-not-being-governed|accessdate=20 Abril 2020|format=Matigas na pabalat|language=en}}</ref><ref name="Truthout-2011">{{cite web|last=Sethness|first=Javier|title=Refugees' Descendants in Southeast Asia Prove Stateless Society Is Possible|url=http://www.truth-out.org/opinion/item/1950:refugees-descendants-in-southeast-asia-prove-stateless-society-is-possible|website=Truthout|format=Review|date=3 Hulyo 2011|accessdate=20 April 2020|language=en}}</ref> Ayon kay Scott, ang humigit-kumulang 100 milyong naninirahan sa Zomia ay binubuo ng mga minoryang [[etniko]] na may "tunay na nakalilitong pagkakaiba-iba ng mga etnisidad at [[wika]]". Sa loob ng mahabang panahon, iniwasan nilang mapasailalim sa pamamahala o dominasyon ng mga nakapaligid na imperyo, kultura, o pamahalaan. Kabilang sa mga pangkat na ito ang mga Akha, Hmong, Karen, Lahu, Mien, at Wa.<ref name="Chronicle-2011">{{cite news|last=Hammond|first=Ruth|title=The Battle Over Zomia|url=https://chronicle.com/article/The-Battle-Over-Zomia/128845/|work=The Chronicle of Higher Education|date=4 Setyembre 2011|accessdate=20 Abril 2020|language=en}}</ref> === Exarcheia ng Gresya === Ang Exarcheia ({{Langx|el|Εξάρχεια}}, {{IPA|el|eˈksarçi.a|pron}}) ay isang kapitbahayan sa gitnang bahagi ng [[Atenas]], [[Gresya]], na malapit sa makasaysayang gusali ng [[National Technical University of Athens|Pambansang]] [[National Technical University of Athens|Teknikal na Unibersidad ng Atenas]].<ref name=":16">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/cities/2019/aug/26/athens-police-poised-to-evict-refugees-from-squatted-housing-projects|title=Inside Exarcheia: the self-governing community Athens police want rid of|first1=Alex|last1=King|first2=Ioanna|last2=Manoussaki-Adamopoulou|newspaper=The Guardian|date=26 Agosto 2019|access-date=12 Hunyo 2020|via=www.theguardian.com|archive-date=26 Agosto 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190826080334/https://www.theguardian.com/cities/2019/aug/26/athens-police-poised-to-evict-refugees-from-squatted-housing-projects|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kontogianni|first=Bella|date=30 Abril 2021|title=Exarcheia: Most Misunderstood Neighborhood in Athens|url=https://greekreporter.com/2021/04/30/exarcheia-most-misunderstood-neighborhood-in-athens/|access-date=|website=Greek Reporter|language=en-US|quote=Often referred to as the anarchist neighborhood of Athens [...]|archive-date=30 Abril 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210430204823/https://greekreporter.com/2021/04/30/exarcheia-most-misunderstood-neighborhood-in-athens/|url-status=live}}</ref> Ang pangalang ''Exarcheia'' ay nagmula sa isang negosyante noong ika-19 na siglo na nagngangalang Exarchos ({{Langx|el|Έξαρχος|links=no}}), na nagbukas ng isang malaking tindahang pangkalahatan sa lugar. Ang Exarcheia ay nasa hangganan ng Kolonaki sa silangan at napapaligiran ng Kalye Patission, Kalye Panepistimiou, at Abenida Alexandras. [[File:Street_in_Exarcheia,_Greece.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Street_in_Exarcheia,_Greece.jpg|left|thumb|Kalye sa Exarcheia]] Ang Exarcheia ay nabuo sa pagitan ng 1870 at 1880 sa dating hangganan ng lungsod ng Atenas at nagkaroon ng mahalagang papel sa panlipunan at pampolitikang buhay ng Gresya. Dito naganap ang Pag-aalsa sa Politekniko ng Atenas noong Nobyembre 1973. Noong Disyembre 2008, ang pagpatay ng isang pulis sa 15-taong-gulang na si Alexandros Grigoropoulos sa Exarcheia ay nagbunsod ng malawakang pag-aalsa sa buong Gresya. Ang Exarcheia ay isang lugar na tinitirhan ng maraming [[intelektuwal]] at mga alagad ng sining, at tahanan din ng iba't ibang pangkat na may motibong pampolitika. Isa rin itong sentro ng sining kung saan regular na idinaraos ang mga pagtatanghal sa teatro at mga konsyerto sa paligid ng pangunahing [[liwasan]]. Matatagpuan din sa Exarcheia ang punong himpilan ng PASOK, isang partidong pampolitika sa Gresya na sumuporta sa mga patakarang pagtitipid na ipinataw ng [[Unyong Europeo]] noong 2009. Dahil dito, naging madalas itong puntiryahin ng mga anarkista sa kanilang mga pag-atake.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-greece-attack-bullets/gun-used-in-greek-pasok-shooting-favored-by-one-guerrilla-group-police-idUSKBN1D71GD|title=Gun from Greek PASOK shooting used in past guerrilla attacks -police|date=7 Nobyembre 2017|work=Reuters|access-date=5 Pebrero 2018|archive-date=5 Pebrero 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180205184347/https://www.reuters.com/article/us-greece-attack-bullets/gun-used-in-greek-pasok-shooting-favored-by-one-guerrilla-group-police-idUSKBN1D71GD|url-status=live|language=en}}</ref> Ang mga himpilan ng pulisya at iba pang simbolo ng awtoridad (at kapitalismo), gaya ng mga [[bangko]], ay madalas ding maging target ng mga pangkat na nasa dulong kaliwa ng politika.<ref>{{Cite web |last=Antonova|first=Angela|date=2026-07-31|title=Greek anarchist youths throw petrol bombs at cars outside central Athens police station|url=https://english.pravda.ru/news/hotspots/90534-police_station/|access-date=2026-08-01|website=english.pravda.ru|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2008-12-07|title=Greek police shooting sparks riot|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7769710.stm|access-date=2026-08-01|language=en-GB}}</ref> Makikita rin sa Exarcheia ang maraming halimbawa ng mga ''graffiti'' na laban sa kapitalismo.<ref>{{cite news|last1=Pilic|first1=Damir|title=Red Revival: The Fall and Rise of Karl Marx|url=http://www.balkaninsight.com/en/article/red-revival-the-fall-and-rise-of-karl-marx-10-16-2015|agency=Balkan Insight|date=23 Nobyembre 2015|access-date=3 Oktubre 2016|archive-date=12 Disyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181212124708/http://www.balkaninsight.com/en/article/red-revival-the-fall-and-rise-of-karl-marx-10-16-2015|url-status=live|language=en}}</ref> Mayroon ding isang sariling pinamamahalaang estrukturang pangkalusugan na nagbibigay ng mga serbisyong medikal sa lugar.<ref>{{Cite web |date=2015-10-13|title=Aυτοοργανωμένη Δομή Υγείας Εξαρχείων (Α.Δ.Υ.Ε.) {{!}} Κάτοικοι, συλλογικότητες και κοινωνικά εγχειρήματα Εξαρχείων|url=http://syl-kat-exarcheion.espivblogs.net/%CE%BA%CE%BF%CE%B9%CE%BD%CF%89%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CF%8C-%CE%B9%CE%B1%CF%84%CF%81%CE%B5%CE%AF%CE%BF|access-date=10 Disyembre 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20151013024209/http://syl-kat-exarcheion.espivblogs.net/%CE%BA%CE%BF%CE%B9%CE%BD%CF%89%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CF%8C-%CE%B9%CE%B1%CF%84%CF%81%CE%B5%CE%AF%CE%BF|archive-date=13 Oktubre 2015|language=Griyego}}</ref> Ang mga protesta na nagsisimula sa Exarcheia ay nagpapakita ng samu't saring pormasyong pampolitika at mga koalisyon, kabilang ang mga kabataang napagkaitan ng oportunidad, mga migrante, mga kontra-awtoritaryo, mga anarkista, at mga mamamayang [[Gresya|Griyego]] mula sa katamtaman hanggang sa pinakamatitinding panig ng magkabilang dulo ng pampolitikang ispektro.<ref name=":8">{{Cite journal|last=Astrinaki|first=R.|title="(Un)hooding" a Rebellion: The December 2008 Events in Athens|journal=Social Text|volume=27|issue=4 101|pages=97–107|doi=10.1215/01642472-2009-056|year=2009|language=en}}</ref><ref name=":9">{{Cite journal|last=Apoifis|first=Nicholas|title=Fieldwork in a furnace: anarchists, anti-authoritarians and militant ethnography|journal=Qualitative Research|volume=17|issue=1|pages=3–19|doi=10.1177/1468794116652450|year=2017|s2cid=148163559|doi-access=free|language=en}}</ref> == Oposisyon sa anarkismo == === Liberalismo === Ang [[liberalismo]] at anarkismo ay parehong kumikilala sa halaga ng indibidwal na kalayaan, subalit lubos silang nagkakasalungat pagdating sa usapin ng pamahalaan. Ang anarkismo ay may matinding pagdududa sa moral na batayan ng estado.<ref>{{Citation |last=Fiala |first=Andrew |title=Anarchism |date=2025 |url=https://plato.stanford.edu/archives/win2025/entries/anarchism/ |work=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |edition=Tagniyebe 2025 |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |language=en |access-date=2026-08-01 |editor2-last=Nodelman |editor2-first=Uri}}</ref> Isinusulong nito ang ganap na pagbuwag sa pamahalaan at sa lahat ng sapilitang herarkiya upang mapalitan ang mga ito ng boluntaryong samahan at kapayapaang nakabatay sa pinagkasunduan. Sa kabilang banda, naniniwala naman ang liberalismo na makatwiran at kailangan ang mga institusyong pampolitika tulad ng konstitusyonal na demokrasya at ang batas (''rule of law'').<ref>{{Cite web |title=Liberalism - Routledge Encyclopedia of Philosophy |url=https://www.rep.routledge.com/articles/thematic/liberalism/v-1 |access-date=2026-08-01 |website=www.rep.routledge.com |language=en}}</ref> Para sa mga liberal, ang limitadong pamahalaan ay mahalaga upang maprotektahan ang mga karapatan at interes ng bawat indibiduwa. Magkaiba rin ang kanilang pananaw sa ekonomiya. Suportado ng liberalismo ang kapitalismo at [[malayang pamilihan]]. Tinututulan naman ng karamihang anarkista ang pribadong pag-aari. Nais ng mga anarkista ang kolektibong pamamahala sa komunidad. Gumagamit ang liberalismo ng batas at mga reporma. Ang anarkismo naman ay naniniwala sa direktang aksyon.<ref>{{Cite web |title=Anarchism and Liberalism – Earlham Sociology and Politics Pages |url=https://earlhamsociologypages.uk/anarchliber/ |access-date=2026-08-01 |language=en-GB}}</ref> === Pasismo === Ang [[pasismo]] ay isang malayong-kanang [[ideolohiya]] na nagtataguyod ng pamahalaang awtoritaryo. Sa sistemang ito, ang kapakanan ng mamamayan ay ganap na isinusuko sa ilalim ng interes ng isang makapangyarihang [[diktador]]. Karaniwan nitong ipinagbabawal ang kalayaan ng indibiduwal, tinututulan ang [[demokrasya]], at gumagamit ng puwersa ng militar upang supilin ang anumang uri ng oposisyon. Sa kabilang dako, ang anarkismo ay isang radikal na pilosopiyang pampolitika na naglalayong tuluyang buwagin ang estado at pamahalaan. Naniniwala ang anarkismo na ang lahat ng usapin ng tao ay dapat pamahalaan ng mga indibiduwal sa pamamagitan ng boluntaryong pagsasama-sama nang walang sapilitang awtoridad.<ref>{{Cite web |title=Anarkismo {{!}} Southeast Asian Anarchist Library |url=https://sea.theanarchistlibrary.org/library/joseph-a-labadie-anarkismo-tl |access-date=2026-08-01 |website=sea.theanarchistlibrary.org}}</ref> Layunin nitong lumikha ng isang egalitaryo o pantay-pantay na lipunan na walang herarkiya, kung saan ang kaayusan ay nagmumula sa kusang-loob na pagtutulungan ng mamamayan at hindi sa utos ng batas o pinuno.<ref>{{Cite web |title=Anarkismo {{!}} libcom.org |url=https://libcom.org/article/anarkismo |access-date=2026-08-01 |website=libcom.org |language=en}}</ref> Ang historikal na pananaw sa pasismo ay nagsilbing marahas na alternatibo sa anarkiya sa pamamagitan ng pagpataw ng Ganap na Estado.<ref>{{Cite journal |date=1926-01-01 |title=Fascism as an Alternative to Anarchy |url=https://online.ucpress.edu/currenthistory/article/23/4/522/123829/Fascism-as-an-Alternative-to-Anarchy |journal=Current History |language=en |volume=23 |issue=4 |pages=522–524 |doi=10.1525/curh.1926.23.4.522 |issn=0011-3530}}</ref> Sa kabilang banda, ipinapakita na ang anarkismo ay tumatayo bilang direktang paglaban sa pasismo, na nagtataguyod ng lipunang walang herarkiya at tiraniya.<ref>{{Cite web |title=Spanish civil war {{!}} libcom.org |url=https://libcom.org/tags/spanish-civil-war |access-date=2026-08-01 |website=libcom.org |language=en}}</ref> === Pagkamabansa === Ang [[nasyonalismo]] at anarkismo ay dalawang magkaibang kaisipang pampulitika: pinapahalagahan ng nasyonalismo ang pagmamahal sa bayan at kapangyarihan ng estado, habang tinututulan naman ng anarkismo ang pamahalaan at lahat ng uri ng hirarkiya. Sa konteksto ng kasaysayan, ang dalawang kaisipang ito ay nag-abot at nag-impluwensya sa mga kilusang mapagpalaya. Ang mga bayani at propagandistang Pilipino tulad nina [[José Rizal|Jose Rizal]] at [[Isabelo de los Reyes]] ay nakasalamuha at naimpluwensyahan ng mga ideyang anarkista habang nasa Espanya.<ref>{{Cite book |last=Fernandez |first=Erwin S. |url=https://theanarchistlibrary.org/library/erwin-s-fernandez-anarchism-in-the-philippines |title=Anarchism in the Philippines |date=2009 |language=en}}</ref> Ang nasyonalismo ay ginamit upang pagbuklurin ang [[mga Pilipino]] para itatag ang sariling pamahalaan laban sa mga Kastila, samantalang ang anarkismo naman ay nagbigay-inspirasyon sa mga maagang unyon ng mga manggagawa upang labanan ang mapang-aping sistema nang walang pag-asa sa sentralisadong kapangyarihan. Ang modernong bansa-estado at ang institusyon ng pribadong ari-arian ay direktang kasalungat ng anarkistang konsepto ng tunay na [[kalayaan]] o kalayaan bilang kawalan ng dominasyon. Ang nasyonalismo na nagtatanggol sa kapangyarihan ng estado ay isang estruktural na hadlang na nagpapanatili ng dominasyon, na radikal na tinatanggihan ng anarkismo. Ang nasyonalismo ay itinuturing na isang mapanlinlang na kasangkapan ng gobyerno upang panatilihin ang kontrol sa mga [[Pagkamamamayan|mamamayan]] sa pamamagitan ng pagpukaw ng [[patriyotismo]] o huwad na pagmamahal sa bayan.<ref name=":6">{{Cite book |last=Anonymous |url=https://theanarchistlibrary.org/library/anonymous-anarchism-and-nationalism |title=Anarchism and Nationalism |date=1970 |language=en}}</ref> Madalas gamitin ng mga tradisyonal na partidong pampolitika—maging ng tinatawag na "kaliwang" grupo—ang mga kilusang pambansang pagpapalaya para lamang sa sarili nilang ambisyon na makamit at mapanatili ang kapangyarihan ng estado<ref name=":6" />. Sa sandaling maupo sa puwesto ang isang bagong pamahalaan, muli nitong pinapalakas ang mga pambansang hangganan at militarismo, na nagreresulta pa rin sa kawalan ng tunay na kalayaan.<ref name=":6" /> Dahil dito, hayagang tinatanggihan ng anarkismo ang nasyonalismo at anumang rebolusyon na naglalayon lamang na magpalit ng mga pinuno o magtatag ng bagong naghaharing uri.<ref name=":6" /> Ang tunay na sagot ng anarkismo laban sa [[imperyalismo]] ay hindi ang pagtatayo ng mga reaksyonaryong rehimeng nasyonalista, kundi ang isang pandaigdigang rebolusyong panlipunan.<ref name=":6" /> Nilalayon nitong tuluyang gibain ang lahat ng artipisyal na pambansa, [[Relihiyon|relihiyoso]], at rasyal na harang na naghihiwalay sa mga manggagawa at mamamayan ng mundo.<ref name=":6" /> === Pamahalaang sosyalista === Nagkakaiba ang [[sosyalismo]] at anarkismo sa isang pangunahing usapin: ang pangangailangan ng isang estado. Ipinapalagay ng pananaw ng sosyalismo na ang paggamit at pamamahagi ng mga yaman ng lipunan ay dapat kontrolin at planuhin ng isang pamahalaang halal ng mamamayan upang magsilbing kasangkapan ng [[katarungan]]. Umaasa ang mga sosyalista sa sentral na kapangyarihang ito at sa sentralisadong pagpaplano upang pangasiwaan ang produksyon at makatarungang maipamahagi ang kayamanan sa buong lipunan. Sa kabilang banda, itinuturing ng mga anarkista na ang anumang sentralisadong pamahalaan ay likas na mapaniil at nakasasama sa [[pag-unlad]] ng sangkatauhan. Ang anarkismo ay hayagang tumututol sa awtoridad ng estado at sa halip ay nagtataguyod ng ganap na sariling pamamahala. Naniniwala ang mga anarkista na ang lipunan ay dapat organisahin batay lamang sa kusang-loob na pagsang-ayon ng mga tao at sa malalayang samahang [[boluntaryo]], na tuluyang nag-aalis sa mga mapamilit na hirarkiyang ginagamit ng isang sosyalistang estado. Sa tradisyon ng o sosyalismo ng estado, naniniwala silang kailangang gamitin ang kontrol ng gobyerno upang pamahalaan ang produksyon, [[yaman]], at mga ari-arian para sa publiko. Ayon sa makasaysayang sanaysay na ''State Socialism and Anarchism'' ni Benjamin Tucker,<ref>{{Cite web |last=Tucker |first=Benjamin R. |date=1888 |title=STATE SOCIALISM AND ANARCHISM: How Far They Agree, and Wherein They Differ |url=https://cooperative-individualism.org/tucker-benjamin_state-socialism-and-anarchism-1888.pdf |access-date=Agosto 2, 2026 |website=cooperative-individualism.org |language=en}}</ref> ang sistemang ito ay naglalayong gawing isang malawak na burukrasya ang nasyon kung saan ang estado ang nag-iisang tagapamahala ng industriya upang tuluyang burahin ang kapitalistang kompetisyon. Para sa mga sosyalista, ang awtoridad ng pamahalaan ay isang pansamantala ngunit kinakailangang hakbang upang protektahan ang mga manggagawa at ipatupad ang pagkakapantay-pantay. Sa kabilang banda, tahasang tinatanggihan ng anarkismo ang argumentong ito at itinuturing ang estado bilang ugat ng kawalan ng [[kalayaan]]. Sa [[Akademikong larangan|akademikong]] pagsusuri,<ref>{{Cite journal |last=Shaffer |first=Kirwin |date=2023-01-02 |title=Anarchists vs. the State: As Latin America swings left, activists keep alive a long anarchist tradition of critiquing the limits of state power. For them, the real alternatives are in communities, workplaces, and the streets. |url=https://doi.org/10.1080/10714839.2023.2184080 |journal=NACLA Report on the Americas |language=en |volume=55 |issue=1 |pages=74–81 |doi=10.1080/10714839.2023.2184080 |issn=1071-4839}}</ref> ang mga anarkista ay mahigpit na sumasalungat sa kahit anong uri ng hirarkikong na pamahalaan. Naniniwala sila na kapag ang kapangyarihan ay ibinigay sa isang sosyalistang estado, ang burukrasya nito ay likas na magiging mapaniil at hindi kusang maglalaho. Sa halip na dumaan sa pamahalaan, isinusulong ng anarkismo ang agarang pagbuo ng lipunan mula sa ibaba pataas (''bottom-up'') sa pamamagitan ng mga boluntaryong unyon at malayang kooperasyon ng mga tao. === Teokrasya === Ang [[teokrasya]] at anarkismo ay dalawang magkaibang sistema ng pamamahala. Sa teokrasya, ang pamahalaan ay pinamumunuan ng mga pinuno ng relihiyon at ang mga batas ay ibinabatay sa utos ng [[Diyos]], kung saan may mataas na kontrol ang estado sa buhay at paniniwala ng mga mamamayan. Isang modernong halimbawa nito ay ang [[Apganistan]] sa ilalim ng [[Taliban]], kung saan pinatatakbo ang bansa bilang isang teokratikong estado.<ref>{{Cite web |date=Enero 23, 2026 |title=Afghanistan: Taliban consolidate theocratic State while the humanitarian crisis deepens, EUAA report finds {{!}} European Union Agency for Asylum |url=https://www.euaa.europa.eu/news-events/afghanistan-taliban-consolidate-theocratic-state-while-humanitarian-crisis-deepens-euaa-report-finds |access-date=2026-08-02 |website=www.euaa.europa.eu |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Politics |first=Oishimaya Sen Nag |date=2025-03-14 |title=Countries With A Theocratic Government Today |url=https://www.worldatlas.com/government/countries-with-a-theocratic-government-today.html |access-date=2026-08-02 |website=WorldAtlas |language=en-US}}</ref> Sa [[Kasaysayan ng Pilipinas|kasaysayan naman ng Pilipinas]], masasalamin ang sistemang ito sa tinawag ni [[Marcelo H. del Pilar]] na "''La Frailocracia''" o pamahalaan ng mga [[prayle]] noong [[Imperyong Kastila|rehimeng Espanyol]]. Sa kaniyang mismong akda na ''Frailocracy in the Philippines'' (na inilathala sa Ingles ng [[Pambansang Komisyong Pangkasaysayan]]),<ref>{{Cite book |last=Pilar |first=Marcelo H. del Del |author-link=Marcelo H. del Pilar |url=https://openlibrary.org/books/OL3853103M/Frailocracy_in_the_Philippines |title=Frailocracy in the Philippines |date=1979 |publisher=National Historical Institute |location=Manila}}</ref> masusing idinokumento ang naging kasaysayan ng ugnayan ng relihiyon at estado, kung saan ang mga prayle ang siyang humawak sa tunay na kapangyarihang pampolitika sa kolonya.<ref>{{Cite web |last=Guerrero |first=Leon Ma. |author-link=Leon Maria Guerrero |date=1952-12-13 |title=Del Pilar, December 13, 1952 |url=https://philippinesfreepress.wordpress.com/1952/12/13/del-pilar-december-13-1952/ |access-date=2026-08-02 |website=The Philippines Free Press Online |language=en}}</ref> Sa kabilang banda, ang anarkismo ay ganap na kataliwasan nito dahil tinatanggihan nito ang anumang uri ng gobyerno, pinuno, o relihiyosong awtoridad sa lipunan. Naniniwala ang mga anarkista na kayang mag-organisa ng lipunan ang mga tao sa pamamagitan ng boluntaryong kooperasyon at pagkakapantay-pantay nang walang nagdidiktang estado, na siyang kabaligtaran ng mahigpit na hirarkiya at dogmang ipinatutupad sa sistemang teokratiko. === Pangmaramihang Demokrasya === Bagamat naniniwala ang mga anarkista na hindi nararapat maghari ang kakaunting tao sa lipunan, ay hindi rin nito pinapayagang maghari ang marami sa kakaunting tao. Binibigyang diin nito ang prinsipyo ng malayang pakikisalamuha ng mga tao, kabuuang konsensus, at pakikipag-areglo upang makakuha ng masorganisadong pagkilos sa lipunan. === Kapitalismo at Merkadong Lipunan === Ang kapitalismo ay matagal nang tinututulan ng mga anarkista. Kahit ang mga anarkistang bersyon ng kapitalismo ay hindi katanggap-tanggap dahil pinapanatili nito ang hirarkiya sa pamamagitan ng boluntaryong pang-aalipin at pagpreserba ng pribadong pagmamay-ari ng produksyon na siyang lilikha ng mga taong alipin. Nakasalalay ang buhay sa mga may-ari ng negosyo lalong lalo na sa mga korporasyon at malalaking negosyo. Binansagan itong Makabagong Pyudalismo dahil sa pagkakapareho nitong tema sa pyudal na lipunan na pinamahalaan ng mga panginoong-maylupa. Tinututulan din nito ang pagpapalawak ng merkado na siyang hahantong sa pagbebenta ng bawat katiting ng aspeto ng buhay, kung saan ang pera ang magiging ultimo-sentro ng kapangyarihan sa lipunan. === Awtoritaryang Komunismo (Marxismo-Leninismo-Maoismo) === Malaki ang pagkakaiba ng mga anarkista sa mga komunista. Unang una ay hindi ito sang-ayon sa paggamit ng estado upang makamit ang komunistang lipunan. Tinututulan din nito ang ilan pang mga konsepto tulad ng pagsesentro, diktadurya ng partido, pagmamakabansa, at ang pagsasagrado ng dayalektikong materyal. Sa kasaysayan ng awtoritaryang komunismo at anarkismo, matagal na ang hidwaan nito hindi lamang sa pananaw ngunit pati na sa totoong labanan, sinasabing tinatraydor ng mga komunista ang mga anarkista at pinipigilan ang mga rebolusyon ng mga komyun na kumawala sa pamumuno ng sentral na partido. === Meritokrasya at Kakistokrasya === Ang anarkismo ay hindi naniniwala sa konsepto ng meritokrasya, na dapat pamahalaan ng magagaling ang mga tao, dahil hindi rin pakasiguradong maibibigay nito ang pangakong pag-unlad at maaaring gamitin ang talino sa pagpapanatili sa kanilang pangaabuso sa posisyon at gamitin itong rason para pagtakpan ang korupsyon. Sinasabi na ang paglaganap ng meritokrasyang sistema ay nangyayari sa mga kapitalistang bansa, na siyang sanhi ng lubos na pagod at pagbaba ng tingin ng mag-aaral at trabahador sa kanyang sarili para lang makamit ang karangalan o kita. Minsan nagiging sanhi pa ng malawakang pagpapatiwakal. Sa kaakibat nitong sistema, ang kakistokrasya, ay minsan umuusbong ang realidad nito sa ating sistema na pamumunuan tayo ng mga pinuno na siyang nagpapanggap na magaling ngunit wala palang alam, o hindi marunong sa aspeto ng pamamahala. Minsan, hinahaluan ng iba't ibang klaseng pandurugas at pananamantala hanggang mabulok ang sistema sa pawang na kasinungalingan at ipagpatuloy ang bulok na sistemang ito sa pamamagitan ng pagmamana ng posisyon sa kamag-anak nila gamit ang panlilinlang na pati ang galing at talino nila ay namana o kaparehas din. === Minarkismo === Kahit na ang maliit na impluwensiya ng pamamahala ay tinututulan ng anarkismo sapagkat pinagdududahan nito ang pagkaepektibo nito upang makamit ang ninanais na anarkiya. Ngunit, maspinapaboran ito kaysa sa ibang klaseng pulitikang pananaw lalo na kung ito ay gumagamit ng mga konseptong anarkismo tulad ng Demokratikong Munisipalismo at Demokratikong Kumpederalismo na siyang gumagamit ng ilalim-paangat na pagoorganisa at desisyon. Isang halimbawa ay ang Zapatista ng Chiapas Mexico o kaya naman ang Rojava sa Syria. Ngunit, hindi sapat para sa mga anarkista na basta lamang magkaroon ng pamahalaan na konti ang impluwensiya o pangingielam sa lipunan dahil maaaring umusbong ang sentimyento na palakasin ang pamahalaan, o kaya naman ay magkaroon ng malawakang pagusbong ng panibagong mga abusado sa kapangyarihan na hindi saklaw sa miyembro ng pamahalaan tulad ng mga Mafia, Warlord, Kartel, Oligarko, at mga Gangster. == Tingnan din == * [[Komunismo]] * [[Mutualismo]] * [[Sosyalismo]] == Mga pananda == <references group="nb"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} == Mga talababa == {{Refbegin|30em|indent=yes}} * {{Cite book |last=Marshall |first=Peter |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |publisher=HarperCollins |date=1992 |isbn=978-0-0021-7855-6 |location=London}} * {{Cite encyclopedia |date=2009 |title=Anarchism |encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest |publisher=John Wiley & Sons |location=Oxford |last=Cohn |first=Jesse |editor-last=Ness |editor-first=Immanuel |language=en |pages=1–11 |doi=10.1002/9781405198073.wbierp0039 |isbn=978-1-4051-9807-3}} * {{Cite book |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |date=2018 |publisher=Palgrave Macmillan | language=en |isbn=978-3-3197-5619-6 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Arvidsson |first=Stefan |title=The Style and Mythology of Socialism: Socialist Idealism, 1871–1914 |publisher=Routledge |language=en |date=2017 |isbn=978-0-3673-4880-9 |edition=1st |location=London}} * {{Cite book |last=Otero |first=Carlos Peregrín |title=Noam Chomsky: Critical Assessments |publisher=Routledge |language=en |date=1994 |isbn=978-0-4150-1005-4 |volume=2–3 |location=London}} * {{Cite book |last=Guérin |first=Daniel |url=http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |title=Anarchism: From Theory to Practice |publisher=Monthly Review Press |date=1970 |isbn=978-0-8534-5128-0 |access-date=16 Pebrero 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200714125723/http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |archive-date=14 Hulyo 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Bates |first=David |title=Political Ideologies |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2017 |isbn=978-0-1987-2785-9 |editor-last=Wetherly |editor-first=Paul |chapter=Anarchism |access-date=28 Pebrero 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&pg=PA128 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111304/https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&pg=PA128 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |date=2015 |title=Black Panther Radical Factionalization and the Development of Black Anarchism |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-black-studies_2015-10_46_7/page/678 |journal=Journal of Black Studies|language=en |location=Thousand Oaks |publisher=SAGE Publishing |volume=46 |issue=7 |pages=678–703 |doi=10.1177/0021934715593053 |jstor=24572914 |s2cid=145663405}} * {{Cite book |last=Long |first=Roderick T. |url=https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |title=The Routledge Companion to Social and Political Philosophy |publisher=Routledge |date=2013 |isbn=978-0-4158-7456-4 |editor-last=Gaud |editor-first=Gerald F. |access-date=28 Pebrero 2019 |editor-last2=D'Agostino |editor-first2=Fred |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085833/https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |archive-date=9 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite web |date=2019 |title=Definition of Anarchism |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111728/https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |archive-date=18 Pebrero 2021 |access-date=28 Pebrero 2019 |website=Merriam-Webster |language=en |ref={{Sfnref|Merriam-Webster|2019}}}} * {{Cite book |last=Sylvan |first=Richard |title=A Companion to Contemporary Political Philosophy |date=2007 |publisher=Blackwell Publishing |isbn=978-1-4051-3653-2 |editor-last=Goodin |editor-first=Robert E. |edition=2 |series=Blackwell Companions to Philosophy |volume=5 |chapter=Anarchism |editor-last2=Pettit |editor-first2=Philip |editor-last3=Pogge |editor-first3=Thomas |language=en}} * {{Cite book |last=Joll |first=James |language=en |title=The Anarchists |publisher=Harvard University Press |date=1964 |oclc=65683373}} * {{Cite book |last=Carlson |first=Andrew R. |title=Anarchism in Germany; Vol. 1: The Early Movement |url=https://archive.org/details/anarchismingerma0001carl |language=en |publisher=Scarecrow Press |date=1972 |isbn=978-0-8108-0484-5 |location=Metuchen, New Jersey}} * {{Cite news |last=Kahn |first=Joseph |date=5 Agosto 2000 |title=Anarchism, the Creed That Won't Stay Dead; The Spread of World Capitalism Resurrects a Long-Dormant Movement |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2000/08/05/arts/anarchism-creed-that-won-t-stay-dead-spread-world-capitalism-resurrects-long.html |url-access=subscription |page=B9 |issn=0362-4331|language=en}} * {{Citation |last=Baker |first=Zoe |title=Means and Ends: The Revolutionary Practice of Anarchism in Europe and the United States |date=2023 |place=Edinburgh |publisher=AK Press |isbn=978-1-84935-498-1|language=en}} * {{Cite book |last=Nettlau |first=Max |language=en|title=A Short History of Anarchism |publisher=Freedom Press |date=1996 |isbn=978-0-9003-8489-9}} * {{Cite book |last=Ward |first=Colin |url=https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |title=Anarchism: A Very Short Introduction |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2004 |isbn=978-0-1928-0477-8 |location=Oxford |author-mask=2 |access-date=12 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304153805/https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |archive-date=4 Marso 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Goodway |first=David |language=en |title=Anarchist Seeds Beneath the Snow |publisher=Liverpool Press |date=2006 |isbn=978-1-8463-1025-6}} * {{Cite book |last=Skirda |first=Alexandre |title=Facing the Enemy: A History of Anarchist Organization From Proudhon to May 1968 |url=https://archive.org/details/facingenemyhisto0000skir |publisher=AK Press|language=en |date=2002 |isbn=978-1-9025-9319-7}} * {{Cite book |last=Fernández |first=Frank |title=Cuban Anarchism: The History of A Movement |publisher=Sharp Press |date=2009 |orig-date=2001|language=en}} * {{Cite book |last=Morris |first=Christopher W. |url=https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |title=An Essay on the Modern State |publisher=Cambridge University Press |date=2002 |isbn=978-0-5215-2407-0 |access-date=15 Setyembre 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115214335/https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |archive-date=15 Enero 2021 |url-status=live}} * {{Cite journal |last=Osgood |first=Herbert L. |date=Marso 1889 |title=Scientific Anarchism |journal=Political Science Quarterly|language=en |publisher=The Academy of Political Science |volume=4 |issue=1 |pages=1–36 |doi=10.2307/2139424 |jstor=2139424}} * {{Cite book |last=Newman |first=Michael |title=Socialism: A Very Short Introduction |url=https://archive.org/details/socialismverysho0000newm |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1928-0431-0 |language=en |location=Oxford}} * {{Cite book |last=Morris |first=Brian |title=Anthropology, Ecology, and Anarchism: A Brian Morris Reader |url=https://archive.org/details/anthropologyecol0000bria |publisher=PM Press|language=en |others=Marshall, Peter |date=2015 |isbn=978-1-6048-6093-1 |edition=illustrated |location=Oakland |author-mask=2}} * {{Cite book |last=Walter |first=Nicholas |title=About Anarchism |publisher=Freedom Press |date=2002 |isbn=978-0-9003-8490-5 |location=London|language=en}} * {{Cite book |last=Jennings |first=Jeremy |title=Contemporary Political Ideologies |publisher=Pinter |date=1993 |isbn=978-0-8618-7096-7 |editor-last=Eatwell |editor-first=Roger |location=London |pages=127–146 |chapter=Anarchism |editor-last2=Wright |editor-first2=Anthony|language=en}} * {{Cite book |last1=Gay |first1=Kathlyn |title=Encyclopedia of Political Anarchy |url=https://archive.org/details/encyclopediaofpo0000gayk |last2=Gay |first2=Martin |publisher=ABC-CLIO |date=1999 |isbn=978-0-8743-6982-3|language=en}} * {{Cite encyclopedia |date=2008 |title=Anarcho-capitalism |encyclopedia=The Encyclopedia of Libertarianism |publisher=SAGE; Cato Institute|language=en|url=https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&pg=PT51 |access-date=2 Setyembre 2020 |editor-last=Hamowy |editor-first=Ronald |pages=13–14 |doi=10.4135/9781412965811.n8 |isbn=978-1-4129-6580-4 |oclc=191924853 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111721/https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&pg=PT51 |archive-date=18 February 2021 |last1=Morris |first1=Andrew |url-status=live |url-access=subscription}} * {{Cite book |last=Johnson |first=Charles |title=Anarchism/Minarchism: Is a Government Part of a Free Country? |publisher=Ashgate Publishing|language=en |date=2008 |isbn=978-0-7546-6066-8 |editor-last=Long |editor-first=Roderick T. |pages=155–188 |chapter=Liberty, Equality, Solidarity Toward a Dialectical Anarchism |editor-last2=Machan |editor-first2=Tibor R.}} * {{Cite book |last=Franks |first=Benjamin |title=The Oxford Handbook of Political Ideologies |url=https://archive.org/details/oxfordhandbookof0000unse_k5b8 |date=Agosto 2013 |publisher=[[Oxford University Press]] |editor-last=Freeden |editor-first=Michael |pages=[https://archive.org/details/oxfordhandbookof0000unse_k5b8/page/385 385]–404 |chapter=Anarchism |doi=10.1093/oxfordhb/9780199585977.013.0001 |isbn=978-0-19-958597-7 |editor-last2=Stears |editor-first2=Marc|language=en}} * {{Cite book |last=McLaughlin |first=Paul |title=Anarchism and Authority: A Philosophical Introduction to Classical Anarchism |publisher=Ashgate|language=en |date=2007 |isbn=978-0-7546-6196-2 |location=Aldershot}} * {{Cite journal |last=Jun |first=Nathan |date=Setyembre 2009 |title=Anarchist Philosophy and Working Class Struggle: A Brief History and Commentary |url=https://philarchive.org/rec/JUNAPA-2 |journal=WorkingUSA |language=en |volume=12 |issue=3 |pages=505–519 |doi=10.1111/j.1743-4580.2009.00251.x |issn=1089-7011}} * {{Cite book |last1=McLean |first1=Iain |url=https://archive.org/details/oxfordconcisedic00iain |title=The Concise Oxford Dictionary of Politics |last2=McMillan |first2=Alistair |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2003 |isbn=978-0-1928-0276-7 |url-access=registration|language=en}} * {{Cite journal |last=Gabardi |first=Wayne |date=1986 |title=Anarchism. By David Miller. (London: J. M. Dent and Sons, 1984. pp. 216 [pagsur ng aklat]) |url=https://archive.org/details/sim_american-political-science-review_1986-03_80_1/page/300 |journal=American Political Science Review |volume=80 |issue=1 |pages=300–302 |doi=10.2307/1957102 |jstor=446800 |s2cid=151950709|language=en}} * {{Cite encyclopedia |date=2003 |title=Anarchism |encyclopedia=The Blackwell Dictionary of Modern Social Thought |publisher=Blackwell Publishing|language=en |location=Malden, Massachusetts |url=https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&pg=PA12 |access-date=15 Agosto 2020 |last=Ostergaard |first=Geoffrey |editor-last=Outhwaite |editor-first=William |edition=2nd |isbn=978-0-6312-2164-7 |oclc=49704935 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418004719/https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&pg=PA12 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last1=Harrison |first1=Kevin |url=https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |title=Understanding Political Ideas and Movements |last2=Boyd |first2=Tony |publisher=Manchester University Press |date=2003 |isbn=978-0-7190-6151-6 |access-date=7 Marso 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308074910/https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |archive-date=8 Marso 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Brooks |first=Frank H. |title=The Individualist Anarchists: An Anthology of Liberty (1881–1908) |publisher=Transaction Publishers |date=1994 |isbn=978-1-5600-0132-4|language=en}} * {{harvc |last=Backes |first=Uwe |c=Left-Wing Extremism: The Conceptual Dimension |in=Zúquete |year=2023a |pp=3–22|language=en}} * {{harvc |last=Krüusselmann |first=Katharina |last2=Weggemans |first2=Daan |c=Radicalization and Left-Wing Extremism |in=Zúquete |year=2023a |pp=55–68|language=en}} * {{Cite book |editor-last=Zúquete |editor-first=José Pedro |title=The Palgrave Handbook of Left-Wing Extremism |date=2023a |publisher=Palgrave Macmillan |volume=1 |isbn=978-3-031-30896-3|language=en}} * {{Cite book |last=Marshall |first=Peter | language=en |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |url=https://archive.org/details/Demanding_the_impossible_9781604862706 |publisher=PM Press |date=1993 |isbn=978-1-6048-6064-1 |location=Oakland, California |author-mask=2}} * {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |title=Anarchist Voices: An Oral History of Anarchism in America |url=https://archive.org/details/anarchistvoiceso0000avri |publisher=Princeton University Press |date=1996 |isbn=978-0-6910-4494-1|language=en}} * {{Cite journal |last1=Angelbeck |first1=Bill |last2=Grier |first2=Colin |date=2012 |title=Anarchism and the Archaeology of Anarchic Societies: Resistance to Centralization in the Coast Salish Region of the Pacific Northwest Coast |url=https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |url-status=live |journal=Current Anthropology |volume=53 |issue=5 |pages=547–587 |doi=10.1086/667621 |s2cid=142786065 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180721142558/https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |archive-date=21 Hulyo 2018 |access-date=24 Hunyo 2021 | language=en |s2cid-access=free |issn=0011-3204}} * {{Cite book |last=Egoumenides |first=Magda |url=https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |title=Philosophical Anarchism and Political Obligation |publisher=Bloomsbury Publishing|language=en |date=2014 |isbn=978-1-4411-2445-6 |location=New York |access-date=21 Pebrero 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111334/https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Klosko |first=George |url=https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |title=Political Obligations |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1995-5104-0 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124033632/https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |archive-date=24 Nobyembre 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Wilbur |first=Shawn |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Mutualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Miller |first=David |url=https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |title=The Blackwell Encyclopaedia of Political Thought |publisher=Wiley|language=en |date=1991 |isbn=978-0-6311-7944-3 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818145221/https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |archive-date=18 Agosto 2020 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Pierson |first=Christopher |url=https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&pg=PA187 |title=Just Property: Enlightenment, Revolution, and History |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2013 |isbn=978-0-1996-7329-2 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210316125550/https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&pg=PA187 |archive-date=16 Marso 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Morris |first=Brian |url=https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |title=Bakunin: The Philosophy of Freedom |publisher=Black Rose Books |date=1993 |isbn=978-1-8954-3166-7 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225175003/https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |archive-date=25 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Shannon |first=Deric |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=91–106 |chapter=Anti-Capitalism and Libertarian Political Economy |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Heywood |first=Andrew |language=en|url=https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&pg=PA146 |title=Political Ideologies: An Introduction |publisher=Macmillan International Higher Education |date=2017 |isbn=978-1-1376-0604-4 |edition=6 |access-date=13 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111410/https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&pg=PA146 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Bakunin |first=Mikhail |title=Statism and Anarchy |url=https://archive.org/details/statismanarchy0000baku |publisher=Cambridge University Press |date=1990 |isbn=978-0-5213-6182-8 |editor-last=Shatz |editor-first=Marshall |series=Cambridge Texts in the History of Political Thought |location=Cambridge, England |translator-last=Shatz |translator-first=Marshall |doi=10.1017/CBO9781139168083 |lccn=89077393 |oclc=20826465|language=en |orig-date=1873}} * {{Cite book |last=Mayne |first=Alan James |url=https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&pg=PA131 |title=From Politics Past to Politics Future: An Integrated Analysis of Current and Emergent Paradigms |publisher=Greenwood Publishing Group |date=1999 |isbn=978-0-2759-6151-0 |access-date=20 Setyembre 2010|language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418013303/https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&pg=PA131 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Turcato |first=Davide |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Anarchist Communism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=Anarchism: a Documentary History of Libertarian Ideas: from Anarchy to Anarchism |url=https://archive.org/details/anarchismdocumen0000unse |publisher=Black Rose Books |date=2005 |isbn=978-1-5516-4250-5 |location=Montréal|language=en}} * {{Cite book |last=Pernicone |first=Nunzio |url=https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |title=Italian Anarchism, 1864–1892 |publisher=Princeton University Press |date=2009 |isbn=978-0-6916-3268-1 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200819161516/https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |archive-date=19 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite journal |last=Levy |first=Carl |date=8 Mayo 2011 |title=Social Histories of Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |volume=4 |issue=2 |pages=1–44 |doi=10.1353/jsr.2010.0003 |issn=1930-1197 |s2cid=144317650|language=en}} * {{Cite book |last=Van der Walt |first=Lucien |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |pages=249–264 |chapter=Syndicalism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Ryley |first=Peter |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=225–236 |chapter=Individualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite news |last=Imrie |first=Doug |date=1994 |title=The Illegalists |url=http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908072801/http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-date=8 Setyembre 2015 |access-date=9 Disyembre 2010 |work=Anarchy: A Journal of Desire Armed |language=en}} * {{Cite book |last=Parry |first=Richard |url=https://archive.org/details/bonnotgang0000parr |title=The Bonnot Gang |publisher=Rebel Press |date=1987 |isbn=978-0-9460-6104-4 |url-access=registration|language=en}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |author-mask=2 |date=2018 |title=Contemporary Anarchist and Anarchistic Movements |journal=Sociology Compass |publisher=Wiley |volume=12 |issue=6 |article-number=e12582 |doi=10.1111/soc4.12582 |issn=1751-9020|language=en}} * {{Cite web |last=Coutinho |first=Steve |date=3 Marso 2016 |title=Zhuangzi |url=http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303175106/http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=5 Marso 2019 |publisher=Internet Encyclopedia of Philosophy |language=en}} * {{Cite journal |last=Crone |first=Patricia |date=2000 |title=Ninth-Century Muslim Anarchists |url=https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |journal=Past & Present |issue=167 |pages=3–28 |doi=10.1093/past/167.1.3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200828210845/https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |archive-date=28 Agosto 2020 |access-date=3 Enero 2022|language=en}} * {{Cite book |last=Dodson |first=Edward |title=The Discovery of First Principles |publisher=Authorhouse |date=2002 |isbn=978-0-5952-4912-1 |volume=2|language=en}} * {{Cite book |last=Thomas |first=Paul |language=en |title=Karl Marx and the Anarchists |publisher=Routledge & Kegan Paul |date=1985 |isbn=978-0-7102-0685-5 |location=London}} * {{Cite book |url=https://archive.org/details/historyofterrori00grar |title=The History of Terrorism: From Antiquity to Al-Quaeda |publisher=University of California Press|language=en |date=2007 |isbn=978-0-5202-4709-3 |editor-last=Chaliand |editor-first=Gerard |location=Berkeley; Los Angeles; London |oclc=634891265 |editor-last2=Blin |editor-first2=Arnaud |url-access=registration}} * {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=325–342 |chapter=Anarchism and the First International |author-mask=2 |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{Cite journal |last=Anderson |first=Benedict |date=2004 |title=In the World-Shadow of Bismarck and Nobel |url=http://newleftreview.org/II/28/benedict-anderson-in-the-world-shadow-of-bismarck-and-nobel |journal=New Left Review|language=en |volume=2 |issue=28 |pages=85–129 |article-number=2519 |doi=10.64590/q8k |archive-url=https://web.archive.org/web/20151219130121/http://newleftreview.org/II/28/benedict-anderson-in-the-world-shadow-of-bismarck-and-nobel |archive-date=19 Disyembre 2015 |access-date=7 Enero 2016 |url-access=subscription}} * {{Cite journal |last1=Lutz |first1=James M. |last2=Ulmschneider |first2=Georgia Wralstad |date=2019 |title=Civil Liberties, National Security and U.S. Courts in Times of Terrorism |journal=Perspectives on Terrorism |volume=13 |issue=6 |pages=43–57 |jstor=26853740|language=en}} * {{Cite book |last=Bantman |first=Constance |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=371–388 |chapter=The Era of Propaganda by the Deed |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=m7BhDwAAQBAJ&pg=PA372}} * {{Cite book |last=Moya |first=Jose C. |title=In Defiance of Boundaries: Anarchism in Latin American History |publisher=University Press of Florida |others=Kirwin R. Shaffer |date=2015 |isbn=978-0-8130-5138-3 |editor-last=Laforcade |editor-first=Geoffroy de |chapter=Transference, culture, and critique The Circulation of Anarchist Ideas and Practices |access-date=6 Marso 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=ikt6AQAACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085903/https://books.google.com/books?id=ikt6AQAACAAJ |archive-date=9 Agosto 2020|language=en |url-status=live}} * {{Cite book |last=Laursen |first=Ole Birk |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=149–168 |chapter=Anti-Imperialism |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Nomad |first=Max |title=Revolutionary Internationals 1864–1943 |publisher=Stanford University Press|language=en |date=1966 |isbn=978-0-8047-0293-5 |editor-last=Drachkovitch |editor-first=Milorad M. |page=88 |chapter=The Anarchist Tradition}} * {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |language=en |publisher=AK Press |date=2006 |isbn=978-1-9048-5948-2 |location=Stirling |author-mask=2|title=The Russian Anarchists|url=https://archive.org/details/bwb_KT-771-669 }} * {{Cite book |last=Bolloten |first=Burnett |language=en |title=The Spanish Civil War: Revolution and Counterrevolution |url=https://archive.org/details/spanishcivilwarr0000boll_z8t8 |publisher=University of North Carolina Press |date=1984 |isbn=978-0-8078-1906-7}} * {{Cite journal |last=Harmon |first=Christopher C. |date=2011 |title=How Terrorist Groups End: Studies of the Twentieth Century |journal=Connections|language=en |volume=10 |issue=2 |pages=51–104 |jstor=26310649}} * {{Cite book |last=Rupert |first=Mark |url=https://archive.org/details/globalizationint00rupe |title=Globalization and International Political Economy |publisher=Rowman & Littlefield Publishers|language=en |date=2006 |isbn=978-0-7425-2943-4 |location=Lanham}} * {{Cite book |last=Evren |first=Süreyyya |language=en |title=Post-Anarchism: A Reader |url=https://archive.org/details/postanarchismrea0000unse |publisher=Pluto Press |date=2011 |isbn=978-0-7453-3086-0 |editor-last=Rousselle |editor-first=Duane |pages=[https://archive.org/details/postanarchismrea0000unse/page/1 1]–19 |chapter=How New Anarchism Changed the World (of Opposition) after Seattle and Gave Birth to Post-Anarchism |editor-last2=Evren |editor-first2=Süreyyya }} * {{Cite book |last=Honeywell |first=C. |url=https://books.google.com/books?id=qzKOzQEACAAJ |title=Anarchism |publisher=Wiley |date=2021 |isbn=978-1-5095-2390-0 |series=Key Concepts in Political Theory |access-date=13 Agosto 2022|language=em}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Leonard |author-mask=2 |date=2010 |title=Hakim Bey and Ontological Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |location=East Lansing |publisher=Michigan State University Press|language=en |volume=4 |issue=2 |pages=109–137 |doi=10.1353/jsr.2010.0009 |jstor=41887660 |s2cid=143304524}} * {{Cite book |last=Ramnath |first=Maia |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Non-Western Anarchisms and Postcolonialism |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{cite book|last=Pernicone|first=Nunzio|year=1993|title=Italian Anarchism, 1864–1892|publisher=Princeton University Press|isbn=0691056927|lccn=92-46661}} * {{Cite book|last=Pengam|first=Alain|chapter=Anarcho-Communism|editor-last1=Ribel|editor-first1=Maximilien|editor-last2=Crump|editor-first2=John|year=1987|title=Non-Market Socialism in the Nineteenth and Twentieth Centuries|publisher=Palgrave Macmillan|chapter-url=https://books.google.com/books?id=dqmvCwAAQBAJ&q=anarcho-communism+stateless+communism&pg=PA60|pages=60–82|doi=10.1007/978-1-349-18775-1_4|isbn=978-1349187751|language=en}} * {{cite encyclopedia |editor1-last=Ball |editor1-first=Terence |editor2-last=Dagger |editor2-first=Richard |date=2019 |orig-date=1999 |url=https://www.britannica.com/topic/communism |title=Communism |edition=revised |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=10 Hunyo 2020|language=en }} * {{cite book |last=Steele |first=David |title=From Marx to Mises: Post-Capitalist Society and the Challenge of Economic Calculation |publisher=Open Court Publishing Company|language=en |year=1992 |isbn=978-0-87548-449-5}} * {{cite book|chapter=Anarchism and Markets|last=Carson|first=Kevin|year=2018|location=Leiden|publisher=Brill|editor-first=Nathan|editor-last=Jun|title=Brill's Companion to Anarchism and Philosophy|isbn=978-90-04-35689-4|pages=81–119|doi=10.1163/9789004356894_005|url=https://brill.com/view/title/35861|language=en}} * {{cite book|last=Alexander|first=Robert|title=The Anarchists in the Spanish Civil War|isbn=1-85756-400-6|location=[[Londres]]|publisher=Janus|year=1999|oclc=43717219|url=https://libcom.org/history/anarchists-spanish-civil-war-robert-alexander|language=en}} * {{cite book|last=Graham|first=Helen|language=en|year=2002|title=The Spanish Republic at War, 1936–1939|location=[[Cambridge]]|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=0-521-45932-X|oclc=464890766}} * {{cite book|first=Abel|last=Paz|title=Durruti in the Spanish Revolution|url=https://www.akpress.org/durrutiinthespanishrevolution.html|year=2006|orig-year=1996|translator-first=Chuck|translator-last=Morse|language=en|location=[[Edinburgh]]|publisher=AK Press|isbn=1-904859-50-X|lccn=2006920974|oclc=482919277}} {{Refend}} [[Kategorya:Mga ideolohiyang pampolitika]] [[Kategorya:Anarkismo|*]] [[Kategorya:Mga ideolohiyang pang-ekonomiya]] 5trx3a2of1bhak7o8u2a5tuzf3dbds1 2218551 2218550 2026-08-02T02:12:56Z Jojit fb 38 /* Pangmaramihang Demokrasya */ 2218551 wikitext text/x-wiki {{About|pilosopiyang pampolitika|ang katayuan ng isang lipunang walang awtoridad|Anarkiya}} [[Talaksan:Black_flag_waving.svg|frame|Itim na watawat ng anarkismo]] Ang '''anarkismo''' ay isang [[Pilosopiyang pampolitika|pilosopiyang pampulitika]] at kilusan na naglalayong buwagin ang lahat ng mga institusyong nagpapatuloy ng [[Awtoritarismo|awtoridad]], pamimilit, o herarkiya, na pangunahing tinututukan ang [[estado]] at [[kapitalismo]]. Isinusulong ng anarkismo ang pagpapalit sa estado ng mga lipunang walang estado at mga kusang-loob na malalayang samahan. Inilalarawan ang anarkismo bilang bahagi ng libertaryong sangay ng kilusang [[Sosyalismo|sosyalista]] (libertaryong sosyalismo).{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}}{{Refn|Sa aklat na ''In Anarchism: From Theory to Practice'' (1970),{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} inilarawan ng historyador na anarkista na si Daniel Guérin ang anarkismo bilang kasingkahulugan ng libertaryang sosyalismo. Isinulat niya na ang anarkismo ay "talagang kasingkahulugan ng sosyalismo. Ang isang anarkista ay pangunahing isang sosyalista na ang layunin ay wakasan ang pagsasamantala ng tao sa kapwa tao. Ang anarkismo ay isa lamang sa mga daloy ng kaisipang sosyalista—ang daloy na ang pangunahing katangian ay ang pagpapahalaga sa kalayaan at ang agarang hangaring buwagin ang estado."{{Sfn|Arvidsson|2017}} Sa kaniyang maraming akda tungkol sa anarkismo, inilalarawan naman ng historyador na si Noam Chomsky ang anarkismo, kasama ng libertaryang Marxismo, bilang libertaryang sangay ng sosyalismo.{{Sfn|Otero|1994|p=617}}|group=nb|name=nb1}} Bagaman matatagpuan ang mga bakas ng mga ideyang anarkista sa buong kasaysayan, umusbong ang makabagong anarkismo noong [[Panahon ng Kaliwanagan]]. Sa huling kalahati ng [[Ika-19 na dantaon|ika-19 na]] [[Ika-19 na dantaon|dantaon]] at sa mga unang dekada ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], umunlad ang kilusang anarkista sa maraming bahagi ng daigdig at nagkaroon ng mahalagang papel sa pakikibaka ng mga [[manggagawa]] para sa kanilang paglaya. Sa panahong ito, nabuo ang iba't ibang paaralan ng kaisipang anarkista. Nakibahagi ang mga anarkista sa ilang mga rebolusyon, lalo na sa [[Komuna ng Paris]], [[Digmaang Sibil sa Rusya]], at [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], na ang pagwawakas ay nagmarka rin sa pagtatapos ng klasikal na panahon ng anarkismo. Sa mga huling dekada ng ika-20 dantaon at pagpasok ng ika-21 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista at lumawak ang katanyagan at impluwensiya nito sa loob ng mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa digmaan, at laban sa globalisasyon. Gumagamit ang mga anarkista ng iba't ibang pamamaraan upang isulong ang pagbabagong panlipunan, na karaniwang inuuri bilang [[rebolusyonaryo]] o ebolusyonaryo, bagaman madalas na nagsasapawan ang dalawa at naipapakita sa sari-saring taktika. Karaniwang pinapaboran ng mga ebolusyonaryong pamamaraan ang unti-unti at madalas ay di-marahas na pagbabago, samantalang layunin ng mga rebolusyonaryong pamamaraan na wasakin ang mga mapaniil na estado at institusyon. Maraming aspekto ng kabihasnang pantao ang naimpluwensiyahan ng teorya, kritika, at praktika ng anarkismo. == Etimolohiya, terminolohiya, at kahulugan == [[File:Proudhon_jeune.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Proudhon_jeune.jpg|thumb|Si Pierre-Joseph Proudhon ang unang pilosopong pampolitika na tinawag ang sarili bilang anarkista{{Sfn|Kahn|2000}}<ref name="Merriman2">Merriman, John M. (2009). ''How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror''. New Haven: Yale University Press. p. 42. {{ISBN|9780300217933}}.</ref><ref name="Leier2">Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}.</ref>]] Ang etimolohikal na pinagmulan ng salitang anarkismo ay mula sa Sinaunang [[Wikang Griyego|Griyegong]] ''anarkhia'' (ἀναρχία), na nangangahulugang "walang pinuno" o "walang namumuno". Binubuo ito ng unlaping ''an-'' ("walang") at ng salitang ''arkhos'' ("pinuno" o "tagapamahala"). Ang hulaping ''-ismo'' ay tumutukoy sa isang ideolohikal na kilusan o kaisipan na nagtataguyod ng anarkiya.{{Sfnm|1a1=Bates|1y=2017|1p=128|2a1=Long|2y=2013|2p=217}} Lumitaw ang salitang ''anarchisme'' sa [[wikang Ingles]] noong 1642 at ang ''anarchy'' naman noong 1539; sa mga unang paggamit nito sa Ingles, binibigyang-diin nito ang kahulugan ng kaguluhan o kawalan ng kaayusan.{{Sfnm|1a1=Merriam-Webster|1y=2019|1loc="Anarchism"|2a1=''Oxford English Dictionary''|2y=2005|2loc="Anarchism"|3a1=Sylvan|3y=2007|3p=260}} Sa panahon ng [[Rebolusyong Pranses]], iba't ibang pangkat ang tumawag sa kanilang mga kalaban bilang mga ''anarkista'', bagaman kakaunti sa mga tinawag na ganoon ang may mga pananaw na kahalintulad ng mga sumunod na anarkista. Maraming rebolusyonaryo noong ika-19 na dantaon, gaya nina William Godwin (1756–1836) at Wilhelm Weitling (1808–1871), ang nag-ambag sa mga doktrinang anarkista ng susunod na salinlahi, subalit hindi nila ginamit ang mga katawagang ''anarkista'' o ''anarkismo'' upang ilarawan ang kanilang sarili o ang kanilang mga paniniwala.{{Sfn|Joll|1964|pp=27–37}}{{Sfn|Carlson|1972|pp=22–23}} Ang unang pilosopong pampolitika na tumawag sa kaniyang sarili bilang isang anarkista (Pranses: ''anarchiste'') at nagbigay sa salitang ito ng positibong kahulugan ay si Pierre-Joseph Proudhon (1809–1865).{{Sfn|Kahn|2000}}<ref name="Merriman2" /><ref name="Leier">Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}. (sa Ingles)</ref> Ayon sa ilang historyador, umusbong ang kilusang anarkista sa pagitan ng panahon ni Proudhon at ng Kongresong Saint-Imier noong 1872, bagaman may magkakaibang pananaw ang mga historyador hinggil dito.{{Sfn|Baker|2023|p=40-43}} Mula noong [[dekada 1890]], at nagsimula sa [[Pransiya]],{{Sfn|Nettlau|1996|p=162}} ang salitang ''libertaryanismo'' ay madalas gamitin bilang kasingkahulugan ng anarkismo;{{Sfn|Guérin|1970|loc="The Basic Ideas of Anarchism"}} hanggang sa kasalukuyan, karaniwan pa rin ang ganitong paggamit sa labas ng [[Estados Unidos]].{{Sfnm|1a1=Ward|1y=2004|1p=62|2a1=Goodway|2y=2006|2p=4|3a1=Skirda|3y=2002|3p=183|4a1=Fernández|4y=2009|4p=9}} Gayunman, sa ilang gamit, ang libertaryanismo ay tumutukoy lamang sa [[Indibidwalismo|indibiduwalistang]] pilosopiya ng [[malayang pamilihan]], at ang anarkismo ng malayang merkado ay mas tiyak na tinatawag na libertaryang anarkismo.{{Sfn|Morris|2002|p=61}} Bagaman ang katawagang libertaryanismo ay matagal nang halos kasingkahulugan ng anarkismo,{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6}} ang kahulugan nito ay naging mas malabo sa paglipas ng panahon dahil sa pag-angkin dito ng iba't ibang pangkat na may magkakaibang [[ideolohiya]],{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} kabilang ang Bagong Kaliwa at ang mga tagapagtaguyod ng libertaryang Marxismo, na hindi inuugnay ang kanilang sarili sa mga awtoritaryang sosyalista o sa isang partidong banguwardismo, gayundin ang mga radikal na [[Liberalismo|liberal]] sa usaping pangkultura na pangunahing nakatuon sa mga [[kalayaang sibil]].{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Dahil dito, may ilang anarkista ang mas pinipiling gamitin ang katawagang libertaryang sosyalismo{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}} upang maiwasan ang mga negatibong kahulugang ikinakabit sa salitang ''anarkismo'' at upang bigyang-diin ang kaugnayan nito sa sosyalismo.{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Sa pangkalahatan, ginagamit ang anarkismo upang tukuyin ang kontra-awtoritaryang sangay ng kilusang sosyalista.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=104}}{{Refn|group=nb|name=nb1}} Karaniwan itong inihahambing sa mga anyo ng sosyalismo na nakasentro sa estado o ipinapataw mula sa itaas.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Karaniwang binibigyang-diin ng mga iskolar ng anarkismo ang sosyalistang katangian ng anarkismo{{Sfn|Newman|2005|p=15}} at tinutuligsa ang mga pagtatangkang paghiwalayin ang dalawa bilang magkasalungat na ideolohiya.{{Sfn|Morris|2015|p=64}} May ilang iskolar ding naglalarawan sa anarkismo bilang may maraming impluwensiya mula sa liberalismo,{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} at bilang kapuwa liberal at sosyalista, bagaman higit na sosyalista.{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Samantala, maraming iskolar ang tumatangging ituring na isang anyo ng anarkismo ang anarko-kapitalismo, sapagkat para sa kanila ay hindi nito wastong nauunawaan ang mga pangunahing simulain ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}}{{Refn|Ayon kay Herbert L. Osgood, ang anarkismo ang "pinakasukdulang kabaligtaran" ng awtoritaryang komunismo at sosyalismong nakasentro sa estado.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Ayon naman kay Peter Marshall, "sa pangkalahatan, mas malapit ang anarkismo sa sosyalismo kaysa sa liberalismo. ... Malaking bahagi ng anarkismo ay kabilang sa kampo ng sosyalismo, bagaman mayroon din itong ilang impluwensiya mula sa liberalismo. Hindi ito maaaring ipailalim lamang sa sosyalismo, at mas mainam itong ituring bilang isang hiwalay at natatanging doktrina."{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Ayon kay Jeremy Jennings, "mahirap hindi mapagpasyahan na ang mga ideyang ito"—na tumutukoy sa anarko-kapitalismo—"ay tinatawag lamang na anarkista dahil sa maling pag-unawa sa kung ano ang anarkismo." Dagdag pa niya, "ang anarkismo ay hindi nagtataguyod ng lubos na walang hadlang na kalayaan ng indibidwal (na tila pinaniniwalaan ng mga 'anarko-kapitalista'); sa halip, gaya ng nakita na natin, itinataguyod nito ang pagpapalawak ng [[indibidwalidad]] at ng pamayanan."{{Sfn|Morris|2015|p=64}} Isinulat naman ni Nicolas Walter na "ang anarkismo ay nagmula kapuwa sa liberalismo at sosyalismo, sa kasaysayan man at sa ideolohiya. ... Sa isang diwa, nananatiling mga liberal at mga sosyalista ang mga anarkista, at tuwing itinatakwil nila ang mabubuting elemento ng alinman sa dalawa, ipinagkakanulo nila ang mismong anarkismo. ... Kami ay mga liberal, subalit higit pa rito; kami rin ay mga sosyalista, subalit higit pa rito."{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Isinama naman ni Michael Newman ang anarkismo bilang isa sa maraming tradisyon ng sosyalismo, lalo na ang tradisyong higit na nakahanay sa sosyalismo na sinusundan nina Pierre-Joseph Proudhon at Mikhail Bakunin.{{Sfn|Newman|2005|p=15}} Samantala, iginiit ni Brian Morris na "nakalilinlang kapuwa sa konsepto at sa kasaysayan" ang paglikha ng isang mahigpit na paghahati sa pagitan ng sosyalismo at anarkismo.|group=nb}} Bagaman ang pagtutol sa estado ay pangunahing bahagi ng kaisipang anarkista, hindi madaling bigyan ng iisang depinisyon ang anarkismo, sapagkat malawak ang talakayan ng mga iskolar at mga anarkista tungkol dito, at bahagyang magkakaiba ang pag-unawa rito ng iba't ibang tradisyon ng anarkismo.{{Sfn|Long|2013|p=217}}{{Refn|Isang karaniwang depinisyong tinatanggap ng mga anarkista ay ang anarkismo ay isang kalipunan ng mga pilosopiyang pampolitika na tumututol sa awtoridad at hirarkikong organisasyon, kabilang ang [[kapitalismo]], [[nasyonalismo]], ang [[estado]], at lahat ng kaugnay na institusyon, sa pamamalakad ng lahat ng [[ugnayang pantao]], pabor sa isang lipunang nakabatay sa [[desentralisasyon]], [[kalayaan]], at kusang-loob na samahan. Gayunman, binibigyang-diin ng mga iskolar na ang depinisyong ito ay may kaparehong mga kakulangan ng depinisyong nakabatay sa kontra-awtoritaryanismo (isang ''[[a posteriori]]'' na kongklusyon), kontra-etatismo o kontra-estado (sapagkat higit pa rito ang anarkismo),{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1p=166|2a1=Jun|2y=2009|2p=507|3a1=Franks|3y=2013|3pp=386–388}} at etimolohiya (ang simpleng pagwawaksi sa mga namumuno).{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1pp=25–29|2a1=Long|2y=2013|2pp=217}}|group=nb}} Kabilang sa mahahalagang sangkap ng depinisyon nito ang hangarin para sa isang [[Lipunan|lipunang]] walang pamimilit, ang pagtanggi sa aparatong pang-estado, ang paniniwalang likas na kayang mamuhay o umunlad ng tao sa isang lipunang walang pamimilit, at ang mungkahi kung paano maisasakatuparan ang mithiin ng anarkiya.{{Sfn|McLaughlin|2007|pp=25–26}} == Simbolismo == {{multiple image | total_width = 320 | image1 = Anarchy-symbol.svg | caption1 = Simbolong bilog na A | image2 = Circle-A red.svg | caption2 = Naka-istilong Bilog na A na punk | align = right | header = Ang bilog na A (''circle-A'') ay isang sagisag ng anarkismo na kumakatawan sa mga pangunahing simulain nito, kabilang ang kalayaan ng indibidwal at pagtutol sa awtoritaryanismo.<ref>{{Cite web |title=Understanding The Meaning Behind The Anarchist Symbol: Breaking Down The Unconventional Ideals {{!}} ShunSpirit |url=https://shunspirit.com/article/anarchist-symbol-meaning |access-date=12 Disyembre 2025|language=en |website=shunspirit.com}}</ref> }} Mula pa noong ika-19 na dantaon, gumagamit na ang mga anarkista ng ilang sagisag para sa kanilang adhikain, kabilang ang pinakatanyag na bilog na A (''circle-A''), ang itim na watawat, at ang itim na [[pusa]].<ref name="Baillargeon">{{cite book |last1=Baillargeon |first1=Normand |url=https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&q=%22circle+A%22 |title=Order Without Power: An Introduction to Anarchism: History and Current Challenges |date=2013 |publisher=Seven Stories Press |isbn=978-1-60980-472-5 |location=New York |language=en |translator=Mary Foster |access-date=Oktubre 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210922142448/https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&q=%22circle+A%22 |archive-date=Setyembre 22, 2021 |url-status=live |orig-year=2008}}</ref><ref name="An Anarchist FAQ">{{cite book |title=An Anarchist FAQ |publisher=AK Press |year=2008 |isbn=978-1-902593-90-6 |editor-last=Mckay |editor-first=Iain |location=Edinburgh |language=en |chapter=Appendix – The Symbols of Anarchy |oclc=182529204 |chapter-url=https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20201005101602/https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-date=Oktubre 5, 2020}}</ref> Karaniwan din ang mga [[watawat]] na hinati sa dalawang kulay, na kadalasang nakabatay sa itim na watawat, gaya ng pula at itim at itim at lila, na kumakatawan sa anarko-sindikalismo at anarka-[[peminismo]], ayon sa pagkakasunod. Mula noong ikalawang kalahati ng ika-20 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista sa paggamit ng mga bagong sagisag na mas madaling iguhit at mas madaling makilala, na ang pinakatanyag ay ang bilog na A. Mula sa pagsisimula ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], naging higit na laganap ang mga sagisag pangkultura ng anarkismo sa [[kulturang popular]], kasabay ng pag-usbong ng kilusang kontra-[[globalisasyon]] at ng subkulturang [[punk]].<ref name="revival">{{cite journal |last=Williams |first=Leonard |date=Setyembre 2007 |title=Anarchism Revived |journal=New Political Science |volume=29 |issue=3 |pages=297–312 |doi=10.1080/07393140701510160 |s2cid=220354272|language=en}}</ref><ref name="Gordon">{{cite journal |last=Gordon |first=Uri |date=Pebrero 2007 |title=Anarchism reloaded |journal=Journal of Political Ideologies |volume=12 |issue=1 |pages=29–48 |doi=10.1080/13569310601095598 |s2cid=216089196|language=en}}</ref> == Mga paaralan ng kaisipan == Karaniwang hinahati ang mga paaralan ng kaisipan sa anarkismo sa dalawang pangunahing makasaysayang tradisyon: ang panlipunang anarkismo at ang indibiduwalistang anarkismo, dahil sa kanilang magkakaibang pinagmulan, pagpapahalaga, at pag-unlad.{{Sfnm|1a1=McLean|1a2=McMillan|1y=2003|1loc="Anarchism"|2a1=Ostergaard|2y=2003|2p=14|2loc="Anarchism"}} Binibigyang-diin ng indibiduwalistang tradisyon ang negatibong kalayaan sa pamamagitan ng pagtutol sa mga paghihigpit sa malayang indibiduwal, samantalang binibigyang-diin ng panlipunang tradisyon ang positibong [[kalayaan]] sa layuning ganap na mapaunlad ang malayang kakayahan ng lipunan sa pamamagitan ng pagkakapantay-pantay at panlipunang pagmamay-ari.{{Sfn|Harrison|Boyd|2003|p=251}} Sa kronolohikal na pananaw, maaaring hatiin ang anarkismo sa mga klasikong tradisyon noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at sa mga pos-klasikong tradisyon—gaya ng anarka-peminismo, berdeng anarkismo, at pos-anarkismo—na umusbong pagkatapos nito.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=9}} Ang pagbibigay-diin ng anarkismo sa pagtutol sa [[kapitalismo]], pagkakapantay-pantay, at pagpapalawak ng [[pamayanan]] at indibiduwalidad ang nagtatangi rito mula sa anarko-kapitalismo at iba pang uri ng ekonomikong libertaryanismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}} Karamihan sa mga pananaw nito sa [[ekonomiya]] at pilosopiyang legal ay nagpapakita ng mga kontra-awtoritaryo, kontra-estado, libertariyo, at radikal na pagpapakahulugan sa makakaliwa at sosyalistang pulitika,{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} kabilang ang [[kolektibismo]], [[komunismo]], [[Indibidwalismo|indibiduwalismo]], [[Mutualismo|mutuwalismo]], at sindikalismo, bukod sa iba pang mga teoryang pang-ekonomiya ng libertaryang [[sosyalismo]].{{Sfn|Guérin|1970|p=35|loc="Critique of authoritarian socialism"}} Karaniwang inilalagay ang anarkismo sa pinakakaliwang bahagi ng espektrong pampolitika, bagaman marami ang tumututol sa awtoridad ng estado batay sa mga simulain ng kanan, gaya ng mga anarko-kapitalista.{{Sfnm|1a1=Brooks|1y=1994|1p=[https://books.google.com/books?id=gHyUj9HFYBIC&pg=PP15 xi]|1ps=, "Usually considered to be an extreme left-wing ideology".}}<ref name=":1">{{Cite journal |last=Jungkunz |first=Sebastian |date=2019-01-02 |title=Towards a Measurement of Extreme Left-Wing Attitudes |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09644008.2018.1484906 |journal=German Politics |language=en |volume=28 |issue=1 |pages=101–122 |doi=10.1080/09644008.2018.1484906 |issn=0964-4008 |url-access=subscription |s2cid=158624439}}</ref>{{Sfn|Backes|2023a|p=12}}{{Sfn|Krüusselmann|Weggemans|2023a|p=58}} Dahil walang iisang nakapirming kalipunan ng doktrina o natatanging pandaigdigang pananaw ang anarkismo,{{Sfn|Marshall|1993|pp=14–17}} umiral ang maraming uri at tradisyon nito, at malaki ang pagkakaiba-iba ng mga anyo ng anarkiya.{{Sfn|Sylvan|2007|p=262}} Bilang tugon sa sektaryanismo sa loob ng kilusang anarkista, lumitaw ang anarkismo nang walang [[pang-uri]], isang panawagan para sa pagpaparaya at pagkakaisa ng mga anarkista na unang isinulong ni Fernando Tarrida del Mármol noong 1889 bilang tugon sa matitinding pagtatalo hinggil sa teoryang anarkista noong panahong iyon.{{Sfn|Avrich|1996|p=6}} Sa kabila ng kanilang pagkakahiwalay, ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo ay hindi itinuturing na magkakahiwalay na mga entidad kundi mga tendensiya na nagsasalubong at nag-uugnayan sa isa't isa sa pamamagitan ng magkakaparehong simulain, gaya ng awtonomiya, mutuwal na pagtutulungan, pagtutol sa awtoridad, at [[desentralisasyon]].{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=1–6|2a1=Angelbeck|2a2=Grier|2y=2012|2p=551}} Higit pa sa mga partikular na paksyon ng mga kilusang pampolitika ng anarkismo na bumubuo sa anarkismong pampolitika, mayroon ding anarkismong pampilosopiya, na nagsasabing ang estado ay walang moral na pagiging lehitimo, nang hindi kinakailangang tanggapin ang pangangailangan ng isang rebolusyon upang ito ay maalis.{{Sfn|Egoumenides|2014|p=2}} Bilang isang sangay, lalo na ng indibiduwalistang anarkismo,{{Sfnm|1a1=Ostergaard|1y=2003|1p=12|2a1=Gabardi|2y=1986|2pp=300–302}} maaaring tanggapin ng anarkismo pampilosopiya ang pag-iral ng isang pinakamaliit na estado, subalit iginiit nito na walang [[Moralidad|moral]] na tungkulin ang mga [[mamamayan]] na sundin ang pamahalaan kapag ito ay sumasalungat sa awtonomiya ng indibiduwal.{{Sfn|Klosko|2005|p=4}} Maging ang magkakaibang pilosopikal na tradisyon tulad ng Obhetibismo at Kantiyanismo ay nagbigay ng mga argumentong ginamit upang ipagtanggol ang anarkismo pampilosopiya, kabilang ang pagtatanggol ni Robert Paul Wolff sa anarkismo laban sa mga pormal na paraan ng pagbibigay-katwiran sa pagiging lehitimo ng estado.<ref name="sa">{{cite journal |last=Martin |first=Thomas |date=2000 |title=Book Review: In Defense of Anarchism |url=http://library.nothingness.org/articles/SA/en/display/348 |journal=Social Anarchism |issue=27 |access-date=19 Hunyo 2008|language=en}}</ref> Binibigyang-pansin din ng anarkismo ang mga argumentong moral sapagkat may mahalagang papel ang [[etika]] sa pilosopiyang anarkista. Mayroon ding ilang anarkista na yumakap sa paniniwala sa [[Nihilismo|nihilismong]] pampolitika.{{Sfn|Walter|2002|p=52}} === Klasiko === Sa mga klasikong tradisyon ng anarkismo, ang mga unang umusbong ay ang mutuwalismo at indibiduwalistang anarkismo. Sinundan ang mga ito ng mga pangunahing tradisyon ng panlipunang anarkismo, gaya ng kolektibistang anarkismo, anarko-komunismo, at anarko-sindikalismo. Nagkakaiba ang mga tradisyong ito sa kanilang pananaw hinggil sa organisasyon at estrukturang pang-ekonomiya ng kanilang mithiing lipunan.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=2}} Ang mutuwalismo ay isang teoryang pang-ekonomiya noong ika-18 dantaon na pinaunlad bilang teoryang anarkista ni Pierre-Joseph Proudhon. Kabilang sa mga layunin nito ang "pagbuwag sa estado",<ref name=":0">{{Cite book |title=The Desk Encyclopedia of World History |date=2006 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-7394-7809-7 |editor-last=Wright |editor-first=Edmund |location=New York |pages=20–21}}</ref> pagkakatumbasan, malayang samahan, kusang-loob na [[kontrata]], pederasyon, at repormang [[Pananalapi (disiplina)|pananalapi]] sa parehong kredito at [[salapi]] na pamamahalaan ng isang [[bangko]] ng sambayanan.{{Sfn|Wilbur|2019|pp=213–218}} Sa paglipas ng panahon, inilarawan ang mutuwalismo bilang isang ideolohiyang nasa pagitan ng indibiduwalista at kolektibistang anyo ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Avrich|1y=1996|1p=6|2a1=Miller|2y=1991|2p=11}} Sa ''What Is Property?'' (1840), unang inilarawan ni Proudhon ang kaniyang layunin bilang isang "ikatlong anyo ng lipunan, ang sintesis ng komunismo at pag-aari."{{Sfn|Pierson|2013|p=187}} Ang kolektibistang anarkismo ay isang rebolusyonaryong sosyalistang anyo ng anarkismo{{Sfn|Morris|1993|p=76}} na karaniwang iniuugnay kay Mikhail Bakunin.{{Sfn|Shannon|2019|p=101}} Isinusulong ng mga kolektibistang anarkista ang kolektibong pagmamay-ari ng mga kagamitan sa produksiyon, na inaasahang maisasakatuparan sa pamamagitan ng marahas na [[rebolusyon]],{{Sfn|Avrich|1996|pp=3–4}} at naniniwalang dapat bayaran ang mga [[manggagawa]] ayon sa oras na kanilang ginawa, sa halip na ipamahagi ang mga [[produkto]] ayon sa pangangailangan tulad ng sa komunismo. Umusbong ang kolektibistang anarkismo kasabay ng [[Marxismo]], subalit tinanggihan nito ang [[diktadura]] ng [[proletaryado]], sa kabila ng ipinahahayag na layunin ng Marxismo na magtatag ng isang lipunang kolektibista na walang estado.{{Sfnm|1a1=Heywood|1y=2017|1pp=146–147|2a1=Bakunin|2y=1990}} Ang anarko-komunismo ay isang teorya ng anarkismo na nagsusulong ng isang lipunang komunista na may magkakasamang pagmamay-ari ng mga kagamitan sa [[produksiyon]],{{Sfn|Mayne|1999|p=131}} na pinangangasiwaan ng isang pederal na ugnayan ng mga kusang-loob na samahan.{{Sfn|Marshall|1993|p=327}} Ang produksiyon at pagkonsumo ay ibabatay sa prinsipyong "[[Mula sa bawat isa ayon sa kaniyang kakayahan, para sa bawat isa ayon sa kaniyang pangangailangan]]."{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1p=327|2a1=Turcato|2y=2019|2pp=237–238}} Umusbong ang anarko-komunismo mula sa mga radikal na sosyalistang kilusan pagkatapos ng [[Rebolusyong Pranses]],{{Sfn|Graham|2005}} subalit unang nabuo bilang isang natatanging [[doktrina]] sa seksiyong [[Italya|Italyano]] ng Unang Internasyonal.{{Sfn|Pernicone|2009|pp=111–113}} Kalaunan ay higit pa itong pinaunlad sa mga teoretikal na akda ni [[Peter Kropotkin]],{{Sfn|Turcato|2019|pp=239–244}} na ang kaniyang partikular na pananaw ang naging nangingibabaw sa maraming anarkista pagsapit ng huling bahagi ng ika-19 na dantaon.{{Sfn|Levy|2011|p=6}} Ang anarko-sindikalismo ay isang sangay ng anarkismo na tumitingin sa mga unyon ng mga [[manggagawa]] bilang isang posibleng puwersa para sa rebolusyonaryong pagbabago ng lipunan. Layunin nitong palitan ang kapitalismo at ang estado ng isang bagong lipunang [[Demokrasya|demokratikong]] pinamamahalaan mismo ng mga manggagawa. Ang mga pangunahing simulain ng anarko-sindikalismo ay direktang pagkilos, pagkakaisa ng mga manggagawa, at sariling pamamahala ng mga manggagawa.{{Sfn|Van der Walt|2019|p=249}} Ang indibiduwalistang anarkismo naman ay isang pangkat ng iba't ibang tradisyon ng kaisipan sa loob ng kilusang anarkista na nagbibigay ng higit na diin sa indibiduwal at sa kaniyang [[Malayang kalooban|malayang pagpapasya]] kaysa sa anumang panlabas na salik na nagtatakda ng kaniyang kilos.{{Sfn|Ryley|2019|p=225}} Kabilang sa mga unang nakaimpluwensiya sa anyong ito ng anarkismo sina William Godwin, Max Stirner, at [[Henry David Thoreau]]. Sa iba't ibang bansa, nakakuha ang indibiduwalistang anarkismo ng maliit ngunit magkakaibang pangkat ng mga tagasunod, kabilang ang mga Bohemyo na alagad ng [[sining]] at mga [[intelektuwal]],{{Sfn|Marshall|1993|p=440}} gayundin ang mga kabataang anarkistang lumalabag sa batas sa kilusang nakilala bilang iligalismo at indibiduwal na pagbawi.{{Sfnm|1a1=Imrie|1y=1994|2a1=Parry|2y=1987|2p=15}} === Pos-klasiko at kontemporaryo === Patuloy na umusbong ang anarkismo ng maraming [[pilosopiya]] at kilusan na, sa ilang pagkakataon, ay eklektiko, na humahango ng mga ideya mula sa iba't ibang pinagmulan at pinagsasama ang magkakaibang konsepto upang makalikha ng mga bagong pamamaraang pampilosopiya. Nanatiling mahalagang bahagi ng mga makabagong tradisyon ng anarkismo ang kontra-kapitalistang tradisyon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Williams|2018|p=4}} Maraming pangkat, tendensiya, at paaralan ng kaisipan ng anarkismo ang umiiral sa kasalukuyan, kaya mahirap ilarawan ang makabagong kilusang anarkista bilang isang magkakaisang kabuuan.{{Sfn|Franks|2013|pp=385–386}} Bagaman nakapaglatag ang mga teorista at aktibista ng mga "medyo matatag na kalipunan ng mga simulain ng anarkismo," wala pa ring nagkakaisang pananaw kung alin sa mga simulain ang pangunahing batayan nito. Dahil dito, inilalarawan ng mga komentarista ang mga anarkismo sa halip na isang iisang anarkismo, sapagkat bagaman may mga simulain silang magkakatulad, magkakaiba ang pagpapahalagang ibinibigay ng bawat paaralan sa mga ito. Halimbawa, maaaring isang pangkalahatang simulain ang pagkakapantay-pantay ng kasarian, subalit higit itong binibigyang-priyoridad ng anarka-peminismo kaysa ng anarko-komunismo.{{Sfn|Franks|2013|p=386}} Sa pangkalahatan, tutol ang mga anarkista sa mapilit na awtoridad sa lahat ng anyo nito, kabilang ang lahat ng sentralisado at hirarkikong anyo ng pamahalaan (halimbawa, [[monarkiya]], kinatawang demokrasya, sosyalismong pang-estado, at iba pa), mga sistemang nakabatay sa uring pang-ekonomiya (halimbawa, kapitalismo, [[Bolshevik|Bolshevismo]], [[Piyudalismo|pyudalismo]], [[pang-aalipin]], at iba pa), mga awtokratikong [[relihiyon]] (halimbawa, pundamentalistang [[Islam]], [[Simbahang Katoliko Romano]], at iba pa), patriyarkiya, heteroseksismo, pananaig ng mga puti, at [[imperyalismo]].{{Sfn|Jun|2009|pp=507–508}} Gayunman, nagkakaiba ang mga paaralan ng anarkismo sa mga pamamaraang dapat gamitin upang tutulan ang mga ito.{{Sfn|Jun|2009|p=507}} == Kasaysayan == === Sinaunang panahon at gitnang panahon === Ang mga pinakakilalang naunang tagapagpauna ng anarkismo sa sinaunang daigdig ay matatagpuan sa [[Tsina]] at [[Gresya]]. Sa Tsina, ang anarkismong pampilosopiya (ang pagtalakay sa pagiging lehitimo ng estado) ay inilahad ng mga pilosopong [[Taoismo|Taoista]] na sina Zhuang Zhou at [[Laozi]].{{Sfnm|1a1=Coutinho|1y=2016|2a1=Marshall|2y=1993|2p=54}} Kasama ng [[estoisismo]], sinasabing ang [[Taoismo]] ay nagtaglay ng mahahalagang paunang pahiwatig ng anarkismo.{{Sfn|Sylvan|2007|p=257}} Naipahayag din ang mga pananaw na anarkiko ng mga [[Mandudula|mandudulang]] [[trahedya]] at mga pilosopo sa Gresya. Ginamit nina [[Esquilo|Eskilo]] at [[Sopokles]] ang alamat ni Antigona upang ilarawan ang tunggalian sa pagitan ng mga batas na ipinapataw ng estado at ng pansariling awtonomiya. Patuloy namang kinuwestiyon ni Sokrates ang mga awtoridad sa [[Atenas]] at iginiit ang [[karapatan]] ng indibiduwal sa [[kalayaan]] ng budhi. Tinanggihan ng mga [[Siniko]] ang batas ng tao (''nomos'') at ang mga kaugnay na awtoridad, habang sinisikap nilang mamuhay ayon sa kalikasan (''physis''). Samantala, itinaguyod ng mga Estoiko ang isang lipunang nakabatay sa di-pormal at magiliw na ugnayan ng mga mamamayan nang walang pag-iral ng estado.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4, 66–73}} Sa [[Imperyong Sasanida]] (224–651 CE), nanawagan si [[Mazdak]] para sa isang lipunang may pagkakapantay-pantay at sa pag-aalis ng monarkiya, subalit hindi nagtagal ay ipinapatay siya ni Emperador Kavad I.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Sa Basra, nangaral ang ilang sektang panrelihiyon laban sa estado.{{Sfn|Crone|2000|pp=3, 21–25}} Sa [[Gitnang Kapanahunan|Gitnang Panahon]] sa [[Europa]], walang naging malinaw na gawaing anarkista maliban sa ilang mapagkait sa sariling mga kilusang panrelihiyon. Nagkaroon ng mga tendensiyang kontra-estado at libertaryo ang iba't ibang sektang panrelihiyon sa Europa.{{Sfn|Nettlau|1996|p=8}} Ang mga ito, kasama ng ilang kilusang [[Muslim]], ang kalauna'y nagbigay-daan sa pag-usbong ng panrelihiyong anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Ang muling pagsigla ng interes sa sinaunang panahon noong [[Renasimiyento|Renasimyento]] at ang pagbibigay-diin sa sariling pagpapasya noong [[Repormasyon]] ay muling nagpasigla sa mga elementong sekular na kontra-awtoritaryo sa Europa, lalo na sa Pransiya. Ang mga hamon ng [[Panahon ng Kaliwanagan]] sa awtoridad na intelektuwal—maging sekular o panrelihiyon—at ang mga rebolusyon noong dekada 1790 at noong 1848 ay pawang nagpasigla sa pag-unlad ng ideolohiyang humantong sa panahon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=307}} === Makabagong panahon === [[File:Barricade18March1871_(more_cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Barricade18March1871_(more_cropped).jpg|thumb|Ang Komuna ng Paris, isa sa mga pinakaunang eksperimento sa anarkismo.]] Noong [[Himagsikang Pranses|Rebolusyong Pranses]], ang mga pangkat na gaya ng Enragés at ng ''sans-culottes'' ay naging mahalagang yugto sa pag-usbong ng mga damdaming kontra-estado at [[Pederalismo|pederalista]].{{Sfn|Marshall|1993|p=4}} Sa buong ika-19 na dantaon, umusbong ang mga unang tradisyon ng anarkismo: itinaguyod ni William Godwin ang anarkismo pampilosopiya sa [[Inglatera]] sa pamamagitan ng moral na pagtanggi sa pagiging lehitimo ng estado; ang kaisipan ni Max Stirner ay naglatag ng daan para sa indibiduwalismo; at ang teorya ng mutuwalismo ni Pierre-Joseph Proudhon ay nakatagpo ng matabang lupa sa Pransiya.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}} Pagsapit ng huling bahagi ng dekada 1870, malinaw nang nahubog ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo, at mula 1880 hanggang 1914 ay naganap ang isang bugso ng [[Globalisasyon|globalisasyong]] noon ay hindi pa nasasaksihan.{{Sfn|Levy|2011|pp=10–15}} Ang panahong ito ng klasikal na anarkismo ay tumagal hanggang sa pagtatapos ng [[Digmaang Sibil ng Espanya]] at itinuturing na ginintuang panahon ng anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}} [[File:Bakunin.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bakunin.png|thumb|Tinutulan ni Mikhail Bakunin ang Marxistang layunin ng diktadura ng proletaryado at nakipag-alyansa sa mga pederalista sa loob ng Unang Internasyonal bago siya pinatalsik ng mga Marxista.]] Humango si Mikhail Bakunin mula sa mutuwalismo upang itatag ang anarkismong kolektibista, at sumapi siya sa ''International Workingmen's Association'', isang samahan ng mga manggagawa na kalauna'y nakilala bilang Unang Internasyonal (''First International''), na itinatag noong 1864 upang pag-isahin ang iba't ibang rebolusyonaryong kilusan. Naging isang mahalagang puwersang pampolitika ang Internasyonal, at isa sa mga pangunahing personalidad nito si [[Karl Marx]], na kasapi ng Pangkalahatang Konseho nito. Ang pangkat ni Bakunin, ang Pederasyong Jura, at ang mga tagasunod ni Pierre-Joseph Proudhon (ang mga mutuwalista) ay tumutol sa sosyalismong pang-estado, at itinaguyod ang pag-iwas sa pakikilahok sa elektoral na pulitika (''political abstentionism'') at ang pagpapanatili ng maliliit na pag-aari.{{Sfnm|1a1=Dodson|1y=2002|1p=312|2a1=Thomas|2y=1985|2p=187|3a1=Chaliand|3a2=Blin|3y=2007|3p=116}} Pagkaraan ng matitinding alitan, pinalayas ng mga Marxista ang mga Bakuninista mula sa Internasyonal sa Kongreso sa [[Ang Haya|Haya]] ng 1872.{{Sfnm|1a1=Graham|1y=2019|1pp=334–336|2a1=Marshall|2y=1993|2p=24}} Katulad din nito, ang mga anarkista ay nakaranas ng gayong pagtrato sa Ikalawang Internasyonal at tuluyang pinalayas noong 1896.{{Sfn|Levy|2011|p=12}} Hinulaan ni Bakunin na kung magkakaroon ng kapangyarihan ang mga rebolusyonaryo ayon sa mga tuntunin ni Marx, sila rin ay magiging mga bagong mapaniil sa mga [[manggagawa]]. Bilang tugon sa kanilang pagpapatalsik mula sa Unang Internasyonal, itinatag ng mga anarkista ang Internasyonal ng St. Imier. Sa impluwensiya ni [[Peter Kropotkin]], isang Rusong [[Pilosopiya|pilosopo]] at [[siyentipiko]], nagkaroon ng malaking pagkakatulad ang anarko-komunismo at ang kolektibismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=5}} Ang mga anarko-komunista, na humango ng inspirasyon mula sa [[Komuna ng Paris]] ng 1871, ay nagsulong ng malayang pederasyon at ng pamamahagi ng mga kalakal ayon sa pangangailangan ng bawat isa.{{Sfn|Graham|2005|p=xii}} Sa panahong ito, may isang minorya ng mga anarkista ang yumakap sa taktika ng rebolusyonaryong karahasang pampolitika, na nakilala bilang propaganda ng gawa (''propaganda of the deed'').{{Sfn|Marshall|1993|pp=633–636}} Ang pagkakawatak-watak ng kilusang sosyalista sa Pransiya sa maraming pangkat, gayundin ang pagbitay at pagpapatapon sa maraming Komunardo sa mga kolonya ng bilangguan matapos supilin ang Komuna ng Paris, ay nagbigay-daan sa pag-usbong ng mga indibiduwalistang pagpapahayag at pagkilos sa larangang pampolitika.{{Sfn|Anderson|2004}} Bagaman maraming anarkista ang lumayo sa mga gawaing ito ng terorismo, nadungisan ang reputasyon ng buong kilusan, at isinagawa ang iba't ibang hakbang upang pigilan ang pagpasok ng mga anarkista sa [[Estados Unidos]], kabilang ang Batas sa Imigrasyon ng 1903, na kilala rin bilang Batas sa Pagbubukod sa mga Anarkista.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=633–636|2a1=Lutz|2a2=Ulmschneider|2y=2019|2p=46}} Ang iligalismo ay isa pang estratehiyang niyakap ng ilang anarkista sa panahong ito.{{Sfn|Bantman|2019|p=374}} Pagsapit ng simula ng ika-20 dantaon, humupa na ang kilusang terorista, at ang lugar nito ay napalitan ng anarko-komunismo at anarko-sindikalismo, habang ang anarkismo ay lumaganap sa iba't ibang panig ng daigdig.{{Sfn|Moya|2015|p=327}}{{Sfn|Levy|2011|p=16}} Sa [[Tsina]], may maliliit na pangkat ng mga mag-aaral na nagpakilala ng [[makatao]] at [[maka-agham]] na bersiyon ng anarko-komunismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=519–521}} Samantala, naging sentro ang [[Tokyo]] ng mga mapanghimagsik na kabataan mula sa iba't ibang bansa sa [[Silangang Asya]] na nagtungo sa kabisera ng [[Hapon]] upang mag-aral.{{Sfn|Marshall|1993|pp=519–521}} Sa [[Amerikang Latino]], naging pangunahing baluwarte ng anarko-sindikalismo ang [[Arhentina]], kung saan ito ang naging pinakaprominenteng [[ideolohiya]] ng kaliwa.{{Sfnm|1a1=Levy|1y=2011|1p=23|2a1=Laursen|2y=2019|2p=157|3a1=Marshall|3y=1993|3pp=504–508}} Nakilahok din ang mga anarkista sa Komuna ng Strandzha at sa Republika ng Kruševo, na itinatag sa [[Masedonya]] sa panahon ng Pag-aalsang Ilinden–Preobrazhenie noong 1903, gayundin sa [[Rebolusyong Mehikano]] noong 1910. Sa sunod-sunod na mga rebolusyon noong 1917–1923, nagkaroon ang mga anarkista ng iba't ibang antas ng aktibong pakikilahok.{{sfn|Marshall|1993|p=470}} Sa kabila ng mga pangamba, masigasig na nakilahok ang mga anarkista sa Rebolusyong Ruso bilang pagsalungat sa Kilusang Puti, lalo na sa Makhnovshchina. Nang makita nila ang tagumpay ng mga Bolshevik sa [[Rebolusyong Oktubre]] at ang sumunod na [[Digmaang Sibil sa Rusya]], maraming manggagawa at aktibista ang lumipat sa mga partidong komunista, na lumakas kapalit ng paghina ng anarkismo at iba pang kilusang sosyalista. Sa Pransiya at Estados Unidos, maraming kasapi ng malalaking kilusang sindikalista, gaya ng Pangkalahatang Kompederasyon ng Paggawa at ng Manggagawang Pang-industriya ng Mundo, ang umalis sa kanilang mga samahan at sumapi sa Komunistang Internasyonal.{{Sfn|Nomad|1966|p=88}} Gayunman, matapos maging matatag ang pamahalaang Bolshevik, dumanas ng matinding panunupil ang mga anarkista, kabilang noong Pag-aalsa sa [[Kronstadt]]. Maraming anarkista mula sa [[Petrograd]] at [[Mosku]] ang tumakas patungong [[Ukranya]], subalit kalaunan ay dinurog din ng mga Bolshevik ang kilusang anarkista roon.{{Sfn|Avrich|2006|p=204}} Dahil sa panunupil sa mga anarkista sa Rusya, umusbong ang dalawang bagong magkasalungat na kaisipan: ang platapormismo at ang sintesis na anarkistang. Layunin ng una na bumuo ng isang magkakaugnay na samahang mangunguna sa rebolusyon, samantalang tinututulan naman ng ikalawa ang anumang anyo ng organisasyong maihahalintulad sa isang partidong pampolitika. Sa [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]] noong 1936–1939, muling nakipag-alyansa ang mga anarkista at mga sindikalista (CNT at FAI) sa iba't ibang kilusang makakaliwa. Ang matagal nang tradisyon ng anarkismo sa [[Espanya]] ang naging dahilan upang gumanap ang mga anarkista ng mahalagang papel sa digmaan, lalo na sa Rebolusyong Espanyol ng 1936. Bilang tugon sa paghihimagsik ng hukbo, isang kilusang binigyang-inspirasyon ng anarkismo—na binubuo ng mga [[magsasaka]] at manggagawa at sinusuportahan ng mga armadong milisya—ang kumontrol sa [[Barcelona]] at sa malalawak na kanayunan ng Espanya, kung saan isinakolektibo nila ang mga lupain.{{Sfn|Bolloten|1984|p=1107}} Sa simula ng digmaan, nagbigay ang [[Unyong Sobyetiko|Unyong Sobyet]] ng limitadong tulong. Gayunman, nauwi ito sa matinding tunggalian sa pagitan ng mga komunista at iba pang pangkat ng makakaliwa sa isang serye ng mga pangyayaring nakilala bilang Mga Araw ng Mayo, habang pinagtibay ni [[Joseph Stalin]] ang kontrol ng Unyong Sobyet sa pamahalaang Republikano. Nagbunga ito ng panibagong pagkatalo ng mga anarkista sa kamay ng mga komunista.{{Sfn|Marshall|1993|pp=xi, 466}} ==== Pagkatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig ==== Sa pagtatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], lubhang nanghina ang kilusang anarkista. Pagsapit ng dekada 1960, muling sumigla ang anarkismo, na marahil ay dulot ng nakitang kabiguan ng [[Marxismo–Leninismo]] at ng mga tensiyong ibinunga ng [[Digmaang Malamig]].{{Sfn|Marshall|1993|p=539}} Sa panahong ito, lumitaw ang anarkismo sa iba't ibang kilusang tumutuligsa kapwa sa kapitalismo at sa estado, gaya ng mga kilusang laban sa sandatang nuklear, pangkapaligiran, pangkapayapaan, kontra-kultura ng dekada 1960, at ng Bagong Kaliwa.{{Sfn|Marshall|1993|pp=xi, 539}} Nagkaroon din ito ng paglipat mula sa dati nitong mapanghimagsik na katangian tungo sa mapanuksong repormismong kontra-ikapitalista. Naiugnay rin ang anarkismo sa subkulturang [[punk]], gaya ng makikita sa mga banda tulad ng Crass at Sex Pistols.{{Sfn|Marshall|1993|pp=493–494}} Ang mga umiiral na kaisipang [[Peminismo|peminista]] ng anarka-peminismo ay muling sumigla noong ikalawang yugto ng peminismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=493–494}} Sa panahong ito rin nagsimulang mabuo ang itim na anarkismo (''black anarchism''), na nakaimpluwensiya sa paglayo ng anarkismo mula sa dati nitong nakasentro sa [[Europa]].{{Sfn|Williams|2015|p=680}} Kasabay nito, nabigo itong magkaroon ng malawak na impluwensiya sa Hilagang Europa, habang naabot naman nito ang hindi pa nararanasang kasikatan sa [[Amerikang Latino]].{{Sfn|Harmon|2011|p=70}} Noong pagpasok ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], lalong lumawak ang kasikatan at impluwensiya ng anarkismo sa mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa [[digmaan]], at laban sa [[globalisasyon]].{{Sfn|Rupert|2006|p=66}} Lumago ang interes sa kilusang anarkista kasabay ng pag-igting ng kilusang kontra-globalisasyon,{{Sfn|Evren|2011|p=1}} na ang mga pangunahing kalipunan ng mga aktibista ay nakabatay sa mga pananaw na anarkista.{{Sfn|Evren|2011|p=2}} Naging kilala ang mga anarkista sa kanilang pakikilahok sa mga protesta laban sa [[Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal|World Trade Organization]] (WTO, o Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal), [[Group of Eight]] (G8, o Pangkat ng Walo), at World Economic Forum (WEF, o Pandaigdigan na Pagpupulong sa Ekonomiya). Sa mga protestang ito, ang mga pansamantalang pangkat na walang pinuno at hindi nagpapakilala, na tinatawag na ''black blocs'' o blokeng itim, ay nasangkot sa mga kaguluhan, pagsira ng [[ari-arian]], at mararahas na komprontasyon laban sa [[pulisya]]. Kabilang sa iba pang mga taktika sa pag-oorganisa na umusbong sa panahong ito ang mga ''affinity group'' (mga pangkat na binubuo ng magkakatulad ang layunin), ''security culture'' (kultura ng pagpapanatili ng seguridad), at paggamit ng mga desentralisadong [[teknolohiya]] gaya ng [[Internet]]. Isa sa pinakamahalagang pangyayari sa panahong ito ang mga komprontasyon sa kumperensiya ng WTO sa [[Seattle]] noong 1999.{{Sfn|Rupert|2006|p=66}} Habang hinuhubog ng kilusang ito ang radikalismo ng ika-21 dantaon, ang mas malawak na pagtanggap sa mga simulain ng anarkismo ay naging hudyat ng muling pagsigla ng interes sa anarkismo.{{Sfn|Evren|2011|p=2}} Gayunman, sa makabagong pagbabalita, madalas na binibigyang-diin ang karahasang isinagawa ng mga ''black bloc'' sa mga demonstrasyon at iniuugnay ito sa mga anarkista.<ref>{{Cite news |date=8 Oktubre 2013 |title=Black Blocs hijack Brazil teacher protests |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-24453113 |access-date=23 Hunyo 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Booth |first1=Robert |last2=Vallée |first2=Marc |date=1 Abril 2011 |title='Black bloc' anarchists behind anti-cuts rampage reject thuggery claims |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/society/2011/apr/01/anarchists-anti-cuts-march |access-date=23 Hunyo 2025 |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite news |date=3 Abril 2011 |title=Who are the Black Bloc and what are they trying to achieve? |language=en-AU |work=ABC News |url=https://www.abc.net.au/news/2011-04-04/blocwilliams/45890 |access-date=23 Hunyo 2025}}</ref> Bagaman may mga layuning rebolusyonaryo, marami sa mga makabagong anyo ng anarkismo ay hindi nakatuon sa komprontasyon. Sa halip, sinisikap nilang bumuo ng isang alternatibong paraan ng organisasyong panlipunan (alinsunod sa teorya ng kapangyarihang dalawahan o ''dual power''), na nakabatay sa ugnayang may pagtutulungan at kusang-loob na kooperasyon. Makikita ito sa mga pangkat tulad ng Food Not Bombs (Pagkain Hindi Bomba) at sa mga sentrong panlipunang pinamamahalaan ng mga kalahok mismo.{{Sfn|Honeywell|2021|}} Ang mas malawak na pagkapansin sa anarkismo ay nagbunsod din sa mas maraming iskolar sa mga [[Larangang akademiko|larangan]] tulad ng [[antropolohiya]] at [[kasaysayan]] na pag-aralan at makibahagi sa kilusang anarkista, bagaman higit na pinahahalagahan ng makabagong anarkismo ang pagkilos kaysa sa teoryang [[akademiko]].{{Sfnm|1a1=Williams|1y=2010|1p=110|2a1=Evren|2y=2011|2p=1|3a1=Angelbeck|3a2=Grier|3y=2012|3p=549}} Naging maimpluwensiya rin ang mga ideya ng anarkismo sa pag-unlad ng mga Zapatista sa [[Mehiko]] at ng Pederasyon Demokratiko ng Hilagang Siria, na mas kilala bilang Rojava, isang ''[[de facto]]'' na nagsasariling rehiyon sa hilagang [[Siria|SIria]].{{Sfn|Ramnath|2019|p=691}} == Paglaganap ng anarkismo sa Pilipinas == Ang anarkismo sa [[Pilipinas]] ay nag-ugat sa laban kontra [[kolonyalismo]] laban sa [[Imperyong Espanyol]] at naging maimpluwensiya sa [[Himagsikang Pilipino]] at sa maagang kilusang unyon ng mga manggagawa sa bansa. Matapos itong mapalitan ng Marxismo–Leninismo bilang pangunahing rebolusyonaryong kaisipan noong kalagitnaan ng ika-20 dantaon, muli itong sumigla bilang bahagi ng punk na subkultura kasunod ng pagkakahati-hati ng [[Partido Komunista ng Pilipinas]]. Mabilis na lumaganap ang nasyonalismong Pilipino sa buong kapuluan matapos ang Maluwalhating Rebolusyon ng 1868. Maraming intelektuwal na Pilipino, kabilang sina [[José Rizal]] at [[Marcelo H. del Pilar]], ang naglunsad ng [[Kilusang Propaganda]], na nanawagan ng mga reporma sa pamamahala ng [[Silangang Indiyas ng Espanya]].<ref>{{cite book|last1=Schumacher|first1=John|title=The Propaganda Movement, 1880–1895: The Creation of Filipino Consciousness, the Making of the Revolution|date=1997|publisher=Ateneo University Press|location=Manila|isbn=971-550-209-1|page=333|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last1=Agoncillo|first1=Teodoro|title=History of the Filipino People|url=https://archive.org/details/historyoffilipin00teod|url-access=registration|date=1990|publisher=Garotech Publishing|location=Lungsod Quezon|isbn=971-8711-06-6|edition=8|language=en}}</ref> Noong 1890, lumipat si Rizal sa Europa, kung saan nakilala niya ang mga kilusang anarkista sa Pransiya at Espanya. Sa Espanya, naging tagapayo niya ang Proudhonistang pederalista na si Francisco Pi y Margall.<ref name=":2">{{Cite book |last=Anderson|first=Benedict|title=Age of globalization : anarchists and the anticolonial imagination|date=2013|publisher=Verso|isbn=978-1-78168-144-2|pages=107, 159|oclc=864023954|language=en}}</ref><ref name=":02">{{cite journal|url=https://asj.upd.edu.ph/mediabox/archive/ASJ-49-1-2013/From%20Cadiz%20to%20La%20Liga%20-%20Spanish%20Context%20of%20Rizals%20Political%20Thought%20-%20Aseniero.pdf|pages=27–39|title=From Cádiz to La Liga: The Spanish Context of Rizal's Political Thought|first=George|last=Aseniero|date=31 Oktubre 2013|journal=Asian Studies: Journal of Critical Perspectives on Asia|publisher=[[University of the Philippines Diliman]]|volume=49|issue=1|location=Lungsod Quezon|issn=2244-5927|oclc=950730261|language=en}}</ref> Ang konsepto ng propaganda sa pamamagitan ng gawa (''propaganda of the deed'') ang naging partikular na inspirasyon sa ikalawang nobela ni Rizal na ''[[El filibusterismo]]'', na naglalarawan ng isang rebolusyon para sa pambansang paglaya laban sa mga kolonyal na awtoridad ng Espanya sa Pilipinas.<ref name=":2" /> Sa [[Nobelang Pilipino|nobelang]] iyon, inilarawan ni Rizal ang isang nabigong pagtatangka ng propaganda sa pamamagitan ng gawa sa katauhan ni Simoun, na nagtangkang pasabugin ang isang pagtitipong dinaluhan ng mga piling tao o elitista ng kolonyal na pamahalaan.<ref name=":12">{{cite book |last=Anderson|first=Benedict|title=The Age Of Globalization: Anarchists and the Anti-Colonial Imagination|publisher=Verso Books|year=2013|isbn=9781781681442|location=[[London]]|page=31|oclc=875370534|language=en}}</ref> Pagbalik niya sa [[Maynila]] noong 1892, itinatag ni Rizal ang [[La Liga Filipina]], isang lihim na samahan na nakatuon sa pagtutulungan, pagtatatag ng mga kooperatiba, at iba pang gawain.<ref name=":02" /> Dahil sa kaniyang mga gawain sa Liga, inaresto si Rizal at ipinatapon sa Dapitan.<ref>{{cite book |last1=Zaide|first1=Gregorio F.|title=Rizal: His Exile to Dapitan|date=1976|publisher=St. Mary's|pages=193|url=https://books.google.com/books?id=xPziMgEACAAJ&q=rizal+exile+in+dapitan|access-date=19 Agosto 2019|language=en}}</ref> Doon ay nagtayo siya ng isang [[ospital]], isang sistema ng panustos ng tubig, at isang [[paaralan]], kung saan siya nagturo at nagsagawa rin ng pagsasaka at [[paghahalaman]].<ref>{{cite book |last1=Gibbs|first1=Eloise A.|title=Rizal in Dapitan: A Story Based on the Life of José Rizal During His Exile in Dapitan|date=1960|publisher=University Book Supply|page=230|url=https://books.google.com/books?id=jqFAAAAAIAAJ&q=Rizal+in+dapitan|access-date=20 Agosto 2019|language=en}}</ref> Matapos ipatapon si Rizal, maraming nasyonalistang Pilipino ang nagtatag ng [[Katipunan]], isa pang lihim na samahan, subalit sa pagkakataong ito ay may layuning makamit ang kasarinlan mula sa Espanya sa pamamagitan ng isang himagsikan. Dahil sa inspirasyon mula sa mga akda ni Rizal, nag-organisa ang Katipunan ng armadong paglaban sa pamahalaang Espanyol sa pamumuno ni [[Andrés Bonifacio]].<ref>{{Citation|last=Agoncillo|first=Teodoro|author-link=Teodoro Agoncillo|title=The Revolt of the Masses: The story of Bonifacio and the Katipunan|publisher=[[University of the Philippines]] Press|location=Lungsod Quezon|year=1996|orig-year=1956|isbn=971-8711-06-6|url=https://books.google.com/books?id=SV_BAQAACAAJ|page=41|language=en}}</ref> Matapos mabunyag ang mga gawain ng Katipunan noong Agosto 1896, nagsimula ang Himagsikang Pilipino. Nag-alsa ang mga kasapi ng Katipunan sa [[Caloocan]],<ref name="Ocampo1995">{{cite book |last=Ocampo|first=Ambeth R.|title=Bonifacio's bolo|url=https://books.google.com/books?id=YWhxAAAAMAAJ|year=1995|publisher=Anvil Pub.|isbn=978-971-27-0418-5|page=8|language=en}}</ref> itinatag ang [[Republika ng Katagalugan]], at nagpahayag ng isang pambansang armadong himagsikan.<ref name="guererro1">{{citation |last1=Guererro|first1=Milagros|last2=Encarnacion|first2=Emmanuel|last3=Villegas|first3=Ramon|title=Andres Bonifacio and the 1896 Revolution|journal=Sulyap Kultura|volume=1|issue=2|pages=3–12|publisher=National Commission for Culture and the Arts|year=1996|url=http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1|access-date=2009-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20101115193832/http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1|archive-date=2010-11-15|url-status=dead|language=en}}</ref> Bagaman walang tuwirang naging bahagi si Rizal sa himagsikan, nilitis siya ng hukumang militar sa mga kasong paghihimagsik, sedisyon, at sabuwatan. Napatunayang nagkasala siya sa lahat ng paratang at binaril ng pulutong ng mga tagabaril bilang pagbitay.<ref>{{cite book|last1=Russell|first1=Charles Edward|last2=Rodriguez|first2=Eulogio Balan|title=The hero of the Filipinos: the story of José Rizal, poet, patriot and martyr|url=https://archive.org/details/herooffilipinoss00russ_0|year=1923|publisher=The Century co.|page=[https://archive.org/details/herooffilipinoss00russ_0/page/308 308]|language=en}}</ref> Noong 1897, napatalsik at ipinapatay si Bonifacio ni [[Emilio Aguinaldo]], na siyang umako sa pamumuno ng kilusang rebolusyonaryo.<ref>{{cite book|last1=Agoncillo|first1=Teodoro|title=History of the Filipino People|url=https://archive.org/details/historyoffilipin00teod|url-access=registration|date=1990|publisher=Garotech Publishing|location=Lungsod Quezon|isbn=971-8711-06-6|edition=8|pages=178–181|language=en}}</ref> Matapos mapalayas ang mga Espanyol mula sa kapuluan, nagtatag si Aguinaldo ng isang diktadura at ipinahayag ang [[kasarinlan ng Pilipinas]]. Gayunman, sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)|Kasunduan sa Paris]], pormal na isinuko ng Espanya ang Pilipinas sa Estados Unidos, na naging mitsa ng armadong tunggalian laban sa bagong tatag na [[Unang Republika ng Pilipinas]].<ref>{{cite book|last=Randolph|first=Carman Fitz|title=The Law and Policy of Annexation|chapter=Chapter I, The Annexation of the Philippines|publisher=BiblioBazaar, LLC|location=Charleston, South Carolina|year=2009|isbn=978-1-103-32481-1|language=en}}</ref> Sa panahon ng himagsikan, si [[Isabelo de los Reyes]] ay kabilang sa mga rebolusyonaryong ipinatapon sa Espanya, kung saan siya ay ibinilanggo sa Kastilyo ng Montjuïc. Doon ay nakilala niya ang ilang mga anarkista at sindikalista, at napag-aralan ang panitikang anarkista na ibinibigay sa kanya ng isang simpatetikong bantay.<ref name="Mojares">{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/268 268]|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Scott|first=William Henry|year=1992|title=The Union Obrera Democrática: First Filipino Trade Union|location=Lungsod Quezon|publisher=New Day|page=14|isbn=9789711004880|oclc=1187047203|language=en}}</ref> Matapos siyang makalaya, nakilala niya ang ilang mga palaisip na anarkista, kabilang sina Francesc Ferrer,<ref name="Saulo">{{Cite book |title=Communism in the Philippines : An Introduction|last=Saulo|first=Alfredo|date=2002|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9715504035|edition=Pinalaki|location=Maynila, Pilipinas|oclc=969406494|page=4|language=en}}</ref> at nabasa ang mga akda nina Pierre-Joseph Proudhon, Mikhail Bakunin, at Peter Kropotkin.<ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/n282 269]|language=en}}</ref> Matapos sumuko ang mga hukbo ni Emilio Aguinaldo at maitatag ang Pamahalaang Insular noong 1901, nakabalik si Isabelo sa Maynila,<ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/274 274]|language=en}}</ref> dala ang isang malaking koleksiyon ng mga akdang anarkista at sosyalista.<ref>{{Cite book |title=Komunista : the genesis of the Philippine Communist Party, 1902–1935|last=Richardson|first=Jim|date=2011|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715506267|location=Lungsod Quezon|oclc=756771087|page=15|language=en}}</ref> Dahil sa impluwensiya ng anarko-sindikalismo, pinangunahan niya ang isang bugso ng mga protesta at welga ng mga manggagawa sa Maynila, na humantong sa pagtatatag ng Unión Obrera Democrática (UOD), ang kauna-unahang makabagong pederasyon ng mga unyon ng manggagawa sa bansa.<ref>{{cite journal|last=Dennison|first=Eleanor|url=https://www.jstor.org/stable/3022423|title=Philippine Labor under the Commonwealth|journal=Far Eastern Survey|volume=7|issue=24|publisher=Institute of Pacific Relations|date=7 Disyembre 1938|pages=277–282|doi=10.2307/3022423|jstor=3022423|issn=0362-8949|oclc=4636899601|url-access=subscription|language=en}}</ref> Nang maglunsad ang UOD ng isang pangkalahatang welga noong Agosto 1902, isinailalim ito sa pagmamanman ng pulisya at inaresto si Isabelo.<ref>{{cite book|last=Pomeroy|first=William J.|year=1992|title=The Philippines: Colonialism, Collaboration, and Resistance|url=https://archive.org/details/philippinescolon00pome|location=New York|publisher=International|page=[https://archive.org/details/philippinescolon00pome/page/51 51]|isbn=9780717806928|oclc=246725565|language=en}}</ref><ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/279 279]|language=en}}</ref> Habang nasa bilangguan, naghain siya ng pagbibitiw sa UOD, subalit ipinagpatuloy ang kanyang gawain nina Hermenegildo Cruz, isang tagapag-organisa ng kilusang paggawa, at Arturo Soriano, isang pinuno ng welga. Isinalin ni Soriano sa [[wikang Tagalog]] ang dayalogo ni Errico Malatesta na ''Fra Contadini'' (''Sa Pagitan ng mga Magsasaka'') sa pamagat na Dalawang Magbubukid. Sa huli, nabuwag ang UOD dahil sa mga panloob na hidwaan. Ang pangkat ng mga katamtaman (''moderates''), sa pamumuno ni [[Lope K. Santos]], ay bumuo ng Unión del Trabajo de Filipinas (UTF) na sinuportahan ng Estados Unidos, samantalang ang pangkat ng mga radikal, sa pamumuno ni Hermenegildo Cruz, ay nagtatag ng Congreso Obrero de Filipinas (COF).<ref>{{Cite book |title=Komunista : the genesis of the Philippine Communist Party, 1902–1935|last=Richardson|first=Jim|date=2011|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715506267|location=Lungsod Quezon|oclc=756771087|page=21|language=en}}</ref> Nang maglaon, isinulat ni Santos ang nobelang ''[[Banaag at Sikat]]'', na tumatalakay sa dalawang magkaibigan: ang isa ay isang sosyalista at ang isa naman ay isang anarkista.<ref name="LKSantos">{{cite book|last=Santos|first=Lope K.|author-link=Lope K. Santos|title=[[Banaag at Sikat]]|publisher=Bookmark|location=Philippines|year=1988}}</ref> Bilang bahagi ng Kilusang Mayo a Kuwatro, nagtatag ang mga anarkistang Tsino ng isang sangay sa Maynila, kung saan naglathala sila ng mga babasahing anarkista na ipinamahagi sa buong Timog-silangang Asya.<ref>{{cite book|first=C.F.|last=Yong|title=The origins of Malayan Communism|location=[[Singapore]]|year=1997|page=18|publisher=Strategic Information and Research Development Centre|isbn=9789672165606|oclc=1112676175|language=en}}</ref> Gayunman, dahil sa pagbuwag sa UOD, humupa na noon ang kilusang anarkista sa malaking bahagi ng kapuluan. Nagpatuloy pa rin ang mga kaisipang anarkista sa hanay ng mga magsasaka, lalo na sa mga unyong magsasaka gaya ng Aguman ding Maldang Talapagobra (AMT; ''Liga ng mga Maralitang Manggagawa''), isang prente ng Partido Sosyalista ng Pilipinas.<ref name=":22">{{Cite book |last=Fegan|first=Brian|title=Philippine Social History: Global Trade and Local Transformation|publisher=Allen & Unwin|year=1982|editor-last=McCoy|editor-first=Alfred|location=Sydney|pages=107|chapter=The Social History of a Central Luzon Barrio|editor-last2=de Jesus|editor-first2=Ed|language=en}}</ref> Ang paglaganap ng mga kaisipang anarkistang ito ay pinadali ng mga babasahing ipinakilala nina Isabelo de los Reyes at Dominador Gómez sa loob ng Partido Sosyalista.<ref name=":23">{{Cite book |last=Fegan|first=Brian|title=Philippine Social History: Global Trade and Local Transformation|publisher=Allen & Unwin|year=1982|editor-last=McCoy|editor-first=Alfred|location=Sydney|pages=107|chapter=The Social History of a Central Luzon Barrio|editor-last2=de Jesus|editor-first2=Ed|language=en}}</ref> Pagkatapos ng Rebolusyong Ruso, nagsimulang mag-ugat ang Marxismo–Leninismo sa mga makakaliwang pangkat noong [[dekada 1920]]. Sa impluwensiya ng Partido Obrero de Filipinas, nakipag-ugnayan ang COF sa Red International of Labor Unions (Pulang Pandaigdigang Samahan ng mga Unyon ng Manggagawa) noong 1927.<ref>{{cite book|first=Edward Hallett|last=Carr|title=A History of Soviet Russia, Volume 14: Foundations of a Planned Economy: Volume 3, Part 3|location=[[Londres]]|publisher=Macmillan|year=1978|page=1040|oclc=1200091334|language=en}}</ref> Ang ugnayang ito ay nagdulot ng pagkakahati sa pagitan ng mga katamtaman at mga rebolusyonaryo sa loob ng COF, na humantong sa tuluyang pagkawatak-watak ng unyon.<ref>{{cite book|first=Crisanto|last=Evangelista|author-link=Crisanto Evangelista|title=The Split in the Philippine Labour Congress: Agents of U.S. Imperialists and Native Bourgeoisie Fail to Capture Congress|publisher=The Red International of Labor Unions|volume=1|issue=6/7|date=Agosto 1929|page=300|language=en}}</ref> Noong 1930, umusbong mula sa pagkakahating ito ang [[Partido Komunista ng Pilipinas]], na nagsimulang isentralisa ang pamamahala sa kilusang manggagawa.<ref name="Saulo" /> Sa una ay ipinagbawal ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Kataas-taasang Hukuman]] ang Partido Komunista,<ref name="Court1932">{{cite court |litigants=The People of the Philippine Islands v. Crisanto Evangelista, et al.|vol=GR L-36278|reporter=SCRA|court=Phil.|date=1932|url=http://www.lawphil.net/judjuris/juri1932/oct1932/gr_l-36278_1932.html|access-date=Marso 25, 2017|language=en}}</ref> subalit kalaunan ay ginawang legal ito matapos maitatag ang [[Komonwelt ng Pilipinas]], dahil sa lumalaking banta mula sa [[Imperyo ng Hapon]].<ref name="Saulo" /> Noong [[dekada 1970]], nagsimulang muling umusbong ang kilusang anarkista sa Pilipinas bilang bahagi ng umuusbong na subkulturang [[punk]] sa kapuluan, na nagtaguyod ng matibay na pilosopiya ng pagtutol sa awtoridad. Sa ilalim ng [[Batas militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|diktadurang Marcos]], dinala sa bansa ng mga nagbalik na kasapi ng diyaspora ang musikang punk, na palihim na ipinalaganap sa buong Maynila, na nagbunsod sa paglitaw ng kilusang Pinoy punk. Naging daluyan ang musikang punk ng pagpapahayag ng pagkadismaya ng kabataan sa konserbatibong lipunan, at noong [[dekada 1980]] ay nagkaroon ito ng hayagang pampulitikang katangian, kung saan maraming punk ang tahasang yumakap sa mga kaisipang anarkista.<ref name="Interview">{{cite book|url=https://www.alpineanarchist.org/r_i_philippines_english.html|chapter=Interview with Jong Pairez and Bas Umali about Anarchism in the Philippines|title=Von Jakarta bis Johannesburg|editor1=Gabriel Kuhn|editor2=Sebastian Kalicha|year=2010|first1=Jong|last1=Pairez|first2=Bas|last2=Umali|location=Münster|publisher=Unrast|isbn=9783897715066|oclc=919085683|language=en}}</ref> Ang pagkakahati-hati ng Partido Komunista ng Pilipinas matapos ang [[Himagsikang Lakas ng Bayan]] ay nagbunsod pa ng panibagong pagsigla ng mga gawaing anarkista sa kapuluan.<ref name="CH293">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=293|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Ayon sa isang [[salaysay]], isang selulang kadre ng Partido Komunista ang yumakap sa anarkismo.<ref name="CH293" /> Isa sa mga kaisipang umusbong mula sa pagkakahati ay ang demokrasyang bayan, na nagsusulong na ang wastong larangan para sa mga demokratikong inisyatiba ay ang lipunang sibil sa halip na ang estado.<ref>{{Cite web |title=Re-Imagining Philippine Revolution {{!}} Southeast Asian Anarchist Library |url=https://sea.theanarchistlibrary.org/library/isagani-serrano-re-imagining-philippine-revolution-en |access-date=2026-07-26 |website=sea.theanarchistlibrary.org}}</ref> Ang mga tinaguriang "demokratang bayan" ay pangunahing nahati sa pagitan ng mga minarkista, na lumahok sa pulitikang elektoral, at ng mga anarkista, na nakibahagi sa pag-oorganisa ng mga pamayanan.<ref>{{cite book|last=Törnquist|first=Olle|year=2002|title=Popular development and democracy|publisher=University of Oslo|url=http://folk.uio.no/ollet/final-edited-UNRISD-2.pdf|access-date=8 Pebrero 2012|location=[[Oslo]]|series=SUM Occasional Papers|issue=3|isbn=9788290391435|oclc=474607527|language=en}}</ref> Sa peryodikong ''Kasarinlan'', inilathala ng dating kasapi ng Partido Komunista na si Isagani Serrano ang [[sanaysay]] na ''Reimagining Philippine Revolution'', kung saan kanyang itinaguyod ang demokrasyang bayan, pinuna ang ideolohiya ng partido, at nagpanukala ng isang panlipunang rebolusyong laban sa estado.<ref>{{cite journal|url=https://sea.theanarchistlibrary.org/library/isagani-serrano-re-imagining-philippine-revolution-en|title=Reimagining Philippine Revolution|last=Serrano|first=Isagani|pages=80–81|year=1994|volume=10|issue=2|journal=Kasarinlan: Philippine Journal of Third World Studies|issn=2012-080X|oclc=939095270|publisher=[[University of the Philippines Diliman]]|location=[[Lungsod Quezon]]|language=en}}</ref> Patuloy na nakaakit ng mga tagasunod ang kilusang anarkista noong dekada 1990, lalo na matapos ang mga protesta laban sa WTO sa Seattle noong 1999, na nagdala sa anarkismo sa pangunahing talakayang pampubliko.<ref name="Interview" /> Isa sa mga grupong nabuo sa panahong ito ang Metro Manila Anarchist Confederation (MMAC, o Konpederasyon ng mga Anarkista sa [[Kalakhang Maynila]]), na naglalayong pag-ugnayin ang mga indibiduwal at kolektibo upang sama-samang kumilos, sa halip na bumuo ng isang [[Partidong pampolitika|partidong pampulitika]].<ref name="CH298">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=298–300|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Nagsimula ring mabuo ang iba pang organisadong pangkat ng mga anarkista, kung saan nagsanib ang ilang kolektibo upang itatag ang Anti-Capitalist Convergence Philippines (Pagtitipong Laban sa Kapitalismo sa Pilipinas), na nag-organisa ng mga protesta laban sa [[Pandaigdigang Pondong Pananalapi]] at sa [[Bangkong Pandaigdig]].<ref name="Ness">{{Cite encyclopedia |last1=Fernandez|first1=Erwin S.|editor1-last=Ness|editor1-first=Immanuel|title=Anarchism, Philippines|pages=1–2|date=2009|doi=10.1002/9781405198073.wbierp0068|language=en|isbn=978-1-4051-9807-3|publisher=John Wiley & Sons|encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest|df=mdy-all}}</ref> Bagama't umusbong at lumaganap sa Pilipinas ang iba't ibang kilusang sosyalista at komunista noong ika-20 dantaon, hindi kailanman nabuo ang isang organisadong partidong anarkista sa bansa.<ref>{{Cite web |last=Cruz |first=Elfren S. |date=Hulyo 30, 2026 |title=How communism began in the Philippines |url=https://www.philstar.com/opinion/2026/07/30/2545655/how-communism-began-philippines |access-date=2026-07-30 |website=Philstar.com}}</ref> Gayunpaman, hindi ito nangangahulugang hindi kailanman umiral ang anarkismo bilang isang kaisipan sa Pilipinas. Tulad na nabanggit sa artikulong ito, nakapasok sa bansa ang mga ideyang anarkista at anarko-sindikalista noong unang bahagi ng ika-20 dantaon. Sa kabila nito, hindi naging sapat ang lakas ng kilusang anarkista upang makapagtatag ng isang partidong pampulitika, at kalaunan ay natabunan ito ng lumalakas na impluwensiya ng Marxismo-Leninismo at ng mga organisadong partidong komunista. Noong 2001, lalo pang nahikayat ang mga Pilipino sa anarkismo sa panahon ng [[Ikalawang Rebolusyon sa EDSA|Ikalawang Himagsikang EDSA]] laban sa pamahalaan ni [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulong]] [[Joseph Estrada]]. Sa panahong ito, namahagi ang mga anarkista ng polyetong pinamagatang ''Organize Without Leaders!'' ("Mag-organisa nang Walang mga Pinuno!"), na nagbigay-diin sa kanilang kaibhan sa iba pang pangkat ng oposisyon na naglalayong makamit ang kapangyarihang pampulitika.<ref name="CH300">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=300–303|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Matapos maluklok sa kapangyarihan si [[Gloria Macapagal Arroyo]] bilang pangulo, maraming makakaliwa sa bansa ang nadismaya sa mga Himagsikang EDSA, na sa kanilang pananaw ay nauwi lamang sa pagpapalit ng naghaharing rehimen.<ref name="CH304">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=304–306|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Lalo pang tumindi ang pagkadismayang ito matapos ang nabigong [[EDSA Tres|EDSA III]], na mabilis na sinupil at nagresulta sa pag-aresto sa mga pinuno ng oposisyon, subalit nagpalawak din ng kamalayan ng publiko sa mga posibilidad ng sariling pag-oorganisa.<ref name="CH308">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=308|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Maging ang ilang kasapi ng Partido Komunista ay nagsimulang manawagan ng sistemikong pagbabago, sa halip na ang dati nilang panawagan para sa pagpapalit lamang ng rehimen.<ref name="CH311">{{cite thesis|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present |publisher=[[University of Western Australia]] |chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=311|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Kasunod ng mga himagsikang ito, nagsimulang manawagan ang mga makabagong Pilipinong anarkista, gaya ni Bas Umali, ng pagbuwag sa estadong-bansa ng Pilipinas at ng pagtatatag kapalit nito ng isang desentralisadong "kapuluang konpederasyon".<ref>{{cite web|url=http://www.anarkismo.net/article/2923|title=Archipelagic Confederation|date=26 Abril 2006|access-date=25 Hulyo 2021|last=Umali|first=Bas|work=Anarkismo.net|language=en}}</ref> Ang mga anarkistang paraan ng paglutas ng mga suliranin, na nakabatay sa sinaunang tradisyon ng bayanihan bago dumating ang mga mananakop at sinusuportahan, bukod sa iba pa, ng [[Kristiyanismo|Kristiyanong]] prinsipyo ng subsidyaridad,<ref name="delmundo2021">{{cite web|last=Del Mundo|first=Rubi|date=2021-04-21|title=Mutual Aid, Community Pantries Bring Out the Best in Filipinos and the Worst in Duterte's Inhumane Regime|url=https://cpp.ph/statements/mutual-aid-community-pantries-bring-out-the-best-in-filipinos-and-the-worst-in-dutertes-inhumane-regime|website=Philippine Revolution Web Central|language=en}}</ref> ay muling lumitaw sa pangunahing kamalayan bilang alternatibo sa kawalang-kapangyarihang dulot ng pagdepende sa iba.<ref name="mendizábal2021">{{cite web|url=https://kodao.org/putting-back-the-community-in-community-pantry/|title=Putting Back the "Community" in Community Pantry|website=Kodao|date=2021-04-27|first=L. S.|last=Mendizábal|language=en}}</ref> Isang halimbawa nito ang pagtatatag ng mga ''community pantry'' o [[bodegang bayan]] noong [[pandemya ng COVID-19]] at ang pagpapatuloy ng mga ito sa kabila ng hindi kanais-nais na kalagayang pampulitika at pang-ekonomiya.<ref name="yuvallos2021">{{cite news|url=https://nolisoli.ph/96642/opinion-maginhawa-community-pantry-ayuvallos-20210420/|newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]|date=20 Abril 2021|last=Yuvallos|first=Andreiana|title=The Gov't's Response to the Community-Pantry Movement? Policing and Bureaucracy|access-date=25 Hulyo 2021|publisher=Hinge Inquirer Publications|location=[[Makati]]|issn=0116-0443|oclc=243915470|language=en|archive-date=16 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210516125629/https://nolisoli.ph/96642/opinion-maginhawa-community-pantry-ayuvallos-20210420/|url-status=dead}}</ref><ref name="sadongdong2021">{{cite news|work=[[Manila Bulletin]]|url=https://mb.com.ph/2021/04/20/parlade-community-pantry-could-be-used-to-urge-public-to-revolt-vs-govt/|title=Parladé: Community Pantry Could be Used to Urge Public to Revolt vs. Gov't|date=20 Abril 2021|first=Martín|last=Sadongdong|access-date=25 Hulyo 2021|issn=0116-3086|oclc=42725386|publisher=Manila Bulletin Publishing Corporation|location=[[Maynila]]|language=en}}</ref><ref name="chúa2021">{{cite news|url=https://www.manilastandard.net/news/top-stories/352408/-communist-tag-halts-community-pantry-for-a-day.html|first=Adelle|last=Chúa|date=21 Abril 2021|newspaper=Manila Standard|title="Communist" Tag Halts Community Pantry for a Day|access-date=25 Hulyo 2021|publisher=Philippine Manila Standard Publishing, Inc.|location=[[Makati]]|issn=0116-5054|oclc=819413184|language=en}}</ref> Noong 2009, may iba't ibang grupong anarkista na sa Pilipinas. Kabilang sa mga ito ang panrehiyong Davao Anarchists Resistance Movement (DARM, o Kilusang Paglaban ng mga Anarkista ng Davao), ang anarka-peministang organisasyong Liberate the Clit Kolektiv (LiCK, o Palayain ang Clit Kolektiv), ang tagapaglathalang ''Dumpling Press'', ang organisasyong nagtataguyod ng pagpapalaya sa mga hayop na Youth Collective for Animal Liberation (YCAL, o Kolektibong Kabataan para sa Pagpapalaya ng mga Hayop), at ang Local Anarchist Network (LAN, o Lokal na Kalipunan ng mga Anarkista), na naglalarawan sa sarili bilang "maluwag na samahan ng mga anarkista" na binubuo ng iba't ibang tendensiya.<ref name="Ness" /> == Mga konsepto == === Propaganda ng gawa === Ang propaganda ng gawa, o propaganda sa pamamagitan ng gawa, ay isang uri ng tuwirang pagkilos na naglalayong maimpluwensiyahan ang opinyong pampubliko. Ang mismong pagkilos ay nilalayong magsilbing halimbawa na maaaring tularan ng iba at maging mitsa ng isang panlipunang rebolusyon. Madalas itong iniuugnay sa mga mararahas na pagkilos na isinagawa ng iba't ibang anarkista noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at unang bahagi ng ika-20 dantaon, kabilang ang mga pambobomba at [[asasinasyon]] na nakatuon laban sa estado at sa naghaharing uri bilang pagpapahayag ng pagtutol sa kapitalismo, gayundin ang panununog sa mga simbahan na tumatarget sa mga pangkat [[panrelihiyon]]. Gayunpaman, mayroon ding mga di-marahas na anyo ang propaganda ng gawa.<ref>{{cite book |last1=Woodcock|first1=George|chapter=Prologue|pages=11–32|jstor=10.3138/j.ctt2ttv2t.4|title=Anarchism|date=2004|publisher=University of Toronto Press|isbn=978-1-55111-629-7|quote-page=20|quote=the modern pacifist anarchists, …have tended to concentrate their attention largely on the creation of libertarian communities – particularly farming communities – within present society, as a kind of peaceful version of the propaganda by deed.|language=en}}</ref> Nilayon ang mga gawaing ito ng [[terorismo]] na magpasiklab ng isang "diwa ng paghihimagsik" sa pamamagitan ng pagpapakita na ang estado, ang gitna at nakatataas na uri, at ang mga organisasyong panrelihiyon ay hindi makapangyarihan sa lahat. Layunin din nitong udyukan ang estado na tumugon nang lalo pang mapaniil.<ref name="Merriman">{{cite book |last=Merriman|first=John M.|date=2016|title=The Dynamite Club: How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror|publisher=[[Yale University Press]]|page=[https://books.google.com/books?id=w8mtCwAAQBAJ&pg=PA63 63]|isbn=978-0-300-21792-6|language=en}}</ref> Noong Kongresong Panlipunang Rebolusyonaryo sa Londres noong 1881, pormal na inaprubahan ang taktikang ito.<ref name="Abidor">{{cite book |last=Abidor|first=Mitchell|url=https://books.google.com/books?id=ELZHEAAAQBAJ&pg=PT7|title=Death to Bourgeois Society: The Propagandists of the Deed|date=2016|publisher=PM Press|isbn=978-1-62963-112-7|language=en}}</ref> === Mutual na tulungan === Ang katawagang "''mutual aid''" tulungang mutuwal (o pagtutulungang-bayan) ay pinasikat ng pilosopong anarkista na si [[Peter Kropotkin]] sa kanyang kalipunan ng mga sanaysay na ''Mutual Aid: A Factor of Evolution''. Dito, ipinangatwiran niya na ang kooperasyon, at hindi ang kompetisyon, ang pangunahing puwersang nagtutulak sa [[ebolusyon]], sa pamamagitan ng [[Mutualismo|mutuwalismo]] sa [[biyolohiya]].<ref name="KropotkinRobinson2020">{{cite book |author1=Peter Kropotkin|author2=Victor Robinson|title=Mutual Aid – A Factor of Evolution: With an Excerpt from Comrade Kropotkin by Victor Robinson|url=https://books.google.com/books?id=CbLoDwAAQBAJ|chapter=Introduction|date=26 Mayo 2020|publisher=Read Books Limited|isbn=978-1-5287-9015-4|language=en}}</ref><ref name="Kropotkin">{{cite book |title=Mutual Aid: A Factor of Evolution|url=http://theanarchistlibrary.org/library/petr-kropotkin-mutual-aid-a-factor-of-evolution|last=Kropotkin|first=Petr|date=1902|via=The Anarchist Library|access-date=6 Mayo 2020|language=en}}</ref> Ipinahayag ni Kropotkin na ang pagtutulungang-bayan ay may praktikal na pakinabang sa pananatiling buhay ng mga tao at hayop at na ito ay naitaguyod sa pamamagitan ng [[likas na pagpili]]. Iginiit din niya na ang pagtutulungang-bayan ay masasabing kasintanda ng kultura ng tao.<ref name="Kropotkin" /> Ang pagkilalang ito sa malawak na katangian at pakinabang ng pagtutulungang-bayan sa bawat indibidwal ay salungat sa mga teorya ng [[Charles Darwin|Darwinismong]] panlipunan, na nagbibigay-diin sa kompetisyon ng mga indibiduwal at sa pananatili ng pinakamainam (''survival of the fittest''). === Pinakamababang antas na hindi maipagkakait === Ang ''irreducible minimum'' o pinakamababang antas na hindi maipagkakait ay isang pangunahing prinsipyong etikal sa ekolohiyang panlipunan ni Murray Bookchin.<ref>{{Cite book |last=Biehl |first=Janet |url=https://theanarchistlibrary.org/library/murray-bookchin-janet-biehl-the-murray-bookchin-reader |title=The Murray Bookchin Reader |date=1999 |language=en}}</ref> Nagmula ito sa pag-aaral ng mga katutubo at lipunang walang herarkiya. Ayon sa prinsipyong ito, ang bawat miyembro ng komunidad ay may walang-kondisyong karapatan sa mga pangunahing pangangailangan sa buhay,<ref>{{Cite news |last=Tokar |first=Brian |date=2008-03-01 |title=On Bookchin's Social Ecology and its Contributions to Social Movements {{!}} Institute for Social Ecology |language=en-US |work=Institute for Social Ecology |url=https://social-ecology.org/wp/2008/03/on-bookchins-social-ecology-and-its-contributions-to-social-movements/ |access-date=2026-07-21}}</ref> tulad ng pagkain, pabahay, at kalusugan—anuman ang kanilang naiambag na trabaho. === Pagwawalang-bisa sa paggawa === Partikular sa mga anarkistang lupon,<ref>{{Cite web |last=Ford|first=Nick|title=7 Key Concepts for Understanding Anti-Work Theory|url=https://www.filmsforaction.org/articles/7-key-concepts-for-understanding-antiwork-theory/|access-date=2022-08-09|website=Films For Action|language=en}}</ref> may ilan na naniniwalang ang [[Trabaho|paggawa]] ay lalong nahiwalay sa tao sa paglipas ng kasaysayan at sa likas na katangian nito ay hindi kasiya-siya at mabigat, kaya't hindi ito dapat ipataw sa pamamagitan ng mga paraang [[pang-ekonomiya]] o [[pampulitika]].<ref>{{Cite web |last=Peters|first=Adele|date=2015-02-02|title=Work Is Bullshit: The Argument For "Antiwork"|url=https://www.fastcompany.com/3041719/work-is-bullshit-the-argument-for-antiwork|access-date=2022-08-09|website=Fast Company|language=en-US}}</ref> Sa ganitong pananaw, may ilan na nananawagan sa pagpapatupad ng walang kondisyong batayang kita (''unconditional basic income'') at/o pagpapaikli ng linggo ng paggawa, gaya ng apat-na-araw na linggo ng trabaho.<ref>{{Cite web |last=Lashbrooke|first=Barnaby|title=The 'Anti-Work' Movement Is A Sign Something's Rotten In The Workplace|url=https://www.forbes.com/sites/barnabylashbrooke/2021/10/25/the-anti-work-movement-is-a-sign-somethings-rotten-in-the-workplace/|access-date=2022-08-09|website=[[Forbes]]|language=en}}</ref> Noong 1985, isinulat ng anarkista at sitwasyonistang manunulat na si Bob Black ang kinikilalang manipestong ''The Abolition of Work'' (''Ang Pagpapawalang-bisa sa Paggawa''). === Pagkakaisa ng pamamaraan at layunin === Sa anarkismo, ang pagkakaisa ng pamamaraan at layunin (''unity of means and ends'') ay tinatawag na politikang preporatibo. Sinasabi nito na ang mga paraang ginagamit sa pagbabago ng lipunan ay dapat mismong nagpapakita ng [[Kalayaan|malaya]], patas, at walang-gobyernong lipunan na gustong itayo. Ang politikang preporatibo ay mga paraan ng pag-oorganisa at mga ugnayang panlipunan na naglalayong isabuhay ang lipunang ninanais itatag ng isang pangkat sa hinaharap.<ref>{{cite web |last=Smith|first=E. T.|date=2023-02-01|title=Prefigurative Politics in Practice|url=https://commonslibrary.org/prefigurative-politics-in-practice/|access-date=2026-05-18|work=The Commons Library|language=en}}</ref> Sa praktika, kabilang dito ang pagbuo ng isang bagong lipunan "sa loob ng balangkas ng lumang lipunan" sa pamamagitan ng pamumuhay ayon sa mga pagpapahalaga at mga estrukturang panlipunang ninanais ng pangkat para sa hinaharap.<ref>{{cite web |title=Understanding Prefigurative Politics: A Deep Dive|url=https://www.classwithmason.com/2024/10/understanding-prefigurative-politics.html|website=Class with Mason|date=25 Oktubre 2024|access-date=25 Oktubre 2024|language=en}}</ref> Ayon kay Carl Boggs, na siyang lumikha ng katawagang ito, layunin ng politikang preporatibo na maisakatawan "sa loob mismo ng kasalukuyang pampulitikang gawain ng isang kilusan [...] ang mga anyo ng ugnayang panlipunan, pagpapasya, [[kultura]], at karanasang pantao na siyang pinakahuling mithiin nito," kaya't nagkakatugma ang paraan at ang layunin ng pagbabagong panlipunan.<ref>Boggs, Carl. 1977. Marxism, Prefigurative Communism, and the Problem of Workers' Control. [https://repository.library.brown.edu/studio/item/bdr:89258/ ''Radical America'' 11 (November)], 100; cf. Boggs Jr., Carl. Revolutionary Process, Political Strategy, and the Dilemma of Power. Theory & Society 4, Blg. 3 (Taglagas), 359-93. (sa Ingles)</ref> Minsan ding ipinagtatanggol ang politikang preporatibo batay sa paniniwalang ang mga layuning makakamit ng isang kilusang panlipunan ay "saligang hinuhubog ng mga paraang ginagamit nito."<ref>Leach, D. K. (2013). Prefigurative politics. The Wiley-Blackwell encyclopedia of social and political movements, 1004-1006. (sa Ingles)</ref> Ang preporatibismo ay ang pagsisikap na isabuhay o isagawa ang politikang preporatibo.<ref>{{Cite journal |last=Heffernan|first=Timothy|date=2020|title='Where Is the New Constitution?': Public Protest and Community-Building in Post–Economic Collapse Iceland|url=https://doi.org/10.3167/arcs.2020.060114|journal=Conflict and Society|volume=6|issue=1|pages=236–254|language=en}}</ref> === Anarkismo at pagkamakabansa o kontra-pagkamakabansa === Ang anarkismo at pagkamakabansa ay kapwa umusbong sa Europa kasunod ng [[Rebolusyong Pranses]] ng 1789, at may mahaba at matatag na ugnayan na maitutunton hanggang kay Mikhail Bakunin at sa kanyang pakikilahok sa kilusang Pan-Slabiko bago pa niya yakapin ang anarkismo. Mahaba rin ang kasaysayan ng pakikilahok ng mga anarkista sa mga kilusang makabansa sa iba't ibang panig ng daigdig, gayundin sa internasyonalismo. Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, malakas ang suporta ng anarkismo sa anasyonalismo at [[Esperanto]].<ref name="nodo50.org">Firth, Will. [http://www.nodo50.org/esperanto/anarkiismo.htm "Esperant Kaj Anarkiismo"]. ''Nodo50''. Nakuha noong 21 Setyembre 2020. "Anarkiistoj estis inter la pioniroj de la disvastigo de Esperanto. En 1905 fondiĝis en Stokholmo la unua anarkiisma Esperanto-grupo. Sekvis multaj aliaj: en Bulgario, Ĉinio kaj aliaj landoj. Anarkiistoj kaj anarki-sindikatistoj, kiuj antaŭ la Unua Mondmilito apartenis al la nombre plej granda grupo inter la proletaj esperantistoj, fondis en 1906 la internacian ligon Paco-Libereco, kiu eldonis la Internacian Socian Revuon. Paco-libereco unuiĝis en 1910 kun alia progresema asocio, Esperantista Laboristaro. La komuna organizaĵo nomiĝis Liberiga Stelo. Ĝis 1914 tiu organizaĵo eldonis multe da revolucia literaturo en Esperanto, interalie ankaŭ anarkiisma. Tial povis evolui en la jaroj antaŭ la Unua Mondmilito ekzemple vigla korespondado inter eŭropaj kaj japanaj anarkiistoj. En 1907 la Internacia Anarkiisma Kongreso en Amsterdamo faris rezolucion pri la afero de internacia lingvo, kaj venis dum la postaj jaroj similaj kongresaj rezolucioj. Esperantistoj, kiuj partoprenis tiujn kongresojn, okupiĝis precipe pri la internaciaj rilatoj de la anarkiistoj." (sa Esperanto)</ref><ref name="naturismo">{{cite news|last=Roselló|first=Josep Maria Roselló|date=17 Agosto 2005|url=http://www.nodo50.org/ekintza/article.php3?id_article%3D310|url-status=dead|title=Dossier: El naturalismo libertario en la península ibérica (1890-1939)|newspaper=Ekintza Zuzena|issue=32|archive-url=https://web.archive.org/web/20120320014704/https://www.nodo50.org/ekintza/article.php3?id_article=310|archive-date=20 Marso 2012|access-date=3 Hunyo 2014|quote=Proliferarán así diversos grupos que practicarán el excursionismo, el naturismo, el nudismo, la emancipación sexual o el esperantismo, alrededor de asociaciones informales vinculadas de una manera o de otra al anarquismo. Precisamente las limitaciones a las asociaciones obreras impuestas desde la legislación especial de la Dictadura potenciarуán indirectamente esta especie de asociacionismo informal en que confluirá el movimiento anarquista con esta heterogeneidad de prácticas y tendencias. Uno de los grupos más destacados, que será el impulsor de la revista individualista ''Ética'' será el Ateneo Naturista Ecléctico, con sede en Barcelona, con sus diferentes secciones la más destacada de las cuales será el grupo excursionista Sol y Vida.|language=es}}</ref><ref name="acracia">{{cite web|last=Díez|first=Xavier|date=1 Abril 2006|url=http://www.acracia.org/1-23a58lainsumision.pdf|url-status=dead|title=La insumisión voluntaria. El anarquismo individualista español durante la Dictadura y la Segunda República (1923-1938)|pages=1–36|archive-url=https://web.archive.org/web/20110723130358/http://www.acracia.org/1-23a58lainsumision.pdf|archive-date=23 Hulyo 2011|access-date=6 Mayo 2011|quote=La insumisión voluntaria: El anarquismo individualista español durante la Dictadura y la Segunda República (1923–1938).|language=es}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], inusig ng Espanyang Francoista ang mga anarkista at mga makabayang Katalan, na marami sa kanila ay malawakang gumagamit ng Esperanto.<ref name="Del Barrio">Del Barrio, Toño; Lins, Ulrich (27–29 Nobyembre 2006). [http://www.nodo50.org/esperanto/artik68es.htm "La utilización del esperanto durante la Guerra Civil Española"]. ''Nodo50''. International Congress on the Spanish Civil War. Hinango noong 21 Setyembre 2020. (sa Kastila)</ref> Iginiit ng anarkistang [[Irlandes]] na si Andrew Flood na ang mga anarkista ay hindi mga makabansa at lubos na tinututulan ang [[pagkamakabansa]]; sa halip, sila ay mga kontra-imperyalista.<ref name="Flood">Flood, Andrew. "An Anarchist Perspective on Irish Nationalism". Workers Solidarity Movement. (sa Ingles)</ref> Katulad nito, itinuturing ng Anarchist Federation (Pederasyong Anarkista) sa Britanya at Irlanda na ang pagkamakabansa ay isang ideolohiyang ganap na nakatali sa pag-unlad ng kapitalismo at hindi kayang lumampas dito.<ref name="Anarchist Federation">[http://www.afed.org.uk/publications/pamphlets-booklets/126-against-nationalism.html "Against Nationalism"]. Anarchist Federation. 3 Abril 2009. Retrieved 23 Setyembre 2020. (sa Ingles)</ref> Si Pierre-Joseph Proudhon, ang unang taong hayagang tumawag sa sarili bilang isang anarkista sa positibong diwa, ay tumutol sa pagkamakabansa, at iginiit na ang "pagwawakas ng militarismo ang misyon ng ika-19 na dantaon, kung hindi ay hahantong ito sa walang hanggang paghina".<ref>Woodcock, George. ''Pierre-Joseph Proudhon''. p. 233. (sa Ingles)</ref> Ayon kay Proudhon, sa ilalim ng kanyang mungkahing mutuwalismo, "wala nang magiging [[nasyonalidad]], wala nang bayang tinubuan sa pampulitikang kahulugan ng mga salitang ito; ang magiging kahulugan na lamang ng mga ito ay pook ng [[kapanganakan]]. Ang tao, anuman ang kanyang [[lahi]] o kulay, ay mamamayan ng daigdig; ang [[pagkamamamayan]] ay isang karapatang maaaring matamo saanman."<ref>Proudhon, Pierre-Joseph. ''General Idea of the Revolution in the Nineteenth Century''. p. 283. (sa Ingles)</ref> === ACAB === [[File:ACABBanner.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:ACABBanner.jpg|left|thumb|Mga anarkista sa [[Leipzig]], [[Alemanya]], na nagpoprotesta habang may hawak na bandilang may nakasulat na "''ACAB, all cops are b...''"]] Ang ACAB, isang daglat para sa ''all cops are bastards'' ("lahat ng pulis ay mga walanghiya" o "lahat ng pulis ay mga bastardo"), ay isang islogang pampulitika na iniuugnay sa mga tutol sa [[kapulisan]]. Karaniwan itong ginagamit bilang kasabihan sa mga ''graffiti'' o ipinapaukit bilang tato. Minsan ay isinusulat din ito bilang 1312, kung saan ang bawat bilang ay kumakatawan sa posisyon ng katumbas na titik sa [[Alpabeto|alpabetong]] Ingles (A=1, C=3, A=1, B=2). Ang pariralang ''all cops are bastards'' ay unang lumitaw sa [[Inglatera]] noong [[dekada 1920]],<ref name="Partridge1986">{{cite book|last=Partridge|first=Eric|title=A Dictionary of Catch Phrases|url=https://archive.org/details/dictionaryofcatc0000part_c8l4|publisher=Taylor & Francis|year=1986|isbn=978-0-415-05916-9|page=[https://archive.org/details/dictionaryofcatc0000part_c8l4/page/1 1]|language=en}}</ref><ref name=":13">{{Cite book|last1=Aitken-Smith|first1=Trent|title=The Tattoo Dictionary|last2=Tyson|first2=Ashley|date=2016|publisher=Octopus|isbn=978-1-78472-254-8|pages=13|language=en}}</ref><ref name="GQ">{{cite web|last=Groundwater|first=Colin|date=11 Hunyo 2020|title=A brief history of ACAB|url=https://www.gq-magazine.co.uk/politics/article/acab-meaning|access-date=11 Setyembre 2020|website=GQ|language=en}}</ref> at kalaunan ay pinaikli bilang "ACAB" ng mga manggagawang nagwewelga noong [[dekada 1940]].<ref name="GQ" /> Sa kasaysayan, ang daglat ay iniugnay sa mga [[kriminal]] sa Reyno Unido.<ref name=":13" /> Una itong naitala bilang tato ng mga bilanggo noong [[dekada 1970]], at karaniwang inilalagay ang tig-isang titik sa bawat daliri, o kung minsan ay ikinukubli bilang maliliit na tuldok sa bawat buko ng kamay.<ref name="ThompsonBlack2006">{{cite book|last1=Thompson|first1=Tim|url=https://archive.org/details/forensichumanide00thom_803|title=Forensic Human Identification: An Introduction|last2=Black|first2=Sue|publisher=Taylor & Francis|year=2006|isbn=978-0-8493-3954-7|page=[https://archive.org/details/forensichumanide00thom_803/page/n391 384]|url-access=limited|language=en}}</ref><ref name=":13" /> Noong 1970, ginamit ng ''Daily Mirror'' ang ACAB bilang pamagat ng isang artikulong nagsasaad na ito ay nakatatak sa isang kasapi ng ''Hells Angels'' na nakita sa [[lansangan]].<ref name="GQ" /> Ginamit din ng [[Direktor sa pelikula|direktor]] ng pelikulang si Sidney Hayers ang isang sinensurang bersyon ng [[parirala]] bilang pamagat ng kaniyang pelikulang [[krimen]] noong 1972 na ''All Coppers Are...''.''<ref>{{cite book|last=Elliot|first=Paul|title=Studying the British Crime Film|url=https://archive.org/details/studyingbritishc0000elli|publisher=Columbia University Press|year=2014|isbn=978-1-906-73374-2|pages=[https://archive.org/details/studyingbritishc0000elli/page/78 78]–79|language=en}}</ref>'' Noong 1977, nakita ng isang mamamahayag mula sa [[Newcastle upon Tyne]] ang daglat na nakasulat sa mga [[dingding]] ng isang selda sa bilangguan.<ref name="Partridge1986" /> Noong dekada 1980, naging simbolo ng kontra-establisimyento ang ACAB, lalo na sa loob ng mga subkulturang punk at ''skinhead'' (o ahit-ulo).<ref name=":13" /><ref name="GQ" /><ref name=":03">{{cite web|title=ACAB|url=https://www.adl.org/education/references/hate-symbols/acab|access-date=2019-05-30|website=Anti-Defamation League|language=en}}</ref> Lalo itong sumikat dahil sa awiting "A.C.A.B." ng bandang Oi! na the 4-Skins, na inilabas noong 1982.<ref name=":13" /><ref name="GQ" /> Sa mga sumunod na taon, naging tanyag ang ACAB bilang [[islogan]] ng mga ''hooligan'' at ''ultras'' sa [[Futbol|putbol]] sa Europa,<ref>{{Cite journal|last=Pollard|first=John|date=2016|title=Skinhead culture: the ideologies, mythologies, religions and conspiracy theories of racist skinheads|journal=Patterns of Prejudice|volume=50|issue=4–5|pages=398–419|doi=10.1080/0031322X.2016.1243349|s2cid=151502563|issn=0031-322X|language=en}}</ref><ref name=":13" /> gayundin ng mga kilusang anarkista at kontra-awtoritaryo sa iba't ibang panig ng mundo.<ref name="GQ" /> Sa ilang konteksto, itinuturing ng Anti-Defamation League (Liga Laban sa Paninirang-puri) ang parirala bilang isang simbolo ng pagkamuhi at inilalarawan ito bilang "isang matagal nang islogan sa kultura ng mga ''skinhead''," habang binabanggit ding ginagamit ito kapwa ng mga [[Rasismo|rasista]] at mga kontra-rasistang ''skinhead''.<ref name=":03" /><ref name="guerra">{{cite journal|last=Guerra|first=Nicola|title=Dalla strada alla letteratura, le spericolate e propizie vicende del forestierismo A.C.A.B.. Il contatto linguistico tra italiano e inglese nelle sottoculture Skinhead e Ultras|trans-title=From the road to literature, the reckless and auspicious events of the forestry industry A.C.A.B .. The linguistic contact between Italian and English in the Skinhead and Ultras subcultures|url=https://www.academia.edu/4566221|journal=Analele Universităţii Din Craiova, Seria Ştiinţe Filologice Linguistică Nr. 1-2|date=Enero 2013|publisher=Universităţii din Craiova|access-date=2020-06-03|language=en}}</ref> Matapos ang pagpaslang ng pulis na si Derek Chauvin kay [[George Floyd]] noong Mayo 2020, mas naging madalas ang paggamit ng katawagang ACAB ng mga taong tutol sa kapulisan.<ref name="vice_acab">{{cite news |work=Vice|last=Poulter|first=James|title=How 'ACAB' Became the Universal Anti-Police Slogan|url=https://www.vice.com/en/article/acab-all-cops-are-bastards-origin-story-protest/|access-date=2020-08-26|date=2020-06-08|language=en}}</ref> Habang lumalaganap sa buong Estados Unidos ang mga protesta bilang tugon sa [[Pagpatay kay George Floyd|pagkamatay ni Floyd]] at ang mga talakayan tungkol sa karahasang isinasagawa ng pulisya na may motibong panlahi, mas madalas ding nabanggit ang ACAB sa mga plataporma ng [[hatirang pangmadla]], at nagsimula ring ibenta ang mga produktong may nakalimbag na daglat na ito.<ref name="vice_acab" /> Ayon sa mga tagapagtaguyod ng katawagan, ang ACAB ay nangangahulugang ang bawat pulis ay may pananagutan sa isang hindi makatarungang sistema. [[Pangangatuwiran|Ipinapangatuwiran]] nila na kahit hindi mismo nakikilahok ang isang pulis sa kalupitan ng pulisya o sa [[rasismo]] sa pagpapatupad ng [[batas]], may [[pananagutan]] pa rin siya sa mga ginawa ng kaniyang mga kasamahan dahil hindi niya ito tinututulan o sinusubukang pigilan.<ref>{{Cite web|date=2020-06-01|title=What I mean when I say I want to abolish the police|url=https://www.independent.co.uk/voices/acab-abolish-police-george-floyd-protests-cops-a9543386.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20200602083406/https://www.independent.co.uk/voices/acab-abolish-police-george-floyd-protests-cops-a9543386.html|archive-date=2020-06-02|url-access=limited|url-status=live|access-date=2021-12-17|website=The Independent|language=en}}</ref> === Pagbuwag sa bilangguan === [[File:La_presó_és_tortura.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:La_pres%C3%B3_%C3%A9s_tortura.jpg|thumb|Isang ''graffiti'' o sulat sa pader sa [[Cataluña]] na nakasulat sa [[wikang Kastila]] na may salin na "Ang bilangguan ay pagpapahirap" at simbolong Bilog-A ng anarkismo.]] Ang pagbuwag sa bilangguan (''prison abolition'') ay isang kilusan na naglalayong buwagin ang bilangguan bilang isang institusyon.<ref name="Frampton">{{cite news |last1=Frampton|first1=Thomas Ward|title=The Dangerous Few: Taking Seriously Prison Abolition and Its Skeptics|url=https://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/hlr135&div=98&id=&page=|access-date=15 Agosto 2025|work=Harvard Law Review|date=2021–2022|pages=2013|language=en}}</ref> Hindi tulad ng reporma sa bilangguan, layunin ng pagbuwag sa bilangguan na magtatag ng isang sistema ng [[Katarungan|hustisyang]] pangkriminal na hindi gumagamit ng pagkakapiit bilang paraan ng pagpaparusa. Karaniwang itinataguyod ng mga tagasuporta nito ang makapanunumbalik na hustisya, na naglalayong maituwid at maibalik sa lipunan ang mga [[nagkasala]], sa halip na ang mapagganting hustisya, na naglalayong magparusa sa nagkasala batay sa tindi ng kaniyang krimen. Madalas ding isinusulong ng mga tagapagtaguyod ng pagbuwag sa bilangguan ang malalaking pagbabagong pang-estruktura upang maiwasan ang krimen sa antas ng [[lipunan]] sa pamamagitan ng pagtugon sa mga ugat nito. Ayon sa pananaw na ito, ang krimen ay bunga ng mga suliraning panlipunan tulad ng rasismo at [[kahirapan]]. Bahagyang nabuo ang kilusan para sa pagbuwag sa bilangguan sa Estados Unidos bilang tugon sa pag-aalsa sa Bilangguan ng Attica noong 1971, na nagbigay-pansin sa mga di-makataong kalagayang laganap sa mga bilangguan. Ang mga kilalang aktibista, lalo na si Angela Davis, ay nakatulong upang mabigyang-pansin ang usapin ng pagbuwag sa bilangguan, bagaman nanatili itong higit na limitado sa mga makakaliwang pangkat at mga akademikong lupon. Muling sumigla ang interes sa kilusan matapos ang pagpaslang kay George Floyd noong 2020 at ang mga kaguluhang sibil na sumunod dito, na nagbigay-diin sa mga hindi pagkakapantay-pantay batay sa lahi sa loob ng sistemang hustisyang pangkriminal. === Pagpapalaya sa kabataan === Ang pagpapalaya sa mga bata (''child liberation'') sa anarkismo ay ang paniniwala na ang mga bata at [[kabataan]] ay nararapat magkaroon ng buong awtonomiya, respeto, at kalayaan mula sa panunupil ng mga matatanda, mapilitang pagpapalaki ng magulang, at sapilitang pag-aaral. Pangunahing layunin nito na wakasan ang pagtrato sa mga bata bilang pag-aari ng [[magulang]], palitan ang mga tradisyonal na paaralan ng mga boluntaryong espasyo sa pag-aaral, at tiyakin ang tulong-komunidad para sa mga pangunahing pangangailangan. Ang kilusan para sa mga karapatan ng kabataan (''youth rights movement''), na inilalarawan din bilang pagpapalaya sa kabataan (''youth liberation''), ay isang umuusbong na kilusang mula sa mga karaniwang mamamayan na naglalayong labanan ang [[Diskriminasyon sa gulang|diskriminasyon sa edad]] at isulong ang mga karapatang sibil ng mga kabataan—yaong mga hindi pa umaabot sa edad ng legal na ganap na gulang, na 18 taong gulang sa karamihan ng mga bansa. May ilang pangkat na nilalabanan ang pedopobya at ephebipobiya sa lipunan sa pamamagitan ng pagtataguyod ng tinig ng kabataan, pagbibigay-kapangyarihan sa kabataan, at sa huli, ng pagkakapantay-pantay sa pagitan ng mga henerasyon sa pamamagitan ng pakikipagtuwang ng kabataan at mga nakatatanda.<ref>Fletcher, A. (2006) ''[http://www.commonaction.org/WYVH.pdf Washington Youth Voice Handbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081001193809/http://www.commonaction.org/WYVH.pdf|date=2008-10-01}}'' Olympia, WA: CommonAction. (sa Ingles)</ref> Maraming tagapagtaguyod ng mga karapatan ng kabataan ang itinatangi ang kanilang kilusan mula sa kilusan para sa mga karapatan ng mga bata, sapagkat ipinapangatuwiran nilang ang huli ay nagsusulong ng mga pagbabagong kadalasang higit na naghihigpit sa mga bata at kabataan.<ref>Axon, K. (n.d.) [https://web.archive.org/web/20080215235519/http://www.asfar.org/zine/1st/Pedophobia.html ''The Anti-Child Bias of Children's Advocacy Groups''] Chicago, IL: Americans for a Society Free of Age Restrictions. (sa Ingles)</ref> === Anarkiyang pakikipagrelasyon === [[File:RA_symbol.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:RA_symbol.jpg|left|thumb|Simbolo ng anarkiyang pakikipagrelasyon]] Ang anarkiyang pakikipagrelasyon ay ang paglalapat ng mga prinsipyong anarkista sa mga [[ugnayang interpersonal]].<ref name=":4">{{Cite book |last=Pérez-Cortés|first=Juan-Carlos|title=Relationship Anarchy: Occupy Intimacy!|date=2022|publisher=La Oveja Roja|isbn=979-8-3680-3944-2|location=Madrid|language=en}}</ref> Kabilang sa mga pangunahing pagpapahalaga nito ang awtonomiya, mga gawaing laban sa herarkiya, pagtutol sa normatibidad, at pagkakaugnayang nakabatay sa pagtutulungan ng pamayanan.<ref>{{Cite web|title=The Difference Between Relationship Anarchy and Non-Hierarchical Polyamory|url=http://www.relationship-anarchy.com/videos/2016/6/20/the-difference-between-relationship-anarchy-and-non-hierarchical-polyamory|website=Relationship Anarchy|language=en-GB|access-date=2020-05-07|archive-date=2020-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200503103805/http://www.relationship-anarchy.com/videos/2016/6/20/the-difference-between-relationship-anarchy-and-non-hierarchical-polyamory|url-status=dead}}</ref><ref name=":24">{{Cite web|date=2020-09-05|title=The Great Showdown of Hierarchical Polyamory vs. Relationship Anarchy|url=http://thenewmodality.com/the-great-showdown-of-hierarchical-polyamory-vs-relationship-anarchy/|access-date=2022-02-14|website=The New Modality|language=en-US|archive-date=2022-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20220120105438/http://thenewmodality.com/the-great-showdown-of-hierarchical-polyamory-vs-relationship-anarchy/|url-status=live}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|title=Can relationship anarchy create a world without heartbreak? {{!}} Aeon Ideas|url=https://aeon.co/ideas/can-relationship-anarchy-create-a-world-without-heartbreak|access-date=2022-02-14|website=Aeon|language=en|archive-date=2020-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200320145346/https://aeon.co/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=What Is Relationship Anarchy?|url=https://www.mindbodygreen.com/articles/what-is-relationship-anarchy|publisher=Mindbodygreen|access-date=2023-04-26|website=MBGRelationships|date=2 Agosto 2020|archive-date=2023-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230426200016/https://www.mindbodygreen.com/articles/what-is-relationship-anarchy|url-status=live|language=en}}</ref> Hayagan itong tumututol sa amatonormatibidad<ref>{{Cite web|date=2018-05-09|title=Are You Radical Enough to Be a Relationship Anarchist?|url=https://www.gq.com/story/relationship-anarchy|access-date=2022-02-14|website=GQ|language=en-US|archive-date=2020-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200320213043/https://www.gq.com/story/relationship-anarchy|url-status=live}}</ref> at mononormatibidad, at karaniwan—bagaman hindi sa lahat ng pagkakataon—na hindi monogamo.<ref name=":14">{{Cite web|last=Heaney|first=Katie|date=2018-10-23|title=What It's Like Being a Relationship Anarchist|url=https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|access-date=2022-02-14|website=The Cut|language=en-us|archive-date=2022-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417014230/https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|url-status=live}}</ref><ref name=":3" /><ref name=":04">{{Cite web|last=Lopez|first=Veronica|date=2021-10-15|title=Here's What to Know About Relationship Anarchy|url=https://www.cosmopolitan.com/sexopedia/a37973461/relationship-anarchy/|access-date=2022-02-13|website=Cosmopolitan|language=en-US|archive-date=2021-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20211206194702/https://www.cosmopolitan.com/sexopedia/a37973461/relationship-anarchy/|url-status=live}}</ref><ref name=":15">{{Cite web|last=Heaney|first=Katie|date=2018-10-23|title=What It's Like Being a Relationship Anarchist|url=https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|access-date=2022-02-14|website=The Cut|language=en-us|archive-date=2022-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417014230/https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|url-status=live}}</ref> Naiiba ito sa poliyamorya, ''solo poly'', ''swinging'', at iba pang anyo ng pakikipagrelasyon, sapagkat maaaring taglay pa rin ng mga ito ang mga estrukturang gaya ng amatonormatibidad, herarkiya ng mga matalik na relasyon, at mga tuntuning naglilimita sa awtonomiya.<ref name=":24" /><ref name=":04" /><ref name="De las Heras Gómez pp. 644–660">{{cite journal |last=De las Heras Gómez|first=Roma|title=Thinking Relationship Anarchy from a Queer Feminist Approach|journal=Sociological Research Online|publisher=SAGE Publications|volume=24|issue=4|date=2018-12-20|issn=1360-7804|doi=10.1177/1360780418811965|pages=644–660|s2cid=220124663|url=https://qsu070.noblogs.org/files/2020/10/De-las-Heras-G%C3%B3mez-2018-Thinking-Relationship-Anarchy-from-a-Queer-Feminist-Approach.pdf|access-date=2022-12-19|archive-date=2022-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20221219162224/https://qsu070.noblogs.org/files/2020/10/De-las-Heras-G%C3%B3mez-2018-Thinking-Relationship-Anarchy-from-a-Queer-Feminist-Approach.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Binibigyang-kahulugan din ang anarkiyang pakikipagrelasyon bilang isang bagong paradigma kung saan ang pagiging malapit sa isa't isa at awtonomiya ay hindi na itinuturing na mga bagay na likas na nagkakasalungatan o lumilikha ng suliranin sa loob ng isang relasyon.<ref>{{cite web |last1=Guillén|first1=Ricardo|title=Beyond romantic love – an analysis of how the dilemma of closeness vs. autonomy is handled in relationship anarchy discourse|url=https://lup.lub.lu.se/student-papers/search/publication/8968241|website=LUP Student Papers|publisher=Lund University Libraries|access-date=29 Nobyembre 2021|archive-date=19 Oktubre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019121447/https://lup.lub.lu.se/student-papers/search/publication/8968241|url-status=live|language=en}}</ref> == Perspektibong pang-ekonomiya == === Komunismong anarkista === Ang anarkistang komunismo{{refn|Kilala din bilang "anarko-komunismo"<ref>{{cite book |last1=Hodges |first1=Donald C. |url=https://books.google.com/books?id=Pu7zAgAAQBAJ |title=Sandino's Communism: Spiritual Politics for the Twenty-First Century |year=2014 |publisher=University of Texas Press |isbn=978-0292715646 |language=en |page=[https://books.google.com/books?id=Pu7zAgAAQBAJ&q=Anarcho-communism&pg=PA3 3] |access-date=21 Disyembre 2019 |archive-date=22 Hulyo 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210722044609/https://books.google.com/books?id=Pu7zAgAAQBAJ |url-status=live |via=Google Books}}</ref><ref>{{cite book |last1=Kinna |first1=Ruth|title=The Bloomsbury Companion to Anarchism |url=https://books.google.com/books?id=dNuoAwAAQBAJ |year=2012 |publisher=Bloomsbury Publishing|language=en |isbn=978-1441142702 |language=en |page=[https://books.google.com/books?id=dNuoAwAAQBAJ&q=Anarcho-communism&pg=PA329 329] |access-date=21 Disyembre 2019 |archive-date=15 Enero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115214158/https://books.google.com/books?id=dNuoAwAAQBAJ |url-status=live |via=Google Books}}</ref><ref>{{cite book |last1=Wetherly |first1=Paul |title=Political Ideologies |url=https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ |date=2017 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0198727859 |pages=[https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&q=anarcho-communism 130], [https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&q=anarcho-communism 137], [https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&q=anarcho-communism 424] |language=en |access-date=21 Disyembre 2019 |archive-date=22 Hulyo 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210722044620/https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ |url-status=live |via=Google Books}}</ref> o "komunismong libertaryo".{{Sfn|Nettlau|1996|p=145}}<ref>{{cite book |last=Bolloten |first=Burnett |url=https://books.google.com/books?id=-VarDLHA3_YC&q=%22libertarian%20communism%22&pg=PA65 |title=The Spanish Civil War: Revolution and Counterrevolution |publisher=University of North Carolina Press |year=1991 |isbn=978-0807819067 |page=65 |access-date=25 Marso 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220211095511/https://books.google.com/books?id=-VarDLHA3_YC&q=%22libertarian%20communism%22&pg=PA65 |archive-date=11 Pebrero 2022 |url-status=live |via=Google Books|language=en}}</ref>|group=nb|name=nb4}} ay isang pinakadulong-kaliwang ideolohiyang pampulitika at paaralan ng kaisipang anarkista na nagsusulong ng isang anyo ng komunismo. Ang [[komunismo]] (mula sa salitang [[Wikang Latin|Latin]] na ''communis'', na nangangahulugang "panlahat" o "pangkaraniwan"){{sfn|Ball|Dagger|2019}}{{sfn|Ball|Dagger|2019}} ay isang ideolohiyang pampulitika at pang-ekonomiya na naglalayong lumikha ng isang lipunang komunista—isang kaayusang sosyoekonomikong walang uri na nakasentro sa sama-samang pagmamay-ari ng mga kasangkapan sa produksyon, distribusyon, at pagpapalitan, at namamahagi ng mga produkto sa lipunan batay sa pangangailangan.<ref>{{cite book |last=Ely|first=Richard T|title=French and German socialism in modern times|date=1883|publisher=Harper & Brothers|location=New York|pages=35–36|oclc=456632|quote=All communists without exception propose that the people as a whole, or some particular division of the people, as a village or commune, should own all the means of production{{snd}}land, houses, factories, railroads, canals, etc.; that production should be carried on in common; and that officers, selected in one way or another, should distribute among the inhabitants the fruits of their labor.|language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Bukharin|first1=Nikolai|title=The ABC of Communism|last2=Preobrazhensky|first2=Yevgeni|date=1922|publisher=Communist Party of Great Britain|location=Londres, Inglatera|pages=72–73, § 20|translator-last1=Paul|translator-first1=Cedar|chapter=Distribution in the communist system|access-date=18 Agosto 2021|orig-date=1920|translator-last2=Paul|translator-first2=Eden|chapter-url=https://www.marxists.org/archive/bukharin/works/1920/abc/ABC-of-Communism.pdf#page=67|via=Marxists Internet Archive|archive-url=https://web.archive.org/web/20250212173140/https://www.marxists.org/archive/bukharin/works/1920/abc/ABC-of-Communism.pdf#page=67|archive-date=12 Pebrero 2025|language=en}}</ref><ref name="Steele p.43">{{harvp|Steele|1992|p=43}}: "One widespread distinction was that socialism socialised production only while communism socialised production and consumption."</ref> Nananawagan ang anarkistang komunismo sa pag-aalis ng mga herarkiya, gayundin ng pribadong pag-aari, subalit pinananatili ang personal na pag-aari at ang mga bagay, [[Kalakalan|kalakal]], at serbisyong kolektibong pag-aari. Sinusuportahan nito ang panlipunang pagmamay-ari ng ari-arian at ang pamamahagi ng mga [[yaman]] ayon sa prinsipyong "[[mula sa bawat isa ayon sa kaniyang kakayahan, para sa bawat isa ayon sa kaniyang pangangailangan]]." Unang nabuo ang anarkistang komunismo bilang isang natatanging kaisipan sa seksiyong Italyano ng ''International Workingmen's Association''.{{Sfn|Pernicone|1993|pp=111–113}} Nang maglaon, naging mahalaga ang mga teoretikal na akda ni Peter Kropotkin, sapagkat pinalawak at pinaunlad ng mga ito ang kapuwa maka-organisasyong agos ng anarkistang komunismo at ang maka-pag-aalsang agos na tumututol sa pormal na organisasyon.{{Sfn|Pengam|1987|pp=74–75}} Kabilang sa mga halimbawa ng mga lipunang anarkistang komunista ang mga teritoryong anarkista ng Makhnovshchina noong Rebolusyong Ruso,<ref>{{cite book |last=Skirda|first=Alexandre|title=Nestor Makhno: Anarchy's Cossack|publisher=AK Press|year=2004|isbn=1902593685|location=Edinburgh|page=394|translator-last=Sharkey|translator-first=Paul|oclc=58872511|orig-year=1982|language=en}}</ref> at ang mga teritoryo ng Rebolusyong Espanyol, lalo na ang rebolusyonaryong Cataluña.<ref>{{cite book |url=http://www.revoltlib.com/?id=1045|first=Murray|last=Bookchin|archive-url=https://web.archive.org/web/20211023194646/http://www.revoltlib.com/%3Fid%3D1045|archive-date=23 October 2021|title=To Remember Spain: The Anarchist and Syndicalist Revolution of 1936|date=2 Pebrero 2017|quote=In anarchist industrial areas like Catalonia, an estimated three-quarters of the economy was placed under workers' control, as it was in anarchist rural areas like Aragon. [...] In the more thoroughly anarchist areas, particularly among the agrarian collectives, money was eliminated and the material means of life were allocated strictly according to need rather than work, following the traditional precepts of a libertarian communist society.|language=en}}</ref> === Mutuwalismo === {{main|Mutuwalismo}} Ang [[Mutualismo|mutuwalismo]] ay isang paaralan ng kaisipang anarkista at teoryang pang-ekonomiya na nagsusulong ng pagkontrol ng mga manggagawa sa mga kasangkapan ng produksyon, ng isang malayang pamilihan na binubuo ng mga indibiduwal na [[Artesano|artisano]], mga nag-iisang pagmamay-ari, at mga [[kooperatiba]] ng mga manggagawa, gayundin ng mga karapatan sa pag-aari batay sa okupasyon at paggamit. Bilang mga tagapagtaguyod ng teorya ng halaga ng paggawa at teorya ng paggawa sa pagmamay-ari, tinututulan ng mga mutuwalista ang lahat ng anyo ng renta sa ekonomiya, [[Tubo (ekonomika)|tubo]], at [[interes]] na lampas sa nominal na interes, sapagkat itinuturing nila ang mga ito na nakabatay sa pagsasamantala sa paggawa. Hangarin ng mga mutuwalista na bumuo ng isang ekonomiyang walang akumulasyon ng kapital o konsentrasyon ng pagmamay-ari ng lupa. Hinihikayat din nila ang pagtatatag ng sariling pamamahala ng mga manggagawa, na sa kanilang pananaw ay maaaring suportahan sa pamamagitan ng paglalabas ng mutuwal na kredito ng mga mutuwal na bangk, na may layuning makalikha ng isang lipunang [[pederal]]. Ayon kay Peter Kropotkin, nagmula ang mutwalismo sa mga pangyayari ng Rebolusyong Pranses, lalo na sa pederalista at tuwirang demokratikong estruktura ng [[Komuna ng Paris]].{{Sfn|Marshall|1993|pp=431-432}} Ang mga saligan ng teoryang pang-ekonomiya ng mutwalismo ay nag-ugat sa radikalismo ng [[Mga Ingles|Ingles]] na [[Sosyalismo|sosyalistang]] si Thomas Spence. Hinango niya mula sa [[Bibliya]], gayundin sa mga liberal na akda nina [[John Locke]] at James Harrington, ang panawagang buwagin ang pribadong pagmamay-ari at ilagay ang kontrol sa produksyon sa mga manggagawa sa pamamagitan ng mga kooperatiba ng mga manggagawa.{{Sfn|Carson|2018|p=83}} Unang ginamit ang katawagang "mutuwalismo" noong dekada 1820. Sa simula, itinuring itong kasingkahulugan ng mga katawagang tulad ng "mutuwal na pagtutulungan", "pagkakatumbasan", at "makatarungang pakikitungo".{{Sfn|Wilbur|2019|p=213}} Noong 1822, ginamit ng Pranses na pilosopong utopista na si [[Charles Fourier]] ang katawagang mutuwalismong pinagsamang nagtatagpo (Pranses: ''mutualisme composé convergent'') upang ilarawan ang isang anyo ng progresibong [[edukasyon]] na iniangkop sa Sistemang Monitoriyal ng mga mag-aaral na nagsisilbing guro sa kapwa mag-aaral.{{Sfn|Wilbur|2019|pp=214-215}} === Ekonomiyang regalo === Ang ekonomiyang regalo (''gift economy'') o kulturang regalo ay isang sistema ng [[pagpapalitan]] kung saan ang mga mahahalagang bagay ay hindi ipinagbibili, kundi kusang ibinibigay nang walang hayag na kasunduan para sa agarang o hinaharap na kapalit.<ref name="Cheal">{{cite book |last=Cheal|first=David J|title=The Gift Economy|publisher=Routledge|location=New York|year=1988|pages=1–19|chapter=1|isbn=0415006414|chapter-url=https://books.google.com/books?id=o-wNAAAAQAAJ&pg=PP1|access-date=2009-06-18|language=en}}</ref> Ang pagbibigay ng regalo sa isang kulturang regalo ay pinamamahalaan ng mga pamantayang panlipunan at mga kaugalian; bagaman may umiiral na inaasahan ng katumbasan, ang mga regalo ay hindi ibinibigay bilang tahasang kapalit ng mga produkto o serbisyo kapalit ng [[salapi]] o ng iba pang produkto o serbisyo.<ref name="R. Kranton">R. Kranton: ''Reciprocal exchange: a self-sustaining system'', American Economic Review, V. 86 (1996), Issue 4 (Setyembre), pp. 830–851 (sa Ingles)</ref> Naiiba ito sa [[ekonomiyang pamilihan]] o [[Palitan ng kalakal|palitang-kalakal]], kung saan ang mga produkto at serbisyo ay pangunahing ipinagpapalit nang hayagan batay sa halagang natatanggap bilang kapalit. [[File:Give_away_shop_utrecht_inside.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Give_away_shop_utrecht_inside.jpg|right|thumb|Sa loob ng tindahang pamigay sa [[Utrecht]]. Mababasa sa paskil ang: "Sapat ang ibinibigay ng daigdig para sa pangangailangan ng lahat, subalit hindi para sa kasakiman ng lahat."]] Ang mga tindahang pamigay (''give-away shops''), malayang tindahan (''freeshops''), o libreng tindahan (''free stores'') ay mga tindahan kung saan libre ang lahat ng paninda. Katulad ang mga ito ng mga tindahang pangkawanggawa (''charity shops''), na karamihan sa mga ipinamimigay ay mga gamit na segunda mano—subalit ang kaibhan ay walang anumang bayad ang lahat ng bagay. Maging ito man ay [[aklat]], [[muwebles]], [[kasuotan]], o [[kagamitang pambahay]], malaya itong ibinibigay, bagaman may ilang tindahan na nagpapatupad ng patakarang "magbigay ng isa, kumuha ng isa" (''one-in, one-out''), gaya ng sa mga palitang tindahan (''swap shops''). Ang libreng tindahan ay isang anyo ng nakabubuong tuwirang pagkilos na nag-aalok ng alternatibo sa pamimili sa loob ng balangkas na nakabatay sa salapi, na nagpapahintulot sa mga tao na magpalitan ng mga produkto at serbisyo sa labas ng isang ekonomiyang nakasalalay sa pera. Ang pangkat na kontra-kultura ng [[dekada 1960]] na The Diggers<ref>{{cite book |author1=John Campbell McMillian|author2=Paul Buhle|title=The new left revisited|url=https://books.google.com/books?id=U_Ohks41z2IC&pg=PA112|access-date=28 Disyembre 2011|year=2003|publisher=Temple University Press|isbn=978-1566399760|pages=112–|language=en}}</ref> ay nagbukas ng mga libreng tindahan na namimigay ng kanilang mga paninda, naghahain ng libreng pagkain, namamahagi ng mga libreng [[Medisina|gamot]], nagbibigay ng salapi, nag-oorganisa ng mga libreng konsiyerto, at lumilikha ng mga likhang-sining na pampulitika.<ref name="Lytle2005">{{cite book|last=Lytle|first=Mark Hamilton|title=America's Uncivil Wars: The Sixties Era from Elvis to the Fall of Richard Nixon|url=https://books.google.com/books?id=5w3iBwAAQBAJ|year=2005|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0190291846|pages=213, 215|language=en}}</ref> Hinango ng The Diggers ang kanilang pangalan mula sa orihinal na English Diggers na pinamunuan ni Gerrard Winstanley,<ref name="Digger Archives">{{cite web |url=http://www.diggers.org/overview.htm|title=Overview: who were (are) the Diggers?|access-date=2007-06-17|work=The Digger Archives|language=en}}</ref> at layunin nilang bumuo ng isang maliit na lipunang malaya sa salapi at kapitalismo.<ref name="American Experience doc">{{cite video |people=Gail Dolgin; Vicente Franco|date=2007|title=American Experience: The Summer of Love|url=https://www.pbs.org/wgbh/amex/love/index.html|publisher=PBS|access-date=2007-04-23|archive-date=2017-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20170325104758/http://www.pbs.org/wgbh/amex/love/index.html|url-status=dead|language=en}}</ref> Maraming anarkista, lalo na ang mga anarko-primitibista at anarko-komunista, ang naniniwalang ang iba't ibang anyo ng ekonomiyang regalo ay maaaring maging susi sa pagputol sa siklo ng [[kahirapan]]. Dahil dito, madalas nilang hangarin na baguhin ang buong lipunan tungo sa isang ekonomiyang regalo. Itinuturing ng mga anarko-komunista ang ekonomiyang regalo bilang isang huwarang sistema na walang salapi, mga pamilihan, o sentralisadong pagpaplano. Ang pananaw na ito ay maitutunton kahit man lamang kay Peter Kropotkin, na nakakita sa mga pamayanang mangangaso at mangangalap na kaniyang napuntahan bilang huwaran ng mutuwal na pagtutulungan.<ref>Mutual Aid: A Factor of Evolution (1955 malambot na pabalat (muling inimprenta 2005), kabilang ang paunang salita noong 1914 ni Kropotkin, Paunang Salita at Bibliyograpiya ni Ashley Montagu, at ''The Struggle for Existence'', ni Thomas H. Huxley ed.). Boston: Extending Horizons Books, Porter Sargent Publishers. {{ISBN|0875580246}}. Project Gutenberg e-text, Project LibriVox librong awdyo (sa Ingles)</ref> Bilang kapalit ng sistemang pamilihan, itinataguyod ng mga anarko-komunista—gaya ng mga nanirahan sa ilang nayon sa Espanya noong [[dekada 1930]]—ang isang ekonomiyang regalo na walang salapi, kung saan ang mga produkto at serbisyo ay nililikha ng mga manggagawa at ipinamamahagi sa mga tindahang pangkomunidad. Sa sistemang ito, ang bawat isa (kabilang ang mismong mga manggagawang lumikha ng mga ito) ay may karapatang kumuha at gumamit ng anumang produkto o serbisyo na kanilang nais o kailangan bilang kabayaran sa kanilang ambag sa paglikha ng mga produkto at serbisyo.<ref>[Augustin Souchy, "A Journey Through Aragon," sa Sam_Dolgoff (pat.), The Anarchist Collectives, ts. 10] (sa Ingles)</ref> === Ekonomiyang aklatan === Ang ekonomiyang aklatan (''library economy'') ay isang teoretikal na sistemang pang-ekonomiya para sa isang lipunan kung saan ang mga tradisyonal na tindahan ng tingi ay ganap na pinapalitan ng mga [[aklatan]] ng mga bagay (''libraries of things''). Ang mga ito ay mga organisasyong sama-samang pagmamay-ari ng isang [[pamayanan]] na nagpapahiram ng mga bagay na angkop sa sistemang pagpapahiram—lalo na yaong mga bagay na paminsan-minsan lamang gamitin subalit mahirap itabi o itago, tulad ng mga espesyal na kagamitang pangkusina at mga natatanging kagamitang [[Teknolohiya|teknolohikal]]. Kabilang din dito ang mga karaniwang ipinahihiram ng mga tradisyonal na aklatan, gaya ng mga [[aklat]], dyornal, at iba pang midya. Ang anumang bagay na hindi angkop na ipamahagi sa pamamagitan ng sistemang pagpapahiram ay sa halip ay malayang ipamamahagi batay sa pangangailangan. Nalalapat ito sa mga bagay na maaari lamang gamitin nang minsan o yaong nangangailangan ng napakahabang panahon bago mailipat ang pagmamay-ari, tulad ng [[pagkain]] at [[pabahay]].<ref>{{Cite web |url=https://www.law.georgetown.edu/environmental-law-review/blog/is-a-library-centric-economy-the-answer-to-sustainable-living/|title=Is a Library-Centric Economy the Answer to Sustainable Living?|website=law.georgetown.edu|access-date=2026-03-01|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://stimpunks.org/glossary/library-economy/|title=Library Economy - Stimpunks Foundation|website=stimpunks.org|access-date=2026-03-01|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://enlightenknowledge.com/library-economy-components-and-multifaceted-role/|title=Library Economy: Components and Multifaceted role|website=enlightenknowledge.com|access-date=2026-03-01|language=en}}</ref> Sa loob ng anarkismo, ang ekonomiyang aklatan ay isang iminungkahing paraan ng pag-oorganisa ng mga pinagkukunang-yaman at pamamahagi ng mga [[produkto]] at serbisyo batay sa mga komon (''commons''), malayang pagsasama (''free association''), at sama-samang pamamahala, sa halip na pribadong pagmamay-ari o kontrol ng estado.<ref name=":5">{{Cite book |last=Andrewism |url=https://theanarchistlibrary.org/library/andrewism-how-anarchy-works |title=How Anarchy Works |date=2024-05-01 |language=en}}</ref> Inilalarawan ito ni Andrewismo bilang isang paraan ng pag-unawa sa kung paano maisasagawa sa praktika ang mga prinsipyong anarkista sa larangan ng ekonomiya. Nakabatay ito sa tatlong pangunahing simulain: ''usufruct'' (malayang paggamit ng mga komon ayon sa pangangailangan), ''irreducible minimum'' (pinakamababang antas na hindi maipagkakait), at ''complementarity'' (pagkilala sa magkakaibang kakayahan at pangangailangan ng mga tao bilang magkatuwang at hindi magkakumpitensya).<ref name=":5" /> === Kontra-ekonomika === Ang kontra-ekonomika (''counter-economics'') ay isang teoryang pang-ekonomiya at rebolusyonaryong pamamaraan na binubuo ng tuwirang pagkilos na isinasagawa sa pamamagitan ng [[itim na pamilihan]] o abong pamilihan. Bilang isang termino, unang ginamit ito ng mga Amerikanong aktibista at teorista ng libertaryanismo na sina Samuel Edward Konkin III at J. Neil Schulman. Binigyang-kahulugan ito ni Konkin bilang pag-aaral o pagsasagawa ng "lahat ng mapayapang kilos ng tao na ipinagbabawal ng Estado."<ref>{{Cite web |title=Agorism: Revolutionary market anarchism |url=https://agorism.eu.org/ |access-date=2026-07-29 |website=Agorism: Revolutionary market anarchism |language=en-US}}</ref> Ang termino ay pinaikling anyo ng kontra-ekonomika laban sa establisimyento at maaari ring tawaging kontra-politika. Isinama ni Schulman ang kontra-ekonomika sa doktrina ni Konkin na agorismo,<ref>Afterword by Samuel Edward Konkin in ''Alongside Night'' (1999). Pulpless.com. p. 274. {{ISBN|1-58445-120-3}}. {{ISBN|978-1-58445-120-4}}. (sa Ingles)</ref> isang pilosopiyang panlipunan ng kaliwang libertaryanismo<ref>{{Cite web |title=Interview With Samuel Edward Konkin III |url=http://www.spaz.org/~dan/individualist-anarchist/software/konkin-interview.html |access-date=2026-07-29 |website=www.spaz.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=Apr 28, 2015|title=Black-Market Activism: Samuel Edward Konkin III and Agorism|url=https://www.libertarianism.org/columns/black-market-activism-samuel-edward-konkin-iii-agorism|archive-url=https://web.archive.org/web/20160514001633/http://www.libertarianism.org/columns/black-market-activism-samuel-edward-konkin-iii-agorism|archive-date=2016-05-14|access-date=2026-07-29|website=www.libertarianism.org}}</ref> at isang sangay ng anarkismong pampamilihan na nagtataguyod ng paglikha ng isang lipunan kung saan ang lahat ng ugnayan sa pagitan ng mga tao ay nakabatay sa kusang-loob na pagpapalitan.<ref name="Konkin">{{cite book|url=http://www.kopubco.com/pdf/An_Agorist_Primer_by_SEK3.pdf|title=An Agorist Primer|last=Konkin III|first=Samuel Edward|publisher=Kopubco|date=Disyembre 2008|access-date=21 Disyembre 2019|quote=The goal of agorism is the agora. The society of the open marketplace as near to untainted by theft, assault, and fraud as can be humanly attained is as close to a free society as can be achieved. And a free society is the only one in which each and every one of us can satisfy his or her subjective values without crushing others' values by violence and coercion.|language=en}}</ref> == Halimbawa ng pamayanang anarkista == === '''Rebolusyon sa Cataluña''' === Ang Rebolusyonaryong [[Cataluña]]{{Sfnm|1a1=Alexander|1y=1999|1p=754|2a1=Graham|2y=2002|2p=221|3a1=Paz|3y=2006|3p=512}} (Hulyo 21, 1936 – Mayo 8, 1937) ang panahong ang nagsasariling rehiyon ng Cataluña sa hilagang-silangang Espanya ay pinamamahalaan o malaki ang impluwensiya ng iba't ibang [[Unyon ng manggagawa|unyong manggagawa]], partidong pampulitika, at mga milisyang anarkista, sindikalista, komunista, at sosyalista noong panahon ng [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]]. Bagaman nanatiling nasa kapangyarihan ang konstitusyonal na institusyon ng sariling pamahalaan ng Cataluña, ang Generalitat de Catalunya (na pinamumunuan ng ''Esquerra Republicana de Catalunya'' o ERC), at kinuha pa nito ang karamihan sa mga kapangyarihang dating nasa pamahalaang sentral ng Espanya sa nasasakupan nito, ang mga unyong manggagawa ang ''[[de facto]]'' na namahala sa malaking bahagi ng [[ekonomiya]] at mga puwersang [[militar]]. Kabilang dito ang Confederación Nacional del Trabajo (CNT, ''Pambansang Kompederasyon ng Paggawa''), na siyang pangunahing unyong manggagawa noong panahong iyon, at ang malapit na kaugnay nitong ''Federación Anarquista Ibérica'' (FAI, Pederasyong Anarkista ng [[Iberya]]). Mahalaga rin ang papel ng ''Unión General de Trabajadores'' (UGT, Pangkalahatang Unyon ng mga Manggagawa), ng ''Partido Obrero de Unificación Marxista'' (POUM, Partido ng mga Manggagawa para sa Marxistang Pagkakaisa), at ng ''Partit Socialista Unificat de Catalunya'' (PSUC, Nagkaisang Partidong Sosyalista ng Cataluña), na kinabibilangan ng dating Partido Komunista ng Cataluña. Nagsimula ang pamumunong sosyalista sa rehiyon kasabay ng Rebolusyong Espanyol ng 1936, na nagbunga ng pagkontrol ng mga manggagawa sa mga [[negosyo]] at [[pabrika]], kolektibong [[pagsasaka]] sa malaking bahagi ng kanayunan, at mga pag-atake laban sa mga nasyonalista ng Espanya at sa klerong Katoliko. Ang lumalaking impluwensiya ng Partido Komunista ng Espanya (PCE) sa pamahalaan ng Prenteng Popular, at ang hangarin nitong isabansa ang mga rebolusyonaryong komite at mga milisya, ay nagbunsod ng tunggalian laban sa CNT at POUM. Nauwi ito sa Mga Araw ng Mayo (''May Days''), at sa kalaunan ay napalitan ang CNT ng PSUC bilang pangunahing puwersang pampulitika sa Cataluña hanggang sa matalo sila ng mga puwersang Nasyonalista noong 1939. === '''Komunidad sa Manchuria''' === Ang Samahan ng mga Mamamayang Koreano sa Manchuria (''Korean People's Association in Manchuria'',<ref>{{Cite book |last=Dalessandro |first=Francesco |url=https://theanarchistlibrary.org/library/francesco-dalessandro-the-forgotten-anarchist-commune-in-manchuria |title=The Forgotten Anarchist Commune in Manchuria |date=2020 |language=en}}</ref> KPAM; {{Korean|hangul=재만한족총연합회}}; Agosto 1929 – Setyembre 1931) ay isang nagsasariling awtonomong prepektura sa [[Manchuria]] na tinitirhan ng humigit-kumulang dalawang milyong takas na [[Mga Koreano|Koreano]]. Matapos ang pananakop ng [[Hapon]] sa Korea, maraming anarkistang Koreano ang tumakas patawid ng hangganan patungong Manchuria, kung saan nagsimula silang mag-organisa ng isang ugnayan ng mutwal na pagtutulungan para sa mga lumikas na Koreano sa rehiyon. Kasama ang ilang nasyonalista na Koreano, itinatag nila ang KPAM upang magbigay ng pagkain, edukasyon, at pagtatanggol sa sarili sa mga kasapi nito. Hindi nagtagal, hinarap ng samahan ang pag-atake ng mga komunistang Koreano at sa mga [[Imperyo ng Hapon|imperyalistang Hapones]], na nagsagawa ng mga pagpaslang sa kanilang mga pinuno. Ang pananakop ng Hapon sa Manchuria ang nagwakas sa eksperimentong anarkista, at marami sa mga kasapi nito ang tumakas patungong [[Tsina]] upang ipagpatuloy ang pakikipaglaban laban sa Imperyo ng Hapon. === '''Kilusang Makhno (Makhnovschina)''' === Ang Makhnovshchina ({{Langx|uk|Махновщина|translit=Makhnovshchyna}}, {{IPA|uk|mɐxˈnɔu̯ʃtʃɪnɐ|IPA}}) ay isang malawakang kilusan na naglalayong itatag ang anarkistang komunismo sa panahon ng Digmaan para sa Kalayaan ng Ukraine noong 1917–1921. Ipinangalan ito kay Nestor Makhno,<ref>{{Cite book |last=Kuznetsov |first=Michael |url=https://theanarchistlibrary.org/library/michael-kuznetsov-the-makhnovshchina-through-the-prism-of-the-psyche |title=The Makhnovshchina through the Prism of the Psyche |language=en}}</ref> ang punong kumandante ng Rebolusyonaryong Hukbong Insurhente ng Ukranya (''Revolutionary Insurgent Army of Ukraine''). Layunin ng kilusan na lumikha ng isang sistema ng mga malalayang sobyet na mamamahala sa paglipat tungo sa isang lipunang walang estado at walang uri. Kinontrol nito ang mga teritoryo sa timog at silangang [[Ukranya]]. Unang lumakas ang kilusang Makhnobista kasunod ng [[Rebolusyong Pebrero]], nang magtatag ito ng ilang komunang agrikultural sa bayan ni Makhno na Huliaipole. Matapos kumampi sa mga [[Bolshevik]] sa panahon ng Digmaang Ukranyano–Sobyet, napilitang kumilos nang lihim ang mga Makhnobista dahil sa pananalakay ng Austro-Aleman, at nagsagawa sila ng digmaang gerilya laban sa [[Gitnang Kapangyarihan]] sa buong 1918. Pagkaraan ng tagumpay ng mga insurhente sa Labanan sa Dibrivka, nakontrol ng Makhnovshchina ang malaking bahagi ng lalawigan ng Katerynoslav at nagsimulang magtatag ng mga institusyong anarkista-komunista. Isang Panrehiyong Kongreso ng mga Magsasaka, Manggagawa, at mga Insurhente ang ipinatawag upang isaayos ang pampulitika at pang-ekonomiyang pamamahala ng rehiyon, at itinatag ang Rebolusyonaryong Konsehong Militar (''Military Revolutionary Council'') bilang ''de facto'' na sangay tagapagpaganap ng kilusan. Napaliligiran ng iba't ibang kaaway sa lahat ng panig, bumagsak ang depensa ng mga Makhnobista sa labanan para sa Donbas dahil sa pagsulong ng Puting Kilusan (''White movement'') noong Hunyo 1919. Dahil dito, napilitang umurong ang mga Makhnobista patungong Kherson, kung saan muling inayos ang kanilang hukbo at nagsagawa ng matagumpay na kontra-opensiba laban sa mga Puti sa Labanan sa Peregonovka. Matapos mapigilan ang pagsulong ng mga Puti, nakontrol ng mga Makhnobista ang malaking bahagi ng timog at silangang Ukranya sa huling bahagi ng 1919, at nasakop pa nila ang ilang malalaking lungsod na industriyal, sa kabila ng pagiging isang kilusang pangunahing binubuo ng mga magsasaka. Nagwakas ang pamamahala ng mga Makhnobista sa rehiyon nang lusubin ng Pulang Hukbo (''Red Army'') ang Ukranya noong Enero 1920, na nagsimula sa Tunggaliang Bolshevik–Makhnobista. Nagsagawa ang mga Makhnobista ng digmaang gerilya laban sa Pulang Hukbo, na nagpapatupad ng mga patakarang Bolshevik tulad ng Pulang Teror (''Red Terror'') at komunismong pandigma. Malawak ang suportang natanggap ng mga Makhnobista mula sa kanilang baseng magsasaka. Bagaman pansamantalang nagkaroon ng kapayapaan ang dalawang panig sa pamamagitan ng Kasunduang Starobilsk upang labanan ang mga nalalabing pwersa ng Puting Kilusan, muli ring sinalakay ng Pulang Hukbo ang mga Makhnobista at tuluyang natalo ang mga ito pagsapit ng Agosto 1921. Ang mga pangunahing pinuno ng Makhnobista ay napilitang magtungo sa pagkatapon, natalo sa labanan, o nabihag at pinaslang ng Pulang Hukbo. === Zomia === Ang Zomia ay isang katawagang [[Heograpiya|heograpikal]] na ipinakilala noong 2002 ng historyador na si Willem van Schendel ng [[Unibersidad ng Amsterdam]]<ref>{{cite web |url=https://socialhistory.org/en/staff/willem-van-schendel|title=Willem van Schendel|website=International Institute of Social History|accessdate=Nobyembre 28, 2010|language=en}}</ref><ref>{{cite book |date=2005|editor-last1=Kratoska|editor1-first=P. H.|editor2-last=Raben|editor2-first=R.|editor3-last=Nordholt|editor3-first=H. S.|title=Locating Southeast Asia: Geographies of Knowledge and Politics of Space|publisher=Singapore University Press|page=v|isbn=9971-69-288-0|language=en}}</ref> upang tukuyin ang malawak na bahagi ng kalupaang [[Timog-silangang Asya]] na sa kasaysayan ay nanatiling lampas sa kontrol ng mga pamahalaang nakabatay sa mga sentro ng populasyon sa mga kapatagan.<ref>{{cite book |last=van Schendel|first=W.|chapter=Geographies of knowing, geographies of ignorance: Jumping scale in Southeast Asia|date=2005|editor-last1=Kratoska|editor1-first=P. H.|editor2-last=Raben|editor2-first=R.|editor3-last=Nordholt|editor3-first=H. S.|title=Locating Southeast Asia: Geographies of Knowledge and Politics of Space|publisher=Singapore University Press|isbn=9971-69-288-0|language=en}}</ref> Ang aklat na ''The Art of Not Being Governed: An Anarchist History of Upland Southeast Asia'' (''Ang Sining ng Hindi Pagpapasakop sa Pamamahala: Isang Anarkistang Kasaysayan ng Bulubunduking Timog-Silangang Asya'') ng Amerikanong antropologong si James C. Scott, na inilathala noong 2009, ay sinusuri nito ang mataas na bulubunduking rehiyon ng Zomia sa Timog-Silangang Asya.<ref name="Scott-2009">{{cite book |last1=Scott|first1=James C|title=The Art of Not Being Governed: An Anarchist History of Upland Southeast Asia|date=30 Setyembre 2009|publisher=Yale University Press|location=New Haven|isbn=9780300152289|url=https://yalebooks.yale.edu/book/9780300152289/art-not-being-governed|accessdate=20 Abril 2020|format=Matigas na pabalat|language=en}}</ref><ref name="Truthout-2011">{{cite web|last=Sethness|first=Javier|title=Refugees' Descendants in Southeast Asia Prove Stateless Society Is Possible|url=http://www.truth-out.org/opinion/item/1950:refugees-descendants-in-southeast-asia-prove-stateless-society-is-possible|website=Truthout|format=Review|date=3 Hulyo 2011|accessdate=20 April 2020|language=en}}</ref> Ayon kay Scott, ang humigit-kumulang 100 milyong naninirahan sa Zomia ay binubuo ng mga minoryang [[etniko]] na may "tunay na nakalilitong pagkakaiba-iba ng mga etnisidad at [[wika]]". Sa loob ng mahabang panahon, iniwasan nilang mapasailalim sa pamamahala o dominasyon ng mga nakapaligid na imperyo, kultura, o pamahalaan. Kabilang sa mga pangkat na ito ang mga Akha, Hmong, Karen, Lahu, Mien, at Wa.<ref name="Chronicle-2011">{{cite news|last=Hammond|first=Ruth|title=The Battle Over Zomia|url=https://chronicle.com/article/The-Battle-Over-Zomia/128845/|work=The Chronicle of Higher Education|date=4 Setyembre 2011|accessdate=20 Abril 2020|language=en}}</ref> === Exarcheia ng Gresya === Ang Exarcheia ({{Langx|el|Εξάρχεια}}, {{IPA|el|eˈksarçi.a|pron}}) ay isang kapitbahayan sa gitnang bahagi ng [[Atenas]], [[Gresya]], na malapit sa makasaysayang gusali ng [[National Technical University of Athens|Pambansang]] [[National Technical University of Athens|Teknikal na Unibersidad ng Atenas]].<ref name=":16">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/cities/2019/aug/26/athens-police-poised-to-evict-refugees-from-squatted-housing-projects|title=Inside Exarcheia: the self-governing community Athens police want rid of|first1=Alex|last1=King|first2=Ioanna|last2=Manoussaki-Adamopoulou|newspaper=The Guardian|date=26 Agosto 2019|access-date=12 Hunyo 2020|via=www.theguardian.com|archive-date=26 Agosto 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190826080334/https://www.theguardian.com/cities/2019/aug/26/athens-police-poised-to-evict-refugees-from-squatted-housing-projects|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kontogianni|first=Bella|date=30 Abril 2021|title=Exarcheia: Most Misunderstood Neighborhood in Athens|url=https://greekreporter.com/2021/04/30/exarcheia-most-misunderstood-neighborhood-in-athens/|access-date=|website=Greek Reporter|language=en-US|quote=Often referred to as the anarchist neighborhood of Athens [...]|archive-date=30 Abril 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210430204823/https://greekreporter.com/2021/04/30/exarcheia-most-misunderstood-neighborhood-in-athens/|url-status=live}}</ref> Ang pangalang ''Exarcheia'' ay nagmula sa isang negosyante noong ika-19 na siglo na nagngangalang Exarchos ({{Langx|el|Έξαρχος|links=no}}), na nagbukas ng isang malaking tindahang pangkalahatan sa lugar. Ang Exarcheia ay nasa hangganan ng Kolonaki sa silangan at napapaligiran ng Kalye Patission, Kalye Panepistimiou, at Abenida Alexandras. [[File:Street_in_Exarcheia,_Greece.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Street_in_Exarcheia,_Greece.jpg|left|thumb|Kalye sa Exarcheia]] Ang Exarcheia ay nabuo sa pagitan ng 1870 at 1880 sa dating hangganan ng lungsod ng Atenas at nagkaroon ng mahalagang papel sa panlipunan at pampolitikang buhay ng Gresya. Dito naganap ang Pag-aalsa sa Politekniko ng Atenas noong Nobyembre 1973. Noong Disyembre 2008, ang pagpatay ng isang pulis sa 15-taong-gulang na si Alexandros Grigoropoulos sa Exarcheia ay nagbunsod ng malawakang pag-aalsa sa buong Gresya. Ang Exarcheia ay isang lugar na tinitirhan ng maraming [[intelektuwal]] at mga alagad ng sining, at tahanan din ng iba't ibang pangkat na may motibong pampolitika. Isa rin itong sentro ng sining kung saan regular na idinaraos ang mga pagtatanghal sa teatro at mga konsyerto sa paligid ng pangunahing [[liwasan]]. Matatagpuan din sa Exarcheia ang punong himpilan ng PASOK, isang partidong pampolitika sa Gresya na sumuporta sa mga patakarang pagtitipid na ipinataw ng [[Unyong Europeo]] noong 2009. Dahil dito, naging madalas itong puntiryahin ng mga anarkista sa kanilang mga pag-atake.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-greece-attack-bullets/gun-used-in-greek-pasok-shooting-favored-by-one-guerrilla-group-police-idUSKBN1D71GD|title=Gun from Greek PASOK shooting used in past guerrilla attacks -police|date=7 Nobyembre 2017|work=Reuters|access-date=5 Pebrero 2018|archive-date=5 Pebrero 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180205184347/https://www.reuters.com/article/us-greece-attack-bullets/gun-used-in-greek-pasok-shooting-favored-by-one-guerrilla-group-police-idUSKBN1D71GD|url-status=live|language=en}}</ref> Ang mga himpilan ng pulisya at iba pang simbolo ng awtoridad (at kapitalismo), gaya ng mga [[bangko]], ay madalas ding maging target ng mga pangkat na nasa dulong kaliwa ng politika.<ref>{{Cite web |last=Antonova|first=Angela|date=2026-07-31|title=Greek anarchist youths throw petrol bombs at cars outside central Athens police station|url=https://english.pravda.ru/news/hotspots/90534-police_station/|access-date=2026-08-01|website=english.pravda.ru|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2008-12-07|title=Greek police shooting sparks riot|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7769710.stm|access-date=2026-08-01|language=en-GB}}</ref> Makikita rin sa Exarcheia ang maraming halimbawa ng mga ''graffiti'' na laban sa kapitalismo.<ref>{{cite news|last1=Pilic|first1=Damir|title=Red Revival: The Fall and Rise of Karl Marx|url=http://www.balkaninsight.com/en/article/red-revival-the-fall-and-rise-of-karl-marx-10-16-2015|agency=Balkan Insight|date=23 Nobyembre 2015|access-date=3 Oktubre 2016|archive-date=12 Disyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181212124708/http://www.balkaninsight.com/en/article/red-revival-the-fall-and-rise-of-karl-marx-10-16-2015|url-status=live|language=en}}</ref> Mayroon ding isang sariling pinamamahalaang estrukturang pangkalusugan na nagbibigay ng mga serbisyong medikal sa lugar.<ref>{{Cite web |date=2015-10-13|title=Aυτοοργανωμένη Δομή Υγείας Εξαρχείων (Α.Δ.Υ.Ε.) {{!}} Κάτοικοι, συλλογικότητες και κοινωνικά εγχειρήματα Εξαρχείων|url=http://syl-kat-exarcheion.espivblogs.net/%CE%BA%CE%BF%CE%B9%CE%BD%CF%89%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CF%8C-%CE%B9%CE%B1%CF%84%CF%81%CE%B5%CE%AF%CE%BF|access-date=10 Disyembre 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20151013024209/http://syl-kat-exarcheion.espivblogs.net/%CE%BA%CE%BF%CE%B9%CE%BD%CF%89%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CF%8C-%CE%B9%CE%B1%CF%84%CF%81%CE%B5%CE%AF%CE%BF|archive-date=13 Oktubre 2015|language=Griyego}}</ref> Ang mga protesta na nagsisimula sa Exarcheia ay nagpapakita ng samu't saring pormasyong pampolitika at mga koalisyon, kabilang ang mga kabataang napagkaitan ng oportunidad, mga migrante, mga kontra-awtoritaryo, mga anarkista, at mga mamamayang [[Gresya|Griyego]] mula sa katamtaman hanggang sa pinakamatitinding panig ng magkabilang dulo ng pampolitikang ispektro.<ref name=":8">{{Cite journal|last=Astrinaki|first=R.|title="(Un)hooding" a Rebellion: The December 2008 Events in Athens|journal=Social Text|volume=27|issue=4 101|pages=97–107|doi=10.1215/01642472-2009-056|year=2009|language=en}}</ref><ref name=":9">{{Cite journal|last=Apoifis|first=Nicholas|title=Fieldwork in a furnace: anarchists, anti-authoritarians and militant ethnography|journal=Qualitative Research|volume=17|issue=1|pages=3–19|doi=10.1177/1468794116652450|year=2017|s2cid=148163559|doi-access=free|language=en}}</ref> == Oposisyon sa anarkismo == === Liberalismo === Ang [[liberalismo]] at anarkismo ay parehong kumikilala sa halaga ng indibidwal na kalayaan, subalit lubos silang nagkakasalungat pagdating sa usapin ng pamahalaan. Ang anarkismo ay may matinding pagdududa sa moral na batayan ng estado.<ref>{{Citation |last=Fiala |first=Andrew |title=Anarchism |date=2025 |url=https://plato.stanford.edu/archives/win2025/entries/anarchism/ |work=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |edition=Tagniyebe 2025 |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |language=en |access-date=2026-08-01 |editor2-last=Nodelman |editor2-first=Uri}}</ref> Isinusulong nito ang ganap na pagbuwag sa pamahalaan at sa lahat ng sapilitang herarkiya upang mapalitan ang mga ito ng boluntaryong samahan at kapayapaang nakabatay sa pinagkasunduan. Sa kabilang banda, naniniwala naman ang liberalismo na makatwiran at kailangan ang mga institusyong pampolitika tulad ng konstitusyonal na demokrasya at ang batas (''rule of law'').<ref>{{Cite web |title=Liberalism - Routledge Encyclopedia of Philosophy |url=https://www.rep.routledge.com/articles/thematic/liberalism/v-1 |access-date=2026-08-01 |website=www.rep.routledge.com |language=en}}</ref> Para sa mga liberal, ang limitadong pamahalaan ay mahalaga upang maprotektahan ang mga karapatan at interes ng bawat indibiduwa. Magkaiba rin ang kanilang pananaw sa ekonomiya. Suportado ng liberalismo ang kapitalismo at [[malayang pamilihan]]. Tinututulan naman ng karamihang anarkista ang pribadong pag-aari. Nais ng mga anarkista ang kolektibong pamamahala sa komunidad. Gumagamit ang liberalismo ng batas at mga reporma. Ang anarkismo naman ay naniniwala sa direktang aksyon.<ref>{{Cite web |title=Anarchism and Liberalism – Earlham Sociology and Politics Pages |url=https://earlhamsociologypages.uk/anarchliber/ |access-date=2026-08-01 |language=en-GB}}</ref> === Pasismo === Ang [[pasismo]] ay isang malayong-kanang [[ideolohiya]] na nagtataguyod ng pamahalaang awtoritaryo. Sa sistemang ito, ang kapakanan ng mamamayan ay ganap na isinusuko sa ilalim ng interes ng isang makapangyarihang [[diktador]]. Karaniwan nitong ipinagbabawal ang kalayaan ng indibiduwal, tinututulan ang [[demokrasya]], at gumagamit ng puwersa ng militar upang supilin ang anumang uri ng oposisyon. Sa kabilang dako, ang anarkismo ay isang radikal na pilosopiyang pampolitika na naglalayong tuluyang buwagin ang estado at pamahalaan. Naniniwala ang anarkismo na ang lahat ng usapin ng tao ay dapat pamahalaan ng mga indibiduwal sa pamamagitan ng boluntaryong pagsasama-sama nang walang sapilitang awtoridad.<ref>{{Cite web |title=Anarkismo {{!}} Southeast Asian Anarchist Library |url=https://sea.theanarchistlibrary.org/library/joseph-a-labadie-anarkismo-tl |access-date=2026-08-01 |website=sea.theanarchistlibrary.org}}</ref> Layunin nitong lumikha ng isang egalitaryo o pantay-pantay na lipunan na walang herarkiya, kung saan ang kaayusan ay nagmumula sa kusang-loob na pagtutulungan ng mamamayan at hindi sa utos ng batas o pinuno.<ref>{{Cite web |title=Anarkismo {{!}} libcom.org |url=https://libcom.org/article/anarkismo |access-date=2026-08-01 |website=libcom.org |language=en}}</ref> Ang historikal na pananaw sa pasismo ay nagsilbing marahas na alternatibo sa anarkiya sa pamamagitan ng pagpataw ng Ganap na Estado.<ref>{{Cite journal |date=1926-01-01 |title=Fascism as an Alternative to Anarchy |url=https://online.ucpress.edu/currenthistory/article/23/4/522/123829/Fascism-as-an-Alternative-to-Anarchy |journal=Current History |language=en |volume=23 |issue=4 |pages=522–524 |doi=10.1525/curh.1926.23.4.522 |issn=0011-3530}}</ref> Sa kabilang banda, ipinapakita na ang anarkismo ay tumatayo bilang direktang paglaban sa pasismo, na nagtataguyod ng lipunang walang herarkiya at tiraniya.<ref>{{Cite web |title=Spanish civil war {{!}} libcom.org |url=https://libcom.org/tags/spanish-civil-war |access-date=2026-08-01 |website=libcom.org |language=en}}</ref> === Pagkamabansa === Ang [[nasyonalismo]] at anarkismo ay dalawang magkaibang kaisipang pampulitika: pinapahalagahan ng nasyonalismo ang pagmamahal sa bayan at kapangyarihan ng estado, habang tinututulan naman ng anarkismo ang pamahalaan at lahat ng uri ng hirarkiya. Sa konteksto ng kasaysayan, ang dalawang kaisipang ito ay nag-abot at nag-impluwensya sa mga kilusang mapagpalaya. Ang mga bayani at propagandistang Pilipino tulad nina [[José Rizal|Jose Rizal]] at [[Isabelo de los Reyes]] ay nakasalamuha at naimpluwensyahan ng mga ideyang anarkista habang nasa Espanya.<ref>{{Cite book |last=Fernandez |first=Erwin S. |url=https://theanarchistlibrary.org/library/erwin-s-fernandez-anarchism-in-the-philippines |title=Anarchism in the Philippines |date=2009 |language=en}}</ref> Ang nasyonalismo ay ginamit upang pagbuklurin ang [[mga Pilipino]] para itatag ang sariling pamahalaan laban sa mga Kastila, samantalang ang anarkismo naman ay nagbigay-inspirasyon sa mga maagang unyon ng mga manggagawa upang labanan ang mapang-aping sistema nang walang pag-asa sa sentralisadong kapangyarihan. Ang modernong bansa-estado at ang institusyon ng pribadong ari-arian ay direktang kasalungat ng anarkistang konsepto ng tunay na [[kalayaan]] o kalayaan bilang kawalan ng dominasyon. Ang nasyonalismo na nagtatanggol sa kapangyarihan ng estado ay isang estruktural na hadlang na nagpapanatili ng dominasyon, na radikal na tinatanggihan ng anarkismo. Ang nasyonalismo ay itinuturing na isang mapanlinlang na kasangkapan ng gobyerno upang panatilihin ang kontrol sa mga [[Pagkamamamayan|mamamayan]] sa pamamagitan ng pagpukaw ng [[patriyotismo]] o huwad na pagmamahal sa bayan.<ref name=":6">{{Cite book |last=Anonymous |url=https://theanarchistlibrary.org/library/anonymous-anarchism-and-nationalism |title=Anarchism and Nationalism |date=1970 |language=en}}</ref> Madalas gamitin ng mga tradisyonal na partidong pampolitika—maging ng tinatawag na "kaliwang" grupo—ang mga kilusang pambansang pagpapalaya para lamang sa sarili nilang ambisyon na makamit at mapanatili ang kapangyarihan ng estado<ref name=":6" />. Sa sandaling maupo sa puwesto ang isang bagong pamahalaan, muli nitong pinapalakas ang mga pambansang hangganan at militarismo, na nagreresulta pa rin sa kawalan ng tunay na kalayaan.<ref name=":6" /> Dahil dito, hayagang tinatanggihan ng anarkismo ang nasyonalismo at anumang rebolusyon na naglalayon lamang na magpalit ng mga pinuno o magtatag ng bagong naghaharing uri.<ref name=":6" /> Ang tunay na sagot ng anarkismo laban sa [[imperyalismo]] ay hindi ang pagtatayo ng mga reaksyonaryong rehimeng nasyonalista, kundi ang isang pandaigdigang rebolusyong panlipunan.<ref name=":6" /> Nilalayon nitong tuluyang gibain ang lahat ng artipisyal na pambansa, [[Relihiyon|relihiyoso]], at rasyal na harang na naghihiwalay sa mga manggagawa at mamamayan ng mundo.<ref name=":6" /> === Pamahalaang sosyalista === Nagkakaiba ang [[sosyalismo]] at anarkismo sa isang pangunahing usapin: ang pangangailangan ng isang estado. Ipinapalagay ng pananaw ng sosyalismo na ang paggamit at pamamahagi ng mga yaman ng lipunan ay dapat kontrolin at planuhin ng isang pamahalaang halal ng mamamayan upang magsilbing kasangkapan ng [[katarungan]]. Umaasa ang mga sosyalista sa sentral na kapangyarihang ito at sa sentralisadong pagpaplano upang pangasiwaan ang produksyon at makatarungang maipamahagi ang kayamanan sa buong lipunan. Sa kabilang banda, itinuturing ng mga anarkista na ang anumang sentralisadong pamahalaan ay likas na mapaniil at nakasasama sa [[pag-unlad]] ng sangkatauhan. Ang anarkismo ay hayagang tumututol sa awtoridad ng estado at sa halip ay nagtataguyod ng ganap na sariling pamamahala. Naniniwala ang mga anarkista na ang lipunan ay dapat organisahin batay lamang sa kusang-loob na pagsang-ayon ng mga tao at sa malalayang samahang [[boluntaryo]], na tuluyang nag-aalis sa mga mapamilit na hirarkiyang ginagamit ng isang sosyalistang estado. Sa tradisyon ng o sosyalismo ng estado, naniniwala silang kailangang gamitin ang kontrol ng gobyerno upang pamahalaan ang produksyon, [[yaman]], at mga ari-arian para sa publiko. Ayon sa makasaysayang sanaysay na ''State Socialism and Anarchism'' ni Benjamin Tucker,<ref>{{Cite web |last=Tucker |first=Benjamin R. |date=1888 |title=STATE SOCIALISM AND ANARCHISM: How Far They Agree, and Wherein They Differ |url=https://cooperative-individualism.org/tucker-benjamin_state-socialism-and-anarchism-1888.pdf |access-date=Agosto 2, 2026 |website=cooperative-individualism.org |language=en}}</ref> ang sistemang ito ay naglalayong gawing isang malawak na burukrasya ang nasyon kung saan ang estado ang nag-iisang tagapamahala ng industriya upang tuluyang burahin ang kapitalistang kompetisyon. Para sa mga sosyalista, ang awtoridad ng pamahalaan ay isang pansamantala ngunit kinakailangang hakbang upang protektahan ang mga manggagawa at ipatupad ang pagkakapantay-pantay. Sa kabilang banda, tahasang tinatanggihan ng anarkismo ang argumentong ito at itinuturing ang estado bilang ugat ng kawalan ng [[kalayaan]]. Sa [[Akademikong larangan|akademikong]] pagsusuri,<ref>{{Cite journal |last=Shaffer |first=Kirwin |date=2023-01-02 |title=Anarchists vs. the State: As Latin America swings left, activists keep alive a long anarchist tradition of critiquing the limits of state power. For them, the real alternatives are in communities, workplaces, and the streets. |url=https://doi.org/10.1080/10714839.2023.2184080 |journal=NACLA Report on the Americas |language=en |volume=55 |issue=1 |pages=74–81 |doi=10.1080/10714839.2023.2184080 |issn=1071-4839}}</ref> ang mga anarkista ay mahigpit na sumasalungat sa kahit anong uri ng hirarkikong na pamahalaan. Naniniwala sila na kapag ang kapangyarihan ay ibinigay sa isang sosyalistang estado, ang burukrasya nito ay likas na magiging mapaniil at hindi kusang maglalaho. Sa halip na dumaan sa pamahalaan, isinusulong ng anarkismo ang agarang pagbuo ng lipunan mula sa ibaba pataas (''bottom-up'') sa pamamagitan ng mga boluntaryong unyon at malayang kooperasyon ng mga tao. === Teokrasya === Ang [[teokrasya]] at anarkismo ay dalawang magkaibang sistema ng pamamahala. Sa teokrasya, ang pamahalaan ay pinamumunuan ng mga pinuno ng relihiyon at ang mga batas ay ibinabatay sa utos ng [[Diyos]], kung saan may mataas na kontrol ang estado sa buhay at paniniwala ng mga mamamayan. Isang modernong halimbawa nito ay ang [[Apganistan]] sa ilalim ng [[Taliban]], kung saan pinatatakbo ang bansa bilang isang teokratikong estado.<ref>{{Cite web |date=Enero 23, 2026 |title=Afghanistan: Taliban consolidate theocratic State while the humanitarian crisis deepens, EUAA report finds {{!}} European Union Agency for Asylum |url=https://www.euaa.europa.eu/news-events/afghanistan-taliban-consolidate-theocratic-state-while-humanitarian-crisis-deepens-euaa-report-finds |access-date=2026-08-02 |website=www.euaa.europa.eu |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Politics |first=Oishimaya Sen Nag |date=2025-03-14 |title=Countries With A Theocratic Government Today |url=https://www.worldatlas.com/government/countries-with-a-theocratic-government-today.html |access-date=2026-08-02 |website=WorldAtlas |language=en-US}}</ref> Sa [[Kasaysayan ng Pilipinas|kasaysayan naman ng Pilipinas]], masasalamin ang sistemang ito sa tinawag ni [[Marcelo H. del Pilar]] na "''La Frailocracia''" o pamahalaan ng mga [[prayle]] noong [[Imperyong Kastila|rehimeng Espanyol]]. Sa kaniyang mismong akda na ''Frailocracy in the Philippines'' (na inilathala sa Ingles ng [[Pambansang Komisyong Pangkasaysayan]]),<ref>{{Cite book |last=Pilar |first=Marcelo H. del Del |author-link=Marcelo H. del Pilar |url=https://openlibrary.org/books/OL3853103M/Frailocracy_in_the_Philippines |title=Frailocracy in the Philippines |date=1979 |publisher=National Historical Institute |location=Manila}}</ref> masusing idinokumento ang naging kasaysayan ng ugnayan ng relihiyon at estado, kung saan ang mga prayle ang siyang humawak sa tunay na kapangyarihang pampolitika sa kolonya.<ref>{{Cite web |last=Guerrero |first=Leon Ma. |author-link=Leon Maria Guerrero |date=1952-12-13 |title=Del Pilar, December 13, 1952 |url=https://philippinesfreepress.wordpress.com/1952/12/13/del-pilar-december-13-1952/ |access-date=2026-08-02 |website=The Philippines Free Press Online |language=en}}</ref> Sa kabilang banda, ang anarkismo ay ganap na kataliwasan nito dahil tinatanggihan nito ang anumang uri ng gobyerno, pinuno, o relihiyosong awtoridad sa lipunan. Naniniwala ang mga anarkista na kayang mag-organisa ng lipunan ang mga tao sa pamamagitan ng boluntaryong kooperasyon at pagkakapantay-pantay nang walang nagdidiktang estado, na siyang kabaligtaran ng mahigpit na hirarkiya at dogmang ipinatutupad sa sistemang teokratiko. === Demokrasya ng nakararami === Ang [[demokrasya]] ng nakararami ay nakabatay sa sama-samang pagpapasya kung saan ang pasya ng nakararami ang namamayani sa minorya o sa buong pangkat, na sinusuportahan ng mapamilit na kapangyarihan ng mga institusyon. Tinatanggihan naman ng anarkismo ang lahat ng anyo ng di-boluntaryong hirarkiya, sentralisadong pamamahala, at pamimilit na isinasagawa ng estado.<ref>{{Citation |last=Clark |first=Patricia |title=Anarchism and Democracy |date=2003 |url=https://sk.sagepub.com/dict/edvol/understanding-democratic-politics/chpt/anarchism-democracy |work=Understanding Democratic Politics: An Introduction |pages=261–270 |place=1 Oliver's Yard, 55 City Road, London EC1Y 1SP United Kingdom |publisher=SAGE Publications Ltd |doi=10.4135/9781446220962.n26 |isbn=978-0-7619-7183-2 |access-date=2026-08-02 |last2=Gemie |first2=Sharif}}</ref> Sa halip, itinataguyod nito ang kusang-loob na pagsasama at, sa pangkalahatan, ang pagtutulungang nakabatay sa pagkakasundo ng lahat o konsenso. === Kapitalismo at Merkadong Lipunan === Ang kapitalismo ay matagal nang tinututulan ng mga anarkista. Kahit ang mga anarkistang bersyon ng kapitalismo ay hindi katanggap-tanggap dahil pinapanatili nito ang hirarkiya sa pamamagitan ng boluntaryong pang-aalipin at pagpreserba ng pribadong pagmamay-ari ng produksyon na siyang lilikha ng mga taong alipin. Nakasalalay ang buhay sa mga may-ari ng negosyo lalong lalo na sa mga korporasyon at malalaking negosyo. Binansagan itong Makabagong Pyudalismo dahil sa pagkakapareho nitong tema sa pyudal na lipunan na pinamahalaan ng mga panginoong-maylupa. Tinututulan din nito ang pagpapalawak ng merkado na siyang hahantong sa pagbebenta ng bawat katiting ng aspeto ng buhay, kung saan ang pera ang magiging ultimo-sentro ng kapangyarihan sa lipunan. === Awtoritaryang Komunismo (Marxismo-Leninismo-Maoismo) === Malaki ang pagkakaiba ng mga anarkista sa mga komunista. Unang una ay hindi ito sang-ayon sa paggamit ng estado upang makamit ang komunistang lipunan. Tinututulan din nito ang ilan pang mga konsepto tulad ng pagsesentro, diktadurya ng partido, pagmamakabansa, at ang pagsasagrado ng dayalektikong materyal. Sa kasaysayan ng awtoritaryang komunismo at anarkismo, matagal na ang hidwaan nito hindi lamang sa pananaw ngunit pati na sa totoong labanan, sinasabing tinatraydor ng mga komunista ang mga anarkista at pinipigilan ang mga rebolusyon ng mga komyun na kumawala sa pamumuno ng sentral na partido. === Meritokrasya at Kakistokrasya === Ang anarkismo ay hindi naniniwala sa konsepto ng meritokrasya, na dapat pamahalaan ng magagaling ang mga tao, dahil hindi rin pakasiguradong maibibigay nito ang pangakong pag-unlad at maaaring gamitin ang talino sa pagpapanatili sa kanilang pangaabuso sa posisyon at gamitin itong rason para pagtakpan ang korupsyon. Sinasabi na ang paglaganap ng meritokrasyang sistema ay nangyayari sa mga kapitalistang bansa, na siyang sanhi ng lubos na pagod at pagbaba ng tingin ng mag-aaral at trabahador sa kanyang sarili para lang makamit ang karangalan o kita. Minsan nagiging sanhi pa ng malawakang pagpapatiwakal. Sa kaakibat nitong sistema, ang kakistokrasya, ay minsan umuusbong ang realidad nito sa ating sistema na pamumunuan tayo ng mga pinuno na siyang nagpapanggap na magaling ngunit wala palang alam, o hindi marunong sa aspeto ng pamamahala. Minsan, hinahaluan ng iba't ibang klaseng pandurugas at pananamantala hanggang mabulok ang sistema sa pawang na kasinungalingan at ipagpatuloy ang bulok na sistemang ito sa pamamagitan ng pagmamana ng posisyon sa kamag-anak nila gamit ang panlilinlang na pati ang galing at talino nila ay namana o kaparehas din. === Minarkismo === Kahit na ang maliit na impluwensiya ng pamamahala ay tinututulan ng anarkismo sapagkat pinagdududahan nito ang pagkaepektibo nito upang makamit ang ninanais na anarkiya. Ngunit, maspinapaboran ito kaysa sa ibang klaseng pulitikang pananaw lalo na kung ito ay gumagamit ng mga konseptong anarkismo tulad ng Demokratikong Munisipalismo at Demokratikong Kumpederalismo na siyang gumagamit ng ilalim-paangat na pagoorganisa at desisyon. Isang halimbawa ay ang Zapatista ng Chiapas Mexico o kaya naman ang Rojava sa Syria. Ngunit, hindi sapat para sa mga anarkista na basta lamang magkaroon ng pamahalaan na konti ang impluwensiya o pangingielam sa lipunan dahil maaaring umusbong ang sentimyento na palakasin ang pamahalaan, o kaya naman ay magkaroon ng malawakang pagusbong ng panibagong mga abusado sa kapangyarihan na hindi saklaw sa miyembro ng pamahalaan tulad ng mga Mafia, Warlord, Kartel, Oligarko, at mga Gangster. == Tingnan din == * [[Komunismo]] * [[Mutualismo]] * [[Sosyalismo]] == Mga pananda == <references group="nb"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} == Mga talababa == {{Refbegin|30em|indent=yes}} * {{Cite book |last=Marshall |first=Peter |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |publisher=HarperCollins |date=1992 |isbn=978-0-0021-7855-6 |location=London}} * {{Cite encyclopedia |date=2009 |title=Anarchism |encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest |publisher=John Wiley & Sons |location=Oxford |last=Cohn |first=Jesse |editor-last=Ness |editor-first=Immanuel |language=en |pages=1–11 |doi=10.1002/9781405198073.wbierp0039 |isbn=978-1-4051-9807-3}} * {{Cite book |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |date=2018 |publisher=Palgrave Macmillan | language=en |isbn=978-3-3197-5619-6 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Arvidsson |first=Stefan |title=The Style and Mythology of Socialism: Socialist Idealism, 1871–1914 |publisher=Routledge |language=en |date=2017 |isbn=978-0-3673-4880-9 |edition=1st |location=London}} * {{Cite book |last=Otero |first=Carlos Peregrín |title=Noam Chomsky: Critical Assessments |publisher=Routledge |language=en |date=1994 |isbn=978-0-4150-1005-4 |volume=2–3 |location=London}} * {{Cite book |last=Guérin |first=Daniel |url=http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |title=Anarchism: From Theory to Practice |publisher=Monthly Review Press |date=1970 |isbn=978-0-8534-5128-0 |access-date=16 Pebrero 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200714125723/http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |archive-date=14 Hulyo 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Bates |first=David |title=Political Ideologies |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2017 |isbn=978-0-1987-2785-9 |editor-last=Wetherly |editor-first=Paul |chapter=Anarchism |access-date=28 Pebrero 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&pg=PA128 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111304/https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&pg=PA128 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |date=2015 |title=Black Panther Radical Factionalization and the Development of Black Anarchism |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-black-studies_2015-10_46_7/page/678 |journal=Journal of Black Studies|language=en |location=Thousand Oaks |publisher=SAGE Publishing |volume=46 |issue=7 |pages=678–703 |doi=10.1177/0021934715593053 |jstor=24572914 |s2cid=145663405}} * {{Cite book |last=Long |first=Roderick T. |url=https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |title=The Routledge Companion to Social and Political Philosophy |publisher=Routledge |date=2013 |isbn=978-0-4158-7456-4 |editor-last=Gaud |editor-first=Gerald F. |access-date=28 Pebrero 2019 |editor-last2=D'Agostino |editor-first2=Fred |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085833/https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |archive-date=9 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite web |date=2019 |title=Definition of Anarchism |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111728/https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |archive-date=18 Pebrero 2021 |access-date=28 Pebrero 2019 |website=Merriam-Webster |language=en |ref={{Sfnref|Merriam-Webster|2019}}}} * {{Cite book |last=Sylvan |first=Richard |title=A Companion to Contemporary Political Philosophy |date=2007 |publisher=Blackwell Publishing |isbn=978-1-4051-3653-2 |editor-last=Goodin |editor-first=Robert E. |edition=2 |series=Blackwell Companions to Philosophy |volume=5 |chapter=Anarchism |editor-last2=Pettit |editor-first2=Philip |editor-last3=Pogge |editor-first3=Thomas |language=en}} * {{Cite book |last=Joll |first=James |language=en |title=The Anarchists |publisher=Harvard University Press |date=1964 |oclc=65683373}} * {{Cite book |last=Carlson |first=Andrew R. |title=Anarchism in Germany; Vol. 1: The Early Movement |url=https://archive.org/details/anarchismingerma0001carl |language=en |publisher=Scarecrow Press |date=1972 |isbn=978-0-8108-0484-5 |location=Metuchen, New Jersey}} * {{Cite news |last=Kahn |first=Joseph |date=5 Agosto 2000 |title=Anarchism, the Creed That Won't Stay Dead; The Spread of World Capitalism Resurrects a Long-Dormant Movement |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2000/08/05/arts/anarchism-creed-that-won-t-stay-dead-spread-world-capitalism-resurrects-long.html |url-access=subscription |page=B9 |issn=0362-4331|language=en}} * {{Citation |last=Baker |first=Zoe |title=Means and Ends: The Revolutionary Practice of Anarchism in Europe and the United States |date=2023 |place=Edinburgh |publisher=AK Press |isbn=978-1-84935-498-1|language=en}} * {{Cite book |last=Nettlau |first=Max |language=en|title=A Short History of Anarchism |publisher=Freedom Press |date=1996 |isbn=978-0-9003-8489-9}} * {{Cite book |last=Ward |first=Colin |url=https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |title=Anarchism: A Very Short Introduction |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2004 |isbn=978-0-1928-0477-8 |location=Oxford |author-mask=2 |access-date=12 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304153805/https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |archive-date=4 Marso 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Goodway |first=David |language=en |title=Anarchist Seeds Beneath the Snow |publisher=Liverpool Press |date=2006 |isbn=978-1-8463-1025-6}} * {{Cite book |last=Skirda |first=Alexandre |title=Facing the Enemy: A History of Anarchist Organization From Proudhon to May 1968 |url=https://archive.org/details/facingenemyhisto0000skir |publisher=AK Press|language=en |date=2002 |isbn=978-1-9025-9319-7}} * {{Cite book |last=Fernández |first=Frank |title=Cuban Anarchism: The History of A Movement |publisher=Sharp Press |date=2009 |orig-date=2001|language=en}} * {{Cite book |last=Morris |first=Christopher W. |url=https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |title=An Essay on the Modern State |publisher=Cambridge University Press |date=2002 |isbn=978-0-5215-2407-0 |access-date=15 Setyembre 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115214335/https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |archive-date=15 Enero 2021 |url-status=live}} * {{Cite journal |last=Osgood |first=Herbert L. |date=Marso 1889 |title=Scientific Anarchism |journal=Political Science Quarterly|language=en |publisher=The Academy of Political Science |volume=4 |issue=1 |pages=1–36 |doi=10.2307/2139424 |jstor=2139424}} * {{Cite book |last=Newman |first=Michael |title=Socialism: A Very Short Introduction |url=https://archive.org/details/socialismverysho0000newm |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1928-0431-0 |language=en |location=Oxford}} * {{Cite book |last=Morris |first=Brian |title=Anthropology, Ecology, and Anarchism: A Brian Morris Reader |url=https://archive.org/details/anthropologyecol0000bria |publisher=PM Press|language=en |others=Marshall, Peter |date=2015 |isbn=978-1-6048-6093-1 |edition=illustrated |location=Oakland |author-mask=2}} * {{Cite book |last=Walter |first=Nicholas |title=About Anarchism |publisher=Freedom Press |date=2002 |isbn=978-0-9003-8490-5 |location=London|language=en}} * {{Cite book |last=Jennings |first=Jeremy |title=Contemporary Political Ideologies |publisher=Pinter |date=1993 |isbn=978-0-8618-7096-7 |editor-last=Eatwell |editor-first=Roger |location=London |pages=127–146 |chapter=Anarchism |editor-last2=Wright |editor-first2=Anthony|language=en}} * {{Cite book |last1=Gay |first1=Kathlyn |title=Encyclopedia of Political Anarchy |url=https://archive.org/details/encyclopediaofpo0000gayk |last2=Gay |first2=Martin |publisher=ABC-CLIO |date=1999 |isbn=978-0-8743-6982-3|language=en}} * {{Cite encyclopedia |date=2008 |title=Anarcho-capitalism |encyclopedia=The Encyclopedia of Libertarianism |publisher=SAGE; Cato Institute|language=en|url=https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&pg=PT51 |access-date=2 Setyembre 2020 |editor-last=Hamowy |editor-first=Ronald |pages=13–14 |doi=10.4135/9781412965811.n8 |isbn=978-1-4129-6580-4 |oclc=191924853 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111721/https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&pg=PT51 |archive-date=18 February 2021 |last1=Morris |first1=Andrew |url-status=live |url-access=subscription}} * {{Cite book |last=Johnson |first=Charles |title=Anarchism/Minarchism: Is a Government Part of a Free Country? |publisher=Ashgate Publishing|language=en |date=2008 |isbn=978-0-7546-6066-8 |editor-last=Long |editor-first=Roderick T. |pages=155–188 |chapter=Liberty, Equality, Solidarity Toward a Dialectical Anarchism |editor-last2=Machan |editor-first2=Tibor R.}} * {{Cite book |last=Franks |first=Benjamin |title=The Oxford Handbook of Political Ideologies |url=https://archive.org/details/oxfordhandbookof0000unse_k5b8 |date=Agosto 2013 |publisher=[[Oxford University Press]] |editor-last=Freeden |editor-first=Michael |pages=[https://archive.org/details/oxfordhandbookof0000unse_k5b8/page/385 385]–404 |chapter=Anarchism |doi=10.1093/oxfordhb/9780199585977.013.0001 |isbn=978-0-19-958597-7 |editor-last2=Stears |editor-first2=Marc|language=en}} * {{Cite book |last=McLaughlin |first=Paul |title=Anarchism and Authority: A Philosophical Introduction to Classical Anarchism |publisher=Ashgate|language=en |date=2007 |isbn=978-0-7546-6196-2 |location=Aldershot}} * {{Cite journal |last=Jun |first=Nathan |date=Setyembre 2009 |title=Anarchist Philosophy and Working Class Struggle: A Brief History and Commentary |url=https://philarchive.org/rec/JUNAPA-2 |journal=WorkingUSA |language=en |volume=12 |issue=3 |pages=505–519 |doi=10.1111/j.1743-4580.2009.00251.x |issn=1089-7011}} * {{Cite book |last1=McLean |first1=Iain |url=https://archive.org/details/oxfordconcisedic00iain |title=The Concise Oxford Dictionary of Politics |last2=McMillan |first2=Alistair |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2003 |isbn=978-0-1928-0276-7 |url-access=registration|language=en}} * {{Cite journal |last=Gabardi |first=Wayne |date=1986 |title=Anarchism. By David Miller. (London: J. M. Dent and Sons, 1984. pp. 216 [pagsur ng aklat]) |url=https://archive.org/details/sim_american-political-science-review_1986-03_80_1/page/300 |journal=American Political Science Review |volume=80 |issue=1 |pages=300–302 |doi=10.2307/1957102 |jstor=446800 |s2cid=151950709|language=en}} * {{Cite encyclopedia |date=2003 |title=Anarchism |encyclopedia=The Blackwell Dictionary of Modern Social Thought |publisher=Blackwell Publishing|language=en |location=Malden, Massachusetts |url=https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&pg=PA12 |access-date=15 Agosto 2020 |last=Ostergaard |first=Geoffrey |editor-last=Outhwaite |editor-first=William |edition=2nd |isbn=978-0-6312-2164-7 |oclc=49704935 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418004719/https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&pg=PA12 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last1=Harrison |first1=Kevin |url=https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |title=Understanding Political Ideas and Movements |last2=Boyd |first2=Tony |publisher=Manchester University Press |date=2003 |isbn=978-0-7190-6151-6 |access-date=7 Marso 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308074910/https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |archive-date=8 Marso 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Brooks |first=Frank H. |title=The Individualist Anarchists: An Anthology of Liberty (1881–1908) |publisher=Transaction Publishers |date=1994 |isbn=978-1-5600-0132-4|language=en}} * {{harvc |last=Backes |first=Uwe |c=Left-Wing Extremism: The Conceptual Dimension |in=Zúquete |year=2023a |pp=3–22|language=en}} * {{harvc |last=Krüusselmann |first=Katharina |last2=Weggemans |first2=Daan |c=Radicalization and Left-Wing Extremism |in=Zúquete |year=2023a |pp=55–68|language=en}} * {{Cite book |editor-last=Zúquete |editor-first=José Pedro |title=The Palgrave Handbook of Left-Wing Extremism |date=2023a |publisher=Palgrave Macmillan |volume=1 |isbn=978-3-031-30896-3|language=en}} * {{Cite book |last=Marshall |first=Peter | language=en |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |url=https://archive.org/details/Demanding_the_impossible_9781604862706 |publisher=PM Press |date=1993 |isbn=978-1-6048-6064-1 |location=Oakland, California |author-mask=2}} * {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |title=Anarchist Voices: An Oral History of Anarchism in America |url=https://archive.org/details/anarchistvoiceso0000avri |publisher=Princeton University Press |date=1996 |isbn=978-0-6910-4494-1|language=en}} * {{Cite journal |last1=Angelbeck |first1=Bill |last2=Grier |first2=Colin |date=2012 |title=Anarchism and the Archaeology of Anarchic Societies: Resistance to Centralization in the Coast Salish Region of the Pacific Northwest Coast |url=https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |url-status=live |journal=Current Anthropology |volume=53 |issue=5 |pages=547–587 |doi=10.1086/667621 |s2cid=142786065 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180721142558/https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |archive-date=21 Hulyo 2018 |access-date=24 Hunyo 2021 | language=en |s2cid-access=free |issn=0011-3204}} * {{Cite book |last=Egoumenides |first=Magda |url=https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |title=Philosophical Anarchism and Political Obligation |publisher=Bloomsbury Publishing|language=en |date=2014 |isbn=978-1-4411-2445-6 |location=New York |access-date=21 Pebrero 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111334/https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Klosko |first=George |url=https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |title=Political Obligations |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1995-5104-0 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124033632/https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |archive-date=24 Nobyembre 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Wilbur |first=Shawn |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Mutualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Miller |first=David |url=https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |title=The Blackwell Encyclopaedia of Political Thought |publisher=Wiley|language=en |date=1991 |isbn=978-0-6311-7944-3 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818145221/https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |archive-date=18 Agosto 2020 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Pierson |first=Christopher |url=https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&pg=PA187 |title=Just Property: Enlightenment, Revolution, and History |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2013 |isbn=978-0-1996-7329-2 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210316125550/https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&pg=PA187 |archive-date=16 Marso 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Morris |first=Brian |url=https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |title=Bakunin: The Philosophy of Freedom |publisher=Black Rose Books |date=1993 |isbn=978-1-8954-3166-7 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225175003/https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |archive-date=25 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Shannon |first=Deric |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=91–106 |chapter=Anti-Capitalism and Libertarian Political Economy |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Heywood |first=Andrew |language=en|url=https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&pg=PA146 |title=Political Ideologies: An Introduction |publisher=Macmillan International Higher Education |date=2017 |isbn=978-1-1376-0604-4 |edition=6 |access-date=13 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111410/https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&pg=PA146 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Bakunin |first=Mikhail |title=Statism and Anarchy |url=https://archive.org/details/statismanarchy0000baku |publisher=Cambridge University Press |date=1990 |isbn=978-0-5213-6182-8 |editor-last=Shatz |editor-first=Marshall |series=Cambridge Texts in the History of Political Thought |location=Cambridge, England |translator-last=Shatz |translator-first=Marshall |doi=10.1017/CBO9781139168083 |lccn=89077393 |oclc=20826465|language=en |orig-date=1873}} * {{Cite book |last=Mayne |first=Alan James |url=https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&pg=PA131 |title=From Politics Past to Politics Future: An Integrated Analysis of Current and Emergent Paradigms |publisher=Greenwood Publishing Group |date=1999 |isbn=978-0-2759-6151-0 |access-date=20 Setyembre 2010|language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418013303/https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&pg=PA131 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Turcato |first=Davide |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Anarchist Communism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=Anarchism: a Documentary History of Libertarian Ideas: from Anarchy to Anarchism |url=https://archive.org/details/anarchismdocumen0000unse |publisher=Black Rose Books |date=2005 |isbn=978-1-5516-4250-5 |location=Montréal|language=en}} * {{Cite book |last=Pernicone |first=Nunzio |url=https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |title=Italian Anarchism, 1864–1892 |publisher=Princeton University Press |date=2009 |isbn=978-0-6916-3268-1 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200819161516/https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |archive-date=19 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite journal |last=Levy |first=Carl |date=8 Mayo 2011 |title=Social Histories of Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |volume=4 |issue=2 |pages=1–44 |doi=10.1353/jsr.2010.0003 |issn=1930-1197 |s2cid=144317650|language=en}} * {{Cite book |last=Van der Walt |first=Lucien |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |pages=249–264 |chapter=Syndicalism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Ryley |first=Peter |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=225–236 |chapter=Individualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite news |last=Imrie |first=Doug |date=1994 |title=The Illegalists |url=http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908072801/http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-date=8 Setyembre 2015 |access-date=9 Disyembre 2010 |work=Anarchy: A Journal of Desire Armed |language=en}} * {{Cite book |last=Parry |first=Richard |url=https://archive.org/details/bonnotgang0000parr |title=The Bonnot Gang |publisher=Rebel Press |date=1987 |isbn=978-0-9460-6104-4 |url-access=registration|language=en}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |author-mask=2 |date=2018 |title=Contemporary Anarchist and Anarchistic Movements |journal=Sociology Compass |publisher=Wiley |volume=12 |issue=6 |article-number=e12582 |doi=10.1111/soc4.12582 |issn=1751-9020|language=en}} * {{Cite web |last=Coutinho |first=Steve |date=3 Marso 2016 |title=Zhuangzi |url=http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303175106/http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=5 Marso 2019 |publisher=Internet Encyclopedia of Philosophy |language=en}} * {{Cite journal |last=Crone |first=Patricia |date=2000 |title=Ninth-Century Muslim Anarchists |url=https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |journal=Past & Present |issue=167 |pages=3–28 |doi=10.1093/past/167.1.3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200828210845/https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |archive-date=28 Agosto 2020 |access-date=3 Enero 2022|language=en}} * {{Cite book |last=Dodson |first=Edward |title=The Discovery of First Principles |publisher=Authorhouse |date=2002 |isbn=978-0-5952-4912-1 |volume=2|language=en}} * {{Cite book |last=Thomas |first=Paul |language=en |title=Karl Marx and the Anarchists |publisher=Routledge & Kegan Paul |date=1985 |isbn=978-0-7102-0685-5 |location=London}} * {{Cite book |url=https://archive.org/details/historyofterrori00grar |title=The History of Terrorism: From Antiquity to Al-Quaeda |publisher=University of California Press|language=en |date=2007 |isbn=978-0-5202-4709-3 |editor-last=Chaliand |editor-first=Gerard |location=Berkeley; Los Angeles; London |oclc=634891265 |editor-last2=Blin |editor-first2=Arnaud |url-access=registration}} * {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=325–342 |chapter=Anarchism and the First International |author-mask=2 |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{Cite journal |last=Anderson |first=Benedict |date=2004 |title=In the World-Shadow of Bismarck and Nobel |url=http://newleftreview.org/II/28/benedict-anderson-in-the-world-shadow-of-bismarck-and-nobel |journal=New Left Review|language=en |volume=2 |issue=28 |pages=85–129 |article-number=2519 |doi=10.64590/q8k |archive-url=https://web.archive.org/web/20151219130121/http://newleftreview.org/II/28/benedict-anderson-in-the-world-shadow-of-bismarck-and-nobel |archive-date=19 Disyembre 2015 |access-date=7 Enero 2016 |url-access=subscription}} * {{Cite journal |last1=Lutz |first1=James M. |last2=Ulmschneider |first2=Georgia Wralstad |date=2019 |title=Civil Liberties, National Security and U.S. Courts in Times of Terrorism |journal=Perspectives on Terrorism |volume=13 |issue=6 |pages=43–57 |jstor=26853740|language=en}} * {{Cite book |last=Bantman |first=Constance |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=371–388 |chapter=The Era of Propaganda by the Deed |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=m7BhDwAAQBAJ&pg=PA372}} * {{Cite book |last=Moya |first=Jose C. |title=In Defiance of Boundaries: Anarchism in Latin American History |publisher=University Press of Florida |others=Kirwin R. Shaffer |date=2015 |isbn=978-0-8130-5138-3 |editor-last=Laforcade |editor-first=Geoffroy de |chapter=Transference, culture, and critique The Circulation of Anarchist Ideas and Practices |access-date=6 Marso 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=ikt6AQAACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085903/https://books.google.com/books?id=ikt6AQAACAAJ |archive-date=9 Agosto 2020|language=en |url-status=live}} * {{Cite book |last=Laursen |first=Ole Birk |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=149–168 |chapter=Anti-Imperialism |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Nomad |first=Max |title=Revolutionary Internationals 1864–1943 |publisher=Stanford University Press|language=en |date=1966 |isbn=978-0-8047-0293-5 |editor-last=Drachkovitch |editor-first=Milorad M. |page=88 |chapter=The Anarchist Tradition}} * {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |language=en |publisher=AK Press |date=2006 |isbn=978-1-9048-5948-2 |location=Stirling |author-mask=2|title=The Russian Anarchists|url=https://archive.org/details/bwb_KT-771-669 }} * {{Cite book |last=Bolloten |first=Burnett |language=en |title=The Spanish Civil War: Revolution and Counterrevolution |url=https://archive.org/details/spanishcivilwarr0000boll_z8t8 |publisher=University of North Carolina Press |date=1984 |isbn=978-0-8078-1906-7}} * {{Cite journal |last=Harmon |first=Christopher C. |date=2011 |title=How Terrorist Groups End: Studies of the Twentieth Century |journal=Connections|language=en |volume=10 |issue=2 |pages=51–104 |jstor=26310649}} * {{Cite book |last=Rupert |first=Mark |url=https://archive.org/details/globalizationint00rupe |title=Globalization and International Political Economy |publisher=Rowman & Littlefield Publishers|language=en |date=2006 |isbn=978-0-7425-2943-4 |location=Lanham}} * {{Cite book |last=Evren |first=Süreyyya |language=en |title=Post-Anarchism: A Reader |url=https://archive.org/details/postanarchismrea0000unse |publisher=Pluto Press |date=2011 |isbn=978-0-7453-3086-0 |editor-last=Rousselle |editor-first=Duane |pages=[https://archive.org/details/postanarchismrea0000unse/page/1 1]–19 |chapter=How New Anarchism Changed the World (of Opposition) after Seattle and Gave Birth to Post-Anarchism |editor-last2=Evren |editor-first2=Süreyyya }} * {{Cite book |last=Honeywell |first=C. |url=https://books.google.com/books?id=qzKOzQEACAAJ |title=Anarchism |publisher=Wiley |date=2021 |isbn=978-1-5095-2390-0 |series=Key Concepts in Political Theory |access-date=13 Agosto 2022|language=em}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Leonard |author-mask=2 |date=2010 |title=Hakim Bey and Ontological Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |location=East Lansing |publisher=Michigan State University Press|language=en |volume=4 |issue=2 |pages=109–137 |doi=10.1353/jsr.2010.0009 |jstor=41887660 |s2cid=143304524}} * {{Cite book |last=Ramnath |first=Maia |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Non-Western Anarchisms and Postcolonialism |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{cite book|last=Pernicone|first=Nunzio|year=1993|title=Italian Anarchism, 1864–1892|publisher=Princeton University Press|isbn=0691056927|lccn=92-46661}} * {{Cite book|last=Pengam|first=Alain|chapter=Anarcho-Communism|editor-last1=Ribel|editor-first1=Maximilien|editor-last2=Crump|editor-first2=John|year=1987|title=Non-Market Socialism in the Nineteenth and Twentieth Centuries|publisher=Palgrave Macmillan|chapter-url=https://books.google.com/books?id=dqmvCwAAQBAJ&q=anarcho-communism+stateless+communism&pg=PA60|pages=60–82|doi=10.1007/978-1-349-18775-1_4|isbn=978-1349187751|language=en}} * {{cite encyclopedia |editor1-last=Ball |editor1-first=Terence |editor2-last=Dagger |editor2-first=Richard |date=2019 |orig-date=1999 |url=https://www.britannica.com/topic/communism |title=Communism |edition=revised |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=10 Hunyo 2020|language=en }} * {{cite book |last=Steele |first=David |title=From Marx to Mises: Post-Capitalist Society and the Challenge of Economic Calculation |publisher=Open Court Publishing Company|language=en |year=1992 |isbn=978-0-87548-449-5}} * {{cite book|chapter=Anarchism and Markets|last=Carson|first=Kevin|year=2018|location=Leiden|publisher=Brill|editor-first=Nathan|editor-last=Jun|title=Brill's Companion to Anarchism and Philosophy|isbn=978-90-04-35689-4|pages=81–119|doi=10.1163/9789004356894_005|url=https://brill.com/view/title/35861|language=en}} * {{cite book|last=Alexander|first=Robert|title=The Anarchists in the Spanish Civil War|isbn=1-85756-400-6|location=[[Londres]]|publisher=Janus|year=1999|oclc=43717219|url=https://libcom.org/history/anarchists-spanish-civil-war-robert-alexander|language=en}} * {{cite book|last=Graham|first=Helen|language=en|year=2002|title=The Spanish Republic at War, 1936–1939|location=[[Cambridge]]|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=0-521-45932-X|oclc=464890766}} * {{cite book|first=Abel|last=Paz|title=Durruti in the Spanish Revolution|url=https://www.akpress.org/durrutiinthespanishrevolution.html|year=2006|orig-year=1996|translator-first=Chuck|translator-last=Morse|language=en|location=[[Edinburgh]]|publisher=AK Press|isbn=1-904859-50-X|lccn=2006920974|oclc=482919277}} {{Refend}} [[Kategorya:Mga ideolohiyang pampolitika]] [[Kategorya:Anarkismo|*]] [[Kategorya:Mga ideolohiyang pang-ekonomiya]] rrwqoy4ukyk6j4ho9d5ajgqvhuha7mh 2218552 2218551 2026-08-02T02:14:51Z Jojit fb 38 /* Demokrasya ng nakararami */ 2218552 wikitext text/x-wiki {{About|pilosopiyang pampolitika|ang katayuan ng isang lipunang walang awtoridad|Anarkiya}} [[Talaksan:Black_flag_waving.svg|frame|Itim na watawat ng anarkismo]] Ang '''anarkismo''' ay isang [[Pilosopiyang pampolitika|pilosopiyang pampulitika]] at kilusan na naglalayong buwagin ang lahat ng mga institusyong nagpapatuloy ng [[Awtoritarismo|awtoridad]], pamimilit, o herarkiya, na pangunahing tinututukan ang [[estado]] at [[kapitalismo]]. Isinusulong ng anarkismo ang pagpapalit sa estado ng mga lipunang walang estado at mga kusang-loob na malalayang samahan. Inilalarawan ang anarkismo bilang bahagi ng libertaryong sangay ng kilusang [[Sosyalismo|sosyalista]] (libertaryong sosyalismo).{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}}{{Refn|Sa aklat na ''In Anarchism: From Theory to Practice'' (1970),{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} inilarawan ng historyador na anarkista na si Daniel Guérin ang anarkismo bilang kasingkahulugan ng libertaryang sosyalismo. Isinulat niya na ang anarkismo ay "talagang kasingkahulugan ng sosyalismo. Ang isang anarkista ay pangunahing isang sosyalista na ang layunin ay wakasan ang pagsasamantala ng tao sa kapwa tao. Ang anarkismo ay isa lamang sa mga daloy ng kaisipang sosyalista—ang daloy na ang pangunahing katangian ay ang pagpapahalaga sa kalayaan at ang agarang hangaring buwagin ang estado."{{Sfn|Arvidsson|2017}} Sa kaniyang maraming akda tungkol sa anarkismo, inilalarawan naman ng historyador na si Noam Chomsky ang anarkismo, kasama ng libertaryang Marxismo, bilang libertaryang sangay ng sosyalismo.{{Sfn|Otero|1994|p=617}}|group=nb|name=nb1}} Bagaman matatagpuan ang mga bakas ng mga ideyang anarkista sa buong kasaysayan, umusbong ang makabagong anarkismo noong [[Panahon ng Kaliwanagan]]. Sa huling kalahati ng [[Ika-19 na dantaon|ika-19 na]] [[Ika-19 na dantaon|dantaon]] at sa mga unang dekada ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], umunlad ang kilusang anarkista sa maraming bahagi ng daigdig at nagkaroon ng mahalagang papel sa pakikibaka ng mga [[manggagawa]] para sa kanilang paglaya. Sa panahong ito, nabuo ang iba't ibang paaralan ng kaisipang anarkista. Nakibahagi ang mga anarkista sa ilang mga rebolusyon, lalo na sa [[Komuna ng Paris]], [[Digmaang Sibil sa Rusya]], at [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], na ang pagwawakas ay nagmarka rin sa pagtatapos ng klasikal na panahon ng anarkismo. Sa mga huling dekada ng ika-20 dantaon at pagpasok ng ika-21 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista at lumawak ang katanyagan at impluwensiya nito sa loob ng mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa digmaan, at laban sa globalisasyon. Gumagamit ang mga anarkista ng iba't ibang pamamaraan upang isulong ang pagbabagong panlipunan, na karaniwang inuuri bilang [[rebolusyonaryo]] o ebolusyonaryo, bagaman madalas na nagsasapawan ang dalawa at naipapakita sa sari-saring taktika. Karaniwang pinapaboran ng mga ebolusyonaryong pamamaraan ang unti-unti at madalas ay di-marahas na pagbabago, samantalang layunin ng mga rebolusyonaryong pamamaraan na wasakin ang mga mapaniil na estado at institusyon. Maraming aspekto ng kabihasnang pantao ang naimpluwensiyahan ng teorya, kritika, at praktika ng anarkismo. == Etimolohiya, terminolohiya, at kahulugan == [[File:Proudhon_jeune.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Proudhon_jeune.jpg|thumb|Si Pierre-Joseph Proudhon ang unang pilosopong pampolitika na tinawag ang sarili bilang anarkista{{Sfn|Kahn|2000}}<ref name="Merriman2">Merriman, John M. (2009). ''How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror''. New Haven: Yale University Press. p. 42. {{ISBN|9780300217933}}.</ref><ref name="Leier2">Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}.</ref>]] Ang etimolohikal na pinagmulan ng salitang anarkismo ay mula sa Sinaunang [[Wikang Griyego|Griyegong]] ''anarkhia'' (ἀναρχία), na nangangahulugang "walang pinuno" o "walang namumuno". Binubuo ito ng unlaping ''an-'' ("walang") at ng salitang ''arkhos'' ("pinuno" o "tagapamahala"). Ang hulaping ''-ismo'' ay tumutukoy sa isang ideolohikal na kilusan o kaisipan na nagtataguyod ng anarkiya.{{Sfnm|1a1=Bates|1y=2017|1p=128|2a1=Long|2y=2013|2p=217}} Lumitaw ang salitang ''anarchisme'' sa [[wikang Ingles]] noong 1642 at ang ''anarchy'' naman noong 1539; sa mga unang paggamit nito sa Ingles, binibigyang-diin nito ang kahulugan ng kaguluhan o kawalan ng kaayusan.{{Sfnm|1a1=Merriam-Webster|1y=2019|1loc="Anarchism"|2a1=''Oxford English Dictionary''|2y=2005|2loc="Anarchism"|3a1=Sylvan|3y=2007|3p=260}} Sa panahon ng [[Rebolusyong Pranses]], iba't ibang pangkat ang tumawag sa kanilang mga kalaban bilang mga ''anarkista'', bagaman kakaunti sa mga tinawag na ganoon ang may mga pananaw na kahalintulad ng mga sumunod na anarkista. Maraming rebolusyonaryo noong ika-19 na dantaon, gaya nina William Godwin (1756–1836) at Wilhelm Weitling (1808–1871), ang nag-ambag sa mga doktrinang anarkista ng susunod na salinlahi, subalit hindi nila ginamit ang mga katawagang ''anarkista'' o ''anarkismo'' upang ilarawan ang kanilang sarili o ang kanilang mga paniniwala.{{Sfn|Joll|1964|pp=27–37}}{{Sfn|Carlson|1972|pp=22–23}} Ang unang pilosopong pampolitika na tumawag sa kaniyang sarili bilang isang anarkista (Pranses: ''anarchiste'') at nagbigay sa salitang ito ng positibong kahulugan ay si Pierre-Joseph Proudhon (1809–1865).{{Sfn|Kahn|2000}}<ref name="Merriman2" /><ref name="Leier">Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}. (sa Ingles)</ref> Ayon sa ilang historyador, umusbong ang kilusang anarkista sa pagitan ng panahon ni Proudhon at ng Kongresong Saint-Imier noong 1872, bagaman may magkakaibang pananaw ang mga historyador hinggil dito.{{Sfn|Baker|2023|p=40-43}} Mula noong [[dekada 1890]], at nagsimula sa [[Pransiya]],{{Sfn|Nettlau|1996|p=162}} ang salitang ''libertaryanismo'' ay madalas gamitin bilang kasingkahulugan ng anarkismo;{{Sfn|Guérin|1970|loc="The Basic Ideas of Anarchism"}} hanggang sa kasalukuyan, karaniwan pa rin ang ganitong paggamit sa labas ng [[Estados Unidos]].{{Sfnm|1a1=Ward|1y=2004|1p=62|2a1=Goodway|2y=2006|2p=4|3a1=Skirda|3y=2002|3p=183|4a1=Fernández|4y=2009|4p=9}} Gayunman, sa ilang gamit, ang libertaryanismo ay tumutukoy lamang sa [[Indibidwalismo|indibiduwalistang]] pilosopiya ng [[malayang pamilihan]], at ang anarkismo ng malayang merkado ay mas tiyak na tinatawag na libertaryang anarkismo.{{Sfn|Morris|2002|p=61}} Bagaman ang katawagang libertaryanismo ay matagal nang halos kasingkahulugan ng anarkismo,{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6}} ang kahulugan nito ay naging mas malabo sa paglipas ng panahon dahil sa pag-angkin dito ng iba't ibang pangkat na may magkakaibang [[ideolohiya]],{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} kabilang ang Bagong Kaliwa at ang mga tagapagtaguyod ng libertaryang Marxismo, na hindi inuugnay ang kanilang sarili sa mga awtoritaryang sosyalista o sa isang partidong banguwardismo, gayundin ang mga radikal na [[Liberalismo|liberal]] sa usaping pangkultura na pangunahing nakatuon sa mga [[kalayaang sibil]].{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Dahil dito, may ilang anarkista ang mas pinipiling gamitin ang katawagang libertaryang sosyalismo{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}} upang maiwasan ang mga negatibong kahulugang ikinakabit sa salitang ''anarkismo'' at upang bigyang-diin ang kaugnayan nito sa sosyalismo.{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Sa pangkalahatan, ginagamit ang anarkismo upang tukuyin ang kontra-awtoritaryang sangay ng kilusang sosyalista.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=104}}{{Refn|group=nb|name=nb1}} Karaniwan itong inihahambing sa mga anyo ng sosyalismo na nakasentro sa estado o ipinapataw mula sa itaas.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Karaniwang binibigyang-diin ng mga iskolar ng anarkismo ang sosyalistang katangian ng anarkismo{{Sfn|Newman|2005|p=15}} at tinutuligsa ang mga pagtatangkang paghiwalayin ang dalawa bilang magkasalungat na ideolohiya.{{Sfn|Morris|2015|p=64}} May ilang iskolar ding naglalarawan sa anarkismo bilang may maraming impluwensiya mula sa liberalismo,{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} at bilang kapuwa liberal at sosyalista, bagaman higit na sosyalista.{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Samantala, maraming iskolar ang tumatangging ituring na isang anyo ng anarkismo ang anarko-kapitalismo, sapagkat para sa kanila ay hindi nito wastong nauunawaan ang mga pangunahing simulain ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}}{{Refn|Ayon kay Herbert L. Osgood, ang anarkismo ang "pinakasukdulang kabaligtaran" ng awtoritaryang komunismo at sosyalismong nakasentro sa estado.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Ayon naman kay Peter Marshall, "sa pangkalahatan, mas malapit ang anarkismo sa sosyalismo kaysa sa liberalismo. ... Malaking bahagi ng anarkismo ay kabilang sa kampo ng sosyalismo, bagaman mayroon din itong ilang impluwensiya mula sa liberalismo. Hindi ito maaaring ipailalim lamang sa sosyalismo, at mas mainam itong ituring bilang isang hiwalay at natatanging doktrina."{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Ayon kay Jeremy Jennings, "mahirap hindi mapagpasyahan na ang mga ideyang ito"—na tumutukoy sa anarko-kapitalismo—"ay tinatawag lamang na anarkista dahil sa maling pag-unawa sa kung ano ang anarkismo." Dagdag pa niya, "ang anarkismo ay hindi nagtataguyod ng lubos na walang hadlang na kalayaan ng indibidwal (na tila pinaniniwalaan ng mga 'anarko-kapitalista'); sa halip, gaya ng nakita na natin, itinataguyod nito ang pagpapalawak ng [[indibidwalidad]] at ng pamayanan."{{Sfn|Morris|2015|p=64}} Isinulat naman ni Nicolas Walter na "ang anarkismo ay nagmula kapuwa sa liberalismo at sosyalismo, sa kasaysayan man at sa ideolohiya. ... Sa isang diwa, nananatiling mga liberal at mga sosyalista ang mga anarkista, at tuwing itinatakwil nila ang mabubuting elemento ng alinman sa dalawa, ipinagkakanulo nila ang mismong anarkismo. ... Kami ay mga liberal, subalit higit pa rito; kami rin ay mga sosyalista, subalit higit pa rito."{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Isinama naman ni Michael Newman ang anarkismo bilang isa sa maraming tradisyon ng sosyalismo, lalo na ang tradisyong higit na nakahanay sa sosyalismo na sinusundan nina Pierre-Joseph Proudhon at Mikhail Bakunin.{{Sfn|Newman|2005|p=15}} Samantala, iginiit ni Brian Morris na "nakalilinlang kapuwa sa konsepto at sa kasaysayan" ang paglikha ng isang mahigpit na paghahati sa pagitan ng sosyalismo at anarkismo.|group=nb}} Bagaman ang pagtutol sa estado ay pangunahing bahagi ng kaisipang anarkista, hindi madaling bigyan ng iisang depinisyon ang anarkismo, sapagkat malawak ang talakayan ng mga iskolar at mga anarkista tungkol dito, at bahagyang magkakaiba ang pag-unawa rito ng iba't ibang tradisyon ng anarkismo.{{Sfn|Long|2013|p=217}}{{Refn|Isang karaniwang depinisyong tinatanggap ng mga anarkista ay ang anarkismo ay isang kalipunan ng mga pilosopiyang pampolitika na tumututol sa awtoridad at hirarkikong organisasyon, kabilang ang [[kapitalismo]], [[nasyonalismo]], ang [[estado]], at lahat ng kaugnay na institusyon, sa pamamalakad ng lahat ng [[ugnayang pantao]], pabor sa isang lipunang nakabatay sa [[desentralisasyon]], [[kalayaan]], at kusang-loob na samahan. Gayunman, binibigyang-diin ng mga iskolar na ang depinisyong ito ay may kaparehong mga kakulangan ng depinisyong nakabatay sa kontra-awtoritaryanismo (isang ''[[a posteriori]]'' na kongklusyon), kontra-etatismo o kontra-estado (sapagkat higit pa rito ang anarkismo),{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1p=166|2a1=Jun|2y=2009|2p=507|3a1=Franks|3y=2013|3pp=386–388}} at etimolohiya (ang simpleng pagwawaksi sa mga namumuno).{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1pp=25–29|2a1=Long|2y=2013|2pp=217}}|group=nb}} Kabilang sa mahahalagang sangkap ng depinisyon nito ang hangarin para sa isang [[Lipunan|lipunang]] walang pamimilit, ang pagtanggi sa aparatong pang-estado, ang paniniwalang likas na kayang mamuhay o umunlad ng tao sa isang lipunang walang pamimilit, at ang mungkahi kung paano maisasakatuparan ang mithiin ng anarkiya.{{Sfn|McLaughlin|2007|pp=25–26}} == Simbolismo == {{multiple image | total_width = 320 | image1 = Anarchy-symbol.svg | caption1 = Simbolong bilog na A | image2 = Circle-A red.svg | caption2 = Naka-istilong Bilog na A na punk | align = right | header = Ang bilog na A (''circle-A'') ay isang sagisag ng anarkismo na kumakatawan sa mga pangunahing simulain nito, kabilang ang kalayaan ng indibidwal at pagtutol sa awtoritaryanismo.<ref>{{Cite web |title=Understanding The Meaning Behind The Anarchist Symbol: Breaking Down The Unconventional Ideals {{!}} ShunSpirit |url=https://shunspirit.com/article/anarchist-symbol-meaning |access-date=12 Disyembre 2025|language=en |website=shunspirit.com}}</ref> }} Mula pa noong ika-19 na dantaon, gumagamit na ang mga anarkista ng ilang sagisag para sa kanilang adhikain, kabilang ang pinakatanyag na bilog na A (''circle-A''), ang itim na watawat, at ang itim na [[pusa]].<ref name="Baillargeon">{{cite book |last1=Baillargeon |first1=Normand |url=https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&q=%22circle+A%22 |title=Order Without Power: An Introduction to Anarchism: History and Current Challenges |date=2013 |publisher=Seven Stories Press |isbn=978-1-60980-472-5 |location=New York |language=en |translator=Mary Foster |access-date=Oktubre 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210922142448/https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&q=%22circle+A%22 |archive-date=Setyembre 22, 2021 |url-status=live |orig-year=2008}}</ref><ref name="An Anarchist FAQ">{{cite book |title=An Anarchist FAQ |publisher=AK Press |year=2008 |isbn=978-1-902593-90-6 |editor-last=Mckay |editor-first=Iain |location=Edinburgh |language=en |chapter=Appendix – The Symbols of Anarchy |oclc=182529204 |chapter-url=https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20201005101602/https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-date=Oktubre 5, 2020}}</ref> Karaniwan din ang mga [[watawat]] na hinati sa dalawang kulay, na kadalasang nakabatay sa itim na watawat, gaya ng pula at itim at itim at lila, na kumakatawan sa anarko-sindikalismo at anarka-[[peminismo]], ayon sa pagkakasunod. Mula noong ikalawang kalahati ng ika-20 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista sa paggamit ng mga bagong sagisag na mas madaling iguhit at mas madaling makilala, na ang pinakatanyag ay ang bilog na A. Mula sa pagsisimula ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], naging higit na laganap ang mga sagisag pangkultura ng anarkismo sa [[kulturang popular]], kasabay ng pag-usbong ng kilusang kontra-[[globalisasyon]] at ng subkulturang [[punk]].<ref name="revival">{{cite journal |last=Williams |first=Leonard |date=Setyembre 2007 |title=Anarchism Revived |journal=New Political Science |volume=29 |issue=3 |pages=297–312 |doi=10.1080/07393140701510160 |s2cid=220354272|language=en}}</ref><ref name="Gordon">{{cite journal |last=Gordon |first=Uri |date=Pebrero 2007 |title=Anarchism reloaded |journal=Journal of Political Ideologies |volume=12 |issue=1 |pages=29–48 |doi=10.1080/13569310601095598 |s2cid=216089196|language=en}}</ref> == Mga paaralan ng kaisipan == Karaniwang hinahati ang mga paaralan ng kaisipan sa anarkismo sa dalawang pangunahing makasaysayang tradisyon: ang panlipunang anarkismo at ang indibiduwalistang anarkismo, dahil sa kanilang magkakaibang pinagmulan, pagpapahalaga, at pag-unlad.{{Sfnm|1a1=McLean|1a2=McMillan|1y=2003|1loc="Anarchism"|2a1=Ostergaard|2y=2003|2p=14|2loc="Anarchism"}} Binibigyang-diin ng indibiduwalistang tradisyon ang negatibong kalayaan sa pamamagitan ng pagtutol sa mga paghihigpit sa malayang indibiduwal, samantalang binibigyang-diin ng panlipunang tradisyon ang positibong [[kalayaan]] sa layuning ganap na mapaunlad ang malayang kakayahan ng lipunan sa pamamagitan ng pagkakapantay-pantay at panlipunang pagmamay-ari.{{Sfn|Harrison|Boyd|2003|p=251}} Sa kronolohikal na pananaw, maaaring hatiin ang anarkismo sa mga klasikong tradisyon noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at sa mga pos-klasikong tradisyon—gaya ng anarka-peminismo, berdeng anarkismo, at pos-anarkismo—na umusbong pagkatapos nito.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=9}} Ang pagbibigay-diin ng anarkismo sa pagtutol sa [[kapitalismo]], pagkakapantay-pantay, at pagpapalawak ng [[pamayanan]] at indibiduwalidad ang nagtatangi rito mula sa anarko-kapitalismo at iba pang uri ng ekonomikong libertaryanismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}} Karamihan sa mga pananaw nito sa [[ekonomiya]] at pilosopiyang legal ay nagpapakita ng mga kontra-awtoritaryo, kontra-estado, libertariyo, at radikal na pagpapakahulugan sa makakaliwa at sosyalistang pulitika,{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} kabilang ang [[kolektibismo]], [[komunismo]], [[Indibidwalismo|indibiduwalismo]], [[Mutualismo|mutuwalismo]], at sindikalismo, bukod sa iba pang mga teoryang pang-ekonomiya ng libertaryang [[sosyalismo]].{{Sfn|Guérin|1970|p=35|loc="Critique of authoritarian socialism"}} Karaniwang inilalagay ang anarkismo sa pinakakaliwang bahagi ng espektrong pampolitika, bagaman marami ang tumututol sa awtoridad ng estado batay sa mga simulain ng kanan, gaya ng mga anarko-kapitalista.{{Sfnm|1a1=Brooks|1y=1994|1p=[https://books.google.com/books?id=gHyUj9HFYBIC&pg=PP15 xi]|1ps=, "Usually considered to be an extreme left-wing ideology".}}<ref name=":1">{{Cite journal |last=Jungkunz |first=Sebastian |date=2019-01-02 |title=Towards a Measurement of Extreme Left-Wing Attitudes |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09644008.2018.1484906 |journal=German Politics |language=en |volume=28 |issue=1 |pages=101–122 |doi=10.1080/09644008.2018.1484906 |issn=0964-4008 |url-access=subscription |s2cid=158624439}}</ref>{{Sfn|Backes|2023a|p=12}}{{Sfn|Krüusselmann|Weggemans|2023a|p=58}} Dahil walang iisang nakapirming kalipunan ng doktrina o natatanging pandaigdigang pananaw ang anarkismo,{{Sfn|Marshall|1993|pp=14–17}} umiral ang maraming uri at tradisyon nito, at malaki ang pagkakaiba-iba ng mga anyo ng anarkiya.{{Sfn|Sylvan|2007|p=262}} Bilang tugon sa sektaryanismo sa loob ng kilusang anarkista, lumitaw ang anarkismo nang walang [[pang-uri]], isang panawagan para sa pagpaparaya at pagkakaisa ng mga anarkista na unang isinulong ni Fernando Tarrida del Mármol noong 1889 bilang tugon sa matitinding pagtatalo hinggil sa teoryang anarkista noong panahong iyon.{{Sfn|Avrich|1996|p=6}} Sa kabila ng kanilang pagkakahiwalay, ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo ay hindi itinuturing na magkakahiwalay na mga entidad kundi mga tendensiya na nagsasalubong at nag-uugnayan sa isa't isa sa pamamagitan ng magkakaparehong simulain, gaya ng awtonomiya, mutuwal na pagtutulungan, pagtutol sa awtoridad, at [[desentralisasyon]].{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=1–6|2a1=Angelbeck|2a2=Grier|2y=2012|2p=551}} Higit pa sa mga partikular na paksyon ng mga kilusang pampolitika ng anarkismo na bumubuo sa anarkismong pampolitika, mayroon ding anarkismong pampilosopiya, na nagsasabing ang estado ay walang moral na pagiging lehitimo, nang hindi kinakailangang tanggapin ang pangangailangan ng isang rebolusyon upang ito ay maalis.{{Sfn|Egoumenides|2014|p=2}} Bilang isang sangay, lalo na ng indibiduwalistang anarkismo,{{Sfnm|1a1=Ostergaard|1y=2003|1p=12|2a1=Gabardi|2y=1986|2pp=300–302}} maaaring tanggapin ng anarkismo pampilosopiya ang pag-iral ng isang pinakamaliit na estado, subalit iginiit nito na walang [[Moralidad|moral]] na tungkulin ang mga [[mamamayan]] na sundin ang pamahalaan kapag ito ay sumasalungat sa awtonomiya ng indibiduwal.{{Sfn|Klosko|2005|p=4}} Maging ang magkakaibang pilosopikal na tradisyon tulad ng Obhetibismo at Kantiyanismo ay nagbigay ng mga argumentong ginamit upang ipagtanggol ang anarkismo pampilosopiya, kabilang ang pagtatanggol ni Robert Paul Wolff sa anarkismo laban sa mga pormal na paraan ng pagbibigay-katwiran sa pagiging lehitimo ng estado.<ref name="sa">{{cite journal |last=Martin |first=Thomas |date=2000 |title=Book Review: In Defense of Anarchism |url=http://library.nothingness.org/articles/SA/en/display/348 |journal=Social Anarchism |issue=27 |access-date=19 Hunyo 2008|language=en}}</ref> Binibigyang-pansin din ng anarkismo ang mga argumentong moral sapagkat may mahalagang papel ang [[etika]] sa pilosopiyang anarkista. Mayroon ding ilang anarkista na yumakap sa paniniwala sa [[Nihilismo|nihilismong]] pampolitika.{{Sfn|Walter|2002|p=52}} === Klasiko === Sa mga klasikong tradisyon ng anarkismo, ang mga unang umusbong ay ang mutuwalismo at indibiduwalistang anarkismo. Sinundan ang mga ito ng mga pangunahing tradisyon ng panlipunang anarkismo, gaya ng kolektibistang anarkismo, anarko-komunismo, at anarko-sindikalismo. Nagkakaiba ang mga tradisyong ito sa kanilang pananaw hinggil sa organisasyon at estrukturang pang-ekonomiya ng kanilang mithiing lipunan.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=2}} Ang mutuwalismo ay isang teoryang pang-ekonomiya noong ika-18 dantaon na pinaunlad bilang teoryang anarkista ni Pierre-Joseph Proudhon. Kabilang sa mga layunin nito ang "pagbuwag sa estado",<ref name=":0">{{Cite book |title=The Desk Encyclopedia of World History |date=2006 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-7394-7809-7 |editor-last=Wright |editor-first=Edmund |location=New York |pages=20–21}}</ref> pagkakatumbasan, malayang samahan, kusang-loob na [[kontrata]], pederasyon, at repormang [[Pananalapi (disiplina)|pananalapi]] sa parehong kredito at [[salapi]] na pamamahalaan ng isang [[bangko]] ng sambayanan.{{Sfn|Wilbur|2019|pp=213–218}} Sa paglipas ng panahon, inilarawan ang mutuwalismo bilang isang ideolohiyang nasa pagitan ng indibiduwalista at kolektibistang anyo ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Avrich|1y=1996|1p=6|2a1=Miller|2y=1991|2p=11}} Sa ''What Is Property?'' (1840), unang inilarawan ni Proudhon ang kaniyang layunin bilang isang "ikatlong anyo ng lipunan, ang sintesis ng komunismo at pag-aari."{{Sfn|Pierson|2013|p=187}} Ang kolektibistang anarkismo ay isang rebolusyonaryong sosyalistang anyo ng anarkismo{{Sfn|Morris|1993|p=76}} na karaniwang iniuugnay kay Mikhail Bakunin.{{Sfn|Shannon|2019|p=101}} Isinusulong ng mga kolektibistang anarkista ang kolektibong pagmamay-ari ng mga kagamitan sa produksiyon, na inaasahang maisasakatuparan sa pamamagitan ng marahas na [[rebolusyon]],{{Sfn|Avrich|1996|pp=3–4}} at naniniwalang dapat bayaran ang mga [[manggagawa]] ayon sa oras na kanilang ginawa, sa halip na ipamahagi ang mga [[produkto]] ayon sa pangangailangan tulad ng sa komunismo. Umusbong ang kolektibistang anarkismo kasabay ng [[Marxismo]], subalit tinanggihan nito ang [[diktadura]] ng [[proletaryado]], sa kabila ng ipinahahayag na layunin ng Marxismo na magtatag ng isang lipunang kolektibista na walang estado.{{Sfnm|1a1=Heywood|1y=2017|1pp=146–147|2a1=Bakunin|2y=1990}} Ang anarko-komunismo ay isang teorya ng anarkismo na nagsusulong ng isang lipunang komunista na may magkakasamang pagmamay-ari ng mga kagamitan sa [[produksiyon]],{{Sfn|Mayne|1999|p=131}} na pinangangasiwaan ng isang pederal na ugnayan ng mga kusang-loob na samahan.{{Sfn|Marshall|1993|p=327}} Ang produksiyon at pagkonsumo ay ibabatay sa prinsipyong "[[Mula sa bawat isa ayon sa kaniyang kakayahan, para sa bawat isa ayon sa kaniyang pangangailangan]]."{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1p=327|2a1=Turcato|2y=2019|2pp=237–238}} Umusbong ang anarko-komunismo mula sa mga radikal na sosyalistang kilusan pagkatapos ng [[Rebolusyong Pranses]],{{Sfn|Graham|2005}} subalit unang nabuo bilang isang natatanging [[doktrina]] sa seksiyong [[Italya|Italyano]] ng Unang Internasyonal.{{Sfn|Pernicone|2009|pp=111–113}} Kalaunan ay higit pa itong pinaunlad sa mga teoretikal na akda ni [[Peter Kropotkin]],{{Sfn|Turcato|2019|pp=239–244}} na ang kaniyang partikular na pananaw ang naging nangingibabaw sa maraming anarkista pagsapit ng huling bahagi ng ika-19 na dantaon.{{Sfn|Levy|2011|p=6}} Ang anarko-sindikalismo ay isang sangay ng anarkismo na tumitingin sa mga unyon ng mga [[manggagawa]] bilang isang posibleng puwersa para sa rebolusyonaryong pagbabago ng lipunan. Layunin nitong palitan ang kapitalismo at ang estado ng isang bagong lipunang [[Demokrasya|demokratikong]] pinamamahalaan mismo ng mga manggagawa. Ang mga pangunahing simulain ng anarko-sindikalismo ay direktang pagkilos, pagkakaisa ng mga manggagawa, at sariling pamamahala ng mga manggagawa.{{Sfn|Van der Walt|2019|p=249}} Ang indibiduwalistang anarkismo naman ay isang pangkat ng iba't ibang tradisyon ng kaisipan sa loob ng kilusang anarkista na nagbibigay ng higit na diin sa indibiduwal at sa kaniyang [[Malayang kalooban|malayang pagpapasya]] kaysa sa anumang panlabas na salik na nagtatakda ng kaniyang kilos.{{Sfn|Ryley|2019|p=225}} Kabilang sa mga unang nakaimpluwensiya sa anyong ito ng anarkismo sina William Godwin, Max Stirner, at [[Henry David Thoreau]]. Sa iba't ibang bansa, nakakuha ang indibiduwalistang anarkismo ng maliit ngunit magkakaibang pangkat ng mga tagasunod, kabilang ang mga Bohemyo na alagad ng [[sining]] at mga [[intelektuwal]],{{Sfn|Marshall|1993|p=440}} gayundin ang mga kabataang anarkistang lumalabag sa batas sa kilusang nakilala bilang iligalismo at indibiduwal na pagbawi.{{Sfnm|1a1=Imrie|1y=1994|2a1=Parry|2y=1987|2p=15}} === Pos-klasiko at kontemporaryo === Patuloy na umusbong ang anarkismo ng maraming [[pilosopiya]] at kilusan na, sa ilang pagkakataon, ay eklektiko, na humahango ng mga ideya mula sa iba't ibang pinagmulan at pinagsasama ang magkakaibang konsepto upang makalikha ng mga bagong pamamaraang pampilosopiya. Nanatiling mahalagang bahagi ng mga makabagong tradisyon ng anarkismo ang kontra-kapitalistang tradisyon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Williams|2018|p=4}} Maraming pangkat, tendensiya, at paaralan ng kaisipan ng anarkismo ang umiiral sa kasalukuyan, kaya mahirap ilarawan ang makabagong kilusang anarkista bilang isang magkakaisang kabuuan.{{Sfn|Franks|2013|pp=385–386}} Bagaman nakapaglatag ang mga teorista at aktibista ng mga "medyo matatag na kalipunan ng mga simulain ng anarkismo," wala pa ring nagkakaisang pananaw kung alin sa mga simulain ang pangunahing batayan nito. Dahil dito, inilalarawan ng mga komentarista ang mga anarkismo sa halip na isang iisang anarkismo, sapagkat bagaman may mga simulain silang magkakatulad, magkakaiba ang pagpapahalagang ibinibigay ng bawat paaralan sa mga ito. Halimbawa, maaaring isang pangkalahatang simulain ang pagkakapantay-pantay ng kasarian, subalit higit itong binibigyang-priyoridad ng anarka-peminismo kaysa ng anarko-komunismo.{{Sfn|Franks|2013|p=386}} Sa pangkalahatan, tutol ang mga anarkista sa mapilit na awtoridad sa lahat ng anyo nito, kabilang ang lahat ng sentralisado at hirarkikong anyo ng pamahalaan (halimbawa, [[monarkiya]], kinatawang demokrasya, sosyalismong pang-estado, at iba pa), mga sistemang nakabatay sa uring pang-ekonomiya (halimbawa, kapitalismo, [[Bolshevik|Bolshevismo]], [[Piyudalismo|pyudalismo]], [[pang-aalipin]], at iba pa), mga awtokratikong [[relihiyon]] (halimbawa, pundamentalistang [[Islam]], [[Simbahang Katoliko Romano]], at iba pa), patriyarkiya, heteroseksismo, pananaig ng mga puti, at [[imperyalismo]].{{Sfn|Jun|2009|pp=507–508}} Gayunman, nagkakaiba ang mga paaralan ng anarkismo sa mga pamamaraang dapat gamitin upang tutulan ang mga ito.{{Sfn|Jun|2009|p=507}} == Kasaysayan == === Sinaunang panahon at gitnang panahon === Ang mga pinakakilalang naunang tagapagpauna ng anarkismo sa sinaunang daigdig ay matatagpuan sa [[Tsina]] at [[Gresya]]. Sa Tsina, ang anarkismong pampilosopiya (ang pagtalakay sa pagiging lehitimo ng estado) ay inilahad ng mga pilosopong [[Taoismo|Taoista]] na sina Zhuang Zhou at [[Laozi]].{{Sfnm|1a1=Coutinho|1y=2016|2a1=Marshall|2y=1993|2p=54}} Kasama ng [[estoisismo]], sinasabing ang [[Taoismo]] ay nagtaglay ng mahahalagang paunang pahiwatig ng anarkismo.{{Sfn|Sylvan|2007|p=257}} Naipahayag din ang mga pananaw na anarkiko ng mga [[Mandudula|mandudulang]] [[trahedya]] at mga pilosopo sa Gresya. Ginamit nina [[Esquilo|Eskilo]] at [[Sopokles]] ang alamat ni Antigona upang ilarawan ang tunggalian sa pagitan ng mga batas na ipinapataw ng estado at ng pansariling awtonomiya. Patuloy namang kinuwestiyon ni Sokrates ang mga awtoridad sa [[Atenas]] at iginiit ang [[karapatan]] ng indibiduwal sa [[kalayaan]] ng budhi. Tinanggihan ng mga [[Siniko]] ang batas ng tao (''nomos'') at ang mga kaugnay na awtoridad, habang sinisikap nilang mamuhay ayon sa kalikasan (''physis''). Samantala, itinaguyod ng mga Estoiko ang isang lipunang nakabatay sa di-pormal at magiliw na ugnayan ng mga mamamayan nang walang pag-iral ng estado.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4, 66–73}} Sa [[Imperyong Sasanida]] (224–651 CE), nanawagan si [[Mazdak]] para sa isang lipunang may pagkakapantay-pantay at sa pag-aalis ng monarkiya, subalit hindi nagtagal ay ipinapatay siya ni Emperador Kavad I.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Sa Basra, nangaral ang ilang sektang panrelihiyon laban sa estado.{{Sfn|Crone|2000|pp=3, 21–25}} Sa [[Gitnang Kapanahunan|Gitnang Panahon]] sa [[Europa]], walang naging malinaw na gawaing anarkista maliban sa ilang mapagkait sa sariling mga kilusang panrelihiyon. Nagkaroon ng mga tendensiyang kontra-estado at libertaryo ang iba't ibang sektang panrelihiyon sa Europa.{{Sfn|Nettlau|1996|p=8}} Ang mga ito, kasama ng ilang kilusang [[Muslim]], ang kalauna'y nagbigay-daan sa pag-usbong ng panrelihiyong anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Ang muling pagsigla ng interes sa sinaunang panahon noong [[Renasimiyento|Renasimyento]] at ang pagbibigay-diin sa sariling pagpapasya noong [[Repormasyon]] ay muling nagpasigla sa mga elementong sekular na kontra-awtoritaryo sa Europa, lalo na sa Pransiya. Ang mga hamon ng [[Panahon ng Kaliwanagan]] sa awtoridad na intelektuwal—maging sekular o panrelihiyon—at ang mga rebolusyon noong dekada 1790 at noong 1848 ay pawang nagpasigla sa pag-unlad ng ideolohiyang humantong sa panahon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=307}} === Makabagong panahon === [[File:Barricade18March1871_(more_cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Barricade18March1871_(more_cropped).jpg|thumb|Ang Komuna ng Paris, isa sa mga pinakaunang eksperimento sa anarkismo.]] Noong [[Himagsikang Pranses|Rebolusyong Pranses]], ang mga pangkat na gaya ng Enragés at ng ''sans-culottes'' ay naging mahalagang yugto sa pag-usbong ng mga damdaming kontra-estado at [[Pederalismo|pederalista]].{{Sfn|Marshall|1993|p=4}} Sa buong ika-19 na dantaon, umusbong ang mga unang tradisyon ng anarkismo: itinaguyod ni William Godwin ang anarkismo pampilosopiya sa [[Inglatera]] sa pamamagitan ng moral na pagtanggi sa pagiging lehitimo ng estado; ang kaisipan ni Max Stirner ay naglatag ng daan para sa indibiduwalismo; at ang teorya ng mutuwalismo ni Pierre-Joseph Proudhon ay nakatagpo ng matabang lupa sa Pransiya.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}} Pagsapit ng huling bahagi ng dekada 1870, malinaw nang nahubog ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo, at mula 1880 hanggang 1914 ay naganap ang isang bugso ng [[Globalisasyon|globalisasyong]] noon ay hindi pa nasasaksihan.{{Sfn|Levy|2011|pp=10–15}} Ang panahong ito ng klasikal na anarkismo ay tumagal hanggang sa pagtatapos ng [[Digmaang Sibil ng Espanya]] at itinuturing na ginintuang panahon ng anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}} [[File:Bakunin.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bakunin.png|thumb|Tinutulan ni Mikhail Bakunin ang Marxistang layunin ng diktadura ng proletaryado at nakipag-alyansa sa mga pederalista sa loob ng Unang Internasyonal bago siya pinatalsik ng mga Marxista.]] Humango si Mikhail Bakunin mula sa mutuwalismo upang itatag ang anarkismong kolektibista, at sumapi siya sa ''International Workingmen's Association'', isang samahan ng mga manggagawa na kalauna'y nakilala bilang Unang Internasyonal (''First International''), na itinatag noong 1864 upang pag-isahin ang iba't ibang rebolusyonaryong kilusan. Naging isang mahalagang puwersang pampolitika ang Internasyonal, at isa sa mga pangunahing personalidad nito si [[Karl Marx]], na kasapi ng Pangkalahatang Konseho nito. Ang pangkat ni Bakunin, ang Pederasyong Jura, at ang mga tagasunod ni Pierre-Joseph Proudhon (ang mga mutuwalista) ay tumutol sa sosyalismong pang-estado, at itinaguyod ang pag-iwas sa pakikilahok sa elektoral na pulitika (''political abstentionism'') at ang pagpapanatili ng maliliit na pag-aari.{{Sfnm|1a1=Dodson|1y=2002|1p=312|2a1=Thomas|2y=1985|2p=187|3a1=Chaliand|3a2=Blin|3y=2007|3p=116}} Pagkaraan ng matitinding alitan, pinalayas ng mga Marxista ang mga Bakuninista mula sa Internasyonal sa Kongreso sa [[Ang Haya|Haya]] ng 1872.{{Sfnm|1a1=Graham|1y=2019|1pp=334–336|2a1=Marshall|2y=1993|2p=24}} Katulad din nito, ang mga anarkista ay nakaranas ng gayong pagtrato sa Ikalawang Internasyonal at tuluyang pinalayas noong 1896.{{Sfn|Levy|2011|p=12}} Hinulaan ni Bakunin na kung magkakaroon ng kapangyarihan ang mga rebolusyonaryo ayon sa mga tuntunin ni Marx, sila rin ay magiging mga bagong mapaniil sa mga [[manggagawa]]. Bilang tugon sa kanilang pagpapatalsik mula sa Unang Internasyonal, itinatag ng mga anarkista ang Internasyonal ng St. Imier. Sa impluwensiya ni [[Peter Kropotkin]], isang Rusong [[Pilosopiya|pilosopo]] at [[siyentipiko]], nagkaroon ng malaking pagkakatulad ang anarko-komunismo at ang kolektibismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=5}} Ang mga anarko-komunista, na humango ng inspirasyon mula sa [[Komuna ng Paris]] ng 1871, ay nagsulong ng malayang pederasyon at ng pamamahagi ng mga kalakal ayon sa pangangailangan ng bawat isa.{{Sfn|Graham|2005|p=xii}} Sa panahong ito, may isang minorya ng mga anarkista ang yumakap sa taktika ng rebolusyonaryong karahasang pampolitika, na nakilala bilang propaganda ng gawa (''propaganda of the deed'').{{Sfn|Marshall|1993|pp=633–636}} Ang pagkakawatak-watak ng kilusang sosyalista sa Pransiya sa maraming pangkat, gayundin ang pagbitay at pagpapatapon sa maraming Komunardo sa mga kolonya ng bilangguan matapos supilin ang Komuna ng Paris, ay nagbigay-daan sa pag-usbong ng mga indibiduwalistang pagpapahayag at pagkilos sa larangang pampolitika.{{Sfn|Anderson|2004}} Bagaman maraming anarkista ang lumayo sa mga gawaing ito ng terorismo, nadungisan ang reputasyon ng buong kilusan, at isinagawa ang iba't ibang hakbang upang pigilan ang pagpasok ng mga anarkista sa [[Estados Unidos]], kabilang ang Batas sa Imigrasyon ng 1903, na kilala rin bilang Batas sa Pagbubukod sa mga Anarkista.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=633–636|2a1=Lutz|2a2=Ulmschneider|2y=2019|2p=46}} Ang iligalismo ay isa pang estratehiyang niyakap ng ilang anarkista sa panahong ito.{{Sfn|Bantman|2019|p=374}} Pagsapit ng simula ng ika-20 dantaon, humupa na ang kilusang terorista, at ang lugar nito ay napalitan ng anarko-komunismo at anarko-sindikalismo, habang ang anarkismo ay lumaganap sa iba't ibang panig ng daigdig.{{Sfn|Moya|2015|p=327}}{{Sfn|Levy|2011|p=16}} Sa [[Tsina]], may maliliit na pangkat ng mga mag-aaral na nagpakilala ng [[makatao]] at [[maka-agham]] na bersiyon ng anarko-komunismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=519–521}} Samantala, naging sentro ang [[Tokyo]] ng mga mapanghimagsik na kabataan mula sa iba't ibang bansa sa [[Silangang Asya]] na nagtungo sa kabisera ng [[Hapon]] upang mag-aral.{{Sfn|Marshall|1993|pp=519–521}} Sa [[Amerikang Latino]], naging pangunahing baluwarte ng anarko-sindikalismo ang [[Arhentina]], kung saan ito ang naging pinakaprominenteng [[ideolohiya]] ng kaliwa.{{Sfnm|1a1=Levy|1y=2011|1p=23|2a1=Laursen|2y=2019|2p=157|3a1=Marshall|3y=1993|3pp=504–508}} Nakilahok din ang mga anarkista sa Komuna ng Strandzha at sa Republika ng Kruševo, na itinatag sa [[Masedonya]] sa panahon ng Pag-aalsang Ilinden–Preobrazhenie noong 1903, gayundin sa [[Rebolusyong Mehikano]] noong 1910. Sa sunod-sunod na mga rebolusyon noong 1917–1923, nagkaroon ang mga anarkista ng iba't ibang antas ng aktibong pakikilahok.{{sfn|Marshall|1993|p=470}} Sa kabila ng mga pangamba, masigasig na nakilahok ang mga anarkista sa Rebolusyong Ruso bilang pagsalungat sa Kilusang Puti, lalo na sa Makhnovshchina. Nang makita nila ang tagumpay ng mga Bolshevik sa [[Rebolusyong Oktubre]] at ang sumunod na [[Digmaang Sibil sa Rusya]], maraming manggagawa at aktibista ang lumipat sa mga partidong komunista, na lumakas kapalit ng paghina ng anarkismo at iba pang kilusang sosyalista. Sa Pransiya at Estados Unidos, maraming kasapi ng malalaking kilusang sindikalista, gaya ng Pangkalahatang Kompederasyon ng Paggawa at ng Manggagawang Pang-industriya ng Mundo, ang umalis sa kanilang mga samahan at sumapi sa Komunistang Internasyonal.{{Sfn|Nomad|1966|p=88}} Gayunman, matapos maging matatag ang pamahalaang Bolshevik, dumanas ng matinding panunupil ang mga anarkista, kabilang noong Pag-aalsa sa [[Kronstadt]]. Maraming anarkista mula sa [[Petrograd]] at [[Mosku]] ang tumakas patungong [[Ukranya]], subalit kalaunan ay dinurog din ng mga Bolshevik ang kilusang anarkista roon.{{Sfn|Avrich|2006|p=204}} Dahil sa panunupil sa mga anarkista sa Rusya, umusbong ang dalawang bagong magkasalungat na kaisipan: ang platapormismo at ang sintesis na anarkistang. Layunin ng una na bumuo ng isang magkakaugnay na samahang mangunguna sa rebolusyon, samantalang tinututulan naman ng ikalawa ang anumang anyo ng organisasyong maihahalintulad sa isang partidong pampolitika. Sa [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]] noong 1936–1939, muling nakipag-alyansa ang mga anarkista at mga sindikalista (CNT at FAI) sa iba't ibang kilusang makakaliwa. Ang matagal nang tradisyon ng anarkismo sa [[Espanya]] ang naging dahilan upang gumanap ang mga anarkista ng mahalagang papel sa digmaan, lalo na sa Rebolusyong Espanyol ng 1936. Bilang tugon sa paghihimagsik ng hukbo, isang kilusang binigyang-inspirasyon ng anarkismo—na binubuo ng mga [[magsasaka]] at manggagawa at sinusuportahan ng mga armadong milisya—ang kumontrol sa [[Barcelona]] at sa malalawak na kanayunan ng Espanya, kung saan isinakolektibo nila ang mga lupain.{{Sfn|Bolloten|1984|p=1107}} Sa simula ng digmaan, nagbigay ang [[Unyong Sobyetiko|Unyong Sobyet]] ng limitadong tulong. Gayunman, nauwi ito sa matinding tunggalian sa pagitan ng mga komunista at iba pang pangkat ng makakaliwa sa isang serye ng mga pangyayaring nakilala bilang Mga Araw ng Mayo, habang pinagtibay ni [[Joseph Stalin]] ang kontrol ng Unyong Sobyet sa pamahalaang Republikano. Nagbunga ito ng panibagong pagkatalo ng mga anarkista sa kamay ng mga komunista.{{Sfn|Marshall|1993|pp=xi, 466}} ==== Pagkatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig ==== Sa pagtatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], lubhang nanghina ang kilusang anarkista. Pagsapit ng dekada 1960, muling sumigla ang anarkismo, na marahil ay dulot ng nakitang kabiguan ng [[Marxismo–Leninismo]] at ng mga tensiyong ibinunga ng [[Digmaang Malamig]].{{Sfn|Marshall|1993|p=539}} Sa panahong ito, lumitaw ang anarkismo sa iba't ibang kilusang tumutuligsa kapwa sa kapitalismo at sa estado, gaya ng mga kilusang laban sa sandatang nuklear, pangkapaligiran, pangkapayapaan, kontra-kultura ng dekada 1960, at ng Bagong Kaliwa.{{Sfn|Marshall|1993|pp=xi, 539}} Nagkaroon din ito ng paglipat mula sa dati nitong mapanghimagsik na katangian tungo sa mapanuksong repormismong kontra-ikapitalista. Naiugnay rin ang anarkismo sa subkulturang [[punk]], gaya ng makikita sa mga banda tulad ng Crass at Sex Pistols.{{Sfn|Marshall|1993|pp=493–494}} Ang mga umiiral na kaisipang [[Peminismo|peminista]] ng anarka-peminismo ay muling sumigla noong ikalawang yugto ng peminismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=493–494}} Sa panahong ito rin nagsimulang mabuo ang itim na anarkismo (''black anarchism''), na nakaimpluwensiya sa paglayo ng anarkismo mula sa dati nitong nakasentro sa [[Europa]].{{Sfn|Williams|2015|p=680}} Kasabay nito, nabigo itong magkaroon ng malawak na impluwensiya sa Hilagang Europa, habang naabot naman nito ang hindi pa nararanasang kasikatan sa [[Amerikang Latino]].{{Sfn|Harmon|2011|p=70}} Noong pagpasok ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], lalong lumawak ang kasikatan at impluwensiya ng anarkismo sa mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa [[digmaan]], at laban sa [[globalisasyon]].{{Sfn|Rupert|2006|p=66}} Lumago ang interes sa kilusang anarkista kasabay ng pag-igting ng kilusang kontra-globalisasyon,{{Sfn|Evren|2011|p=1}} na ang mga pangunahing kalipunan ng mga aktibista ay nakabatay sa mga pananaw na anarkista.{{Sfn|Evren|2011|p=2}} Naging kilala ang mga anarkista sa kanilang pakikilahok sa mga protesta laban sa [[Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal|World Trade Organization]] (WTO, o Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal), [[Group of Eight]] (G8, o Pangkat ng Walo), at World Economic Forum (WEF, o Pandaigdigan na Pagpupulong sa Ekonomiya). Sa mga protestang ito, ang mga pansamantalang pangkat na walang pinuno at hindi nagpapakilala, na tinatawag na ''black blocs'' o blokeng itim, ay nasangkot sa mga kaguluhan, pagsira ng [[ari-arian]], at mararahas na komprontasyon laban sa [[pulisya]]. Kabilang sa iba pang mga taktika sa pag-oorganisa na umusbong sa panahong ito ang mga ''affinity group'' (mga pangkat na binubuo ng magkakatulad ang layunin), ''security culture'' (kultura ng pagpapanatili ng seguridad), at paggamit ng mga desentralisadong [[teknolohiya]] gaya ng [[Internet]]. Isa sa pinakamahalagang pangyayari sa panahong ito ang mga komprontasyon sa kumperensiya ng WTO sa [[Seattle]] noong 1999.{{Sfn|Rupert|2006|p=66}} Habang hinuhubog ng kilusang ito ang radikalismo ng ika-21 dantaon, ang mas malawak na pagtanggap sa mga simulain ng anarkismo ay naging hudyat ng muling pagsigla ng interes sa anarkismo.{{Sfn|Evren|2011|p=2}} Gayunman, sa makabagong pagbabalita, madalas na binibigyang-diin ang karahasang isinagawa ng mga ''black bloc'' sa mga demonstrasyon at iniuugnay ito sa mga anarkista.<ref>{{Cite news |date=8 Oktubre 2013 |title=Black Blocs hijack Brazil teacher protests |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-24453113 |access-date=23 Hunyo 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Booth |first1=Robert |last2=Vallée |first2=Marc |date=1 Abril 2011 |title='Black bloc' anarchists behind anti-cuts rampage reject thuggery claims |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/society/2011/apr/01/anarchists-anti-cuts-march |access-date=23 Hunyo 2025 |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite news |date=3 Abril 2011 |title=Who are the Black Bloc and what are they trying to achieve? |language=en-AU |work=ABC News |url=https://www.abc.net.au/news/2011-04-04/blocwilliams/45890 |access-date=23 Hunyo 2025}}</ref> Bagaman may mga layuning rebolusyonaryo, marami sa mga makabagong anyo ng anarkismo ay hindi nakatuon sa komprontasyon. Sa halip, sinisikap nilang bumuo ng isang alternatibong paraan ng organisasyong panlipunan (alinsunod sa teorya ng kapangyarihang dalawahan o ''dual power''), na nakabatay sa ugnayang may pagtutulungan at kusang-loob na kooperasyon. Makikita ito sa mga pangkat tulad ng Food Not Bombs (Pagkain Hindi Bomba) at sa mga sentrong panlipunang pinamamahalaan ng mga kalahok mismo.{{Sfn|Honeywell|2021|}} Ang mas malawak na pagkapansin sa anarkismo ay nagbunsod din sa mas maraming iskolar sa mga [[Larangang akademiko|larangan]] tulad ng [[antropolohiya]] at [[kasaysayan]] na pag-aralan at makibahagi sa kilusang anarkista, bagaman higit na pinahahalagahan ng makabagong anarkismo ang pagkilos kaysa sa teoryang [[akademiko]].{{Sfnm|1a1=Williams|1y=2010|1p=110|2a1=Evren|2y=2011|2p=1|3a1=Angelbeck|3a2=Grier|3y=2012|3p=549}} Naging maimpluwensiya rin ang mga ideya ng anarkismo sa pag-unlad ng mga Zapatista sa [[Mehiko]] at ng Pederasyon Demokratiko ng Hilagang Siria, na mas kilala bilang Rojava, isang ''[[de facto]]'' na nagsasariling rehiyon sa hilagang [[Siria|SIria]].{{Sfn|Ramnath|2019|p=691}} == Paglaganap ng anarkismo sa Pilipinas == Ang anarkismo sa [[Pilipinas]] ay nag-ugat sa laban kontra [[kolonyalismo]] laban sa [[Imperyong Espanyol]] at naging maimpluwensiya sa [[Himagsikang Pilipino]] at sa maagang kilusang unyon ng mga manggagawa sa bansa. Matapos itong mapalitan ng Marxismo–Leninismo bilang pangunahing rebolusyonaryong kaisipan noong kalagitnaan ng ika-20 dantaon, muli itong sumigla bilang bahagi ng punk na subkultura kasunod ng pagkakahati-hati ng [[Partido Komunista ng Pilipinas]]. Mabilis na lumaganap ang nasyonalismong Pilipino sa buong kapuluan matapos ang Maluwalhating Rebolusyon ng 1868. Maraming intelektuwal na Pilipino, kabilang sina [[José Rizal]] at [[Marcelo H. del Pilar]], ang naglunsad ng [[Kilusang Propaganda]], na nanawagan ng mga reporma sa pamamahala ng [[Silangang Indiyas ng Espanya]].<ref>{{cite book|last1=Schumacher|first1=John|title=The Propaganda Movement, 1880–1895: The Creation of Filipino Consciousness, the Making of the Revolution|date=1997|publisher=Ateneo University Press|location=Manila|isbn=971-550-209-1|page=333|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last1=Agoncillo|first1=Teodoro|title=History of the Filipino People|url=https://archive.org/details/historyoffilipin00teod|url-access=registration|date=1990|publisher=Garotech Publishing|location=Lungsod Quezon|isbn=971-8711-06-6|edition=8|language=en}}</ref> Noong 1890, lumipat si Rizal sa Europa, kung saan nakilala niya ang mga kilusang anarkista sa Pransiya at Espanya. Sa Espanya, naging tagapayo niya ang Proudhonistang pederalista na si Francisco Pi y Margall.<ref name=":2">{{Cite book |last=Anderson|first=Benedict|title=Age of globalization : anarchists and the anticolonial imagination|date=2013|publisher=Verso|isbn=978-1-78168-144-2|pages=107, 159|oclc=864023954|language=en}}</ref><ref name=":02">{{cite journal|url=https://asj.upd.edu.ph/mediabox/archive/ASJ-49-1-2013/From%20Cadiz%20to%20La%20Liga%20-%20Spanish%20Context%20of%20Rizals%20Political%20Thought%20-%20Aseniero.pdf|pages=27–39|title=From Cádiz to La Liga: The Spanish Context of Rizal's Political Thought|first=George|last=Aseniero|date=31 Oktubre 2013|journal=Asian Studies: Journal of Critical Perspectives on Asia|publisher=[[University of the Philippines Diliman]]|volume=49|issue=1|location=Lungsod Quezon|issn=2244-5927|oclc=950730261|language=en}}</ref> Ang konsepto ng propaganda sa pamamagitan ng gawa (''propaganda of the deed'') ang naging partikular na inspirasyon sa ikalawang nobela ni Rizal na ''[[El filibusterismo]]'', na naglalarawan ng isang rebolusyon para sa pambansang paglaya laban sa mga kolonyal na awtoridad ng Espanya sa Pilipinas.<ref name=":2" /> Sa [[Nobelang Pilipino|nobelang]] iyon, inilarawan ni Rizal ang isang nabigong pagtatangka ng propaganda sa pamamagitan ng gawa sa katauhan ni Simoun, na nagtangkang pasabugin ang isang pagtitipong dinaluhan ng mga piling tao o elitista ng kolonyal na pamahalaan.<ref name=":12">{{cite book |last=Anderson|first=Benedict|title=The Age Of Globalization: Anarchists and the Anti-Colonial Imagination|publisher=Verso Books|year=2013|isbn=9781781681442|location=[[London]]|page=31|oclc=875370534|language=en}}</ref> Pagbalik niya sa [[Maynila]] noong 1892, itinatag ni Rizal ang [[La Liga Filipina]], isang lihim na samahan na nakatuon sa pagtutulungan, pagtatatag ng mga kooperatiba, at iba pang gawain.<ref name=":02" /> Dahil sa kaniyang mga gawain sa Liga, inaresto si Rizal at ipinatapon sa Dapitan.<ref>{{cite book |last1=Zaide|first1=Gregorio F.|title=Rizal: His Exile to Dapitan|date=1976|publisher=St. Mary's|pages=193|url=https://books.google.com/books?id=xPziMgEACAAJ&q=rizal+exile+in+dapitan|access-date=19 Agosto 2019|language=en}}</ref> Doon ay nagtayo siya ng isang [[ospital]], isang sistema ng panustos ng tubig, at isang [[paaralan]], kung saan siya nagturo at nagsagawa rin ng pagsasaka at [[paghahalaman]].<ref>{{cite book |last1=Gibbs|first1=Eloise A.|title=Rizal in Dapitan: A Story Based on the Life of José Rizal During His Exile in Dapitan|date=1960|publisher=University Book Supply|page=230|url=https://books.google.com/books?id=jqFAAAAAIAAJ&q=Rizal+in+dapitan|access-date=20 Agosto 2019|language=en}}</ref> Matapos ipatapon si Rizal, maraming nasyonalistang Pilipino ang nagtatag ng [[Katipunan]], isa pang lihim na samahan, subalit sa pagkakataong ito ay may layuning makamit ang kasarinlan mula sa Espanya sa pamamagitan ng isang himagsikan. Dahil sa inspirasyon mula sa mga akda ni Rizal, nag-organisa ang Katipunan ng armadong paglaban sa pamahalaang Espanyol sa pamumuno ni [[Andrés Bonifacio]].<ref>{{Citation|last=Agoncillo|first=Teodoro|author-link=Teodoro Agoncillo|title=The Revolt of the Masses: The story of Bonifacio and the Katipunan|publisher=[[University of the Philippines]] Press|location=Lungsod Quezon|year=1996|orig-year=1956|isbn=971-8711-06-6|url=https://books.google.com/books?id=SV_BAQAACAAJ|page=41|language=en}}</ref> Matapos mabunyag ang mga gawain ng Katipunan noong Agosto 1896, nagsimula ang Himagsikang Pilipino. Nag-alsa ang mga kasapi ng Katipunan sa [[Caloocan]],<ref name="Ocampo1995">{{cite book |last=Ocampo|first=Ambeth R.|title=Bonifacio's bolo|url=https://books.google.com/books?id=YWhxAAAAMAAJ|year=1995|publisher=Anvil Pub.|isbn=978-971-27-0418-5|page=8|language=en}}</ref> itinatag ang [[Republika ng Katagalugan]], at nagpahayag ng isang pambansang armadong himagsikan.<ref name="guererro1">{{citation |last1=Guererro|first1=Milagros|last2=Encarnacion|first2=Emmanuel|last3=Villegas|first3=Ramon|title=Andres Bonifacio and the 1896 Revolution|journal=Sulyap Kultura|volume=1|issue=2|pages=3–12|publisher=National Commission for Culture and the Arts|year=1996|url=http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1|access-date=2009-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20101115193832/http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1|archive-date=2010-11-15|url-status=dead|language=en}}</ref> Bagaman walang tuwirang naging bahagi si Rizal sa himagsikan, nilitis siya ng hukumang militar sa mga kasong paghihimagsik, sedisyon, at sabuwatan. Napatunayang nagkasala siya sa lahat ng paratang at binaril ng pulutong ng mga tagabaril bilang pagbitay.<ref>{{cite book|last1=Russell|first1=Charles Edward|last2=Rodriguez|first2=Eulogio Balan|title=The hero of the Filipinos: the story of José Rizal, poet, patriot and martyr|url=https://archive.org/details/herooffilipinoss00russ_0|year=1923|publisher=The Century co.|page=[https://archive.org/details/herooffilipinoss00russ_0/page/308 308]|language=en}}</ref> Noong 1897, napatalsik at ipinapatay si Bonifacio ni [[Emilio Aguinaldo]], na siyang umako sa pamumuno ng kilusang rebolusyonaryo.<ref>{{cite book|last1=Agoncillo|first1=Teodoro|title=History of the Filipino People|url=https://archive.org/details/historyoffilipin00teod|url-access=registration|date=1990|publisher=Garotech Publishing|location=Lungsod Quezon|isbn=971-8711-06-6|edition=8|pages=178–181|language=en}}</ref> Matapos mapalayas ang mga Espanyol mula sa kapuluan, nagtatag si Aguinaldo ng isang diktadura at ipinahayag ang [[kasarinlan ng Pilipinas]]. Gayunman, sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)|Kasunduan sa Paris]], pormal na isinuko ng Espanya ang Pilipinas sa Estados Unidos, na naging mitsa ng armadong tunggalian laban sa bagong tatag na [[Unang Republika ng Pilipinas]].<ref>{{cite book|last=Randolph|first=Carman Fitz|title=The Law and Policy of Annexation|chapter=Chapter I, The Annexation of the Philippines|publisher=BiblioBazaar, LLC|location=Charleston, South Carolina|year=2009|isbn=978-1-103-32481-1|language=en}}</ref> Sa panahon ng himagsikan, si [[Isabelo de los Reyes]] ay kabilang sa mga rebolusyonaryong ipinatapon sa Espanya, kung saan siya ay ibinilanggo sa Kastilyo ng Montjuïc. Doon ay nakilala niya ang ilang mga anarkista at sindikalista, at napag-aralan ang panitikang anarkista na ibinibigay sa kanya ng isang simpatetikong bantay.<ref name="Mojares">{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/268 268]|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Scott|first=William Henry|year=1992|title=The Union Obrera Democrática: First Filipino Trade Union|location=Lungsod Quezon|publisher=New Day|page=14|isbn=9789711004880|oclc=1187047203|language=en}}</ref> Matapos siyang makalaya, nakilala niya ang ilang mga palaisip na anarkista, kabilang sina Francesc Ferrer,<ref name="Saulo">{{Cite book |title=Communism in the Philippines : An Introduction|last=Saulo|first=Alfredo|date=2002|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9715504035|edition=Pinalaki|location=Maynila, Pilipinas|oclc=969406494|page=4|language=en}}</ref> at nabasa ang mga akda nina Pierre-Joseph Proudhon, Mikhail Bakunin, at Peter Kropotkin.<ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/n282 269]|language=en}}</ref> Matapos sumuko ang mga hukbo ni Emilio Aguinaldo at maitatag ang Pamahalaang Insular noong 1901, nakabalik si Isabelo sa Maynila,<ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/274 274]|language=en}}</ref> dala ang isang malaking koleksiyon ng mga akdang anarkista at sosyalista.<ref>{{Cite book |title=Komunista : the genesis of the Philippine Communist Party, 1902–1935|last=Richardson|first=Jim|date=2011|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715506267|location=Lungsod Quezon|oclc=756771087|page=15|language=en}}</ref> Dahil sa impluwensiya ng anarko-sindikalismo, pinangunahan niya ang isang bugso ng mga protesta at welga ng mga manggagawa sa Maynila, na humantong sa pagtatatag ng Unión Obrera Democrática (UOD), ang kauna-unahang makabagong pederasyon ng mga unyon ng manggagawa sa bansa.<ref>{{cite journal|last=Dennison|first=Eleanor|url=https://www.jstor.org/stable/3022423|title=Philippine Labor under the Commonwealth|journal=Far Eastern Survey|volume=7|issue=24|publisher=Institute of Pacific Relations|date=7 Disyembre 1938|pages=277–282|doi=10.2307/3022423|jstor=3022423|issn=0362-8949|oclc=4636899601|url-access=subscription|language=en}}</ref> Nang maglunsad ang UOD ng isang pangkalahatang welga noong Agosto 1902, isinailalim ito sa pagmamanman ng pulisya at inaresto si Isabelo.<ref>{{cite book|last=Pomeroy|first=William J.|year=1992|title=The Philippines: Colonialism, Collaboration, and Resistance|url=https://archive.org/details/philippinescolon00pome|location=New York|publisher=International|page=[https://archive.org/details/philippinescolon00pome/page/51 51]|isbn=9780717806928|oclc=246725565|language=en}}</ref><ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/279 279]|language=en}}</ref> Habang nasa bilangguan, naghain siya ng pagbibitiw sa UOD, subalit ipinagpatuloy ang kanyang gawain nina Hermenegildo Cruz, isang tagapag-organisa ng kilusang paggawa, at Arturo Soriano, isang pinuno ng welga. Isinalin ni Soriano sa [[wikang Tagalog]] ang dayalogo ni Errico Malatesta na ''Fra Contadini'' (''Sa Pagitan ng mga Magsasaka'') sa pamagat na Dalawang Magbubukid. Sa huli, nabuwag ang UOD dahil sa mga panloob na hidwaan. Ang pangkat ng mga katamtaman (''moderates''), sa pamumuno ni [[Lope K. Santos]], ay bumuo ng Unión del Trabajo de Filipinas (UTF) na sinuportahan ng Estados Unidos, samantalang ang pangkat ng mga radikal, sa pamumuno ni Hermenegildo Cruz, ay nagtatag ng Congreso Obrero de Filipinas (COF).<ref>{{Cite book |title=Komunista : the genesis of the Philippine Communist Party, 1902–1935|last=Richardson|first=Jim|date=2011|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715506267|location=Lungsod Quezon|oclc=756771087|page=21|language=en}}</ref> Nang maglaon, isinulat ni Santos ang nobelang ''[[Banaag at Sikat]]'', na tumatalakay sa dalawang magkaibigan: ang isa ay isang sosyalista at ang isa naman ay isang anarkista.<ref name="LKSantos">{{cite book|last=Santos|first=Lope K.|author-link=Lope K. Santos|title=[[Banaag at Sikat]]|publisher=Bookmark|location=Philippines|year=1988}}</ref> Bilang bahagi ng Kilusang Mayo a Kuwatro, nagtatag ang mga anarkistang Tsino ng isang sangay sa Maynila, kung saan naglathala sila ng mga babasahing anarkista na ipinamahagi sa buong Timog-silangang Asya.<ref>{{cite book|first=C.F.|last=Yong|title=The origins of Malayan Communism|location=[[Singapore]]|year=1997|page=18|publisher=Strategic Information and Research Development Centre|isbn=9789672165606|oclc=1112676175|language=en}}</ref> Gayunman, dahil sa pagbuwag sa UOD, humupa na noon ang kilusang anarkista sa malaking bahagi ng kapuluan. Nagpatuloy pa rin ang mga kaisipang anarkista sa hanay ng mga magsasaka, lalo na sa mga unyong magsasaka gaya ng Aguman ding Maldang Talapagobra (AMT; ''Liga ng mga Maralitang Manggagawa''), isang prente ng Partido Sosyalista ng Pilipinas.<ref name=":22">{{Cite book |last=Fegan|first=Brian|title=Philippine Social History: Global Trade and Local Transformation|publisher=Allen & Unwin|year=1982|editor-last=McCoy|editor-first=Alfred|location=Sydney|pages=107|chapter=The Social History of a Central Luzon Barrio|editor-last2=de Jesus|editor-first2=Ed|language=en}}</ref> Ang paglaganap ng mga kaisipang anarkistang ito ay pinadali ng mga babasahing ipinakilala nina Isabelo de los Reyes at Dominador Gómez sa loob ng Partido Sosyalista.<ref name=":23">{{Cite book |last=Fegan|first=Brian|title=Philippine Social History: Global Trade and Local Transformation|publisher=Allen & Unwin|year=1982|editor-last=McCoy|editor-first=Alfred|location=Sydney|pages=107|chapter=The Social History of a Central Luzon Barrio|editor-last2=de Jesus|editor-first2=Ed|language=en}}</ref> Pagkatapos ng Rebolusyong Ruso, nagsimulang mag-ugat ang Marxismo–Leninismo sa mga makakaliwang pangkat noong [[dekada 1920]]. Sa impluwensiya ng Partido Obrero de Filipinas, nakipag-ugnayan ang COF sa Red International of Labor Unions (Pulang Pandaigdigang Samahan ng mga Unyon ng Manggagawa) noong 1927.<ref>{{cite book|first=Edward Hallett|last=Carr|title=A History of Soviet Russia, Volume 14: Foundations of a Planned Economy: Volume 3, Part 3|location=[[Londres]]|publisher=Macmillan|year=1978|page=1040|oclc=1200091334|language=en}}</ref> Ang ugnayang ito ay nagdulot ng pagkakahati sa pagitan ng mga katamtaman at mga rebolusyonaryo sa loob ng COF, na humantong sa tuluyang pagkawatak-watak ng unyon.<ref>{{cite book|first=Crisanto|last=Evangelista|author-link=Crisanto Evangelista|title=The Split in the Philippine Labour Congress: Agents of U.S. Imperialists and Native Bourgeoisie Fail to Capture Congress|publisher=The Red International of Labor Unions|volume=1|issue=6/7|date=Agosto 1929|page=300|language=en}}</ref> Noong 1930, umusbong mula sa pagkakahating ito ang [[Partido Komunista ng Pilipinas]], na nagsimulang isentralisa ang pamamahala sa kilusang manggagawa.<ref name="Saulo" /> Sa una ay ipinagbawal ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Kataas-taasang Hukuman]] ang Partido Komunista,<ref name="Court1932">{{cite court |litigants=The People of the Philippine Islands v. Crisanto Evangelista, et al.|vol=GR L-36278|reporter=SCRA|court=Phil.|date=1932|url=http://www.lawphil.net/judjuris/juri1932/oct1932/gr_l-36278_1932.html|access-date=Marso 25, 2017|language=en}}</ref> subalit kalaunan ay ginawang legal ito matapos maitatag ang [[Komonwelt ng Pilipinas]], dahil sa lumalaking banta mula sa [[Imperyo ng Hapon]].<ref name="Saulo" /> Noong [[dekada 1970]], nagsimulang muling umusbong ang kilusang anarkista sa Pilipinas bilang bahagi ng umuusbong na subkulturang [[punk]] sa kapuluan, na nagtaguyod ng matibay na pilosopiya ng pagtutol sa awtoridad. Sa ilalim ng [[Batas militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|diktadurang Marcos]], dinala sa bansa ng mga nagbalik na kasapi ng diyaspora ang musikang punk, na palihim na ipinalaganap sa buong Maynila, na nagbunsod sa paglitaw ng kilusang Pinoy punk. Naging daluyan ang musikang punk ng pagpapahayag ng pagkadismaya ng kabataan sa konserbatibong lipunan, at noong [[dekada 1980]] ay nagkaroon ito ng hayagang pampulitikang katangian, kung saan maraming punk ang tahasang yumakap sa mga kaisipang anarkista.<ref name="Interview">{{cite book|url=https://www.alpineanarchist.org/r_i_philippines_english.html|chapter=Interview with Jong Pairez and Bas Umali about Anarchism in the Philippines|title=Von Jakarta bis Johannesburg|editor1=Gabriel Kuhn|editor2=Sebastian Kalicha|year=2010|first1=Jong|last1=Pairez|first2=Bas|last2=Umali|location=Münster|publisher=Unrast|isbn=9783897715066|oclc=919085683|language=en}}</ref> Ang pagkakahati-hati ng Partido Komunista ng Pilipinas matapos ang [[Himagsikang Lakas ng Bayan]] ay nagbunsod pa ng panibagong pagsigla ng mga gawaing anarkista sa kapuluan.<ref name="CH293">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=293|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Ayon sa isang [[salaysay]], isang selulang kadre ng Partido Komunista ang yumakap sa anarkismo.<ref name="CH293" /> Isa sa mga kaisipang umusbong mula sa pagkakahati ay ang demokrasyang bayan, na nagsusulong na ang wastong larangan para sa mga demokratikong inisyatiba ay ang lipunang sibil sa halip na ang estado.<ref>{{Cite web |title=Re-Imagining Philippine Revolution {{!}} Southeast Asian Anarchist Library |url=https://sea.theanarchistlibrary.org/library/isagani-serrano-re-imagining-philippine-revolution-en |access-date=2026-07-26 |website=sea.theanarchistlibrary.org}}</ref> Ang mga tinaguriang "demokratang bayan" ay pangunahing nahati sa pagitan ng mga minarkista, na lumahok sa pulitikang elektoral, at ng mga anarkista, na nakibahagi sa pag-oorganisa ng mga pamayanan.<ref>{{cite book|last=Törnquist|first=Olle|year=2002|title=Popular development and democracy|publisher=University of Oslo|url=http://folk.uio.no/ollet/final-edited-UNRISD-2.pdf|access-date=8 Pebrero 2012|location=[[Oslo]]|series=SUM Occasional Papers|issue=3|isbn=9788290391435|oclc=474607527|language=en}}</ref> Sa peryodikong ''Kasarinlan'', inilathala ng dating kasapi ng Partido Komunista na si Isagani Serrano ang [[sanaysay]] na ''Reimagining Philippine Revolution'', kung saan kanyang itinaguyod ang demokrasyang bayan, pinuna ang ideolohiya ng partido, at nagpanukala ng isang panlipunang rebolusyong laban sa estado.<ref>{{cite journal|url=https://sea.theanarchistlibrary.org/library/isagani-serrano-re-imagining-philippine-revolution-en|title=Reimagining Philippine Revolution|last=Serrano|first=Isagani|pages=80–81|year=1994|volume=10|issue=2|journal=Kasarinlan: Philippine Journal of Third World Studies|issn=2012-080X|oclc=939095270|publisher=[[University of the Philippines Diliman]]|location=[[Lungsod Quezon]]|language=en}}</ref> Patuloy na nakaakit ng mga tagasunod ang kilusang anarkista noong dekada 1990, lalo na matapos ang mga protesta laban sa WTO sa Seattle noong 1999, na nagdala sa anarkismo sa pangunahing talakayang pampubliko.<ref name="Interview" /> Isa sa mga grupong nabuo sa panahong ito ang Metro Manila Anarchist Confederation (MMAC, o Konpederasyon ng mga Anarkista sa [[Kalakhang Maynila]]), na naglalayong pag-ugnayin ang mga indibiduwal at kolektibo upang sama-samang kumilos, sa halip na bumuo ng isang [[Partidong pampolitika|partidong pampulitika]].<ref name="CH298">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=298–300|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Nagsimula ring mabuo ang iba pang organisadong pangkat ng mga anarkista, kung saan nagsanib ang ilang kolektibo upang itatag ang Anti-Capitalist Convergence Philippines (Pagtitipong Laban sa Kapitalismo sa Pilipinas), na nag-organisa ng mga protesta laban sa [[Pandaigdigang Pondong Pananalapi]] at sa [[Bangkong Pandaigdig]].<ref name="Ness">{{Cite encyclopedia |last1=Fernandez|first1=Erwin S.|editor1-last=Ness|editor1-first=Immanuel|title=Anarchism, Philippines|pages=1–2|date=2009|doi=10.1002/9781405198073.wbierp0068|language=en|isbn=978-1-4051-9807-3|publisher=John Wiley & Sons|encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest|df=mdy-all}}</ref> Bagama't umusbong at lumaganap sa Pilipinas ang iba't ibang kilusang sosyalista at komunista noong ika-20 dantaon, hindi kailanman nabuo ang isang organisadong partidong anarkista sa bansa.<ref>{{Cite web |last=Cruz |first=Elfren S. |date=Hulyo 30, 2026 |title=How communism began in the Philippines |url=https://www.philstar.com/opinion/2026/07/30/2545655/how-communism-began-philippines |access-date=2026-07-30 |website=Philstar.com}}</ref> Gayunpaman, hindi ito nangangahulugang hindi kailanman umiral ang anarkismo bilang isang kaisipan sa Pilipinas. Tulad na nabanggit sa artikulong ito, nakapasok sa bansa ang mga ideyang anarkista at anarko-sindikalista noong unang bahagi ng ika-20 dantaon. Sa kabila nito, hindi naging sapat ang lakas ng kilusang anarkista upang makapagtatag ng isang partidong pampulitika, at kalaunan ay natabunan ito ng lumalakas na impluwensiya ng Marxismo-Leninismo at ng mga organisadong partidong komunista. Noong 2001, lalo pang nahikayat ang mga Pilipino sa anarkismo sa panahon ng [[Ikalawang Rebolusyon sa EDSA|Ikalawang Himagsikang EDSA]] laban sa pamahalaan ni [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulong]] [[Joseph Estrada]]. Sa panahong ito, namahagi ang mga anarkista ng polyetong pinamagatang ''Organize Without Leaders!'' ("Mag-organisa nang Walang mga Pinuno!"), na nagbigay-diin sa kanilang kaibhan sa iba pang pangkat ng oposisyon na naglalayong makamit ang kapangyarihang pampulitika.<ref name="CH300">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=300–303|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Matapos maluklok sa kapangyarihan si [[Gloria Macapagal Arroyo]] bilang pangulo, maraming makakaliwa sa bansa ang nadismaya sa mga Himagsikang EDSA, na sa kanilang pananaw ay nauwi lamang sa pagpapalit ng naghaharing rehimen.<ref name="CH304">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=304–306|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Lalo pang tumindi ang pagkadismayang ito matapos ang nabigong [[EDSA Tres|EDSA III]], na mabilis na sinupil at nagresulta sa pag-aresto sa mga pinuno ng oposisyon, subalit nagpalawak din ng kamalayan ng publiko sa mga posibilidad ng sariling pag-oorganisa.<ref name="CH308">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=308|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Maging ang ilang kasapi ng Partido Komunista ay nagsimulang manawagan ng sistemikong pagbabago, sa halip na ang dati nilang panawagan para sa pagpapalit lamang ng rehimen.<ref name="CH311">{{cite thesis|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present |publisher=[[University of Western Australia]] |chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=311|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Kasunod ng mga himagsikang ito, nagsimulang manawagan ang mga makabagong Pilipinong anarkista, gaya ni Bas Umali, ng pagbuwag sa estadong-bansa ng Pilipinas at ng pagtatatag kapalit nito ng isang desentralisadong "kapuluang konpederasyon".<ref>{{cite web|url=http://www.anarkismo.net/article/2923|title=Archipelagic Confederation|date=26 Abril 2006|access-date=25 Hulyo 2021|last=Umali|first=Bas|work=Anarkismo.net|language=en}}</ref> Ang mga anarkistang paraan ng paglutas ng mga suliranin, na nakabatay sa sinaunang tradisyon ng bayanihan bago dumating ang mga mananakop at sinusuportahan, bukod sa iba pa, ng [[Kristiyanismo|Kristiyanong]] prinsipyo ng subsidyaridad,<ref name="delmundo2021">{{cite web|last=Del Mundo|first=Rubi|date=2021-04-21|title=Mutual Aid, Community Pantries Bring Out the Best in Filipinos and the Worst in Duterte's Inhumane Regime|url=https://cpp.ph/statements/mutual-aid-community-pantries-bring-out-the-best-in-filipinos-and-the-worst-in-dutertes-inhumane-regime|website=Philippine Revolution Web Central|language=en}}</ref> ay muling lumitaw sa pangunahing kamalayan bilang alternatibo sa kawalang-kapangyarihang dulot ng pagdepende sa iba.<ref name="mendizábal2021">{{cite web|url=https://kodao.org/putting-back-the-community-in-community-pantry/|title=Putting Back the "Community" in Community Pantry|website=Kodao|date=2021-04-27|first=L. S.|last=Mendizábal|language=en}}</ref> Isang halimbawa nito ang pagtatatag ng mga ''community pantry'' o [[bodegang bayan]] noong [[pandemya ng COVID-19]] at ang pagpapatuloy ng mga ito sa kabila ng hindi kanais-nais na kalagayang pampulitika at pang-ekonomiya.<ref name="yuvallos2021">{{cite news|url=https://nolisoli.ph/96642/opinion-maginhawa-community-pantry-ayuvallos-20210420/|newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]|date=20 Abril 2021|last=Yuvallos|first=Andreiana|title=The Gov't's Response to the Community-Pantry Movement? Policing and Bureaucracy|access-date=25 Hulyo 2021|publisher=Hinge Inquirer Publications|location=[[Makati]]|issn=0116-0443|oclc=243915470|language=en|archive-date=16 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210516125629/https://nolisoli.ph/96642/opinion-maginhawa-community-pantry-ayuvallos-20210420/|url-status=dead}}</ref><ref name="sadongdong2021">{{cite news|work=[[Manila Bulletin]]|url=https://mb.com.ph/2021/04/20/parlade-community-pantry-could-be-used-to-urge-public-to-revolt-vs-govt/|title=Parladé: Community Pantry Could be Used to Urge Public to Revolt vs. Gov't|date=20 Abril 2021|first=Martín|last=Sadongdong|access-date=25 Hulyo 2021|issn=0116-3086|oclc=42725386|publisher=Manila Bulletin Publishing Corporation|location=[[Maynila]]|language=en}}</ref><ref name="chúa2021">{{cite news|url=https://www.manilastandard.net/news/top-stories/352408/-communist-tag-halts-community-pantry-for-a-day.html|first=Adelle|last=Chúa|date=21 Abril 2021|newspaper=Manila Standard|title="Communist" Tag Halts Community Pantry for a Day|access-date=25 Hulyo 2021|publisher=Philippine Manila Standard Publishing, Inc.|location=[[Makati]]|issn=0116-5054|oclc=819413184|language=en}}</ref> Noong 2009, may iba't ibang grupong anarkista na sa Pilipinas. Kabilang sa mga ito ang panrehiyong Davao Anarchists Resistance Movement (DARM, o Kilusang Paglaban ng mga Anarkista ng Davao), ang anarka-peministang organisasyong Liberate the Clit Kolektiv (LiCK, o Palayain ang Clit Kolektiv), ang tagapaglathalang ''Dumpling Press'', ang organisasyong nagtataguyod ng pagpapalaya sa mga hayop na Youth Collective for Animal Liberation (YCAL, o Kolektibong Kabataan para sa Pagpapalaya ng mga Hayop), at ang Local Anarchist Network (LAN, o Lokal na Kalipunan ng mga Anarkista), na naglalarawan sa sarili bilang "maluwag na samahan ng mga anarkista" na binubuo ng iba't ibang tendensiya.<ref name="Ness" /> == Mga konsepto == === Propaganda ng gawa === Ang propaganda ng gawa, o propaganda sa pamamagitan ng gawa, ay isang uri ng tuwirang pagkilos na naglalayong maimpluwensiyahan ang opinyong pampubliko. Ang mismong pagkilos ay nilalayong magsilbing halimbawa na maaaring tularan ng iba at maging mitsa ng isang panlipunang rebolusyon. Madalas itong iniuugnay sa mga mararahas na pagkilos na isinagawa ng iba't ibang anarkista noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at unang bahagi ng ika-20 dantaon, kabilang ang mga pambobomba at [[asasinasyon]] na nakatuon laban sa estado at sa naghaharing uri bilang pagpapahayag ng pagtutol sa kapitalismo, gayundin ang panununog sa mga simbahan na tumatarget sa mga pangkat [[panrelihiyon]]. Gayunpaman, mayroon ding mga di-marahas na anyo ang propaganda ng gawa.<ref>{{cite book |last1=Woodcock|first1=George|chapter=Prologue|pages=11–32|jstor=10.3138/j.ctt2ttv2t.4|title=Anarchism|date=2004|publisher=University of Toronto Press|isbn=978-1-55111-629-7|quote-page=20|quote=the modern pacifist anarchists, …have tended to concentrate their attention largely on the creation of libertarian communities – particularly farming communities – within present society, as a kind of peaceful version of the propaganda by deed.|language=en}}</ref> Nilayon ang mga gawaing ito ng [[terorismo]] na magpasiklab ng isang "diwa ng paghihimagsik" sa pamamagitan ng pagpapakita na ang estado, ang gitna at nakatataas na uri, at ang mga organisasyong panrelihiyon ay hindi makapangyarihan sa lahat. Layunin din nitong udyukan ang estado na tumugon nang lalo pang mapaniil.<ref name="Merriman">{{cite book |last=Merriman|first=John M.|date=2016|title=The Dynamite Club: How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror|publisher=[[Yale University Press]]|page=[https://books.google.com/books?id=w8mtCwAAQBAJ&pg=PA63 63]|isbn=978-0-300-21792-6|language=en}}</ref> Noong Kongresong Panlipunang Rebolusyonaryo sa Londres noong 1881, pormal na inaprubahan ang taktikang ito.<ref name="Abidor">{{cite book |last=Abidor|first=Mitchell|url=https://books.google.com/books?id=ELZHEAAAQBAJ&pg=PT7|title=Death to Bourgeois Society: The Propagandists of the Deed|date=2016|publisher=PM Press|isbn=978-1-62963-112-7|language=en}}</ref> === Mutual na tulungan === Ang katawagang "''mutual aid''" tulungang mutuwal (o pagtutulungang-bayan) ay pinasikat ng pilosopong anarkista na si [[Peter Kropotkin]] sa kanyang kalipunan ng mga sanaysay na ''Mutual Aid: A Factor of Evolution''. Dito, ipinangatwiran niya na ang kooperasyon, at hindi ang kompetisyon, ang pangunahing puwersang nagtutulak sa [[ebolusyon]], sa pamamagitan ng [[Mutualismo|mutuwalismo]] sa [[biyolohiya]].<ref name="KropotkinRobinson2020">{{cite book |author1=Peter Kropotkin|author2=Victor Robinson|title=Mutual Aid – A Factor of Evolution: With an Excerpt from Comrade Kropotkin by Victor Robinson|url=https://books.google.com/books?id=CbLoDwAAQBAJ|chapter=Introduction|date=26 Mayo 2020|publisher=Read Books Limited|isbn=978-1-5287-9015-4|language=en}}</ref><ref name="Kropotkin">{{cite book |title=Mutual Aid: A Factor of Evolution|url=http://theanarchistlibrary.org/library/petr-kropotkin-mutual-aid-a-factor-of-evolution|last=Kropotkin|first=Petr|date=1902|via=The Anarchist Library|access-date=6 Mayo 2020|language=en}}</ref> Ipinahayag ni Kropotkin na ang pagtutulungang-bayan ay may praktikal na pakinabang sa pananatiling buhay ng mga tao at hayop at na ito ay naitaguyod sa pamamagitan ng [[likas na pagpili]]. Iginiit din niya na ang pagtutulungang-bayan ay masasabing kasintanda ng kultura ng tao.<ref name="Kropotkin" /> Ang pagkilalang ito sa malawak na katangian at pakinabang ng pagtutulungang-bayan sa bawat indibidwal ay salungat sa mga teorya ng [[Charles Darwin|Darwinismong]] panlipunan, na nagbibigay-diin sa kompetisyon ng mga indibiduwal at sa pananatili ng pinakamainam (''survival of the fittest''). === Pinakamababang antas na hindi maipagkakait === Ang ''irreducible minimum'' o pinakamababang antas na hindi maipagkakait ay isang pangunahing prinsipyong etikal sa ekolohiyang panlipunan ni Murray Bookchin.<ref>{{Cite book |last=Biehl |first=Janet |url=https://theanarchistlibrary.org/library/murray-bookchin-janet-biehl-the-murray-bookchin-reader |title=The Murray Bookchin Reader |date=1999 |language=en}}</ref> Nagmula ito sa pag-aaral ng mga katutubo at lipunang walang herarkiya. Ayon sa prinsipyong ito, ang bawat miyembro ng komunidad ay may walang-kondisyong karapatan sa mga pangunahing pangangailangan sa buhay,<ref>{{Cite news |last=Tokar |first=Brian |date=2008-03-01 |title=On Bookchin's Social Ecology and its Contributions to Social Movements {{!}} Institute for Social Ecology |language=en-US |work=Institute for Social Ecology |url=https://social-ecology.org/wp/2008/03/on-bookchins-social-ecology-and-its-contributions-to-social-movements/ |access-date=2026-07-21}}</ref> tulad ng pagkain, pabahay, at kalusugan—anuman ang kanilang naiambag na trabaho. === Pagwawalang-bisa sa paggawa === Partikular sa mga anarkistang lupon,<ref>{{Cite web |last=Ford|first=Nick|title=7 Key Concepts for Understanding Anti-Work Theory|url=https://www.filmsforaction.org/articles/7-key-concepts-for-understanding-antiwork-theory/|access-date=2022-08-09|website=Films For Action|language=en}}</ref> may ilan na naniniwalang ang [[Trabaho|paggawa]] ay lalong nahiwalay sa tao sa paglipas ng kasaysayan at sa likas na katangian nito ay hindi kasiya-siya at mabigat, kaya't hindi ito dapat ipataw sa pamamagitan ng mga paraang [[pang-ekonomiya]] o [[pampulitika]].<ref>{{Cite web |last=Peters|first=Adele|date=2015-02-02|title=Work Is Bullshit: The Argument For "Antiwork"|url=https://www.fastcompany.com/3041719/work-is-bullshit-the-argument-for-antiwork|access-date=2022-08-09|website=Fast Company|language=en-US}}</ref> Sa ganitong pananaw, may ilan na nananawagan sa pagpapatupad ng walang kondisyong batayang kita (''unconditional basic income'') at/o pagpapaikli ng linggo ng paggawa, gaya ng apat-na-araw na linggo ng trabaho.<ref>{{Cite web |last=Lashbrooke|first=Barnaby|title=The 'Anti-Work' Movement Is A Sign Something's Rotten In The Workplace|url=https://www.forbes.com/sites/barnabylashbrooke/2021/10/25/the-anti-work-movement-is-a-sign-somethings-rotten-in-the-workplace/|access-date=2022-08-09|website=[[Forbes]]|language=en}}</ref> Noong 1985, isinulat ng anarkista at sitwasyonistang manunulat na si Bob Black ang kinikilalang manipestong ''The Abolition of Work'' (''Ang Pagpapawalang-bisa sa Paggawa''). === Pagkakaisa ng pamamaraan at layunin === Sa anarkismo, ang pagkakaisa ng pamamaraan at layunin (''unity of means and ends'') ay tinatawag na politikang preporatibo. Sinasabi nito na ang mga paraang ginagamit sa pagbabago ng lipunan ay dapat mismong nagpapakita ng [[Kalayaan|malaya]], patas, at walang-gobyernong lipunan na gustong itayo. Ang politikang preporatibo ay mga paraan ng pag-oorganisa at mga ugnayang panlipunan na naglalayong isabuhay ang lipunang ninanais itatag ng isang pangkat sa hinaharap.<ref>{{cite web |last=Smith|first=E. T.|date=2023-02-01|title=Prefigurative Politics in Practice|url=https://commonslibrary.org/prefigurative-politics-in-practice/|access-date=2026-05-18|work=The Commons Library|language=en}}</ref> Sa praktika, kabilang dito ang pagbuo ng isang bagong lipunan "sa loob ng balangkas ng lumang lipunan" sa pamamagitan ng pamumuhay ayon sa mga pagpapahalaga at mga estrukturang panlipunang ninanais ng pangkat para sa hinaharap.<ref>{{cite web |title=Understanding Prefigurative Politics: A Deep Dive|url=https://www.classwithmason.com/2024/10/understanding-prefigurative-politics.html|website=Class with Mason|date=25 Oktubre 2024|access-date=25 Oktubre 2024|language=en}}</ref> Ayon kay Carl Boggs, na siyang lumikha ng katawagang ito, layunin ng politikang preporatibo na maisakatawan "sa loob mismo ng kasalukuyang pampulitikang gawain ng isang kilusan [...] ang mga anyo ng ugnayang panlipunan, pagpapasya, [[kultura]], at karanasang pantao na siyang pinakahuling mithiin nito," kaya't nagkakatugma ang paraan at ang layunin ng pagbabagong panlipunan.<ref>Boggs, Carl. 1977. Marxism, Prefigurative Communism, and the Problem of Workers' Control. [https://repository.library.brown.edu/studio/item/bdr:89258/ ''Radical America'' 11 (November)], 100; cf. Boggs Jr., Carl. Revolutionary Process, Political Strategy, and the Dilemma of Power. Theory & Society 4, Blg. 3 (Taglagas), 359-93. (sa Ingles)</ref> Minsan ding ipinagtatanggol ang politikang preporatibo batay sa paniniwalang ang mga layuning makakamit ng isang kilusang panlipunan ay "saligang hinuhubog ng mga paraang ginagamit nito."<ref>Leach, D. K. (2013). Prefigurative politics. The Wiley-Blackwell encyclopedia of social and political movements, 1004-1006. (sa Ingles)</ref> Ang preporatibismo ay ang pagsisikap na isabuhay o isagawa ang politikang preporatibo.<ref>{{Cite journal |last=Heffernan|first=Timothy|date=2020|title='Where Is the New Constitution?': Public Protest and Community-Building in Post–Economic Collapse Iceland|url=https://doi.org/10.3167/arcs.2020.060114|journal=Conflict and Society|volume=6|issue=1|pages=236–254|language=en}}</ref> === Anarkismo at pagkamakabansa o kontra-pagkamakabansa === Ang anarkismo at pagkamakabansa ay kapwa umusbong sa Europa kasunod ng [[Rebolusyong Pranses]] ng 1789, at may mahaba at matatag na ugnayan na maitutunton hanggang kay Mikhail Bakunin at sa kanyang pakikilahok sa kilusang Pan-Slabiko bago pa niya yakapin ang anarkismo. Mahaba rin ang kasaysayan ng pakikilahok ng mga anarkista sa mga kilusang makabansa sa iba't ibang panig ng daigdig, gayundin sa internasyonalismo. Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, malakas ang suporta ng anarkismo sa anasyonalismo at [[Esperanto]].<ref name="nodo50.org">Firth, Will. [http://www.nodo50.org/esperanto/anarkiismo.htm "Esperant Kaj Anarkiismo"]. ''Nodo50''. Nakuha noong 21 Setyembre 2020. "Anarkiistoj estis inter la pioniroj de la disvastigo de Esperanto. En 1905 fondiĝis en Stokholmo la unua anarkiisma Esperanto-grupo. Sekvis multaj aliaj: en Bulgario, Ĉinio kaj aliaj landoj. Anarkiistoj kaj anarki-sindikatistoj, kiuj antaŭ la Unua Mondmilito apartenis al la nombre plej granda grupo inter la proletaj esperantistoj, fondis en 1906 la internacian ligon Paco-Libereco, kiu eldonis la Internacian Socian Revuon. Paco-libereco unuiĝis en 1910 kun alia progresema asocio, Esperantista Laboristaro. La komuna organizaĵo nomiĝis Liberiga Stelo. Ĝis 1914 tiu organizaĵo eldonis multe da revolucia literaturo en Esperanto, interalie ankaŭ anarkiisma. Tial povis evolui en la jaroj antaŭ la Unua Mondmilito ekzemple vigla korespondado inter eŭropaj kaj japanaj anarkiistoj. En 1907 la Internacia Anarkiisma Kongreso en Amsterdamo faris rezolucion pri la afero de internacia lingvo, kaj venis dum la postaj jaroj similaj kongresaj rezolucioj. Esperantistoj, kiuj partoprenis tiujn kongresojn, okupiĝis precipe pri la internaciaj rilatoj de la anarkiistoj." (sa Esperanto)</ref><ref name="naturismo">{{cite news|last=Roselló|first=Josep Maria Roselló|date=17 Agosto 2005|url=http://www.nodo50.org/ekintza/article.php3?id_article%3D310|url-status=dead|title=Dossier: El naturalismo libertario en la península ibérica (1890-1939)|newspaper=Ekintza Zuzena|issue=32|archive-url=https://web.archive.org/web/20120320014704/https://www.nodo50.org/ekintza/article.php3?id_article=310|archive-date=20 Marso 2012|access-date=3 Hunyo 2014|quote=Proliferarán así diversos grupos que practicarán el excursionismo, el naturismo, el nudismo, la emancipación sexual o el esperantismo, alrededor de asociaciones informales vinculadas de una manera o de otra al anarquismo. Precisamente las limitaciones a las asociaciones obreras impuestas desde la legislación especial de la Dictadura potenciarуán indirectamente esta especie de asociacionismo informal en que confluirá el movimiento anarquista con esta heterogeneidad de prácticas y tendencias. Uno de los grupos más destacados, que será el impulsor de la revista individualista ''Ética'' será el Ateneo Naturista Ecléctico, con sede en Barcelona, con sus diferentes secciones la más destacada de las cuales será el grupo excursionista Sol y Vida.|language=es}}</ref><ref name="acracia">{{cite web|last=Díez|first=Xavier|date=1 Abril 2006|url=http://www.acracia.org/1-23a58lainsumision.pdf|url-status=dead|title=La insumisión voluntaria. El anarquismo individualista español durante la Dictadura y la Segunda República (1923-1938)|pages=1–36|archive-url=https://web.archive.org/web/20110723130358/http://www.acracia.org/1-23a58lainsumision.pdf|archive-date=23 Hulyo 2011|access-date=6 Mayo 2011|quote=La insumisión voluntaria: El anarquismo individualista español durante la Dictadura y la Segunda República (1923–1938).|language=es}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], inusig ng Espanyang Francoista ang mga anarkista at mga makabayang Katalan, na marami sa kanila ay malawakang gumagamit ng Esperanto.<ref name="Del Barrio">Del Barrio, Toño; Lins, Ulrich (27–29 Nobyembre 2006). [http://www.nodo50.org/esperanto/artik68es.htm "La utilización del esperanto durante la Guerra Civil Española"]. ''Nodo50''. International Congress on the Spanish Civil War. Hinango noong 21 Setyembre 2020. (sa Kastila)</ref> Iginiit ng anarkistang [[Irlandes]] na si Andrew Flood na ang mga anarkista ay hindi mga makabansa at lubos na tinututulan ang [[pagkamakabansa]]; sa halip, sila ay mga kontra-imperyalista.<ref name="Flood">Flood, Andrew. "An Anarchist Perspective on Irish Nationalism". Workers Solidarity Movement. (sa Ingles)</ref> Katulad nito, itinuturing ng Anarchist Federation (Pederasyong Anarkista) sa Britanya at Irlanda na ang pagkamakabansa ay isang ideolohiyang ganap na nakatali sa pag-unlad ng kapitalismo at hindi kayang lumampas dito.<ref name="Anarchist Federation">[http://www.afed.org.uk/publications/pamphlets-booklets/126-against-nationalism.html "Against Nationalism"]. Anarchist Federation. 3 Abril 2009. Retrieved 23 Setyembre 2020. (sa Ingles)</ref> Si Pierre-Joseph Proudhon, ang unang taong hayagang tumawag sa sarili bilang isang anarkista sa positibong diwa, ay tumutol sa pagkamakabansa, at iginiit na ang "pagwawakas ng militarismo ang misyon ng ika-19 na dantaon, kung hindi ay hahantong ito sa walang hanggang paghina".<ref>Woodcock, George. ''Pierre-Joseph Proudhon''. p. 233. (sa Ingles)</ref> Ayon kay Proudhon, sa ilalim ng kanyang mungkahing mutuwalismo, "wala nang magiging [[nasyonalidad]], wala nang bayang tinubuan sa pampulitikang kahulugan ng mga salitang ito; ang magiging kahulugan na lamang ng mga ito ay pook ng [[kapanganakan]]. Ang tao, anuman ang kanyang [[lahi]] o kulay, ay mamamayan ng daigdig; ang [[pagkamamamayan]] ay isang karapatang maaaring matamo saanman."<ref>Proudhon, Pierre-Joseph. ''General Idea of the Revolution in the Nineteenth Century''. p. 283. (sa Ingles)</ref> === ACAB === [[File:ACABBanner.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:ACABBanner.jpg|left|thumb|Mga anarkista sa [[Leipzig]], [[Alemanya]], na nagpoprotesta habang may hawak na bandilang may nakasulat na "''ACAB, all cops are b...''"]] Ang ACAB, isang daglat para sa ''all cops are bastards'' ("lahat ng pulis ay mga walanghiya" o "lahat ng pulis ay mga bastardo"), ay isang islogang pampulitika na iniuugnay sa mga tutol sa [[kapulisan]]. Karaniwan itong ginagamit bilang kasabihan sa mga ''graffiti'' o ipinapaukit bilang tato. Minsan ay isinusulat din ito bilang 1312, kung saan ang bawat bilang ay kumakatawan sa posisyon ng katumbas na titik sa [[Alpabeto|alpabetong]] Ingles (A=1, C=3, A=1, B=2). Ang pariralang ''all cops are bastards'' ay unang lumitaw sa [[Inglatera]] noong [[dekada 1920]],<ref name="Partridge1986">{{cite book|last=Partridge|first=Eric|title=A Dictionary of Catch Phrases|url=https://archive.org/details/dictionaryofcatc0000part_c8l4|publisher=Taylor & Francis|year=1986|isbn=978-0-415-05916-9|page=[https://archive.org/details/dictionaryofcatc0000part_c8l4/page/1 1]|language=en}}</ref><ref name=":13">{{Cite book|last1=Aitken-Smith|first1=Trent|title=The Tattoo Dictionary|last2=Tyson|first2=Ashley|date=2016|publisher=Octopus|isbn=978-1-78472-254-8|pages=13|language=en}}</ref><ref name="GQ">{{cite web|last=Groundwater|first=Colin|date=11 Hunyo 2020|title=A brief history of ACAB|url=https://www.gq-magazine.co.uk/politics/article/acab-meaning|access-date=11 Setyembre 2020|website=GQ|language=en}}</ref> at kalaunan ay pinaikli bilang "ACAB" ng mga manggagawang nagwewelga noong [[dekada 1940]].<ref name="GQ" /> Sa kasaysayan, ang daglat ay iniugnay sa mga [[kriminal]] sa Reyno Unido.<ref name=":13" /> Una itong naitala bilang tato ng mga bilanggo noong [[dekada 1970]], at karaniwang inilalagay ang tig-isang titik sa bawat daliri, o kung minsan ay ikinukubli bilang maliliit na tuldok sa bawat buko ng kamay.<ref name="ThompsonBlack2006">{{cite book|last1=Thompson|first1=Tim|url=https://archive.org/details/forensichumanide00thom_803|title=Forensic Human Identification: An Introduction|last2=Black|first2=Sue|publisher=Taylor & Francis|year=2006|isbn=978-0-8493-3954-7|page=[https://archive.org/details/forensichumanide00thom_803/page/n391 384]|url-access=limited|language=en}}</ref><ref name=":13" /> Noong 1970, ginamit ng ''Daily Mirror'' ang ACAB bilang pamagat ng isang artikulong nagsasaad na ito ay nakatatak sa isang kasapi ng ''Hells Angels'' na nakita sa [[lansangan]].<ref name="GQ" /> Ginamit din ng [[Direktor sa pelikula|direktor]] ng pelikulang si Sidney Hayers ang isang sinensurang bersyon ng [[parirala]] bilang pamagat ng kaniyang pelikulang [[krimen]] noong 1972 na ''All Coppers Are...''.''<ref>{{cite book|last=Elliot|first=Paul|title=Studying the British Crime Film|url=https://archive.org/details/studyingbritishc0000elli|publisher=Columbia University Press|year=2014|isbn=978-1-906-73374-2|pages=[https://archive.org/details/studyingbritishc0000elli/page/78 78]–79|language=en}}</ref>'' Noong 1977, nakita ng isang mamamahayag mula sa [[Newcastle upon Tyne]] ang daglat na nakasulat sa mga [[dingding]] ng isang selda sa bilangguan.<ref name="Partridge1986" /> Noong dekada 1980, naging simbolo ng kontra-establisimyento ang ACAB, lalo na sa loob ng mga subkulturang punk at ''skinhead'' (o ahit-ulo).<ref name=":13" /><ref name="GQ" /><ref name=":03">{{cite web|title=ACAB|url=https://www.adl.org/education/references/hate-symbols/acab|access-date=2019-05-30|website=Anti-Defamation League|language=en}}</ref> Lalo itong sumikat dahil sa awiting "A.C.A.B." ng bandang Oi! na the 4-Skins, na inilabas noong 1982.<ref name=":13" /><ref name="GQ" /> Sa mga sumunod na taon, naging tanyag ang ACAB bilang [[islogan]] ng mga ''hooligan'' at ''ultras'' sa [[Futbol|putbol]] sa Europa,<ref>{{Cite journal|last=Pollard|first=John|date=2016|title=Skinhead culture: the ideologies, mythologies, religions and conspiracy theories of racist skinheads|journal=Patterns of Prejudice|volume=50|issue=4–5|pages=398–419|doi=10.1080/0031322X.2016.1243349|s2cid=151502563|issn=0031-322X|language=en}}</ref><ref name=":13" /> gayundin ng mga kilusang anarkista at kontra-awtoritaryo sa iba't ibang panig ng mundo.<ref name="GQ" /> Sa ilang konteksto, itinuturing ng Anti-Defamation League (Liga Laban sa Paninirang-puri) ang parirala bilang isang simbolo ng pagkamuhi at inilalarawan ito bilang "isang matagal nang islogan sa kultura ng mga ''skinhead''," habang binabanggit ding ginagamit ito kapwa ng mga [[Rasismo|rasista]] at mga kontra-rasistang ''skinhead''.<ref name=":03" /><ref name="guerra">{{cite journal|last=Guerra|first=Nicola|title=Dalla strada alla letteratura, le spericolate e propizie vicende del forestierismo A.C.A.B.. Il contatto linguistico tra italiano e inglese nelle sottoculture Skinhead e Ultras|trans-title=From the road to literature, the reckless and auspicious events of the forestry industry A.C.A.B .. The linguistic contact between Italian and English in the Skinhead and Ultras subcultures|url=https://www.academia.edu/4566221|journal=Analele Universităţii Din Craiova, Seria Ştiinţe Filologice Linguistică Nr. 1-2|date=Enero 2013|publisher=Universităţii din Craiova|access-date=2020-06-03|language=en}}</ref> Matapos ang pagpaslang ng pulis na si Derek Chauvin kay [[George Floyd]] noong Mayo 2020, mas naging madalas ang paggamit ng katawagang ACAB ng mga taong tutol sa kapulisan.<ref name="vice_acab">{{cite news |work=Vice|last=Poulter|first=James|title=How 'ACAB' Became the Universal Anti-Police Slogan|url=https://www.vice.com/en/article/acab-all-cops-are-bastards-origin-story-protest/|access-date=2020-08-26|date=2020-06-08|language=en}}</ref> Habang lumalaganap sa buong Estados Unidos ang mga protesta bilang tugon sa [[Pagpatay kay George Floyd|pagkamatay ni Floyd]] at ang mga talakayan tungkol sa karahasang isinasagawa ng pulisya na may motibong panlahi, mas madalas ding nabanggit ang ACAB sa mga plataporma ng [[hatirang pangmadla]], at nagsimula ring ibenta ang mga produktong may nakalimbag na daglat na ito.<ref name="vice_acab" /> Ayon sa mga tagapagtaguyod ng katawagan, ang ACAB ay nangangahulugang ang bawat pulis ay may pananagutan sa isang hindi makatarungang sistema. [[Pangangatuwiran|Ipinapangatuwiran]] nila na kahit hindi mismo nakikilahok ang isang pulis sa kalupitan ng pulisya o sa [[rasismo]] sa pagpapatupad ng [[batas]], may [[pananagutan]] pa rin siya sa mga ginawa ng kaniyang mga kasamahan dahil hindi niya ito tinututulan o sinusubukang pigilan.<ref>{{Cite web|date=2020-06-01|title=What I mean when I say I want to abolish the police|url=https://www.independent.co.uk/voices/acab-abolish-police-george-floyd-protests-cops-a9543386.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20200602083406/https://www.independent.co.uk/voices/acab-abolish-police-george-floyd-protests-cops-a9543386.html|archive-date=2020-06-02|url-access=limited|url-status=live|access-date=2021-12-17|website=The Independent|language=en}}</ref> === Pagbuwag sa bilangguan === [[File:La_presó_és_tortura.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:La_pres%C3%B3_%C3%A9s_tortura.jpg|thumb|Isang ''graffiti'' o sulat sa pader sa [[Cataluña]] na nakasulat sa [[wikang Kastila]] na may salin na "Ang bilangguan ay pagpapahirap" at simbolong Bilog-A ng anarkismo.]] Ang pagbuwag sa bilangguan (''prison abolition'') ay isang kilusan na naglalayong buwagin ang bilangguan bilang isang institusyon.<ref name="Frampton">{{cite news |last1=Frampton|first1=Thomas Ward|title=The Dangerous Few: Taking Seriously Prison Abolition and Its Skeptics|url=https://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/hlr135&div=98&id=&page=|access-date=15 Agosto 2025|work=Harvard Law Review|date=2021–2022|pages=2013|language=en}}</ref> Hindi tulad ng reporma sa bilangguan, layunin ng pagbuwag sa bilangguan na magtatag ng isang sistema ng [[Katarungan|hustisyang]] pangkriminal na hindi gumagamit ng pagkakapiit bilang paraan ng pagpaparusa. Karaniwang itinataguyod ng mga tagasuporta nito ang makapanunumbalik na hustisya, na naglalayong maituwid at maibalik sa lipunan ang mga [[nagkasala]], sa halip na ang mapagganting hustisya, na naglalayong magparusa sa nagkasala batay sa tindi ng kaniyang krimen. Madalas ding isinusulong ng mga tagapagtaguyod ng pagbuwag sa bilangguan ang malalaking pagbabagong pang-estruktura upang maiwasan ang krimen sa antas ng [[lipunan]] sa pamamagitan ng pagtugon sa mga ugat nito. Ayon sa pananaw na ito, ang krimen ay bunga ng mga suliraning panlipunan tulad ng rasismo at [[kahirapan]]. Bahagyang nabuo ang kilusan para sa pagbuwag sa bilangguan sa Estados Unidos bilang tugon sa pag-aalsa sa Bilangguan ng Attica noong 1971, na nagbigay-pansin sa mga di-makataong kalagayang laganap sa mga bilangguan. Ang mga kilalang aktibista, lalo na si Angela Davis, ay nakatulong upang mabigyang-pansin ang usapin ng pagbuwag sa bilangguan, bagaman nanatili itong higit na limitado sa mga makakaliwang pangkat at mga akademikong lupon. Muling sumigla ang interes sa kilusan matapos ang pagpaslang kay George Floyd noong 2020 at ang mga kaguluhang sibil na sumunod dito, na nagbigay-diin sa mga hindi pagkakapantay-pantay batay sa lahi sa loob ng sistemang hustisyang pangkriminal. === Pagpapalaya sa kabataan === Ang pagpapalaya sa mga bata (''child liberation'') sa anarkismo ay ang paniniwala na ang mga bata at [[kabataan]] ay nararapat magkaroon ng buong awtonomiya, respeto, at kalayaan mula sa panunupil ng mga matatanda, mapilitang pagpapalaki ng magulang, at sapilitang pag-aaral. Pangunahing layunin nito na wakasan ang pagtrato sa mga bata bilang pag-aari ng [[magulang]], palitan ang mga tradisyonal na paaralan ng mga boluntaryong espasyo sa pag-aaral, at tiyakin ang tulong-komunidad para sa mga pangunahing pangangailangan. Ang kilusan para sa mga karapatan ng kabataan (''youth rights movement''), na inilalarawan din bilang pagpapalaya sa kabataan (''youth liberation''), ay isang umuusbong na kilusang mula sa mga karaniwang mamamayan na naglalayong labanan ang [[Diskriminasyon sa gulang|diskriminasyon sa edad]] at isulong ang mga karapatang sibil ng mga kabataan—yaong mga hindi pa umaabot sa edad ng legal na ganap na gulang, na 18 taong gulang sa karamihan ng mga bansa. May ilang pangkat na nilalabanan ang pedopobya at ephebipobiya sa lipunan sa pamamagitan ng pagtataguyod ng tinig ng kabataan, pagbibigay-kapangyarihan sa kabataan, at sa huli, ng pagkakapantay-pantay sa pagitan ng mga henerasyon sa pamamagitan ng pakikipagtuwang ng kabataan at mga nakatatanda.<ref>Fletcher, A. (2006) ''[http://www.commonaction.org/WYVH.pdf Washington Youth Voice Handbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081001193809/http://www.commonaction.org/WYVH.pdf|date=2008-10-01}}'' Olympia, WA: CommonAction. (sa Ingles)</ref> Maraming tagapagtaguyod ng mga karapatan ng kabataan ang itinatangi ang kanilang kilusan mula sa kilusan para sa mga karapatan ng mga bata, sapagkat ipinapangatuwiran nilang ang huli ay nagsusulong ng mga pagbabagong kadalasang higit na naghihigpit sa mga bata at kabataan.<ref>Axon, K. (n.d.) [https://web.archive.org/web/20080215235519/http://www.asfar.org/zine/1st/Pedophobia.html ''The Anti-Child Bias of Children's Advocacy Groups''] Chicago, IL: Americans for a Society Free of Age Restrictions. (sa Ingles)</ref> === Anarkiyang pakikipagrelasyon === [[File:RA_symbol.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:RA_symbol.jpg|left|thumb|Simbolo ng anarkiyang pakikipagrelasyon]] Ang anarkiyang pakikipagrelasyon ay ang paglalapat ng mga prinsipyong anarkista sa mga [[ugnayang interpersonal]].<ref name=":4">{{Cite book |last=Pérez-Cortés|first=Juan-Carlos|title=Relationship Anarchy: Occupy Intimacy!|date=2022|publisher=La Oveja Roja|isbn=979-8-3680-3944-2|location=Madrid|language=en}}</ref> Kabilang sa mga pangunahing pagpapahalaga nito ang awtonomiya, mga gawaing laban sa herarkiya, pagtutol sa normatibidad, at pagkakaugnayang nakabatay sa pagtutulungan ng pamayanan.<ref>{{Cite web|title=The Difference Between Relationship Anarchy and Non-Hierarchical Polyamory|url=http://www.relationship-anarchy.com/videos/2016/6/20/the-difference-between-relationship-anarchy-and-non-hierarchical-polyamory|website=Relationship Anarchy|language=en-GB|access-date=2020-05-07|archive-date=2020-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200503103805/http://www.relationship-anarchy.com/videos/2016/6/20/the-difference-between-relationship-anarchy-and-non-hierarchical-polyamory|url-status=dead}}</ref><ref name=":24">{{Cite web|date=2020-09-05|title=The Great Showdown of Hierarchical Polyamory vs. Relationship Anarchy|url=http://thenewmodality.com/the-great-showdown-of-hierarchical-polyamory-vs-relationship-anarchy/|access-date=2022-02-14|website=The New Modality|language=en-US|archive-date=2022-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20220120105438/http://thenewmodality.com/the-great-showdown-of-hierarchical-polyamory-vs-relationship-anarchy/|url-status=live}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|title=Can relationship anarchy create a world without heartbreak? {{!}} Aeon Ideas|url=https://aeon.co/ideas/can-relationship-anarchy-create-a-world-without-heartbreak|access-date=2022-02-14|website=Aeon|language=en|archive-date=2020-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200320145346/https://aeon.co/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=What Is Relationship Anarchy?|url=https://www.mindbodygreen.com/articles/what-is-relationship-anarchy|publisher=Mindbodygreen|access-date=2023-04-26|website=MBGRelationships|date=2 Agosto 2020|archive-date=2023-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230426200016/https://www.mindbodygreen.com/articles/what-is-relationship-anarchy|url-status=live|language=en}}</ref> Hayagan itong tumututol sa amatonormatibidad<ref>{{Cite web|date=2018-05-09|title=Are You Radical Enough to Be a Relationship Anarchist?|url=https://www.gq.com/story/relationship-anarchy|access-date=2022-02-14|website=GQ|language=en-US|archive-date=2020-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200320213043/https://www.gq.com/story/relationship-anarchy|url-status=live}}</ref> at mononormatibidad, at karaniwan—bagaman hindi sa lahat ng pagkakataon—na hindi monogamo.<ref name=":14">{{Cite web|last=Heaney|first=Katie|date=2018-10-23|title=What It's Like Being a Relationship Anarchist|url=https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|access-date=2022-02-14|website=The Cut|language=en-us|archive-date=2022-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417014230/https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|url-status=live}}</ref><ref name=":3" /><ref name=":04">{{Cite web|last=Lopez|first=Veronica|date=2021-10-15|title=Here's What to Know About Relationship Anarchy|url=https://www.cosmopolitan.com/sexopedia/a37973461/relationship-anarchy/|access-date=2022-02-13|website=Cosmopolitan|language=en-US|archive-date=2021-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20211206194702/https://www.cosmopolitan.com/sexopedia/a37973461/relationship-anarchy/|url-status=live}}</ref><ref name=":15">{{Cite web|last=Heaney|first=Katie|date=2018-10-23|title=What It's Like Being a Relationship Anarchist|url=https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|access-date=2022-02-14|website=The Cut|language=en-us|archive-date=2022-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417014230/https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|url-status=live}}</ref> Naiiba ito sa poliyamorya, ''solo poly'', ''swinging'', at iba pang anyo ng pakikipagrelasyon, sapagkat maaaring taglay pa rin ng mga ito ang mga estrukturang gaya ng amatonormatibidad, herarkiya ng mga matalik na relasyon, at mga tuntuning naglilimita sa awtonomiya.<ref name=":24" /><ref name=":04" /><ref name="De las Heras Gómez pp. 644–660">{{cite journal |last=De las Heras Gómez|first=Roma|title=Thinking Relationship Anarchy from a Queer Feminist Approach|journal=Sociological Research Online|publisher=SAGE Publications|volume=24|issue=4|date=2018-12-20|issn=1360-7804|doi=10.1177/1360780418811965|pages=644–660|s2cid=220124663|url=https://qsu070.noblogs.org/files/2020/10/De-las-Heras-G%C3%B3mez-2018-Thinking-Relationship-Anarchy-from-a-Queer-Feminist-Approach.pdf|access-date=2022-12-19|archive-date=2022-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20221219162224/https://qsu070.noblogs.org/files/2020/10/De-las-Heras-G%C3%B3mez-2018-Thinking-Relationship-Anarchy-from-a-Queer-Feminist-Approach.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Binibigyang-kahulugan din ang anarkiyang pakikipagrelasyon bilang isang bagong paradigma kung saan ang pagiging malapit sa isa't isa at awtonomiya ay hindi na itinuturing na mga bagay na likas na nagkakasalungatan o lumilikha ng suliranin sa loob ng isang relasyon.<ref>{{cite web |last1=Guillén|first1=Ricardo|title=Beyond romantic love – an analysis of how the dilemma of closeness vs. autonomy is handled in relationship anarchy discourse|url=https://lup.lub.lu.se/student-papers/search/publication/8968241|website=LUP Student Papers|publisher=Lund University Libraries|access-date=29 Nobyembre 2021|archive-date=19 Oktubre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019121447/https://lup.lub.lu.se/student-papers/search/publication/8968241|url-status=live|language=en}}</ref> == Perspektibong pang-ekonomiya == === Komunismong anarkista === Ang anarkistang komunismo{{refn|Kilala din bilang "anarko-komunismo"<ref>{{cite book |last1=Hodges |first1=Donald C. |url=https://books.google.com/books?id=Pu7zAgAAQBAJ |title=Sandino's Communism: Spiritual Politics for the Twenty-First Century |year=2014 |publisher=University of Texas Press |isbn=978-0292715646 |language=en |page=[https://books.google.com/books?id=Pu7zAgAAQBAJ&q=Anarcho-communism&pg=PA3 3] |access-date=21 Disyembre 2019 |archive-date=22 Hulyo 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210722044609/https://books.google.com/books?id=Pu7zAgAAQBAJ |url-status=live |via=Google Books}}</ref><ref>{{cite book |last1=Kinna |first1=Ruth|title=The Bloomsbury Companion to Anarchism |url=https://books.google.com/books?id=dNuoAwAAQBAJ |year=2012 |publisher=Bloomsbury Publishing|language=en |isbn=978-1441142702 |language=en |page=[https://books.google.com/books?id=dNuoAwAAQBAJ&q=Anarcho-communism&pg=PA329 329] |access-date=21 Disyembre 2019 |archive-date=15 Enero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115214158/https://books.google.com/books?id=dNuoAwAAQBAJ |url-status=live |via=Google Books}}</ref><ref>{{cite book |last1=Wetherly |first1=Paul |title=Political Ideologies |url=https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ |date=2017 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0198727859 |pages=[https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&q=anarcho-communism 130], [https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&q=anarcho-communism 137], [https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&q=anarcho-communism 424] |language=en |access-date=21 Disyembre 2019 |archive-date=22 Hulyo 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210722044620/https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ |url-status=live |via=Google Books}}</ref> o "komunismong libertaryo".{{Sfn|Nettlau|1996|p=145}}<ref>{{cite book |last=Bolloten |first=Burnett |url=https://books.google.com/books?id=-VarDLHA3_YC&q=%22libertarian%20communism%22&pg=PA65 |title=The Spanish Civil War: Revolution and Counterrevolution |publisher=University of North Carolina Press |year=1991 |isbn=978-0807819067 |page=65 |access-date=25 Marso 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220211095511/https://books.google.com/books?id=-VarDLHA3_YC&q=%22libertarian%20communism%22&pg=PA65 |archive-date=11 Pebrero 2022 |url-status=live |via=Google Books|language=en}}</ref>|group=nb|name=nb4}} ay isang pinakadulong-kaliwang ideolohiyang pampulitika at paaralan ng kaisipang anarkista na nagsusulong ng isang anyo ng komunismo. Ang [[komunismo]] (mula sa salitang [[Wikang Latin|Latin]] na ''communis'', na nangangahulugang "panlahat" o "pangkaraniwan"){{sfn|Ball|Dagger|2019}}{{sfn|Ball|Dagger|2019}} ay isang ideolohiyang pampulitika at pang-ekonomiya na naglalayong lumikha ng isang lipunang komunista—isang kaayusang sosyoekonomikong walang uri na nakasentro sa sama-samang pagmamay-ari ng mga kasangkapan sa produksyon, distribusyon, at pagpapalitan, at namamahagi ng mga produkto sa lipunan batay sa pangangailangan.<ref>{{cite book |last=Ely|first=Richard T|title=French and German socialism in modern times|date=1883|publisher=Harper & Brothers|location=New York|pages=35–36|oclc=456632|quote=All communists without exception propose that the people as a whole, or some particular division of the people, as a village or commune, should own all the means of production{{snd}}land, houses, factories, railroads, canals, etc.; that production should be carried on in common; and that officers, selected in one way or another, should distribute among the inhabitants the fruits of their labor.|language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Bukharin|first1=Nikolai|title=The ABC of Communism|last2=Preobrazhensky|first2=Yevgeni|date=1922|publisher=Communist Party of Great Britain|location=Londres, Inglatera|pages=72–73, § 20|translator-last1=Paul|translator-first1=Cedar|chapter=Distribution in the communist system|access-date=18 Agosto 2021|orig-date=1920|translator-last2=Paul|translator-first2=Eden|chapter-url=https://www.marxists.org/archive/bukharin/works/1920/abc/ABC-of-Communism.pdf#page=67|via=Marxists Internet Archive|archive-url=https://web.archive.org/web/20250212173140/https://www.marxists.org/archive/bukharin/works/1920/abc/ABC-of-Communism.pdf#page=67|archive-date=12 Pebrero 2025|language=en}}</ref><ref name="Steele p.43">{{harvp|Steele|1992|p=43}}: "One widespread distinction was that socialism socialised production only while communism socialised production and consumption."</ref> Nananawagan ang anarkistang komunismo sa pag-aalis ng mga herarkiya, gayundin ng pribadong pag-aari, subalit pinananatili ang personal na pag-aari at ang mga bagay, [[Kalakalan|kalakal]], at serbisyong kolektibong pag-aari. Sinusuportahan nito ang panlipunang pagmamay-ari ng ari-arian at ang pamamahagi ng mga [[yaman]] ayon sa prinsipyong "[[mula sa bawat isa ayon sa kaniyang kakayahan, para sa bawat isa ayon sa kaniyang pangangailangan]]." Unang nabuo ang anarkistang komunismo bilang isang natatanging kaisipan sa seksiyong Italyano ng ''International Workingmen's Association''.{{Sfn|Pernicone|1993|pp=111–113}} Nang maglaon, naging mahalaga ang mga teoretikal na akda ni Peter Kropotkin, sapagkat pinalawak at pinaunlad ng mga ito ang kapuwa maka-organisasyong agos ng anarkistang komunismo at ang maka-pag-aalsang agos na tumututol sa pormal na organisasyon.{{Sfn|Pengam|1987|pp=74–75}} Kabilang sa mga halimbawa ng mga lipunang anarkistang komunista ang mga teritoryong anarkista ng Makhnovshchina noong Rebolusyong Ruso,<ref>{{cite book |last=Skirda|first=Alexandre|title=Nestor Makhno: Anarchy's Cossack|publisher=AK Press|year=2004|isbn=1902593685|location=Edinburgh|page=394|translator-last=Sharkey|translator-first=Paul|oclc=58872511|orig-year=1982|language=en}}</ref> at ang mga teritoryo ng Rebolusyong Espanyol, lalo na ang rebolusyonaryong Cataluña.<ref>{{cite book |url=http://www.revoltlib.com/?id=1045|first=Murray|last=Bookchin|archive-url=https://web.archive.org/web/20211023194646/http://www.revoltlib.com/%3Fid%3D1045|archive-date=23 October 2021|title=To Remember Spain: The Anarchist and Syndicalist Revolution of 1936|date=2 Pebrero 2017|quote=In anarchist industrial areas like Catalonia, an estimated three-quarters of the economy was placed under workers' control, as it was in anarchist rural areas like Aragon. [...] In the more thoroughly anarchist areas, particularly among the agrarian collectives, money was eliminated and the material means of life were allocated strictly according to need rather than work, following the traditional precepts of a libertarian communist society.|language=en}}</ref> === Mutuwalismo === {{main|Mutuwalismo}} Ang [[Mutualismo|mutuwalismo]] ay isang paaralan ng kaisipang anarkista at teoryang pang-ekonomiya na nagsusulong ng pagkontrol ng mga manggagawa sa mga kasangkapan ng produksyon, ng isang malayang pamilihan na binubuo ng mga indibiduwal na [[Artesano|artisano]], mga nag-iisang pagmamay-ari, at mga [[kooperatiba]] ng mga manggagawa, gayundin ng mga karapatan sa pag-aari batay sa okupasyon at paggamit. Bilang mga tagapagtaguyod ng teorya ng halaga ng paggawa at teorya ng paggawa sa pagmamay-ari, tinututulan ng mga mutuwalista ang lahat ng anyo ng renta sa ekonomiya, [[Tubo (ekonomika)|tubo]], at [[interes]] na lampas sa nominal na interes, sapagkat itinuturing nila ang mga ito na nakabatay sa pagsasamantala sa paggawa. Hangarin ng mga mutuwalista na bumuo ng isang ekonomiyang walang akumulasyon ng kapital o konsentrasyon ng pagmamay-ari ng lupa. Hinihikayat din nila ang pagtatatag ng sariling pamamahala ng mga manggagawa, na sa kanilang pananaw ay maaaring suportahan sa pamamagitan ng paglalabas ng mutuwal na kredito ng mga mutuwal na bangk, na may layuning makalikha ng isang lipunang [[pederal]]. Ayon kay Peter Kropotkin, nagmula ang mutwalismo sa mga pangyayari ng Rebolusyong Pranses, lalo na sa pederalista at tuwirang demokratikong estruktura ng [[Komuna ng Paris]].{{Sfn|Marshall|1993|pp=431-432}} Ang mga saligan ng teoryang pang-ekonomiya ng mutwalismo ay nag-ugat sa radikalismo ng [[Mga Ingles|Ingles]] na [[Sosyalismo|sosyalistang]] si Thomas Spence. Hinango niya mula sa [[Bibliya]], gayundin sa mga liberal na akda nina [[John Locke]] at James Harrington, ang panawagang buwagin ang pribadong pagmamay-ari at ilagay ang kontrol sa produksyon sa mga manggagawa sa pamamagitan ng mga kooperatiba ng mga manggagawa.{{Sfn|Carson|2018|p=83}} Unang ginamit ang katawagang "mutuwalismo" noong dekada 1820. Sa simula, itinuring itong kasingkahulugan ng mga katawagang tulad ng "mutuwal na pagtutulungan", "pagkakatumbasan", at "makatarungang pakikitungo".{{Sfn|Wilbur|2019|p=213}} Noong 1822, ginamit ng Pranses na pilosopong utopista na si [[Charles Fourier]] ang katawagang mutuwalismong pinagsamang nagtatagpo (Pranses: ''mutualisme composé convergent'') upang ilarawan ang isang anyo ng progresibong [[edukasyon]] na iniangkop sa Sistemang Monitoriyal ng mga mag-aaral na nagsisilbing guro sa kapwa mag-aaral.{{Sfn|Wilbur|2019|pp=214-215}} === Ekonomiyang regalo === Ang ekonomiyang regalo (''gift economy'') o kulturang regalo ay isang sistema ng [[pagpapalitan]] kung saan ang mga mahahalagang bagay ay hindi ipinagbibili, kundi kusang ibinibigay nang walang hayag na kasunduan para sa agarang o hinaharap na kapalit.<ref name="Cheal">{{cite book |last=Cheal|first=David J|title=The Gift Economy|publisher=Routledge|location=New York|year=1988|pages=1–19|chapter=1|isbn=0415006414|chapter-url=https://books.google.com/books?id=o-wNAAAAQAAJ&pg=PP1|access-date=2009-06-18|language=en}}</ref> Ang pagbibigay ng regalo sa isang kulturang regalo ay pinamamahalaan ng mga pamantayang panlipunan at mga kaugalian; bagaman may umiiral na inaasahan ng katumbasan, ang mga regalo ay hindi ibinibigay bilang tahasang kapalit ng mga produkto o serbisyo kapalit ng [[salapi]] o ng iba pang produkto o serbisyo.<ref name="R. Kranton">R. Kranton: ''Reciprocal exchange: a self-sustaining system'', American Economic Review, V. 86 (1996), Issue 4 (Setyembre), pp. 830–851 (sa Ingles)</ref> Naiiba ito sa [[ekonomiyang pamilihan]] o [[Palitan ng kalakal|palitang-kalakal]], kung saan ang mga produkto at serbisyo ay pangunahing ipinagpapalit nang hayagan batay sa halagang natatanggap bilang kapalit. [[File:Give_away_shop_utrecht_inside.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Give_away_shop_utrecht_inside.jpg|right|thumb|Sa loob ng tindahang pamigay sa [[Utrecht]]. Mababasa sa paskil ang: "Sapat ang ibinibigay ng daigdig para sa pangangailangan ng lahat, subalit hindi para sa kasakiman ng lahat."]] Ang mga tindahang pamigay (''give-away shops''), malayang tindahan (''freeshops''), o libreng tindahan (''free stores'') ay mga tindahan kung saan libre ang lahat ng paninda. Katulad ang mga ito ng mga tindahang pangkawanggawa (''charity shops''), na karamihan sa mga ipinamimigay ay mga gamit na segunda mano—subalit ang kaibhan ay walang anumang bayad ang lahat ng bagay. Maging ito man ay [[aklat]], [[muwebles]], [[kasuotan]], o [[kagamitang pambahay]], malaya itong ibinibigay, bagaman may ilang tindahan na nagpapatupad ng patakarang "magbigay ng isa, kumuha ng isa" (''one-in, one-out''), gaya ng sa mga palitang tindahan (''swap shops''). Ang libreng tindahan ay isang anyo ng nakabubuong tuwirang pagkilos na nag-aalok ng alternatibo sa pamimili sa loob ng balangkas na nakabatay sa salapi, na nagpapahintulot sa mga tao na magpalitan ng mga produkto at serbisyo sa labas ng isang ekonomiyang nakasalalay sa pera. Ang pangkat na kontra-kultura ng [[dekada 1960]] na The Diggers<ref>{{cite book |author1=John Campbell McMillian|author2=Paul Buhle|title=The new left revisited|url=https://books.google.com/books?id=U_Ohks41z2IC&pg=PA112|access-date=28 Disyembre 2011|year=2003|publisher=Temple University Press|isbn=978-1566399760|pages=112–|language=en}}</ref> ay nagbukas ng mga libreng tindahan na namimigay ng kanilang mga paninda, naghahain ng libreng pagkain, namamahagi ng mga libreng [[Medisina|gamot]], nagbibigay ng salapi, nag-oorganisa ng mga libreng konsiyerto, at lumilikha ng mga likhang-sining na pampulitika.<ref name="Lytle2005">{{cite book|last=Lytle|first=Mark Hamilton|title=America's Uncivil Wars: The Sixties Era from Elvis to the Fall of Richard Nixon|url=https://books.google.com/books?id=5w3iBwAAQBAJ|year=2005|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0190291846|pages=213, 215|language=en}}</ref> Hinango ng The Diggers ang kanilang pangalan mula sa orihinal na English Diggers na pinamunuan ni Gerrard Winstanley,<ref name="Digger Archives">{{cite web |url=http://www.diggers.org/overview.htm|title=Overview: who were (are) the Diggers?|access-date=2007-06-17|work=The Digger Archives|language=en}}</ref> at layunin nilang bumuo ng isang maliit na lipunang malaya sa salapi at kapitalismo.<ref name="American Experience doc">{{cite video |people=Gail Dolgin; Vicente Franco|date=2007|title=American Experience: The Summer of Love|url=https://www.pbs.org/wgbh/amex/love/index.html|publisher=PBS|access-date=2007-04-23|archive-date=2017-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20170325104758/http://www.pbs.org/wgbh/amex/love/index.html|url-status=dead|language=en}}</ref> Maraming anarkista, lalo na ang mga anarko-primitibista at anarko-komunista, ang naniniwalang ang iba't ibang anyo ng ekonomiyang regalo ay maaaring maging susi sa pagputol sa siklo ng [[kahirapan]]. Dahil dito, madalas nilang hangarin na baguhin ang buong lipunan tungo sa isang ekonomiyang regalo. Itinuturing ng mga anarko-komunista ang ekonomiyang regalo bilang isang huwarang sistema na walang salapi, mga pamilihan, o sentralisadong pagpaplano. Ang pananaw na ito ay maitutunton kahit man lamang kay Peter Kropotkin, na nakakita sa mga pamayanang mangangaso at mangangalap na kaniyang napuntahan bilang huwaran ng mutuwal na pagtutulungan.<ref>Mutual Aid: A Factor of Evolution (1955 malambot na pabalat (muling inimprenta 2005), kabilang ang paunang salita noong 1914 ni Kropotkin, Paunang Salita at Bibliyograpiya ni Ashley Montagu, at ''The Struggle for Existence'', ni Thomas H. Huxley ed.). Boston: Extending Horizons Books, Porter Sargent Publishers. {{ISBN|0875580246}}. Project Gutenberg e-text, Project LibriVox librong awdyo (sa Ingles)</ref> Bilang kapalit ng sistemang pamilihan, itinataguyod ng mga anarko-komunista—gaya ng mga nanirahan sa ilang nayon sa Espanya noong [[dekada 1930]]—ang isang ekonomiyang regalo na walang salapi, kung saan ang mga produkto at serbisyo ay nililikha ng mga manggagawa at ipinamamahagi sa mga tindahang pangkomunidad. Sa sistemang ito, ang bawat isa (kabilang ang mismong mga manggagawang lumikha ng mga ito) ay may karapatang kumuha at gumamit ng anumang produkto o serbisyo na kanilang nais o kailangan bilang kabayaran sa kanilang ambag sa paglikha ng mga produkto at serbisyo.<ref>[Augustin Souchy, "A Journey Through Aragon," sa Sam_Dolgoff (pat.), The Anarchist Collectives, ts. 10] (sa Ingles)</ref> === Ekonomiyang aklatan === Ang ekonomiyang aklatan (''library economy'') ay isang teoretikal na sistemang pang-ekonomiya para sa isang lipunan kung saan ang mga tradisyonal na tindahan ng tingi ay ganap na pinapalitan ng mga [[aklatan]] ng mga bagay (''libraries of things''). Ang mga ito ay mga organisasyong sama-samang pagmamay-ari ng isang [[pamayanan]] na nagpapahiram ng mga bagay na angkop sa sistemang pagpapahiram—lalo na yaong mga bagay na paminsan-minsan lamang gamitin subalit mahirap itabi o itago, tulad ng mga espesyal na kagamitang pangkusina at mga natatanging kagamitang [[Teknolohiya|teknolohikal]]. Kabilang din dito ang mga karaniwang ipinahihiram ng mga tradisyonal na aklatan, gaya ng mga [[aklat]], dyornal, at iba pang midya. Ang anumang bagay na hindi angkop na ipamahagi sa pamamagitan ng sistemang pagpapahiram ay sa halip ay malayang ipamamahagi batay sa pangangailangan. Nalalapat ito sa mga bagay na maaari lamang gamitin nang minsan o yaong nangangailangan ng napakahabang panahon bago mailipat ang pagmamay-ari, tulad ng [[pagkain]] at [[pabahay]].<ref>{{Cite web |url=https://www.law.georgetown.edu/environmental-law-review/blog/is-a-library-centric-economy-the-answer-to-sustainable-living/|title=Is a Library-Centric Economy the Answer to Sustainable Living?|website=law.georgetown.edu|access-date=2026-03-01|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://stimpunks.org/glossary/library-economy/|title=Library Economy - Stimpunks Foundation|website=stimpunks.org|access-date=2026-03-01|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://enlightenknowledge.com/library-economy-components-and-multifaceted-role/|title=Library Economy: Components and Multifaceted role|website=enlightenknowledge.com|access-date=2026-03-01|language=en}}</ref> Sa loob ng anarkismo, ang ekonomiyang aklatan ay isang iminungkahing paraan ng pag-oorganisa ng mga pinagkukunang-yaman at pamamahagi ng mga [[produkto]] at serbisyo batay sa mga komon (''commons''), malayang pagsasama (''free association''), at sama-samang pamamahala, sa halip na pribadong pagmamay-ari o kontrol ng estado.<ref name=":5">{{Cite book |last=Andrewism |url=https://theanarchistlibrary.org/library/andrewism-how-anarchy-works |title=How Anarchy Works |date=2024-05-01 |language=en}}</ref> Inilalarawan ito ni Andrewismo bilang isang paraan ng pag-unawa sa kung paano maisasagawa sa praktika ang mga prinsipyong anarkista sa larangan ng ekonomiya. Nakabatay ito sa tatlong pangunahing simulain: ''usufruct'' (malayang paggamit ng mga komon ayon sa pangangailangan), ''irreducible minimum'' (pinakamababang antas na hindi maipagkakait), at ''complementarity'' (pagkilala sa magkakaibang kakayahan at pangangailangan ng mga tao bilang magkatuwang at hindi magkakumpitensya).<ref name=":5" /> === Kontra-ekonomika === Ang kontra-ekonomika (''counter-economics'') ay isang teoryang pang-ekonomiya at rebolusyonaryong pamamaraan na binubuo ng tuwirang pagkilos na isinasagawa sa pamamagitan ng [[itim na pamilihan]] o abong pamilihan. Bilang isang termino, unang ginamit ito ng mga Amerikanong aktibista at teorista ng libertaryanismo na sina Samuel Edward Konkin III at J. Neil Schulman. Binigyang-kahulugan ito ni Konkin bilang pag-aaral o pagsasagawa ng "lahat ng mapayapang kilos ng tao na ipinagbabawal ng Estado."<ref>{{Cite web |title=Agorism: Revolutionary market anarchism |url=https://agorism.eu.org/ |access-date=2026-07-29 |website=Agorism: Revolutionary market anarchism |language=en-US}}</ref> Ang termino ay pinaikling anyo ng kontra-ekonomika laban sa establisimyento at maaari ring tawaging kontra-politika. Isinama ni Schulman ang kontra-ekonomika sa doktrina ni Konkin na agorismo,<ref>Afterword by Samuel Edward Konkin in ''Alongside Night'' (1999). Pulpless.com. p. 274. {{ISBN|1-58445-120-3}}. {{ISBN|978-1-58445-120-4}}. (sa Ingles)</ref> isang pilosopiyang panlipunan ng kaliwang libertaryanismo<ref>{{Cite web |title=Interview With Samuel Edward Konkin III |url=http://www.spaz.org/~dan/individualist-anarchist/software/konkin-interview.html |access-date=2026-07-29 |website=www.spaz.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=Apr 28, 2015|title=Black-Market Activism: Samuel Edward Konkin III and Agorism|url=https://www.libertarianism.org/columns/black-market-activism-samuel-edward-konkin-iii-agorism|archive-url=https://web.archive.org/web/20160514001633/http://www.libertarianism.org/columns/black-market-activism-samuel-edward-konkin-iii-agorism|archive-date=2016-05-14|access-date=2026-07-29|website=www.libertarianism.org}}</ref> at isang sangay ng anarkismong pampamilihan na nagtataguyod ng paglikha ng isang lipunan kung saan ang lahat ng ugnayan sa pagitan ng mga tao ay nakabatay sa kusang-loob na pagpapalitan.<ref name="Konkin">{{cite book|url=http://www.kopubco.com/pdf/An_Agorist_Primer_by_SEK3.pdf|title=An Agorist Primer|last=Konkin III|first=Samuel Edward|publisher=Kopubco|date=Disyembre 2008|access-date=21 Disyembre 2019|quote=The goal of agorism is the agora. The society of the open marketplace as near to untainted by theft, assault, and fraud as can be humanly attained is as close to a free society as can be achieved. And a free society is the only one in which each and every one of us can satisfy his or her subjective values without crushing others' values by violence and coercion.|language=en}}</ref> == Halimbawa ng pamayanang anarkista == === '''Rebolusyon sa Cataluña''' === Ang Rebolusyonaryong [[Cataluña]]{{Sfnm|1a1=Alexander|1y=1999|1p=754|2a1=Graham|2y=2002|2p=221|3a1=Paz|3y=2006|3p=512}} (Hulyo 21, 1936 – Mayo 8, 1937) ang panahong ang nagsasariling rehiyon ng Cataluña sa hilagang-silangang Espanya ay pinamamahalaan o malaki ang impluwensiya ng iba't ibang [[Unyon ng manggagawa|unyong manggagawa]], partidong pampulitika, at mga milisyang anarkista, sindikalista, komunista, at sosyalista noong panahon ng [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]]. Bagaman nanatiling nasa kapangyarihan ang konstitusyonal na institusyon ng sariling pamahalaan ng Cataluña, ang Generalitat de Catalunya (na pinamumunuan ng ''Esquerra Republicana de Catalunya'' o ERC), at kinuha pa nito ang karamihan sa mga kapangyarihang dating nasa pamahalaang sentral ng Espanya sa nasasakupan nito, ang mga unyong manggagawa ang ''[[de facto]]'' na namahala sa malaking bahagi ng [[ekonomiya]] at mga puwersang [[militar]]. Kabilang dito ang Confederación Nacional del Trabajo (CNT, ''Pambansang Kompederasyon ng Paggawa''), na siyang pangunahing unyong manggagawa noong panahong iyon, at ang malapit na kaugnay nitong ''Federación Anarquista Ibérica'' (FAI, Pederasyong Anarkista ng [[Iberya]]). Mahalaga rin ang papel ng ''Unión General de Trabajadores'' (UGT, Pangkalahatang Unyon ng mga Manggagawa), ng ''Partido Obrero de Unificación Marxista'' (POUM, Partido ng mga Manggagawa para sa Marxistang Pagkakaisa), at ng ''Partit Socialista Unificat de Catalunya'' (PSUC, Nagkaisang Partidong Sosyalista ng Cataluña), na kinabibilangan ng dating Partido Komunista ng Cataluña. Nagsimula ang pamumunong sosyalista sa rehiyon kasabay ng Rebolusyong Espanyol ng 1936, na nagbunga ng pagkontrol ng mga manggagawa sa mga [[negosyo]] at [[pabrika]], kolektibong [[pagsasaka]] sa malaking bahagi ng kanayunan, at mga pag-atake laban sa mga nasyonalista ng Espanya at sa klerong Katoliko. Ang lumalaking impluwensiya ng Partido Komunista ng Espanya (PCE) sa pamahalaan ng Prenteng Popular, at ang hangarin nitong isabansa ang mga rebolusyonaryong komite at mga milisya, ay nagbunsod ng tunggalian laban sa CNT at POUM. Nauwi ito sa Mga Araw ng Mayo (''May Days''), at sa kalaunan ay napalitan ang CNT ng PSUC bilang pangunahing puwersang pampulitika sa Cataluña hanggang sa matalo sila ng mga puwersang Nasyonalista noong 1939. === '''Komunidad sa Manchuria''' === Ang Samahan ng mga Mamamayang Koreano sa Manchuria (''Korean People's Association in Manchuria'',<ref>{{Cite book |last=Dalessandro |first=Francesco |url=https://theanarchistlibrary.org/library/francesco-dalessandro-the-forgotten-anarchist-commune-in-manchuria |title=The Forgotten Anarchist Commune in Manchuria |date=2020 |language=en}}</ref> KPAM; {{Korean|hangul=재만한족총연합회}}; Agosto 1929 – Setyembre 1931) ay isang nagsasariling awtonomong prepektura sa [[Manchuria]] na tinitirhan ng humigit-kumulang dalawang milyong takas na [[Mga Koreano|Koreano]]. Matapos ang pananakop ng [[Hapon]] sa Korea, maraming anarkistang Koreano ang tumakas patawid ng hangganan patungong Manchuria, kung saan nagsimula silang mag-organisa ng isang ugnayan ng mutwal na pagtutulungan para sa mga lumikas na Koreano sa rehiyon. Kasama ang ilang nasyonalista na Koreano, itinatag nila ang KPAM upang magbigay ng pagkain, edukasyon, at pagtatanggol sa sarili sa mga kasapi nito. Hindi nagtagal, hinarap ng samahan ang pag-atake ng mga komunistang Koreano at sa mga [[Imperyo ng Hapon|imperyalistang Hapones]], na nagsagawa ng mga pagpaslang sa kanilang mga pinuno. Ang pananakop ng Hapon sa Manchuria ang nagwakas sa eksperimentong anarkista, at marami sa mga kasapi nito ang tumakas patungong [[Tsina]] upang ipagpatuloy ang pakikipaglaban laban sa Imperyo ng Hapon. === '''Kilusang Makhno (Makhnovschina)''' === Ang Makhnovshchina ({{Langx|uk|Махновщина|translit=Makhnovshchyna}}, {{IPA|uk|mɐxˈnɔu̯ʃtʃɪnɐ|IPA}}) ay isang malawakang kilusan na naglalayong itatag ang anarkistang komunismo sa panahon ng Digmaan para sa Kalayaan ng Ukraine noong 1917–1921. Ipinangalan ito kay Nestor Makhno,<ref>{{Cite book |last=Kuznetsov |first=Michael |url=https://theanarchistlibrary.org/library/michael-kuznetsov-the-makhnovshchina-through-the-prism-of-the-psyche |title=The Makhnovshchina through the Prism of the Psyche |language=en}}</ref> ang punong kumandante ng Rebolusyonaryong Hukbong Insurhente ng Ukranya (''Revolutionary Insurgent Army of Ukraine''). Layunin ng kilusan na lumikha ng isang sistema ng mga malalayang sobyet na mamamahala sa paglipat tungo sa isang lipunang walang estado at walang uri. Kinontrol nito ang mga teritoryo sa timog at silangang [[Ukranya]]. Unang lumakas ang kilusang Makhnobista kasunod ng [[Rebolusyong Pebrero]], nang magtatag ito ng ilang komunang agrikultural sa bayan ni Makhno na Huliaipole. Matapos kumampi sa mga [[Bolshevik]] sa panahon ng Digmaang Ukranyano–Sobyet, napilitang kumilos nang lihim ang mga Makhnobista dahil sa pananalakay ng Austro-Aleman, at nagsagawa sila ng digmaang gerilya laban sa [[Gitnang Kapangyarihan]] sa buong 1918. Pagkaraan ng tagumpay ng mga insurhente sa Labanan sa Dibrivka, nakontrol ng Makhnovshchina ang malaking bahagi ng lalawigan ng Katerynoslav at nagsimulang magtatag ng mga institusyong anarkista-komunista. Isang Panrehiyong Kongreso ng mga Magsasaka, Manggagawa, at mga Insurhente ang ipinatawag upang isaayos ang pampulitika at pang-ekonomiyang pamamahala ng rehiyon, at itinatag ang Rebolusyonaryong Konsehong Militar (''Military Revolutionary Council'') bilang ''de facto'' na sangay tagapagpaganap ng kilusan. Napaliligiran ng iba't ibang kaaway sa lahat ng panig, bumagsak ang depensa ng mga Makhnobista sa labanan para sa Donbas dahil sa pagsulong ng Puting Kilusan (''White movement'') noong Hunyo 1919. Dahil dito, napilitang umurong ang mga Makhnobista patungong Kherson, kung saan muling inayos ang kanilang hukbo at nagsagawa ng matagumpay na kontra-opensiba laban sa mga Puti sa Labanan sa Peregonovka. Matapos mapigilan ang pagsulong ng mga Puti, nakontrol ng mga Makhnobista ang malaking bahagi ng timog at silangang Ukranya sa huling bahagi ng 1919, at nasakop pa nila ang ilang malalaking lungsod na industriyal, sa kabila ng pagiging isang kilusang pangunahing binubuo ng mga magsasaka. Nagwakas ang pamamahala ng mga Makhnobista sa rehiyon nang lusubin ng Pulang Hukbo (''Red Army'') ang Ukranya noong Enero 1920, na nagsimula sa Tunggaliang Bolshevik–Makhnobista. Nagsagawa ang mga Makhnobista ng digmaang gerilya laban sa Pulang Hukbo, na nagpapatupad ng mga patakarang Bolshevik tulad ng Pulang Teror (''Red Terror'') at komunismong pandigma. Malawak ang suportang natanggap ng mga Makhnobista mula sa kanilang baseng magsasaka. Bagaman pansamantalang nagkaroon ng kapayapaan ang dalawang panig sa pamamagitan ng Kasunduang Starobilsk upang labanan ang mga nalalabing pwersa ng Puting Kilusan, muli ring sinalakay ng Pulang Hukbo ang mga Makhnobista at tuluyang natalo ang mga ito pagsapit ng Agosto 1921. Ang mga pangunahing pinuno ng Makhnobista ay napilitang magtungo sa pagkatapon, natalo sa labanan, o nabihag at pinaslang ng Pulang Hukbo. === Zomia === Ang Zomia ay isang katawagang [[Heograpiya|heograpikal]] na ipinakilala noong 2002 ng historyador na si Willem van Schendel ng [[Unibersidad ng Amsterdam]]<ref>{{cite web |url=https://socialhistory.org/en/staff/willem-van-schendel|title=Willem van Schendel|website=International Institute of Social History|accessdate=Nobyembre 28, 2010|language=en}}</ref><ref>{{cite book |date=2005|editor-last1=Kratoska|editor1-first=P. H.|editor2-last=Raben|editor2-first=R.|editor3-last=Nordholt|editor3-first=H. S.|title=Locating Southeast Asia: Geographies of Knowledge and Politics of Space|publisher=Singapore University Press|page=v|isbn=9971-69-288-0|language=en}}</ref> upang tukuyin ang malawak na bahagi ng kalupaang [[Timog-silangang Asya]] na sa kasaysayan ay nanatiling lampas sa kontrol ng mga pamahalaang nakabatay sa mga sentro ng populasyon sa mga kapatagan.<ref>{{cite book |last=van Schendel|first=W.|chapter=Geographies of knowing, geographies of ignorance: Jumping scale in Southeast Asia|date=2005|editor-last1=Kratoska|editor1-first=P. H.|editor2-last=Raben|editor2-first=R.|editor3-last=Nordholt|editor3-first=H. S.|title=Locating Southeast Asia: Geographies of Knowledge and Politics of Space|publisher=Singapore University Press|isbn=9971-69-288-0|language=en}}</ref> Ang aklat na ''The Art of Not Being Governed: An Anarchist History of Upland Southeast Asia'' (''Ang Sining ng Hindi Pagpapasakop sa Pamamahala: Isang Anarkistang Kasaysayan ng Bulubunduking Timog-Silangang Asya'') ng Amerikanong antropologong si James C. Scott, na inilathala noong 2009, ay sinusuri nito ang mataas na bulubunduking rehiyon ng Zomia sa Timog-Silangang Asya.<ref name="Scott-2009">{{cite book |last1=Scott|first1=James C|title=The Art of Not Being Governed: An Anarchist History of Upland Southeast Asia|date=30 Setyembre 2009|publisher=Yale University Press|location=New Haven|isbn=9780300152289|url=https://yalebooks.yale.edu/book/9780300152289/art-not-being-governed|accessdate=20 Abril 2020|format=Matigas na pabalat|language=en}}</ref><ref name="Truthout-2011">{{cite web|last=Sethness|first=Javier|title=Refugees' Descendants in Southeast Asia Prove Stateless Society Is Possible|url=http://www.truth-out.org/opinion/item/1950:refugees-descendants-in-southeast-asia-prove-stateless-society-is-possible|website=Truthout|format=Review|date=3 Hulyo 2011|accessdate=20 April 2020|language=en}}</ref> Ayon kay Scott, ang humigit-kumulang 100 milyong naninirahan sa Zomia ay binubuo ng mga minoryang [[etniko]] na may "tunay na nakalilitong pagkakaiba-iba ng mga etnisidad at [[wika]]". Sa loob ng mahabang panahon, iniwasan nilang mapasailalim sa pamamahala o dominasyon ng mga nakapaligid na imperyo, kultura, o pamahalaan. Kabilang sa mga pangkat na ito ang mga Akha, Hmong, Karen, Lahu, Mien, at Wa.<ref name="Chronicle-2011">{{cite news|last=Hammond|first=Ruth|title=The Battle Over Zomia|url=https://chronicle.com/article/The-Battle-Over-Zomia/128845/|work=The Chronicle of Higher Education|date=4 Setyembre 2011|accessdate=20 Abril 2020|language=en}}</ref> === Exarcheia ng Gresya === Ang Exarcheia ({{Langx|el|Εξάρχεια}}, {{IPA|el|eˈksarçi.a|pron}}) ay isang kapitbahayan sa gitnang bahagi ng [[Atenas]], [[Gresya]], na malapit sa makasaysayang gusali ng [[National Technical University of Athens|Pambansang]] [[National Technical University of Athens|Teknikal na Unibersidad ng Atenas]].<ref name=":16">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/cities/2019/aug/26/athens-police-poised-to-evict-refugees-from-squatted-housing-projects|title=Inside Exarcheia: the self-governing community Athens police want rid of|first1=Alex|last1=King|first2=Ioanna|last2=Manoussaki-Adamopoulou|newspaper=The Guardian|date=26 Agosto 2019|access-date=12 Hunyo 2020|via=www.theguardian.com|archive-date=26 Agosto 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190826080334/https://www.theguardian.com/cities/2019/aug/26/athens-police-poised-to-evict-refugees-from-squatted-housing-projects|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kontogianni|first=Bella|date=30 Abril 2021|title=Exarcheia: Most Misunderstood Neighborhood in Athens|url=https://greekreporter.com/2021/04/30/exarcheia-most-misunderstood-neighborhood-in-athens/|access-date=|website=Greek Reporter|language=en-US|quote=Often referred to as the anarchist neighborhood of Athens [...]|archive-date=30 Abril 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210430204823/https://greekreporter.com/2021/04/30/exarcheia-most-misunderstood-neighborhood-in-athens/|url-status=live}}</ref> Ang pangalang ''Exarcheia'' ay nagmula sa isang negosyante noong ika-19 na siglo na nagngangalang Exarchos ({{Langx|el|Έξαρχος|links=no}}), na nagbukas ng isang malaking tindahang pangkalahatan sa lugar. Ang Exarcheia ay nasa hangganan ng Kolonaki sa silangan at napapaligiran ng Kalye Patission, Kalye Panepistimiou, at Abenida Alexandras. [[File:Street_in_Exarcheia,_Greece.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Street_in_Exarcheia,_Greece.jpg|left|thumb|Kalye sa Exarcheia]] Ang Exarcheia ay nabuo sa pagitan ng 1870 at 1880 sa dating hangganan ng lungsod ng Atenas at nagkaroon ng mahalagang papel sa panlipunan at pampolitikang buhay ng Gresya. Dito naganap ang Pag-aalsa sa Politekniko ng Atenas noong Nobyembre 1973. Noong Disyembre 2008, ang pagpatay ng isang pulis sa 15-taong-gulang na si Alexandros Grigoropoulos sa Exarcheia ay nagbunsod ng malawakang pag-aalsa sa buong Gresya. Ang Exarcheia ay isang lugar na tinitirhan ng maraming [[intelektuwal]] at mga alagad ng sining, at tahanan din ng iba't ibang pangkat na may motibong pampolitika. Isa rin itong sentro ng sining kung saan regular na idinaraos ang mga pagtatanghal sa teatro at mga konsyerto sa paligid ng pangunahing [[liwasan]]. Matatagpuan din sa Exarcheia ang punong himpilan ng PASOK, isang partidong pampolitika sa Gresya na sumuporta sa mga patakarang pagtitipid na ipinataw ng [[Unyong Europeo]] noong 2009. Dahil dito, naging madalas itong puntiryahin ng mga anarkista sa kanilang mga pag-atake.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-greece-attack-bullets/gun-used-in-greek-pasok-shooting-favored-by-one-guerrilla-group-police-idUSKBN1D71GD|title=Gun from Greek PASOK shooting used in past guerrilla attacks -police|date=7 Nobyembre 2017|work=Reuters|access-date=5 Pebrero 2018|archive-date=5 Pebrero 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180205184347/https://www.reuters.com/article/us-greece-attack-bullets/gun-used-in-greek-pasok-shooting-favored-by-one-guerrilla-group-police-idUSKBN1D71GD|url-status=live|language=en}}</ref> Ang mga himpilan ng pulisya at iba pang simbolo ng awtoridad (at kapitalismo), gaya ng mga [[bangko]], ay madalas ding maging target ng mga pangkat na nasa dulong kaliwa ng politika.<ref>{{Cite web |last=Antonova|first=Angela|date=2026-07-31|title=Greek anarchist youths throw petrol bombs at cars outside central Athens police station|url=https://english.pravda.ru/news/hotspots/90534-police_station/|access-date=2026-08-01|website=english.pravda.ru|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2008-12-07|title=Greek police shooting sparks riot|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7769710.stm|access-date=2026-08-01|language=en-GB}}</ref> Makikita rin sa Exarcheia ang maraming halimbawa ng mga ''graffiti'' na laban sa kapitalismo.<ref>{{cite news|last1=Pilic|first1=Damir|title=Red Revival: The Fall and Rise of Karl Marx|url=http://www.balkaninsight.com/en/article/red-revival-the-fall-and-rise-of-karl-marx-10-16-2015|agency=Balkan Insight|date=23 Nobyembre 2015|access-date=3 Oktubre 2016|archive-date=12 Disyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181212124708/http://www.balkaninsight.com/en/article/red-revival-the-fall-and-rise-of-karl-marx-10-16-2015|url-status=live|language=en}}</ref> Mayroon ding isang sariling pinamamahalaang estrukturang pangkalusugan na nagbibigay ng mga serbisyong medikal sa lugar.<ref>{{Cite web |date=2015-10-13|title=Aυτοοργανωμένη Δομή Υγείας Εξαρχείων (Α.Δ.Υ.Ε.) {{!}} Κάτοικοι, συλλογικότητες και κοινωνικά εγχειρήματα Εξαρχείων|url=http://syl-kat-exarcheion.espivblogs.net/%CE%BA%CE%BF%CE%B9%CE%BD%CF%89%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CF%8C-%CE%B9%CE%B1%CF%84%CF%81%CE%B5%CE%AF%CE%BF|access-date=10 Disyembre 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20151013024209/http://syl-kat-exarcheion.espivblogs.net/%CE%BA%CE%BF%CE%B9%CE%BD%CF%89%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CF%8C-%CE%B9%CE%B1%CF%84%CF%81%CE%B5%CE%AF%CE%BF|archive-date=13 Oktubre 2015|language=Griyego}}</ref> Ang mga protesta na nagsisimula sa Exarcheia ay nagpapakita ng samu't saring pormasyong pampolitika at mga koalisyon, kabilang ang mga kabataang napagkaitan ng oportunidad, mga migrante, mga kontra-awtoritaryo, mga anarkista, at mga mamamayang [[Gresya|Griyego]] mula sa katamtaman hanggang sa pinakamatitinding panig ng magkabilang dulo ng pampolitikang ispektro.<ref name=":8">{{Cite journal|last=Astrinaki|first=R.|title="(Un)hooding" a Rebellion: The December 2008 Events in Athens|journal=Social Text|volume=27|issue=4 101|pages=97–107|doi=10.1215/01642472-2009-056|year=2009|language=en}}</ref><ref name=":9">{{Cite journal|last=Apoifis|first=Nicholas|title=Fieldwork in a furnace: anarchists, anti-authoritarians and militant ethnography|journal=Qualitative Research|volume=17|issue=1|pages=3–19|doi=10.1177/1468794116652450|year=2017|s2cid=148163559|doi-access=free|language=en}}</ref> == Oposisyon sa anarkismo == === Liberalismo === Ang [[liberalismo]] at anarkismo ay parehong kumikilala sa halaga ng indibidwal na kalayaan, subalit lubos silang nagkakasalungat pagdating sa usapin ng pamahalaan. Ang anarkismo ay may matinding pagdududa sa moral na batayan ng estado.<ref>{{Citation |last=Fiala |first=Andrew |title=Anarchism |date=2025 |url=https://plato.stanford.edu/archives/win2025/entries/anarchism/ |work=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |edition=Tagniyebe 2025 |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |language=en |access-date=2026-08-01 |editor2-last=Nodelman |editor2-first=Uri}}</ref> Isinusulong nito ang ganap na pagbuwag sa pamahalaan at sa lahat ng sapilitang herarkiya upang mapalitan ang mga ito ng boluntaryong samahan at kapayapaang nakabatay sa pinagkasunduan. Sa kabilang banda, naniniwala naman ang liberalismo na makatwiran at kailangan ang mga institusyong pampolitika tulad ng konstitusyonal na demokrasya at ang batas (''rule of law'').<ref>{{Cite web |title=Liberalism - Routledge Encyclopedia of Philosophy |url=https://www.rep.routledge.com/articles/thematic/liberalism/v-1 |access-date=2026-08-01 |website=www.rep.routledge.com |language=en}}</ref> Para sa mga liberal, ang limitadong pamahalaan ay mahalaga upang maprotektahan ang mga karapatan at interes ng bawat indibiduwa. Magkaiba rin ang kanilang pananaw sa ekonomiya. Suportado ng liberalismo ang kapitalismo at [[malayang pamilihan]]. Tinututulan naman ng karamihang anarkista ang pribadong pag-aari. Nais ng mga anarkista ang kolektibong pamamahala sa komunidad. Gumagamit ang liberalismo ng batas at mga reporma. Ang anarkismo naman ay naniniwala sa direktang aksyon.<ref>{{Cite web |title=Anarchism and Liberalism – Earlham Sociology and Politics Pages |url=https://earlhamsociologypages.uk/anarchliber/ |access-date=2026-08-01 |language=en-GB}}</ref> === Pasismo === Ang [[pasismo]] ay isang malayong-kanang [[ideolohiya]] na nagtataguyod ng pamahalaang awtoritaryo. Sa sistemang ito, ang kapakanan ng mamamayan ay ganap na isinusuko sa ilalim ng interes ng isang makapangyarihang [[diktador]]. Karaniwan nitong ipinagbabawal ang kalayaan ng indibiduwal, tinututulan ang [[demokrasya]], at gumagamit ng puwersa ng militar upang supilin ang anumang uri ng oposisyon. Sa kabilang dako, ang anarkismo ay isang radikal na pilosopiyang pampolitika na naglalayong tuluyang buwagin ang estado at pamahalaan. Naniniwala ang anarkismo na ang lahat ng usapin ng tao ay dapat pamahalaan ng mga indibiduwal sa pamamagitan ng boluntaryong pagsasama-sama nang walang sapilitang awtoridad.<ref>{{Cite web |title=Anarkismo {{!}} Southeast Asian Anarchist Library |url=https://sea.theanarchistlibrary.org/library/joseph-a-labadie-anarkismo-tl |access-date=2026-08-01 |website=sea.theanarchistlibrary.org}}</ref> Layunin nitong lumikha ng isang egalitaryo o pantay-pantay na lipunan na walang herarkiya, kung saan ang kaayusan ay nagmumula sa kusang-loob na pagtutulungan ng mamamayan at hindi sa utos ng batas o pinuno.<ref>{{Cite web |title=Anarkismo {{!}} libcom.org |url=https://libcom.org/article/anarkismo |access-date=2026-08-01 |website=libcom.org |language=en}}</ref> Ang historikal na pananaw sa pasismo ay nagsilbing marahas na alternatibo sa anarkiya sa pamamagitan ng pagpataw ng Ganap na Estado.<ref>{{Cite journal |date=1926-01-01 |title=Fascism as an Alternative to Anarchy |url=https://online.ucpress.edu/currenthistory/article/23/4/522/123829/Fascism-as-an-Alternative-to-Anarchy |journal=Current History |language=en |volume=23 |issue=4 |pages=522–524 |doi=10.1525/curh.1926.23.4.522 |issn=0011-3530}}</ref> Sa kabilang banda, ipinapakita na ang anarkismo ay tumatayo bilang direktang paglaban sa pasismo, na nagtataguyod ng lipunang walang herarkiya at tiraniya.<ref>{{Cite web |title=Spanish civil war {{!}} libcom.org |url=https://libcom.org/tags/spanish-civil-war |access-date=2026-08-01 |website=libcom.org |language=en}}</ref> === Pagkamabansa === Ang [[nasyonalismo]] at anarkismo ay dalawang magkaibang kaisipang pampulitika: pinapahalagahan ng nasyonalismo ang pagmamahal sa bayan at kapangyarihan ng estado, habang tinututulan naman ng anarkismo ang pamahalaan at lahat ng uri ng hirarkiya. Sa konteksto ng kasaysayan, ang dalawang kaisipang ito ay nag-abot at nag-impluwensya sa mga kilusang mapagpalaya. Ang mga bayani at propagandistang Pilipino tulad nina [[José Rizal|Jose Rizal]] at [[Isabelo de los Reyes]] ay nakasalamuha at naimpluwensyahan ng mga ideyang anarkista habang nasa Espanya.<ref>{{Cite book |last=Fernandez |first=Erwin S. |url=https://theanarchistlibrary.org/library/erwin-s-fernandez-anarchism-in-the-philippines |title=Anarchism in the Philippines |date=2009 |language=en}}</ref> Ang nasyonalismo ay ginamit upang pagbuklurin ang [[mga Pilipino]] para itatag ang sariling pamahalaan laban sa mga Kastila, samantalang ang anarkismo naman ay nagbigay-inspirasyon sa mga maagang unyon ng mga manggagawa upang labanan ang mapang-aping sistema nang walang pag-asa sa sentralisadong kapangyarihan. Ang modernong bansa-estado at ang institusyon ng pribadong ari-arian ay direktang kasalungat ng anarkistang konsepto ng tunay na [[kalayaan]] o kalayaan bilang kawalan ng dominasyon. Ang nasyonalismo na nagtatanggol sa kapangyarihan ng estado ay isang estruktural na hadlang na nagpapanatili ng dominasyon, na radikal na tinatanggihan ng anarkismo. Ang nasyonalismo ay itinuturing na isang mapanlinlang na kasangkapan ng gobyerno upang panatilihin ang kontrol sa mga [[Pagkamamamayan|mamamayan]] sa pamamagitan ng pagpukaw ng [[patriyotismo]] o huwad na pagmamahal sa bayan.<ref name=":6">{{Cite book |last=Anonymous |url=https://theanarchistlibrary.org/library/anonymous-anarchism-and-nationalism |title=Anarchism and Nationalism |date=1970 |language=en}}</ref> Madalas gamitin ng mga tradisyonal na partidong pampolitika—maging ng tinatawag na "kaliwang" grupo—ang mga kilusang pambansang pagpapalaya para lamang sa sarili nilang ambisyon na makamit at mapanatili ang kapangyarihan ng estado<ref name=":6" />. Sa sandaling maupo sa puwesto ang isang bagong pamahalaan, muli nitong pinapalakas ang mga pambansang hangganan at militarismo, na nagreresulta pa rin sa kawalan ng tunay na kalayaan.<ref name=":6" /> Dahil dito, hayagang tinatanggihan ng anarkismo ang nasyonalismo at anumang rebolusyon na naglalayon lamang na magpalit ng mga pinuno o magtatag ng bagong naghaharing uri.<ref name=":6" /> Ang tunay na sagot ng anarkismo laban sa [[imperyalismo]] ay hindi ang pagtatayo ng mga reaksyonaryong rehimeng nasyonalista, kundi ang isang pandaigdigang rebolusyong panlipunan.<ref name=":6" /> Nilalayon nitong tuluyang gibain ang lahat ng artipisyal na pambansa, [[Relihiyon|relihiyoso]], at rasyal na harang na naghihiwalay sa mga manggagawa at mamamayan ng mundo.<ref name=":6" /> === Pamahalaang sosyalista === Nagkakaiba ang [[sosyalismo]] at anarkismo sa isang pangunahing usapin: ang pangangailangan ng isang estado. Ipinapalagay ng pananaw ng sosyalismo na ang paggamit at pamamahagi ng mga yaman ng lipunan ay dapat kontrolin at planuhin ng isang pamahalaang halal ng mamamayan upang magsilbing kasangkapan ng [[katarungan]]. Umaasa ang mga sosyalista sa sentral na kapangyarihang ito at sa sentralisadong pagpaplano upang pangasiwaan ang produksyon at makatarungang maipamahagi ang kayamanan sa buong lipunan. Sa kabilang banda, itinuturing ng mga anarkista na ang anumang sentralisadong pamahalaan ay likas na mapaniil at nakasasama sa [[pag-unlad]] ng sangkatauhan. Ang anarkismo ay hayagang tumututol sa awtoridad ng estado at sa halip ay nagtataguyod ng ganap na sariling pamamahala. Naniniwala ang mga anarkista na ang lipunan ay dapat organisahin batay lamang sa kusang-loob na pagsang-ayon ng mga tao at sa malalayang samahang [[boluntaryo]], na tuluyang nag-aalis sa mga mapamilit na hirarkiyang ginagamit ng isang sosyalistang estado. Sa tradisyon ng o sosyalismo ng estado, naniniwala silang kailangang gamitin ang kontrol ng gobyerno upang pamahalaan ang produksyon, [[yaman]], at mga ari-arian para sa publiko. Ayon sa makasaysayang sanaysay na ''State Socialism and Anarchism'' ni Benjamin Tucker,<ref>{{Cite web |last=Tucker |first=Benjamin R. |date=1888 |title=STATE SOCIALISM AND ANARCHISM: How Far They Agree, and Wherein They Differ |url=https://cooperative-individualism.org/tucker-benjamin_state-socialism-and-anarchism-1888.pdf |access-date=Agosto 2, 2026 |website=cooperative-individualism.org |language=en}}</ref> ang sistemang ito ay naglalayong gawing isang malawak na burukrasya ang nasyon kung saan ang estado ang nag-iisang tagapamahala ng industriya upang tuluyang burahin ang kapitalistang kompetisyon. Para sa mga sosyalista, ang awtoridad ng pamahalaan ay isang pansamantala ngunit kinakailangang hakbang upang protektahan ang mga manggagawa at ipatupad ang pagkakapantay-pantay. Sa kabilang banda, tahasang tinatanggihan ng anarkismo ang argumentong ito at itinuturing ang estado bilang ugat ng kawalan ng [[kalayaan]]. Sa [[Akademikong larangan|akademikong]] pagsusuri,<ref>{{Cite journal |last=Shaffer |first=Kirwin |date=2023-01-02 |title=Anarchists vs. the State: As Latin America swings left, activists keep alive a long anarchist tradition of critiquing the limits of state power. For them, the real alternatives are in communities, workplaces, and the streets. |url=https://doi.org/10.1080/10714839.2023.2184080 |journal=NACLA Report on the Americas |language=en |volume=55 |issue=1 |pages=74–81 |doi=10.1080/10714839.2023.2184080 |issn=1071-4839}}</ref> ang mga anarkista ay mahigpit na sumasalungat sa kahit anong uri ng hirarkikong na pamahalaan. Naniniwala sila na kapag ang kapangyarihan ay ibinigay sa isang sosyalistang estado, ang burukrasya nito ay likas na magiging mapaniil at hindi kusang maglalaho. Sa halip na dumaan sa pamahalaan, isinusulong ng anarkismo ang agarang pagbuo ng lipunan mula sa ibaba pataas (''bottom-up'') sa pamamagitan ng mga boluntaryong unyon at malayang kooperasyon ng mga tao. === Teokrasya === Ang [[teokrasya]] at anarkismo ay dalawang magkaibang sistema ng pamamahala. Sa teokrasya, ang pamahalaan ay pinamumunuan ng mga pinuno ng relihiyon at ang mga batas ay ibinabatay sa utos ng [[Diyos]], kung saan may mataas na kontrol ang estado sa buhay at paniniwala ng mga mamamayan. Isang modernong halimbawa nito ay ang [[Apganistan]] sa ilalim ng [[Taliban]], kung saan pinatatakbo ang bansa bilang isang teokratikong estado.<ref>{{Cite web |date=Enero 23, 2026 |title=Afghanistan: Taliban consolidate theocratic State while the humanitarian crisis deepens, EUAA report finds {{!}} European Union Agency for Asylum |url=https://www.euaa.europa.eu/news-events/afghanistan-taliban-consolidate-theocratic-state-while-humanitarian-crisis-deepens-euaa-report-finds |access-date=2026-08-02 |website=www.euaa.europa.eu |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Politics |first=Oishimaya Sen Nag |date=2025-03-14 |title=Countries With A Theocratic Government Today |url=https://www.worldatlas.com/government/countries-with-a-theocratic-government-today.html |access-date=2026-08-02 |website=WorldAtlas |language=en-US}}</ref> Sa [[Kasaysayan ng Pilipinas|kasaysayan naman ng Pilipinas]], masasalamin ang sistemang ito sa tinawag ni [[Marcelo H. del Pilar]] na "''La Frailocracia''" o pamahalaan ng mga [[prayle]] noong [[Imperyong Kastila|rehimeng Espanyol]]. Sa kaniyang mismong akda na ''Frailocracy in the Philippines'' (na inilathala sa Ingles ng [[Pambansang Komisyong Pangkasaysayan]]),<ref>{{Cite book |last=Pilar |first=Marcelo H. del Del |author-link=Marcelo H. del Pilar |url=https://openlibrary.org/books/OL3853103M/Frailocracy_in_the_Philippines |title=Frailocracy in the Philippines |date=1979 |publisher=National Historical Institute |location=Manila}}</ref> masusing idinokumento ang naging kasaysayan ng ugnayan ng relihiyon at estado, kung saan ang mga prayle ang siyang humawak sa tunay na kapangyarihang pampolitika sa kolonya.<ref>{{Cite web |last=Guerrero |first=Leon Ma. |author-link=Leon Maria Guerrero |date=1952-12-13 |title=Del Pilar, December 13, 1952 |url=https://philippinesfreepress.wordpress.com/1952/12/13/del-pilar-december-13-1952/ |access-date=2026-08-02 |website=The Philippines Free Press Online |language=en}}</ref> Sa kabilang banda, ang anarkismo ay ganap na kataliwasan nito dahil tinatanggihan nito ang anumang uri ng gobyerno, pinuno, o relihiyosong awtoridad sa lipunan. Naniniwala ang mga anarkista na kayang mag-organisa ng lipunan ang mga tao sa pamamagitan ng boluntaryong kooperasyon at pagkakapantay-pantay nang walang nagdidiktang estado, na siyang kabaligtaran ng mahigpit na hirarkiya at dogmang ipinatutupad sa sistemang teokratiko. === Demokrasya ng nakararami === Ang [[demokrasya]] ng nakararami ay nakabatay sa sama-samang pagpapasya kung saan ang pasya ng nakararami ang namamayani sa minorya o sa buong pangkat, na sinusuportahan ng mapamilit na kapangyarihan ng mga institusyon. Tinatanggihan naman ng anarkismo ang lahat ng anyo ng di-boluntaryong hirarkiya, sentralisadong pamamahala, at pamimilit na isinasagawa ng estado.<ref>{{Citation |last=Clark |first=Patricia |title=Anarchism and Democracy |date=2003 |url=https://sk.sagepub.com/dict/edvol/understanding-democratic-politics/chpt/anarchism-democracy |work=Understanding Democratic Politics: An Introduction |pages=261–270 |place=1 Oliver's Yard, 55 City Road, London EC1Y 1SP United Kingdom |publisher=SAGE Publications Ltd |doi=10.4135/9781446220962.n26 |isbn=978-0-7619-7183-2 |access-date=2026-08-02 |last2=Gemie |first2=Sharif}}</ref> Sa halip, itinataguyod nito ang kusang-loob na pagsasama at, sa pangkalahatan, ang pagtutulungang nakabatay sa pagkakasundo ng lahat o konsenso.<ref>{{Cite book |last=Baker |first=Zoe |url=https://theanarchistlibrary.org/library/zoe-baker-myths-about-anarchism-democracy-and-decision-making |title=Myths About Anarchism, Democracy, and Decision-Making |date=2025-12-30 |language=en}}</ref> === Kapitalismo at Merkadong Lipunan === Ang kapitalismo ay matagal nang tinututulan ng mga anarkista. Kahit ang mga anarkistang bersyon ng kapitalismo ay hindi katanggap-tanggap dahil pinapanatili nito ang hirarkiya sa pamamagitan ng boluntaryong pang-aalipin at pagpreserba ng pribadong pagmamay-ari ng produksyon na siyang lilikha ng mga taong alipin. Nakasalalay ang buhay sa mga may-ari ng negosyo lalong lalo na sa mga korporasyon at malalaking negosyo. Binansagan itong Makabagong Pyudalismo dahil sa pagkakapareho nitong tema sa pyudal na lipunan na pinamahalaan ng mga panginoong-maylupa. Tinututulan din nito ang pagpapalawak ng merkado na siyang hahantong sa pagbebenta ng bawat katiting ng aspeto ng buhay, kung saan ang pera ang magiging ultimo-sentro ng kapangyarihan sa lipunan. === Awtoritaryang Komunismo (Marxismo-Leninismo-Maoismo) === Malaki ang pagkakaiba ng mga anarkista sa mga komunista. Unang una ay hindi ito sang-ayon sa paggamit ng estado upang makamit ang komunistang lipunan. Tinututulan din nito ang ilan pang mga konsepto tulad ng pagsesentro, diktadurya ng partido, pagmamakabansa, at ang pagsasagrado ng dayalektikong materyal. Sa kasaysayan ng awtoritaryang komunismo at anarkismo, matagal na ang hidwaan nito hindi lamang sa pananaw ngunit pati na sa totoong labanan, sinasabing tinatraydor ng mga komunista ang mga anarkista at pinipigilan ang mga rebolusyon ng mga komyun na kumawala sa pamumuno ng sentral na partido. === Meritokrasya at Kakistokrasya === Ang anarkismo ay hindi naniniwala sa konsepto ng meritokrasya, na dapat pamahalaan ng magagaling ang mga tao, dahil hindi rin pakasiguradong maibibigay nito ang pangakong pag-unlad at maaaring gamitin ang talino sa pagpapanatili sa kanilang pangaabuso sa posisyon at gamitin itong rason para pagtakpan ang korupsyon. Sinasabi na ang paglaganap ng meritokrasyang sistema ay nangyayari sa mga kapitalistang bansa, na siyang sanhi ng lubos na pagod at pagbaba ng tingin ng mag-aaral at trabahador sa kanyang sarili para lang makamit ang karangalan o kita. Minsan nagiging sanhi pa ng malawakang pagpapatiwakal. Sa kaakibat nitong sistema, ang kakistokrasya, ay minsan umuusbong ang realidad nito sa ating sistema na pamumunuan tayo ng mga pinuno na siyang nagpapanggap na magaling ngunit wala palang alam, o hindi marunong sa aspeto ng pamamahala. Minsan, hinahaluan ng iba't ibang klaseng pandurugas at pananamantala hanggang mabulok ang sistema sa pawang na kasinungalingan at ipagpatuloy ang bulok na sistemang ito sa pamamagitan ng pagmamana ng posisyon sa kamag-anak nila gamit ang panlilinlang na pati ang galing at talino nila ay namana o kaparehas din. === Minarkismo === Kahit na ang maliit na impluwensiya ng pamamahala ay tinututulan ng anarkismo sapagkat pinagdududahan nito ang pagkaepektibo nito upang makamit ang ninanais na anarkiya. Ngunit, maspinapaboran ito kaysa sa ibang klaseng pulitikang pananaw lalo na kung ito ay gumagamit ng mga konseptong anarkismo tulad ng Demokratikong Munisipalismo at Demokratikong Kumpederalismo na siyang gumagamit ng ilalim-paangat na pagoorganisa at desisyon. Isang halimbawa ay ang Zapatista ng Chiapas Mexico o kaya naman ang Rojava sa Syria. Ngunit, hindi sapat para sa mga anarkista na basta lamang magkaroon ng pamahalaan na konti ang impluwensiya o pangingielam sa lipunan dahil maaaring umusbong ang sentimyento na palakasin ang pamahalaan, o kaya naman ay magkaroon ng malawakang pagusbong ng panibagong mga abusado sa kapangyarihan na hindi saklaw sa miyembro ng pamahalaan tulad ng mga Mafia, Warlord, Kartel, Oligarko, at mga Gangster. == Tingnan din == * [[Komunismo]] * [[Mutualismo]] * [[Sosyalismo]] == Mga pananda == <references group="nb"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} == Mga talababa == {{Refbegin|30em|indent=yes}} * {{Cite book |last=Marshall |first=Peter |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |publisher=HarperCollins |date=1992 |isbn=978-0-0021-7855-6 |location=London}} * {{Cite encyclopedia |date=2009 |title=Anarchism |encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest |publisher=John Wiley & Sons |location=Oxford |last=Cohn |first=Jesse |editor-last=Ness |editor-first=Immanuel |language=en |pages=1–11 |doi=10.1002/9781405198073.wbierp0039 |isbn=978-1-4051-9807-3}} * {{Cite book |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |date=2018 |publisher=Palgrave Macmillan | language=en |isbn=978-3-3197-5619-6 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Arvidsson |first=Stefan |title=The Style and Mythology of Socialism: Socialist Idealism, 1871–1914 |publisher=Routledge |language=en |date=2017 |isbn=978-0-3673-4880-9 |edition=1st |location=London}} * {{Cite book |last=Otero |first=Carlos Peregrín |title=Noam Chomsky: Critical Assessments |publisher=Routledge |language=en |date=1994 |isbn=978-0-4150-1005-4 |volume=2–3 |location=London}} * {{Cite book |last=Guérin |first=Daniel |url=http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |title=Anarchism: From Theory to Practice |publisher=Monthly Review Press |date=1970 |isbn=978-0-8534-5128-0 |access-date=16 Pebrero 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200714125723/http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |archive-date=14 Hulyo 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Bates |first=David |title=Political Ideologies |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2017 |isbn=978-0-1987-2785-9 |editor-last=Wetherly |editor-first=Paul |chapter=Anarchism |access-date=28 Pebrero 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&pg=PA128 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111304/https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&pg=PA128 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |date=2015 |title=Black Panther Radical Factionalization and the Development of Black Anarchism |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-black-studies_2015-10_46_7/page/678 |journal=Journal of Black Studies|language=en |location=Thousand Oaks |publisher=SAGE Publishing |volume=46 |issue=7 |pages=678–703 |doi=10.1177/0021934715593053 |jstor=24572914 |s2cid=145663405}} * {{Cite book |last=Long |first=Roderick T. |url=https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |title=The Routledge Companion to Social and Political Philosophy |publisher=Routledge |date=2013 |isbn=978-0-4158-7456-4 |editor-last=Gaud |editor-first=Gerald F. |access-date=28 Pebrero 2019 |editor-last2=D'Agostino |editor-first2=Fred |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085833/https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |archive-date=9 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite web |date=2019 |title=Definition of Anarchism |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111728/https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |archive-date=18 Pebrero 2021 |access-date=28 Pebrero 2019 |website=Merriam-Webster |language=en |ref={{Sfnref|Merriam-Webster|2019}}}} * {{Cite book |last=Sylvan |first=Richard |title=A Companion to Contemporary Political Philosophy |date=2007 |publisher=Blackwell Publishing |isbn=978-1-4051-3653-2 |editor-last=Goodin |editor-first=Robert E. |edition=2 |series=Blackwell Companions to Philosophy |volume=5 |chapter=Anarchism |editor-last2=Pettit |editor-first2=Philip |editor-last3=Pogge |editor-first3=Thomas |language=en}} * {{Cite book |last=Joll |first=James |language=en |title=The Anarchists |publisher=Harvard University Press |date=1964 |oclc=65683373}} * {{Cite book |last=Carlson |first=Andrew R. |title=Anarchism in Germany; Vol. 1: The Early Movement |url=https://archive.org/details/anarchismingerma0001carl |language=en |publisher=Scarecrow Press |date=1972 |isbn=978-0-8108-0484-5 |location=Metuchen, New Jersey}} * {{Cite news |last=Kahn |first=Joseph |date=5 Agosto 2000 |title=Anarchism, the Creed That Won't Stay Dead; The Spread of World Capitalism Resurrects a Long-Dormant Movement |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2000/08/05/arts/anarchism-creed-that-won-t-stay-dead-spread-world-capitalism-resurrects-long.html |url-access=subscription |page=B9 |issn=0362-4331|language=en}} * {{Citation |last=Baker |first=Zoe |title=Means and Ends: The Revolutionary Practice of Anarchism in Europe and the United States |date=2023 |place=Edinburgh |publisher=AK Press |isbn=978-1-84935-498-1|language=en}} * {{Cite book |last=Nettlau |first=Max |language=en|title=A Short History of Anarchism |publisher=Freedom Press |date=1996 |isbn=978-0-9003-8489-9}} * {{Cite book |last=Ward |first=Colin |url=https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |title=Anarchism: A Very Short Introduction |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2004 |isbn=978-0-1928-0477-8 |location=Oxford |author-mask=2 |access-date=12 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304153805/https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |archive-date=4 Marso 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Goodway |first=David |language=en |title=Anarchist Seeds Beneath the Snow |publisher=Liverpool Press |date=2006 |isbn=978-1-8463-1025-6}} * {{Cite book |last=Skirda |first=Alexandre |title=Facing the Enemy: A History of Anarchist Organization From Proudhon to May 1968 |url=https://archive.org/details/facingenemyhisto0000skir |publisher=AK Press|language=en |date=2002 |isbn=978-1-9025-9319-7}} * {{Cite book |last=Fernández |first=Frank |title=Cuban Anarchism: The History of A Movement |publisher=Sharp Press |date=2009 |orig-date=2001|language=en}} * {{Cite book |last=Morris |first=Christopher W. |url=https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |title=An Essay on the Modern State |publisher=Cambridge University Press |date=2002 |isbn=978-0-5215-2407-0 |access-date=15 Setyembre 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115214335/https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |archive-date=15 Enero 2021 |url-status=live}} * {{Cite journal |last=Osgood |first=Herbert L. |date=Marso 1889 |title=Scientific Anarchism |journal=Political Science Quarterly|language=en |publisher=The Academy of Political Science |volume=4 |issue=1 |pages=1–36 |doi=10.2307/2139424 |jstor=2139424}} * {{Cite book |last=Newman |first=Michael |title=Socialism: A Very Short Introduction |url=https://archive.org/details/socialismverysho0000newm |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1928-0431-0 |language=en |location=Oxford}} * {{Cite book |last=Morris |first=Brian |title=Anthropology, Ecology, and Anarchism: A Brian Morris Reader |url=https://archive.org/details/anthropologyecol0000bria |publisher=PM Press|language=en |others=Marshall, Peter |date=2015 |isbn=978-1-6048-6093-1 |edition=illustrated |location=Oakland |author-mask=2}} * {{Cite book |last=Walter |first=Nicholas |title=About Anarchism |publisher=Freedom Press |date=2002 |isbn=978-0-9003-8490-5 |location=London|language=en}} * {{Cite book |last=Jennings |first=Jeremy |title=Contemporary Political Ideologies |publisher=Pinter |date=1993 |isbn=978-0-8618-7096-7 |editor-last=Eatwell |editor-first=Roger |location=London |pages=127–146 |chapter=Anarchism |editor-last2=Wright |editor-first2=Anthony|language=en}} * {{Cite book |last1=Gay |first1=Kathlyn |title=Encyclopedia of Political Anarchy |url=https://archive.org/details/encyclopediaofpo0000gayk |last2=Gay |first2=Martin |publisher=ABC-CLIO |date=1999 |isbn=978-0-8743-6982-3|language=en}} * {{Cite encyclopedia |date=2008 |title=Anarcho-capitalism |encyclopedia=The Encyclopedia of Libertarianism |publisher=SAGE; Cato Institute|language=en|url=https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&pg=PT51 |access-date=2 Setyembre 2020 |editor-last=Hamowy |editor-first=Ronald |pages=13–14 |doi=10.4135/9781412965811.n8 |isbn=978-1-4129-6580-4 |oclc=191924853 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111721/https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&pg=PT51 |archive-date=18 February 2021 |last1=Morris |first1=Andrew |url-status=live |url-access=subscription}} * {{Cite book |last=Johnson |first=Charles |title=Anarchism/Minarchism: Is a Government Part of a Free Country? |publisher=Ashgate Publishing|language=en |date=2008 |isbn=978-0-7546-6066-8 |editor-last=Long |editor-first=Roderick T. |pages=155–188 |chapter=Liberty, Equality, Solidarity Toward a Dialectical Anarchism |editor-last2=Machan |editor-first2=Tibor R.}} * {{Cite book |last=Franks |first=Benjamin |title=The Oxford Handbook of Political Ideologies |url=https://archive.org/details/oxfordhandbookof0000unse_k5b8 |date=Agosto 2013 |publisher=[[Oxford University Press]] |editor-last=Freeden |editor-first=Michael |pages=[https://archive.org/details/oxfordhandbookof0000unse_k5b8/page/385 385]–404 |chapter=Anarchism |doi=10.1093/oxfordhb/9780199585977.013.0001 |isbn=978-0-19-958597-7 |editor-last2=Stears |editor-first2=Marc|language=en}} * {{Cite book |last=McLaughlin |first=Paul |title=Anarchism and Authority: A Philosophical Introduction to Classical Anarchism |publisher=Ashgate|language=en |date=2007 |isbn=978-0-7546-6196-2 |location=Aldershot}} * {{Cite journal |last=Jun |first=Nathan |date=Setyembre 2009 |title=Anarchist Philosophy and Working Class Struggle: A Brief History and Commentary |url=https://philarchive.org/rec/JUNAPA-2 |journal=WorkingUSA |language=en |volume=12 |issue=3 |pages=505–519 |doi=10.1111/j.1743-4580.2009.00251.x |issn=1089-7011}} * {{Cite book |last1=McLean |first1=Iain |url=https://archive.org/details/oxfordconcisedic00iain |title=The Concise Oxford Dictionary of Politics |last2=McMillan |first2=Alistair |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2003 |isbn=978-0-1928-0276-7 |url-access=registration|language=en}} * {{Cite journal |last=Gabardi |first=Wayne |date=1986 |title=Anarchism. By David Miller. (London: J. M. Dent and Sons, 1984. pp. 216 [pagsur ng aklat]) |url=https://archive.org/details/sim_american-political-science-review_1986-03_80_1/page/300 |journal=American Political Science Review |volume=80 |issue=1 |pages=300–302 |doi=10.2307/1957102 |jstor=446800 |s2cid=151950709|language=en}} * {{Cite encyclopedia |date=2003 |title=Anarchism |encyclopedia=The Blackwell Dictionary of Modern Social Thought |publisher=Blackwell Publishing|language=en |location=Malden, Massachusetts |url=https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&pg=PA12 |access-date=15 Agosto 2020 |last=Ostergaard |first=Geoffrey |editor-last=Outhwaite |editor-first=William |edition=2nd |isbn=978-0-6312-2164-7 |oclc=49704935 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418004719/https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&pg=PA12 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last1=Harrison |first1=Kevin |url=https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |title=Understanding Political Ideas and Movements |last2=Boyd |first2=Tony |publisher=Manchester University Press |date=2003 |isbn=978-0-7190-6151-6 |access-date=7 Marso 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308074910/https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |archive-date=8 Marso 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Brooks |first=Frank H. |title=The Individualist Anarchists: An Anthology of Liberty (1881–1908) |publisher=Transaction Publishers |date=1994 |isbn=978-1-5600-0132-4|language=en}} * {{harvc |last=Backes |first=Uwe |c=Left-Wing Extremism: The Conceptual Dimension |in=Zúquete |year=2023a |pp=3–22|language=en}} * {{harvc |last=Krüusselmann |first=Katharina |last2=Weggemans |first2=Daan |c=Radicalization and Left-Wing Extremism |in=Zúquete |year=2023a |pp=55–68|language=en}} * {{Cite book |editor-last=Zúquete |editor-first=José Pedro |title=The Palgrave Handbook of Left-Wing Extremism |date=2023a |publisher=Palgrave Macmillan |volume=1 |isbn=978-3-031-30896-3|language=en}} * {{Cite book |last=Marshall |first=Peter | language=en |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |url=https://archive.org/details/Demanding_the_impossible_9781604862706 |publisher=PM Press |date=1993 |isbn=978-1-6048-6064-1 |location=Oakland, California |author-mask=2}} * {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |title=Anarchist Voices: An Oral History of Anarchism in America |url=https://archive.org/details/anarchistvoiceso0000avri |publisher=Princeton University Press |date=1996 |isbn=978-0-6910-4494-1|language=en}} * {{Cite journal |last1=Angelbeck |first1=Bill |last2=Grier |first2=Colin |date=2012 |title=Anarchism and the Archaeology of Anarchic Societies: Resistance to Centralization in the Coast Salish Region of the Pacific Northwest Coast |url=https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |url-status=live |journal=Current Anthropology |volume=53 |issue=5 |pages=547–587 |doi=10.1086/667621 |s2cid=142786065 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180721142558/https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |archive-date=21 Hulyo 2018 |access-date=24 Hunyo 2021 | language=en |s2cid-access=free |issn=0011-3204}} * {{Cite book |last=Egoumenides |first=Magda |url=https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |title=Philosophical Anarchism and Political Obligation |publisher=Bloomsbury Publishing|language=en |date=2014 |isbn=978-1-4411-2445-6 |location=New York |access-date=21 Pebrero 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111334/https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Klosko |first=George |url=https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |title=Political Obligations |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1995-5104-0 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124033632/https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |archive-date=24 Nobyembre 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Wilbur |first=Shawn |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Mutualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Miller |first=David |url=https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |title=The Blackwell Encyclopaedia of Political Thought |publisher=Wiley|language=en |date=1991 |isbn=978-0-6311-7944-3 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818145221/https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |archive-date=18 Agosto 2020 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Pierson |first=Christopher |url=https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&pg=PA187 |title=Just Property: Enlightenment, Revolution, and History |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2013 |isbn=978-0-1996-7329-2 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210316125550/https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&pg=PA187 |archive-date=16 Marso 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Morris |first=Brian |url=https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |title=Bakunin: The Philosophy of Freedom |publisher=Black Rose Books |date=1993 |isbn=978-1-8954-3166-7 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225175003/https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |archive-date=25 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Shannon |first=Deric |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=91–106 |chapter=Anti-Capitalism and Libertarian Political Economy |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Heywood |first=Andrew |language=en|url=https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&pg=PA146 |title=Political Ideologies: An Introduction |publisher=Macmillan International Higher Education |date=2017 |isbn=978-1-1376-0604-4 |edition=6 |access-date=13 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111410/https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&pg=PA146 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Bakunin |first=Mikhail |title=Statism and Anarchy |url=https://archive.org/details/statismanarchy0000baku |publisher=Cambridge University Press |date=1990 |isbn=978-0-5213-6182-8 |editor-last=Shatz |editor-first=Marshall |series=Cambridge Texts in the History of Political Thought |location=Cambridge, England |translator-last=Shatz |translator-first=Marshall |doi=10.1017/CBO9781139168083 |lccn=89077393 |oclc=20826465|language=en |orig-date=1873}} * {{Cite book |last=Mayne |first=Alan James |url=https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&pg=PA131 |title=From Politics Past to Politics Future: An Integrated Analysis of Current and Emergent Paradigms |publisher=Greenwood Publishing Group |date=1999 |isbn=978-0-2759-6151-0 |access-date=20 Setyembre 2010|language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418013303/https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&pg=PA131 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Turcato |first=Davide |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Anarchist Communism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=Anarchism: a Documentary History of Libertarian Ideas: from Anarchy to Anarchism |url=https://archive.org/details/anarchismdocumen0000unse |publisher=Black Rose Books |date=2005 |isbn=978-1-5516-4250-5 |location=Montréal|language=en}} * {{Cite book |last=Pernicone |first=Nunzio |url=https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |title=Italian Anarchism, 1864–1892 |publisher=Princeton University Press |date=2009 |isbn=978-0-6916-3268-1 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200819161516/https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |archive-date=19 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite journal |last=Levy |first=Carl |date=8 Mayo 2011 |title=Social Histories of Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |volume=4 |issue=2 |pages=1–44 |doi=10.1353/jsr.2010.0003 |issn=1930-1197 |s2cid=144317650|language=en}} * {{Cite book |last=Van der Walt |first=Lucien |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |pages=249–264 |chapter=Syndicalism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Ryley |first=Peter |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=225–236 |chapter=Individualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite news |last=Imrie |first=Doug |date=1994 |title=The Illegalists |url=http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908072801/http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-date=8 Setyembre 2015 |access-date=9 Disyembre 2010 |work=Anarchy: A Journal of Desire Armed |language=en}} * {{Cite book |last=Parry |first=Richard |url=https://archive.org/details/bonnotgang0000parr |title=The Bonnot Gang |publisher=Rebel Press |date=1987 |isbn=978-0-9460-6104-4 |url-access=registration|language=en}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |author-mask=2 |date=2018 |title=Contemporary Anarchist and Anarchistic Movements |journal=Sociology Compass |publisher=Wiley |volume=12 |issue=6 |article-number=e12582 |doi=10.1111/soc4.12582 |issn=1751-9020|language=en}} * {{Cite web |last=Coutinho |first=Steve |date=3 Marso 2016 |title=Zhuangzi |url=http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303175106/http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=5 Marso 2019 |publisher=Internet Encyclopedia of Philosophy |language=en}} * {{Cite journal |last=Crone |first=Patricia |date=2000 |title=Ninth-Century Muslim Anarchists |url=https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |journal=Past & Present |issue=167 |pages=3–28 |doi=10.1093/past/167.1.3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200828210845/https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |archive-date=28 Agosto 2020 |access-date=3 Enero 2022|language=en}} * {{Cite book |last=Dodson |first=Edward |title=The Discovery of First Principles |publisher=Authorhouse |date=2002 |isbn=978-0-5952-4912-1 |volume=2|language=en}} * {{Cite book |last=Thomas |first=Paul |language=en |title=Karl Marx and the Anarchists |publisher=Routledge & Kegan Paul |date=1985 |isbn=978-0-7102-0685-5 |location=London}} * {{Cite book |url=https://archive.org/details/historyofterrori00grar |title=The History of Terrorism: From Antiquity to Al-Quaeda |publisher=University of California Press|language=en |date=2007 |isbn=978-0-5202-4709-3 |editor-last=Chaliand |editor-first=Gerard |location=Berkeley; Los Angeles; London |oclc=634891265 |editor-last2=Blin |editor-first2=Arnaud |url-access=registration}} * {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=325–342 |chapter=Anarchism and the First International |author-mask=2 |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{Cite journal |last=Anderson |first=Benedict |date=2004 |title=In the World-Shadow of Bismarck and Nobel |url=http://newleftreview.org/II/28/benedict-anderson-in-the-world-shadow-of-bismarck-and-nobel |journal=New Left Review|language=en |volume=2 |issue=28 |pages=85–129 |article-number=2519 |doi=10.64590/q8k |archive-url=https://web.archive.org/web/20151219130121/http://newleftreview.org/II/28/benedict-anderson-in-the-world-shadow-of-bismarck-and-nobel |archive-date=19 Disyembre 2015 |access-date=7 Enero 2016 |url-access=subscription}} * {{Cite journal |last1=Lutz |first1=James M. |last2=Ulmschneider |first2=Georgia Wralstad |date=2019 |title=Civil Liberties, National Security and U.S. Courts in Times of Terrorism |journal=Perspectives on Terrorism |volume=13 |issue=6 |pages=43–57 |jstor=26853740|language=en}} * {{Cite book |last=Bantman |first=Constance |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=371–388 |chapter=The Era of Propaganda by the Deed |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=m7BhDwAAQBAJ&pg=PA372}} * {{Cite book |last=Moya |first=Jose C. |title=In Defiance of Boundaries: Anarchism in Latin American History |publisher=University Press of Florida |others=Kirwin R. Shaffer |date=2015 |isbn=978-0-8130-5138-3 |editor-last=Laforcade |editor-first=Geoffroy de |chapter=Transference, culture, and critique The Circulation of Anarchist Ideas and Practices |access-date=6 Marso 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=ikt6AQAACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085903/https://books.google.com/books?id=ikt6AQAACAAJ |archive-date=9 Agosto 2020|language=en |url-status=live}} * {{Cite book |last=Laursen |first=Ole Birk |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=149–168 |chapter=Anti-Imperialism |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Nomad |first=Max |title=Revolutionary Internationals 1864–1943 |publisher=Stanford University Press|language=en |date=1966 |isbn=978-0-8047-0293-5 |editor-last=Drachkovitch |editor-first=Milorad M. |page=88 |chapter=The Anarchist Tradition}} * {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |language=en |publisher=AK Press |date=2006 |isbn=978-1-9048-5948-2 |location=Stirling |author-mask=2|title=The Russian Anarchists|url=https://archive.org/details/bwb_KT-771-669 }} * {{Cite book |last=Bolloten |first=Burnett |language=en |title=The Spanish Civil War: Revolution and Counterrevolution |url=https://archive.org/details/spanishcivilwarr0000boll_z8t8 |publisher=University of North Carolina Press |date=1984 |isbn=978-0-8078-1906-7}} * {{Cite journal |last=Harmon |first=Christopher C. |date=2011 |title=How Terrorist Groups End: Studies of the Twentieth Century |journal=Connections|language=en |volume=10 |issue=2 |pages=51–104 |jstor=26310649}} * {{Cite book |last=Rupert |first=Mark |url=https://archive.org/details/globalizationint00rupe |title=Globalization and International Political Economy |publisher=Rowman & Littlefield Publishers|language=en |date=2006 |isbn=978-0-7425-2943-4 |location=Lanham}} * {{Cite book |last=Evren |first=Süreyyya |language=en |title=Post-Anarchism: A Reader |url=https://archive.org/details/postanarchismrea0000unse |publisher=Pluto Press |date=2011 |isbn=978-0-7453-3086-0 |editor-last=Rousselle |editor-first=Duane |pages=[https://archive.org/details/postanarchismrea0000unse/page/1 1]–19 |chapter=How New Anarchism Changed the World (of Opposition) after Seattle and Gave Birth to Post-Anarchism |editor-last2=Evren |editor-first2=Süreyyya }} * {{Cite book |last=Honeywell |first=C. |url=https://books.google.com/books?id=qzKOzQEACAAJ |title=Anarchism |publisher=Wiley |date=2021 |isbn=978-1-5095-2390-0 |series=Key Concepts in Political Theory |access-date=13 Agosto 2022|language=em}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Leonard |author-mask=2 |date=2010 |title=Hakim Bey and Ontological Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |location=East Lansing |publisher=Michigan State University Press|language=en |volume=4 |issue=2 |pages=109–137 |doi=10.1353/jsr.2010.0009 |jstor=41887660 |s2cid=143304524}} * {{Cite book |last=Ramnath |first=Maia |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Non-Western Anarchisms and Postcolonialism |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{cite book|last=Pernicone|first=Nunzio|year=1993|title=Italian Anarchism, 1864–1892|publisher=Princeton University Press|isbn=0691056927|lccn=92-46661}} * {{Cite book|last=Pengam|first=Alain|chapter=Anarcho-Communism|editor-last1=Ribel|editor-first1=Maximilien|editor-last2=Crump|editor-first2=John|year=1987|title=Non-Market Socialism in the Nineteenth and Twentieth Centuries|publisher=Palgrave Macmillan|chapter-url=https://books.google.com/books?id=dqmvCwAAQBAJ&q=anarcho-communism+stateless+communism&pg=PA60|pages=60–82|doi=10.1007/978-1-349-18775-1_4|isbn=978-1349187751|language=en}} * {{cite encyclopedia |editor1-last=Ball |editor1-first=Terence |editor2-last=Dagger |editor2-first=Richard |date=2019 |orig-date=1999 |url=https://www.britannica.com/topic/communism |title=Communism |edition=revised |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=10 Hunyo 2020|language=en }} * {{cite book |last=Steele |first=David |title=From Marx to Mises: Post-Capitalist Society and the Challenge of Economic Calculation |publisher=Open Court Publishing Company|language=en |year=1992 |isbn=978-0-87548-449-5}} * {{cite book|chapter=Anarchism and Markets|last=Carson|first=Kevin|year=2018|location=Leiden|publisher=Brill|editor-first=Nathan|editor-last=Jun|title=Brill's Companion to Anarchism and Philosophy|isbn=978-90-04-35689-4|pages=81–119|doi=10.1163/9789004356894_005|url=https://brill.com/view/title/35861|language=en}} * {{cite book|last=Alexander|first=Robert|title=The Anarchists in the Spanish Civil War|isbn=1-85756-400-6|location=[[Londres]]|publisher=Janus|year=1999|oclc=43717219|url=https://libcom.org/history/anarchists-spanish-civil-war-robert-alexander|language=en}} * {{cite book|last=Graham|first=Helen|language=en|year=2002|title=The Spanish Republic at War, 1936–1939|location=[[Cambridge]]|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=0-521-45932-X|oclc=464890766}} * {{cite book|first=Abel|last=Paz|title=Durruti in the Spanish Revolution|url=https://www.akpress.org/durrutiinthespanishrevolution.html|year=2006|orig-year=1996|translator-first=Chuck|translator-last=Morse|language=en|location=[[Edinburgh]]|publisher=AK Press|isbn=1-904859-50-X|lccn=2006920974|oclc=482919277}} {{Refend}} [[Kategorya:Mga ideolohiyang pampolitika]] [[Kategorya:Anarkismo|*]] [[Kategorya:Mga ideolohiyang pang-ekonomiya]] c8mdilz0p5abkkds2mhb1qtpg7997ef 2218553 2218552 2026-08-02T02:27:15Z Jojit fb 38 /* Demokrasya ng nakararami */ 2218553 wikitext text/x-wiki {{About|pilosopiyang pampolitika|ang katayuan ng isang lipunang walang awtoridad|Anarkiya}} [[Talaksan:Black_flag_waving.svg|frame|Itim na watawat ng anarkismo]] Ang '''anarkismo''' ay isang [[Pilosopiyang pampolitika|pilosopiyang pampulitika]] at kilusan na naglalayong buwagin ang lahat ng mga institusyong nagpapatuloy ng [[Awtoritarismo|awtoridad]], pamimilit, o herarkiya, na pangunahing tinututukan ang [[estado]] at [[kapitalismo]]. Isinusulong ng anarkismo ang pagpapalit sa estado ng mga lipunang walang estado at mga kusang-loob na malalayang samahan. Inilalarawan ang anarkismo bilang bahagi ng libertaryong sangay ng kilusang [[Sosyalismo|sosyalista]] (libertaryong sosyalismo).{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}}{{Refn|Sa aklat na ''In Anarchism: From Theory to Practice'' (1970),{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} inilarawan ng historyador na anarkista na si Daniel Guérin ang anarkismo bilang kasingkahulugan ng libertaryang sosyalismo. Isinulat niya na ang anarkismo ay "talagang kasingkahulugan ng sosyalismo. Ang isang anarkista ay pangunahing isang sosyalista na ang layunin ay wakasan ang pagsasamantala ng tao sa kapwa tao. Ang anarkismo ay isa lamang sa mga daloy ng kaisipang sosyalista—ang daloy na ang pangunahing katangian ay ang pagpapahalaga sa kalayaan at ang agarang hangaring buwagin ang estado."{{Sfn|Arvidsson|2017}} Sa kaniyang maraming akda tungkol sa anarkismo, inilalarawan naman ng historyador na si Noam Chomsky ang anarkismo, kasama ng libertaryang Marxismo, bilang libertaryang sangay ng sosyalismo.{{Sfn|Otero|1994|p=617}}|group=nb|name=nb1}} Bagaman matatagpuan ang mga bakas ng mga ideyang anarkista sa buong kasaysayan, umusbong ang makabagong anarkismo noong [[Panahon ng Kaliwanagan]]. Sa huling kalahati ng [[Ika-19 na dantaon|ika-19 na]] [[Ika-19 na dantaon|dantaon]] at sa mga unang dekada ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], umunlad ang kilusang anarkista sa maraming bahagi ng daigdig at nagkaroon ng mahalagang papel sa pakikibaka ng mga [[manggagawa]] para sa kanilang paglaya. Sa panahong ito, nabuo ang iba't ibang paaralan ng kaisipang anarkista. Nakibahagi ang mga anarkista sa ilang mga rebolusyon, lalo na sa [[Komuna ng Paris]], [[Digmaang Sibil sa Rusya]], at [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], na ang pagwawakas ay nagmarka rin sa pagtatapos ng klasikal na panahon ng anarkismo. Sa mga huling dekada ng ika-20 dantaon at pagpasok ng ika-21 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista at lumawak ang katanyagan at impluwensiya nito sa loob ng mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa digmaan, at laban sa globalisasyon. Gumagamit ang mga anarkista ng iba't ibang pamamaraan upang isulong ang pagbabagong panlipunan, na karaniwang inuuri bilang [[rebolusyonaryo]] o ebolusyonaryo, bagaman madalas na nagsasapawan ang dalawa at naipapakita sa sari-saring taktika. Karaniwang pinapaboran ng mga ebolusyonaryong pamamaraan ang unti-unti at madalas ay di-marahas na pagbabago, samantalang layunin ng mga rebolusyonaryong pamamaraan na wasakin ang mga mapaniil na estado at institusyon. Maraming aspekto ng kabihasnang pantao ang naimpluwensiyahan ng teorya, kritika, at praktika ng anarkismo. == Etimolohiya, terminolohiya, at kahulugan == [[File:Proudhon_jeune.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Proudhon_jeune.jpg|thumb|Si Pierre-Joseph Proudhon ang unang pilosopong pampolitika na tinawag ang sarili bilang anarkista{{Sfn|Kahn|2000}}<ref name="Merriman2">Merriman, John M. (2009). ''How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror''. New Haven: Yale University Press. p. 42. {{ISBN|9780300217933}}.</ref><ref name="Leier2">Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}.</ref>]] Ang etimolohikal na pinagmulan ng salitang anarkismo ay mula sa Sinaunang [[Wikang Griyego|Griyegong]] ''anarkhia'' (ἀναρχία), na nangangahulugang "walang pinuno" o "walang namumuno". Binubuo ito ng unlaping ''an-'' ("walang") at ng salitang ''arkhos'' ("pinuno" o "tagapamahala"). Ang hulaping ''-ismo'' ay tumutukoy sa isang ideolohikal na kilusan o kaisipan na nagtataguyod ng anarkiya.{{Sfnm|1a1=Bates|1y=2017|1p=128|2a1=Long|2y=2013|2p=217}} Lumitaw ang salitang ''anarchisme'' sa [[wikang Ingles]] noong 1642 at ang ''anarchy'' naman noong 1539; sa mga unang paggamit nito sa Ingles, binibigyang-diin nito ang kahulugan ng kaguluhan o kawalan ng kaayusan.{{Sfnm|1a1=Merriam-Webster|1y=2019|1loc="Anarchism"|2a1=''Oxford English Dictionary''|2y=2005|2loc="Anarchism"|3a1=Sylvan|3y=2007|3p=260}} Sa panahon ng [[Rebolusyong Pranses]], iba't ibang pangkat ang tumawag sa kanilang mga kalaban bilang mga ''anarkista'', bagaman kakaunti sa mga tinawag na ganoon ang may mga pananaw na kahalintulad ng mga sumunod na anarkista. Maraming rebolusyonaryo noong ika-19 na dantaon, gaya nina William Godwin (1756–1836) at Wilhelm Weitling (1808–1871), ang nag-ambag sa mga doktrinang anarkista ng susunod na salinlahi, subalit hindi nila ginamit ang mga katawagang ''anarkista'' o ''anarkismo'' upang ilarawan ang kanilang sarili o ang kanilang mga paniniwala.{{Sfn|Joll|1964|pp=27–37}}{{Sfn|Carlson|1972|pp=22–23}} Ang unang pilosopong pampolitika na tumawag sa kaniyang sarili bilang isang anarkista (Pranses: ''anarchiste'') at nagbigay sa salitang ito ng positibong kahulugan ay si Pierre-Joseph Proudhon (1809–1865).{{Sfn|Kahn|2000}}<ref name="Merriman2" /><ref name="Leier">Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}. (sa Ingles)</ref> Ayon sa ilang historyador, umusbong ang kilusang anarkista sa pagitan ng panahon ni Proudhon at ng Kongresong Saint-Imier noong 1872, bagaman may magkakaibang pananaw ang mga historyador hinggil dito.{{Sfn|Baker|2023|p=40-43}} Mula noong [[dekada 1890]], at nagsimula sa [[Pransiya]],{{Sfn|Nettlau|1996|p=162}} ang salitang ''libertaryanismo'' ay madalas gamitin bilang kasingkahulugan ng anarkismo;{{Sfn|Guérin|1970|loc="The Basic Ideas of Anarchism"}} hanggang sa kasalukuyan, karaniwan pa rin ang ganitong paggamit sa labas ng [[Estados Unidos]].{{Sfnm|1a1=Ward|1y=2004|1p=62|2a1=Goodway|2y=2006|2p=4|3a1=Skirda|3y=2002|3p=183|4a1=Fernández|4y=2009|4p=9}} Gayunman, sa ilang gamit, ang libertaryanismo ay tumutukoy lamang sa [[Indibidwalismo|indibiduwalistang]] pilosopiya ng [[malayang pamilihan]], at ang anarkismo ng malayang merkado ay mas tiyak na tinatawag na libertaryang anarkismo.{{Sfn|Morris|2002|p=61}} Bagaman ang katawagang libertaryanismo ay matagal nang halos kasingkahulugan ng anarkismo,{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6}} ang kahulugan nito ay naging mas malabo sa paglipas ng panahon dahil sa pag-angkin dito ng iba't ibang pangkat na may magkakaibang [[ideolohiya]],{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} kabilang ang Bagong Kaliwa at ang mga tagapagtaguyod ng libertaryang Marxismo, na hindi inuugnay ang kanilang sarili sa mga awtoritaryang sosyalista o sa isang partidong banguwardismo, gayundin ang mga radikal na [[Liberalismo|liberal]] sa usaping pangkultura na pangunahing nakatuon sa mga [[kalayaang sibil]].{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Dahil dito, may ilang anarkista ang mas pinipiling gamitin ang katawagang libertaryang sosyalismo{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}} upang maiwasan ang mga negatibong kahulugang ikinakabit sa salitang ''anarkismo'' at upang bigyang-diin ang kaugnayan nito sa sosyalismo.{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Sa pangkalahatan, ginagamit ang anarkismo upang tukuyin ang kontra-awtoritaryang sangay ng kilusang sosyalista.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=104}}{{Refn|group=nb|name=nb1}} Karaniwan itong inihahambing sa mga anyo ng sosyalismo na nakasentro sa estado o ipinapataw mula sa itaas.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Karaniwang binibigyang-diin ng mga iskolar ng anarkismo ang sosyalistang katangian ng anarkismo{{Sfn|Newman|2005|p=15}} at tinutuligsa ang mga pagtatangkang paghiwalayin ang dalawa bilang magkasalungat na ideolohiya.{{Sfn|Morris|2015|p=64}} May ilang iskolar ding naglalarawan sa anarkismo bilang may maraming impluwensiya mula sa liberalismo,{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} at bilang kapuwa liberal at sosyalista, bagaman higit na sosyalista.{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Samantala, maraming iskolar ang tumatangging ituring na isang anyo ng anarkismo ang anarko-kapitalismo, sapagkat para sa kanila ay hindi nito wastong nauunawaan ang mga pangunahing simulain ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}}{{Refn|Ayon kay Herbert L. Osgood, ang anarkismo ang "pinakasukdulang kabaligtaran" ng awtoritaryang komunismo at sosyalismong nakasentro sa estado.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Ayon naman kay Peter Marshall, "sa pangkalahatan, mas malapit ang anarkismo sa sosyalismo kaysa sa liberalismo. ... Malaking bahagi ng anarkismo ay kabilang sa kampo ng sosyalismo, bagaman mayroon din itong ilang impluwensiya mula sa liberalismo. Hindi ito maaaring ipailalim lamang sa sosyalismo, at mas mainam itong ituring bilang isang hiwalay at natatanging doktrina."{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Ayon kay Jeremy Jennings, "mahirap hindi mapagpasyahan na ang mga ideyang ito"—na tumutukoy sa anarko-kapitalismo—"ay tinatawag lamang na anarkista dahil sa maling pag-unawa sa kung ano ang anarkismo." Dagdag pa niya, "ang anarkismo ay hindi nagtataguyod ng lubos na walang hadlang na kalayaan ng indibidwal (na tila pinaniniwalaan ng mga 'anarko-kapitalista'); sa halip, gaya ng nakita na natin, itinataguyod nito ang pagpapalawak ng [[indibidwalidad]] at ng pamayanan."{{Sfn|Morris|2015|p=64}} Isinulat naman ni Nicolas Walter na "ang anarkismo ay nagmula kapuwa sa liberalismo at sosyalismo, sa kasaysayan man at sa ideolohiya. ... Sa isang diwa, nananatiling mga liberal at mga sosyalista ang mga anarkista, at tuwing itinatakwil nila ang mabubuting elemento ng alinman sa dalawa, ipinagkakanulo nila ang mismong anarkismo. ... Kami ay mga liberal, subalit higit pa rito; kami rin ay mga sosyalista, subalit higit pa rito."{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Isinama naman ni Michael Newman ang anarkismo bilang isa sa maraming tradisyon ng sosyalismo, lalo na ang tradisyong higit na nakahanay sa sosyalismo na sinusundan nina Pierre-Joseph Proudhon at Mikhail Bakunin.{{Sfn|Newman|2005|p=15}} Samantala, iginiit ni Brian Morris na "nakalilinlang kapuwa sa konsepto at sa kasaysayan" ang paglikha ng isang mahigpit na paghahati sa pagitan ng sosyalismo at anarkismo.|group=nb}} Bagaman ang pagtutol sa estado ay pangunahing bahagi ng kaisipang anarkista, hindi madaling bigyan ng iisang depinisyon ang anarkismo, sapagkat malawak ang talakayan ng mga iskolar at mga anarkista tungkol dito, at bahagyang magkakaiba ang pag-unawa rito ng iba't ibang tradisyon ng anarkismo.{{Sfn|Long|2013|p=217}}{{Refn|Isang karaniwang depinisyong tinatanggap ng mga anarkista ay ang anarkismo ay isang kalipunan ng mga pilosopiyang pampolitika na tumututol sa awtoridad at hirarkikong organisasyon, kabilang ang [[kapitalismo]], [[nasyonalismo]], ang [[estado]], at lahat ng kaugnay na institusyon, sa pamamalakad ng lahat ng [[ugnayang pantao]], pabor sa isang lipunang nakabatay sa [[desentralisasyon]], [[kalayaan]], at kusang-loob na samahan. Gayunman, binibigyang-diin ng mga iskolar na ang depinisyong ito ay may kaparehong mga kakulangan ng depinisyong nakabatay sa kontra-awtoritaryanismo (isang ''[[a posteriori]]'' na kongklusyon), kontra-etatismo o kontra-estado (sapagkat higit pa rito ang anarkismo),{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1p=166|2a1=Jun|2y=2009|2p=507|3a1=Franks|3y=2013|3pp=386–388}} at etimolohiya (ang simpleng pagwawaksi sa mga namumuno).{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1pp=25–29|2a1=Long|2y=2013|2pp=217}}|group=nb}} Kabilang sa mahahalagang sangkap ng depinisyon nito ang hangarin para sa isang [[Lipunan|lipunang]] walang pamimilit, ang pagtanggi sa aparatong pang-estado, ang paniniwalang likas na kayang mamuhay o umunlad ng tao sa isang lipunang walang pamimilit, at ang mungkahi kung paano maisasakatuparan ang mithiin ng anarkiya.{{Sfn|McLaughlin|2007|pp=25–26}} == Simbolismo == {{multiple image | total_width = 320 | image1 = Anarchy-symbol.svg | caption1 = Simbolong bilog na A | image2 = Circle-A red.svg | caption2 = Naka-istilong Bilog na A na punk | align = right | header = Ang bilog na A (''circle-A'') ay isang sagisag ng anarkismo na kumakatawan sa mga pangunahing simulain nito, kabilang ang kalayaan ng indibidwal at pagtutol sa awtoritaryanismo.<ref>{{Cite web |title=Understanding The Meaning Behind The Anarchist Symbol: Breaking Down The Unconventional Ideals {{!}} ShunSpirit |url=https://shunspirit.com/article/anarchist-symbol-meaning |access-date=12 Disyembre 2025|language=en |website=shunspirit.com}}</ref> }} Mula pa noong ika-19 na dantaon, gumagamit na ang mga anarkista ng ilang sagisag para sa kanilang adhikain, kabilang ang pinakatanyag na bilog na A (''circle-A''), ang itim na watawat, at ang itim na [[pusa]].<ref name="Baillargeon">{{cite book |last1=Baillargeon |first1=Normand |url=https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&q=%22circle+A%22 |title=Order Without Power: An Introduction to Anarchism: History and Current Challenges |date=2013 |publisher=Seven Stories Press |isbn=978-1-60980-472-5 |location=New York |language=en |translator=Mary Foster |access-date=Oktubre 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210922142448/https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&q=%22circle+A%22 |archive-date=Setyembre 22, 2021 |url-status=live |orig-year=2008}}</ref><ref name="An Anarchist FAQ">{{cite book |title=An Anarchist FAQ |publisher=AK Press |year=2008 |isbn=978-1-902593-90-6 |editor-last=Mckay |editor-first=Iain |location=Edinburgh |language=en |chapter=Appendix – The Symbols of Anarchy |oclc=182529204 |chapter-url=https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20201005101602/https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-date=Oktubre 5, 2020}}</ref> Karaniwan din ang mga [[watawat]] na hinati sa dalawang kulay, na kadalasang nakabatay sa itim na watawat, gaya ng pula at itim at itim at lila, na kumakatawan sa anarko-sindikalismo at anarka-[[peminismo]], ayon sa pagkakasunod. Mula noong ikalawang kalahati ng ika-20 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista sa paggamit ng mga bagong sagisag na mas madaling iguhit at mas madaling makilala, na ang pinakatanyag ay ang bilog na A. Mula sa pagsisimula ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], naging higit na laganap ang mga sagisag pangkultura ng anarkismo sa [[kulturang popular]], kasabay ng pag-usbong ng kilusang kontra-[[globalisasyon]] at ng subkulturang [[punk]].<ref name="revival">{{cite journal |last=Williams |first=Leonard |date=Setyembre 2007 |title=Anarchism Revived |journal=New Political Science |volume=29 |issue=3 |pages=297–312 |doi=10.1080/07393140701510160 |s2cid=220354272|language=en}}</ref><ref name="Gordon">{{cite journal |last=Gordon |first=Uri |date=Pebrero 2007 |title=Anarchism reloaded |journal=Journal of Political Ideologies |volume=12 |issue=1 |pages=29–48 |doi=10.1080/13569310601095598 |s2cid=216089196|language=en}}</ref> == Mga paaralan ng kaisipan == Karaniwang hinahati ang mga paaralan ng kaisipan sa anarkismo sa dalawang pangunahing makasaysayang tradisyon: ang panlipunang anarkismo at ang indibiduwalistang anarkismo, dahil sa kanilang magkakaibang pinagmulan, pagpapahalaga, at pag-unlad.{{Sfnm|1a1=McLean|1a2=McMillan|1y=2003|1loc="Anarchism"|2a1=Ostergaard|2y=2003|2p=14|2loc="Anarchism"}} Binibigyang-diin ng indibiduwalistang tradisyon ang negatibong kalayaan sa pamamagitan ng pagtutol sa mga paghihigpit sa malayang indibiduwal, samantalang binibigyang-diin ng panlipunang tradisyon ang positibong [[kalayaan]] sa layuning ganap na mapaunlad ang malayang kakayahan ng lipunan sa pamamagitan ng pagkakapantay-pantay at panlipunang pagmamay-ari.{{Sfn|Harrison|Boyd|2003|p=251}} Sa kronolohikal na pananaw, maaaring hatiin ang anarkismo sa mga klasikong tradisyon noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at sa mga pos-klasikong tradisyon—gaya ng anarka-peminismo, berdeng anarkismo, at pos-anarkismo—na umusbong pagkatapos nito.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=9}} Ang pagbibigay-diin ng anarkismo sa pagtutol sa [[kapitalismo]], pagkakapantay-pantay, at pagpapalawak ng [[pamayanan]] at indibiduwalidad ang nagtatangi rito mula sa anarko-kapitalismo at iba pang uri ng ekonomikong libertaryanismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}} Karamihan sa mga pananaw nito sa [[ekonomiya]] at pilosopiyang legal ay nagpapakita ng mga kontra-awtoritaryo, kontra-estado, libertariyo, at radikal na pagpapakahulugan sa makakaliwa at sosyalistang pulitika,{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} kabilang ang [[kolektibismo]], [[komunismo]], [[Indibidwalismo|indibiduwalismo]], [[Mutualismo|mutuwalismo]], at sindikalismo, bukod sa iba pang mga teoryang pang-ekonomiya ng libertaryang [[sosyalismo]].{{Sfn|Guérin|1970|p=35|loc="Critique of authoritarian socialism"}} Karaniwang inilalagay ang anarkismo sa pinakakaliwang bahagi ng espektrong pampolitika, bagaman marami ang tumututol sa awtoridad ng estado batay sa mga simulain ng kanan, gaya ng mga anarko-kapitalista.{{Sfnm|1a1=Brooks|1y=1994|1p=[https://books.google.com/books?id=gHyUj9HFYBIC&pg=PP15 xi]|1ps=, "Usually considered to be an extreme left-wing ideology".}}<ref name=":1">{{Cite journal |last=Jungkunz |first=Sebastian |date=2019-01-02 |title=Towards a Measurement of Extreme Left-Wing Attitudes |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09644008.2018.1484906 |journal=German Politics |language=en |volume=28 |issue=1 |pages=101–122 |doi=10.1080/09644008.2018.1484906 |issn=0964-4008 |url-access=subscription |s2cid=158624439}}</ref>{{Sfn|Backes|2023a|p=12}}{{Sfn|Krüusselmann|Weggemans|2023a|p=58}} Dahil walang iisang nakapirming kalipunan ng doktrina o natatanging pandaigdigang pananaw ang anarkismo,{{Sfn|Marshall|1993|pp=14–17}} umiral ang maraming uri at tradisyon nito, at malaki ang pagkakaiba-iba ng mga anyo ng anarkiya.{{Sfn|Sylvan|2007|p=262}} Bilang tugon sa sektaryanismo sa loob ng kilusang anarkista, lumitaw ang anarkismo nang walang [[pang-uri]], isang panawagan para sa pagpaparaya at pagkakaisa ng mga anarkista na unang isinulong ni Fernando Tarrida del Mármol noong 1889 bilang tugon sa matitinding pagtatalo hinggil sa teoryang anarkista noong panahong iyon.{{Sfn|Avrich|1996|p=6}} Sa kabila ng kanilang pagkakahiwalay, ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo ay hindi itinuturing na magkakahiwalay na mga entidad kundi mga tendensiya na nagsasalubong at nag-uugnayan sa isa't isa sa pamamagitan ng magkakaparehong simulain, gaya ng awtonomiya, mutuwal na pagtutulungan, pagtutol sa awtoridad, at [[desentralisasyon]].{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=1–6|2a1=Angelbeck|2a2=Grier|2y=2012|2p=551}} Higit pa sa mga partikular na paksyon ng mga kilusang pampolitika ng anarkismo na bumubuo sa anarkismong pampolitika, mayroon ding anarkismong pampilosopiya, na nagsasabing ang estado ay walang moral na pagiging lehitimo, nang hindi kinakailangang tanggapin ang pangangailangan ng isang rebolusyon upang ito ay maalis.{{Sfn|Egoumenides|2014|p=2}} Bilang isang sangay, lalo na ng indibiduwalistang anarkismo,{{Sfnm|1a1=Ostergaard|1y=2003|1p=12|2a1=Gabardi|2y=1986|2pp=300–302}} maaaring tanggapin ng anarkismo pampilosopiya ang pag-iral ng isang pinakamaliit na estado, subalit iginiit nito na walang [[Moralidad|moral]] na tungkulin ang mga [[mamamayan]] na sundin ang pamahalaan kapag ito ay sumasalungat sa awtonomiya ng indibiduwal.{{Sfn|Klosko|2005|p=4}} Maging ang magkakaibang pilosopikal na tradisyon tulad ng Obhetibismo at Kantiyanismo ay nagbigay ng mga argumentong ginamit upang ipagtanggol ang anarkismo pampilosopiya, kabilang ang pagtatanggol ni Robert Paul Wolff sa anarkismo laban sa mga pormal na paraan ng pagbibigay-katwiran sa pagiging lehitimo ng estado.<ref name="sa">{{cite journal |last=Martin |first=Thomas |date=2000 |title=Book Review: In Defense of Anarchism |url=http://library.nothingness.org/articles/SA/en/display/348 |journal=Social Anarchism |issue=27 |access-date=19 Hunyo 2008|language=en}}</ref> Binibigyang-pansin din ng anarkismo ang mga argumentong moral sapagkat may mahalagang papel ang [[etika]] sa pilosopiyang anarkista. Mayroon ding ilang anarkista na yumakap sa paniniwala sa [[Nihilismo|nihilismong]] pampolitika.{{Sfn|Walter|2002|p=52}} === Klasiko === Sa mga klasikong tradisyon ng anarkismo, ang mga unang umusbong ay ang mutuwalismo at indibiduwalistang anarkismo. Sinundan ang mga ito ng mga pangunahing tradisyon ng panlipunang anarkismo, gaya ng kolektibistang anarkismo, anarko-komunismo, at anarko-sindikalismo. Nagkakaiba ang mga tradisyong ito sa kanilang pananaw hinggil sa organisasyon at estrukturang pang-ekonomiya ng kanilang mithiing lipunan.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=2}} Ang mutuwalismo ay isang teoryang pang-ekonomiya noong ika-18 dantaon na pinaunlad bilang teoryang anarkista ni Pierre-Joseph Proudhon. Kabilang sa mga layunin nito ang "pagbuwag sa estado",<ref name=":0">{{Cite book |title=The Desk Encyclopedia of World History |date=2006 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-7394-7809-7 |editor-last=Wright |editor-first=Edmund |location=New York |pages=20–21}}</ref> pagkakatumbasan, malayang samahan, kusang-loob na [[kontrata]], pederasyon, at repormang [[Pananalapi (disiplina)|pananalapi]] sa parehong kredito at [[salapi]] na pamamahalaan ng isang [[bangko]] ng sambayanan.{{Sfn|Wilbur|2019|pp=213–218}} Sa paglipas ng panahon, inilarawan ang mutuwalismo bilang isang ideolohiyang nasa pagitan ng indibiduwalista at kolektibistang anyo ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Avrich|1y=1996|1p=6|2a1=Miller|2y=1991|2p=11}} Sa ''What Is Property?'' (1840), unang inilarawan ni Proudhon ang kaniyang layunin bilang isang "ikatlong anyo ng lipunan, ang sintesis ng komunismo at pag-aari."{{Sfn|Pierson|2013|p=187}} Ang kolektibistang anarkismo ay isang rebolusyonaryong sosyalistang anyo ng anarkismo{{Sfn|Morris|1993|p=76}} na karaniwang iniuugnay kay Mikhail Bakunin.{{Sfn|Shannon|2019|p=101}} Isinusulong ng mga kolektibistang anarkista ang kolektibong pagmamay-ari ng mga kagamitan sa produksiyon, na inaasahang maisasakatuparan sa pamamagitan ng marahas na [[rebolusyon]],{{Sfn|Avrich|1996|pp=3–4}} at naniniwalang dapat bayaran ang mga [[manggagawa]] ayon sa oras na kanilang ginawa, sa halip na ipamahagi ang mga [[produkto]] ayon sa pangangailangan tulad ng sa komunismo. Umusbong ang kolektibistang anarkismo kasabay ng [[Marxismo]], subalit tinanggihan nito ang [[diktadura]] ng [[proletaryado]], sa kabila ng ipinahahayag na layunin ng Marxismo na magtatag ng isang lipunang kolektibista na walang estado.{{Sfnm|1a1=Heywood|1y=2017|1pp=146–147|2a1=Bakunin|2y=1990}} Ang anarko-komunismo ay isang teorya ng anarkismo na nagsusulong ng isang lipunang komunista na may magkakasamang pagmamay-ari ng mga kagamitan sa [[produksiyon]],{{Sfn|Mayne|1999|p=131}} na pinangangasiwaan ng isang pederal na ugnayan ng mga kusang-loob na samahan.{{Sfn|Marshall|1993|p=327}} Ang produksiyon at pagkonsumo ay ibabatay sa prinsipyong "[[Mula sa bawat isa ayon sa kaniyang kakayahan, para sa bawat isa ayon sa kaniyang pangangailangan]]."{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1p=327|2a1=Turcato|2y=2019|2pp=237–238}} Umusbong ang anarko-komunismo mula sa mga radikal na sosyalistang kilusan pagkatapos ng [[Rebolusyong Pranses]],{{Sfn|Graham|2005}} subalit unang nabuo bilang isang natatanging [[doktrina]] sa seksiyong [[Italya|Italyano]] ng Unang Internasyonal.{{Sfn|Pernicone|2009|pp=111–113}} Kalaunan ay higit pa itong pinaunlad sa mga teoretikal na akda ni [[Peter Kropotkin]],{{Sfn|Turcato|2019|pp=239–244}} na ang kaniyang partikular na pananaw ang naging nangingibabaw sa maraming anarkista pagsapit ng huling bahagi ng ika-19 na dantaon.{{Sfn|Levy|2011|p=6}} Ang anarko-sindikalismo ay isang sangay ng anarkismo na tumitingin sa mga unyon ng mga [[manggagawa]] bilang isang posibleng puwersa para sa rebolusyonaryong pagbabago ng lipunan. Layunin nitong palitan ang kapitalismo at ang estado ng isang bagong lipunang [[Demokrasya|demokratikong]] pinamamahalaan mismo ng mga manggagawa. Ang mga pangunahing simulain ng anarko-sindikalismo ay direktang pagkilos, pagkakaisa ng mga manggagawa, at sariling pamamahala ng mga manggagawa.{{Sfn|Van der Walt|2019|p=249}} Ang indibiduwalistang anarkismo naman ay isang pangkat ng iba't ibang tradisyon ng kaisipan sa loob ng kilusang anarkista na nagbibigay ng higit na diin sa indibiduwal at sa kaniyang [[Malayang kalooban|malayang pagpapasya]] kaysa sa anumang panlabas na salik na nagtatakda ng kaniyang kilos.{{Sfn|Ryley|2019|p=225}} Kabilang sa mga unang nakaimpluwensiya sa anyong ito ng anarkismo sina William Godwin, Max Stirner, at [[Henry David Thoreau]]. Sa iba't ibang bansa, nakakuha ang indibiduwalistang anarkismo ng maliit ngunit magkakaibang pangkat ng mga tagasunod, kabilang ang mga Bohemyo na alagad ng [[sining]] at mga [[intelektuwal]],{{Sfn|Marshall|1993|p=440}} gayundin ang mga kabataang anarkistang lumalabag sa batas sa kilusang nakilala bilang iligalismo at indibiduwal na pagbawi.{{Sfnm|1a1=Imrie|1y=1994|2a1=Parry|2y=1987|2p=15}} === Pos-klasiko at kontemporaryo === Patuloy na umusbong ang anarkismo ng maraming [[pilosopiya]] at kilusan na, sa ilang pagkakataon, ay eklektiko, na humahango ng mga ideya mula sa iba't ibang pinagmulan at pinagsasama ang magkakaibang konsepto upang makalikha ng mga bagong pamamaraang pampilosopiya. Nanatiling mahalagang bahagi ng mga makabagong tradisyon ng anarkismo ang kontra-kapitalistang tradisyon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Williams|2018|p=4}} Maraming pangkat, tendensiya, at paaralan ng kaisipan ng anarkismo ang umiiral sa kasalukuyan, kaya mahirap ilarawan ang makabagong kilusang anarkista bilang isang magkakaisang kabuuan.{{Sfn|Franks|2013|pp=385–386}} Bagaman nakapaglatag ang mga teorista at aktibista ng mga "medyo matatag na kalipunan ng mga simulain ng anarkismo," wala pa ring nagkakaisang pananaw kung alin sa mga simulain ang pangunahing batayan nito. Dahil dito, inilalarawan ng mga komentarista ang mga anarkismo sa halip na isang iisang anarkismo, sapagkat bagaman may mga simulain silang magkakatulad, magkakaiba ang pagpapahalagang ibinibigay ng bawat paaralan sa mga ito. Halimbawa, maaaring isang pangkalahatang simulain ang pagkakapantay-pantay ng kasarian, subalit higit itong binibigyang-priyoridad ng anarka-peminismo kaysa ng anarko-komunismo.{{Sfn|Franks|2013|p=386}} Sa pangkalahatan, tutol ang mga anarkista sa mapilit na awtoridad sa lahat ng anyo nito, kabilang ang lahat ng sentralisado at hirarkikong anyo ng pamahalaan (halimbawa, [[monarkiya]], kinatawang demokrasya, sosyalismong pang-estado, at iba pa), mga sistemang nakabatay sa uring pang-ekonomiya (halimbawa, kapitalismo, [[Bolshevik|Bolshevismo]], [[Piyudalismo|pyudalismo]], [[pang-aalipin]], at iba pa), mga awtokratikong [[relihiyon]] (halimbawa, pundamentalistang [[Islam]], [[Simbahang Katoliko Romano]], at iba pa), patriyarkiya, heteroseksismo, pananaig ng mga puti, at [[imperyalismo]].{{Sfn|Jun|2009|pp=507–508}} Gayunman, nagkakaiba ang mga paaralan ng anarkismo sa mga pamamaraang dapat gamitin upang tutulan ang mga ito.{{Sfn|Jun|2009|p=507}} == Kasaysayan == === Sinaunang panahon at gitnang panahon === Ang mga pinakakilalang naunang tagapagpauna ng anarkismo sa sinaunang daigdig ay matatagpuan sa [[Tsina]] at [[Gresya]]. Sa Tsina, ang anarkismong pampilosopiya (ang pagtalakay sa pagiging lehitimo ng estado) ay inilahad ng mga pilosopong [[Taoismo|Taoista]] na sina Zhuang Zhou at [[Laozi]].{{Sfnm|1a1=Coutinho|1y=2016|2a1=Marshall|2y=1993|2p=54}} Kasama ng [[estoisismo]], sinasabing ang [[Taoismo]] ay nagtaglay ng mahahalagang paunang pahiwatig ng anarkismo.{{Sfn|Sylvan|2007|p=257}} Naipahayag din ang mga pananaw na anarkiko ng mga [[Mandudula|mandudulang]] [[trahedya]] at mga pilosopo sa Gresya. Ginamit nina [[Esquilo|Eskilo]] at [[Sopokles]] ang alamat ni Antigona upang ilarawan ang tunggalian sa pagitan ng mga batas na ipinapataw ng estado at ng pansariling awtonomiya. Patuloy namang kinuwestiyon ni Sokrates ang mga awtoridad sa [[Atenas]] at iginiit ang [[karapatan]] ng indibiduwal sa [[kalayaan]] ng budhi. Tinanggihan ng mga [[Siniko]] ang batas ng tao (''nomos'') at ang mga kaugnay na awtoridad, habang sinisikap nilang mamuhay ayon sa kalikasan (''physis''). Samantala, itinaguyod ng mga Estoiko ang isang lipunang nakabatay sa di-pormal at magiliw na ugnayan ng mga mamamayan nang walang pag-iral ng estado.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4, 66–73}} Sa [[Imperyong Sasanida]] (224–651 CE), nanawagan si [[Mazdak]] para sa isang lipunang may pagkakapantay-pantay at sa pag-aalis ng monarkiya, subalit hindi nagtagal ay ipinapatay siya ni Emperador Kavad I.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Sa Basra, nangaral ang ilang sektang panrelihiyon laban sa estado.{{Sfn|Crone|2000|pp=3, 21–25}} Sa [[Gitnang Kapanahunan|Gitnang Panahon]] sa [[Europa]], walang naging malinaw na gawaing anarkista maliban sa ilang mapagkait sa sariling mga kilusang panrelihiyon. Nagkaroon ng mga tendensiyang kontra-estado at libertaryo ang iba't ibang sektang panrelihiyon sa Europa.{{Sfn|Nettlau|1996|p=8}} Ang mga ito, kasama ng ilang kilusang [[Muslim]], ang kalauna'y nagbigay-daan sa pag-usbong ng panrelihiyong anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Ang muling pagsigla ng interes sa sinaunang panahon noong [[Renasimiyento|Renasimyento]] at ang pagbibigay-diin sa sariling pagpapasya noong [[Repormasyon]] ay muling nagpasigla sa mga elementong sekular na kontra-awtoritaryo sa Europa, lalo na sa Pransiya. Ang mga hamon ng [[Panahon ng Kaliwanagan]] sa awtoridad na intelektuwal—maging sekular o panrelihiyon—at ang mga rebolusyon noong dekada 1790 at noong 1848 ay pawang nagpasigla sa pag-unlad ng ideolohiyang humantong sa panahon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=307}} === Makabagong panahon === [[File:Barricade18March1871_(more_cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Barricade18March1871_(more_cropped).jpg|thumb|Ang Komuna ng Paris, isa sa mga pinakaunang eksperimento sa anarkismo.]] Noong [[Himagsikang Pranses|Rebolusyong Pranses]], ang mga pangkat na gaya ng Enragés at ng ''sans-culottes'' ay naging mahalagang yugto sa pag-usbong ng mga damdaming kontra-estado at [[Pederalismo|pederalista]].{{Sfn|Marshall|1993|p=4}} Sa buong ika-19 na dantaon, umusbong ang mga unang tradisyon ng anarkismo: itinaguyod ni William Godwin ang anarkismo pampilosopiya sa [[Inglatera]] sa pamamagitan ng moral na pagtanggi sa pagiging lehitimo ng estado; ang kaisipan ni Max Stirner ay naglatag ng daan para sa indibiduwalismo; at ang teorya ng mutuwalismo ni Pierre-Joseph Proudhon ay nakatagpo ng matabang lupa sa Pransiya.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}} Pagsapit ng huling bahagi ng dekada 1870, malinaw nang nahubog ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo, at mula 1880 hanggang 1914 ay naganap ang isang bugso ng [[Globalisasyon|globalisasyong]] noon ay hindi pa nasasaksihan.{{Sfn|Levy|2011|pp=10–15}} Ang panahong ito ng klasikal na anarkismo ay tumagal hanggang sa pagtatapos ng [[Digmaang Sibil ng Espanya]] at itinuturing na ginintuang panahon ng anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}} [[File:Bakunin.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bakunin.png|thumb|Tinutulan ni Mikhail Bakunin ang Marxistang layunin ng diktadura ng proletaryado at nakipag-alyansa sa mga pederalista sa loob ng Unang Internasyonal bago siya pinatalsik ng mga Marxista.]] Humango si Mikhail Bakunin mula sa mutuwalismo upang itatag ang anarkismong kolektibista, at sumapi siya sa ''International Workingmen's Association'', isang samahan ng mga manggagawa na kalauna'y nakilala bilang Unang Internasyonal (''First International''), na itinatag noong 1864 upang pag-isahin ang iba't ibang rebolusyonaryong kilusan. Naging isang mahalagang puwersang pampolitika ang Internasyonal, at isa sa mga pangunahing personalidad nito si [[Karl Marx]], na kasapi ng Pangkalahatang Konseho nito. Ang pangkat ni Bakunin, ang Pederasyong Jura, at ang mga tagasunod ni Pierre-Joseph Proudhon (ang mga mutuwalista) ay tumutol sa sosyalismong pang-estado, at itinaguyod ang pag-iwas sa pakikilahok sa elektoral na pulitika (''political abstentionism'') at ang pagpapanatili ng maliliit na pag-aari.{{Sfnm|1a1=Dodson|1y=2002|1p=312|2a1=Thomas|2y=1985|2p=187|3a1=Chaliand|3a2=Blin|3y=2007|3p=116}} Pagkaraan ng matitinding alitan, pinalayas ng mga Marxista ang mga Bakuninista mula sa Internasyonal sa Kongreso sa [[Ang Haya|Haya]] ng 1872.{{Sfnm|1a1=Graham|1y=2019|1pp=334–336|2a1=Marshall|2y=1993|2p=24}} Katulad din nito, ang mga anarkista ay nakaranas ng gayong pagtrato sa Ikalawang Internasyonal at tuluyang pinalayas noong 1896.{{Sfn|Levy|2011|p=12}} Hinulaan ni Bakunin na kung magkakaroon ng kapangyarihan ang mga rebolusyonaryo ayon sa mga tuntunin ni Marx, sila rin ay magiging mga bagong mapaniil sa mga [[manggagawa]]. Bilang tugon sa kanilang pagpapatalsik mula sa Unang Internasyonal, itinatag ng mga anarkista ang Internasyonal ng St. Imier. Sa impluwensiya ni [[Peter Kropotkin]], isang Rusong [[Pilosopiya|pilosopo]] at [[siyentipiko]], nagkaroon ng malaking pagkakatulad ang anarko-komunismo at ang kolektibismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=5}} Ang mga anarko-komunista, na humango ng inspirasyon mula sa [[Komuna ng Paris]] ng 1871, ay nagsulong ng malayang pederasyon at ng pamamahagi ng mga kalakal ayon sa pangangailangan ng bawat isa.{{Sfn|Graham|2005|p=xii}} Sa panahong ito, may isang minorya ng mga anarkista ang yumakap sa taktika ng rebolusyonaryong karahasang pampolitika, na nakilala bilang propaganda ng gawa (''propaganda of the deed'').{{Sfn|Marshall|1993|pp=633–636}} Ang pagkakawatak-watak ng kilusang sosyalista sa Pransiya sa maraming pangkat, gayundin ang pagbitay at pagpapatapon sa maraming Komunardo sa mga kolonya ng bilangguan matapos supilin ang Komuna ng Paris, ay nagbigay-daan sa pag-usbong ng mga indibiduwalistang pagpapahayag at pagkilos sa larangang pampolitika.{{Sfn|Anderson|2004}} Bagaman maraming anarkista ang lumayo sa mga gawaing ito ng terorismo, nadungisan ang reputasyon ng buong kilusan, at isinagawa ang iba't ibang hakbang upang pigilan ang pagpasok ng mga anarkista sa [[Estados Unidos]], kabilang ang Batas sa Imigrasyon ng 1903, na kilala rin bilang Batas sa Pagbubukod sa mga Anarkista.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=633–636|2a1=Lutz|2a2=Ulmschneider|2y=2019|2p=46}} Ang iligalismo ay isa pang estratehiyang niyakap ng ilang anarkista sa panahong ito.{{Sfn|Bantman|2019|p=374}} Pagsapit ng simula ng ika-20 dantaon, humupa na ang kilusang terorista, at ang lugar nito ay napalitan ng anarko-komunismo at anarko-sindikalismo, habang ang anarkismo ay lumaganap sa iba't ibang panig ng daigdig.{{Sfn|Moya|2015|p=327}}{{Sfn|Levy|2011|p=16}} Sa [[Tsina]], may maliliit na pangkat ng mga mag-aaral na nagpakilala ng [[makatao]] at [[maka-agham]] na bersiyon ng anarko-komunismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=519–521}} Samantala, naging sentro ang [[Tokyo]] ng mga mapanghimagsik na kabataan mula sa iba't ibang bansa sa [[Silangang Asya]] na nagtungo sa kabisera ng [[Hapon]] upang mag-aral.{{Sfn|Marshall|1993|pp=519–521}} Sa [[Amerikang Latino]], naging pangunahing baluwarte ng anarko-sindikalismo ang [[Arhentina]], kung saan ito ang naging pinakaprominenteng [[ideolohiya]] ng kaliwa.{{Sfnm|1a1=Levy|1y=2011|1p=23|2a1=Laursen|2y=2019|2p=157|3a1=Marshall|3y=1993|3pp=504–508}} Nakilahok din ang mga anarkista sa Komuna ng Strandzha at sa Republika ng Kruševo, na itinatag sa [[Masedonya]] sa panahon ng Pag-aalsang Ilinden–Preobrazhenie noong 1903, gayundin sa [[Rebolusyong Mehikano]] noong 1910. Sa sunod-sunod na mga rebolusyon noong 1917–1923, nagkaroon ang mga anarkista ng iba't ibang antas ng aktibong pakikilahok.{{sfn|Marshall|1993|p=470}} Sa kabila ng mga pangamba, masigasig na nakilahok ang mga anarkista sa Rebolusyong Ruso bilang pagsalungat sa Kilusang Puti, lalo na sa Makhnovshchina. Nang makita nila ang tagumpay ng mga Bolshevik sa [[Rebolusyong Oktubre]] at ang sumunod na [[Digmaang Sibil sa Rusya]], maraming manggagawa at aktibista ang lumipat sa mga partidong komunista, na lumakas kapalit ng paghina ng anarkismo at iba pang kilusang sosyalista. Sa Pransiya at Estados Unidos, maraming kasapi ng malalaking kilusang sindikalista, gaya ng Pangkalahatang Kompederasyon ng Paggawa at ng Manggagawang Pang-industriya ng Mundo, ang umalis sa kanilang mga samahan at sumapi sa Komunistang Internasyonal.{{Sfn|Nomad|1966|p=88}} Gayunman, matapos maging matatag ang pamahalaang Bolshevik, dumanas ng matinding panunupil ang mga anarkista, kabilang noong Pag-aalsa sa [[Kronstadt]]. Maraming anarkista mula sa [[Petrograd]] at [[Mosku]] ang tumakas patungong [[Ukranya]], subalit kalaunan ay dinurog din ng mga Bolshevik ang kilusang anarkista roon.{{Sfn|Avrich|2006|p=204}} Dahil sa panunupil sa mga anarkista sa Rusya, umusbong ang dalawang bagong magkasalungat na kaisipan: ang platapormismo at ang sintesis na anarkistang. Layunin ng una na bumuo ng isang magkakaugnay na samahang mangunguna sa rebolusyon, samantalang tinututulan naman ng ikalawa ang anumang anyo ng organisasyong maihahalintulad sa isang partidong pampolitika. Sa [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]] noong 1936–1939, muling nakipag-alyansa ang mga anarkista at mga sindikalista (CNT at FAI) sa iba't ibang kilusang makakaliwa. Ang matagal nang tradisyon ng anarkismo sa [[Espanya]] ang naging dahilan upang gumanap ang mga anarkista ng mahalagang papel sa digmaan, lalo na sa Rebolusyong Espanyol ng 1936. Bilang tugon sa paghihimagsik ng hukbo, isang kilusang binigyang-inspirasyon ng anarkismo—na binubuo ng mga [[magsasaka]] at manggagawa at sinusuportahan ng mga armadong milisya—ang kumontrol sa [[Barcelona]] at sa malalawak na kanayunan ng Espanya, kung saan isinakolektibo nila ang mga lupain.{{Sfn|Bolloten|1984|p=1107}} Sa simula ng digmaan, nagbigay ang [[Unyong Sobyetiko|Unyong Sobyet]] ng limitadong tulong. Gayunman, nauwi ito sa matinding tunggalian sa pagitan ng mga komunista at iba pang pangkat ng makakaliwa sa isang serye ng mga pangyayaring nakilala bilang Mga Araw ng Mayo, habang pinagtibay ni [[Joseph Stalin]] ang kontrol ng Unyong Sobyet sa pamahalaang Republikano. Nagbunga ito ng panibagong pagkatalo ng mga anarkista sa kamay ng mga komunista.{{Sfn|Marshall|1993|pp=xi, 466}} ==== Pagkatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig ==== Sa pagtatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], lubhang nanghina ang kilusang anarkista. Pagsapit ng dekada 1960, muling sumigla ang anarkismo, na marahil ay dulot ng nakitang kabiguan ng [[Marxismo–Leninismo]] at ng mga tensiyong ibinunga ng [[Digmaang Malamig]].{{Sfn|Marshall|1993|p=539}} Sa panahong ito, lumitaw ang anarkismo sa iba't ibang kilusang tumutuligsa kapwa sa kapitalismo at sa estado, gaya ng mga kilusang laban sa sandatang nuklear, pangkapaligiran, pangkapayapaan, kontra-kultura ng dekada 1960, at ng Bagong Kaliwa.{{Sfn|Marshall|1993|pp=xi, 539}} Nagkaroon din ito ng paglipat mula sa dati nitong mapanghimagsik na katangian tungo sa mapanuksong repormismong kontra-ikapitalista. Naiugnay rin ang anarkismo sa subkulturang [[punk]], gaya ng makikita sa mga banda tulad ng Crass at Sex Pistols.{{Sfn|Marshall|1993|pp=493–494}} Ang mga umiiral na kaisipang [[Peminismo|peminista]] ng anarka-peminismo ay muling sumigla noong ikalawang yugto ng peminismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=493–494}} Sa panahong ito rin nagsimulang mabuo ang itim na anarkismo (''black anarchism''), na nakaimpluwensiya sa paglayo ng anarkismo mula sa dati nitong nakasentro sa [[Europa]].{{Sfn|Williams|2015|p=680}} Kasabay nito, nabigo itong magkaroon ng malawak na impluwensiya sa Hilagang Europa, habang naabot naman nito ang hindi pa nararanasang kasikatan sa [[Amerikang Latino]].{{Sfn|Harmon|2011|p=70}} Noong pagpasok ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], lalong lumawak ang kasikatan at impluwensiya ng anarkismo sa mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa [[digmaan]], at laban sa [[globalisasyon]].{{Sfn|Rupert|2006|p=66}} Lumago ang interes sa kilusang anarkista kasabay ng pag-igting ng kilusang kontra-globalisasyon,{{Sfn|Evren|2011|p=1}} na ang mga pangunahing kalipunan ng mga aktibista ay nakabatay sa mga pananaw na anarkista.{{Sfn|Evren|2011|p=2}} Naging kilala ang mga anarkista sa kanilang pakikilahok sa mga protesta laban sa [[Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal|World Trade Organization]] (WTO, o Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal), [[Group of Eight]] (G8, o Pangkat ng Walo), at World Economic Forum (WEF, o Pandaigdigan na Pagpupulong sa Ekonomiya). Sa mga protestang ito, ang mga pansamantalang pangkat na walang pinuno at hindi nagpapakilala, na tinatawag na ''black blocs'' o blokeng itim, ay nasangkot sa mga kaguluhan, pagsira ng [[ari-arian]], at mararahas na komprontasyon laban sa [[pulisya]]. Kabilang sa iba pang mga taktika sa pag-oorganisa na umusbong sa panahong ito ang mga ''affinity group'' (mga pangkat na binubuo ng magkakatulad ang layunin), ''security culture'' (kultura ng pagpapanatili ng seguridad), at paggamit ng mga desentralisadong [[teknolohiya]] gaya ng [[Internet]]. Isa sa pinakamahalagang pangyayari sa panahong ito ang mga komprontasyon sa kumperensiya ng WTO sa [[Seattle]] noong 1999.{{Sfn|Rupert|2006|p=66}} Habang hinuhubog ng kilusang ito ang radikalismo ng ika-21 dantaon, ang mas malawak na pagtanggap sa mga simulain ng anarkismo ay naging hudyat ng muling pagsigla ng interes sa anarkismo.{{Sfn|Evren|2011|p=2}} Gayunman, sa makabagong pagbabalita, madalas na binibigyang-diin ang karahasang isinagawa ng mga ''black bloc'' sa mga demonstrasyon at iniuugnay ito sa mga anarkista.<ref>{{Cite news |date=8 Oktubre 2013 |title=Black Blocs hijack Brazil teacher protests |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-24453113 |access-date=23 Hunyo 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Booth |first1=Robert |last2=Vallée |first2=Marc |date=1 Abril 2011 |title='Black bloc' anarchists behind anti-cuts rampage reject thuggery claims |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/society/2011/apr/01/anarchists-anti-cuts-march |access-date=23 Hunyo 2025 |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite news |date=3 Abril 2011 |title=Who are the Black Bloc and what are they trying to achieve? |language=en-AU |work=ABC News |url=https://www.abc.net.au/news/2011-04-04/blocwilliams/45890 |access-date=23 Hunyo 2025}}</ref> Bagaman may mga layuning rebolusyonaryo, marami sa mga makabagong anyo ng anarkismo ay hindi nakatuon sa komprontasyon. Sa halip, sinisikap nilang bumuo ng isang alternatibong paraan ng organisasyong panlipunan (alinsunod sa teorya ng kapangyarihang dalawahan o ''dual power''), na nakabatay sa ugnayang may pagtutulungan at kusang-loob na kooperasyon. Makikita ito sa mga pangkat tulad ng Food Not Bombs (Pagkain Hindi Bomba) at sa mga sentrong panlipunang pinamamahalaan ng mga kalahok mismo.{{Sfn|Honeywell|2021|}} Ang mas malawak na pagkapansin sa anarkismo ay nagbunsod din sa mas maraming iskolar sa mga [[Larangang akademiko|larangan]] tulad ng [[antropolohiya]] at [[kasaysayan]] na pag-aralan at makibahagi sa kilusang anarkista, bagaman higit na pinahahalagahan ng makabagong anarkismo ang pagkilos kaysa sa teoryang [[akademiko]].{{Sfnm|1a1=Williams|1y=2010|1p=110|2a1=Evren|2y=2011|2p=1|3a1=Angelbeck|3a2=Grier|3y=2012|3p=549}} Naging maimpluwensiya rin ang mga ideya ng anarkismo sa pag-unlad ng mga Zapatista sa [[Mehiko]] at ng Pederasyon Demokratiko ng Hilagang Siria, na mas kilala bilang Rojava, isang ''[[de facto]]'' na nagsasariling rehiyon sa hilagang [[Siria|SIria]].{{Sfn|Ramnath|2019|p=691}} == Paglaganap ng anarkismo sa Pilipinas == Ang anarkismo sa [[Pilipinas]] ay nag-ugat sa laban kontra [[kolonyalismo]] laban sa [[Imperyong Espanyol]] at naging maimpluwensiya sa [[Himagsikang Pilipino]] at sa maagang kilusang unyon ng mga manggagawa sa bansa. Matapos itong mapalitan ng Marxismo–Leninismo bilang pangunahing rebolusyonaryong kaisipan noong kalagitnaan ng ika-20 dantaon, muli itong sumigla bilang bahagi ng punk na subkultura kasunod ng pagkakahati-hati ng [[Partido Komunista ng Pilipinas]]. Mabilis na lumaganap ang nasyonalismong Pilipino sa buong kapuluan matapos ang Maluwalhating Rebolusyon ng 1868. Maraming intelektuwal na Pilipino, kabilang sina [[José Rizal]] at [[Marcelo H. del Pilar]], ang naglunsad ng [[Kilusang Propaganda]], na nanawagan ng mga reporma sa pamamahala ng [[Silangang Indiyas ng Espanya]].<ref>{{cite book|last1=Schumacher|first1=John|title=The Propaganda Movement, 1880–1895: The Creation of Filipino Consciousness, the Making of the Revolution|date=1997|publisher=Ateneo University Press|location=Manila|isbn=971-550-209-1|page=333|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last1=Agoncillo|first1=Teodoro|title=History of the Filipino People|url=https://archive.org/details/historyoffilipin00teod|url-access=registration|date=1990|publisher=Garotech Publishing|location=Lungsod Quezon|isbn=971-8711-06-6|edition=8|language=en}}</ref> Noong 1890, lumipat si Rizal sa Europa, kung saan nakilala niya ang mga kilusang anarkista sa Pransiya at Espanya. Sa Espanya, naging tagapayo niya ang Proudhonistang pederalista na si Francisco Pi y Margall.<ref name=":2">{{Cite book |last=Anderson|first=Benedict|title=Age of globalization : anarchists and the anticolonial imagination|date=2013|publisher=Verso|isbn=978-1-78168-144-2|pages=107, 159|oclc=864023954|language=en}}</ref><ref name=":02">{{cite journal|url=https://asj.upd.edu.ph/mediabox/archive/ASJ-49-1-2013/From%20Cadiz%20to%20La%20Liga%20-%20Spanish%20Context%20of%20Rizals%20Political%20Thought%20-%20Aseniero.pdf|pages=27–39|title=From Cádiz to La Liga: The Spanish Context of Rizal's Political Thought|first=George|last=Aseniero|date=31 Oktubre 2013|journal=Asian Studies: Journal of Critical Perspectives on Asia|publisher=[[University of the Philippines Diliman]]|volume=49|issue=1|location=Lungsod Quezon|issn=2244-5927|oclc=950730261|language=en}}</ref> Ang konsepto ng propaganda sa pamamagitan ng gawa (''propaganda of the deed'') ang naging partikular na inspirasyon sa ikalawang nobela ni Rizal na ''[[El filibusterismo]]'', na naglalarawan ng isang rebolusyon para sa pambansang paglaya laban sa mga kolonyal na awtoridad ng Espanya sa Pilipinas.<ref name=":2" /> Sa [[Nobelang Pilipino|nobelang]] iyon, inilarawan ni Rizal ang isang nabigong pagtatangka ng propaganda sa pamamagitan ng gawa sa katauhan ni Simoun, na nagtangkang pasabugin ang isang pagtitipong dinaluhan ng mga piling tao o elitista ng kolonyal na pamahalaan.<ref name=":12">{{cite book |last=Anderson|first=Benedict|title=The Age Of Globalization: Anarchists and the Anti-Colonial Imagination|publisher=Verso Books|year=2013|isbn=9781781681442|location=[[London]]|page=31|oclc=875370534|language=en}}</ref> Pagbalik niya sa [[Maynila]] noong 1892, itinatag ni Rizal ang [[La Liga Filipina]], isang lihim na samahan na nakatuon sa pagtutulungan, pagtatatag ng mga kooperatiba, at iba pang gawain.<ref name=":02" /> Dahil sa kaniyang mga gawain sa Liga, inaresto si Rizal at ipinatapon sa Dapitan.<ref>{{cite book |last1=Zaide|first1=Gregorio F.|title=Rizal: His Exile to Dapitan|date=1976|publisher=St. Mary's|pages=193|url=https://books.google.com/books?id=xPziMgEACAAJ&q=rizal+exile+in+dapitan|access-date=19 Agosto 2019|language=en}}</ref> Doon ay nagtayo siya ng isang [[ospital]], isang sistema ng panustos ng tubig, at isang [[paaralan]], kung saan siya nagturo at nagsagawa rin ng pagsasaka at [[paghahalaman]].<ref>{{cite book |last1=Gibbs|first1=Eloise A.|title=Rizal in Dapitan: A Story Based on the Life of José Rizal During His Exile in Dapitan|date=1960|publisher=University Book Supply|page=230|url=https://books.google.com/books?id=jqFAAAAAIAAJ&q=Rizal+in+dapitan|access-date=20 Agosto 2019|language=en}}</ref> Matapos ipatapon si Rizal, maraming nasyonalistang Pilipino ang nagtatag ng [[Katipunan]], isa pang lihim na samahan, subalit sa pagkakataong ito ay may layuning makamit ang kasarinlan mula sa Espanya sa pamamagitan ng isang himagsikan. Dahil sa inspirasyon mula sa mga akda ni Rizal, nag-organisa ang Katipunan ng armadong paglaban sa pamahalaang Espanyol sa pamumuno ni [[Andrés Bonifacio]].<ref>{{Citation|last=Agoncillo|first=Teodoro|author-link=Teodoro Agoncillo|title=The Revolt of the Masses: The story of Bonifacio and the Katipunan|publisher=[[University of the Philippines]] Press|location=Lungsod Quezon|year=1996|orig-year=1956|isbn=971-8711-06-6|url=https://books.google.com/books?id=SV_BAQAACAAJ|page=41|language=en}}</ref> Matapos mabunyag ang mga gawain ng Katipunan noong Agosto 1896, nagsimula ang Himagsikang Pilipino. Nag-alsa ang mga kasapi ng Katipunan sa [[Caloocan]],<ref name="Ocampo1995">{{cite book |last=Ocampo|first=Ambeth R.|title=Bonifacio's bolo|url=https://books.google.com/books?id=YWhxAAAAMAAJ|year=1995|publisher=Anvil Pub.|isbn=978-971-27-0418-5|page=8|language=en}}</ref> itinatag ang [[Republika ng Katagalugan]], at nagpahayag ng isang pambansang armadong himagsikan.<ref name="guererro1">{{citation |last1=Guererro|first1=Milagros|last2=Encarnacion|first2=Emmanuel|last3=Villegas|first3=Ramon|title=Andres Bonifacio and the 1896 Revolution|journal=Sulyap Kultura|volume=1|issue=2|pages=3–12|publisher=National Commission for Culture and the Arts|year=1996|url=http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1|access-date=2009-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20101115193832/http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1|archive-date=2010-11-15|url-status=dead|language=en}}</ref> Bagaman walang tuwirang naging bahagi si Rizal sa himagsikan, nilitis siya ng hukumang militar sa mga kasong paghihimagsik, sedisyon, at sabuwatan. Napatunayang nagkasala siya sa lahat ng paratang at binaril ng pulutong ng mga tagabaril bilang pagbitay.<ref>{{cite book|last1=Russell|first1=Charles Edward|last2=Rodriguez|first2=Eulogio Balan|title=The hero of the Filipinos: the story of José Rizal, poet, patriot and martyr|url=https://archive.org/details/herooffilipinoss00russ_0|year=1923|publisher=The Century co.|page=[https://archive.org/details/herooffilipinoss00russ_0/page/308 308]|language=en}}</ref> Noong 1897, napatalsik at ipinapatay si Bonifacio ni [[Emilio Aguinaldo]], na siyang umako sa pamumuno ng kilusang rebolusyonaryo.<ref>{{cite book|last1=Agoncillo|first1=Teodoro|title=History of the Filipino People|url=https://archive.org/details/historyoffilipin00teod|url-access=registration|date=1990|publisher=Garotech Publishing|location=Lungsod Quezon|isbn=971-8711-06-6|edition=8|pages=178–181|language=en}}</ref> Matapos mapalayas ang mga Espanyol mula sa kapuluan, nagtatag si Aguinaldo ng isang diktadura at ipinahayag ang [[kasarinlan ng Pilipinas]]. Gayunman, sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)|Kasunduan sa Paris]], pormal na isinuko ng Espanya ang Pilipinas sa Estados Unidos, na naging mitsa ng armadong tunggalian laban sa bagong tatag na [[Unang Republika ng Pilipinas]].<ref>{{cite book|last=Randolph|first=Carman Fitz|title=The Law and Policy of Annexation|chapter=Chapter I, The Annexation of the Philippines|publisher=BiblioBazaar, LLC|location=Charleston, South Carolina|year=2009|isbn=978-1-103-32481-1|language=en}}</ref> Sa panahon ng himagsikan, si [[Isabelo de los Reyes]] ay kabilang sa mga rebolusyonaryong ipinatapon sa Espanya, kung saan siya ay ibinilanggo sa Kastilyo ng Montjuïc. Doon ay nakilala niya ang ilang mga anarkista at sindikalista, at napag-aralan ang panitikang anarkista na ibinibigay sa kanya ng isang simpatetikong bantay.<ref name="Mojares">{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/268 268]|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Scott|first=William Henry|year=1992|title=The Union Obrera Democrática: First Filipino Trade Union|location=Lungsod Quezon|publisher=New Day|page=14|isbn=9789711004880|oclc=1187047203|language=en}}</ref> Matapos siyang makalaya, nakilala niya ang ilang mga palaisip na anarkista, kabilang sina Francesc Ferrer,<ref name="Saulo">{{Cite book |title=Communism in the Philippines : An Introduction|last=Saulo|first=Alfredo|date=2002|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9715504035|edition=Pinalaki|location=Maynila, Pilipinas|oclc=969406494|page=4|language=en}}</ref> at nabasa ang mga akda nina Pierre-Joseph Proudhon, Mikhail Bakunin, at Peter Kropotkin.<ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/n282 269]|language=en}}</ref> Matapos sumuko ang mga hukbo ni Emilio Aguinaldo at maitatag ang Pamahalaang Insular noong 1901, nakabalik si Isabelo sa Maynila,<ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/274 274]|language=en}}</ref> dala ang isang malaking koleksiyon ng mga akdang anarkista at sosyalista.<ref>{{Cite book |title=Komunista : the genesis of the Philippine Communist Party, 1902–1935|last=Richardson|first=Jim|date=2011|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715506267|location=Lungsod Quezon|oclc=756771087|page=15|language=en}}</ref> Dahil sa impluwensiya ng anarko-sindikalismo, pinangunahan niya ang isang bugso ng mga protesta at welga ng mga manggagawa sa Maynila, na humantong sa pagtatatag ng Unión Obrera Democrática (UOD), ang kauna-unahang makabagong pederasyon ng mga unyon ng manggagawa sa bansa.<ref>{{cite journal|last=Dennison|first=Eleanor|url=https://www.jstor.org/stable/3022423|title=Philippine Labor under the Commonwealth|journal=Far Eastern Survey|volume=7|issue=24|publisher=Institute of Pacific Relations|date=7 Disyembre 1938|pages=277–282|doi=10.2307/3022423|jstor=3022423|issn=0362-8949|oclc=4636899601|url-access=subscription|language=en}}</ref> Nang maglunsad ang UOD ng isang pangkalahatang welga noong Agosto 1902, isinailalim ito sa pagmamanman ng pulisya at inaresto si Isabelo.<ref>{{cite book|last=Pomeroy|first=William J.|year=1992|title=The Philippines: Colonialism, Collaboration, and Resistance|url=https://archive.org/details/philippinescolon00pome|location=New York|publisher=International|page=[https://archive.org/details/philippinescolon00pome/page/51 51]|isbn=9780717806928|oclc=246725565|language=en}}</ref><ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/279 279]|language=en}}</ref> Habang nasa bilangguan, naghain siya ng pagbibitiw sa UOD, subalit ipinagpatuloy ang kanyang gawain nina Hermenegildo Cruz, isang tagapag-organisa ng kilusang paggawa, at Arturo Soriano, isang pinuno ng welga. Isinalin ni Soriano sa [[wikang Tagalog]] ang dayalogo ni Errico Malatesta na ''Fra Contadini'' (''Sa Pagitan ng mga Magsasaka'') sa pamagat na Dalawang Magbubukid. Sa huli, nabuwag ang UOD dahil sa mga panloob na hidwaan. Ang pangkat ng mga katamtaman (''moderates''), sa pamumuno ni [[Lope K. Santos]], ay bumuo ng Unión del Trabajo de Filipinas (UTF) na sinuportahan ng Estados Unidos, samantalang ang pangkat ng mga radikal, sa pamumuno ni Hermenegildo Cruz, ay nagtatag ng Congreso Obrero de Filipinas (COF).<ref>{{Cite book |title=Komunista : the genesis of the Philippine Communist Party, 1902–1935|last=Richardson|first=Jim|date=2011|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715506267|location=Lungsod Quezon|oclc=756771087|page=21|language=en}}</ref> Nang maglaon, isinulat ni Santos ang nobelang ''[[Banaag at Sikat]]'', na tumatalakay sa dalawang magkaibigan: ang isa ay isang sosyalista at ang isa naman ay isang anarkista.<ref name="LKSantos">{{cite book|last=Santos|first=Lope K.|author-link=Lope K. Santos|title=[[Banaag at Sikat]]|publisher=Bookmark|location=Philippines|year=1988}}</ref> Bilang bahagi ng Kilusang Mayo a Kuwatro, nagtatag ang mga anarkistang Tsino ng isang sangay sa Maynila, kung saan naglathala sila ng mga babasahing anarkista na ipinamahagi sa buong Timog-silangang Asya.<ref>{{cite book|first=C.F.|last=Yong|title=The origins of Malayan Communism|location=[[Singapore]]|year=1997|page=18|publisher=Strategic Information and Research Development Centre|isbn=9789672165606|oclc=1112676175|language=en}}</ref> Gayunman, dahil sa pagbuwag sa UOD, humupa na noon ang kilusang anarkista sa malaking bahagi ng kapuluan. Nagpatuloy pa rin ang mga kaisipang anarkista sa hanay ng mga magsasaka, lalo na sa mga unyong magsasaka gaya ng Aguman ding Maldang Talapagobra (AMT; ''Liga ng mga Maralitang Manggagawa''), isang prente ng Partido Sosyalista ng Pilipinas.<ref name=":22">{{Cite book |last=Fegan|first=Brian|title=Philippine Social History: Global Trade and Local Transformation|publisher=Allen & Unwin|year=1982|editor-last=McCoy|editor-first=Alfred|location=Sydney|pages=107|chapter=The Social History of a Central Luzon Barrio|editor-last2=de Jesus|editor-first2=Ed|language=en}}</ref> Ang paglaganap ng mga kaisipang anarkistang ito ay pinadali ng mga babasahing ipinakilala nina Isabelo de los Reyes at Dominador Gómez sa loob ng Partido Sosyalista.<ref name=":23">{{Cite book |last=Fegan|first=Brian|title=Philippine Social History: Global Trade and Local Transformation|publisher=Allen & Unwin|year=1982|editor-last=McCoy|editor-first=Alfred|location=Sydney|pages=107|chapter=The Social History of a Central Luzon Barrio|editor-last2=de Jesus|editor-first2=Ed|language=en}}</ref> Pagkatapos ng Rebolusyong Ruso, nagsimulang mag-ugat ang Marxismo–Leninismo sa mga makakaliwang pangkat noong [[dekada 1920]]. Sa impluwensiya ng Partido Obrero de Filipinas, nakipag-ugnayan ang COF sa Red International of Labor Unions (Pulang Pandaigdigang Samahan ng mga Unyon ng Manggagawa) noong 1927.<ref>{{cite book|first=Edward Hallett|last=Carr|title=A History of Soviet Russia, Volume 14: Foundations of a Planned Economy: Volume 3, Part 3|location=[[Londres]]|publisher=Macmillan|year=1978|page=1040|oclc=1200091334|language=en}}</ref> Ang ugnayang ito ay nagdulot ng pagkakahati sa pagitan ng mga katamtaman at mga rebolusyonaryo sa loob ng COF, na humantong sa tuluyang pagkawatak-watak ng unyon.<ref>{{cite book|first=Crisanto|last=Evangelista|author-link=Crisanto Evangelista|title=The Split in the Philippine Labour Congress: Agents of U.S. Imperialists and Native Bourgeoisie Fail to Capture Congress|publisher=The Red International of Labor Unions|volume=1|issue=6/7|date=Agosto 1929|page=300|language=en}}</ref> Noong 1930, umusbong mula sa pagkakahating ito ang [[Partido Komunista ng Pilipinas]], na nagsimulang isentralisa ang pamamahala sa kilusang manggagawa.<ref name="Saulo" /> Sa una ay ipinagbawal ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Kataas-taasang Hukuman]] ang Partido Komunista,<ref name="Court1932">{{cite court |litigants=The People of the Philippine Islands v. Crisanto Evangelista, et al.|vol=GR L-36278|reporter=SCRA|court=Phil.|date=1932|url=http://www.lawphil.net/judjuris/juri1932/oct1932/gr_l-36278_1932.html|access-date=Marso 25, 2017|language=en}}</ref> subalit kalaunan ay ginawang legal ito matapos maitatag ang [[Komonwelt ng Pilipinas]], dahil sa lumalaking banta mula sa [[Imperyo ng Hapon]].<ref name="Saulo" /> Noong [[dekada 1970]], nagsimulang muling umusbong ang kilusang anarkista sa Pilipinas bilang bahagi ng umuusbong na subkulturang [[punk]] sa kapuluan, na nagtaguyod ng matibay na pilosopiya ng pagtutol sa awtoridad. Sa ilalim ng [[Batas militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|diktadurang Marcos]], dinala sa bansa ng mga nagbalik na kasapi ng diyaspora ang musikang punk, na palihim na ipinalaganap sa buong Maynila, na nagbunsod sa paglitaw ng kilusang Pinoy punk. Naging daluyan ang musikang punk ng pagpapahayag ng pagkadismaya ng kabataan sa konserbatibong lipunan, at noong [[dekada 1980]] ay nagkaroon ito ng hayagang pampulitikang katangian, kung saan maraming punk ang tahasang yumakap sa mga kaisipang anarkista.<ref name="Interview">{{cite book|url=https://www.alpineanarchist.org/r_i_philippines_english.html|chapter=Interview with Jong Pairez and Bas Umali about Anarchism in the Philippines|title=Von Jakarta bis Johannesburg|editor1=Gabriel Kuhn|editor2=Sebastian Kalicha|year=2010|first1=Jong|last1=Pairez|first2=Bas|last2=Umali|location=Münster|publisher=Unrast|isbn=9783897715066|oclc=919085683|language=en}}</ref> Ang pagkakahati-hati ng Partido Komunista ng Pilipinas matapos ang [[Himagsikang Lakas ng Bayan]] ay nagbunsod pa ng panibagong pagsigla ng mga gawaing anarkista sa kapuluan.<ref name="CH293">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=293|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Ayon sa isang [[salaysay]], isang selulang kadre ng Partido Komunista ang yumakap sa anarkismo.<ref name="CH293" /> Isa sa mga kaisipang umusbong mula sa pagkakahati ay ang demokrasyang bayan, na nagsusulong na ang wastong larangan para sa mga demokratikong inisyatiba ay ang lipunang sibil sa halip na ang estado.<ref>{{Cite web |title=Re-Imagining Philippine Revolution {{!}} Southeast Asian Anarchist Library |url=https://sea.theanarchistlibrary.org/library/isagani-serrano-re-imagining-philippine-revolution-en |access-date=2026-07-26 |website=sea.theanarchistlibrary.org}}</ref> Ang mga tinaguriang "demokratang bayan" ay pangunahing nahati sa pagitan ng mga minarkista, na lumahok sa pulitikang elektoral, at ng mga anarkista, na nakibahagi sa pag-oorganisa ng mga pamayanan.<ref>{{cite book|last=Törnquist|first=Olle|year=2002|title=Popular development and democracy|publisher=University of Oslo|url=http://folk.uio.no/ollet/final-edited-UNRISD-2.pdf|access-date=8 Pebrero 2012|location=[[Oslo]]|series=SUM Occasional Papers|issue=3|isbn=9788290391435|oclc=474607527|language=en}}</ref> Sa peryodikong ''Kasarinlan'', inilathala ng dating kasapi ng Partido Komunista na si Isagani Serrano ang [[sanaysay]] na ''Reimagining Philippine Revolution'', kung saan kanyang itinaguyod ang demokrasyang bayan, pinuna ang ideolohiya ng partido, at nagpanukala ng isang panlipunang rebolusyong laban sa estado.<ref>{{cite journal|url=https://sea.theanarchistlibrary.org/library/isagani-serrano-re-imagining-philippine-revolution-en|title=Reimagining Philippine Revolution|last=Serrano|first=Isagani|pages=80–81|year=1994|volume=10|issue=2|journal=Kasarinlan: Philippine Journal of Third World Studies|issn=2012-080X|oclc=939095270|publisher=[[University of the Philippines Diliman]]|location=[[Lungsod Quezon]]|language=en}}</ref> Patuloy na nakaakit ng mga tagasunod ang kilusang anarkista noong dekada 1990, lalo na matapos ang mga protesta laban sa WTO sa Seattle noong 1999, na nagdala sa anarkismo sa pangunahing talakayang pampubliko.<ref name="Interview" /> Isa sa mga grupong nabuo sa panahong ito ang Metro Manila Anarchist Confederation (MMAC, o Konpederasyon ng mga Anarkista sa [[Kalakhang Maynila]]), na naglalayong pag-ugnayin ang mga indibiduwal at kolektibo upang sama-samang kumilos, sa halip na bumuo ng isang [[Partidong pampolitika|partidong pampulitika]].<ref name="CH298">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=298–300|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Nagsimula ring mabuo ang iba pang organisadong pangkat ng mga anarkista, kung saan nagsanib ang ilang kolektibo upang itatag ang Anti-Capitalist Convergence Philippines (Pagtitipong Laban sa Kapitalismo sa Pilipinas), na nag-organisa ng mga protesta laban sa [[Pandaigdigang Pondong Pananalapi]] at sa [[Bangkong Pandaigdig]].<ref name="Ness">{{Cite encyclopedia |last1=Fernandez|first1=Erwin S.|editor1-last=Ness|editor1-first=Immanuel|title=Anarchism, Philippines|pages=1–2|date=2009|doi=10.1002/9781405198073.wbierp0068|language=en|isbn=978-1-4051-9807-3|publisher=John Wiley & Sons|encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest|df=mdy-all}}</ref> Bagama't umusbong at lumaganap sa Pilipinas ang iba't ibang kilusang sosyalista at komunista noong ika-20 dantaon, hindi kailanman nabuo ang isang organisadong partidong anarkista sa bansa.<ref>{{Cite web |last=Cruz |first=Elfren S. |date=Hulyo 30, 2026 |title=How communism began in the Philippines |url=https://www.philstar.com/opinion/2026/07/30/2545655/how-communism-began-philippines |access-date=2026-07-30 |website=Philstar.com}}</ref> Gayunpaman, hindi ito nangangahulugang hindi kailanman umiral ang anarkismo bilang isang kaisipan sa Pilipinas. Tulad na nabanggit sa artikulong ito, nakapasok sa bansa ang mga ideyang anarkista at anarko-sindikalista noong unang bahagi ng ika-20 dantaon. Sa kabila nito, hindi naging sapat ang lakas ng kilusang anarkista upang makapagtatag ng isang partidong pampulitika, at kalaunan ay natabunan ito ng lumalakas na impluwensiya ng Marxismo-Leninismo at ng mga organisadong partidong komunista. Noong 2001, lalo pang nahikayat ang mga Pilipino sa anarkismo sa panahon ng [[Ikalawang Rebolusyon sa EDSA|Ikalawang Himagsikang EDSA]] laban sa pamahalaan ni [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulong]] [[Joseph Estrada]]. Sa panahong ito, namahagi ang mga anarkista ng polyetong pinamagatang ''Organize Without Leaders!'' ("Mag-organisa nang Walang mga Pinuno!"), na nagbigay-diin sa kanilang kaibhan sa iba pang pangkat ng oposisyon na naglalayong makamit ang kapangyarihang pampulitika.<ref name="CH300">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=300–303|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Matapos maluklok sa kapangyarihan si [[Gloria Macapagal Arroyo]] bilang pangulo, maraming makakaliwa sa bansa ang nadismaya sa mga Himagsikang EDSA, na sa kanilang pananaw ay nauwi lamang sa pagpapalit ng naghaharing rehimen.<ref name="CH304">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=304–306|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Lalo pang tumindi ang pagkadismayang ito matapos ang nabigong [[EDSA Tres|EDSA III]], na mabilis na sinupil at nagresulta sa pag-aresto sa mga pinuno ng oposisyon, subalit nagpalawak din ng kamalayan ng publiko sa mga posibilidad ng sariling pag-oorganisa.<ref name="CH308">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=308|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Maging ang ilang kasapi ng Partido Komunista ay nagsimulang manawagan ng sistemikong pagbabago, sa halip na ang dati nilang panawagan para sa pagpapalit lamang ng rehimen.<ref name="CH311">{{cite thesis|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present |publisher=[[University of Western Australia]] |chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=311|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Kasunod ng mga himagsikang ito, nagsimulang manawagan ang mga makabagong Pilipinong anarkista, gaya ni Bas Umali, ng pagbuwag sa estadong-bansa ng Pilipinas at ng pagtatatag kapalit nito ng isang desentralisadong "kapuluang konpederasyon".<ref>{{cite web|url=http://www.anarkismo.net/article/2923|title=Archipelagic Confederation|date=26 Abril 2006|access-date=25 Hulyo 2021|last=Umali|first=Bas|work=Anarkismo.net|language=en}}</ref> Ang mga anarkistang paraan ng paglutas ng mga suliranin, na nakabatay sa sinaunang tradisyon ng bayanihan bago dumating ang mga mananakop at sinusuportahan, bukod sa iba pa, ng [[Kristiyanismo|Kristiyanong]] prinsipyo ng subsidyaridad,<ref name="delmundo2021">{{cite web|last=Del Mundo|first=Rubi|date=2021-04-21|title=Mutual Aid, Community Pantries Bring Out the Best in Filipinos and the Worst in Duterte's Inhumane Regime|url=https://cpp.ph/statements/mutual-aid-community-pantries-bring-out-the-best-in-filipinos-and-the-worst-in-dutertes-inhumane-regime|website=Philippine Revolution Web Central|language=en}}</ref> ay muling lumitaw sa pangunahing kamalayan bilang alternatibo sa kawalang-kapangyarihang dulot ng pagdepende sa iba.<ref name="mendizábal2021">{{cite web|url=https://kodao.org/putting-back-the-community-in-community-pantry/|title=Putting Back the "Community" in Community Pantry|website=Kodao|date=2021-04-27|first=L. S.|last=Mendizábal|language=en}}</ref> Isang halimbawa nito ang pagtatatag ng mga ''community pantry'' o [[bodegang bayan]] noong [[pandemya ng COVID-19]] at ang pagpapatuloy ng mga ito sa kabila ng hindi kanais-nais na kalagayang pampulitika at pang-ekonomiya.<ref name="yuvallos2021">{{cite news|url=https://nolisoli.ph/96642/opinion-maginhawa-community-pantry-ayuvallos-20210420/|newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]|date=20 Abril 2021|last=Yuvallos|first=Andreiana|title=The Gov't's Response to the Community-Pantry Movement? Policing and Bureaucracy|access-date=25 Hulyo 2021|publisher=Hinge Inquirer Publications|location=[[Makati]]|issn=0116-0443|oclc=243915470|language=en|archive-date=16 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210516125629/https://nolisoli.ph/96642/opinion-maginhawa-community-pantry-ayuvallos-20210420/|url-status=dead}}</ref><ref name="sadongdong2021">{{cite news|work=[[Manila Bulletin]]|url=https://mb.com.ph/2021/04/20/parlade-community-pantry-could-be-used-to-urge-public-to-revolt-vs-govt/|title=Parladé: Community Pantry Could be Used to Urge Public to Revolt vs. Gov't|date=20 Abril 2021|first=Martín|last=Sadongdong|access-date=25 Hulyo 2021|issn=0116-3086|oclc=42725386|publisher=Manila Bulletin Publishing Corporation|location=[[Maynila]]|language=en}}</ref><ref name="chúa2021">{{cite news|url=https://www.manilastandard.net/news/top-stories/352408/-communist-tag-halts-community-pantry-for-a-day.html|first=Adelle|last=Chúa|date=21 Abril 2021|newspaper=Manila Standard|title="Communist" Tag Halts Community Pantry for a Day|access-date=25 Hulyo 2021|publisher=Philippine Manila Standard Publishing, Inc.|location=[[Makati]]|issn=0116-5054|oclc=819413184|language=en}}</ref> Noong 2009, may iba't ibang grupong anarkista na sa Pilipinas. Kabilang sa mga ito ang panrehiyong Davao Anarchists Resistance Movement (DARM, o Kilusang Paglaban ng mga Anarkista ng Davao), ang anarka-peministang organisasyong Liberate the Clit Kolektiv (LiCK, o Palayain ang Clit Kolektiv), ang tagapaglathalang ''Dumpling Press'', ang organisasyong nagtataguyod ng pagpapalaya sa mga hayop na Youth Collective for Animal Liberation (YCAL, o Kolektibong Kabataan para sa Pagpapalaya ng mga Hayop), at ang Local Anarchist Network (LAN, o Lokal na Kalipunan ng mga Anarkista), na naglalarawan sa sarili bilang "maluwag na samahan ng mga anarkista" na binubuo ng iba't ibang tendensiya.<ref name="Ness" /> == Mga konsepto == === Propaganda ng gawa === Ang propaganda ng gawa, o propaganda sa pamamagitan ng gawa, ay isang uri ng tuwirang pagkilos na naglalayong maimpluwensiyahan ang opinyong pampubliko. Ang mismong pagkilos ay nilalayong magsilbing halimbawa na maaaring tularan ng iba at maging mitsa ng isang panlipunang rebolusyon. Madalas itong iniuugnay sa mga mararahas na pagkilos na isinagawa ng iba't ibang anarkista noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at unang bahagi ng ika-20 dantaon, kabilang ang mga pambobomba at [[asasinasyon]] na nakatuon laban sa estado at sa naghaharing uri bilang pagpapahayag ng pagtutol sa kapitalismo, gayundin ang panununog sa mga simbahan na tumatarget sa mga pangkat [[panrelihiyon]]. Gayunpaman, mayroon ding mga di-marahas na anyo ang propaganda ng gawa.<ref>{{cite book |last1=Woodcock|first1=George|chapter=Prologue|pages=11–32|jstor=10.3138/j.ctt2ttv2t.4|title=Anarchism|date=2004|publisher=University of Toronto Press|isbn=978-1-55111-629-7|quote-page=20|quote=the modern pacifist anarchists, …have tended to concentrate their attention largely on the creation of libertarian communities – particularly farming communities – within present society, as a kind of peaceful version of the propaganda by deed.|language=en}}</ref> Nilayon ang mga gawaing ito ng [[terorismo]] na magpasiklab ng isang "diwa ng paghihimagsik" sa pamamagitan ng pagpapakita na ang estado, ang gitna at nakatataas na uri, at ang mga organisasyong panrelihiyon ay hindi makapangyarihan sa lahat. Layunin din nitong udyukan ang estado na tumugon nang lalo pang mapaniil.<ref name="Merriman">{{cite book |last=Merriman|first=John M.|date=2016|title=The Dynamite Club: How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror|publisher=[[Yale University Press]]|page=[https://books.google.com/books?id=w8mtCwAAQBAJ&pg=PA63 63]|isbn=978-0-300-21792-6|language=en}}</ref> Noong Kongresong Panlipunang Rebolusyonaryo sa Londres noong 1881, pormal na inaprubahan ang taktikang ito.<ref name="Abidor">{{cite book |last=Abidor|first=Mitchell|url=https://books.google.com/books?id=ELZHEAAAQBAJ&pg=PT7|title=Death to Bourgeois Society: The Propagandists of the Deed|date=2016|publisher=PM Press|isbn=978-1-62963-112-7|language=en}}</ref> === Mutual na tulungan === Ang katawagang "''mutual aid''" tulungang mutuwal (o pagtutulungang-bayan) ay pinasikat ng pilosopong anarkista na si [[Peter Kropotkin]] sa kanyang kalipunan ng mga sanaysay na ''Mutual Aid: A Factor of Evolution''. Dito, ipinangatwiran niya na ang kooperasyon, at hindi ang kompetisyon, ang pangunahing puwersang nagtutulak sa [[ebolusyon]], sa pamamagitan ng [[Mutualismo|mutuwalismo]] sa [[biyolohiya]].<ref name="KropotkinRobinson2020">{{cite book |author1=Peter Kropotkin|author2=Victor Robinson|title=Mutual Aid – A Factor of Evolution: With an Excerpt from Comrade Kropotkin by Victor Robinson|url=https://books.google.com/books?id=CbLoDwAAQBAJ|chapter=Introduction|date=26 Mayo 2020|publisher=Read Books Limited|isbn=978-1-5287-9015-4|language=en}}</ref><ref name="Kropotkin">{{cite book |title=Mutual Aid: A Factor of Evolution|url=http://theanarchistlibrary.org/library/petr-kropotkin-mutual-aid-a-factor-of-evolution|last=Kropotkin|first=Petr|date=1902|via=The Anarchist Library|access-date=6 Mayo 2020|language=en}}</ref> Ipinahayag ni Kropotkin na ang pagtutulungang-bayan ay may praktikal na pakinabang sa pananatiling buhay ng mga tao at hayop at na ito ay naitaguyod sa pamamagitan ng [[likas na pagpili]]. Iginiit din niya na ang pagtutulungang-bayan ay masasabing kasintanda ng kultura ng tao.<ref name="Kropotkin" /> Ang pagkilalang ito sa malawak na katangian at pakinabang ng pagtutulungang-bayan sa bawat indibidwal ay salungat sa mga teorya ng [[Charles Darwin|Darwinismong]] panlipunan, na nagbibigay-diin sa kompetisyon ng mga indibiduwal at sa pananatili ng pinakamainam (''survival of the fittest''). === Pinakamababang antas na hindi maipagkakait === Ang ''irreducible minimum'' o pinakamababang antas na hindi maipagkakait ay isang pangunahing prinsipyong etikal sa ekolohiyang panlipunan ni Murray Bookchin.<ref>{{Cite book |last=Biehl |first=Janet |url=https://theanarchistlibrary.org/library/murray-bookchin-janet-biehl-the-murray-bookchin-reader |title=The Murray Bookchin Reader |date=1999 |language=en}}</ref> Nagmula ito sa pag-aaral ng mga katutubo at lipunang walang herarkiya. Ayon sa prinsipyong ito, ang bawat miyembro ng komunidad ay may walang-kondisyong karapatan sa mga pangunahing pangangailangan sa buhay,<ref>{{Cite news |last=Tokar |first=Brian |date=2008-03-01 |title=On Bookchin's Social Ecology and its Contributions to Social Movements {{!}} Institute for Social Ecology |language=en-US |work=Institute for Social Ecology |url=https://social-ecology.org/wp/2008/03/on-bookchins-social-ecology-and-its-contributions-to-social-movements/ |access-date=2026-07-21}}</ref> tulad ng pagkain, pabahay, at kalusugan—anuman ang kanilang naiambag na trabaho. === Pagwawalang-bisa sa paggawa === Partikular sa mga anarkistang lupon,<ref>{{Cite web |last=Ford|first=Nick|title=7 Key Concepts for Understanding Anti-Work Theory|url=https://www.filmsforaction.org/articles/7-key-concepts-for-understanding-antiwork-theory/|access-date=2022-08-09|website=Films For Action|language=en}}</ref> may ilan na naniniwalang ang [[Trabaho|paggawa]] ay lalong nahiwalay sa tao sa paglipas ng kasaysayan at sa likas na katangian nito ay hindi kasiya-siya at mabigat, kaya't hindi ito dapat ipataw sa pamamagitan ng mga paraang [[pang-ekonomiya]] o [[pampulitika]].<ref>{{Cite web |last=Peters|first=Adele|date=2015-02-02|title=Work Is Bullshit: The Argument For "Antiwork"|url=https://www.fastcompany.com/3041719/work-is-bullshit-the-argument-for-antiwork|access-date=2022-08-09|website=Fast Company|language=en-US}}</ref> Sa ganitong pananaw, may ilan na nananawagan sa pagpapatupad ng walang kondisyong batayang kita (''unconditional basic income'') at/o pagpapaikli ng linggo ng paggawa, gaya ng apat-na-araw na linggo ng trabaho.<ref>{{Cite web |last=Lashbrooke|first=Barnaby|title=The 'Anti-Work' Movement Is A Sign Something's Rotten In The Workplace|url=https://www.forbes.com/sites/barnabylashbrooke/2021/10/25/the-anti-work-movement-is-a-sign-somethings-rotten-in-the-workplace/|access-date=2022-08-09|website=[[Forbes]]|language=en}}</ref> Noong 1985, isinulat ng anarkista at sitwasyonistang manunulat na si Bob Black ang kinikilalang manipestong ''The Abolition of Work'' (''Ang Pagpapawalang-bisa sa Paggawa''). === Pagkakaisa ng pamamaraan at layunin === Sa anarkismo, ang pagkakaisa ng pamamaraan at layunin (''unity of means and ends'') ay tinatawag na politikang preporatibo. Sinasabi nito na ang mga paraang ginagamit sa pagbabago ng lipunan ay dapat mismong nagpapakita ng [[Kalayaan|malaya]], patas, at walang-gobyernong lipunan na gustong itayo. Ang politikang preporatibo ay mga paraan ng pag-oorganisa at mga ugnayang panlipunan na naglalayong isabuhay ang lipunang ninanais itatag ng isang pangkat sa hinaharap.<ref>{{cite web |last=Smith|first=E. T.|date=2023-02-01|title=Prefigurative Politics in Practice|url=https://commonslibrary.org/prefigurative-politics-in-practice/|access-date=2026-05-18|work=The Commons Library|language=en}}</ref> Sa praktika, kabilang dito ang pagbuo ng isang bagong lipunan "sa loob ng balangkas ng lumang lipunan" sa pamamagitan ng pamumuhay ayon sa mga pagpapahalaga at mga estrukturang panlipunang ninanais ng pangkat para sa hinaharap.<ref>{{cite web |title=Understanding Prefigurative Politics: A Deep Dive|url=https://www.classwithmason.com/2024/10/understanding-prefigurative-politics.html|website=Class with Mason|date=25 Oktubre 2024|access-date=25 Oktubre 2024|language=en}}</ref> Ayon kay Carl Boggs, na siyang lumikha ng katawagang ito, layunin ng politikang preporatibo na maisakatawan "sa loob mismo ng kasalukuyang pampulitikang gawain ng isang kilusan [...] ang mga anyo ng ugnayang panlipunan, pagpapasya, [[kultura]], at karanasang pantao na siyang pinakahuling mithiin nito," kaya't nagkakatugma ang paraan at ang layunin ng pagbabagong panlipunan.<ref>Boggs, Carl. 1977. Marxism, Prefigurative Communism, and the Problem of Workers' Control. [https://repository.library.brown.edu/studio/item/bdr:89258/ ''Radical America'' 11 (November)], 100; cf. Boggs Jr., Carl. Revolutionary Process, Political Strategy, and the Dilemma of Power. Theory & Society 4, Blg. 3 (Taglagas), 359-93. (sa Ingles)</ref> Minsan ding ipinagtatanggol ang politikang preporatibo batay sa paniniwalang ang mga layuning makakamit ng isang kilusang panlipunan ay "saligang hinuhubog ng mga paraang ginagamit nito."<ref>Leach, D. K. (2013). Prefigurative politics. The Wiley-Blackwell encyclopedia of social and political movements, 1004-1006. (sa Ingles)</ref> Ang preporatibismo ay ang pagsisikap na isabuhay o isagawa ang politikang preporatibo.<ref>{{Cite journal |last=Heffernan|first=Timothy|date=2020|title='Where Is the New Constitution?': Public Protest and Community-Building in Post–Economic Collapse Iceland|url=https://doi.org/10.3167/arcs.2020.060114|journal=Conflict and Society|volume=6|issue=1|pages=236–254|language=en}}</ref> === Anarkismo at pagkamakabansa o kontra-pagkamakabansa === Ang anarkismo at pagkamakabansa ay kapwa umusbong sa Europa kasunod ng [[Rebolusyong Pranses]] ng 1789, at may mahaba at matatag na ugnayan na maitutunton hanggang kay Mikhail Bakunin at sa kanyang pakikilahok sa kilusang Pan-Slabiko bago pa niya yakapin ang anarkismo. Mahaba rin ang kasaysayan ng pakikilahok ng mga anarkista sa mga kilusang makabansa sa iba't ibang panig ng daigdig, gayundin sa internasyonalismo. Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, malakas ang suporta ng anarkismo sa anasyonalismo at [[Esperanto]].<ref name="nodo50.org">Firth, Will. [http://www.nodo50.org/esperanto/anarkiismo.htm "Esperant Kaj Anarkiismo"]. ''Nodo50''. Nakuha noong 21 Setyembre 2020. "Anarkiistoj estis inter la pioniroj de la disvastigo de Esperanto. En 1905 fondiĝis en Stokholmo la unua anarkiisma Esperanto-grupo. Sekvis multaj aliaj: en Bulgario, Ĉinio kaj aliaj landoj. Anarkiistoj kaj anarki-sindikatistoj, kiuj antaŭ la Unua Mondmilito apartenis al la nombre plej granda grupo inter la proletaj esperantistoj, fondis en 1906 la internacian ligon Paco-Libereco, kiu eldonis la Internacian Socian Revuon. Paco-libereco unuiĝis en 1910 kun alia progresema asocio, Esperantista Laboristaro. La komuna organizaĵo nomiĝis Liberiga Stelo. Ĝis 1914 tiu organizaĵo eldonis multe da revolucia literaturo en Esperanto, interalie ankaŭ anarkiisma. Tial povis evolui en la jaroj antaŭ la Unua Mondmilito ekzemple vigla korespondado inter eŭropaj kaj japanaj anarkiistoj. En 1907 la Internacia Anarkiisma Kongreso en Amsterdamo faris rezolucion pri la afero de internacia lingvo, kaj venis dum la postaj jaroj similaj kongresaj rezolucioj. Esperantistoj, kiuj partoprenis tiujn kongresojn, okupiĝis precipe pri la internaciaj rilatoj de la anarkiistoj." (sa Esperanto)</ref><ref name="naturismo">{{cite news|last=Roselló|first=Josep Maria Roselló|date=17 Agosto 2005|url=http://www.nodo50.org/ekintza/article.php3?id_article%3D310|url-status=dead|title=Dossier: El naturalismo libertario en la península ibérica (1890-1939)|newspaper=Ekintza Zuzena|issue=32|archive-url=https://web.archive.org/web/20120320014704/https://www.nodo50.org/ekintza/article.php3?id_article=310|archive-date=20 Marso 2012|access-date=3 Hunyo 2014|quote=Proliferarán así diversos grupos que practicarán el excursionismo, el naturismo, el nudismo, la emancipación sexual o el esperantismo, alrededor de asociaciones informales vinculadas de una manera o de otra al anarquismo. Precisamente las limitaciones a las asociaciones obreras impuestas desde la legislación especial de la Dictadura potenciarуán indirectamente esta especie de asociacionismo informal en que confluirá el movimiento anarquista con esta heterogeneidad de prácticas y tendencias. Uno de los grupos más destacados, que será el impulsor de la revista individualista ''Ética'' será el Ateneo Naturista Ecléctico, con sede en Barcelona, con sus diferentes secciones la más destacada de las cuales será el grupo excursionista Sol y Vida.|language=es}}</ref><ref name="acracia">{{cite web|last=Díez|first=Xavier|date=1 Abril 2006|url=http://www.acracia.org/1-23a58lainsumision.pdf|url-status=dead|title=La insumisión voluntaria. El anarquismo individualista español durante la Dictadura y la Segunda República (1923-1938)|pages=1–36|archive-url=https://web.archive.org/web/20110723130358/http://www.acracia.org/1-23a58lainsumision.pdf|archive-date=23 Hulyo 2011|access-date=6 Mayo 2011|quote=La insumisión voluntaria: El anarquismo individualista español durante la Dictadura y la Segunda República (1923–1938).|language=es}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], inusig ng Espanyang Francoista ang mga anarkista at mga makabayang Katalan, na marami sa kanila ay malawakang gumagamit ng Esperanto.<ref name="Del Barrio">Del Barrio, Toño; Lins, Ulrich (27–29 Nobyembre 2006). [http://www.nodo50.org/esperanto/artik68es.htm "La utilización del esperanto durante la Guerra Civil Española"]. ''Nodo50''. International Congress on the Spanish Civil War. Hinango noong 21 Setyembre 2020. (sa Kastila)</ref> Iginiit ng anarkistang [[Irlandes]] na si Andrew Flood na ang mga anarkista ay hindi mga makabansa at lubos na tinututulan ang [[pagkamakabansa]]; sa halip, sila ay mga kontra-imperyalista.<ref name="Flood">Flood, Andrew. "An Anarchist Perspective on Irish Nationalism". Workers Solidarity Movement. (sa Ingles)</ref> Katulad nito, itinuturing ng Anarchist Federation (Pederasyong Anarkista) sa Britanya at Irlanda na ang pagkamakabansa ay isang ideolohiyang ganap na nakatali sa pag-unlad ng kapitalismo at hindi kayang lumampas dito.<ref name="Anarchist Federation">[http://www.afed.org.uk/publications/pamphlets-booklets/126-against-nationalism.html "Against Nationalism"]. Anarchist Federation. 3 Abril 2009. Retrieved 23 Setyembre 2020. (sa Ingles)</ref> Si Pierre-Joseph Proudhon, ang unang taong hayagang tumawag sa sarili bilang isang anarkista sa positibong diwa, ay tumutol sa pagkamakabansa, at iginiit na ang "pagwawakas ng militarismo ang misyon ng ika-19 na dantaon, kung hindi ay hahantong ito sa walang hanggang paghina".<ref>Woodcock, George. ''Pierre-Joseph Proudhon''. p. 233. (sa Ingles)</ref> Ayon kay Proudhon, sa ilalim ng kanyang mungkahing mutuwalismo, "wala nang magiging [[nasyonalidad]], wala nang bayang tinubuan sa pampulitikang kahulugan ng mga salitang ito; ang magiging kahulugan na lamang ng mga ito ay pook ng [[kapanganakan]]. Ang tao, anuman ang kanyang [[lahi]] o kulay, ay mamamayan ng daigdig; ang [[pagkamamamayan]] ay isang karapatang maaaring matamo saanman."<ref>Proudhon, Pierre-Joseph. ''General Idea of the Revolution in the Nineteenth Century''. p. 283. (sa Ingles)</ref> === ACAB === [[File:ACABBanner.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:ACABBanner.jpg|left|thumb|Mga anarkista sa [[Leipzig]], [[Alemanya]], na nagpoprotesta habang may hawak na bandilang may nakasulat na "''ACAB, all cops are b...''"]] Ang ACAB, isang daglat para sa ''all cops are bastards'' ("lahat ng pulis ay mga walanghiya" o "lahat ng pulis ay mga bastardo"), ay isang islogang pampulitika na iniuugnay sa mga tutol sa [[kapulisan]]. Karaniwan itong ginagamit bilang kasabihan sa mga ''graffiti'' o ipinapaukit bilang tato. Minsan ay isinusulat din ito bilang 1312, kung saan ang bawat bilang ay kumakatawan sa posisyon ng katumbas na titik sa [[Alpabeto|alpabetong]] Ingles (A=1, C=3, A=1, B=2). Ang pariralang ''all cops are bastards'' ay unang lumitaw sa [[Inglatera]] noong [[dekada 1920]],<ref name="Partridge1986">{{cite book|last=Partridge|first=Eric|title=A Dictionary of Catch Phrases|url=https://archive.org/details/dictionaryofcatc0000part_c8l4|publisher=Taylor & Francis|year=1986|isbn=978-0-415-05916-9|page=[https://archive.org/details/dictionaryofcatc0000part_c8l4/page/1 1]|language=en}}</ref><ref name=":13">{{Cite book|last1=Aitken-Smith|first1=Trent|title=The Tattoo Dictionary|last2=Tyson|first2=Ashley|date=2016|publisher=Octopus|isbn=978-1-78472-254-8|pages=13|language=en}}</ref><ref name="GQ">{{cite web|last=Groundwater|first=Colin|date=11 Hunyo 2020|title=A brief history of ACAB|url=https://www.gq-magazine.co.uk/politics/article/acab-meaning|access-date=11 Setyembre 2020|website=GQ|language=en}}</ref> at kalaunan ay pinaikli bilang "ACAB" ng mga manggagawang nagwewelga noong [[dekada 1940]].<ref name="GQ" /> Sa kasaysayan, ang daglat ay iniugnay sa mga [[kriminal]] sa Reyno Unido.<ref name=":13" /> Una itong naitala bilang tato ng mga bilanggo noong [[dekada 1970]], at karaniwang inilalagay ang tig-isang titik sa bawat daliri, o kung minsan ay ikinukubli bilang maliliit na tuldok sa bawat buko ng kamay.<ref name="ThompsonBlack2006">{{cite book|last1=Thompson|first1=Tim|url=https://archive.org/details/forensichumanide00thom_803|title=Forensic Human Identification: An Introduction|last2=Black|first2=Sue|publisher=Taylor & Francis|year=2006|isbn=978-0-8493-3954-7|page=[https://archive.org/details/forensichumanide00thom_803/page/n391 384]|url-access=limited|language=en}}</ref><ref name=":13" /> Noong 1970, ginamit ng ''Daily Mirror'' ang ACAB bilang pamagat ng isang artikulong nagsasaad na ito ay nakatatak sa isang kasapi ng ''Hells Angels'' na nakita sa [[lansangan]].<ref name="GQ" /> Ginamit din ng [[Direktor sa pelikula|direktor]] ng pelikulang si Sidney Hayers ang isang sinensurang bersyon ng [[parirala]] bilang pamagat ng kaniyang pelikulang [[krimen]] noong 1972 na ''All Coppers Are...''.''<ref>{{cite book|last=Elliot|first=Paul|title=Studying the British Crime Film|url=https://archive.org/details/studyingbritishc0000elli|publisher=Columbia University Press|year=2014|isbn=978-1-906-73374-2|pages=[https://archive.org/details/studyingbritishc0000elli/page/78 78]–79|language=en}}</ref>'' Noong 1977, nakita ng isang mamamahayag mula sa [[Newcastle upon Tyne]] ang daglat na nakasulat sa mga [[dingding]] ng isang selda sa bilangguan.<ref name="Partridge1986" /> Noong dekada 1980, naging simbolo ng kontra-establisimyento ang ACAB, lalo na sa loob ng mga subkulturang punk at ''skinhead'' (o ahit-ulo).<ref name=":13" /><ref name="GQ" /><ref name=":03">{{cite web|title=ACAB|url=https://www.adl.org/education/references/hate-symbols/acab|access-date=2019-05-30|website=Anti-Defamation League|language=en}}</ref> Lalo itong sumikat dahil sa awiting "A.C.A.B." ng bandang Oi! na the 4-Skins, na inilabas noong 1982.<ref name=":13" /><ref name="GQ" /> Sa mga sumunod na taon, naging tanyag ang ACAB bilang [[islogan]] ng mga ''hooligan'' at ''ultras'' sa [[Futbol|putbol]] sa Europa,<ref>{{Cite journal|last=Pollard|first=John|date=2016|title=Skinhead culture: the ideologies, mythologies, religions and conspiracy theories of racist skinheads|journal=Patterns of Prejudice|volume=50|issue=4–5|pages=398–419|doi=10.1080/0031322X.2016.1243349|s2cid=151502563|issn=0031-322X|language=en}}</ref><ref name=":13" /> gayundin ng mga kilusang anarkista at kontra-awtoritaryo sa iba't ibang panig ng mundo.<ref name="GQ" /> Sa ilang konteksto, itinuturing ng Anti-Defamation League (Liga Laban sa Paninirang-puri) ang parirala bilang isang simbolo ng pagkamuhi at inilalarawan ito bilang "isang matagal nang islogan sa kultura ng mga ''skinhead''," habang binabanggit ding ginagamit ito kapwa ng mga [[Rasismo|rasista]] at mga kontra-rasistang ''skinhead''.<ref name=":03" /><ref name="guerra">{{cite journal|last=Guerra|first=Nicola|title=Dalla strada alla letteratura, le spericolate e propizie vicende del forestierismo A.C.A.B.. Il contatto linguistico tra italiano e inglese nelle sottoculture Skinhead e Ultras|trans-title=From the road to literature, the reckless and auspicious events of the forestry industry A.C.A.B .. The linguistic contact between Italian and English in the Skinhead and Ultras subcultures|url=https://www.academia.edu/4566221|journal=Analele Universităţii Din Craiova, Seria Ştiinţe Filologice Linguistică Nr. 1-2|date=Enero 2013|publisher=Universităţii din Craiova|access-date=2020-06-03|language=en}}</ref> Matapos ang pagpaslang ng pulis na si Derek Chauvin kay [[George Floyd]] noong Mayo 2020, mas naging madalas ang paggamit ng katawagang ACAB ng mga taong tutol sa kapulisan.<ref name="vice_acab">{{cite news |work=Vice|last=Poulter|first=James|title=How 'ACAB' Became the Universal Anti-Police Slogan|url=https://www.vice.com/en/article/acab-all-cops-are-bastards-origin-story-protest/|access-date=2020-08-26|date=2020-06-08|language=en}}</ref> Habang lumalaganap sa buong Estados Unidos ang mga protesta bilang tugon sa [[Pagpatay kay George Floyd|pagkamatay ni Floyd]] at ang mga talakayan tungkol sa karahasang isinasagawa ng pulisya na may motibong panlahi, mas madalas ding nabanggit ang ACAB sa mga plataporma ng [[hatirang pangmadla]], at nagsimula ring ibenta ang mga produktong may nakalimbag na daglat na ito.<ref name="vice_acab" /> Ayon sa mga tagapagtaguyod ng katawagan, ang ACAB ay nangangahulugang ang bawat pulis ay may pananagutan sa isang hindi makatarungang sistema. [[Pangangatuwiran|Ipinapangatuwiran]] nila na kahit hindi mismo nakikilahok ang isang pulis sa kalupitan ng pulisya o sa [[rasismo]] sa pagpapatupad ng [[batas]], may [[pananagutan]] pa rin siya sa mga ginawa ng kaniyang mga kasamahan dahil hindi niya ito tinututulan o sinusubukang pigilan.<ref>{{Cite web|date=2020-06-01|title=What I mean when I say I want to abolish the police|url=https://www.independent.co.uk/voices/acab-abolish-police-george-floyd-protests-cops-a9543386.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20200602083406/https://www.independent.co.uk/voices/acab-abolish-police-george-floyd-protests-cops-a9543386.html|archive-date=2020-06-02|url-access=limited|url-status=live|access-date=2021-12-17|website=The Independent|language=en}}</ref> === Pagbuwag sa bilangguan === [[File:La_presó_és_tortura.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:La_pres%C3%B3_%C3%A9s_tortura.jpg|thumb|Isang ''graffiti'' o sulat sa pader sa [[Cataluña]] na nakasulat sa [[wikang Kastila]] na may salin na "Ang bilangguan ay pagpapahirap" at simbolong Bilog-A ng anarkismo.]] Ang pagbuwag sa bilangguan (''prison abolition'') ay isang kilusan na naglalayong buwagin ang bilangguan bilang isang institusyon.<ref name="Frampton">{{cite news |last1=Frampton|first1=Thomas Ward|title=The Dangerous Few: Taking Seriously Prison Abolition and Its Skeptics|url=https://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/hlr135&div=98&id=&page=|access-date=15 Agosto 2025|work=Harvard Law Review|date=2021–2022|pages=2013|language=en}}</ref> Hindi tulad ng reporma sa bilangguan, layunin ng pagbuwag sa bilangguan na magtatag ng isang sistema ng [[Katarungan|hustisyang]] pangkriminal na hindi gumagamit ng pagkakapiit bilang paraan ng pagpaparusa. Karaniwang itinataguyod ng mga tagasuporta nito ang makapanunumbalik na hustisya, na naglalayong maituwid at maibalik sa lipunan ang mga [[nagkasala]], sa halip na ang mapagganting hustisya, na naglalayong magparusa sa nagkasala batay sa tindi ng kaniyang krimen. Madalas ding isinusulong ng mga tagapagtaguyod ng pagbuwag sa bilangguan ang malalaking pagbabagong pang-estruktura upang maiwasan ang krimen sa antas ng [[lipunan]] sa pamamagitan ng pagtugon sa mga ugat nito. Ayon sa pananaw na ito, ang krimen ay bunga ng mga suliraning panlipunan tulad ng rasismo at [[kahirapan]]. Bahagyang nabuo ang kilusan para sa pagbuwag sa bilangguan sa Estados Unidos bilang tugon sa pag-aalsa sa Bilangguan ng Attica noong 1971, na nagbigay-pansin sa mga di-makataong kalagayang laganap sa mga bilangguan. Ang mga kilalang aktibista, lalo na si Angela Davis, ay nakatulong upang mabigyang-pansin ang usapin ng pagbuwag sa bilangguan, bagaman nanatili itong higit na limitado sa mga makakaliwang pangkat at mga akademikong lupon. Muling sumigla ang interes sa kilusan matapos ang pagpaslang kay George Floyd noong 2020 at ang mga kaguluhang sibil na sumunod dito, na nagbigay-diin sa mga hindi pagkakapantay-pantay batay sa lahi sa loob ng sistemang hustisyang pangkriminal. === Pagpapalaya sa kabataan === Ang pagpapalaya sa mga bata (''child liberation'') sa anarkismo ay ang paniniwala na ang mga bata at [[kabataan]] ay nararapat magkaroon ng buong awtonomiya, respeto, at kalayaan mula sa panunupil ng mga matatanda, mapilitang pagpapalaki ng magulang, at sapilitang pag-aaral. Pangunahing layunin nito na wakasan ang pagtrato sa mga bata bilang pag-aari ng [[magulang]], palitan ang mga tradisyonal na paaralan ng mga boluntaryong espasyo sa pag-aaral, at tiyakin ang tulong-komunidad para sa mga pangunahing pangangailangan. Ang kilusan para sa mga karapatan ng kabataan (''youth rights movement''), na inilalarawan din bilang pagpapalaya sa kabataan (''youth liberation''), ay isang umuusbong na kilusang mula sa mga karaniwang mamamayan na naglalayong labanan ang [[Diskriminasyon sa gulang|diskriminasyon sa edad]] at isulong ang mga karapatang sibil ng mga kabataan—yaong mga hindi pa umaabot sa edad ng legal na ganap na gulang, na 18 taong gulang sa karamihan ng mga bansa. May ilang pangkat na nilalabanan ang pedopobya at ephebipobiya sa lipunan sa pamamagitan ng pagtataguyod ng tinig ng kabataan, pagbibigay-kapangyarihan sa kabataan, at sa huli, ng pagkakapantay-pantay sa pagitan ng mga henerasyon sa pamamagitan ng pakikipagtuwang ng kabataan at mga nakatatanda.<ref>Fletcher, A. (2006) ''[http://www.commonaction.org/WYVH.pdf Washington Youth Voice Handbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081001193809/http://www.commonaction.org/WYVH.pdf|date=2008-10-01}}'' Olympia, WA: CommonAction. (sa Ingles)</ref> Maraming tagapagtaguyod ng mga karapatan ng kabataan ang itinatangi ang kanilang kilusan mula sa kilusan para sa mga karapatan ng mga bata, sapagkat ipinapangatuwiran nilang ang huli ay nagsusulong ng mga pagbabagong kadalasang higit na naghihigpit sa mga bata at kabataan.<ref>Axon, K. (n.d.) [https://web.archive.org/web/20080215235519/http://www.asfar.org/zine/1st/Pedophobia.html ''The Anti-Child Bias of Children's Advocacy Groups''] Chicago, IL: Americans for a Society Free of Age Restrictions. (sa Ingles)</ref> === Anarkiyang pakikipagrelasyon === [[File:RA_symbol.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:RA_symbol.jpg|left|thumb|Simbolo ng anarkiyang pakikipagrelasyon]] Ang anarkiyang pakikipagrelasyon ay ang paglalapat ng mga prinsipyong anarkista sa mga [[ugnayang interpersonal]].<ref name=":4">{{Cite book |last=Pérez-Cortés|first=Juan-Carlos|title=Relationship Anarchy: Occupy Intimacy!|date=2022|publisher=La Oveja Roja|isbn=979-8-3680-3944-2|location=Madrid|language=en}}</ref> Kabilang sa mga pangunahing pagpapahalaga nito ang awtonomiya, mga gawaing laban sa herarkiya, pagtutol sa normatibidad, at pagkakaugnayang nakabatay sa pagtutulungan ng pamayanan.<ref>{{Cite web|title=The Difference Between Relationship Anarchy and Non-Hierarchical Polyamory|url=http://www.relationship-anarchy.com/videos/2016/6/20/the-difference-between-relationship-anarchy-and-non-hierarchical-polyamory|website=Relationship Anarchy|language=en-GB|access-date=2020-05-07|archive-date=2020-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200503103805/http://www.relationship-anarchy.com/videos/2016/6/20/the-difference-between-relationship-anarchy-and-non-hierarchical-polyamory|url-status=dead}}</ref><ref name=":24">{{Cite web|date=2020-09-05|title=The Great Showdown of Hierarchical Polyamory vs. Relationship Anarchy|url=http://thenewmodality.com/the-great-showdown-of-hierarchical-polyamory-vs-relationship-anarchy/|access-date=2022-02-14|website=The New Modality|language=en-US|archive-date=2022-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20220120105438/http://thenewmodality.com/the-great-showdown-of-hierarchical-polyamory-vs-relationship-anarchy/|url-status=live}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|title=Can relationship anarchy create a world without heartbreak? {{!}} Aeon Ideas|url=https://aeon.co/ideas/can-relationship-anarchy-create-a-world-without-heartbreak|access-date=2022-02-14|website=Aeon|language=en|archive-date=2020-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200320145346/https://aeon.co/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=What Is Relationship Anarchy?|url=https://www.mindbodygreen.com/articles/what-is-relationship-anarchy|publisher=Mindbodygreen|access-date=2023-04-26|website=MBGRelationships|date=2 Agosto 2020|archive-date=2023-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230426200016/https://www.mindbodygreen.com/articles/what-is-relationship-anarchy|url-status=live|language=en}}</ref> Hayagan itong tumututol sa amatonormatibidad<ref>{{Cite web|date=2018-05-09|title=Are You Radical Enough to Be a Relationship Anarchist?|url=https://www.gq.com/story/relationship-anarchy|access-date=2022-02-14|website=GQ|language=en-US|archive-date=2020-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200320213043/https://www.gq.com/story/relationship-anarchy|url-status=live}}</ref> at mononormatibidad, at karaniwan—bagaman hindi sa lahat ng pagkakataon—na hindi monogamo.<ref name=":14">{{Cite web|last=Heaney|first=Katie|date=2018-10-23|title=What It's Like Being a Relationship Anarchist|url=https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|access-date=2022-02-14|website=The Cut|language=en-us|archive-date=2022-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417014230/https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|url-status=live}}</ref><ref name=":3" /><ref name=":04">{{Cite web|last=Lopez|first=Veronica|date=2021-10-15|title=Here's What to Know About Relationship Anarchy|url=https://www.cosmopolitan.com/sexopedia/a37973461/relationship-anarchy/|access-date=2022-02-13|website=Cosmopolitan|language=en-US|archive-date=2021-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20211206194702/https://www.cosmopolitan.com/sexopedia/a37973461/relationship-anarchy/|url-status=live}}</ref><ref name=":15">{{Cite web|last=Heaney|first=Katie|date=2018-10-23|title=What It's Like Being a Relationship Anarchist|url=https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|access-date=2022-02-14|website=The Cut|language=en-us|archive-date=2022-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417014230/https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|url-status=live}}</ref> Naiiba ito sa poliyamorya, ''solo poly'', ''swinging'', at iba pang anyo ng pakikipagrelasyon, sapagkat maaaring taglay pa rin ng mga ito ang mga estrukturang gaya ng amatonormatibidad, herarkiya ng mga matalik na relasyon, at mga tuntuning naglilimita sa awtonomiya.<ref name=":24" /><ref name=":04" /><ref name="De las Heras Gómez pp. 644–660">{{cite journal |last=De las Heras Gómez|first=Roma|title=Thinking Relationship Anarchy from a Queer Feminist Approach|journal=Sociological Research Online|publisher=SAGE Publications|volume=24|issue=4|date=2018-12-20|issn=1360-7804|doi=10.1177/1360780418811965|pages=644–660|s2cid=220124663|url=https://qsu070.noblogs.org/files/2020/10/De-las-Heras-G%C3%B3mez-2018-Thinking-Relationship-Anarchy-from-a-Queer-Feminist-Approach.pdf|access-date=2022-12-19|archive-date=2022-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20221219162224/https://qsu070.noblogs.org/files/2020/10/De-las-Heras-G%C3%B3mez-2018-Thinking-Relationship-Anarchy-from-a-Queer-Feminist-Approach.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Binibigyang-kahulugan din ang anarkiyang pakikipagrelasyon bilang isang bagong paradigma kung saan ang pagiging malapit sa isa't isa at awtonomiya ay hindi na itinuturing na mga bagay na likas na nagkakasalungatan o lumilikha ng suliranin sa loob ng isang relasyon.<ref>{{cite web |last1=Guillén|first1=Ricardo|title=Beyond romantic love – an analysis of how the dilemma of closeness vs. autonomy is handled in relationship anarchy discourse|url=https://lup.lub.lu.se/student-papers/search/publication/8968241|website=LUP Student Papers|publisher=Lund University Libraries|access-date=29 Nobyembre 2021|archive-date=19 Oktubre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019121447/https://lup.lub.lu.se/student-papers/search/publication/8968241|url-status=live|language=en}}</ref> == Perspektibong pang-ekonomiya == === Komunismong anarkista === Ang anarkistang komunismo{{refn|Kilala din bilang "anarko-komunismo"<ref>{{cite book |last1=Hodges |first1=Donald C. |url=https://books.google.com/books?id=Pu7zAgAAQBAJ |title=Sandino's Communism: Spiritual Politics for the Twenty-First Century |year=2014 |publisher=University of Texas Press |isbn=978-0292715646 |language=en |page=[https://books.google.com/books?id=Pu7zAgAAQBAJ&q=Anarcho-communism&pg=PA3 3] |access-date=21 Disyembre 2019 |archive-date=22 Hulyo 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210722044609/https://books.google.com/books?id=Pu7zAgAAQBAJ |url-status=live |via=Google Books}}</ref><ref>{{cite book |last1=Kinna |first1=Ruth|title=The Bloomsbury Companion to Anarchism |url=https://books.google.com/books?id=dNuoAwAAQBAJ |year=2012 |publisher=Bloomsbury Publishing|language=en |isbn=978-1441142702 |language=en |page=[https://books.google.com/books?id=dNuoAwAAQBAJ&q=Anarcho-communism&pg=PA329 329] |access-date=21 Disyembre 2019 |archive-date=15 Enero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115214158/https://books.google.com/books?id=dNuoAwAAQBAJ |url-status=live |via=Google Books}}</ref><ref>{{cite book |last1=Wetherly |first1=Paul |title=Political Ideologies |url=https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ |date=2017 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0198727859 |pages=[https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&q=anarcho-communism 130], [https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&q=anarcho-communism 137], [https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&q=anarcho-communism 424] |language=en |access-date=21 Disyembre 2019 |archive-date=22 Hulyo 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210722044620/https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ |url-status=live |via=Google Books}}</ref> o "komunismong libertaryo".{{Sfn|Nettlau|1996|p=145}}<ref>{{cite book |last=Bolloten |first=Burnett |url=https://books.google.com/books?id=-VarDLHA3_YC&q=%22libertarian%20communism%22&pg=PA65 |title=The Spanish Civil War: Revolution and Counterrevolution |publisher=University of North Carolina Press |year=1991 |isbn=978-0807819067 |page=65 |access-date=25 Marso 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220211095511/https://books.google.com/books?id=-VarDLHA3_YC&q=%22libertarian%20communism%22&pg=PA65 |archive-date=11 Pebrero 2022 |url-status=live |via=Google Books|language=en}}</ref>|group=nb|name=nb4}} ay isang pinakadulong-kaliwang ideolohiyang pampulitika at paaralan ng kaisipang anarkista na nagsusulong ng isang anyo ng komunismo. Ang [[komunismo]] (mula sa salitang [[Wikang Latin|Latin]] na ''communis'', na nangangahulugang "panlahat" o "pangkaraniwan"){{sfn|Ball|Dagger|2019}}{{sfn|Ball|Dagger|2019}} ay isang ideolohiyang pampulitika at pang-ekonomiya na naglalayong lumikha ng isang lipunang komunista—isang kaayusang sosyoekonomikong walang uri na nakasentro sa sama-samang pagmamay-ari ng mga kasangkapan sa produksyon, distribusyon, at pagpapalitan, at namamahagi ng mga produkto sa lipunan batay sa pangangailangan.<ref>{{cite book |last=Ely|first=Richard T|title=French and German socialism in modern times|date=1883|publisher=Harper & Brothers|location=New York|pages=35–36|oclc=456632|quote=All communists without exception propose that the people as a whole, or some particular division of the people, as a village or commune, should own all the means of production{{snd}}land, houses, factories, railroads, canals, etc.; that production should be carried on in common; and that officers, selected in one way or another, should distribute among the inhabitants the fruits of their labor.|language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Bukharin|first1=Nikolai|title=The ABC of Communism|last2=Preobrazhensky|first2=Yevgeni|date=1922|publisher=Communist Party of Great Britain|location=Londres, Inglatera|pages=72–73, § 20|translator-last1=Paul|translator-first1=Cedar|chapter=Distribution in the communist system|access-date=18 Agosto 2021|orig-date=1920|translator-last2=Paul|translator-first2=Eden|chapter-url=https://www.marxists.org/archive/bukharin/works/1920/abc/ABC-of-Communism.pdf#page=67|via=Marxists Internet Archive|archive-url=https://web.archive.org/web/20250212173140/https://www.marxists.org/archive/bukharin/works/1920/abc/ABC-of-Communism.pdf#page=67|archive-date=12 Pebrero 2025|language=en}}</ref><ref name="Steele p.43">{{harvp|Steele|1992|p=43}}: "One widespread distinction was that socialism socialised production only while communism socialised production and consumption."</ref> Nananawagan ang anarkistang komunismo sa pag-aalis ng mga herarkiya, gayundin ng pribadong pag-aari, subalit pinananatili ang personal na pag-aari at ang mga bagay, [[Kalakalan|kalakal]], at serbisyong kolektibong pag-aari. Sinusuportahan nito ang panlipunang pagmamay-ari ng ari-arian at ang pamamahagi ng mga [[yaman]] ayon sa prinsipyong "[[mula sa bawat isa ayon sa kaniyang kakayahan, para sa bawat isa ayon sa kaniyang pangangailangan]]." Unang nabuo ang anarkistang komunismo bilang isang natatanging kaisipan sa seksiyong Italyano ng ''International Workingmen's Association''.{{Sfn|Pernicone|1993|pp=111–113}} Nang maglaon, naging mahalaga ang mga teoretikal na akda ni Peter Kropotkin, sapagkat pinalawak at pinaunlad ng mga ito ang kapuwa maka-organisasyong agos ng anarkistang komunismo at ang maka-pag-aalsang agos na tumututol sa pormal na organisasyon.{{Sfn|Pengam|1987|pp=74–75}} Kabilang sa mga halimbawa ng mga lipunang anarkistang komunista ang mga teritoryong anarkista ng Makhnovshchina noong Rebolusyong Ruso,<ref>{{cite book |last=Skirda|first=Alexandre|title=Nestor Makhno: Anarchy's Cossack|publisher=AK Press|year=2004|isbn=1902593685|location=Edinburgh|page=394|translator-last=Sharkey|translator-first=Paul|oclc=58872511|orig-year=1982|language=en}}</ref> at ang mga teritoryo ng Rebolusyong Espanyol, lalo na ang rebolusyonaryong Cataluña.<ref>{{cite book |url=http://www.revoltlib.com/?id=1045|first=Murray|last=Bookchin|archive-url=https://web.archive.org/web/20211023194646/http://www.revoltlib.com/%3Fid%3D1045|archive-date=23 October 2021|title=To Remember Spain: The Anarchist and Syndicalist Revolution of 1936|date=2 Pebrero 2017|quote=In anarchist industrial areas like Catalonia, an estimated three-quarters of the economy was placed under workers' control, as it was in anarchist rural areas like Aragon. [...] In the more thoroughly anarchist areas, particularly among the agrarian collectives, money was eliminated and the material means of life were allocated strictly according to need rather than work, following the traditional precepts of a libertarian communist society.|language=en}}</ref> === Mutuwalismo === {{main|Mutuwalismo}} Ang [[Mutualismo|mutuwalismo]] ay isang paaralan ng kaisipang anarkista at teoryang pang-ekonomiya na nagsusulong ng pagkontrol ng mga manggagawa sa mga kasangkapan ng produksyon, ng isang malayang pamilihan na binubuo ng mga indibiduwal na [[Artesano|artisano]], mga nag-iisang pagmamay-ari, at mga [[kooperatiba]] ng mga manggagawa, gayundin ng mga karapatan sa pag-aari batay sa okupasyon at paggamit. Bilang mga tagapagtaguyod ng teorya ng halaga ng paggawa at teorya ng paggawa sa pagmamay-ari, tinututulan ng mga mutuwalista ang lahat ng anyo ng renta sa ekonomiya, [[Tubo (ekonomika)|tubo]], at [[interes]] na lampas sa nominal na interes, sapagkat itinuturing nila ang mga ito na nakabatay sa pagsasamantala sa paggawa. Hangarin ng mga mutuwalista na bumuo ng isang ekonomiyang walang akumulasyon ng kapital o konsentrasyon ng pagmamay-ari ng lupa. Hinihikayat din nila ang pagtatatag ng sariling pamamahala ng mga manggagawa, na sa kanilang pananaw ay maaaring suportahan sa pamamagitan ng paglalabas ng mutuwal na kredito ng mga mutuwal na bangk, na may layuning makalikha ng isang lipunang [[pederal]]. Ayon kay Peter Kropotkin, nagmula ang mutwalismo sa mga pangyayari ng Rebolusyong Pranses, lalo na sa pederalista at tuwirang demokratikong estruktura ng [[Komuna ng Paris]].{{Sfn|Marshall|1993|pp=431-432}} Ang mga saligan ng teoryang pang-ekonomiya ng mutwalismo ay nag-ugat sa radikalismo ng [[Mga Ingles|Ingles]] na [[Sosyalismo|sosyalistang]] si Thomas Spence. Hinango niya mula sa [[Bibliya]], gayundin sa mga liberal na akda nina [[John Locke]] at James Harrington, ang panawagang buwagin ang pribadong pagmamay-ari at ilagay ang kontrol sa produksyon sa mga manggagawa sa pamamagitan ng mga kooperatiba ng mga manggagawa.{{Sfn|Carson|2018|p=83}} Unang ginamit ang katawagang "mutuwalismo" noong dekada 1820. Sa simula, itinuring itong kasingkahulugan ng mga katawagang tulad ng "mutuwal na pagtutulungan", "pagkakatumbasan", at "makatarungang pakikitungo".{{Sfn|Wilbur|2019|p=213}} Noong 1822, ginamit ng Pranses na pilosopong utopista na si [[Charles Fourier]] ang katawagang mutuwalismong pinagsamang nagtatagpo (Pranses: ''mutualisme composé convergent'') upang ilarawan ang isang anyo ng progresibong [[edukasyon]] na iniangkop sa Sistemang Monitoriyal ng mga mag-aaral na nagsisilbing guro sa kapwa mag-aaral.{{Sfn|Wilbur|2019|pp=214-215}} === Ekonomiyang regalo === Ang ekonomiyang regalo (''gift economy'') o kulturang regalo ay isang sistema ng [[pagpapalitan]] kung saan ang mga mahahalagang bagay ay hindi ipinagbibili, kundi kusang ibinibigay nang walang hayag na kasunduan para sa agarang o hinaharap na kapalit.<ref name="Cheal">{{cite book |last=Cheal|first=David J|title=The Gift Economy|publisher=Routledge|location=New York|year=1988|pages=1–19|chapter=1|isbn=0415006414|chapter-url=https://books.google.com/books?id=o-wNAAAAQAAJ&pg=PP1|access-date=2009-06-18|language=en}}</ref> Ang pagbibigay ng regalo sa isang kulturang regalo ay pinamamahalaan ng mga pamantayang panlipunan at mga kaugalian; bagaman may umiiral na inaasahan ng katumbasan, ang mga regalo ay hindi ibinibigay bilang tahasang kapalit ng mga produkto o serbisyo kapalit ng [[salapi]] o ng iba pang produkto o serbisyo.<ref name="R. Kranton">R. Kranton: ''Reciprocal exchange: a self-sustaining system'', American Economic Review, V. 86 (1996), Issue 4 (Setyembre), pp. 830–851 (sa Ingles)</ref> Naiiba ito sa [[ekonomiyang pamilihan]] o [[Palitan ng kalakal|palitang-kalakal]], kung saan ang mga produkto at serbisyo ay pangunahing ipinagpapalit nang hayagan batay sa halagang natatanggap bilang kapalit. [[File:Give_away_shop_utrecht_inside.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Give_away_shop_utrecht_inside.jpg|right|thumb|Sa loob ng tindahang pamigay sa [[Utrecht]]. Mababasa sa paskil ang: "Sapat ang ibinibigay ng daigdig para sa pangangailangan ng lahat, subalit hindi para sa kasakiman ng lahat."]] Ang mga tindahang pamigay (''give-away shops''), malayang tindahan (''freeshops''), o libreng tindahan (''free stores'') ay mga tindahan kung saan libre ang lahat ng paninda. Katulad ang mga ito ng mga tindahang pangkawanggawa (''charity shops''), na karamihan sa mga ipinamimigay ay mga gamit na segunda mano—subalit ang kaibhan ay walang anumang bayad ang lahat ng bagay. Maging ito man ay [[aklat]], [[muwebles]], [[kasuotan]], o [[kagamitang pambahay]], malaya itong ibinibigay, bagaman may ilang tindahan na nagpapatupad ng patakarang "magbigay ng isa, kumuha ng isa" (''one-in, one-out''), gaya ng sa mga palitang tindahan (''swap shops''). Ang libreng tindahan ay isang anyo ng nakabubuong tuwirang pagkilos na nag-aalok ng alternatibo sa pamimili sa loob ng balangkas na nakabatay sa salapi, na nagpapahintulot sa mga tao na magpalitan ng mga produkto at serbisyo sa labas ng isang ekonomiyang nakasalalay sa pera. Ang pangkat na kontra-kultura ng [[dekada 1960]] na The Diggers<ref>{{cite book |author1=John Campbell McMillian|author2=Paul Buhle|title=The new left revisited|url=https://books.google.com/books?id=U_Ohks41z2IC&pg=PA112|access-date=28 Disyembre 2011|year=2003|publisher=Temple University Press|isbn=978-1566399760|pages=112–|language=en}}</ref> ay nagbukas ng mga libreng tindahan na namimigay ng kanilang mga paninda, naghahain ng libreng pagkain, namamahagi ng mga libreng [[Medisina|gamot]], nagbibigay ng salapi, nag-oorganisa ng mga libreng konsiyerto, at lumilikha ng mga likhang-sining na pampulitika.<ref name="Lytle2005">{{cite book|last=Lytle|first=Mark Hamilton|title=America's Uncivil Wars: The Sixties Era from Elvis to the Fall of Richard Nixon|url=https://books.google.com/books?id=5w3iBwAAQBAJ|year=2005|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0190291846|pages=213, 215|language=en}}</ref> Hinango ng The Diggers ang kanilang pangalan mula sa orihinal na English Diggers na pinamunuan ni Gerrard Winstanley,<ref name="Digger Archives">{{cite web |url=http://www.diggers.org/overview.htm|title=Overview: who were (are) the Diggers?|access-date=2007-06-17|work=The Digger Archives|language=en}}</ref> at layunin nilang bumuo ng isang maliit na lipunang malaya sa salapi at kapitalismo.<ref name="American Experience doc">{{cite video |people=Gail Dolgin; Vicente Franco|date=2007|title=American Experience: The Summer of Love|url=https://www.pbs.org/wgbh/amex/love/index.html|publisher=PBS|access-date=2007-04-23|archive-date=2017-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20170325104758/http://www.pbs.org/wgbh/amex/love/index.html|url-status=dead|language=en}}</ref> Maraming anarkista, lalo na ang mga anarko-primitibista at anarko-komunista, ang naniniwalang ang iba't ibang anyo ng ekonomiyang regalo ay maaaring maging susi sa pagputol sa siklo ng [[kahirapan]]. Dahil dito, madalas nilang hangarin na baguhin ang buong lipunan tungo sa isang ekonomiyang regalo. Itinuturing ng mga anarko-komunista ang ekonomiyang regalo bilang isang huwarang sistema na walang salapi, mga pamilihan, o sentralisadong pagpaplano. Ang pananaw na ito ay maitutunton kahit man lamang kay Peter Kropotkin, na nakakita sa mga pamayanang mangangaso at mangangalap na kaniyang napuntahan bilang huwaran ng mutuwal na pagtutulungan.<ref>Mutual Aid: A Factor of Evolution (1955 malambot na pabalat (muling inimprenta 2005), kabilang ang paunang salita noong 1914 ni Kropotkin, Paunang Salita at Bibliyograpiya ni Ashley Montagu, at ''The Struggle for Existence'', ni Thomas H. Huxley ed.). Boston: Extending Horizons Books, Porter Sargent Publishers. {{ISBN|0875580246}}. Project Gutenberg e-text, Project LibriVox librong awdyo (sa Ingles)</ref> Bilang kapalit ng sistemang pamilihan, itinataguyod ng mga anarko-komunista—gaya ng mga nanirahan sa ilang nayon sa Espanya noong [[dekada 1930]]—ang isang ekonomiyang regalo na walang salapi, kung saan ang mga produkto at serbisyo ay nililikha ng mga manggagawa at ipinamamahagi sa mga tindahang pangkomunidad. Sa sistemang ito, ang bawat isa (kabilang ang mismong mga manggagawang lumikha ng mga ito) ay may karapatang kumuha at gumamit ng anumang produkto o serbisyo na kanilang nais o kailangan bilang kabayaran sa kanilang ambag sa paglikha ng mga produkto at serbisyo.<ref>[Augustin Souchy, "A Journey Through Aragon," sa Sam_Dolgoff (pat.), The Anarchist Collectives, ts. 10] (sa Ingles)</ref> === Ekonomiyang aklatan === Ang ekonomiyang aklatan (''library economy'') ay isang teoretikal na sistemang pang-ekonomiya para sa isang lipunan kung saan ang mga tradisyonal na tindahan ng tingi ay ganap na pinapalitan ng mga [[aklatan]] ng mga bagay (''libraries of things''). Ang mga ito ay mga organisasyong sama-samang pagmamay-ari ng isang [[pamayanan]] na nagpapahiram ng mga bagay na angkop sa sistemang pagpapahiram—lalo na yaong mga bagay na paminsan-minsan lamang gamitin subalit mahirap itabi o itago, tulad ng mga espesyal na kagamitang pangkusina at mga natatanging kagamitang [[Teknolohiya|teknolohikal]]. Kabilang din dito ang mga karaniwang ipinahihiram ng mga tradisyonal na aklatan, gaya ng mga [[aklat]], dyornal, at iba pang midya. Ang anumang bagay na hindi angkop na ipamahagi sa pamamagitan ng sistemang pagpapahiram ay sa halip ay malayang ipamamahagi batay sa pangangailangan. Nalalapat ito sa mga bagay na maaari lamang gamitin nang minsan o yaong nangangailangan ng napakahabang panahon bago mailipat ang pagmamay-ari, tulad ng [[pagkain]] at [[pabahay]].<ref>{{Cite web |url=https://www.law.georgetown.edu/environmental-law-review/blog/is-a-library-centric-economy-the-answer-to-sustainable-living/|title=Is a Library-Centric Economy the Answer to Sustainable Living?|website=law.georgetown.edu|access-date=2026-03-01|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://stimpunks.org/glossary/library-economy/|title=Library Economy - Stimpunks Foundation|website=stimpunks.org|access-date=2026-03-01|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://enlightenknowledge.com/library-economy-components-and-multifaceted-role/|title=Library Economy: Components and Multifaceted role|website=enlightenknowledge.com|access-date=2026-03-01|language=en}}</ref> Sa loob ng anarkismo, ang ekonomiyang aklatan ay isang iminungkahing paraan ng pag-oorganisa ng mga pinagkukunang-yaman at pamamahagi ng mga [[produkto]] at serbisyo batay sa mga komon (''commons''), malayang pagsasama (''free association''), at sama-samang pamamahala, sa halip na pribadong pagmamay-ari o kontrol ng estado.<ref name=":5">{{Cite book |last=Andrewism |url=https://theanarchistlibrary.org/library/andrewism-how-anarchy-works |title=How Anarchy Works |date=2024-05-01 |language=en}}</ref> Inilalarawan ito ni Andrewismo bilang isang paraan ng pag-unawa sa kung paano maisasagawa sa praktika ang mga prinsipyong anarkista sa larangan ng ekonomiya. Nakabatay ito sa tatlong pangunahing simulain: ''usufruct'' (malayang paggamit ng mga komon ayon sa pangangailangan), ''irreducible minimum'' (pinakamababang antas na hindi maipagkakait), at ''complementarity'' (pagkilala sa magkakaibang kakayahan at pangangailangan ng mga tao bilang magkatuwang at hindi magkakumpitensya).<ref name=":5" /> === Kontra-ekonomika === Ang kontra-ekonomika (''counter-economics'') ay isang teoryang pang-ekonomiya at rebolusyonaryong pamamaraan na binubuo ng tuwirang pagkilos na isinasagawa sa pamamagitan ng [[itim na pamilihan]] o abong pamilihan. Bilang isang termino, unang ginamit ito ng mga Amerikanong aktibista at teorista ng libertaryanismo na sina Samuel Edward Konkin III at J. Neil Schulman. Binigyang-kahulugan ito ni Konkin bilang pag-aaral o pagsasagawa ng "lahat ng mapayapang kilos ng tao na ipinagbabawal ng Estado."<ref>{{Cite web |title=Agorism: Revolutionary market anarchism |url=https://agorism.eu.org/ |access-date=2026-07-29 |website=Agorism: Revolutionary market anarchism |language=en-US}}</ref> Ang termino ay pinaikling anyo ng kontra-ekonomika laban sa establisimyento at maaari ring tawaging kontra-politika. Isinama ni Schulman ang kontra-ekonomika sa doktrina ni Konkin na agorismo,<ref>Afterword by Samuel Edward Konkin in ''Alongside Night'' (1999). Pulpless.com. p. 274. {{ISBN|1-58445-120-3}}. {{ISBN|978-1-58445-120-4}}. (sa Ingles)</ref> isang pilosopiyang panlipunan ng kaliwang libertaryanismo<ref>{{Cite web |title=Interview With Samuel Edward Konkin III |url=http://www.spaz.org/~dan/individualist-anarchist/software/konkin-interview.html |access-date=2026-07-29 |website=www.spaz.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=Apr 28, 2015|title=Black-Market Activism: Samuel Edward Konkin III and Agorism|url=https://www.libertarianism.org/columns/black-market-activism-samuel-edward-konkin-iii-agorism|archive-url=https://web.archive.org/web/20160514001633/http://www.libertarianism.org/columns/black-market-activism-samuel-edward-konkin-iii-agorism|archive-date=2016-05-14|access-date=2026-07-29|website=www.libertarianism.org}}</ref> at isang sangay ng anarkismong pampamilihan na nagtataguyod ng paglikha ng isang lipunan kung saan ang lahat ng ugnayan sa pagitan ng mga tao ay nakabatay sa kusang-loob na pagpapalitan.<ref name="Konkin">{{cite book|url=http://www.kopubco.com/pdf/An_Agorist_Primer_by_SEK3.pdf|title=An Agorist Primer|last=Konkin III|first=Samuel Edward|publisher=Kopubco|date=Disyembre 2008|access-date=21 Disyembre 2019|quote=The goal of agorism is the agora. The society of the open marketplace as near to untainted by theft, assault, and fraud as can be humanly attained is as close to a free society as can be achieved. And a free society is the only one in which each and every one of us can satisfy his or her subjective values without crushing others' values by violence and coercion.|language=en}}</ref> == Halimbawa ng pamayanang anarkista == === '''Rebolusyon sa Cataluña''' === Ang Rebolusyonaryong [[Cataluña]]{{Sfnm|1a1=Alexander|1y=1999|1p=754|2a1=Graham|2y=2002|2p=221|3a1=Paz|3y=2006|3p=512}} (Hulyo 21, 1936 – Mayo 8, 1937) ang panahong ang nagsasariling rehiyon ng Cataluña sa hilagang-silangang Espanya ay pinamamahalaan o malaki ang impluwensiya ng iba't ibang [[Unyon ng manggagawa|unyong manggagawa]], partidong pampulitika, at mga milisyang anarkista, sindikalista, komunista, at sosyalista noong panahon ng [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]]. Bagaman nanatiling nasa kapangyarihan ang konstitusyonal na institusyon ng sariling pamahalaan ng Cataluña, ang Generalitat de Catalunya (na pinamumunuan ng ''Esquerra Republicana de Catalunya'' o ERC), at kinuha pa nito ang karamihan sa mga kapangyarihang dating nasa pamahalaang sentral ng Espanya sa nasasakupan nito, ang mga unyong manggagawa ang ''[[de facto]]'' na namahala sa malaking bahagi ng [[ekonomiya]] at mga puwersang [[militar]]. Kabilang dito ang Confederación Nacional del Trabajo (CNT, ''Pambansang Kompederasyon ng Paggawa''), na siyang pangunahing unyong manggagawa noong panahong iyon, at ang malapit na kaugnay nitong ''Federación Anarquista Ibérica'' (FAI, Pederasyong Anarkista ng [[Iberya]]). Mahalaga rin ang papel ng ''Unión General de Trabajadores'' (UGT, Pangkalahatang Unyon ng mga Manggagawa), ng ''Partido Obrero de Unificación Marxista'' (POUM, Partido ng mga Manggagawa para sa Marxistang Pagkakaisa), at ng ''Partit Socialista Unificat de Catalunya'' (PSUC, Nagkaisang Partidong Sosyalista ng Cataluña), na kinabibilangan ng dating Partido Komunista ng Cataluña. Nagsimula ang pamumunong sosyalista sa rehiyon kasabay ng Rebolusyong Espanyol ng 1936, na nagbunga ng pagkontrol ng mga manggagawa sa mga [[negosyo]] at [[pabrika]], kolektibong [[pagsasaka]] sa malaking bahagi ng kanayunan, at mga pag-atake laban sa mga nasyonalista ng Espanya at sa klerong Katoliko. Ang lumalaking impluwensiya ng Partido Komunista ng Espanya (PCE) sa pamahalaan ng Prenteng Popular, at ang hangarin nitong isabansa ang mga rebolusyonaryong komite at mga milisya, ay nagbunsod ng tunggalian laban sa CNT at POUM. Nauwi ito sa Mga Araw ng Mayo (''May Days''), at sa kalaunan ay napalitan ang CNT ng PSUC bilang pangunahing puwersang pampulitika sa Cataluña hanggang sa matalo sila ng mga puwersang Nasyonalista noong 1939. === '''Komunidad sa Manchuria''' === Ang Samahan ng mga Mamamayang Koreano sa Manchuria (''Korean People's Association in Manchuria'',<ref>{{Cite book |last=Dalessandro |first=Francesco |url=https://theanarchistlibrary.org/library/francesco-dalessandro-the-forgotten-anarchist-commune-in-manchuria |title=The Forgotten Anarchist Commune in Manchuria |date=2020 |language=en}}</ref> KPAM; {{Korean|hangul=재만한족총연합회}}; Agosto 1929 – Setyembre 1931) ay isang nagsasariling awtonomong prepektura sa [[Manchuria]] na tinitirhan ng humigit-kumulang dalawang milyong takas na [[Mga Koreano|Koreano]]. Matapos ang pananakop ng [[Hapon]] sa Korea, maraming anarkistang Koreano ang tumakas patawid ng hangganan patungong Manchuria, kung saan nagsimula silang mag-organisa ng isang ugnayan ng mutwal na pagtutulungan para sa mga lumikas na Koreano sa rehiyon. Kasama ang ilang nasyonalista na Koreano, itinatag nila ang KPAM upang magbigay ng pagkain, edukasyon, at pagtatanggol sa sarili sa mga kasapi nito. Hindi nagtagal, hinarap ng samahan ang pag-atake ng mga komunistang Koreano at sa mga [[Imperyo ng Hapon|imperyalistang Hapones]], na nagsagawa ng mga pagpaslang sa kanilang mga pinuno. Ang pananakop ng Hapon sa Manchuria ang nagwakas sa eksperimentong anarkista, at marami sa mga kasapi nito ang tumakas patungong [[Tsina]] upang ipagpatuloy ang pakikipaglaban laban sa Imperyo ng Hapon. === '''Kilusang Makhno (Makhnovschina)''' === Ang Makhnovshchina ({{Langx|uk|Махновщина|translit=Makhnovshchyna}}, {{IPA|uk|mɐxˈnɔu̯ʃtʃɪnɐ|IPA}}) ay isang malawakang kilusan na naglalayong itatag ang anarkistang komunismo sa panahon ng Digmaan para sa Kalayaan ng Ukraine noong 1917–1921. Ipinangalan ito kay Nestor Makhno,<ref>{{Cite book |last=Kuznetsov |first=Michael |url=https://theanarchistlibrary.org/library/michael-kuznetsov-the-makhnovshchina-through-the-prism-of-the-psyche |title=The Makhnovshchina through the Prism of the Psyche |language=en}}</ref> ang punong kumandante ng Rebolusyonaryong Hukbong Insurhente ng Ukranya (''Revolutionary Insurgent Army of Ukraine''). Layunin ng kilusan na lumikha ng isang sistema ng mga malalayang sobyet na mamamahala sa paglipat tungo sa isang lipunang walang estado at walang uri. Kinontrol nito ang mga teritoryo sa timog at silangang [[Ukranya]]. Unang lumakas ang kilusang Makhnobista kasunod ng [[Rebolusyong Pebrero]], nang magtatag ito ng ilang komunang agrikultural sa bayan ni Makhno na Huliaipole. Matapos kumampi sa mga [[Bolshevik]] sa panahon ng Digmaang Ukranyano–Sobyet, napilitang kumilos nang lihim ang mga Makhnobista dahil sa pananalakay ng Austro-Aleman, at nagsagawa sila ng digmaang gerilya laban sa [[Gitnang Kapangyarihan]] sa buong 1918. Pagkaraan ng tagumpay ng mga insurhente sa Labanan sa Dibrivka, nakontrol ng Makhnovshchina ang malaking bahagi ng lalawigan ng Katerynoslav at nagsimulang magtatag ng mga institusyong anarkista-komunista. Isang Panrehiyong Kongreso ng mga Magsasaka, Manggagawa, at mga Insurhente ang ipinatawag upang isaayos ang pampulitika at pang-ekonomiyang pamamahala ng rehiyon, at itinatag ang Rebolusyonaryong Konsehong Militar (''Military Revolutionary Council'') bilang ''de facto'' na sangay tagapagpaganap ng kilusan. Napaliligiran ng iba't ibang kaaway sa lahat ng panig, bumagsak ang depensa ng mga Makhnobista sa labanan para sa Donbas dahil sa pagsulong ng Puting Kilusan (''White movement'') noong Hunyo 1919. Dahil dito, napilitang umurong ang mga Makhnobista patungong Kherson, kung saan muling inayos ang kanilang hukbo at nagsagawa ng matagumpay na kontra-opensiba laban sa mga Puti sa Labanan sa Peregonovka. Matapos mapigilan ang pagsulong ng mga Puti, nakontrol ng mga Makhnobista ang malaking bahagi ng timog at silangang Ukranya sa huling bahagi ng 1919, at nasakop pa nila ang ilang malalaking lungsod na industriyal, sa kabila ng pagiging isang kilusang pangunahing binubuo ng mga magsasaka. Nagwakas ang pamamahala ng mga Makhnobista sa rehiyon nang lusubin ng Pulang Hukbo (''Red Army'') ang Ukranya noong Enero 1920, na nagsimula sa Tunggaliang Bolshevik–Makhnobista. Nagsagawa ang mga Makhnobista ng digmaang gerilya laban sa Pulang Hukbo, na nagpapatupad ng mga patakarang Bolshevik tulad ng Pulang Teror (''Red Terror'') at komunismong pandigma. Malawak ang suportang natanggap ng mga Makhnobista mula sa kanilang baseng magsasaka. Bagaman pansamantalang nagkaroon ng kapayapaan ang dalawang panig sa pamamagitan ng Kasunduang Starobilsk upang labanan ang mga nalalabing pwersa ng Puting Kilusan, muli ring sinalakay ng Pulang Hukbo ang mga Makhnobista at tuluyang natalo ang mga ito pagsapit ng Agosto 1921. Ang mga pangunahing pinuno ng Makhnobista ay napilitang magtungo sa pagkatapon, natalo sa labanan, o nabihag at pinaslang ng Pulang Hukbo. === Zomia === Ang Zomia ay isang katawagang [[Heograpiya|heograpikal]] na ipinakilala noong 2002 ng historyador na si Willem van Schendel ng [[Unibersidad ng Amsterdam]]<ref>{{cite web |url=https://socialhistory.org/en/staff/willem-van-schendel|title=Willem van Schendel|website=International Institute of Social History|accessdate=Nobyembre 28, 2010|language=en}}</ref><ref>{{cite book |date=2005|editor-last1=Kratoska|editor1-first=P. H.|editor2-last=Raben|editor2-first=R.|editor3-last=Nordholt|editor3-first=H. S.|title=Locating Southeast Asia: Geographies of Knowledge and Politics of Space|publisher=Singapore University Press|page=v|isbn=9971-69-288-0|language=en}}</ref> upang tukuyin ang malawak na bahagi ng kalupaang [[Timog-silangang Asya]] na sa kasaysayan ay nanatiling lampas sa kontrol ng mga pamahalaang nakabatay sa mga sentro ng populasyon sa mga kapatagan.<ref>{{cite book |last=van Schendel|first=W.|chapter=Geographies of knowing, geographies of ignorance: Jumping scale in Southeast Asia|date=2005|editor-last1=Kratoska|editor1-first=P. H.|editor2-last=Raben|editor2-first=R.|editor3-last=Nordholt|editor3-first=H. S.|title=Locating Southeast Asia: Geographies of Knowledge and Politics of Space|publisher=Singapore University Press|isbn=9971-69-288-0|language=en}}</ref> Ang aklat na ''The Art of Not Being Governed: An Anarchist History of Upland Southeast Asia'' (''Ang Sining ng Hindi Pagpapasakop sa Pamamahala: Isang Anarkistang Kasaysayan ng Bulubunduking Timog-Silangang Asya'') ng Amerikanong antropologong si James C. Scott, na inilathala noong 2009, ay sinusuri nito ang mataas na bulubunduking rehiyon ng Zomia sa Timog-Silangang Asya.<ref name="Scott-2009">{{cite book |last1=Scott|first1=James C|title=The Art of Not Being Governed: An Anarchist History of Upland Southeast Asia|date=30 Setyembre 2009|publisher=Yale University Press|location=New Haven|isbn=9780300152289|url=https://yalebooks.yale.edu/book/9780300152289/art-not-being-governed|accessdate=20 Abril 2020|format=Matigas na pabalat|language=en}}</ref><ref name="Truthout-2011">{{cite web|last=Sethness|first=Javier|title=Refugees' Descendants in Southeast Asia Prove Stateless Society Is Possible|url=http://www.truth-out.org/opinion/item/1950:refugees-descendants-in-southeast-asia-prove-stateless-society-is-possible|website=Truthout|format=Review|date=3 Hulyo 2011|accessdate=20 April 2020|language=en}}</ref> Ayon kay Scott, ang humigit-kumulang 100 milyong naninirahan sa Zomia ay binubuo ng mga minoryang [[etniko]] na may "tunay na nakalilitong pagkakaiba-iba ng mga etnisidad at [[wika]]". Sa loob ng mahabang panahon, iniwasan nilang mapasailalim sa pamamahala o dominasyon ng mga nakapaligid na imperyo, kultura, o pamahalaan. Kabilang sa mga pangkat na ito ang mga Akha, Hmong, Karen, Lahu, Mien, at Wa.<ref name="Chronicle-2011">{{cite news|last=Hammond|first=Ruth|title=The Battle Over Zomia|url=https://chronicle.com/article/The-Battle-Over-Zomia/128845/|work=The Chronicle of Higher Education|date=4 Setyembre 2011|accessdate=20 Abril 2020|language=en}}</ref> === Exarcheia ng Gresya === Ang Exarcheia ({{Langx|el|Εξάρχεια}}, {{IPA|el|eˈksarçi.a|pron}}) ay isang kapitbahayan sa gitnang bahagi ng [[Atenas]], [[Gresya]], na malapit sa makasaysayang gusali ng [[National Technical University of Athens|Pambansang]] [[National Technical University of Athens|Teknikal na Unibersidad ng Atenas]].<ref name=":16">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/cities/2019/aug/26/athens-police-poised-to-evict-refugees-from-squatted-housing-projects|title=Inside Exarcheia: the self-governing community Athens police want rid of|first1=Alex|last1=King|first2=Ioanna|last2=Manoussaki-Adamopoulou|newspaper=The Guardian|date=26 Agosto 2019|access-date=12 Hunyo 2020|via=www.theguardian.com|archive-date=26 Agosto 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190826080334/https://www.theguardian.com/cities/2019/aug/26/athens-police-poised-to-evict-refugees-from-squatted-housing-projects|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kontogianni|first=Bella|date=30 Abril 2021|title=Exarcheia: Most Misunderstood Neighborhood in Athens|url=https://greekreporter.com/2021/04/30/exarcheia-most-misunderstood-neighborhood-in-athens/|access-date=|website=Greek Reporter|language=en-US|quote=Often referred to as the anarchist neighborhood of Athens [...]|archive-date=30 Abril 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210430204823/https://greekreporter.com/2021/04/30/exarcheia-most-misunderstood-neighborhood-in-athens/|url-status=live}}</ref> Ang pangalang ''Exarcheia'' ay nagmula sa isang negosyante noong ika-19 na siglo na nagngangalang Exarchos ({{Langx|el|Έξαρχος|links=no}}), na nagbukas ng isang malaking tindahang pangkalahatan sa lugar. Ang Exarcheia ay nasa hangganan ng Kolonaki sa silangan at napapaligiran ng Kalye Patission, Kalye Panepistimiou, at Abenida Alexandras. [[File:Street_in_Exarcheia,_Greece.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Street_in_Exarcheia,_Greece.jpg|left|thumb|Kalye sa Exarcheia]] Ang Exarcheia ay nabuo sa pagitan ng 1870 at 1880 sa dating hangganan ng lungsod ng Atenas at nagkaroon ng mahalagang papel sa panlipunan at pampolitikang buhay ng Gresya. Dito naganap ang Pag-aalsa sa Politekniko ng Atenas noong Nobyembre 1973. Noong Disyembre 2008, ang pagpatay ng isang pulis sa 15-taong-gulang na si Alexandros Grigoropoulos sa Exarcheia ay nagbunsod ng malawakang pag-aalsa sa buong Gresya. Ang Exarcheia ay isang lugar na tinitirhan ng maraming [[intelektuwal]] at mga alagad ng sining, at tahanan din ng iba't ibang pangkat na may motibong pampolitika. Isa rin itong sentro ng sining kung saan regular na idinaraos ang mga pagtatanghal sa teatro at mga konsyerto sa paligid ng pangunahing [[liwasan]]. Matatagpuan din sa Exarcheia ang punong himpilan ng PASOK, isang partidong pampolitika sa Gresya na sumuporta sa mga patakarang pagtitipid na ipinataw ng [[Unyong Europeo]] noong 2009. Dahil dito, naging madalas itong puntiryahin ng mga anarkista sa kanilang mga pag-atake.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-greece-attack-bullets/gun-used-in-greek-pasok-shooting-favored-by-one-guerrilla-group-police-idUSKBN1D71GD|title=Gun from Greek PASOK shooting used in past guerrilla attacks -police|date=7 Nobyembre 2017|work=Reuters|access-date=5 Pebrero 2018|archive-date=5 Pebrero 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180205184347/https://www.reuters.com/article/us-greece-attack-bullets/gun-used-in-greek-pasok-shooting-favored-by-one-guerrilla-group-police-idUSKBN1D71GD|url-status=live|language=en}}</ref> Ang mga himpilan ng pulisya at iba pang simbolo ng awtoridad (at kapitalismo), gaya ng mga [[bangko]], ay madalas ding maging target ng mga pangkat na nasa dulong kaliwa ng politika.<ref>{{Cite web |last=Antonova|first=Angela|date=2026-07-31|title=Greek anarchist youths throw petrol bombs at cars outside central Athens police station|url=https://english.pravda.ru/news/hotspots/90534-police_station/|access-date=2026-08-01|website=english.pravda.ru|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2008-12-07|title=Greek police shooting sparks riot|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7769710.stm|access-date=2026-08-01|language=en-GB}}</ref> Makikita rin sa Exarcheia ang maraming halimbawa ng mga ''graffiti'' na laban sa kapitalismo.<ref>{{cite news|last1=Pilic|first1=Damir|title=Red Revival: The Fall and Rise of Karl Marx|url=http://www.balkaninsight.com/en/article/red-revival-the-fall-and-rise-of-karl-marx-10-16-2015|agency=Balkan Insight|date=23 Nobyembre 2015|access-date=3 Oktubre 2016|archive-date=12 Disyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181212124708/http://www.balkaninsight.com/en/article/red-revival-the-fall-and-rise-of-karl-marx-10-16-2015|url-status=live|language=en}}</ref> Mayroon ding isang sariling pinamamahalaang estrukturang pangkalusugan na nagbibigay ng mga serbisyong medikal sa lugar.<ref>{{Cite web |date=2015-10-13|title=Aυτοοργανωμένη Δομή Υγείας Εξαρχείων (Α.Δ.Υ.Ε.) {{!}} Κάτοικοι, συλλογικότητες και κοινωνικά εγχειρήματα Εξαρχείων|url=http://syl-kat-exarcheion.espivblogs.net/%CE%BA%CE%BF%CE%B9%CE%BD%CF%89%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CF%8C-%CE%B9%CE%B1%CF%84%CF%81%CE%B5%CE%AF%CE%BF|access-date=10 Disyembre 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20151013024209/http://syl-kat-exarcheion.espivblogs.net/%CE%BA%CE%BF%CE%B9%CE%BD%CF%89%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CF%8C-%CE%B9%CE%B1%CF%84%CF%81%CE%B5%CE%AF%CE%BF|archive-date=13 Oktubre 2015|language=Griyego}}</ref> Ang mga protesta na nagsisimula sa Exarcheia ay nagpapakita ng samu't saring pormasyong pampolitika at mga koalisyon, kabilang ang mga kabataang napagkaitan ng oportunidad, mga migrante, mga kontra-awtoritaryo, mga anarkista, at mga mamamayang [[Gresya|Griyego]] mula sa katamtaman hanggang sa pinakamatitinding panig ng magkabilang dulo ng pampolitikang ispektro.<ref name=":8">{{Cite journal|last=Astrinaki|first=R.|title="(Un)hooding" a Rebellion: The December 2008 Events in Athens|journal=Social Text|volume=27|issue=4 101|pages=97–107|doi=10.1215/01642472-2009-056|year=2009|language=en}}</ref><ref name=":9">{{Cite journal|last=Apoifis|first=Nicholas|title=Fieldwork in a furnace: anarchists, anti-authoritarians and militant ethnography|journal=Qualitative Research|volume=17|issue=1|pages=3–19|doi=10.1177/1468794116652450|year=2017|s2cid=148163559|doi-access=free|language=en}}</ref> == Oposisyon sa anarkismo == === Liberalismo === Ang [[liberalismo]] at anarkismo ay parehong kumikilala sa halaga ng indibidwal na kalayaan, subalit lubos silang nagkakasalungat pagdating sa usapin ng pamahalaan. Ang anarkismo ay may matinding pagdududa sa moral na batayan ng estado.<ref>{{Citation |last=Fiala |first=Andrew |title=Anarchism |date=2025 |url=https://plato.stanford.edu/archives/win2025/entries/anarchism/ |work=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |edition=Tagniyebe 2025 |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |language=en |access-date=2026-08-01 |editor2-last=Nodelman |editor2-first=Uri}}</ref> Isinusulong nito ang ganap na pagbuwag sa pamahalaan at sa lahat ng sapilitang herarkiya upang mapalitan ang mga ito ng boluntaryong samahan at kapayapaang nakabatay sa pinagkasunduan. Sa kabilang banda, naniniwala naman ang liberalismo na makatwiran at kailangan ang mga institusyong pampolitika tulad ng konstitusyonal na demokrasya at ang batas (''rule of law'').<ref>{{Cite web |title=Liberalism - Routledge Encyclopedia of Philosophy |url=https://www.rep.routledge.com/articles/thematic/liberalism/v-1 |access-date=2026-08-01 |website=www.rep.routledge.com |language=en}}</ref> Para sa mga liberal, ang limitadong pamahalaan ay mahalaga upang maprotektahan ang mga karapatan at interes ng bawat indibiduwa. Magkaiba rin ang kanilang pananaw sa ekonomiya. Suportado ng liberalismo ang kapitalismo at [[malayang pamilihan]]. Tinututulan naman ng karamihang anarkista ang pribadong pag-aari. Nais ng mga anarkista ang kolektibong pamamahala sa komunidad. Gumagamit ang liberalismo ng batas at mga reporma. Ang anarkismo naman ay naniniwala sa direktang aksyon.<ref>{{Cite web |title=Anarchism and Liberalism – Earlham Sociology and Politics Pages |url=https://earlhamsociologypages.uk/anarchliber/ |access-date=2026-08-01 |language=en-GB}}</ref> === Pasismo === Ang [[pasismo]] ay isang malayong-kanang [[ideolohiya]] na nagtataguyod ng pamahalaang awtoritaryo. Sa sistemang ito, ang kapakanan ng mamamayan ay ganap na isinusuko sa ilalim ng interes ng isang makapangyarihang [[diktador]]. Karaniwan nitong ipinagbabawal ang kalayaan ng indibiduwal, tinututulan ang [[demokrasya]], at gumagamit ng puwersa ng militar upang supilin ang anumang uri ng oposisyon. Sa kabilang dako, ang anarkismo ay isang radikal na pilosopiyang pampolitika na naglalayong tuluyang buwagin ang estado at pamahalaan. Naniniwala ang anarkismo na ang lahat ng usapin ng tao ay dapat pamahalaan ng mga indibiduwal sa pamamagitan ng boluntaryong pagsasama-sama nang walang sapilitang awtoridad.<ref>{{Cite web |title=Anarkismo {{!}} Southeast Asian Anarchist Library |url=https://sea.theanarchistlibrary.org/library/joseph-a-labadie-anarkismo-tl |access-date=2026-08-01 |website=sea.theanarchistlibrary.org}}</ref> Layunin nitong lumikha ng isang egalitaryo o pantay-pantay na lipunan na walang herarkiya, kung saan ang kaayusan ay nagmumula sa kusang-loob na pagtutulungan ng mamamayan at hindi sa utos ng batas o pinuno.<ref>{{Cite web |title=Anarkismo {{!}} libcom.org |url=https://libcom.org/article/anarkismo |access-date=2026-08-01 |website=libcom.org |language=en}}</ref> Ang historikal na pananaw sa pasismo ay nagsilbing marahas na alternatibo sa anarkiya sa pamamagitan ng pagpataw ng Ganap na Estado.<ref>{{Cite journal |date=1926-01-01 |title=Fascism as an Alternative to Anarchy |url=https://online.ucpress.edu/currenthistory/article/23/4/522/123829/Fascism-as-an-Alternative-to-Anarchy |journal=Current History |language=en |volume=23 |issue=4 |pages=522–524 |doi=10.1525/curh.1926.23.4.522 |issn=0011-3530}}</ref> Sa kabilang banda, ipinapakita na ang anarkismo ay tumatayo bilang direktang paglaban sa pasismo, na nagtataguyod ng lipunang walang herarkiya at tiraniya.<ref>{{Cite web |title=Spanish civil war {{!}} libcom.org |url=https://libcom.org/tags/spanish-civil-war |access-date=2026-08-01 |website=libcom.org |language=en}}</ref> === Pagkamabansa === Ang [[nasyonalismo]] at anarkismo ay dalawang magkaibang kaisipang pampulitika: pinapahalagahan ng nasyonalismo ang pagmamahal sa bayan at kapangyarihan ng estado, habang tinututulan naman ng anarkismo ang pamahalaan at lahat ng uri ng hirarkiya. Sa konteksto ng kasaysayan, ang dalawang kaisipang ito ay nag-abot at nag-impluwensya sa mga kilusang mapagpalaya. Ang mga bayani at propagandistang Pilipino tulad nina [[José Rizal|Jose Rizal]] at [[Isabelo de los Reyes]] ay nakasalamuha at naimpluwensyahan ng mga ideyang anarkista habang nasa Espanya.<ref>{{Cite book |last=Fernandez |first=Erwin S. |url=https://theanarchistlibrary.org/library/erwin-s-fernandez-anarchism-in-the-philippines |title=Anarchism in the Philippines |date=2009 |language=en}}</ref> Ang nasyonalismo ay ginamit upang pagbuklurin ang [[mga Pilipino]] para itatag ang sariling pamahalaan laban sa mga Kastila, samantalang ang anarkismo naman ay nagbigay-inspirasyon sa mga maagang unyon ng mga manggagawa upang labanan ang mapang-aping sistema nang walang pag-asa sa sentralisadong kapangyarihan. Ang modernong bansa-estado at ang institusyon ng pribadong ari-arian ay direktang kasalungat ng anarkistang konsepto ng tunay na [[kalayaan]] o kalayaan bilang kawalan ng dominasyon. Ang nasyonalismo na nagtatanggol sa kapangyarihan ng estado ay isang estruktural na hadlang na nagpapanatili ng dominasyon, na radikal na tinatanggihan ng anarkismo. Ang nasyonalismo ay itinuturing na isang mapanlinlang na kasangkapan ng gobyerno upang panatilihin ang kontrol sa mga [[Pagkamamamayan|mamamayan]] sa pamamagitan ng pagpukaw ng [[patriyotismo]] o huwad na pagmamahal sa bayan.<ref name=":6">{{Cite book |last=Anonymous |url=https://theanarchistlibrary.org/library/anonymous-anarchism-and-nationalism |title=Anarchism and Nationalism |date=1970 |language=en}}</ref> Madalas gamitin ng mga tradisyonal na partidong pampolitika—maging ng tinatawag na "kaliwang" grupo—ang mga kilusang pambansang pagpapalaya para lamang sa sarili nilang ambisyon na makamit at mapanatili ang kapangyarihan ng estado<ref name=":6" />. Sa sandaling maupo sa puwesto ang isang bagong pamahalaan, muli nitong pinapalakas ang mga pambansang hangganan at militarismo, na nagreresulta pa rin sa kawalan ng tunay na kalayaan.<ref name=":6" /> Dahil dito, hayagang tinatanggihan ng anarkismo ang nasyonalismo at anumang rebolusyon na naglalayon lamang na magpalit ng mga pinuno o magtatag ng bagong naghaharing uri.<ref name=":6" /> Ang tunay na sagot ng anarkismo laban sa [[imperyalismo]] ay hindi ang pagtatayo ng mga reaksyonaryong rehimeng nasyonalista, kundi ang isang pandaigdigang rebolusyong panlipunan.<ref name=":6" /> Nilalayon nitong tuluyang gibain ang lahat ng artipisyal na pambansa, [[Relihiyon|relihiyoso]], at rasyal na harang na naghihiwalay sa mga manggagawa at mamamayan ng mundo.<ref name=":6" /> === Pamahalaang sosyalista === Nagkakaiba ang [[sosyalismo]] at anarkismo sa isang pangunahing usapin: ang pangangailangan ng isang estado. Ipinapalagay ng pananaw ng sosyalismo na ang paggamit at pamamahagi ng mga yaman ng lipunan ay dapat kontrolin at planuhin ng isang pamahalaang halal ng mamamayan upang magsilbing kasangkapan ng [[katarungan]]. Umaasa ang mga sosyalista sa sentral na kapangyarihang ito at sa sentralisadong pagpaplano upang pangasiwaan ang produksyon at makatarungang maipamahagi ang kayamanan sa buong lipunan. Sa kabilang banda, itinuturing ng mga anarkista na ang anumang sentralisadong pamahalaan ay likas na mapaniil at nakasasama sa [[pag-unlad]] ng sangkatauhan. Ang anarkismo ay hayagang tumututol sa awtoridad ng estado at sa halip ay nagtataguyod ng ganap na sariling pamamahala. Naniniwala ang mga anarkista na ang lipunan ay dapat organisahin batay lamang sa kusang-loob na pagsang-ayon ng mga tao at sa malalayang samahang [[boluntaryo]], na tuluyang nag-aalis sa mga mapamilit na hirarkiyang ginagamit ng isang sosyalistang estado. Sa tradisyon ng o sosyalismo ng estado, naniniwala silang kailangang gamitin ang kontrol ng gobyerno upang pamahalaan ang produksyon, [[yaman]], at mga ari-arian para sa publiko. Ayon sa makasaysayang sanaysay na ''State Socialism and Anarchism'' ni Benjamin Tucker,<ref>{{Cite web |last=Tucker |first=Benjamin R. |date=1888 |title=STATE SOCIALISM AND ANARCHISM: How Far They Agree, and Wherein They Differ |url=https://cooperative-individualism.org/tucker-benjamin_state-socialism-and-anarchism-1888.pdf |access-date=Agosto 2, 2026 |website=cooperative-individualism.org |language=en}}</ref> ang sistemang ito ay naglalayong gawing isang malawak na burukrasya ang nasyon kung saan ang estado ang nag-iisang tagapamahala ng industriya upang tuluyang burahin ang kapitalistang kompetisyon. Para sa mga sosyalista, ang awtoridad ng pamahalaan ay isang pansamantala ngunit kinakailangang hakbang upang protektahan ang mga manggagawa at ipatupad ang pagkakapantay-pantay. Sa kabilang banda, tahasang tinatanggihan ng anarkismo ang argumentong ito at itinuturing ang estado bilang ugat ng kawalan ng [[kalayaan]]. Sa [[Akademikong larangan|akademikong]] pagsusuri,<ref>{{Cite journal |last=Shaffer |first=Kirwin |date=2023-01-02 |title=Anarchists vs. the State: As Latin America swings left, activists keep alive a long anarchist tradition of critiquing the limits of state power. For them, the real alternatives are in communities, workplaces, and the streets. |url=https://doi.org/10.1080/10714839.2023.2184080 |journal=NACLA Report on the Americas |language=en |volume=55 |issue=1 |pages=74–81 |doi=10.1080/10714839.2023.2184080 |issn=1071-4839}}</ref> ang mga anarkista ay mahigpit na sumasalungat sa kahit anong uri ng hirarkikong na pamahalaan. Naniniwala sila na kapag ang kapangyarihan ay ibinigay sa isang sosyalistang estado, ang burukrasya nito ay likas na magiging mapaniil at hindi kusang maglalaho. Sa halip na dumaan sa pamahalaan, isinusulong ng anarkismo ang agarang pagbuo ng lipunan mula sa ibaba pataas (''bottom-up'') sa pamamagitan ng mga boluntaryong unyon at malayang kooperasyon ng mga tao. === Teokrasya === Ang [[teokrasya]] at anarkismo ay dalawang magkaibang sistema ng pamamahala. Sa teokrasya, ang pamahalaan ay pinamumunuan ng mga pinuno ng relihiyon at ang mga batas ay ibinabatay sa utos ng [[Diyos]], kung saan may mataas na kontrol ang estado sa buhay at paniniwala ng mga mamamayan. Isang modernong halimbawa nito ay ang [[Apganistan]] sa ilalim ng [[Taliban]], kung saan pinatatakbo ang bansa bilang isang teokratikong estado.<ref>{{Cite web |date=Enero 23, 2026 |title=Afghanistan: Taliban consolidate theocratic State while the humanitarian crisis deepens, EUAA report finds {{!}} European Union Agency for Asylum |url=https://www.euaa.europa.eu/news-events/afghanistan-taliban-consolidate-theocratic-state-while-humanitarian-crisis-deepens-euaa-report-finds |access-date=2026-08-02 |website=www.euaa.europa.eu |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Politics |first=Oishimaya Sen Nag |date=2025-03-14 |title=Countries With A Theocratic Government Today |url=https://www.worldatlas.com/government/countries-with-a-theocratic-government-today.html |access-date=2026-08-02 |website=WorldAtlas |language=en-US}}</ref> Sa [[Kasaysayan ng Pilipinas|kasaysayan naman ng Pilipinas]], masasalamin ang sistemang ito sa tinawag ni [[Marcelo H. del Pilar]] na "''La Frailocracia''" o pamahalaan ng mga [[prayle]] noong [[Imperyong Kastila|rehimeng Espanyol]]. Sa kaniyang mismong akda na ''Frailocracy in the Philippines'' (na inilathala sa Ingles ng [[Pambansang Komisyong Pangkasaysayan]]),<ref>{{Cite book |last=Pilar |first=Marcelo H. del Del |author-link=Marcelo H. del Pilar |url=https://openlibrary.org/books/OL3853103M/Frailocracy_in_the_Philippines |title=Frailocracy in the Philippines |date=1979 |publisher=National Historical Institute |location=Manila}}</ref> masusing idinokumento ang naging kasaysayan ng ugnayan ng relihiyon at estado, kung saan ang mga prayle ang siyang humawak sa tunay na kapangyarihang pampolitika sa kolonya.<ref>{{Cite web |last=Guerrero |first=Leon Ma. |author-link=Leon Maria Guerrero |date=1952-12-13 |title=Del Pilar, December 13, 1952 |url=https://philippinesfreepress.wordpress.com/1952/12/13/del-pilar-december-13-1952/ |access-date=2026-08-02 |website=The Philippines Free Press Online |language=en}}</ref> Sa kabilang banda, ang anarkismo ay ganap na kataliwasan nito dahil tinatanggihan nito ang anumang uri ng gobyerno, pinuno, o relihiyosong awtoridad sa lipunan. Naniniwala ang mga anarkista na kayang mag-organisa ng lipunan ang mga tao sa pamamagitan ng boluntaryong kooperasyon at pagkakapantay-pantay nang walang nagdidiktang estado, na siyang kabaligtaran ng mahigpit na hirarkiya at dogmang ipinatutupad sa sistemang teokratiko. === Demokrasya ng nakararami === Ang [[demokrasya]] ng nakararami ay nakabatay sa sama-samang pagpapasya kung saan ang pasya ng nakararami ang namamayani sa minorya o sa buong pangkat, na sinusuportahan ng mapamilit na kapangyarihan ng mga institusyon. Tinatanggihan naman ng anarkismo ang lahat ng anyo ng di-boluntaryong hirarkiya, sentralisadong pamamahala, at pamimilit na isinasagawa ng estado.<ref>{{Citation |last=Clark |first=Patricia |title=Anarchism and Democracy |date=2003 |url=https://sk.sagepub.com/dict/edvol/understanding-democratic-politics/chpt/anarchism-democracy |work=Understanding Democratic Politics: An Introduction |pages=261–270 |place=1 Oliver's Yard, 55 City Road, London EC1Y 1SP United Kingdom |publisher=SAGE Publications Ltd |doi=10.4135/9781446220962.n26 |isbn=978-0-7619-7183-2 |access-date=2026-08-02 |last2=Gemie |first2=Sharif}}</ref><ref>{{Cite book |last=Baker |first=Zoe |url=https://theanarchistlibrary.org/library/zoe-baker-anarchism-and-democracy |title=Anarchism and Democracy |date=2022-04-18 |language=en}}</ref> Sa halip, itinataguyod nito ang kusang-loob na pagsasama at, sa pangkalahatan, ang pagtutulungang nakabatay sa pagkakasundo ng lahat o konsenso.<ref>{{Cite book |last=Baker |first=Zoe |url=https://theanarchistlibrary.org/library/zoe-baker-myths-about-anarchism-democracy-and-decision-making |title=Myths About Anarchism, Democracy, and Decision-Making |date=2025-12-30 |language=en}}</ref> === Kapitalismo at Merkadong Lipunan === Ang kapitalismo ay matagal nang tinututulan ng mga anarkista. Kahit ang mga anarkistang bersyon ng kapitalismo ay hindi katanggap-tanggap dahil pinapanatili nito ang hirarkiya sa pamamagitan ng boluntaryong pang-aalipin at pagpreserba ng pribadong pagmamay-ari ng produksyon na siyang lilikha ng mga taong alipin. Nakasalalay ang buhay sa mga may-ari ng negosyo lalong lalo na sa mga korporasyon at malalaking negosyo. Binansagan itong Makabagong Pyudalismo dahil sa pagkakapareho nitong tema sa pyudal na lipunan na pinamahalaan ng mga panginoong-maylupa. Tinututulan din nito ang pagpapalawak ng merkado na siyang hahantong sa pagbebenta ng bawat katiting ng aspeto ng buhay, kung saan ang pera ang magiging ultimo-sentro ng kapangyarihan sa lipunan. === Awtoritaryang Komunismo (Marxismo-Leninismo-Maoismo) === Malaki ang pagkakaiba ng mga anarkista sa mga komunista. Unang una ay hindi ito sang-ayon sa paggamit ng estado upang makamit ang komunistang lipunan. Tinututulan din nito ang ilan pang mga konsepto tulad ng pagsesentro, diktadurya ng partido, pagmamakabansa, at ang pagsasagrado ng dayalektikong materyal. Sa kasaysayan ng awtoritaryang komunismo at anarkismo, matagal na ang hidwaan nito hindi lamang sa pananaw ngunit pati na sa totoong labanan, sinasabing tinatraydor ng mga komunista ang mga anarkista at pinipigilan ang mga rebolusyon ng mga komyun na kumawala sa pamumuno ng sentral na partido. === Meritokrasya at Kakistokrasya === Ang anarkismo ay hindi naniniwala sa konsepto ng meritokrasya, na dapat pamahalaan ng magagaling ang mga tao, dahil hindi rin pakasiguradong maibibigay nito ang pangakong pag-unlad at maaaring gamitin ang talino sa pagpapanatili sa kanilang pangaabuso sa posisyon at gamitin itong rason para pagtakpan ang korupsyon. Sinasabi na ang paglaganap ng meritokrasyang sistema ay nangyayari sa mga kapitalistang bansa, na siyang sanhi ng lubos na pagod at pagbaba ng tingin ng mag-aaral at trabahador sa kanyang sarili para lang makamit ang karangalan o kita. Minsan nagiging sanhi pa ng malawakang pagpapatiwakal. Sa kaakibat nitong sistema, ang kakistokrasya, ay minsan umuusbong ang realidad nito sa ating sistema na pamumunuan tayo ng mga pinuno na siyang nagpapanggap na magaling ngunit wala palang alam, o hindi marunong sa aspeto ng pamamahala. Minsan, hinahaluan ng iba't ibang klaseng pandurugas at pananamantala hanggang mabulok ang sistema sa pawang na kasinungalingan at ipagpatuloy ang bulok na sistemang ito sa pamamagitan ng pagmamana ng posisyon sa kamag-anak nila gamit ang panlilinlang na pati ang galing at talino nila ay namana o kaparehas din. === Minarkismo === Kahit na ang maliit na impluwensiya ng pamamahala ay tinututulan ng anarkismo sapagkat pinagdududahan nito ang pagkaepektibo nito upang makamit ang ninanais na anarkiya. Ngunit, maspinapaboran ito kaysa sa ibang klaseng pulitikang pananaw lalo na kung ito ay gumagamit ng mga konseptong anarkismo tulad ng Demokratikong Munisipalismo at Demokratikong Kumpederalismo na siyang gumagamit ng ilalim-paangat na pagoorganisa at desisyon. Isang halimbawa ay ang Zapatista ng Chiapas Mexico o kaya naman ang Rojava sa Syria. Ngunit, hindi sapat para sa mga anarkista na basta lamang magkaroon ng pamahalaan na konti ang impluwensiya o pangingielam sa lipunan dahil maaaring umusbong ang sentimyento na palakasin ang pamahalaan, o kaya naman ay magkaroon ng malawakang pagusbong ng panibagong mga abusado sa kapangyarihan na hindi saklaw sa miyembro ng pamahalaan tulad ng mga Mafia, Warlord, Kartel, Oligarko, at mga Gangster. == Tingnan din == * [[Komunismo]] * [[Mutualismo]] * [[Sosyalismo]] == Mga pananda == <references group="nb"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} == Mga talababa == {{Refbegin|30em|indent=yes}} * {{Cite book |last=Marshall |first=Peter |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |publisher=HarperCollins |date=1992 |isbn=978-0-0021-7855-6 |location=London}} * {{Cite encyclopedia |date=2009 |title=Anarchism |encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest |publisher=John Wiley & Sons |location=Oxford |last=Cohn |first=Jesse |editor-last=Ness |editor-first=Immanuel |language=en |pages=1–11 |doi=10.1002/9781405198073.wbierp0039 |isbn=978-1-4051-9807-3}} * {{Cite book |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |date=2018 |publisher=Palgrave Macmillan | language=en |isbn=978-3-3197-5619-6 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Arvidsson |first=Stefan |title=The Style and Mythology of Socialism: Socialist Idealism, 1871–1914 |publisher=Routledge |language=en |date=2017 |isbn=978-0-3673-4880-9 |edition=1st |location=London}} * {{Cite book |last=Otero |first=Carlos Peregrín |title=Noam Chomsky: Critical Assessments |publisher=Routledge |language=en |date=1994 |isbn=978-0-4150-1005-4 |volume=2–3 |location=London}} * {{Cite book |last=Guérin |first=Daniel |url=http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |title=Anarchism: From Theory to Practice |publisher=Monthly Review Press |date=1970 |isbn=978-0-8534-5128-0 |access-date=16 Pebrero 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200714125723/http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |archive-date=14 Hulyo 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Bates |first=David |title=Political Ideologies |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2017 |isbn=978-0-1987-2785-9 |editor-last=Wetherly |editor-first=Paul |chapter=Anarchism |access-date=28 Pebrero 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&pg=PA128 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111304/https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&pg=PA128 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |date=2015 |title=Black Panther Radical Factionalization and the Development of Black Anarchism |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-black-studies_2015-10_46_7/page/678 |journal=Journal of Black Studies|language=en |location=Thousand Oaks |publisher=SAGE Publishing |volume=46 |issue=7 |pages=678–703 |doi=10.1177/0021934715593053 |jstor=24572914 |s2cid=145663405}} * {{Cite book |last=Long |first=Roderick T. |url=https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |title=The Routledge Companion to Social and Political Philosophy |publisher=Routledge |date=2013 |isbn=978-0-4158-7456-4 |editor-last=Gaud |editor-first=Gerald F. |access-date=28 Pebrero 2019 |editor-last2=D'Agostino |editor-first2=Fred |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085833/https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |archive-date=9 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite web |date=2019 |title=Definition of Anarchism |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111728/https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |archive-date=18 Pebrero 2021 |access-date=28 Pebrero 2019 |website=Merriam-Webster |language=en |ref={{Sfnref|Merriam-Webster|2019}}}} * {{Cite book |last=Sylvan |first=Richard |title=A Companion to Contemporary Political Philosophy |date=2007 |publisher=Blackwell Publishing |isbn=978-1-4051-3653-2 |editor-last=Goodin |editor-first=Robert E. |edition=2 |series=Blackwell Companions to Philosophy |volume=5 |chapter=Anarchism |editor-last2=Pettit |editor-first2=Philip |editor-last3=Pogge |editor-first3=Thomas |language=en}} * {{Cite book |last=Joll |first=James |language=en |title=The Anarchists |publisher=Harvard University Press |date=1964 |oclc=65683373}} * {{Cite book |last=Carlson |first=Andrew R. |title=Anarchism in Germany; Vol. 1: The Early Movement |url=https://archive.org/details/anarchismingerma0001carl |language=en |publisher=Scarecrow Press |date=1972 |isbn=978-0-8108-0484-5 |location=Metuchen, New Jersey}} * {{Cite news |last=Kahn |first=Joseph |date=5 Agosto 2000 |title=Anarchism, the Creed That Won't Stay Dead; The Spread of World Capitalism Resurrects a Long-Dormant Movement |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2000/08/05/arts/anarchism-creed-that-won-t-stay-dead-spread-world-capitalism-resurrects-long.html |url-access=subscription |page=B9 |issn=0362-4331|language=en}} * {{Citation |last=Baker |first=Zoe |title=Means and Ends: The Revolutionary Practice of Anarchism in Europe and the United States |date=2023 |place=Edinburgh |publisher=AK Press |isbn=978-1-84935-498-1|language=en}} * {{Cite book |last=Nettlau |first=Max |language=en|title=A Short History of Anarchism |publisher=Freedom Press |date=1996 |isbn=978-0-9003-8489-9}} * {{Cite book |last=Ward |first=Colin |url=https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |title=Anarchism: A Very Short Introduction |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2004 |isbn=978-0-1928-0477-8 |location=Oxford |author-mask=2 |access-date=12 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304153805/https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |archive-date=4 Marso 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Goodway |first=David |language=en |title=Anarchist Seeds Beneath the Snow |publisher=Liverpool Press |date=2006 |isbn=978-1-8463-1025-6}} * {{Cite book |last=Skirda |first=Alexandre |title=Facing the Enemy: A History of Anarchist Organization From Proudhon to May 1968 |url=https://archive.org/details/facingenemyhisto0000skir |publisher=AK Press|language=en |date=2002 |isbn=978-1-9025-9319-7}} * {{Cite book |last=Fernández |first=Frank |title=Cuban Anarchism: The History of A Movement |publisher=Sharp Press |date=2009 |orig-date=2001|language=en}} * {{Cite book |last=Morris |first=Christopher W. |url=https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |title=An Essay on the Modern State |publisher=Cambridge University Press |date=2002 |isbn=978-0-5215-2407-0 |access-date=15 Setyembre 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115214335/https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |archive-date=15 Enero 2021 |url-status=live}} * {{Cite journal |last=Osgood |first=Herbert L. |date=Marso 1889 |title=Scientific Anarchism |journal=Political Science Quarterly|language=en |publisher=The Academy of Political Science |volume=4 |issue=1 |pages=1–36 |doi=10.2307/2139424 |jstor=2139424}} * {{Cite book |last=Newman |first=Michael |title=Socialism: A Very Short Introduction |url=https://archive.org/details/socialismverysho0000newm |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1928-0431-0 |language=en |location=Oxford}} * {{Cite book |last=Morris |first=Brian |title=Anthropology, Ecology, and Anarchism: A Brian Morris Reader |url=https://archive.org/details/anthropologyecol0000bria |publisher=PM Press|language=en |others=Marshall, Peter |date=2015 |isbn=978-1-6048-6093-1 |edition=illustrated |location=Oakland |author-mask=2}} * {{Cite book |last=Walter |first=Nicholas |title=About Anarchism |publisher=Freedom Press |date=2002 |isbn=978-0-9003-8490-5 |location=London|language=en}} * {{Cite book |last=Jennings |first=Jeremy |title=Contemporary Political Ideologies |publisher=Pinter |date=1993 |isbn=978-0-8618-7096-7 |editor-last=Eatwell |editor-first=Roger |location=London |pages=127–146 |chapter=Anarchism |editor-last2=Wright |editor-first2=Anthony|language=en}} * {{Cite book |last1=Gay |first1=Kathlyn |title=Encyclopedia of Political Anarchy |url=https://archive.org/details/encyclopediaofpo0000gayk |last2=Gay |first2=Martin |publisher=ABC-CLIO |date=1999 |isbn=978-0-8743-6982-3|language=en}} * {{Cite encyclopedia |date=2008 |title=Anarcho-capitalism |encyclopedia=The Encyclopedia of Libertarianism |publisher=SAGE; Cato Institute|language=en|url=https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&pg=PT51 |access-date=2 Setyembre 2020 |editor-last=Hamowy |editor-first=Ronald |pages=13–14 |doi=10.4135/9781412965811.n8 |isbn=978-1-4129-6580-4 |oclc=191924853 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111721/https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&pg=PT51 |archive-date=18 February 2021 |last1=Morris |first1=Andrew |url-status=live |url-access=subscription}} * {{Cite book |last=Johnson |first=Charles |title=Anarchism/Minarchism: Is a Government Part of a Free Country? |publisher=Ashgate Publishing|language=en |date=2008 |isbn=978-0-7546-6066-8 |editor-last=Long |editor-first=Roderick T. |pages=155–188 |chapter=Liberty, Equality, Solidarity Toward a Dialectical Anarchism |editor-last2=Machan |editor-first2=Tibor R.}} * {{Cite book |last=Franks |first=Benjamin |title=The Oxford Handbook of Political Ideologies |url=https://archive.org/details/oxfordhandbookof0000unse_k5b8 |date=Agosto 2013 |publisher=[[Oxford University Press]] |editor-last=Freeden |editor-first=Michael |pages=[https://archive.org/details/oxfordhandbookof0000unse_k5b8/page/385 385]–404 |chapter=Anarchism |doi=10.1093/oxfordhb/9780199585977.013.0001 |isbn=978-0-19-958597-7 |editor-last2=Stears |editor-first2=Marc|language=en}} * {{Cite book |last=McLaughlin |first=Paul |title=Anarchism and Authority: A Philosophical Introduction to Classical Anarchism |publisher=Ashgate|language=en |date=2007 |isbn=978-0-7546-6196-2 |location=Aldershot}} * {{Cite journal |last=Jun |first=Nathan |date=Setyembre 2009 |title=Anarchist Philosophy and Working Class Struggle: A Brief History and Commentary |url=https://philarchive.org/rec/JUNAPA-2 |journal=WorkingUSA |language=en |volume=12 |issue=3 |pages=505–519 |doi=10.1111/j.1743-4580.2009.00251.x |issn=1089-7011}} * {{Cite book |last1=McLean |first1=Iain |url=https://archive.org/details/oxfordconcisedic00iain |title=The Concise Oxford Dictionary of Politics |last2=McMillan |first2=Alistair |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2003 |isbn=978-0-1928-0276-7 |url-access=registration|language=en}} * {{Cite journal |last=Gabardi |first=Wayne |date=1986 |title=Anarchism. By David Miller. (London: J. M. Dent and Sons, 1984. pp. 216 [pagsur ng aklat]) |url=https://archive.org/details/sim_american-political-science-review_1986-03_80_1/page/300 |journal=American Political Science Review |volume=80 |issue=1 |pages=300–302 |doi=10.2307/1957102 |jstor=446800 |s2cid=151950709|language=en}} * {{Cite encyclopedia |date=2003 |title=Anarchism |encyclopedia=The Blackwell Dictionary of Modern Social Thought |publisher=Blackwell Publishing|language=en |location=Malden, Massachusetts |url=https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&pg=PA12 |access-date=15 Agosto 2020 |last=Ostergaard |first=Geoffrey |editor-last=Outhwaite |editor-first=William |edition=2nd |isbn=978-0-6312-2164-7 |oclc=49704935 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418004719/https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&pg=PA12 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last1=Harrison |first1=Kevin |url=https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |title=Understanding Political Ideas and Movements |last2=Boyd |first2=Tony |publisher=Manchester University Press |date=2003 |isbn=978-0-7190-6151-6 |access-date=7 Marso 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308074910/https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |archive-date=8 Marso 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Brooks |first=Frank H. |title=The Individualist Anarchists: An Anthology of Liberty (1881–1908) |publisher=Transaction Publishers |date=1994 |isbn=978-1-5600-0132-4|language=en}} * {{harvc |last=Backes |first=Uwe |c=Left-Wing Extremism: The Conceptual Dimension |in=Zúquete |year=2023a |pp=3–22|language=en}} * {{harvc |last=Krüusselmann |first=Katharina |last2=Weggemans |first2=Daan |c=Radicalization and Left-Wing Extremism |in=Zúquete |year=2023a |pp=55–68|language=en}} * {{Cite book |editor-last=Zúquete |editor-first=José Pedro |title=The Palgrave Handbook of Left-Wing Extremism |date=2023a |publisher=Palgrave Macmillan |volume=1 |isbn=978-3-031-30896-3|language=en}} * {{Cite book |last=Marshall |first=Peter | language=en |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |url=https://archive.org/details/Demanding_the_impossible_9781604862706 |publisher=PM Press |date=1993 |isbn=978-1-6048-6064-1 |location=Oakland, California |author-mask=2}} * {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |title=Anarchist Voices: An Oral History of Anarchism in America |url=https://archive.org/details/anarchistvoiceso0000avri |publisher=Princeton University Press |date=1996 |isbn=978-0-6910-4494-1|language=en}} * {{Cite journal |last1=Angelbeck |first1=Bill |last2=Grier |first2=Colin |date=2012 |title=Anarchism and the Archaeology of Anarchic Societies: Resistance to Centralization in the Coast Salish Region of the Pacific Northwest Coast |url=https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |url-status=live |journal=Current Anthropology |volume=53 |issue=5 |pages=547–587 |doi=10.1086/667621 |s2cid=142786065 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180721142558/https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |archive-date=21 Hulyo 2018 |access-date=24 Hunyo 2021 | language=en |s2cid-access=free |issn=0011-3204}} * {{Cite book |last=Egoumenides |first=Magda |url=https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |title=Philosophical Anarchism and Political Obligation |publisher=Bloomsbury Publishing|language=en |date=2014 |isbn=978-1-4411-2445-6 |location=New York |access-date=21 Pebrero 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111334/https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Klosko |first=George |url=https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |title=Political Obligations |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1995-5104-0 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124033632/https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |archive-date=24 Nobyembre 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Wilbur |first=Shawn |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Mutualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Miller |first=David |url=https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |title=The Blackwell Encyclopaedia of Political Thought |publisher=Wiley|language=en |date=1991 |isbn=978-0-6311-7944-3 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818145221/https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |archive-date=18 Agosto 2020 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Pierson |first=Christopher |url=https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&pg=PA187 |title=Just Property: Enlightenment, Revolution, and History |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2013 |isbn=978-0-1996-7329-2 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210316125550/https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&pg=PA187 |archive-date=16 Marso 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Morris |first=Brian |url=https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |title=Bakunin: The Philosophy of Freedom |publisher=Black Rose Books |date=1993 |isbn=978-1-8954-3166-7 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225175003/https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |archive-date=25 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Shannon |first=Deric |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=91–106 |chapter=Anti-Capitalism and Libertarian Political Economy |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Heywood |first=Andrew |language=en|url=https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&pg=PA146 |title=Political Ideologies: An Introduction |publisher=Macmillan International Higher Education |date=2017 |isbn=978-1-1376-0604-4 |edition=6 |access-date=13 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111410/https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&pg=PA146 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Bakunin |first=Mikhail |title=Statism and Anarchy |url=https://archive.org/details/statismanarchy0000baku |publisher=Cambridge University Press |date=1990 |isbn=978-0-5213-6182-8 |editor-last=Shatz |editor-first=Marshall |series=Cambridge Texts in the History of Political Thought |location=Cambridge, England |translator-last=Shatz |translator-first=Marshall |doi=10.1017/CBO9781139168083 |lccn=89077393 |oclc=20826465|language=en |orig-date=1873}} * {{Cite book |last=Mayne |first=Alan James |url=https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&pg=PA131 |title=From Politics Past to Politics Future: An Integrated Analysis of Current and Emergent Paradigms |publisher=Greenwood Publishing Group |date=1999 |isbn=978-0-2759-6151-0 |access-date=20 Setyembre 2010|language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418013303/https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&pg=PA131 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Turcato |first=Davide |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Anarchist Communism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=Anarchism: a Documentary History of Libertarian Ideas: from Anarchy to Anarchism |url=https://archive.org/details/anarchismdocumen0000unse |publisher=Black Rose Books |date=2005 |isbn=978-1-5516-4250-5 |location=Montréal|language=en}} * {{Cite book |last=Pernicone |first=Nunzio |url=https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |title=Italian Anarchism, 1864–1892 |publisher=Princeton University Press |date=2009 |isbn=978-0-6916-3268-1 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200819161516/https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |archive-date=19 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite journal |last=Levy |first=Carl |date=8 Mayo 2011 |title=Social Histories of Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |volume=4 |issue=2 |pages=1–44 |doi=10.1353/jsr.2010.0003 |issn=1930-1197 |s2cid=144317650|language=en}} * {{Cite book |last=Van der Walt |first=Lucien |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |pages=249–264 |chapter=Syndicalism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Ryley |first=Peter |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=225–236 |chapter=Individualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite news |last=Imrie |first=Doug |date=1994 |title=The Illegalists |url=http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908072801/http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-date=8 Setyembre 2015 |access-date=9 Disyembre 2010 |work=Anarchy: A Journal of Desire Armed |language=en}} * {{Cite book |last=Parry |first=Richard |url=https://archive.org/details/bonnotgang0000parr |title=The Bonnot Gang |publisher=Rebel Press |date=1987 |isbn=978-0-9460-6104-4 |url-access=registration|language=en}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |author-mask=2 |date=2018 |title=Contemporary Anarchist and Anarchistic Movements |journal=Sociology Compass |publisher=Wiley |volume=12 |issue=6 |article-number=e12582 |doi=10.1111/soc4.12582 |issn=1751-9020|language=en}} * {{Cite web |last=Coutinho |first=Steve |date=3 Marso 2016 |title=Zhuangzi |url=http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303175106/http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=5 Marso 2019 |publisher=Internet Encyclopedia of Philosophy |language=en}} * {{Cite journal |last=Crone |first=Patricia |date=2000 |title=Ninth-Century Muslim Anarchists |url=https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |journal=Past & Present |issue=167 |pages=3–28 |doi=10.1093/past/167.1.3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200828210845/https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |archive-date=28 Agosto 2020 |access-date=3 Enero 2022|language=en}} * {{Cite book |last=Dodson |first=Edward |title=The Discovery of First Principles |publisher=Authorhouse |date=2002 |isbn=978-0-5952-4912-1 |volume=2|language=en}} * {{Cite book |last=Thomas |first=Paul |language=en |title=Karl Marx and the Anarchists |publisher=Routledge & Kegan Paul |date=1985 |isbn=978-0-7102-0685-5 |location=London}} * {{Cite book |url=https://archive.org/details/historyofterrori00grar |title=The History of Terrorism: From Antiquity to Al-Quaeda |publisher=University of California Press|language=en |date=2007 |isbn=978-0-5202-4709-3 |editor-last=Chaliand |editor-first=Gerard |location=Berkeley; Los Angeles; London |oclc=634891265 |editor-last2=Blin |editor-first2=Arnaud |url-access=registration}} * {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=325–342 |chapter=Anarchism and the First International |author-mask=2 |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{Cite journal |last=Anderson |first=Benedict |date=2004 |title=In the World-Shadow of Bismarck and Nobel |url=http://newleftreview.org/II/28/benedict-anderson-in-the-world-shadow-of-bismarck-and-nobel |journal=New Left Review|language=en |volume=2 |issue=28 |pages=85–129 |article-number=2519 |doi=10.64590/q8k |archive-url=https://web.archive.org/web/20151219130121/http://newleftreview.org/II/28/benedict-anderson-in-the-world-shadow-of-bismarck-and-nobel |archive-date=19 Disyembre 2015 |access-date=7 Enero 2016 |url-access=subscription}} * {{Cite journal |last1=Lutz |first1=James M. |last2=Ulmschneider |first2=Georgia Wralstad |date=2019 |title=Civil Liberties, National Security and U.S. Courts in Times of Terrorism |journal=Perspectives on Terrorism |volume=13 |issue=6 |pages=43–57 |jstor=26853740|language=en}} * {{Cite book |last=Bantman |first=Constance |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=371–388 |chapter=The Era of Propaganda by the Deed |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=m7BhDwAAQBAJ&pg=PA372}} * {{Cite book |last=Moya |first=Jose C. |title=In Defiance of Boundaries: Anarchism in Latin American History |publisher=University Press of Florida |others=Kirwin R. Shaffer |date=2015 |isbn=978-0-8130-5138-3 |editor-last=Laforcade |editor-first=Geoffroy de |chapter=Transference, culture, and critique The Circulation of Anarchist Ideas and Practices |access-date=6 Marso 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=ikt6AQAACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085903/https://books.google.com/books?id=ikt6AQAACAAJ |archive-date=9 Agosto 2020|language=en |url-status=live}} * {{Cite book |last=Laursen |first=Ole Birk |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=149–168 |chapter=Anti-Imperialism |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Nomad |first=Max |title=Revolutionary Internationals 1864–1943 |publisher=Stanford University Press|language=en |date=1966 |isbn=978-0-8047-0293-5 |editor-last=Drachkovitch |editor-first=Milorad M. |page=88 |chapter=The Anarchist Tradition}} * {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |language=en |publisher=AK Press |date=2006 |isbn=978-1-9048-5948-2 |location=Stirling |author-mask=2|title=The Russian Anarchists|url=https://archive.org/details/bwb_KT-771-669 }} * {{Cite book |last=Bolloten |first=Burnett |language=en |title=The Spanish Civil War: Revolution and Counterrevolution |url=https://archive.org/details/spanishcivilwarr0000boll_z8t8 |publisher=University of North Carolina Press |date=1984 |isbn=978-0-8078-1906-7}} * {{Cite journal |last=Harmon |first=Christopher C. |date=2011 |title=How Terrorist Groups End: Studies of the Twentieth Century |journal=Connections|language=en |volume=10 |issue=2 |pages=51–104 |jstor=26310649}} * {{Cite book |last=Rupert |first=Mark |url=https://archive.org/details/globalizationint00rupe |title=Globalization and International Political Economy |publisher=Rowman & Littlefield Publishers|language=en |date=2006 |isbn=978-0-7425-2943-4 |location=Lanham}} * {{Cite book |last=Evren |first=Süreyyya |language=en |title=Post-Anarchism: A Reader |url=https://archive.org/details/postanarchismrea0000unse |publisher=Pluto Press |date=2011 |isbn=978-0-7453-3086-0 |editor-last=Rousselle |editor-first=Duane |pages=[https://archive.org/details/postanarchismrea0000unse/page/1 1]–19 |chapter=How New Anarchism Changed the World (of Opposition) after Seattle and Gave Birth to Post-Anarchism |editor-last2=Evren |editor-first2=Süreyyya }} * {{Cite book |last=Honeywell |first=C. |url=https://books.google.com/books?id=qzKOzQEACAAJ |title=Anarchism |publisher=Wiley |date=2021 |isbn=978-1-5095-2390-0 |series=Key Concepts in Political Theory |access-date=13 Agosto 2022|language=em}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Leonard |author-mask=2 |date=2010 |title=Hakim Bey and Ontological Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |location=East Lansing |publisher=Michigan State University Press|language=en |volume=4 |issue=2 |pages=109–137 |doi=10.1353/jsr.2010.0009 |jstor=41887660 |s2cid=143304524}} * {{Cite book |last=Ramnath |first=Maia |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Non-Western Anarchisms and Postcolonialism |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{cite book|last=Pernicone|first=Nunzio|year=1993|title=Italian Anarchism, 1864–1892|publisher=Princeton University Press|isbn=0691056927|lccn=92-46661}} * {{Cite book|last=Pengam|first=Alain|chapter=Anarcho-Communism|editor-last1=Ribel|editor-first1=Maximilien|editor-last2=Crump|editor-first2=John|year=1987|title=Non-Market Socialism in the Nineteenth and Twentieth Centuries|publisher=Palgrave Macmillan|chapter-url=https://books.google.com/books?id=dqmvCwAAQBAJ&q=anarcho-communism+stateless+communism&pg=PA60|pages=60–82|doi=10.1007/978-1-349-18775-1_4|isbn=978-1349187751|language=en}} * {{cite encyclopedia |editor1-last=Ball |editor1-first=Terence |editor2-last=Dagger |editor2-first=Richard |date=2019 |orig-date=1999 |url=https://www.britannica.com/topic/communism |title=Communism |edition=revised |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=10 Hunyo 2020|language=en }} * {{cite book |last=Steele |first=David |title=From Marx to Mises: Post-Capitalist Society and the Challenge of Economic Calculation |publisher=Open Court Publishing Company|language=en |year=1992 |isbn=978-0-87548-449-5}} * {{cite book|chapter=Anarchism and Markets|last=Carson|first=Kevin|year=2018|location=Leiden|publisher=Brill|editor-first=Nathan|editor-last=Jun|title=Brill's Companion to Anarchism and Philosophy|isbn=978-90-04-35689-4|pages=81–119|doi=10.1163/9789004356894_005|url=https://brill.com/view/title/35861|language=en}} * {{cite book|last=Alexander|first=Robert|title=The Anarchists in the Spanish Civil War|isbn=1-85756-400-6|location=[[Londres]]|publisher=Janus|year=1999|oclc=43717219|url=https://libcom.org/history/anarchists-spanish-civil-war-robert-alexander|language=en}} * {{cite book|last=Graham|first=Helen|language=en|year=2002|title=The Spanish Republic at War, 1936–1939|location=[[Cambridge]]|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=0-521-45932-X|oclc=464890766}} * {{cite book|first=Abel|last=Paz|title=Durruti in the Spanish Revolution|url=https://www.akpress.org/durrutiinthespanishrevolution.html|year=2006|orig-year=1996|translator-first=Chuck|translator-last=Morse|language=en|location=[[Edinburgh]]|publisher=AK Press|isbn=1-904859-50-X|lccn=2006920974|oclc=482919277}} {{Refend}} [[Kategorya:Mga ideolohiyang pampolitika]] [[Kategorya:Anarkismo|*]] [[Kategorya:Mga ideolohiyang pang-ekonomiya]] bftx14v7qorqxm8pe4acpyykr39vpjl 2218555 2218553 2026-08-02T03:08:59Z Jojit fb 38 /* Kapitalismo at Merkadong Lipunan */ 2218555 wikitext text/x-wiki {{About|pilosopiyang pampolitika|ang katayuan ng isang lipunang walang awtoridad|Anarkiya}} [[Talaksan:Black_flag_waving.svg|frame|Itim na watawat ng anarkismo]] Ang '''anarkismo''' ay isang [[Pilosopiyang pampolitika|pilosopiyang pampulitika]] at kilusan na naglalayong buwagin ang lahat ng mga institusyong nagpapatuloy ng [[Awtoritarismo|awtoridad]], pamimilit, o herarkiya, na pangunahing tinututukan ang [[estado]] at [[kapitalismo]]. Isinusulong ng anarkismo ang pagpapalit sa estado ng mga lipunang walang estado at mga kusang-loob na malalayang samahan. Inilalarawan ang anarkismo bilang bahagi ng libertaryong sangay ng kilusang [[Sosyalismo|sosyalista]] (libertaryong sosyalismo).{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}}{{Refn|Sa aklat na ''In Anarchism: From Theory to Practice'' (1970),{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} inilarawan ng historyador na anarkista na si Daniel Guérin ang anarkismo bilang kasingkahulugan ng libertaryang sosyalismo. Isinulat niya na ang anarkismo ay "talagang kasingkahulugan ng sosyalismo. Ang isang anarkista ay pangunahing isang sosyalista na ang layunin ay wakasan ang pagsasamantala ng tao sa kapwa tao. Ang anarkismo ay isa lamang sa mga daloy ng kaisipang sosyalista—ang daloy na ang pangunahing katangian ay ang pagpapahalaga sa kalayaan at ang agarang hangaring buwagin ang estado."{{Sfn|Arvidsson|2017}} Sa kaniyang maraming akda tungkol sa anarkismo, inilalarawan naman ng historyador na si Noam Chomsky ang anarkismo, kasama ng libertaryang Marxismo, bilang libertaryang sangay ng sosyalismo.{{Sfn|Otero|1994|p=617}}|group=nb|name=nb1}} Bagaman matatagpuan ang mga bakas ng mga ideyang anarkista sa buong kasaysayan, umusbong ang makabagong anarkismo noong [[Panahon ng Kaliwanagan]]. Sa huling kalahati ng [[Ika-19 na dantaon|ika-19 na]] [[Ika-19 na dantaon|dantaon]] at sa mga unang dekada ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], umunlad ang kilusang anarkista sa maraming bahagi ng daigdig at nagkaroon ng mahalagang papel sa pakikibaka ng mga [[manggagawa]] para sa kanilang paglaya. Sa panahong ito, nabuo ang iba't ibang paaralan ng kaisipang anarkista. Nakibahagi ang mga anarkista sa ilang mga rebolusyon, lalo na sa [[Komuna ng Paris]], [[Digmaang Sibil sa Rusya]], at [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], na ang pagwawakas ay nagmarka rin sa pagtatapos ng klasikal na panahon ng anarkismo. Sa mga huling dekada ng ika-20 dantaon at pagpasok ng ika-21 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista at lumawak ang katanyagan at impluwensiya nito sa loob ng mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa digmaan, at laban sa globalisasyon. Gumagamit ang mga anarkista ng iba't ibang pamamaraan upang isulong ang pagbabagong panlipunan, na karaniwang inuuri bilang [[rebolusyonaryo]] o ebolusyonaryo, bagaman madalas na nagsasapawan ang dalawa at naipapakita sa sari-saring taktika. Karaniwang pinapaboran ng mga ebolusyonaryong pamamaraan ang unti-unti at madalas ay di-marahas na pagbabago, samantalang layunin ng mga rebolusyonaryong pamamaraan na wasakin ang mga mapaniil na estado at institusyon. Maraming aspekto ng kabihasnang pantao ang naimpluwensiyahan ng teorya, kritika, at praktika ng anarkismo. == Etimolohiya, terminolohiya, at kahulugan == [[File:Proudhon_jeune.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Proudhon_jeune.jpg|thumb|Si Pierre-Joseph Proudhon ang unang pilosopong pampolitika na tinawag ang sarili bilang anarkista{{Sfn|Kahn|2000}}<ref name="Merriman2">Merriman, John M. (2009). ''How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror''. New Haven: Yale University Press. p. 42. {{ISBN|9780300217933}}.</ref><ref name="Leier2">Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}.</ref>]] Ang etimolohikal na pinagmulan ng salitang anarkismo ay mula sa Sinaunang [[Wikang Griyego|Griyegong]] ''anarkhia'' (ἀναρχία), na nangangahulugang "walang pinuno" o "walang namumuno". Binubuo ito ng unlaping ''an-'' ("walang") at ng salitang ''arkhos'' ("pinuno" o "tagapamahala"). Ang hulaping ''-ismo'' ay tumutukoy sa isang ideolohikal na kilusan o kaisipan na nagtataguyod ng anarkiya.{{Sfnm|1a1=Bates|1y=2017|1p=128|2a1=Long|2y=2013|2p=217}} Lumitaw ang salitang ''anarchisme'' sa [[wikang Ingles]] noong 1642 at ang ''anarchy'' naman noong 1539; sa mga unang paggamit nito sa Ingles, binibigyang-diin nito ang kahulugan ng kaguluhan o kawalan ng kaayusan.{{Sfnm|1a1=Merriam-Webster|1y=2019|1loc="Anarchism"|2a1=''Oxford English Dictionary''|2y=2005|2loc="Anarchism"|3a1=Sylvan|3y=2007|3p=260}} Sa panahon ng [[Rebolusyong Pranses]], iba't ibang pangkat ang tumawag sa kanilang mga kalaban bilang mga ''anarkista'', bagaman kakaunti sa mga tinawag na ganoon ang may mga pananaw na kahalintulad ng mga sumunod na anarkista. Maraming rebolusyonaryo noong ika-19 na dantaon, gaya nina William Godwin (1756–1836) at Wilhelm Weitling (1808–1871), ang nag-ambag sa mga doktrinang anarkista ng susunod na salinlahi, subalit hindi nila ginamit ang mga katawagang ''anarkista'' o ''anarkismo'' upang ilarawan ang kanilang sarili o ang kanilang mga paniniwala.{{Sfn|Joll|1964|pp=27–37}}{{Sfn|Carlson|1972|pp=22–23}} Ang unang pilosopong pampolitika na tumawag sa kaniyang sarili bilang isang anarkista (Pranses: ''anarchiste'') at nagbigay sa salitang ito ng positibong kahulugan ay si Pierre-Joseph Proudhon (1809–1865).{{Sfn|Kahn|2000}}<ref name="Merriman2" /><ref name="Leier">Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}. (sa Ingles)</ref> Ayon sa ilang historyador, umusbong ang kilusang anarkista sa pagitan ng panahon ni Proudhon at ng Kongresong Saint-Imier noong 1872, bagaman may magkakaibang pananaw ang mga historyador hinggil dito.{{Sfn|Baker|2023|p=40-43}} Mula noong [[dekada 1890]], at nagsimula sa [[Pransiya]],{{Sfn|Nettlau|1996|p=162}} ang salitang ''libertaryanismo'' ay madalas gamitin bilang kasingkahulugan ng anarkismo;{{Sfn|Guérin|1970|loc="The Basic Ideas of Anarchism"}} hanggang sa kasalukuyan, karaniwan pa rin ang ganitong paggamit sa labas ng [[Estados Unidos]].{{Sfnm|1a1=Ward|1y=2004|1p=62|2a1=Goodway|2y=2006|2p=4|3a1=Skirda|3y=2002|3p=183|4a1=Fernández|4y=2009|4p=9}} Gayunman, sa ilang gamit, ang libertaryanismo ay tumutukoy lamang sa [[Indibidwalismo|indibiduwalistang]] pilosopiya ng [[malayang pamilihan]], at ang anarkismo ng malayang merkado ay mas tiyak na tinatawag na libertaryang anarkismo.{{Sfn|Morris|2002|p=61}} Bagaman ang katawagang libertaryanismo ay matagal nang halos kasingkahulugan ng anarkismo,{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6}} ang kahulugan nito ay naging mas malabo sa paglipas ng panahon dahil sa pag-angkin dito ng iba't ibang pangkat na may magkakaibang [[ideolohiya]],{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} kabilang ang Bagong Kaliwa at ang mga tagapagtaguyod ng libertaryang Marxismo, na hindi inuugnay ang kanilang sarili sa mga awtoritaryang sosyalista o sa isang partidong banguwardismo, gayundin ang mga radikal na [[Liberalismo|liberal]] sa usaping pangkultura na pangunahing nakatuon sa mga [[kalayaang sibil]].{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Dahil dito, may ilang anarkista ang mas pinipiling gamitin ang katawagang libertaryang sosyalismo{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}} upang maiwasan ang mga negatibong kahulugang ikinakabit sa salitang ''anarkismo'' at upang bigyang-diin ang kaugnayan nito sa sosyalismo.{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Sa pangkalahatan, ginagamit ang anarkismo upang tukuyin ang kontra-awtoritaryang sangay ng kilusang sosyalista.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=104}}{{Refn|group=nb|name=nb1}} Karaniwan itong inihahambing sa mga anyo ng sosyalismo na nakasentro sa estado o ipinapataw mula sa itaas.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Karaniwang binibigyang-diin ng mga iskolar ng anarkismo ang sosyalistang katangian ng anarkismo{{Sfn|Newman|2005|p=15}} at tinutuligsa ang mga pagtatangkang paghiwalayin ang dalawa bilang magkasalungat na ideolohiya.{{Sfn|Morris|2015|p=64}} May ilang iskolar ding naglalarawan sa anarkismo bilang may maraming impluwensiya mula sa liberalismo,{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} at bilang kapuwa liberal at sosyalista, bagaman higit na sosyalista.{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Samantala, maraming iskolar ang tumatangging ituring na isang anyo ng anarkismo ang anarko-kapitalismo, sapagkat para sa kanila ay hindi nito wastong nauunawaan ang mga pangunahing simulain ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}}{{Refn|Ayon kay Herbert L. Osgood, ang anarkismo ang "pinakasukdulang kabaligtaran" ng awtoritaryang komunismo at sosyalismong nakasentro sa estado.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Ayon naman kay Peter Marshall, "sa pangkalahatan, mas malapit ang anarkismo sa sosyalismo kaysa sa liberalismo. ... Malaking bahagi ng anarkismo ay kabilang sa kampo ng sosyalismo, bagaman mayroon din itong ilang impluwensiya mula sa liberalismo. Hindi ito maaaring ipailalim lamang sa sosyalismo, at mas mainam itong ituring bilang isang hiwalay at natatanging doktrina."{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Ayon kay Jeremy Jennings, "mahirap hindi mapagpasyahan na ang mga ideyang ito"—na tumutukoy sa anarko-kapitalismo—"ay tinatawag lamang na anarkista dahil sa maling pag-unawa sa kung ano ang anarkismo." Dagdag pa niya, "ang anarkismo ay hindi nagtataguyod ng lubos na walang hadlang na kalayaan ng indibidwal (na tila pinaniniwalaan ng mga 'anarko-kapitalista'); sa halip, gaya ng nakita na natin, itinataguyod nito ang pagpapalawak ng [[indibidwalidad]] at ng pamayanan."{{Sfn|Morris|2015|p=64}} Isinulat naman ni Nicolas Walter na "ang anarkismo ay nagmula kapuwa sa liberalismo at sosyalismo, sa kasaysayan man at sa ideolohiya. ... Sa isang diwa, nananatiling mga liberal at mga sosyalista ang mga anarkista, at tuwing itinatakwil nila ang mabubuting elemento ng alinman sa dalawa, ipinagkakanulo nila ang mismong anarkismo. ... Kami ay mga liberal, subalit higit pa rito; kami rin ay mga sosyalista, subalit higit pa rito."{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Isinama naman ni Michael Newman ang anarkismo bilang isa sa maraming tradisyon ng sosyalismo, lalo na ang tradisyong higit na nakahanay sa sosyalismo na sinusundan nina Pierre-Joseph Proudhon at Mikhail Bakunin.{{Sfn|Newman|2005|p=15}} Samantala, iginiit ni Brian Morris na "nakalilinlang kapuwa sa konsepto at sa kasaysayan" ang paglikha ng isang mahigpit na paghahati sa pagitan ng sosyalismo at anarkismo.|group=nb}} Bagaman ang pagtutol sa estado ay pangunahing bahagi ng kaisipang anarkista, hindi madaling bigyan ng iisang depinisyon ang anarkismo, sapagkat malawak ang talakayan ng mga iskolar at mga anarkista tungkol dito, at bahagyang magkakaiba ang pag-unawa rito ng iba't ibang tradisyon ng anarkismo.{{Sfn|Long|2013|p=217}}{{Refn|Isang karaniwang depinisyong tinatanggap ng mga anarkista ay ang anarkismo ay isang kalipunan ng mga pilosopiyang pampolitika na tumututol sa awtoridad at hirarkikong organisasyon, kabilang ang [[kapitalismo]], [[nasyonalismo]], ang [[estado]], at lahat ng kaugnay na institusyon, sa pamamalakad ng lahat ng [[ugnayang pantao]], pabor sa isang lipunang nakabatay sa [[desentralisasyon]], [[kalayaan]], at kusang-loob na samahan. Gayunman, binibigyang-diin ng mga iskolar na ang depinisyong ito ay may kaparehong mga kakulangan ng depinisyong nakabatay sa kontra-awtoritaryanismo (isang ''[[a posteriori]]'' na kongklusyon), kontra-etatismo o kontra-estado (sapagkat higit pa rito ang anarkismo),{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1p=166|2a1=Jun|2y=2009|2p=507|3a1=Franks|3y=2013|3pp=386–388}} at etimolohiya (ang simpleng pagwawaksi sa mga namumuno).{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1pp=25–29|2a1=Long|2y=2013|2pp=217}}|group=nb}} Kabilang sa mahahalagang sangkap ng depinisyon nito ang hangarin para sa isang [[Lipunan|lipunang]] walang pamimilit, ang pagtanggi sa aparatong pang-estado, ang paniniwalang likas na kayang mamuhay o umunlad ng tao sa isang lipunang walang pamimilit, at ang mungkahi kung paano maisasakatuparan ang mithiin ng anarkiya.{{Sfn|McLaughlin|2007|pp=25–26}} == Simbolismo == {{multiple image | total_width = 320 | image1 = Anarchy-symbol.svg | caption1 = Simbolong bilog na A | image2 = Circle-A red.svg | caption2 = Naka-istilong Bilog na A na punk | align = right | header = Ang bilog na A (''circle-A'') ay isang sagisag ng anarkismo na kumakatawan sa mga pangunahing simulain nito, kabilang ang kalayaan ng indibidwal at pagtutol sa awtoritaryanismo.<ref>{{Cite web |title=Understanding The Meaning Behind The Anarchist Symbol: Breaking Down The Unconventional Ideals {{!}} ShunSpirit |url=https://shunspirit.com/article/anarchist-symbol-meaning |access-date=12 Disyembre 2025|language=en |website=shunspirit.com}}</ref> }} Mula pa noong ika-19 na dantaon, gumagamit na ang mga anarkista ng ilang sagisag para sa kanilang adhikain, kabilang ang pinakatanyag na bilog na A (''circle-A''), ang itim na watawat, at ang itim na [[pusa]].<ref name="Baillargeon">{{cite book |last1=Baillargeon |first1=Normand |url=https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&q=%22circle+A%22 |title=Order Without Power: An Introduction to Anarchism: History and Current Challenges |date=2013 |publisher=Seven Stories Press |isbn=978-1-60980-472-5 |location=New York |language=en |translator=Mary Foster |access-date=Oktubre 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210922142448/https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&q=%22circle+A%22 |archive-date=Setyembre 22, 2021 |url-status=live |orig-year=2008}}</ref><ref name="An Anarchist FAQ">{{cite book |title=An Anarchist FAQ |publisher=AK Press |year=2008 |isbn=978-1-902593-90-6 |editor-last=Mckay |editor-first=Iain |location=Edinburgh |language=en |chapter=Appendix – The Symbols of Anarchy |oclc=182529204 |chapter-url=https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20201005101602/https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-date=Oktubre 5, 2020}}</ref> Karaniwan din ang mga [[watawat]] na hinati sa dalawang kulay, na kadalasang nakabatay sa itim na watawat, gaya ng pula at itim at itim at lila, na kumakatawan sa anarko-sindikalismo at anarka-[[peminismo]], ayon sa pagkakasunod. Mula noong ikalawang kalahati ng ika-20 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista sa paggamit ng mga bagong sagisag na mas madaling iguhit at mas madaling makilala, na ang pinakatanyag ay ang bilog na A. Mula sa pagsisimula ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], naging higit na laganap ang mga sagisag pangkultura ng anarkismo sa [[kulturang popular]], kasabay ng pag-usbong ng kilusang kontra-[[globalisasyon]] at ng subkulturang [[punk]].<ref name="revival">{{cite journal |last=Williams |first=Leonard |date=Setyembre 2007 |title=Anarchism Revived |journal=New Political Science |volume=29 |issue=3 |pages=297–312 |doi=10.1080/07393140701510160 |s2cid=220354272|language=en}}</ref><ref name="Gordon">{{cite journal |last=Gordon |first=Uri |date=Pebrero 2007 |title=Anarchism reloaded |journal=Journal of Political Ideologies |volume=12 |issue=1 |pages=29–48 |doi=10.1080/13569310601095598 |s2cid=216089196|language=en}}</ref> == Mga paaralan ng kaisipan == Karaniwang hinahati ang mga paaralan ng kaisipan sa anarkismo sa dalawang pangunahing makasaysayang tradisyon: ang panlipunang anarkismo at ang indibiduwalistang anarkismo, dahil sa kanilang magkakaibang pinagmulan, pagpapahalaga, at pag-unlad.{{Sfnm|1a1=McLean|1a2=McMillan|1y=2003|1loc="Anarchism"|2a1=Ostergaard|2y=2003|2p=14|2loc="Anarchism"}} Binibigyang-diin ng indibiduwalistang tradisyon ang negatibong kalayaan sa pamamagitan ng pagtutol sa mga paghihigpit sa malayang indibiduwal, samantalang binibigyang-diin ng panlipunang tradisyon ang positibong [[kalayaan]] sa layuning ganap na mapaunlad ang malayang kakayahan ng lipunan sa pamamagitan ng pagkakapantay-pantay at panlipunang pagmamay-ari.{{Sfn|Harrison|Boyd|2003|p=251}} Sa kronolohikal na pananaw, maaaring hatiin ang anarkismo sa mga klasikong tradisyon noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at sa mga pos-klasikong tradisyon—gaya ng anarka-peminismo, berdeng anarkismo, at pos-anarkismo—na umusbong pagkatapos nito.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=9}} Ang pagbibigay-diin ng anarkismo sa pagtutol sa [[kapitalismo]], pagkakapantay-pantay, at pagpapalawak ng [[pamayanan]] at indibiduwalidad ang nagtatangi rito mula sa anarko-kapitalismo at iba pang uri ng ekonomikong libertaryanismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}} Karamihan sa mga pananaw nito sa [[ekonomiya]] at pilosopiyang legal ay nagpapakita ng mga kontra-awtoritaryo, kontra-estado, libertariyo, at radikal na pagpapakahulugan sa makakaliwa at sosyalistang pulitika,{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} kabilang ang [[kolektibismo]], [[komunismo]], [[Indibidwalismo|indibiduwalismo]], [[Mutualismo|mutuwalismo]], at sindikalismo, bukod sa iba pang mga teoryang pang-ekonomiya ng libertaryang [[sosyalismo]].{{Sfn|Guérin|1970|p=35|loc="Critique of authoritarian socialism"}} Karaniwang inilalagay ang anarkismo sa pinakakaliwang bahagi ng espektrong pampolitika, bagaman marami ang tumututol sa awtoridad ng estado batay sa mga simulain ng kanan, gaya ng mga anarko-kapitalista.{{Sfnm|1a1=Brooks|1y=1994|1p=[https://books.google.com/books?id=gHyUj9HFYBIC&pg=PP15 xi]|1ps=, "Usually considered to be an extreme left-wing ideology".}}<ref name=":1">{{Cite journal |last=Jungkunz |first=Sebastian |date=2019-01-02 |title=Towards a Measurement of Extreme Left-Wing Attitudes |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09644008.2018.1484906 |journal=German Politics |language=en |volume=28 |issue=1 |pages=101–122 |doi=10.1080/09644008.2018.1484906 |issn=0964-4008 |url-access=subscription |s2cid=158624439}}</ref>{{Sfn|Backes|2023a|p=12}}{{Sfn|Krüusselmann|Weggemans|2023a|p=58}} Dahil walang iisang nakapirming kalipunan ng doktrina o natatanging pandaigdigang pananaw ang anarkismo,{{Sfn|Marshall|1993|pp=14–17}} umiral ang maraming uri at tradisyon nito, at malaki ang pagkakaiba-iba ng mga anyo ng anarkiya.{{Sfn|Sylvan|2007|p=262}} Bilang tugon sa sektaryanismo sa loob ng kilusang anarkista, lumitaw ang anarkismo nang walang [[pang-uri]], isang panawagan para sa pagpaparaya at pagkakaisa ng mga anarkista na unang isinulong ni Fernando Tarrida del Mármol noong 1889 bilang tugon sa matitinding pagtatalo hinggil sa teoryang anarkista noong panahong iyon.{{Sfn|Avrich|1996|p=6}} Sa kabila ng kanilang pagkakahiwalay, ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo ay hindi itinuturing na magkakahiwalay na mga entidad kundi mga tendensiya na nagsasalubong at nag-uugnayan sa isa't isa sa pamamagitan ng magkakaparehong simulain, gaya ng awtonomiya, mutuwal na pagtutulungan, pagtutol sa awtoridad, at [[desentralisasyon]].{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=1–6|2a1=Angelbeck|2a2=Grier|2y=2012|2p=551}} Higit pa sa mga partikular na paksyon ng mga kilusang pampolitika ng anarkismo na bumubuo sa anarkismong pampolitika, mayroon ding anarkismong pampilosopiya, na nagsasabing ang estado ay walang moral na pagiging lehitimo, nang hindi kinakailangang tanggapin ang pangangailangan ng isang rebolusyon upang ito ay maalis.{{Sfn|Egoumenides|2014|p=2}} Bilang isang sangay, lalo na ng indibiduwalistang anarkismo,{{Sfnm|1a1=Ostergaard|1y=2003|1p=12|2a1=Gabardi|2y=1986|2pp=300–302}} maaaring tanggapin ng anarkismo pampilosopiya ang pag-iral ng isang pinakamaliit na estado, subalit iginiit nito na walang [[Moralidad|moral]] na tungkulin ang mga [[mamamayan]] na sundin ang pamahalaan kapag ito ay sumasalungat sa awtonomiya ng indibiduwal.{{Sfn|Klosko|2005|p=4}} Maging ang magkakaibang pilosopikal na tradisyon tulad ng Obhetibismo at Kantiyanismo ay nagbigay ng mga argumentong ginamit upang ipagtanggol ang anarkismo pampilosopiya, kabilang ang pagtatanggol ni Robert Paul Wolff sa anarkismo laban sa mga pormal na paraan ng pagbibigay-katwiran sa pagiging lehitimo ng estado.<ref name="sa">{{cite journal |last=Martin |first=Thomas |date=2000 |title=Book Review: In Defense of Anarchism |url=http://library.nothingness.org/articles/SA/en/display/348 |journal=Social Anarchism |issue=27 |access-date=19 Hunyo 2008|language=en}}</ref> Binibigyang-pansin din ng anarkismo ang mga argumentong moral sapagkat may mahalagang papel ang [[etika]] sa pilosopiyang anarkista. Mayroon ding ilang anarkista na yumakap sa paniniwala sa [[Nihilismo|nihilismong]] pampolitika.{{Sfn|Walter|2002|p=52}} === Klasiko === Sa mga klasikong tradisyon ng anarkismo, ang mga unang umusbong ay ang mutuwalismo at indibiduwalistang anarkismo. Sinundan ang mga ito ng mga pangunahing tradisyon ng panlipunang anarkismo, gaya ng kolektibistang anarkismo, anarko-komunismo, at anarko-sindikalismo. Nagkakaiba ang mga tradisyong ito sa kanilang pananaw hinggil sa organisasyon at estrukturang pang-ekonomiya ng kanilang mithiing lipunan.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=2}} Ang mutuwalismo ay isang teoryang pang-ekonomiya noong ika-18 dantaon na pinaunlad bilang teoryang anarkista ni Pierre-Joseph Proudhon. Kabilang sa mga layunin nito ang "pagbuwag sa estado",<ref name=":0">{{Cite book |title=The Desk Encyclopedia of World History |date=2006 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-7394-7809-7 |editor-last=Wright |editor-first=Edmund |location=New York |pages=20–21}}</ref> pagkakatumbasan, malayang samahan, kusang-loob na [[kontrata]], pederasyon, at repormang [[Pananalapi (disiplina)|pananalapi]] sa parehong kredito at [[salapi]] na pamamahalaan ng isang [[bangko]] ng sambayanan.{{Sfn|Wilbur|2019|pp=213–218}} Sa paglipas ng panahon, inilarawan ang mutuwalismo bilang isang ideolohiyang nasa pagitan ng indibiduwalista at kolektibistang anyo ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Avrich|1y=1996|1p=6|2a1=Miller|2y=1991|2p=11}} Sa ''What Is Property?'' (1840), unang inilarawan ni Proudhon ang kaniyang layunin bilang isang "ikatlong anyo ng lipunan, ang sintesis ng komunismo at pag-aari."{{Sfn|Pierson|2013|p=187}} Ang kolektibistang anarkismo ay isang rebolusyonaryong sosyalistang anyo ng anarkismo{{Sfn|Morris|1993|p=76}} na karaniwang iniuugnay kay Mikhail Bakunin.{{Sfn|Shannon|2019|p=101}} Isinusulong ng mga kolektibistang anarkista ang kolektibong pagmamay-ari ng mga kagamitan sa produksiyon, na inaasahang maisasakatuparan sa pamamagitan ng marahas na [[rebolusyon]],{{Sfn|Avrich|1996|pp=3–4}} at naniniwalang dapat bayaran ang mga [[manggagawa]] ayon sa oras na kanilang ginawa, sa halip na ipamahagi ang mga [[produkto]] ayon sa pangangailangan tulad ng sa komunismo. Umusbong ang kolektibistang anarkismo kasabay ng [[Marxismo]], subalit tinanggihan nito ang [[diktadura]] ng [[proletaryado]], sa kabila ng ipinahahayag na layunin ng Marxismo na magtatag ng isang lipunang kolektibista na walang estado.{{Sfnm|1a1=Heywood|1y=2017|1pp=146–147|2a1=Bakunin|2y=1990}} Ang anarko-komunismo ay isang teorya ng anarkismo na nagsusulong ng isang lipunang komunista na may magkakasamang pagmamay-ari ng mga kagamitan sa [[produksiyon]],{{Sfn|Mayne|1999|p=131}} na pinangangasiwaan ng isang pederal na ugnayan ng mga kusang-loob na samahan.{{Sfn|Marshall|1993|p=327}} Ang produksiyon at pagkonsumo ay ibabatay sa prinsipyong "[[Mula sa bawat isa ayon sa kaniyang kakayahan, para sa bawat isa ayon sa kaniyang pangangailangan]]."{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1p=327|2a1=Turcato|2y=2019|2pp=237–238}} Umusbong ang anarko-komunismo mula sa mga radikal na sosyalistang kilusan pagkatapos ng [[Rebolusyong Pranses]],{{Sfn|Graham|2005}} subalit unang nabuo bilang isang natatanging [[doktrina]] sa seksiyong [[Italya|Italyano]] ng Unang Internasyonal.{{Sfn|Pernicone|2009|pp=111–113}} Kalaunan ay higit pa itong pinaunlad sa mga teoretikal na akda ni [[Peter Kropotkin]],{{Sfn|Turcato|2019|pp=239–244}} na ang kaniyang partikular na pananaw ang naging nangingibabaw sa maraming anarkista pagsapit ng huling bahagi ng ika-19 na dantaon.{{Sfn|Levy|2011|p=6}} Ang anarko-sindikalismo ay isang sangay ng anarkismo na tumitingin sa mga unyon ng mga [[manggagawa]] bilang isang posibleng puwersa para sa rebolusyonaryong pagbabago ng lipunan. Layunin nitong palitan ang kapitalismo at ang estado ng isang bagong lipunang [[Demokrasya|demokratikong]] pinamamahalaan mismo ng mga manggagawa. Ang mga pangunahing simulain ng anarko-sindikalismo ay direktang pagkilos, pagkakaisa ng mga manggagawa, at sariling pamamahala ng mga manggagawa.{{Sfn|Van der Walt|2019|p=249}} Ang indibiduwalistang anarkismo naman ay isang pangkat ng iba't ibang tradisyon ng kaisipan sa loob ng kilusang anarkista na nagbibigay ng higit na diin sa indibiduwal at sa kaniyang [[Malayang kalooban|malayang pagpapasya]] kaysa sa anumang panlabas na salik na nagtatakda ng kaniyang kilos.{{Sfn|Ryley|2019|p=225}} Kabilang sa mga unang nakaimpluwensiya sa anyong ito ng anarkismo sina William Godwin, Max Stirner, at [[Henry David Thoreau]]. Sa iba't ibang bansa, nakakuha ang indibiduwalistang anarkismo ng maliit ngunit magkakaibang pangkat ng mga tagasunod, kabilang ang mga Bohemyo na alagad ng [[sining]] at mga [[intelektuwal]],{{Sfn|Marshall|1993|p=440}} gayundin ang mga kabataang anarkistang lumalabag sa batas sa kilusang nakilala bilang iligalismo at indibiduwal na pagbawi.{{Sfnm|1a1=Imrie|1y=1994|2a1=Parry|2y=1987|2p=15}} === Pos-klasiko at kontemporaryo === Patuloy na umusbong ang anarkismo ng maraming [[pilosopiya]] at kilusan na, sa ilang pagkakataon, ay eklektiko, na humahango ng mga ideya mula sa iba't ibang pinagmulan at pinagsasama ang magkakaibang konsepto upang makalikha ng mga bagong pamamaraang pampilosopiya. Nanatiling mahalagang bahagi ng mga makabagong tradisyon ng anarkismo ang kontra-kapitalistang tradisyon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Williams|2018|p=4}} Maraming pangkat, tendensiya, at paaralan ng kaisipan ng anarkismo ang umiiral sa kasalukuyan, kaya mahirap ilarawan ang makabagong kilusang anarkista bilang isang magkakaisang kabuuan.{{Sfn|Franks|2013|pp=385–386}} Bagaman nakapaglatag ang mga teorista at aktibista ng mga "medyo matatag na kalipunan ng mga simulain ng anarkismo," wala pa ring nagkakaisang pananaw kung alin sa mga simulain ang pangunahing batayan nito. Dahil dito, inilalarawan ng mga komentarista ang mga anarkismo sa halip na isang iisang anarkismo, sapagkat bagaman may mga simulain silang magkakatulad, magkakaiba ang pagpapahalagang ibinibigay ng bawat paaralan sa mga ito. Halimbawa, maaaring isang pangkalahatang simulain ang pagkakapantay-pantay ng kasarian, subalit higit itong binibigyang-priyoridad ng anarka-peminismo kaysa ng anarko-komunismo.{{Sfn|Franks|2013|p=386}} Sa pangkalahatan, tutol ang mga anarkista sa mapilit na awtoridad sa lahat ng anyo nito, kabilang ang lahat ng sentralisado at hirarkikong anyo ng pamahalaan (halimbawa, [[monarkiya]], kinatawang demokrasya, sosyalismong pang-estado, at iba pa), mga sistemang nakabatay sa uring pang-ekonomiya (halimbawa, kapitalismo, [[Bolshevik|Bolshevismo]], [[Piyudalismo|pyudalismo]], [[pang-aalipin]], at iba pa), mga awtokratikong [[relihiyon]] (halimbawa, pundamentalistang [[Islam]], [[Simbahang Katoliko Romano]], at iba pa), patriyarkiya, heteroseksismo, pananaig ng mga puti, at [[imperyalismo]].{{Sfn|Jun|2009|pp=507–508}} Gayunman, nagkakaiba ang mga paaralan ng anarkismo sa mga pamamaraang dapat gamitin upang tutulan ang mga ito.{{Sfn|Jun|2009|p=507}} == Kasaysayan == === Sinaunang panahon at gitnang panahon === Ang mga pinakakilalang naunang tagapagpauna ng anarkismo sa sinaunang daigdig ay matatagpuan sa [[Tsina]] at [[Gresya]]. Sa Tsina, ang anarkismong pampilosopiya (ang pagtalakay sa pagiging lehitimo ng estado) ay inilahad ng mga pilosopong [[Taoismo|Taoista]] na sina Zhuang Zhou at [[Laozi]].{{Sfnm|1a1=Coutinho|1y=2016|2a1=Marshall|2y=1993|2p=54}} Kasama ng [[estoisismo]], sinasabing ang [[Taoismo]] ay nagtaglay ng mahahalagang paunang pahiwatig ng anarkismo.{{Sfn|Sylvan|2007|p=257}} Naipahayag din ang mga pananaw na anarkiko ng mga [[Mandudula|mandudulang]] [[trahedya]] at mga pilosopo sa Gresya. Ginamit nina [[Esquilo|Eskilo]] at [[Sopokles]] ang alamat ni Antigona upang ilarawan ang tunggalian sa pagitan ng mga batas na ipinapataw ng estado at ng pansariling awtonomiya. Patuloy namang kinuwestiyon ni Sokrates ang mga awtoridad sa [[Atenas]] at iginiit ang [[karapatan]] ng indibiduwal sa [[kalayaan]] ng budhi. Tinanggihan ng mga [[Siniko]] ang batas ng tao (''nomos'') at ang mga kaugnay na awtoridad, habang sinisikap nilang mamuhay ayon sa kalikasan (''physis''). Samantala, itinaguyod ng mga Estoiko ang isang lipunang nakabatay sa di-pormal at magiliw na ugnayan ng mga mamamayan nang walang pag-iral ng estado.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4, 66–73}} Sa [[Imperyong Sasanida]] (224–651 CE), nanawagan si [[Mazdak]] para sa isang lipunang may pagkakapantay-pantay at sa pag-aalis ng monarkiya, subalit hindi nagtagal ay ipinapatay siya ni Emperador Kavad I.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Sa Basra, nangaral ang ilang sektang panrelihiyon laban sa estado.{{Sfn|Crone|2000|pp=3, 21–25}} Sa [[Gitnang Kapanahunan|Gitnang Panahon]] sa [[Europa]], walang naging malinaw na gawaing anarkista maliban sa ilang mapagkait sa sariling mga kilusang panrelihiyon. Nagkaroon ng mga tendensiyang kontra-estado at libertaryo ang iba't ibang sektang panrelihiyon sa Europa.{{Sfn|Nettlau|1996|p=8}} Ang mga ito, kasama ng ilang kilusang [[Muslim]], ang kalauna'y nagbigay-daan sa pag-usbong ng panrelihiyong anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Ang muling pagsigla ng interes sa sinaunang panahon noong [[Renasimiyento|Renasimyento]] at ang pagbibigay-diin sa sariling pagpapasya noong [[Repormasyon]] ay muling nagpasigla sa mga elementong sekular na kontra-awtoritaryo sa Europa, lalo na sa Pransiya. Ang mga hamon ng [[Panahon ng Kaliwanagan]] sa awtoridad na intelektuwal—maging sekular o panrelihiyon—at ang mga rebolusyon noong dekada 1790 at noong 1848 ay pawang nagpasigla sa pag-unlad ng ideolohiyang humantong sa panahon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=307}} === Makabagong panahon === [[File:Barricade18March1871_(more_cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Barricade18March1871_(more_cropped).jpg|thumb|Ang Komuna ng Paris, isa sa mga pinakaunang eksperimento sa anarkismo.]] Noong [[Himagsikang Pranses|Rebolusyong Pranses]], ang mga pangkat na gaya ng Enragés at ng ''sans-culottes'' ay naging mahalagang yugto sa pag-usbong ng mga damdaming kontra-estado at [[Pederalismo|pederalista]].{{Sfn|Marshall|1993|p=4}} Sa buong ika-19 na dantaon, umusbong ang mga unang tradisyon ng anarkismo: itinaguyod ni William Godwin ang anarkismo pampilosopiya sa [[Inglatera]] sa pamamagitan ng moral na pagtanggi sa pagiging lehitimo ng estado; ang kaisipan ni Max Stirner ay naglatag ng daan para sa indibiduwalismo; at ang teorya ng mutuwalismo ni Pierre-Joseph Proudhon ay nakatagpo ng matabang lupa sa Pransiya.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}} Pagsapit ng huling bahagi ng dekada 1870, malinaw nang nahubog ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo, at mula 1880 hanggang 1914 ay naganap ang isang bugso ng [[Globalisasyon|globalisasyong]] noon ay hindi pa nasasaksihan.{{Sfn|Levy|2011|pp=10–15}} Ang panahong ito ng klasikal na anarkismo ay tumagal hanggang sa pagtatapos ng [[Digmaang Sibil ng Espanya]] at itinuturing na ginintuang panahon ng anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}} [[File:Bakunin.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bakunin.png|thumb|Tinutulan ni Mikhail Bakunin ang Marxistang layunin ng diktadura ng proletaryado at nakipag-alyansa sa mga pederalista sa loob ng Unang Internasyonal bago siya pinatalsik ng mga Marxista.]] Humango si Mikhail Bakunin mula sa mutuwalismo upang itatag ang anarkismong kolektibista, at sumapi siya sa ''International Workingmen's Association'', isang samahan ng mga manggagawa na kalauna'y nakilala bilang Unang Internasyonal (''First International''), na itinatag noong 1864 upang pag-isahin ang iba't ibang rebolusyonaryong kilusan. Naging isang mahalagang puwersang pampolitika ang Internasyonal, at isa sa mga pangunahing personalidad nito si [[Karl Marx]], na kasapi ng Pangkalahatang Konseho nito. Ang pangkat ni Bakunin, ang Pederasyong Jura, at ang mga tagasunod ni Pierre-Joseph Proudhon (ang mga mutuwalista) ay tumutol sa sosyalismong pang-estado, at itinaguyod ang pag-iwas sa pakikilahok sa elektoral na pulitika (''political abstentionism'') at ang pagpapanatili ng maliliit na pag-aari.{{Sfnm|1a1=Dodson|1y=2002|1p=312|2a1=Thomas|2y=1985|2p=187|3a1=Chaliand|3a2=Blin|3y=2007|3p=116}} Pagkaraan ng matitinding alitan, pinalayas ng mga Marxista ang mga Bakuninista mula sa Internasyonal sa Kongreso sa [[Ang Haya|Haya]] ng 1872.{{Sfnm|1a1=Graham|1y=2019|1pp=334–336|2a1=Marshall|2y=1993|2p=24}} Katulad din nito, ang mga anarkista ay nakaranas ng gayong pagtrato sa Ikalawang Internasyonal at tuluyang pinalayas noong 1896.{{Sfn|Levy|2011|p=12}} Hinulaan ni Bakunin na kung magkakaroon ng kapangyarihan ang mga rebolusyonaryo ayon sa mga tuntunin ni Marx, sila rin ay magiging mga bagong mapaniil sa mga [[manggagawa]]. Bilang tugon sa kanilang pagpapatalsik mula sa Unang Internasyonal, itinatag ng mga anarkista ang Internasyonal ng St. Imier. Sa impluwensiya ni [[Peter Kropotkin]], isang Rusong [[Pilosopiya|pilosopo]] at [[siyentipiko]], nagkaroon ng malaking pagkakatulad ang anarko-komunismo at ang kolektibismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=5}} Ang mga anarko-komunista, na humango ng inspirasyon mula sa [[Komuna ng Paris]] ng 1871, ay nagsulong ng malayang pederasyon at ng pamamahagi ng mga kalakal ayon sa pangangailangan ng bawat isa.{{Sfn|Graham|2005|p=xii}} Sa panahong ito, may isang minorya ng mga anarkista ang yumakap sa taktika ng rebolusyonaryong karahasang pampolitika, na nakilala bilang propaganda ng gawa (''propaganda of the deed'').{{Sfn|Marshall|1993|pp=633–636}} Ang pagkakawatak-watak ng kilusang sosyalista sa Pransiya sa maraming pangkat, gayundin ang pagbitay at pagpapatapon sa maraming Komunardo sa mga kolonya ng bilangguan matapos supilin ang Komuna ng Paris, ay nagbigay-daan sa pag-usbong ng mga indibiduwalistang pagpapahayag at pagkilos sa larangang pampolitika.{{Sfn|Anderson|2004}} Bagaman maraming anarkista ang lumayo sa mga gawaing ito ng terorismo, nadungisan ang reputasyon ng buong kilusan, at isinagawa ang iba't ibang hakbang upang pigilan ang pagpasok ng mga anarkista sa [[Estados Unidos]], kabilang ang Batas sa Imigrasyon ng 1903, na kilala rin bilang Batas sa Pagbubukod sa mga Anarkista.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=633–636|2a1=Lutz|2a2=Ulmschneider|2y=2019|2p=46}} Ang iligalismo ay isa pang estratehiyang niyakap ng ilang anarkista sa panahong ito.{{Sfn|Bantman|2019|p=374}} Pagsapit ng simula ng ika-20 dantaon, humupa na ang kilusang terorista, at ang lugar nito ay napalitan ng anarko-komunismo at anarko-sindikalismo, habang ang anarkismo ay lumaganap sa iba't ibang panig ng daigdig.{{Sfn|Moya|2015|p=327}}{{Sfn|Levy|2011|p=16}} Sa [[Tsina]], may maliliit na pangkat ng mga mag-aaral na nagpakilala ng [[makatao]] at [[maka-agham]] na bersiyon ng anarko-komunismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=519–521}} Samantala, naging sentro ang [[Tokyo]] ng mga mapanghimagsik na kabataan mula sa iba't ibang bansa sa [[Silangang Asya]] na nagtungo sa kabisera ng [[Hapon]] upang mag-aral.{{Sfn|Marshall|1993|pp=519–521}} Sa [[Amerikang Latino]], naging pangunahing baluwarte ng anarko-sindikalismo ang [[Arhentina]], kung saan ito ang naging pinakaprominenteng [[ideolohiya]] ng kaliwa.{{Sfnm|1a1=Levy|1y=2011|1p=23|2a1=Laursen|2y=2019|2p=157|3a1=Marshall|3y=1993|3pp=504–508}} Nakilahok din ang mga anarkista sa Komuna ng Strandzha at sa Republika ng Kruševo, na itinatag sa [[Masedonya]] sa panahon ng Pag-aalsang Ilinden–Preobrazhenie noong 1903, gayundin sa [[Rebolusyong Mehikano]] noong 1910. Sa sunod-sunod na mga rebolusyon noong 1917–1923, nagkaroon ang mga anarkista ng iba't ibang antas ng aktibong pakikilahok.{{sfn|Marshall|1993|p=470}} Sa kabila ng mga pangamba, masigasig na nakilahok ang mga anarkista sa Rebolusyong Ruso bilang pagsalungat sa Kilusang Puti, lalo na sa Makhnovshchina. Nang makita nila ang tagumpay ng mga Bolshevik sa [[Rebolusyong Oktubre]] at ang sumunod na [[Digmaang Sibil sa Rusya]], maraming manggagawa at aktibista ang lumipat sa mga partidong komunista, na lumakas kapalit ng paghina ng anarkismo at iba pang kilusang sosyalista. Sa Pransiya at Estados Unidos, maraming kasapi ng malalaking kilusang sindikalista, gaya ng Pangkalahatang Kompederasyon ng Paggawa at ng Manggagawang Pang-industriya ng Mundo, ang umalis sa kanilang mga samahan at sumapi sa Komunistang Internasyonal.{{Sfn|Nomad|1966|p=88}} Gayunman, matapos maging matatag ang pamahalaang Bolshevik, dumanas ng matinding panunupil ang mga anarkista, kabilang noong Pag-aalsa sa [[Kronstadt]]. Maraming anarkista mula sa [[Petrograd]] at [[Mosku]] ang tumakas patungong [[Ukranya]], subalit kalaunan ay dinurog din ng mga Bolshevik ang kilusang anarkista roon.{{Sfn|Avrich|2006|p=204}} Dahil sa panunupil sa mga anarkista sa Rusya, umusbong ang dalawang bagong magkasalungat na kaisipan: ang platapormismo at ang sintesis na anarkistang. Layunin ng una na bumuo ng isang magkakaugnay na samahang mangunguna sa rebolusyon, samantalang tinututulan naman ng ikalawa ang anumang anyo ng organisasyong maihahalintulad sa isang partidong pampolitika. Sa [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]] noong 1936–1939, muling nakipag-alyansa ang mga anarkista at mga sindikalista (CNT at FAI) sa iba't ibang kilusang makakaliwa. Ang matagal nang tradisyon ng anarkismo sa [[Espanya]] ang naging dahilan upang gumanap ang mga anarkista ng mahalagang papel sa digmaan, lalo na sa Rebolusyong Espanyol ng 1936. Bilang tugon sa paghihimagsik ng hukbo, isang kilusang binigyang-inspirasyon ng anarkismo—na binubuo ng mga [[magsasaka]] at manggagawa at sinusuportahan ng mga armadong milisya—ang kumontrol sa [[Barcelona]] at sa malalawak na kanayunan ng Espanya, kung saan isinakolektibo nila ang mga lupain.{{Sfn|Bolloten|1984|p=1107}} Sa simula ng digmaan, nagbigay ang [[Unyong Sobyetiko|Unyong Sobyet]] ng limitadong tulong. Gayunman, nauwi ito sa matinding tunggalian sa pagitan ng mga komunista at iba pang pangkat ng makakaliwa sa isang serye ng mga pangyayaring nakilala bilang Mga Araw ng Mayo, habang pinagtibay ni [[Joseph Stalin]] ang kontrol ng Unyong Sobyet sa pamahalaang Republikano. Nagbunga ito ng panibagong pagkatalo ng mga anarkista sa kamay ng mga komunista.{{Sfn|Marshall|1993|pp=xi, 466}} ==== Pagkatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig ==== Sa pagtatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], lubhang nanghina ang kilusang anarkista. Pagsapit ng dekada 1960, muling sumigla ang anarkismo, na marahil ay dulot ng nakitang kabiguan ng [[Marxismo–Leninismo]] at ng mga tensiyong ibinunga ng [[Digmaang Malamig]].{{Sfn|Marshall|1993|p=539}} Sa panahong ito, lumitaw ang anarkismo sa iba't ibang kilusang tumutuligsa kapwa sa kapitalismo at sa estado, gaya ng mga kilusang laban sa sandatang nuklear, pangkapaligiran, pangkapayapaan, kontra-kultura ng dekada 1960, at ng Bagong Kaliwa.{{Sfn|Marshall|1993|pp=xi, 539}} Nagkaroon din ito ng paglipat mula sa dati nitong mapanghimagsik na katangian tungo sa mapanuksong repormismong kontra-ikapitalista. Naiugnay rin ang anarkismo sa subkulturang [[punk]], gaya ng makikita sa mga banda tulad ng Crass at Sex Pistols.{{Sfn|Marshall|1993|pp=493–494}} Ang mga umiiral na kaisipang [[Peminismo|peminista]] ng anarka-peminismo ay muling sumigla noong ikalawang yugto ng peminismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=493–494}} Sa panahong ito rin nagsimulang mabuo ang itim na anarkismo (''black anarchism''), na nakaimpluwensiya sa paglayo ng anarkismo mula sa dati nitong nakasentro sa [[Europa]].{{Sfn|Williams|2015|p=680}} Kasabay nito, nabigo itong magkaroon ng malawak na impluwensiya sa Hilagang Europa, habang naabot naman nito ang hindi pa nararanasang kasikatan sa [[Amerikang Latino]].{{Sfn|Harmon|2011|p=70}} Noong pagpasok ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], lalong lumawak ang kasikatan at impluwensiya ng anarkismo sa mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa [[digmaan]], at laban sa [[globalisasyon]].{{Sfn|Rupert|2006|p=66}} Lumago ang interes sa kilusang anarkista kasabay ng pag-igting ng kilusang kontra-globalisasyon,{{Sfn|Evren|2011|p=1}} na ang mga pangunahing kalipunan ng mga aktibista ay nakabatay sa mga pananaw na anarkista.{{Sfn|Evren|2011|p=2}} Naging kilala ang mga anarkista sa kanilang pakikilahok sa mga protesta laban sa [[Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal|World Trade Organization]] (WTO, o Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal), [[Group of Eight]] (G8, o Pangkat ng Walo), at World Economic Forum (WEF, o Pandaigdigan na Pagpupulong sa Ekonomiya). Sa mga protestang ito, ang mga pansamantalang pangkat na walang pinuno at hindi nagpapakilala, na tinatawag na ''black blocs'' o blokeng itim, ay nasangkot sa mga kaguluhan, pagsira ng [[ari-arian]], at mararahas na komprontasyon laban sa [[pulisya]]. Kabilang sa iba pang mga taktika sa pag-oorganisa na umusbong sa panahong ito ang mga ''affinity group'' (mga pangkat na binubuo ng magkakatulad ang layunin), ''security culture'' (kultura ng pagpapanatili ng seguridad), at paggamit ng mga desentralisadong [[teknolohiya]] gaya ng [[Internet]]. Isa sa pinakamahalagang pangyayari sa panahong ito ang mga komprontasyon sa kumperensiya ng WTO sa [[Seattle]] noong 1999.{{Sfn|Rupert|2006|p=66}} Habang hinuhubog ng kilusang ito ang radikalismo ng ika-21 dantaon, ang mas malawak na pagtanggap sa mga simulain ng anarkismo ay naging hudyat ng muling pagsigla ng interes sa anarkismo.{{Sfn|Evren|2011|p=2}} Gayunman, sa makabagong pagbabalita, madalas na binibigyang-diin ang karahasang isinagawa ng mga ''black bloc'' sa mga demonstrasyon at iniuugnay ito sa mga anarkista.<ref>{{Cite news |date=8 Oktubre 2013 |title=Black Blocs hijack Brazil teacher protests |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-24453113 |access-date=23 Hunyo 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Booth |first1=Robert |last2=Vallée |first2=Marc |date=1 Abril 2011 |title='Black bloc' anarchists behind anti-cuts rampage reject thuggery claims |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/society/2011/apr/01/anarchists-anti-cuts-march |access-date=23 Hunyo 2025 |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite news |date=3 Abril 2011 |title=Who are the Black Bloc and what are they trying to achieve? |language=en-AU |work=ABC News |url=https://www.abc.net.au/news/2011-04-04/blocwilliams/45890 |access-date=23 Hunyo 2025}}</ref> Bagaman may mga layuning rebolusyonaryo, marami sa mga makabagong anyo ng anarkismo ay hindi nakatuon sa komprontasyon. Sa halip, sinisikap nilang bumuo ng isang alternatibong paraan ng organisasyong panlipunan (alinsunod sa teorya ng kapangyarihang dalawahan o ''dual power''), na nakabatay sa ugnayang may pagtutulungan at kusang-loob na kooperasyon. Makikita ito sa mga pangkat tulad ng Food Not Bombs (Pagkain Hindi Bomba) at sa mga sentrong panlipunang pinamamahalaan ng mga kalahok mismo.{{Sfn|Honeywell|2021|}} Ang mas malawak na pagkapansin sa anarkismo ay nagbunsod din sa mas maraming iskolar sa mga [[Larangang akademiko|larangan]] tulad ng [[antropolohiya]] at [[kasaysayan]] na pag-aralan at makibahagi sa kilusang anarkista, bagaman higit na pinahahalagahan ng makabagong anarkismo ang pagkilos kaysa sa teoryang [[akademiko]].{{Sfnm|1a1=Williams|1y=2010|1p=110|2a1=Evren|2y=2011|2p=1|3a1=Angelbeck|3a2=Grier|3y=2012|3p=549}} Naging maimpluwensiya rin ang mga ideya ng anarkismo sa pag-unlad ng mga Zapatista sa [[Mehiko]] at ng Pederasyon Demokratiko ng Hilagang Siria, na mas kilala bilang Rojava, isang ''[[de facto]]'' na nagsasariling rehiyon sa hilagang [[Siria|SIria]].{{Sfn|Ramnath|2019|p=691}} == Paglaganap ng anarkismo sa Pilipinas == Ang anarkismo sa [[Pilipinas]] ay nag-ugat sa laban kontra [[kolonyalismo]] laban sa [[Imperyong Espanyol]] at naging maimpluwensiya sa [[Himagsikang Pilipino]] at sa maagang kilusang unyon ng mga manggagawa sa bansa. Matapos itong mapalitan ng Marxismo–Leninismo bilang pangunahing rebolusyonaryong kaisipan noong kalagitnaan ng ika-20 dantaon, muli itong sumigla bilang bahagi ng punk na subkultura kasunod ng pagkakahati-hati ng [[Partido Komunista ng Pilipinas]]. Mabilis na lumaganap ang nasyonalismong Pilipino sa buong kapuluan matapos ang Maluwalhating Rebolusyon ng 1868. Maraming intelektuwal na Pilipino, kabilang sina [[José Rizal]] at [[Marcelo H. del Pilar]], ang naglunsad ng [[Kilusang Propaganda]], na nanawagan ng mga reporma sa pamamahala ng [[Silangang Indiyas ng Espanya]].<ref>{{cite book|last1=Schumacher|first1=John|title=The Propaganda Movement, 1880–1895: The Creation of Filipino Consciousness, the Making of the Revolution|date=1997|publisher=Ateneo University Press|location=Manila|isbn=971-550-209-1|page=333|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last1=Agoncillo|first1=Teodoro|title=History of the Filipino People|url=https://archive.org/details/historyoffilipin00teod|url-access=registration|date=1990|publisher=Garotech Publishing|location=Lungsod Quezon|isbn=971-8711-06-6|edition=8|language=en}}</ref> Noong 1890, lumipat si Rizal sa Europa, kung saan nakilala niya ang mga kilusang anarkista sa Pransiya at Espanya. Sa Espanya, naging tagapayo niya ang Proudhonistang pederalista na si Francisco Pi y Margall.<ref name=":2">{{Cite book |last=Anderson|first=Benedict|title=Age of globalization : anarchists and the anticolonial imagination|date=2013|publisher=Verso|isbn=978-1-78168-144-2|pages=107, 159|oclc=864023954|language=en}}</ref><ref name=":02">{{cite journal|url=https://asj.upd.edu.ph/mediabox/archive/ASJ-49-1-2013/From%20Cadiz%20to%20La%20Liga%20-%20Spanish%20Context%20of%20Rizals%20Political%20Thought%20-%20Aseniero.pdf|pages=27–39|title=From Cádiz to La Liga: The Spanish Context of Rizal's Political Thought|first=George|last=Aseniero|date=31 Oktubre 2013|journal=Asian Studies: Journal of Critical Perspectives on Asia|publisher=[[University of the Philippines Diliman]]|volume=49|issue=1|location=Lungsod Quezon|issn=2244-5927|oclc=950730261|language=en}}</ref> Ang konsepto ng propaganda sa pamamagitan ng gawa (''propaganda of the deed'') ang naging partikular na inspirasyon sa ikalawang nobela ni Rizal na ''[[El filibusterismo]]'', na naglalarawan ng isang rebolusyon para sa pambansang paglaya laban sa mga kolonyal na awtoridad ng Espanya sa Pilipinas.<ref name=":2" /> Sa [[Nobelang Pilipino|nobelang]] iyon, inilarawan ni Rizal ang isang nabigong pagtatangka ng propaganda sa pamamagitan ng gawa sa katauhan ni Simoun, na nagtangkang pasabugin ang isang pagtitipong dinaluhan ng mga piling tao o elitista ng kolonyal na pamahalaan.<ref name=":12">{{cite book |last=Anderson|first=Benedict|title=The Age Of Globalization: Anarchists and the Anti-Colonial Imagination|publisher=Verso Books|year=2013|isbn=9781781681442|location=[[London]]|page=31|oclc=875370534|language=en}}</ref> Pagbalik niya sa [[Maynila]] noong 1892, itinatag ni Rizal ang [[La Liga Filipina]], isang lihim na samahan na nakatuon sa pagtutulungan, pagtatatag ng mga kooperatiba, at iba pang gawain.<ref name=":02" /> Dahil sa kaniyang mga gawain sa Liga, inaresto si Rizal at ipinatapon sa Dapitan.<ref>{{cite book |last1=Zaide|first1=Gregorio F.|title=Rizal: His Exile to Dapitan|date=1976|publisher=St. Mary's|pages=193|url=https://books.google.com/books?id=xPziMgEACAAJ&q=rizal+exile+in+dapitan|access-date=19 Agosto 2019|language=en}}</ref> Doon ay nagtayo siya ng isang [[ospital]], isang sistema ng panustos ng tubig, at isang [[paaralan]], kung saan siya nagturo at nagsagawa rin ng pagsasaka at [[paghahalaman]].<ref>{{cite book |last1=Gibbs|first1=Eloise A.|title=Rizal in Dapitan: A Story Based on the Life of José Rizal During His Exile in Dapitan|date=1960|publisher=University Book Supply|page=230|url=https://books.google.com/books?id=jqFAAAAAIAAJ&q=Rizal+in+dapitan|access-date=20 Agosto 2019|language=en}}</ref> Matapos ipatapon si Rizal, maraming nasyonalistang Pilipino ang nagtatag ng [[Katipunan]], isa pang lihim na samahan, subalit sa pagkakataong ito ay may layuning makamit ang kasarinlan mula sa Espanya sa pamamagitan ng isang himagsikan. Dahil sa inspirasyon mula sa mga akda ni Rizal, nag-organisa ang Katipunan ng armadong paglaban sa pamahalaang Espanyol sa pamumuno ni [[Andrés Bonifacio]].<ref>{{Citation|last=Agoncillo|first=Teodoro|author-link=Teodoro Agoncillo|title=The Revolt of the Masses: The story of Bonifacio and the Katipunan|publisher=[[University of the Philippines]] Press|location=Lungsod Quezon|year=1996|orig-year=1956|isbn=971-8711-06-6|url=https://books.google.com/books?id=SV_BAQAACAAJ|page=41|language=en}}</ref> Matapos mabunyag ang mga gawain ng Katipunan noong Agosto 1896, nagsimula ang Himagsikang Pilipino. Nag-alsa ang mga kasapi ng Katipunan sa [[Caloocan]],<ref name="Ocampo1995">{{cite book |last=Ocampo|first=Ambeth R.|title=Bonifacio's bolo|url=https://books.google.com/books?id=YWhxAAAAMAAJ|year=1995|publisher=Anvil Pub.|isbn=978-971-27-0418-5|page=8|language=en}}</ref> itinatag ang [[Republika ng Katagalugan]], at nagpahayag ng isang pambansang armadong himagsikan.<ref name="guererro1">{{citation |last1=Guererro|first1=Milagros|last2=Encarnacion|first2=Emmanuel|last3=Villegas|first3=Ramon|title=Andres Bonifacio and the 1896 Revolution|journal=Sulyap Kultura|volume=1|issue=2|pages=3–12|publisher=National Commission for Culture and the Arts|year=1996|url=http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1|access-date=2009-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20101115193832/http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1|archive-date=2010-11-15|url-status=dead|language=en}}</ref> Bagaman walang tuwirang naging bahagi si Rizal sa himagsikan, nilitis siya ng hukumang militar sa mga kasong paghihimagsik, sedisyon, at sabuwatan. Napatunayang nagkasala siya sa lahat ng paratang at binaril ng pulutong ng mga tagabaril bilang pagbitay.<ref>{{cite book|last1=Russell|first1=Charles Edward|last2=Rodriguez|first2=Eulogio Balan|title=The hero of the Filipinos: the story of José Rizal, poet, patriot and martyr|url=https://archive.org/details/herooffilipinoss00russ_0|year=1923|publisher=The Century co.|page=[https://archive.org/details/herooffilipinoss00russ_0/page/308 308]|language=en}}</ref> Noong 1897, napatalsik at ipinapatay si Bonifacio ni [[Emilio Aguinaldo]], na siyang umako sa pamumuno ng kilusang rebolusyonaryo.<ref>{{cite book|last1=Agoncillo|first1=Teodoro|title=History of the Filipino People|url=https://archive.org/details/historyoffilipin00teod|url-access=registration|date=1990|publisher=Garotech Publishing|location=Lungsod Quezon|isbn=971-8711-06-6|edition=8|pages=178–181|language=en}}</ref> Matapos mapalayas ang mga Espanyol mula sa kapuluan, nagtatag si Aguinaldo ng isang diktadura at ipinahayag ang [[kasarinlan ng Pilipinas]]. Gayunman, sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)|Kasunduan sa Paris]], pormal na isinuko ng Espanya ang Pilipinas sa Estados Unidos, na naging mitsa ng armadong tunggalian laban sa bagong tatag na [[Unang Republika ng Pilipinas]].<ref>{{cite book|last=Randolph|first=Carman Fitz|title=The Law and Policy of Annexation|chapter=Chapter I, The Annexation of the Philippines|publisher=BiblioBazaar, LLC|location=Charleston, South Carolina|year=2009|isbn=978-1-103-32481-1|language=en}}</ref> Sa panahon ng himagsikan, si [[Isabelo de los Reyes]] ay kabilang sa mga rebolusyonaryong ipinatapon sa Espanya, kung saan siya ay ibinilanggo sa Kastilyo ng Montjuïc. Doon ay nakilala niya ang ilang mga anarkista at sindikalista, at napag-aralan ang panitikang anarkista na ibinibigay sa kanya ng isang simpatetikong bantay.<ref name="Mojares">{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/268 268]|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Scott|first=William Henry|year=1992|title=The Union Obrera Democrática: First Filipino Trade Union|location=Lungsod Quezon|publisher=New Day|page=14|isbn=9789711004880|oclc=1187047203|language=en}}</ref> Matapos siyang makalaya, nakilala niya ang ilang mga palaisip na anarkista, kabilang sina Francesc Ferrer,<ref name="Saulo">{{Cite book |title=Communism in the Philippines : An Introduction|last=Saulo|first=Alfredo|date=2002|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9715504035|edition=Pinalaki|location=Maynila, Pilipinas|oclc=969406494|page=4|language=en}}</ref> at nabasa ang mga akda nina Pierre-Joseph Proudhon, Mikhail Bakunin, at Peter Kropotkin.<ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/n282 269]|language=en}}</ref> Matapos sumuko ang mga hukbo ni Emilio Aguinaldo at maitatag ang Pamahalaang Insular noong 1901, nakabalik si Isabelo sa Maynila,<ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/274 274]|language=en}}</ref> dala ang isang malaking koleksiyon ng mga akdang anarkista at sosyalista.<ref>{{Cite book |title=Komunista : the genesis of the Philippine Communist Party, 1902–1935|last=Richardson|first=Jim|date=2011|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715506267|location=Lungsod Quezon|oclc=756771087|page=15|language=en}}</ref> Dahil sa impluwensiya ng anarko-sindikalismo, pinangunahan niya ang isang bugso ng mga protesta at welga ng mga manggagawa sa Maynila, na humantong sa pagtatatag ng Unión Obrera Democrática (UOD), ang kauna-unahang makabagong pederasyon ng mga unyon ng manggagawa sa bansa.<ref>{{cite journal|last=Dennison|first=Eleanor|url=https://www.jstor.org/stable/3022423|title=Philippine Labor under the Commonwealth|journal=Far Eastern Survey|volume=7|issue=24|publisher=Institute of Pacific Relations|date=7 Disyembre 1938|pages=277–282|doi=10.2307/3022423|jstor=3022423|issn=0362-8949|oclc=4636899601|url-access=subscription|language=en}}</ref> Nang maglunsad ang UOD ng isang pangkalahatang welga noong Agosto 1902, isinailalim ito sa pagmamanman ng pulisya at inaresto si Isabelo.<ref>{{cite book|last=Pomeroy|first=William J.|year=1992|title=The Philippines: Colonialism, Collaboration, and Resistance|url=https://archive.org/details/philippinescolon00pome|location=New York|publisher=International|page=[https://archive.org/details/philippinescolon00pome/page/51 51]|isbn=9780717806928|oclc=246725565|language=en}}</ref><ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/279 279]|language=en}}</ref> Habang nasa bilangguan, naghain siya ng pagbibitiw sa UOD, subalit ipinagpatuloy ang kanyang gawain nina Hermenegildo Cruz, isang tagapag-organisa ng kilusang paggawa, at Arturo Soriano, isang pinuno ng welga. Isinalin ni Soriano sa [[wikang Tagalog]] ang dayalogo ni Errico Malatesta na ''Fra Contadini'' (''Sa Pagitan ng mga Magsasaka'') sa pamagat na Dalawang Magbubukid. Sa huli, nabuwag ang UOD dahil sa mga panloob na hidwaan. Ang pangkat ng mga katamtaman (''moderates''), sa pamumuno ni [[Lope K. Santos]], ay bumuo ng Unión del Trabajo de Filipinas (UTF) na sinuportahan ng Estados Unidos, samantalang ang pangkat ng mga radikal, sa pamumuno ni Hermenegildo Cruz, ay nagtatag ng Congreso Obrero de Filipinas (COF).<ref>{{Cite book |title=Komunista : the genesis of the Philippine Communist Party, 1902–1935|last=Richardson|first=Jim|date=2011|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715506267|location=Lungsod Quezon|oclc=756771087|page=21|language=en}}</ref> Nang maglaon, isinulat ni Santos ang nobelang ''[[Banaag at Sikat]]'', na tumatalakay sa dalawang magkaibigan: ang isa ay isang sosyalista at ang isa naman ay isang anarkista.<ref name="LKSantos">{{cite book|last=Santos|first=Lope K.|author-link=Lope K. Santos|title=[[Banaag at Sikat]]|publisher=Bookmark|location=Philippines|year=1988}}</ref> Bilang bahagi ng Kilusang Mayo a Kuwatro, nagtatag ang mga anarkistang Tsino ng isang sangay sa Maynila, kung saan naglathala sila ng mga babasahing anarkista na ipinamahagi sa buong Timog-silangang Asya.<ref>{{cite book|first=C.F.|last=Yong|title=The origins of Malayan Communism|location=[[Singapore]]|year=1997|page=18|publisher=Strategic Information and Research Development Centre|isbn=9789672165606|oclc=1112676175|language=en}}</ref> Gayunman, dahil sa pagbuwag sa UOD, humupa na noon ang kilusang anarkista sa malaking bahagi ng kapuluan. Nagpatuloy pa rin ang mga kaisipang anarkista sa hanay ng mga magsasaka, lalo na sa mga unyong magsasaka gaya ng Aguman ding Maldang Talapagobra (AMT; ''Liga ng mga Maralitang Manggagawa''), isang prente ng Partido Sosyalista ng Pilipinas.<ref name=":22">{{Cite book |last=Fegan|first=Brian|title=Philippine Social History: Global Trade and Local Transformation|publisher=Allen & Unwin|year=1982|editor-last=McCoy|editor-first=Alfred|location=Sydney|pages=107|chapter=The Social History of a Central Luzon Barrio|editor-last2=de Jesus|editor-first2=Ed|language=en}}</ref> Ang paglaganap ng mga kaisipang anarkistang ito ay pinadali ng mga babasahing ipinakilala nina Isabelo de los Reyes at Dominador Gómez sa loob ng Partido Sosyalista.<ref name=":23">{{Cite book |last=Fegan|first=Brian|title=Philippine Social History: Global Trade and Local Transformation|publisher=Allen & Unwin|year=1982|editor-last=McCoy|editor-first=Alfred|location=Sydney|pages=107|chapter=The Social History of a Central Luzon Barrio|editor-last2=de Jesus|editor-first2=Ed|language=en}}</ref> Pagkatapos ng Rebolusyong Ruso, nagsimulang mag-ugat ang Marxismo–Leninismo sa mga makakaliwang pangkat noong [[dekada 1920]]. Sa impluwensiya ng Partido Obrero de Filipinas, nakipag-ugnayan ang COF sa Red International of Labor Unions (Pulang Pandaigdigang Samahan ng mga Unyon ng Manggagawa) noong 1927.<ref>{{cite book|first=Edward Hallett|last=Carr|title=A History of Soviet Russia, Volume 14: Foundations of a Planned Economy: Volume 3, Part 3|location=[[Londres]]|publisher=Macmillan|year=1978|page=1040|oclc=1200091334|language=en}}</ref> Ang ugnayang ito ay nagdulot ng pagkakahati sa pagitan ng mga katamtaman at mga rebolusyonaryo sa loob ng COF, na humantong sa tuluyang pagkawatak-watak ng unyon.<ref>{{cite book|first=Crisanto|last=Evangelista|author-link=Crisanto Evangelista|title=The Split in the Philippine Labour Congress: Agents of U.S. Imperialists and Native Bourgeoisie Fail to Capture Congress|publisher=The Red International of Labor Unions|volume=1|issue=6/7|date=Agosto 1929|page=300|language=en}}</ref> Noong 1930, umusbong mula sa pagkakahating ito ang [[Partido Komunista ng Pilipinas]], na nagsimulang isentralisa ang pamamahala sa kilusang manggagawa.<ref name="Saulo" /> Sa una ay ipinagbawal ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Kataas-taasang Hukuman]] ang Partido Komunista,<ref name="Court1932">{{cite court |litigants=The People of the Philippine Islands v. Crisanto Evangelista, et al.|vol=GR L-36278|reporter=SCRA|court=Phil.|date=1932|url=http://www.lawphil.net/judjuris/juri1932/oct1932/gr_l-36278_1932.html|access-date=Marso 25, 2017|language=en}}</ref> subalit kalaunan ay ginawang legal ito matapos maitatag ang [[Komonwelt ng Pilipinas]], dahil sa lumalaking banta mula sa [[Imperyo ng Hapon]].<ref name="Saulo" /> Noong [[dekada 1970]], nagsimulang muling umusbong ang kilusang anarkista sa Pilipinas bilang bahagi ng umuusbong na subkulturang [[punk]] sa kapuluan, na nagtaguyod ng matibay na pilosopiya ng pagtutol sa awtoridad. Sa ilalim ng [[Batas militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|diktadurang Marcos]], dinala sa bansa ng mga nagbalik na kasapi ng diyaspora ang musikang punk, na palihim na ipinalaganap sa buong Maynila, na nagbunsod sa paglitaw ng kilusang Pinoy punk. Naging daluyan ang musikang punk ng pagpapahayag ng pagkadismaya ng kabataan sa konserbatibong lipunan, at noong [[dekada 1980]] ay nagkaroon ito ng hayagang pampulitikang katangian, kung saan maraming punk ang tahasang yumakap sa mga kaisipang anarkista.<ref name="Interview">{{cite book|url=https://www.alpineanarchist.org/r_i_philippines_english.html|chapter=Interview with Jong Pairez and Bas Umali about Anarchism in the Philippines|title=Von Jakarta bis Johannesburg|editor1=Gabriel Kuhn|editor2=Sebastian Kalicha|year=2010|first1=Jong|last1=Pairez|first2=Bas|last2=Umali|location=Münster|publisher=Unrast|isbn=9783897715066|oclc=919085683|language=en}}</ref> Ang pagkakahati-hati ng Partido Komunista ng Pilipinas matapos ang [[Himagsikang Lakas ng Bayan]] ay nagbunsod pa ng panibagong pagsigla ng mga gawaing anarkista sa kapuluan.<ref name="CH293">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=293|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Ayon sa isang [[salaysay]], isang selulang kadre ng Partido Komunista ang yumakap sa anarkismo.<ref name="CH293" /> Isa sa mga kaisipang umusbong mula sa pagkakahati ay ang demokrasyang bayan, na nagsusulong na ang wastong larangan para sa mga demokratikong inisyatiba ay ang lipunang sibil sa halip na ang estado.<ref>{{Cite web |title=Re-Imagining Philippine Revolution {{!}} Southeast Asian Anarchist Library |url=https://sea.theanarchistlibrary.org/library/isagani-serrano-re-imagining-philippine-revolution-en |access-date=2026-07-26 |website=sea.theanarchistlibrary.org}}</ref> Ang mga tinaguriang "demokratang bayan" ay pangunahing nahati sa pagitan ng mga minarkista, na lumahok sa pulitikang elektoral, at ng mga anarkista, na nakibahagi sa pag-oorganisa ng mga pamayanan.<ref>{{cite book|last=Törnquist|first=Olle|year=2002|title=Popular development and democracy|publisher=University of Oslo|url=http://folk.uio.no/ollet/final-edited-UNRISD-2.pdf|access-date=8 Pebrero 2012|location=[[Oslo]]|series=SUM Occasional Papers|issue=3|isbn=9788290391435|oclc=474607527|language=en}}</ref> Sa peryodikong ''Kasarinlan'', inilathala ng dating kasapi ng Partido Komunista na si Isagani Serrano ang [[sanaysay]] na ''Reimagining Philippine Revolution'', kung saan kanyang itinaguyod ang demokrasyang bayan, pinuna ang ideolohiya ng partido, at nagpanukala ng isang panlipunang rebolusyong laban sa estado.<ref>{{cite journal|url=https://sea.theanarchistlibrary.org/library/isagani-serrano-re-imagining-philippine-revolution-en|title=Reimagining Philippine Revolution|last=Serrano|first=Isagani|pages=80–81|year=1994|volume=10|issue=2|journal=Kasarinlan: Philippine Journal of Third World Studies|issn=2012-080X|oclc=939095270|publisher=[[University of the Philippines Diliman]]|location=[[Lungsod Quezon]]|language=en}}</ref> Patuloy na nakaakit ng mga tagasunod ang kilusang anarkista noong dekada 1990, lalo na matapos ang mga protesta laban sa WTO sa Seattle noong 1999, na nagdala sa anarkismo sa pangunahing talakayang pampubliko.<ref name="Interview" /> Isa sa mga grupong nabuo sa panahong ito ang Metro Manila Anarchist Confederation (MMAC, o Konpederasyon ng mga Anarkista sa [[Kalakhang Maynila]]), na naglalayong pag-ugnayin ang mga indibiduwal at kolektibo upang sama-samang kumilos, sa halip na bumuo ng isang [[Partidong pampolitika|partidong pampulitika]].<ref name="CH298">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=298–300|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Nagsimula ring mabuo ang iba pang organisadong pangkat ng mga anarkista, kung saan nagsanib ang ilang kolektibo upang itatag ang Anti-Capitalist Convergence Philippines (Pagtitipong Laban sa Kapitalismo sa Pilipinas), na nag-organisa ng mga protesta laban sa [[Pandaigdigang Pondong Pananalapi]] at sa [[Bangkong Pandaigdig]].<ref name="Ness">{{Cite encyclopedia |last1=Fernandez|first1=Erwin S.|editor1-last=Ness|editor1-first=Immanuel|title=Anarchism, Philippines|pages=1–2|date=2009|doi=10.1002/9781405198073.wbierp0068|language=en|isbn=978-1-4051-9807-3|publisher=John Wiley & Sons|encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest|df=mdy-all}}</ref> Bagama't umusbong at lumaganap sa Pilipinas ang iba't ibang kilusang sosyalista at komunista noong ika-20 dantaon, hindi kailanman nabuo ang isang organisadong partidong anarkista sa bansa.<ref>{{Cite web |last=Cruz |first=Elfren S. |date=Hulyo 30, 2026 |title=How communism began in the Philippines |url=https://www.philstar.com/opinion/2026/07/30/2545655/how-communism-began-philippines |access-date=2026-07-30 |website=Philstar.com}}</ref> Gayunpaman, hindi ito nangangahulugang hindi kailanman umiral ang anarkismo bilang isang kaisipan sa Pilipinas. Tulad na nabanggit sa artikulong ito, nakapasok sa bansa ang mga ideyang anarkista at anarko-sindikalista noong unang bahagi ng ika-20 dantaon. Sa kabila nito, hindi naging sapat ang lakas ng kilusang anarkista upang makapagtatag ng isang partidong pampulitika, at kalaunan ay natabunan ito ng lumalakas na impluwensiya ng Marxismo-Leninismo at ng mga organisadong partidong komunista. Noong 2001, lalo pang nahikayat ang mga Pilipino sa anarkismo sa panahon ng [[Ikalawang Rebolusyon sa EDSA|Ikalawang Himagsikang EDSA]] laban sa pamahalaan ni [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulong]] [[Joseph Estrada]]. Sa panahong ito, namahagi ang mga anarkista ng polyetong pinamagatang ''Organize Without Leaders!'' ("Mag-organisa nang Walang mga Pinuno!"), na nagbigay-diin sa kanilang kaibhan sa iba pang pangkat ng oposisyon na naglalayong makamit ang kapangyarihang pampulitika.<ref name="CH300">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=300–303|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Matapos maluklok sa kapangyarihan si [[Gloria Macapagal Arroyo]] bilang pangulo, maraming makakaliwa sa bansa ang nadismaya sa mga Himagsikang EDSA, na sa kanilang pananaw ay nauwi lamang sa pagpapalit ng naghaharing rehimen.<ref name="CH304">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=304–306|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Lalo pang tumindi ang pagkadismayang ito matapos ang nabigong [[EDSA Tres|EDSA III]], na mabilis na sinupil at nagresulta sa pag-aresto sa mga pinuno ng oposisyon, subalit nagpalawak din ng kamalayan ng publiko sa mga posibilidad ng sariling pag-oorganisa.<ref name="CH308">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=308|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Maging ang ilang kasapi ng Partido Komunista ay nagsimulang manawagan ng sistemikong pagbabago, sa halip na ang dati nilang panawagan para sa pagpapalit lamang ng rehimen.<ref name="CH311">{{cite thesis|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present |publisher=[[University of Western Australia]] |chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=311|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Kasunod ng mga himagsikang ito, nagsimulang manawagan ang mga makabagong Pilipinong anarkista, gaya ni Bas Umali, ng pagbuwag sa estadong-bansa ng Pilipinas at ng pagtatatag kapalit nito ng isang desentralisadong "kapuluang konpederasyon".<ref>{{cite web|url=http://www.anarkismo.net/article/2923|title=Archipelagic Confederation|date=26 Abril 2006|access-date=25 Hulyo 2021|last=Umali|first=Bas|work=Anarkismo.net|language=en}}</ref> Ang mga anarkistang paraan ng paglutas ng mga suliranin, na nakabatay sa sinaunang tradisyon ng bayanihan bago dumating ang mga mananakop at sinusuportahan, bukod sa iba pa, ng [[Kristiyanismo|Kristiyanong]] prinsipyo ng subsidyaridad,<ref name="delmundo2021">{{cite web|last=Del Mundo|first=Rubi|date=2021-04-21|title=Mutual Aid, Community Pantries Bring Out the Best in Filipinos and the Worst in Duterte's Inhumane Regime|url=https://cpp.ph/statements/mutual-aid-community-pantries-bring-out-the-best-in-filipinos-and-the-worst-in-dutertes-inhumane-regime|website=Philippine Revolution Web Central|language=en}}</ref> ay muling lumitaw sa pangunahing kamalayan bilang alternatibo sa kawalang-kapangyarihang dulot ng pagdepende sa iba.<ref name="mendizábal2021">{{cite web|url=https://kodao.org/putting-back-the-community-in-community-pantry/|title=Putting Back the "Community" in Community Pantry|website=Kodao|date=2021-04-27|first=L. S.|last=Mendizábal|language=en}}</ref> Isang halimbawa nito ang pagtatatag ng mga ''community pantry'' o [[bodegang bayan]] noong [[pandemya ng COVID-19]] at ang pagpapatuloy ng mga ito sa kabila ng hindi kanais-nais na kalagayang pampulitika at pang-ekonomiya.<ref name="yuvallos2021">{{cite news|url=https://nolisoli.ph/96642/opinion-maginhawa-community-pantry-ayuvallos-20210420/|newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]|date=20 Abril 2021|last=Yuvallos|first=Andreiana|title=The Gov't's Response to the Community-Pantry Movement? Policing and Bureaucracy|access-date=25 Hulyo 2021|publisher=Hinge Inquirer Publications|location=[[Makati]]|issn=0116-0443|oclc=243915470|language=en|archive-date=16 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210516125629/https://nolisoli.ph/96642/opinion-maginhawa-community-pantry-ayuvallos-20210420/|url-status=dead}}</ref><ref name="sadongdong2021">{{cite news|work=[[Manila Bulletin]]|url=https://mb.com.ph/2021/04/20/parlade-community-pantry-could-be-used-to-urge-public-to-revolt-vs-govt/|title=Parladé: Community Pantry Could be Used to Urge Public to Revolt vs. Gov't|date=20 Abril 2021|first=Martín|last=Sadongdong|access-date=25 Hulyo 2021|issn=0116-3086|oclc=42725386|publisher=Manila Bulletin Publishing Corporation|location=[[Maynila]]|language=en}}</ref><ref name="chúa2021">{{cite news|url=https://www.manilastandard.net/news/top-stories/352408/-communist-tag-halts-community-pantry-for-a-day.html|first=Adelle|last=Chúa|date=21 Abril 2021|newspaper=Manila Standard|title="Communist" Tag Halts Community Pantry for a Day|access-date=25 Hulyo 2021|publisher=Philippine Manila Standard Publishing, Inc.|location=[[Makati]]|issn=0116-5054|oclc=819413184|language=en}}</ref> Noong 2009, may iba't ibang grupong anarkista na sa Pilipinas. Kabilang sa mga ito ang panrehiyong Davao Anarchists Resistance Movement (DARM, o Kilusang Paglaban ng mga Anarkista ng Davao), ang anarka-peministang organisasyong Liberate the Clit Kolektiv (LiCK, o Palayain ang Clit Kolektiv), ang tagapaglathalang ''Dumpling Press'', ang organisasyong nagtataguyod ng pagpapalaya sa mga hayop na Youth Collective for Animal Liberation (YCAL, o Kolektibong Kabataan para sa Pagpapalaya ng mga Hayop), at ang Local Anarchist Network (LAN, o Lokal na Kalipunan ng mga Anarkista), na naglalarawan sa sarili bilang "maluwag na samahan ng mga anarkista" na binubuo ng iba't ibang tendensiya.<ref name="Ness" /> == Mga konsepto == === Propaganda ng gawa === Ang propaganda ng gawa, o propaganda sa pamamagitan ng gawa, ay isang uri ng tuwirang pagkilos na naglalayong maimpluwensiyahan ang opinyong pampubliko. Ang mismong pagkilos ay nilalayong magsilbing halimbawa na maaaring tularan ng iba at maging mitsa ng isang panlipunang rebolusyon. Madalas itong iniuugnay sa mga mararahas na pagkilos na isinagawa ng iba't ibang anarkista noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at unang bahagi ng ika-20 dantaon, kabilang ang mga pambobomba at [[asasinasyon]] na nakatuon laban sa estado at sa naghaharing uri bilang pagpapahayag ng pagtutol sa kapitalismo, gayundin ang panununog sa mga simbahan na tumatarget sa mga pangkat [[panrelihiyon]]. Gayunpaman, mayroon ding mga di-marahas na anyo ang propaganda ng gawa.<ref>{{cite book |last1=Woodcock|first1=George|chapter=Prologue|pages=11–32|jstor=10.3138/j.ctt2ttv2t.4|title=Anarchism|date=2004|publisher=University of Toronto Press|isbn=978-1-55111-629-7|quote-page=20|quote=the modern pacifist anarchists, …have tended to concentrate their attention largely on the creation of libertarian communities – particularly farming communities – within present society, as a kind of peaceful version of the propaganda by deed.|language=en}}</ref> Nilayon ang mga gawaing ito ng [[terorismo]] na magpasiklab ng isang "diwa ng paghihimagsik" sa pamamagitan ng pagpapakita na ang estado, ang gitna at nakatataas na uri, at ang mga organisasyong panrelihiyon ay hindi makapangyarihan sa lahat. Layunin din nitong udyukan ang estado na tumugon nang lalo pang mapaniil.<ref name="Merriman">{{cite book |last=Merriman|first=John M.|date=2016|title=The Dynamite Club: How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror|publisher=[[Yale University Press]]|page=[https://books.google.com/books?id=w8mtCwAAQBAJ&pg=PA63 63]|isbn=978-0-300-21792-6|language=en}}</ref> Noong Kongresong Panlipunang Rebolusyonaryo sa Londres noong 1881, pormal na inaprubahan ang taktikang ito.<ref name="Abidor">{{cite book |last=Abidor|first=Mitchell|url=https://books.google.com/books?id=ELZHEAAAQBAJ&pg=PT7|title=Death to Bourgeois Society: The Propagandists of the Deed|date=2016|publisher=PM Press|isbn=978-1-62963-112-7|language=en}}</ref> === Mutual na tulungan === Ang katawagang "''mutual aid''" tulungang mutuwal (o pagtutulungang-bayan) ay pinasikat ng pilosopong anarkista na si [[Peter Kropotkin]] sa kanyang kalipunan ng mga sanaysay na ''Mutual Aid: A Factor of Evolution''. Dito, ipinangatwiran niya na ang kooperasyon, at hindi ang kompetisyon, ang pangunahing puwersang nagtutulak sa [[ebolusyon]], sa pamamagitan ng [[Mutualismo|mutuwalismo]] sa [[biyolohiya]].<ref name="KropotkinRobinson2020">{{cite book |author1=Peter Kropotkin|author2=Victor Robinson|title=Mutual Aid – A Factor of Evolution: With an Excerpt from Comrade Kropotkin by Victor Robinson|url=https://books.google.com/books?id=CbLoDwAAQBAJ|chapter=Introduction|date=26 Mayo 2020|publisher=Read Books Limited|isbn=978-1-5287-9015-4|language=en}}</ref><ref name="Kropotkin">{{cite book |title=Mutual Aid: A Factor of Evolution|url=http://theanarchistlibrary.org/library/petr-kropotkin-mutual-aid-a-factor-of-evolution|last=Kropotkin|first=Petr|date=1902|via=The Anarchist Library|access-date=6 Mayo 2020|language=en}}</ref> Ipinahayag ni Kropotkin na ang pagtutulungang-bayan ay may praktikal na pakinabang sa pananatiling buhay ng mga tao at hayop at na ito ay naitaguyod sa pamamagitan ng [[likas na pagpili]]. Iginiit din niya na ang pagtutulungang-bayan ay masasabing kasintanda ng kultura ng tao.<ref name="Kropotkin" /> Ang pagkilalang ito sa malawak na katangian at pakinabang ng pagtutulungang-bayan sa bawat indibidwal ay salungat sa mga teorya ng [[Charles Darwin|Darwinismong]] panlipunan, na nagbibigay-diin sa kompetisyon ng mga indibiduwal at sa pananatili ng pinakamainam (''survival of the fittest''). === Pinakamababang antas na hindi maipagkakait === Ang ''irreducible minimum'' o pinakamababang antas na hindi maipagkakait ay isang pangunahing prinsipyong etikal sa ekolohiyang panlipunan ni Murray Bookchin.<ref>{{Cite book |last=Biehl |first=Janet |url=https://theanarchistlibrary.org/library/murray-bookchin-janet-biehl-the-murray-bookchin-reader |title=The Murray Bookchin Reader |date=1999 |language=en}}</ref> Nagmula ito sa pag-aaral ng mga katutubo at lipunang walang herarkiya. Ayon sa prinsipyong ito, ang bawat miyembro ng komunidad ay may walang-kondisyong karapatan sa mga pangunahing pangangailangan sa buhay,<ref>{{Cite news |last=Tokar |first=Brian |date=2008-03-01 |title=On Bookchin's Social Ecology and its Contributions to Social Movements {{!}} Institute for Social Ecology |language=en-US |work=Institute for Social Ecology |url=https://social-ecology.org/wp/2008/03/on-bookchins-social-ecology-and-its-contributions-to-social-movements/ |access-date=2026-07-21}}</ref> tulad ng pagkain, pabahay, at kalusugan—anuman ang kanilang naiambag na trabaho. === Pagwawalang-bisa sa paggawa === Partikular sa mga anarkistang lupon,<ref>{{Cite web |last=Ford|first=Nick|title=7 Key Concepts for Understanding Anti-Work Theory|url=https://www.filmsforaction.org/articles/7-key-concepts-for-understanding-antiwork-theory/|access-date=2022-08-09|website=Films For Action|language=en}}</ref> may ilan na naniniwalang ang [[Trabaho|paggawa]] ay lalong nahiwalay sa tao sa paglipas ng kasaysayan at sa likas na katangian nito ay hindi kasiya-siya at mabigat, kaya't hindi ito dapat ipataw sa pamamagitan ng mga paraang [[pang-ekonomiya]] o [[pampulitika]].<ref>{{Cite web |last=Peters|first=Adele|date=2015-02-02|title=Work Is Bullshit: The Argument For "Antiwork"|url=https://www.fastcompany.com/3041719/work-is-bullshit-the-argument-for-antiwork|access-date=2022-08-09|website=Fast Company|language=en-US}}</ref> Sa ganitong pananaw, may ilan na nananawagan sa pagpapatupad ng walang kondisyong batayang kita (''unconditional basic income'') at/o pagpapaikli ng linggo ng paggawa, gaya ng apat-na-araw na linggo ng trabaho.<ref>{{Cite web |last=Lashbrooke|first=Barnaby|title=The 'Anti-Work' Movement Is A Sign Something's Rotten In The Workplace|url=https://www.forbes.com/sites/barnabylashbrooke/2021/10/25/the-anti-work-movement-is-a-sign-somethings-rotten-in-the-workplace/|access-date=2022-08-09|website=[[Forbes]]|language=en}}</ref> Noong 1985, isinulat ng anarkista at sitwasyonistang manunulat na si Bob Black ang kinikilalang manipestong ''The Abolition of Work'' (''Ang Pagpapawalang-bisa sa Paggawa''). === Pagkakaisa ng pamamaraan at layunin === Sa anarkismo, ang pagkakaisa ng pamamaraan at layunin (''unity of means and ends'') ay tinatawag na politikang preporatibo. Sinasabi nito na ang mga paraang ginagamit sa pagbabago ng lipunan ay dapat mismong nagpapakita ng [[Kalayaan|malaya]], patas, at walang-gobyernong lipunan na gustong itayo. Ang politikang preporatibo ay mga paraan ng pag-oorganisa at mga ugnayang panlipunan na naglalayong isabuhay ang lipunang ninanais itatag ng isang pangkat sa hinaharap.<ref>{{cite web |last=Smith|first=E. T.|date=2023-02-01|title=Prefigurative Politics in Practice|url=https://commonslibrary.org/prefigurative-politics-in-practice/|access-date=2026-05-18|work=The Commons Library|language=en}}</ref> Sa praktika, kabilang dito ang pagbuo ng isang bagong lipunan "sa loob ng balangkas ng lumang lipunan" sa pamamagitan ng pamumuhay ayon sa mga pagpapahalaga at mga estrukturang panlipunang ninanais ng pangkat para sa hinaharap.<ref>{{cite web |title=Understanding Prefigurative Politics: A Deep Dive|url=https://www.classwithmason.com/2024/10/understanding-prefigurative-politics.html|website=Class with Mason|date=25 Oktubre 2024|access-date=25 Oktubre 2024|language=en}}</ref> Ayon kay Carl Boggs, na siyang lumikha ng katawagang ito, layunin ng politikang preporatibo na maisakatawan "sa loob mismo ng kasalukuyang pampulitikang gawain ng isang kilusan [...] ang mga anyo ng ugnayang panlipunan, pagpapasya, [[kultura]], at karanasang pantao na siyang pinakahuling mithiin nito," kaya't nagkakatugma ang paraan at ang layunin ng pagbabagong panlipunan.<ref>Boggs, Carl. 1977. Marxism, Prefigurative Communism, and the Problem of Workers' Control. [https://repository.library.brown.edu/studio/item/bdr:89258/ ''Radical America'' 11 (November)], 100; cf. Boggs Jr., Carl. Revolutionary Process, Political Strategy, and the Dilemma of Power. Theory & Society 4, Blg. 3 (Taglagas), 359-93. (sa Ingles)</ref> Minsan ding ipinagtatanggol ang politikang preporatibo batay sa paniniwalang ang mga layuning makakamit ng isang kilusang panlipunan ay "saligang hinuhubog ng mga paraang ginagamit nito."<ref>Leach, D. K. (2013). Prefigurative politics. The Wiley-Blackwell encyclopedia of social and political movements, 1004-1006. (sa Ingles)</ref> Ang preporatibismo ay ang pagsisikap na isabuhay o isagawa ang politikang preporatibo.<ref>{{Cite journal |last=Heffernan|first=Timothy|date=2020|title='Where Is the New Constitution?': Public Protest and Community-Building in Post–Economic Collapse Iceland|url=https://doi.org/10.3167/arcs.2020.060114|journal=Conflict and Society|volume=6|issue=1|pages=236–254|language=en}}</ref> === Anarkismo at pagkamakabansa o kontra-pagkamakabansa === Ang anarkismo at pagkamakabansa ay kapwa umusbong sa Europa kasunod ng [[Rebolusyong Pranses]] ng 1789, at may mahaba at matatag na ugnayan na maitutunton hanggang kay Mikhail Bakunin at sa kanyang pakikilahok sa kilusang Pan-Slabiko bago pa niya yakapin ang anarkismo. Mahaba rin ang kasaysayan ng pakikilahok ng mga anarkista sa mga kilusang makabansa sa iba't ibang panig ng daigdig, gayundin sa internasyonalismo. Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, malakas ang suporta ng anarkismo sa anasyonalismo at [[Esperanto]].<ref name="nodo50.org">Firth, Will. [http://www.nodo50.org/esperanto/anarkiismo.htm "Esperant Kaj Anarkiismo"]. ''Nodo50''. Nakuha noong 21 Setyembre 2020. "Anarkiistoj estis inter la pioniroj de la disvastigo de Esperanto. En 1905 fondiĝis en Stokholmo la unua anarkiisma Esperanto-grupo. Sekvis multaj aliaj: en Bulgario, Ĉinio kaj aliaj landoj. Anarkiistoj kaj anarki-sindikatistoj, kiuj antaŭ la Unua Mondmilito apartenis al la nombre plej granda grupo inter la proletaj esperantistoj, fondis en 1906 la internacian ligon Paco-Libereco, kiu eldonis la Internacian Socian Revuon. Paco-libereco unuiĝis en 1910 kun alia progresema asocio, Esperantista Laboristaro. La komuna organizaĵo nomiĝis Liberiga Stelo. Ĝis 1914 tiu organizaĵo eldonis multe da revolucia literaturo en Esperanto, interalie ankaŭ anarkiisma. Tial povis evolui en la jaroj antaŭ la Unua Mondmilito ekzemple vigla korespondado inter eŭropaj kaj japanaj anarkiistoj. En 1907 la Internacia Anarkiisma Kongreso en Amsterdamo faris rezolucion pri la afero de internacia lingvo, kaj venis dum la postaj jaroj similaj kongresaj rezolucioj. Esperantistoj, kiuj partoprenis tiujn kongresojn, okupiĝis precipe pri la internaciaj rilatoj de la anarkiistoj." (sa Esperanto)</ref><ref name="naturismo">{{cite news|last=Roselló|first=Josep Maria Roselló|date=17 Agosto 2005|url=http://www.nodo50.org/ekintza/article.php3?id_article%3D310|url-status=dead|title=Dossier: El naturalismo libertario en la península ibérica (1890-1939)|newspaper=Ekintza Zuzena|issue=32|archive-url=https://web.archive.org/web/20120320014704/https://www.nodo50.org/ekintza/article.php3?id_article=310|archive-date=20 Marso 2012|access-date=3 Hunyo 2014|quote=Proliferarán así diversos grupos que practicarán el excursionismo, el naturismo, el nudismo, la emancipación sexual o el esperantismo, alrededor de asociaciones informales vinculadas de una manera o de otra al anarquismo. Precisamente las limitaciones a las asociaciones obreras impuestas desde la legislación especial de la Dictadura potenciarуán indirectamente esta especie de asociacionismo informal en que confluirá el movimiento anarquista con esta heterogeneidad de prácticas y tendencias. Uno de los grupos más destacados, que será el impulsor de la revista individualista ''Ética'' será el Ateneo Naturista Ecléctico, con sede en Barcelona, con sus diferentes secciones la más destacada de las cuales será el grupo excursionista Sol y Vida.|language=es}}</ref><ref name="acracia">{{cite web|last=Díez|first=Xavier|date=1 Abril 2006|url=http://www.acracia.org/1-23a58lainsumision.pdf|url-status=dead|title=La insumisión voluntaria. El anarquismo individualista español durante la Dictadura y la Segunda República (1923-1938)|pages=1–36|archive-url=https://web.archive.org/web/20110723130358/http://www.acracia.org/1-23a58lainsumision.pdf|archive-date=23 Hulyo 2011|access-date=6 Mayo 2011|quote=La insumisión voluntaria: El anarquismo individualista español durante la Dictadura y la Segunda República (1923–1938).|language=es}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], inusig ng Espanyang Francoista ang mga anarkista at mga makabayang Katalan, na marami sa kanila ay malawakang gumagamit ng Esperanto.<ref name="Del Barrio">Del Barrio, Toño; Lins, Ulrich (27–29 Nobyembre 2006). [http://www.nodo50.org/esperanto/artik68es.htm "La utilización del esperanto durante la Guerra Civil Española"]. ''Nodo50''. International Congress on the Spanish Civil War. Hinango noong 21 Setyembre 2020. (sa Kastila)</ref> Iginiit ng anarkistang [[Irlandes]] na si Andrew Flood na ang mga anarkista ay hindi mga makabansa at lubos na tinututulan ang [[pagkamakabansa]]; sa halip, sila ay mga kontra-imperyalista.<ref name="Flood">Flood, Andrew. "An Anarchist Perspective on Irish Nationalism". Workers Solidarity Movement. (sa Ingles)</ref> Katulad nito, itinuturing ng Anarchist Federation (Pederasyong Anarkista) sa Britanya at Irlanda na ang pagkamakabansa ay isang ideolohiyang ganap na nakatali sa pag-unlad ng kapitalismo at hindi kayang lumampas dito.<ref name="Anarchist Federation">[http://www.afed.org.uk/publications/pamphlets-booklets/126-against-nationalism.html "Against Nationalism"]. Anarchist Federation. 3 Abril 2009. Retrieved 23 Setyembre 2020. (sa Ingles)</ref> Si Pierre-Joseph Proudhon, ang unang taong hayagang tumawag sa sarili bilang isang anarkista sa positibong diwa, ay tumutol sa pagkamakabansa, at iginiit na ang "pagwawakas ng militarismo ang misyon ng ika-19 na dantaon, kung hindi ay hahantong ito sa walang hanggang paghina".<ref>Woodcock, George. ''Pierre-Joseph Proudhon''. p. 233. (sa Ingles)</ref> Ayon kay Proudhon, sa ilalim ng kanyang mungkahing mutuwalismo, "wala nang magiging [[nasyonalidad]], wala nang bayang tinubuan sa pampulitikang kahulugan ng mga salitang ito; ang magiging kahulugan na lamang ng mga ito ay pook ng [[kapanganakan]]. Ang tao, anuman ang kanyang [[lahi]] o kulay, ay mamamayan ng daigdig; ang [[pagkamamamayan]] ay isang karapatang maaaring matamo saanman."<ref>Proudhon, Pierre-Joseph. ''General Idea of the Revolution in the Nineteenth Century''. p. 283. (sa Ingles)</ref> === ACAB === [[File:ACABBanner.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:ACABBanner.jpg|left|thumb|Mga anarkista sa [[Leipzig]], [[Alemanya]], na nagpoprotesta habang may hawak na bandilang may nakasulat na "''ACAB, all cops are b...''"]] Ang ACAB, isang daglat para sa ''all cops are bastards'' ("lahat ng pulis ay mga walanghiya" o "lahat ng pulis ay mga bastardo"), ay isang islogang pampulitika na iniuugnay sa mga tutol sa [[kapulisan]]. Karaniwan itong ginagamit bilang kasabihan sa mga ''graffiti'' o ipinapaukit bilang tato. Minsan ay isinusulat din ito bilang 1312, kung saan ang bawat bilang ay kumakatawan sa posisyon ng katumbas na titik sa [[Alpabeto|alpabetong]] Ingles (A=1, C=3, A=1, B=2). Ang pariralang ''all cops are bastards'' ay unang lumitaw sa [[Inglatera]] noong [[dekada 1920]],<ref name="Partridge1986">{{cite book|last=Partridge|first=Eric|title=A Dictionary of Catch Phrases|url=https://archive.org/details/dictionaryofcatc0000part_c8l4|publisher=Taylor & Francis|year=1986|isbn=978-0-415-05916-9|page=[https://archive.org/details/dictionaryofcatc0000part_c8l4/page/1 1]|language=en}}</ref><ref name=":13">{{Cite book|last1=Aitken-Smith|first1=Trent|title=The Tattoo Dictionary|last2=Tyson|first2=Ashley|date=2016|publisher=Octopus|isbn=978-1-78472-254-8|pages=13|language=en}}</ref><ref name="GQ">{{cite web|last=Groundwater|first=Colin|date=11 Hunyo 2020|title=A brief history of ACAB|url=https://www.gq-magazine.co.uk/politics/article/acab-meaning|access-date=11 Setyembre 2020|website=GQ|language=en}}</ref> at kalaunan ay pinaikli bilang "ACAB" ng mga manggagawang nagwewelga noong [[dekada 1940]].<ref name="GQ" /> Sa kasaysayan, ang daglat ay iniugnay sa mga [[kriminal]] sa Reyno Unido.<ref name=":13" /> Una itong naitala bilang tato ng mga bilanggo noong [[dekada 1970]], at karaniwang inilalagay ang tig-isang titik sa bawat daliri, o kung minsan ay ikinukubli bilang maliliit na tuldok sa bawat buko ng kamay.<ref name="ThompsonBlack2006">{{cite book|last1=Thompson|first1=Tim|url=https://archive.org/details/forensichumanide00thom_803|title=Forensic Human Identification: An Introduction|last2=Black|first2=Sue|publisher=Taylor & Francis|year=2006|isbn=978-0-8493-3954-7|page=[https://archive.org/details/forensichumanide00thom_803/page/n391 384]|url-access=limited|language=en}}</ref><ref name=":13" /> Noong 1970, ginamit ng ''Daily Mirror'' ang ACAB bilang pamagat ng isang artikulong nagsasaad na ito ay nakatatak sa isang kasapi ng ''Hells Angels'' na nakita sa [[lansangan]].<ref name="GQ" /> Ginamit din ng [[Direktor sa pelikula|direktor]] ng pelikulang si Sidney Hayers ang isang sinensurang bersyon ng [[parirala]] bilang pamagat ng kaniyang pelikulang [[krimen]] noong 1972 na ''All Coppers Are...''.''<ref>{{cite book|last=Elliot|first=Paul|title=Studying the British Crime Film|url=https://archive.org/details/studyingbritishc0000elli|publisher=Columbia University Press|year=2014|isbn=978-1-906-73374-2|pages=[https://archive.org/details/studyingbritishc0000elli/page/78 78]–79|language=en}}</ref>'' Noong 1977, nakita ng isang mamamahayag mula sa [[Newcastle upon Tyne]] ang daglat na nakasulat sa mga [[dingding]] ng isang selda sa bilangguan.<ref name="Partridge1986" /> Noong dekada 1980, naging simbolo ng kontra-establisimyento ang ACAB, lalo na sa loob ng mga subkulturang punk at ''skinhead'' (o ahit-ulo).<ref name=":13" /><ref name="GQ" /><ref name=":03">{{cite web|title=ACAB|url=https://www.adl.org/education/references/hate-symbols/acab|access-date=2019-05-30|website=Anti-Defamation League|language=en}}</ref> Lalo itong sumikat dahil sa awiting "A.C.A.B." ng bandang Oi! na the 4-Skins, na inilabas noong 1982.<ref name=":13" /><ref name="GQ" /> Sa mga sumunod na taon, naging tanyag ang ACAB bilang [[islogan]] ng mga ''hooligan'' at ''ultras'' sa [[Futbol|putbol]] sa Europa,<ref>{{Cite journal|last=Pollard|first=John|date=2016|title=Skinhead culture: the ideologies, mythologies, religions and conspiracy theories of racist skinheads|journal=Patterns of Prejudice|volume=50|issue=4–5|pages=398–419|doi=10.1080/0031322X.2016.1243349|s2cid=151502563|issn=0031-322X|language=en}}</ref><ref name=":13" /> gayundin ng mga kilusang anarkista at kontra-awtoritaryo sa iba't ibang panig ng mundo.<ref name="GQ" /> Sa ilang konteksto, itinuturing ng Anti-Defamation League (Liga Laban sa Paninirang-puri) ang parirala bilang isang simbolo ng pagkamuhi at inilalarawan ito bilang "isang matagal nang islogan sa kultura ng mga ''skinhead''," habang binabanggit ding ginagamit ito kapwa ng mga [[Rasismo|rasista]] at mga kontra-rasistang ''skinhead''.<ref name=":03" /><ref name="guerra">{{cite journal|last=Guerra|first=Nicola|title=Dalla strada alla letteratura, le spericolate e propizie vicende del forestierismo A.C.A.B.. Il contatto linguistico tra italiano e inglese nelle sottoculture Skinhead e Ultras|trans-title=From the road to literature, the reckless and auspicious events of the forestry industry A.C.A.B .. The linguistic contact between Italian and English in the Skinhead and Ultras subcultures|url=https://www.academia.edu/4566221|journal=Analele Universităţii Din Craiova, Seria Ştiinţe Filologice Linguistică Nr. 1-2|date=Enero 2013|publisher=Universităţii din Craiova|access-date=2020-06-03|language=en}}</ref> Matapos ang pagpaslang ng pulis na si Derek Chauvin kay [[George Floyd]] noong Mayo 2020, mas naging madalas ang paggamit ng katawagang ACAB ng mga taong tutol sa kapulisan.<ref name="vice_acab">{{cite news |work=Vice|last=Poulter|first=James|title=How 'ACAB' Became the Universal Anti-Police Slogan|url=https://www.vice.com/en/article/acab-all-cops-are-bastards-origin-story-protest/|access-date=2020-08-26|date=2020-06-08|language=en}}</ref> Habang lumalaganap sa buong Estados Unidos ang mga protesta bilang tugon sa [[Pagpatay kay George Floyd|pagkamatay ni Floyd]] at ang mga talakayan tungkol sa karahasang isinasagawa ng pulisya na may motibong panlahi, mas madalas ding nabanggit ang ACAB sa mga plataporma ng [[hatirang pangmadla]], at nagsimula ring ibenta ang mga produktong may nakalimbag na daglat na ito.<ref name="vice_acab" /> Ayon sa mga tagapagtaguyod ng katawagan, ang ACAB ay nangangahulugang ang bawat pulis ay may pananagutan sa isang hindi makatarungang sistema. [[Pangangatuwiran|Ipinapangatuwiran]] nila na kahit hindi mismo nakikilahok ang isang pulis sa kalupitan ng pulisya o sa [[rasismo]] sa pagpapatupad ng [[batas]], may [[pananagutan]] pa rin siya sa mga ginawa ng kaniyang mga kasamahan dahil hindi niya ito tinututulan o sinusubukang pigilan.<ref>{{Cite web|date=2020-06-01|title=What I mean when I say I want to abolish the police|url=https://www.independent.co.uk/voices/acab-abolish-police-george-floyd-protests-cops-a9543386.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20200602083406/https://www.independent.co.uk/voices/acab-abolish-police-george-floyd-protests-cops-a9543386.html|archive-date=2020-06-02|url-access=limited|url-status=live|access-date=2021-12-17|website=The Independent|language=en}}</ref> === Pagbuwag sa bilangguan === [[File:La_presó_és_tortura.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:La_pres%C3%B3_%C3%A9s_tortura.jpg|thumb|Isang ''graffiti'' o sulat sa pader sa [[Cataluña]] na nakasulat sa [[wikang Kastila]] na may salin na "Ang bilangguan ay pagpapahirap" at simbolong Bilog-A ng anarkismo.]] Ang pagbuwag sa bilangguan (''prison abolition'') ay isang kilusan na naglalayong buwagin ang bilangguan bilang isang institusyon.<ref name="Frampton">{{cite news |last1=Frampton|first1=Thomas Ward|title=The Dangerous Few: Taking Seriously Prison Abolition and Its Skeptics|url=https://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/hlr135&div=98&id=&page=|access-date=15 Agosto 2025|work=Harvard Law Review|date=2021–2022|pages=2013|language=en}}</ref> Hindi tulad ng reporma sa bilangguan, layunin ng pagbuwag sa bilangguan na magtatag ng isang sistema ng [[Katarungan|hustisyang]] pangkriminal na hindi gumagamit ng pagkakapiit bilang paraan ng pagpaparusa. Karaniwang itinataguyod ng mga tagasuporta nito ang makapanunumbalik na hustisya, na naglalayong maituwid at maibalik sa lipunan ang mga [[nagkasala]], sa halip na ang mapagganting hustisya, na naglalayong magparusa sa nagkasala batay sa tindi ng kaniyang krimen. Madalas ding isinusulong ng mga tagapagtaguyod ng pagbuwag sa bilangguan ang malalaking pagbabagong pang-estruktura upang maiwasan ang krimen sa antas ng [[lipunan]] sa pamamagitan ng pagtugon sa mga ugat nito. Ayon sa pananaw na ito, ang krimen ay bunga ng mga suliraning panlipunan tulad ng rasismo at [[kahirapan]]. Bahagyang nabuo ang kilusan para sa pagbuwag sa bilangguan sa Estados Unidos bilang tugon sa pag-aalsa sa Bilangguan ng Attica noong 1971, na nagbigay-pansin sa mga di-makataong kalagayang laganap sa mga bilangguan. Ang mga kilalang aktibista, lalo na si Angela Davis, ay nakatulong upang mabigyang-pansin ang usapin ng pagbuwag sa bilangguan, bagaman nanatili itong higit na limitado sa mga makakaliwang pangkat at mga akademikong lupon. Muling sumigla ang interes sa kilusan matapos ang pagpaslang kay George Floyd noong 2020 at ang mga kaguluhang sibil na sumunod dito, na nagbigay-diin sa mga hindi pagkakapantay-pantay batay sa lahi sa loob ng sistemang hustisyang pangkriminal. === Pagpapalaya sa kabataan === Ang pagpapalaya sa mga bata (''child liberation'') sa anarkismo ay ang paniniwala na ang mga bata at [[kabataan]] ay nararapat magkaroon ng buong awtonomiya, respeto, at kalayaan mula sa panunupil ng mga matatanda, mapilitang pagpapalaki ng magulang, at sapilitang pag-aaral. Pangunahing layunin nito na wakasan ang pagtrato sa mga bata bilang pag-aari ng [[magulang]], palitan ang mga tradisyonal na paaralan ng mga boluntaryong espasyo sa pag-aaral, at tiyakin ang tulong-komunidad para sa mga pangunahing pangangailangan. Ang kilusan para sa mga karapatan ng kabataan (''youth rights movement''), na inilalarawan din bilang pagpapalaya sa kabataan (''youth liberation''), ay isang umuusbong na kilusang mula sa mga karaniwang mamamayan na naglalayong labanan ang [[Diskriminasyon sa gulang|diskriminasyon sa edad]] at isulong ang mga karapatang sibil ng mga kabataan—yaong mga hindi pa umaabot sa edad ng legal na ganap na gulang, na 18 taong gulang sa karamihan ng mga bansa. May ilang pangkat na nilalabanan ang pedopobya at ephebipobiya sa lipunan sa pamamagitan ng pagtataguyod ng tinig ng kabataan, pagbibigay-kapangyarihan sa kabataan, at sa huli, ng pagkakapantay-pantay sa pagitan ng mga henerasyon sa pamamagitan ng pakikipagtuwang ng kabataan at mga nakatatanda.<ref>Fletcher, A. (2006) ''[http://www.commonaction.org/WYVH.pdf Washington Youth Voice Handbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081001193809/http://www.commonaction.org/WYVH.pdf|date=2008-10-01}}'' Olympia, WA: CommonAction. (sa Ingles)</ref> Maraming tagapagtaguyod ng mga karapatan ng kabataan ang itinatangi ang kanilang kilusan mula sa kilusan para sa mga karapatan ng mga bata, sapagkat ipinapangatuwiran nilang ang huli ay nagsusulong ng mga pagbabagong kadalasang higit na naghihigpit sa mga bata at kabataan.<ref>Axon, K. (n.d.) [https://web.archive.org/web/20080215235519/http://www.asfar.org/zine/1st/Pedophobia.html ''The Anti-Child Bias of Children's Advocacy Groups''] Chicago, IL: Americans for a Society Free of Age Restrictions. (sa Ingles)</ref> === Anarkiyang pakikipagrelasyon === [[File:RA_symbol.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:RA_symbol.jpg|left|thumb|Simbolo ng anarkiyang pakikipagrelasyon]] Ang anarkiyang pakikipagrelasyon ay ang paglalapat ng mga prinsipyong anarkista sa mga [[ugnayang interpersonal]].<ref name=":4">{{Cite book |last=Pérez-Cortés|first=Juan-Carlos|title=Relationship Anarchy: Occupy Intimacy!|date=2022|publisher=La Oveja Roja|isbn=979-8-3680-3944-2|location=Madrid|language=en}}</ref> Kabilang sa mga pangunahing pagpapahalaga nito ang awtonomiya, mga gawaing laban sa herarkiya, pagtutol sa normatibidad, at pagkakaugnayang nakabatay sa pagtutulungan ng pamayanan.<ref>{{Cite web|title=The Difference Between Relationship Anarchy and Non-Hierarchical Polyamory|url=http://www.relationship-anarchy.com/videos/2016/6/20/the-difference-between-relationship-anarchy-and-non-hierarchical-polyamory|website=Relationship Anarchy|language=en-GB|access-date=2020-05-07|archive-date=2020-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200503103805/http://www.relationship-anarchy.com/videos/2016/6/20/the-difference-between-relationship-anarchy-and-non-hierarchical-polyamory|url-status=dead}}</ref><ref name=":24">{{Cite web|date=2020-09-05|title=The Great Showdown of Hierarchical Polyamory vs. Relationship Anarchy|url=http://thenewmodality.com/the-great-showdown-of-hierarchical-polyamory-vs-relationship-anarchy/|access-date=2022-02-14|website=The New Modality|language=en-US|archive-date=2022-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20220120105438/http://thenewmodality.com/the-great-showdown-of-hierarchical-polyamory-vs-relationship-anarchy/|url-status=live}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|title=Can relationship anarchy create a world without heartbreak? {{!}} Aeon Ideas|url=https://aeon.co/ideas/can-relationship-anarchy-create-a-world-without-heartbreak|access-date=2022-02-14|website=Aeon|language=en|archive-date=2020-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200320145346/https://aeon.co/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=What Is Relationship Anarchy?|url=https://www.mindbodygreen.com/articles/what-is-relationship-anarchy|publisher=Mindbodygreen|access-date=2023-04-26|website=MBGRelationships|date=2 Agosto 2020|archive-date=2023-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230426200016/https://www.mindbodygreen.com/articles/what-is-relationship-anarchy|url-status=live|language=en}}</ref> Hayagan itong tumututol sa amatonormatibidad<ref>{{Cite web|date=2018-05-09|title=Are You Radical Enough to Be a Relationship Anarchist?|url=https://www.gq.com/story/relationship-anarchy|access-date=2022-02-14|website=GQ|language=en-US|archive-date=2020-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200320213043/https://www.gq.com/story/relationship-anarchy|url-status=live}}</ref> at mononormatibidad, at karaniwan—bagaman hindi sa lahat ng pagkakataon—na hindi monogamo.<ref name=":14">{{Cite web|last=Heaney|first=Katie|date=2018-10-23|title=What It's Like Being a Relationship Anarchist|url=https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|access-date=2022-02-14|website=The Cut|language=en-us|archive-date=2022-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417014230/https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|url-status=live}}</ref><ref name=":3" /><ref name=":04">{{Cite web|last=Lopez|first=Veronica|date=2021-10-15|title=Here's What to Know About Relationship Anarchy|url=https://www.cosmopolitan.com/sexopedia/a37973461/relationship-anarchy/|access-date=2022-02-13|website=Cosmopolitan|language=en-US|archive-date=2021-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20211206194702/https://www.cosmopolitan.com/sexopedia/a37973461/relationship-anarchy/|url-status=live}}</ref><ref name=":15">{{Cite web|last=Heaney|first=Katie|date=2018-10-23|title=What It's Like Being a Relationship Anarchist|url=https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|access-date=2022-02-14|website=The Cut|language=en-us|archive-date=2022-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417014230/https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|url-status=live}}</ref> Naiiba ito sa poliyamorya, ''solo poly'', ''swinging'', at iba pang anyo ng pakikipagrelasyon, sapagkat maaaring taglay pa rin ng mga ito ang mga estrukturang gaya ng amatonormatibidad, herarkiya ng mga matalik na relasyon, at mga tuntuning naglilimita sa awtonomiya.<ref name=":24" /><ref name=":04" /><ref name="De las Heras Gómez pp. 644–660">{{cite journal |last=De las Heras Gómez|first=Roma|title=Thinking Relationship Anarchy from a Queer Feminist Approach|journal=Sociological Research Online|publisher=SAGE Publications|volume=24|issue=4|date=2018-12-20|issn=1360-7804|doi=10.1177/1360780418811965|pages=644–660|s2cid=220124663|url=https://qsu070.noblogs.org/files/2020/10/De-las-Heras-G%C3%B3mez-2018-Thinking-Relationship-Anarchy-from-a-Queer-Feminist-Approach.pdf|access-date=2022-12-19|archive-date=2022-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20221219162224/https://qsu070.noblogs.org/files/2020/10/De-las-Heras-G%C3%B3mez-2018-Thinking-Relationship-Anarchy-from-a-Queer-Feminist-Approach.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Binibigyang-kahulugan din ang anarkiyang pakikipagrelasyon bilang isang bagong paradigma kung saan ang pagiging malapit sa isa't isa at awtonomiya ay hindi na itinuturing na mga bagay na likas na nagkakasalungatan o lumilikha ng suliranin sa loob ng isang relasyon.<ref>{{cite web |last1=Guillén|first1=Ricardo|title=Beyond romantic love – an analysis of how the dilemma of closeness vs. autonomy is handled in relationship anarchy discourse|url=https://lup.lub.lu.se/student-papers/search/publication/8968241|website=LUP Student Papers|publisher=Lund University Libraries|access-date=29 Nobyembre 2021|archive-date=19 Oktubre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019121447/https://lup.lub.lu.se/student-papers/search/publication/8968241|url-status=live|language=en}}</ref> == Perspektibong pang-ekonomiya == === Komunismong anarkista === Ang anarkistang komunismo{{refn|Kilala din bilang "anarko-komunismo"<ref>{{cite book |last1=Hodges |first1=Donald C. |url=https://books.google.com/books?id=Pu7zAgAAQBAJ |title=Sandino's Communism: Spiritual Politics for the Twenty-First Century |year=2014 |publisher=University of Texas Press |isbn=978-0292715646 |language=en |page=[https://books.google.com/books?id=Pu7zAgAAQBAJ&q=Anarcho-communism&pg=PA3 3] |access-date=21 Disyembre 2019 |archive-date=22 Hulyo 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210722044609/https://books.google.com/books?id=Pu7zAgAAQBAJ |url-status=live |via=Google Books}}</ref><ref>{{cite book |last1=Kinna |first1=Ruth|title=The Bloomsbury Companion to Anarchism |url=https://books.google.com/books?id=dNuoAwAAQBAJ |year=2012 |publisher=Bloomsbury Publishing|language=en |isbn=978-1441142702 |language=en |page=[https://books.google.com/books?id=dNuoAwAAQBAJ&q=Anarcho-communism&pg=PA329 329] |access-date=21 Disyembre 2019 |archive-date=15 Enero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115214158/https://books.google.com/books?id=dNuoAwAAQBAJ |url-status=live |via=Google Books}}</ref><ref>{{cite book |last1=Wetherly |first1=Paul |title=Political Ideologies |url=https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ |date=2017 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0198727859 |pages=[https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&q=anarcho-communism 130], [https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&q=anarcho-communism 137], [https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&q=anarcho-communism 424] |language=en |access-date=21 Disyembre 2019 |archive-date=22 Hulyo 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210722044620/https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ |url-status=live |via=Google Books}}</ref> o "komunismong libertaryo".{{Sfn|Nettlau|1996|p=145}}<ref>{{cite book |last=Bolloten |first=Burnett |url=https://books.google.com/books?id=-VarDLHA3_YC&q=%22libertarian%20communism%22&pg=PA65 |title=The Spanish Civil War: Revolution and Counterrevolution |publisher=University of North Carolina Press |year=1991 |isbn=978-0807819067 |page=65 |access-date=25 Marso 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220211095511/https://books.google.com/books?id=-VarDLHA3_YC&q=%22libertarian%20communism%22&pg=PA65 |archive-date=11 Pebrero 2022 |url-status=live |via=Google Books|language=en}}</ref>|group=nb|name=nb4}} ay isang pinakadulong-kaliwang ideolohiyang pampulitika at paaralan ng kaisipang anarkista na nagsusulong ng isang anyo ng komunismo. Ang [[komunismo]] (mula sa salitang [[Wikang Latin|Latin]] na ''communis'', na nangangahulugang "panlahat" o "pangkaraniwan"){{sfn|Ball|Dagger|2019}}{{sfn|Ball|Dagger|2019}} ay isang ideolohiyang pampulitika at pang-ekonomiya na naglalayong lumikha ng isang lipunang komunista—isang kaayusang sosyoekonomikong walang uri na nakasentro sa sama-samang pagmamay-ari ng mga kasangkapan sa produksyon, distribusyon, at pagpapalitan, at namamahagi ng mga produkto sa lipunan batay sa pangangailangan.<ref>{{cite book |last=Ely|first=Richard T|title=French and German socialism in modern times|date=1883|publisher=Harper & Brothers|location=New York|pages=35–36|oclc=456632|quote=All communists without exception propose that the people as a whole, or some particular division of the people, as a village or commune, should own all the means of production{{snd}}land, houses, factories, railroads, canals, etc.; that production should be carried on in common; and that officers, selected in one way or another, should distribute among the inhabitants the fruits of their labor.|language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Bukharin|first1=Nikolai|title=The ABC of Communism|last2=Preobrazhensky|first2=Yevgeni|date=1922|publisher=Communist Party of Great Britain|location=Londres, Inglatera|pages=72–73, § 20|translator-last1=Paul|translator-first1=Cedar|chapter=Distribution in the communist system|access-date=18 Agosto 2021|orig-date=1920|translator-last2=Paul|translator-first2=Eden|chapter-url=https://www.marxists.org/archive/bukharin/works/1920/abc/ABC-of-Communism.pdf#page=67|via=Marxists Internet Archive|archive-url=https://web.archive.org/web/20250212173140/https://www.marxists.org/archive/bukharin/works/1920/abc/ABC-of-Communism.pdf#page=67|archive-date=12 Pebrero 2025|language=en}}</ref><ref name="Steele p.43">{{harvp|Steele|1992|p=43}}: "One widespread distinction was that socialism socialised production only while communism socialised production and consumption."</ref> Nananawagan ang anarkistang komunismo sa pag-aalis ng mga herarkiya, gayundin ng pribadong pag-aari, subalit pinananatili ang personal na pag-aari at ang mga bagay, [[Kalakalan|kalakal]], at serbisyong kolektibong pag-aari. Sinusuportahan nito ang panlipunang pagmamay-ari ng ari-arian at ang pamamahagi ng mga [[yaman]] ayon sa prinsipyong "[[mula sa bawat isa ayon sa kaniyang kakayahan, para sa bawat isa ayon sa kaniyang pangangailangan]]." Unang nabuo ang anarkistang komunismo bilang isang natatanging kaisipan sa seksiyong Italyano ng ''International Workingmen's Association''.{{Sfn|Pernicone|1993|pp=111–113}} Nang maglaon, naging mahalaga ang mga teoretikal na akda ni Peter Kropotkin, sapagkat pinalawak at pinaunlad ng mga ito ang kapuwa maka-organisasyong agos ng anarkistang komunismo at ang maka-pag-aalsang agos na tumututol sa pormal na organisasyon.{{Sfn|Pengam|1987|pp=74–75}} Kabilang sa mga halimbawa ng mga lipunang anarkistang komunista ang mga teritoryong anarkista ng Makhnovshchina noong Rebolusyong Ruso,<ref>{{cite book |last=Skirda|first=Alexandre|title=Nestor Makhno: Anarchy's Cossack|publisher=AK Press|year=2004|isbn=1902593685|location=Edinburgh|page=394|translator-last=Sharkey|translator-first=Paul|oclc=58872511|orig-year=1982|language=en}}</ref> at ang mga teritoryo ng Rebolusyong Espanyol, lalo na ang rebolusyonaryong Cataluña.<ref>{{cite book |url=http://www.revoltlib.com/?id=1045|first=Murray|last=Bookchin|archive-url=https://web.archive.org/web/20211023194646/http://www.revoltlib.com/%3Fid%3D1045|archive-date=23 October 2021|title=To Remember Spain: The Anarchist and Syndicalist Revolution of 1936|date=2 Pebrero 2017|quote=In anarchist industrial areas like Catalonia, an estimated three-quarters of the economy was placed under workers' control, as it was in anarchist rural areas like Aragon. [...] In the more thoroughly anarchist areas, particularly among the agrarian collectives, money was eliminated and the material means of life were allocated strictly according to need rather than work, following the traditional precepts of a libertarian communist society.|language=en}}</ref> === Mutuwalismo === {{main|Mutuwalismo}} Ang [[Mutualismo|mutuwalismo]] ay isang paaralan ng kaisipang anarkista at teoryang pang-ekonomiya na nagsusulong ng pagkontrol ng mga manggagawa sa mga kasangkapan ng produksyon, ng isang malayang pamilihan na binubuo ng mga indibiduwal na [[Artesano|artisano]], mga nag-iisang pagmamay-ari, at mga [[kooperatiba]] ng mga manggagawa, gayundin ng mga karapatan sa pag-aari batay sa okupasyon at paggamit. Bilang mga tagapagtaguyod ng teorya ng halaga ng paggawa at teorya ng paggawa sa pagmamay-ari, tinututulan ng mga mutuwalista ang lahat ng anyo ng renta sa ekonomiya, [[Tubo (ekonomika)|tubo]], at [[interes]] na lampas sa nominal na interes, sapagkat itinuturing nila ang mga ito na nakabatay sa pagsasamantala sa paggawa. Hangarin ng mga mutuwalista na bumuo ng isang ekonomiyang walang akumulasyon ng kapital o konsentrasyon ng pagmamay-ari ng lupa. Hinihikayat din nila ang pagtatatag ng sariling pamamahala ng mga manggagawa, na sa kanilang pananaw ay maaaring suportahan sa pamamagitan ng paglalabas ng mutuwal na kredito ng mga mutuwal na bangk, na may layuning makalikha ng isang lipunang [[pederal]]. Ayon kay Peter Kropotkin, nagmula ang mutwalismo sa mga pangyayari ng Rebolusyong Pranses, lalo na sa pederalista at tuwirang demokratikong estruktura ng [[Komuna ng Paris]].{{Sfn|Marshall|1993|pp=431-432}} Ang mga saligan ng teoryang pang-ekonomiya ng mutwalismo ay nag-ugat sa radikalismo ng [[Mga Ingles|Ingles]] na [[Sosyalismo|sosyalistang]] si Thomas Spence. Hinango niya mula sa [[Bibliya]], gayundin sa mga liberal na akda nina [[John Locke]] at James Harrington, ang panawagang buwagin ang pribadong pagmamay-ari at ilagay ang kontrol sa produksyon sa mga manggagawa sa pamamagitan ng mga kooperatiba ng mga manggagawa.{{Sfn|Carson|2018|p=83}} Unang ginamit ang katawagang "mutuwalismo" noong dekada 1820. Sa simula, itinuring itong kasingkahulugan ng mga katawagang tulad ng "mutuwal na pagtutulungan", "pagkakatumbasan", at "makatarungang pakikitungo".{{Sfn|Wilbur|2019|p=213}} Noong 1822, ginamit ng Pranses na pilosopong utopista na si [[Charles Fourier]] ang katawagang mutuwalismong pinagsamang nagtatagpo (Pranses: ''mutualisme composé convergent'') upang ilarawan ang isang anyo ng progresibong [[edukasyon]] na iniangkop sa Sistemang Monitoriyal ng mga mag-aaral na nagsisilbing guro sa kapwa mag-aaral.{{Sfn|Wilbur|2019|pp=214-215}} === Ekonomiyang regalo === Ang ekonomiyang regalo (''gift economy'') o kulturang regalo ay isang sistema ng [[pagpapalitan]] kung saan ang mga mahahalagang bagay ay hindi ipinagbibili, kundi kusang ibinibigay nang walang hayag na kasunduan para sa agarang o hinaharap na kapalit.<ref name="Cheal">{{cite book |last=Cheal|first=David J|title=The Gift Economy|publisher=Routledge|location=New York|year=1988|pages=1–19|chapter=1|isbn=0415006414|chapter-url=https://books.google.com/books?id=o-wNAAAAQAAJ&pg=PP1|access-date=2009-06-18|language=en}}</ref> Ang pagbibigay ng regalo sa isang kulturang regalo ay pinamamahalaan ng mga pamantayang panlipunan at mga kaugalian; bagaman may umiiral na inaasahan ng katumbasan, ang mga regalo ay hindi ibinibigay bilang tahasang kapalit ng mga produkto o serbisyo kapalit ng [[salapi]] o ng iba pang produkto o serbisyo.<ref name="R. Kranton">R. Kranton: ''Reciprocal exchange: a self-sustaining system'', American Economic Review, V. 86 (1996), Issue 4 (Setyembre), pp. 830–851 (sa Ingles)</ref> Naiiba ito sa [[ekonomiyang pamilihan]] o [[Palitan ng kalakal|palitang-kalakal]], kung saan ang mga produkto at serbisyo ay pangunahing ipinagpapalit nang hayagan batay sa halagang natatanggap bilang kapalit. [[File:Give_away_shop_utrecht_inside.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Give_away_shop_utrecht_inside.jpg|right|thumb|Sa loob ng tindahang pamigay sa [[Utrecht]]. Mababasa sa paskil ang: "Sapat ang ibinibigay ng daigdig para sa pangangailangan ng lahat, subalit hindi para sa kasakiman ng lahat."]] Ang mga tindahang pamigay (''give-away shops''), malayang tindahan (''freeshops''), o libreng tindahan (''free stores'') ay mga tindahan kung saan libre ang lahat ng paninda. Katulad ang mga ito ng mga tindahang pangkawanggawa (''charity shops''), na karamihan sa mga ipinamimigay ay mga gamit na segunda mano—subalit ang kaibhan ay walang anumang bayad ang lahat ng bagay. Maging ito man ay [[aklat]], [[muwebles]], [[kasuotan]], o [[kagamitang pambahay]], malaya itong ibinibigay, bagaman may ilang tindahan na nagpapatupad ng patakarang "magbigay ng isa, kumuha ng isa" (''one-in, one-out''), gaya ng sa mga palitang tindahan (''swap shops''). Ang libreng tindahan ay isang anyo ng nakabubuong tuwirang pagkilos na nag-aalok ng alternatibo sa pamimili sa loob ng balangkas na nakabatay sa salapi, na nagpapahintulot sa mga tao na magpalitan ng mga produkto at serbisyo sa labas ng isang ekonomiyang nakasalalay sa pera. Ang pangkat na kontra-kultura ng [[dekada 1960]] na The Diggers<ref>{{cite book |author1=John Campbell McMillian|author2=Paul Buhle|title=The new left revisited|url=https://books.google.com/books?id=U_Ohks41z2IC&pg=PA112|access-date=28 Disyembre 2011|year=2003|publisher=Temple University Press|isbn=978-1566399760|pages=112–|language=en}}</ref> ay nagbukas ng mga libreng tindahan na namimigay ng kanilang mga paninda, naghahain ng libreng pagkain, namamahagi ng mga libreng [[Medisina|gamot]], nagbibigay ng salapi, nag-oorganisa ng mga libreng konsiyerto, at lumilikha ng mga likhang-sining na pampulitika.<ref name="Lytle2005">{{cite book|last=Lytle|first=Mark Hamilton|title=America's Uncivil Wars: The Sixties Era from Elvis to the Fall of Richard Nixon|url=https://books.google.com/books?id=5w3iBwAAQBAJ|year=2005|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0190291846|pages=213, 215|language=en}}</ref> Hinango ng The Diggers ang kanilang pangalan mula sa orihinal na English Diggers na pinamunuan ni Gerrard Winstanley,<ref name="Digger Archives">{{cite web |url=http://www.diggers.org/overview.htm|title=Overview: who were (are) the Diggers?|access-date=2007-06-17|work=The Digger Archives|language=en}}</ref> at layunin nilang bumuo ng isang maliit na lipunang malaya sa salapi at kapitalismo.<ref name="American Experience doc">{{cite video |people=Gail Dolgin; Vicente Franco|date=2007|title=American Experience: The Summer of Love|url=https://www.pbs.org/wgbh/amex/love/index.html|publisher=PBS|access-date=2007-04-23|archive-date=2017-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20170325104758/http://www.pbs.org/wgbh/amex/love/index.html|url-status=dead|language=en}}</ref> Maraming anarkista, lalo na ang mga anarko-primitibista at anarko-komunista, ang naniniwalang ang iba't ibang anyo ng ekonomiyang regalo ay maaaring maging susi sa pagputol sa siklo ng [[kahirapan]]. Dahil dito, madalas nilang hangarin na baguhin ang buong lipunan tungo sa isang ekonomiyang regalo. Itinuturing ng mga anarko-komunista ang ekonomiyang regalo bilang isang huwarang sistema na walang salapi, mga pamilihan, o sentralisadong pagpaplano. Ang pananaw na ito ay maitutunton kahit man lamang kay Peter Kropotkin, na nakakita sa mga pamayanang mangangaso at mangangalap na kaniyang napuntahan bilang huwaran ng mutuwal na pagtutulungan.<ref>Mutual Aid: A Factor of Evolution (1955 malambot na pabalat (muling inimprenta 2005), kabilang ang paunang salita noong 1914 ni Kropotkin, Paunang Salita at Bibliyograpiya ni Ashley Montagu, at ''The Struggle for Existence'', ni Thomas H. Huxley ed.). Boston: Extending Horizons Books, Porter Sargent Publishers. {{ISBN|0875580246}}. Project Gutenberg e-text, Project LibriVox librong awdyo (sa Ingles)</ref> Bilang kapalit ng sistemang pamilihan, itinataguyod ng mga anarko-komunista—gaya ng mga nanirahan sa ilang nayon sa Espanya noong [[dekada 1930]]—ang isang ekonomiyang regalo na walang salapi, kung saan ang mga produkto at serbisyo ay nililikha ng mga manggagawa at ipinamamahagi sa mga tindahang pangkomunidad. Sa sistemang ito, ang bawat isa (kabilang ang mismong mga manggagawang lumikha ng mga ito) ay may karapatang kumuha at gumamit ng anumang produkto o serbisyo na kanilang nais o kailangan bilang kabayaran sa kanilang ambag sa paglikha ng mga produkto at serbisyo.<ref>[Augustin Souchy, "A Journey Through Aragon," sa Sam_Dolgoff (pat.), The Anarchist Collectives, ts. 10] (sa Ingles)</ref> === Ekonomiyang aklatan === Ang ekonomiyang aklatan (''library economy'') ay isang teoretikal na sistemang pang-ekonomiya para sa isang lipunan kung saan ang mga tradisyonal na tindahan ng tingi ay ganap na pinapalitan ng mga [[aklatan]] ng mga bagay (''libraries of things''). Ang mga ito ay mga organisasyong sama-samang pagmamay-ari ng isang [[pamayanan]] na nagpapahiram ng mga bagay na angkop sa sistemang pagpapahiram—lalo na yaong mga bagay na paminsan-minsan lamang gamitin subalit mahirap itabi o itago, tulad ng mga espesyal na kagamitang pangkusina at mga natatanging kagamitang [[Teknolohiya|teknolohikal]]. Kabilang din dito ang mga karaniwang ipinahihiram ng mga tradisyonal na aklatan, gaya ng mga [[aklat]], dyornal, at iba pang midya. Ang anumang bagay na hindi angkop na ipamahagi sa pamamagitan ng sistemang pagpapahiram ay sa halip ay malayang ipamamahagi batay sa pangangailangan. Nalalapat ito sa mga bagay na maaari lamang gamitin nang minsan o yaong nangangailangan ng napakahabang panahon bago mailipat ang pagmamay-ari, tulad ng [[pagkain]] at [[pabahay]].<ref>{{Cite web |url=https://www.law.georgetown.edu/environmental-law-review/blog/is-a-library-centric-economy-the-answer-to-sustainable-living/|title=Is a Library-Centric Economy the Answer to Sustainable Living?|website=law.georgetown.edu|access-date=2026-03-01|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://stimpunks.org/glossary/library-economy/|title=Library Economy - Stimpunks Foundation|website=stimpunks.org|access-date=2026-03-01|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://enlightenknowledge.com/library-economy-components-and-multifaceted-role/|title=Library Economy: Components and Multifaceted role|website=enlightenknowledge.com|access-date=2026-03-01|language=en}}</ref> Sa loob ng anarkismo, ang ekonomiyang aklatan ay isang iminungkahing paraan ng pag-oorganisa ng mga pinagkukunang-yaman at pamamahagi ng mga [[produkto]] at serbisyo batay sa mga komon (''commons''), malayang pagsasama (''free association''), at sama-samang pamamahala, sa halip na pribadong pagmamay-ari o kontrol ng estado.<ref name=":5">{{Cite book |last=Andrewism |url=https://theanarchistlibrary.org/library/andrewism-how-anarchy-works |title=How Anarchy Works |date=2024-05-01 |language=en}}</ref> Inilalarawan ito ni Andrewismo bilang isang paraan ng pag-unawa sa kung paano maisasagawa sa praktika ang mga prinsipyong anarkista sa larangan ng ekonomiya. Nakabatay ito sa tatlong pangunahing simulain: ''usufruct'' (malayang paggamit ng mga komon ayon sa pangangailangan), ''irreducible minimum'' (pinakamababang antas na hindi maipagkakait), at ''complementarity'' (pagkilala sa magkakaibang kakayahan at pangangailangan ng mga tao bilang magkatuwang at hindi magkakumpitensya).<ref name=":5" /> === Kontra-ekonomika === Ang kontra-ekonomika (''counter-economics'') ay isang teoryang pang-ekonomiya at rebolusyonaryong pamamaraan na binubuo ng tuwirang pagkilos na isinasagawa sa pamamagitan ng [[itim na pamilihan]] o abong pamilihan. Bilang isang termino, unang ginamit ito ng mga Amerikanong aktibista at teorista ng libertaryanismo na sina Samuel Edward Konkin III at J. Neil Schulman. Binigyang-kahulugan ito ni Konkin bilang pag-aaral o pagsasagawa ng "lahat ng mapayapang kilos ng tao na ipinagbabawal ng Estado."<ref>{{Cite web |title=Agorism: Revolutionary market anarchism |url=https://agorism.eu.org/ |access-date=2026-07-29 |website=Agorism: Revolutionary market anarchism |language=en-US}}</ref> Ang termino ay pinaikling anyo ng kontra-ekonomika laban sa establisimyento at maaari ring tawaging kontra-politika. Isinama ni Schulman ang kontra-ekonomika sa doktrina ni Konkin na agorismo,<ref>Afterword by Samuel Edward Konkin in ''Alongside Night'' (1999). Pulpless.com. p. 274. {{ISBN|1-58445-120-3}}. {{ISBN|978-1-58445-120-4}}. (sa Ingles)</ref> isang pilosopiyang panlipunan ng kaliwang libertaryanismo<ref>{{Cite web |title=Interview With Samuel Edward Konkin III |url=http://www.spaz.org/~dan/individualist-anarchist/software/konkin-interview.html |access-date=2026-07-29 |website=www.spaz.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=Apr 28, 2015|title=Black-Market Activism: Samuel Edward Konkin III and Agorism|url=https://www.libertarianism.org/columns/black-market-activism-samuel-edward-konkin-iii-agorism|archive-url=https://web.archive.org/web/20160514001633/http://www.libertarianism.org/columns/black-market-activism-samuel-edward-konkin-iii-agorism|archive-date=2016-05-14|access-date=2026-07-29|website=www.libertarianism.org}}</ref> at isang sangay ng anarkismong pampamilihan na nagtataguyod ng paglikha ng isang lipunan kung saan ang lahat ng ugnayan sa pagitan ng mga tao ay nakabatay sa kusang-loob na pagpapalitan.<ref name="Konkin">{{cite book|url=http://www.kopubco.com/pdf/An_Agorist_Primer_by_SEK3.pdf|title=An Agorist Primer|last=Konkin III|first=Samuel Edward|publisher=Kopubco|date=Disyembre 2008|access-date=21 Disyembre 2019|quote=The goal of agorism is the agora. The society of the open marketplace as near to untainted by theft, assault, and fraud as can be humanly attained is as close to a free society as can be achieved. And a free society is the only one in which each and every one of us can satisfy his or her subjective values without crushing others' values by violence and coercion.|language=en}}</ref> == Halimbawa ng pamayanang anarkista == === '''Rebolusyon sa Cataluña''' === Ang Rebolusyonaryong [[Cataluña]]{{Sfnm|1a1=Alexander|1y=1999|1p=754|2a1=Graham|2y=2002|2p=221|3a1=Paz|3y=2006|3p=512}} (Hulyo 21, 1936 – Mayo 8, 1937) ang panahong ang nagsasariling rehiyon ng Cataluña sa hilagang-silangang Espanya ay pinamamahalaan o malaki ang impluwensiya ng iba't ibang [[Unyon ng manggagawa|unyong manggagawa]], partidong pampulitika, at mga milisyang anarkista, sindikalista, komunista, at sosyalista noong panahon ng [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]]. Bagaman nanatiling nasa kapangyarihan ang konstitusyonal na institusyon ng sariling pamahalaan ng Cataluña, ang Generalitat de Catalunya (na pinamumunuan ng ''Esquerra Republicana de Catalunya'' o ERC), at kinuha pa nito ang karamihan sa mga kapangyarihang dating nasa pamahalaang sentral ng Espanya sa nasasakupan nito, ang mga unyong manggagawa ang ''[[de facto]]'' na namahala sa malaking bahagi ng [[ekonomiya]] at mga puwersang [[militar]]. Kabilang dito ang Confederación Nacional del Trabajo (CNT, ''Pambansang Kompederasyon ng Paggawa''), na siyang pangunahing unyong manggagawa noong panahong iyon, at ang malapit na kaugnay nitong ''Federación Anarquista Ibérica'' (FAI, Pederasyong Anarkista ng [[Iberya]]). Mahalaga rin ang papel ng ''Unión General de Trabajadores'' (UGT, Pangkalahatang Unyon ng mga Manggagawa), ng ''Partido Obrero de Unificación Marxista'' (POUM, Partido ng mga Manggagawa para sa Marxistang Pagkakaisa), at ng ''Partit Socialista Unificat de Catalunya'' (PSUC, Nagkaisang Partidong Sosyalista ng Cataluña), na kinabibilangan ng dating Partido Komunista ng Cataluña. Nagsimula ang pamumunong sosyalista sa rehiyon kasabay ng Rebolusyong Espanyol ng 1936, na nagbunga ng pagkontrol ng mga manggagawa sa mga [[negosyo]] at [[pabrika]], kolektibong [[pagsasaka]] sa malaking bahagi ng kanayunan, at mga pag-atake laban sa mga nasyonalista ng Espanya at sa klerong Katoliko. Ang lumalaking impluwensiya ng Partido Komunista ng Espanya (PCE) sa pamahalaan ng Prenteng Popular, at ang hangarin nitong isabansa ang mga rebolusyonaryong komite at mga milisya, ay nagbunsod ng tunggalian laban sa CNT at POUM. Nauwi ito sa Mga Araw ng Mayo (''May Days''), at sa kalaunan ay napalitan ang CNT ng PSUC bilang pangunahing puwersang pampulitika sa Cataluña hanggang sa matalo sila ng mga puwersang Nasyonalista noong 1939. === '''Komunidad sa Manchuria''' === Ang Samahan ng mga Mamamayang Koreano sa Manchuria (''Korean People's Association in Manchuria'',<ref>{{Cite book |last=Dalessandro |first=Francesco |url=https://theanarchistlibrary.org/library/francesco-dalessandro-the-forgotten-anarchist-commune-in-manchuria |title=The Forgotten Anarchist Commune in Manchuria |date=2020 |language=en}}</ref> KPAM; {{Korean|hangul=재만한족총연합회}}; Agosto 1929 – Setyembre 1931) ay isang nagsasariling awtonomong prepektura sa [[Manchuria]] na tinitirhan ng humigit-kumulang dalawang milyong takas na [[Mga Koreano|Koreano]]. Matapos ang pananakop ng [[Hapon]] sa Korea, maraming anarkistang Koreano ang tumakas patawid ng hangganan patungong Manchuria, kung saan nagsimula silang mag-organisa ng isang ugnayan ng mutwal na pagtutulungan para sa mga lumikas na Koreano sa rehiyon. Kasama ang ilang nasyonalista na Koreano, itinatag nila ang KPAM upang magbigay ng pagkain, edukasyon, at pagtatanggol sa sarili sa mga kasapi nito. Hindi nagtagal, hinarap ng samahan ang pag-atake ng mga komunistang Koreano at sa mga [[Imperyo ng Hapon|imperyalistang Hapones]], na nagsagawa ng mga pagpaslang sa kanilang mga pinuno. Ang pananakop ng Hapon sa Manchuria ang nagwakas sa eksperimentong anarkista, at marami sa mga kasapi nito ang tumakas patungong [[Tsina]] upang ipagpatuloy ang pakikipaglaban laban sa Imperyo ng Hapon. === '''Kilusang Makhno (Makhnovschina)''' === Ang Makhnovshchina ({{Langx|uk|Махновщина|translit=Makhnovshchyna}}, {{IPA|uk|mɐxˈnɔu̯ʃtʃɪnɐ|IPA}}) ay isang malawakang kilusan na naglalayong itatag ang anarkistang komunismo sa panahon ng Digmaan para sa Kalayaan ng Ukraine noong 1917–1921. Ipinangalan ito kay Nestor Makhno,<ref>{{Cite book |last=Kuznetsov |first=Michael |url=https://theanarchistlibrary.org/library/michael-kuznetsov-the-makhnovshchina-through-the-prism-of-the-psyche |title=The Makhnovshchina through the Prism of the Psyche |language=en}}</ref> ang punong kumandante ng Rebolusyonaryong Hukbong Insurhente ng Ukranya (''Revolutionary Insurgent Army of Ukraine''). Layunin ng kilusan na lumikha ng isang sistema ng mga malalayang sobyet na mamamahala sa paglipat tungo sa isang lipunang walang estado at walang uri. Kinontrol nito ang mga teritoryo sa timog at silangang [[Ukranya]]. Unang lumakas ang kilusang Makhnobista kasunod ng [[Rebolusyong Pebrero]], nang magtatag ito ng ilang komunang agrikultural sa bayan ni Makhno na Huliaipole. Matapos kumampi sa mga [[Bolshevik]] sa panahon ng Digmaang Ukranyano–Sobyet, napilitang kumilos nang lihim ang mga Makhnobista dahil sa pananalakay ng Austro-Aleman, at nagsagawa sila ng digmaang gerilya laban sa [[Gitnang Kapangyarihan]] sa buong 1918. Pagkaraan ng tagumpay ng mga insurhente sa Labanan sa Dibrivka, nakontrol ng Makhnovshchina ang malaking bahagi ng lalawigan ng Katerynoslav at nagsimulang magtatag ng mga institusyong anarkista-komunista. Isang Panrehiyong Kongreso ng mga Magsasaka, Manggagawa, at mga Insurhente ang ipinatawag upang isaayos ang pampulitika at pang-ekonomiyang pamamahala ng rehiyon, at itinatag ang Rebolusyonaryong Konsehong Militar (''Military Revolutionary Council'') bilang ''de facto'' na sangay tagapagpaganap ng kilusan. Napaliligiran ng iba't ibang kaaway sa lahat ng panig, bumagsak ang depensa ng mga Makhnobista sa labanan para sa Donbas dahil sa pagsulong ng Puting Kilusan (''White movement'') noong Hunyo 1919. Dahil dito, napilitang umurong ang mga Makhnobista patungong Kherson, kung saan muling inayos ang kanilang hukbo at nagsagawa ng matagumpay na kontra-opensiba laban sa mga Puti sa Labanan sa Peregonovka. Matapos mapigilan ang pagsulong ng mga Puti, nakontrol ng mga Makhnobista ang malaking bahagi ng timog at silangang Ukranya sa huling bahagi ng 1919, at nasakop pa nila ang ilang malalaking lungsod na industriyal, sa kabila ng pagiging isang kilusang pangunahing binubuo ng mga magsasaka. Nagwakas ang pamamahala ng mga Makhnobista sa rehiyon nang lusubin ng Pulang Hukbo (''Red Army'') ang Ukranya noong Enero 1920, na nagsimula sa Tunggaliang Bolshevik–Makhnobista. Nagsagawa ang mga Makhnobista ng digmaang gerilya laban sa Pulang Hukbo, na nagpapatupad ng mga patakarang Bolshevik tulad ng Pulang Teror (''Red Terror'') at komunismong pandigma. Malawak ang suportang natanggap ng mga Makhnobista mula sa kanilang baseng magsasaka. Bagaman pansamantalang nagkaroon ng kapayapaan ang dalawang panig sa pamamagitan ng Kasunduang Starobilsk upang labanan ang mga nalalabing pwersa ng Puting Kilusan, muli ring sinalakay ng Pulang Hukbo ang mga Makhnobista at tuluyang natalo ang mga ito pagsapit ng Agosto 1921. Ang mga pangunahing pinuno ng Makhnobista ay napilitang magtungo sa pagkatapon, natalo sa labanan, o nabihag at pinaslang ng Pulang Hukbo. === Zomia === Ang Zomia ay isang katawagang [[Heograpiya|heograpikal]] na ipinakilala noong 2002 ng historyador na si Willem van Schendel ng [[Unibersidad ng Amsterdam]]<ref>{{cite web |url=https://socialhistory.org/en/staff/willem-van-schendel|title=Willem van Schendel|website=International Institute of Social History|accessdate=Nobyembre 28, 2010|language=en}}</ref><ref>{{cite book |date=2005|editor-last1=Kratoska|editor1-first=P. H.|editor2-last=Raben|editor2-first=R.|editor3-last=Nordholt|editor3-first=H. S.|title=Locating Southeast Asia: Geographies of Knowledge and Politics of Space|publisher=Singapore University Press|page=v|isbn=9971-69-288-0|language=en}}</ref> upang tukuyin ang malawak na bahagi ng kalupaang [[Timog-silangang Asya]] na sa kasaysayan ay nanatiling lampas sa kontrol ng mga pamahalaang nakabatay sa mga sentro ng populasyon sa mga kapatagan.<ref>{{cite book |last=van Schendel|first=W.|chapter=Geographies of knowing, geographies of ignorance: Jumping scale in Southeast Asia|date=2005|editor-last1=Kratoska|editor1-first=P. H.|editor2-last=Raben|editor2-first=R.|editor3-last=Nordholt|editor3-first=H. S.|title=Locating Southeast Asia: Geographies of Knowledge and Politics of Space|publisher=Singapore University Press|isbn=9971-69-288-0|language=en}}</ref> Ang aklat na ''The Art of Not Being Governed: An Anarchist History of Upland Southeast Asia'' (''Ang Sining ng Hindi Pagpapasakop sa Pamamahala: Isang Anarkistang Kasaysayan ng Bulubunduking Timog-Silangang Asya'') ng Amerikanong antropologong si James C. Scott, na inilathala noong 2009, ay sinusuri nito ang mataas na bulubunduking rehiyon ng Zomia sa Timog-Silangang Asya.<ref name="Scott-2009">{{cite book |last1=Scott|first1=James C|title=The Art of Not Being Governed: An Anarchist History of Upland Southeast Asia|date=30 Setyembre 2009|publisher=Yale University Press|location=New Haven|isbn=9780300152289|url=https://yalebooks.yale.edu/book/9780300152289/art-not-being-governed|accessdate=20 Abril 2020|format=Matigas na pabalat|language=en}}</ref><ref name="Truthout-2011">{{cite web|last=Sethness|first=Javier|title=Refugees' Descendants in Southeast Asia Prove Stateless Society Is Possible|url=http://www.truth-out.org/opinion/item/1950:refugees-descendants-in-southeast-asia-prove-stateless-society-is-possible|website=Truthout|format=Review|date=3 Hulyo 2011|accessdate=20 April 2020|language=en}}</ref> Ayon kay Scott, ang humigit-kumulang 100 milyong naninirahan sa Zomia ay binubuo ng mga minoryang [[etniko]] na may "tunay na nakalilitong pagkakaiba-iba ng mga etnisidad at [[wika]]". Sa loob ng mahabang panahon, iniwasan nilang mapasailalim sa pamamahala o dominasyon ng mga nakapaligid na imperyo, kultura, o pamahalaan. Kabilang sa mga pangkat na ito ang mga Akha, Hmong, Karen, Lahu, Mien, at Wa.<ref name="Chronicle-2011">{{cite news|last=Hammond|first=Ruth|title=The Battle Over Zomia|url=https://chronicle.com/article/The-Battle-Over-Zomia/128845/|work=The Chronicle of Higher Education|date=4 Setyembre 2011|accessdate=20 Abril 2020|language=en}}</ref> === Exarcheia ng Gresya === Ang Exarcheia ({{Langx|el|Εξάρχεια}}, {{IPA|el|eˈksarçi.a|pron}}) ay isang kapitbahayan sa gitnang bahagi ng [[Atenas]], [[Gresya]], na malapit sa makasaysayang gusali ng [[National Technical University of Athens|Pambansang]] [[National Technical University of Athens|Teknikal na Unibersidad ng Atenas]].<ref name=":16">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/cities/2019/aug/26/athens-police-poised-to-evict-refugees-from-squatted-housing-projects|title=Inside Exarcheia: the self-governing community Athens police want rid of|first1=Alex|last1=King|first2=Ioanna|last2=Manoussaki-Adamopoulou|newspaper=The Guardian|date=26 Agosto 2019|access-date=12 Hunyo 2020|via=www.theguardian.com|archive-date=26 Agosto 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190826080334/https://www.theguardian.com/cities/2019/aug/26/athens-police-poised-to-evict-refugees-from-squatted-housing-projects|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kontogianni|first=Bella|date=30 Abril 2021|title=Exarcheia: Most Misunderstood Neighborhood in Athens|url=https://greekreporter.com/2021/04/30/exarcheia-most-misunderstood-neighborhood-in-athens/|access-date=|website=Greek Reporter|language=en-US|quote=Often referred to as the anarchist neighborhood of Athens [...]|archive-date=30 Abril 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210430204823/https://greekreporter.com/2021/04/30/exarcheia-most-misunderstood-neighborhood-in-athens/|url-status=live}}</ref> Ang pangalang ''Exarcheia'' ay nagmula sa isang negosyante noong ika-19 na siglo na nagngangalang Exarchos ({{Langx|el|Έξαρχος|links=no}}), na nagbukas ng isang malaking tindahang pangkalahatan sa lugar. Ang Exarcheia ay nasa hangganan ng Kolonaki sa silangan at napapaligiran ng Kalye Patission, Kalye Panepistimiou, at Abenida Alexandras. [[File:Street_in_Exarcheia,_Greece.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Street_in_Exarcheia,_Greece.jpg|left|thumb|Kalye sa Exarcheia]] Ang Exarcheia ay nabuo sa pagitan ng 1870 at 1880 sa dating hangganan ng lungsod ng Atenas at nagkaroon ng mahalagang papel sa panlipunan at pampolitikang buhay ng Gresya. Dito naganap ang Pag-aalsa sa Politekniko ng Atenas noong Nobyembre 1973. Noong Disyembre 2008, ang pagpatay ng isang pulis sa 15-taong-gulang na si Alexandros Grigoropoulos sa Exarcheia ay nagbunsod ng malawakang pag-aalsa sa buong Gresya. Ang Exarcheia ay isang lugar na tinitirhan ng maraming [[intelektuwal]] at mga alagad ng sining, at tahanan din ng iba't ibang pangkat na may motibong pampolitika. Isa rin itong sentro ng sining kung saan regular na idinaraos ang mga pagtatanghal sa teatro at mga konsyerto sa paligid ng pangunahing [[liwasan]]. Matatagpuan din sa Exarcheia ang punong himpilan ng PASOK, isang partidong pampolitika sa Gresya na sumuporta sa mga patakarang pagtitipid na ipinataw ng [[Unyong Europeo]] noong 2009. Dahil dito, naging madalas itong puntiryahin ng mga anarkista sa kanilang mga pag-atake.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-greece-attack-bullets/gun-used-in-greek-pasok-shooting-favored-by-one-guerrilla-group-police-idUSKBN1D71GD|title=Gun from Greek PASOK shooting used in past guerrilla attacks -police|date=7 Nobyembre 2017|work=Reuters|access-date=5 Pebrero 2018|archive-date=5 Pebrero 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180205184347/https://www.reuters.com/article/us-greece-attack-bullets/gun-used-in-greek-pasok-shooting-favored-by-one-guerrilla-group-police-idUSKBN1D71GD|url-status=live|language=en}}</ref> Ang mga himpilan ng pulisya at iba pang simbolo ng awtoridad (at kapitalismo), gaya ng mga [[bangko]], ay madalas ding maging target ng mga pangkat na nasa dulong kaliwa ng politika.<ref>{{Cite web |last=Antonova|first=Angela|date=2026-07-31|title=Greek anarchist youths throw petrol bombs at cars outside central Athens police station|url=https://english.pravda.ru/news/hotspots/90534-police_station/|access-date=2026-08-01|website=english.pravda.ru|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2008-12-07|title=Greek police shooting sparks riot|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7769710.stm|access-date=2026-08-01|language=en-GB}}</ref> Makikita rin sa Exarcheia ang maraming halimbawa ng mga ''graffiti'' na laban sa kapitalismo.<ref>{{cite news|last1=Pilic|first1=Damir|title=Red Revival: The Fall and Rise of Karl Marx|url=http://www.balkaninsight.com/en/article/red-revival-the-fall-and-rise-of-karl-marx-10-16-2015|agency=Balkan Insight|date=23 Nobyembre 2015|access-date=3 Oktubre 2016|archive-date=12 Disyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181212124708/http://www.balkaninsight.com/en/article/red-revival-the-fall-and-rise-of-karl-marx-10-16-2015|url-status=live|language=en}}</ref> Mayroon ding isang sariling pinamamahalaang estrukturang pangkalusugan na nagbibigay ng mga serbisyong medikal sa lugar.<ref>{{Cite web |date=2015-10-13|title=Aυτοοργανωμένη Δομή Υγείας Εξαρχείων (Α.Δ.Υ.Ε.) {{!}} Κάτοικοι, συλλογικότητες και κοινωνικά εγχειρήματα Εξαρχείων|url=http://syl-kat-exarcheion.espivblogs.net/%CE%BA%CE%BF%CE%B9%CE%BD%CF%89%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CF%8C-%CE%B9%CE%B1%CF%84%CF%81%CE%B5%CE%AF%CE%BF|access-date=10 Disyembre 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20151013024209/http://syl-kat-exarcheion.espivblogs.net/%CE%BA%CE%BF%CE%B9%CE%BD%CF%89%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CF%8C-%CE%B9%CE%B1%CF%84%CF%81%CE%B5%CE%AF%CE%BF|archive-date=13 Oktubre 2015|language=Griyego}}</ref> Ang mga protesta na nagsisimula sa Exarcheia ay nagpapakita ng samu't saring pormasyong pampolitika at mga koalisyon, kabilang ang mga kabataang napagkaitan ng oportunidad, mga migrante, mga kontra-awtoritaryo, mga anarkista, at mga mamamayang [[Gresya|Griyego]] mula sa katamtaman hanggang sa pinakamatitinding panig ng magkabilang dulo ng pampolitikang ispektro.<ref name=":8">{{Cite journal|last=Astrinaki|first=R.|title="(Un)hooding" a Rebellion: The December 2008 Events in Athens|journal=Social Text|volume=27|issue=4 101|pages=97–107|doi=10.1215/01642472-2009-056|year=2009|language=en}}</ref><ref name=":9">{{Cite journal|last=Apoifis|first=Nicholas|title=Fieldwork in a furnace: anarchists, anti-authoritarians and militant ethnography|journal=Qualitative Research|volume=17|issue=1|pages=3–19|doi=10.1177/1468794116652450|year=2017|s2cid=148163559|doi-access=free|language=en}}</ref> == Oposisyon sa anarkismo == === Liberalismo === Ang [[liberalismo]] at anarkismo ay parehong kumikilala sa halaga ng indibidwal na kalayaan, subalit lubos silang nagkakasalungat pagdating sa usapin ng pamahalaan. Ang anarkismo ay may matinding pagdududa sa moral na batayan ng estado.<ref>{{Citation |last=Fiala |first=Andrew |title=Anarchism |date=2025 |url=https://plato.stanford.edu/archives/win2025/entries/anarchism/ |work=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |edition=Tagniyebe 2025 |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |language=en |access-date=2026-08-01 |editor2-last=Nodelman |editor2-first=Uri}}</ref> Isinusulong nito ang ganap na pagbuwag sa pamahalaan at sa lahat ng sapilitang herarkiya upang mapalitan ang mga ito ng boluntaryong samahan at kapayapaang nakabatay sa pinagkasunduan. Sa kabilang banda, naniniwala naman ang liberalismo na makatwiran at kailangan ang mga institusyong pampolitika tulad ng konstitusyonal na demokrasya at ang batas (''rule of law'').<ref>{{Cite web |title=Liberalism - Routledge Encyclopedia of Philosophy |url=https://www.rep.routledge.com/articles/thematic/liberalism/v-1 |access-date=2026-08-01 |website=www.rep.routledge.com |language=en}}</ref> Para sa mga liberal, ang limitadong pamahalaan ay mahalaga upang maprotektahan ang mga karapatan at interes ng bawat indibiduwa. Magkaiba rin ang kanilang pananaw sa ekonomiya. Suportado ng liberalismo ang kapitalismo at [[malayang pamilihan]]. Tinututulan naman ng karamihang anarkista ang pribadong pag-aari. Nais ng mga anarkista ang kolektibong pamamahala sa komunidad. Gumagamit ang liberalismo ng batas at mga reporma. Ang anarkismo naman ay naniniwala sa direktang aksyon.<ref>{{Cite web |title=Anarchism and Liberalism – Earlham Sociology and Politics Pages |url=https://earlhamsociologypages.uk/anarchliber/ |access-date=2026-08-01 |language=en-GB}}</ref> === Pasismo === Ang [[pasismo]] ay isang malayong-kanang [[ideolohiya]] na nagtataguyod ng pamahalaang awtoritaryo. Sa sistemang ito, ang kapakanan ng mamamayan ay ganap na isinusuko sa ilalim ng interes ng isang makapangyarihang [[diktador]]. Karaniwan nitong ipinagbabawal ang kalayaan ng indibiduwal, tinututulan ang [[demokrasya]], at gumagamit ng puwersa ng militar upang supilin ang anumang uri ng oposisyon. Sa kabilang dako, ang anarkismo ay isang radikal na pilosopiyang pampolitika na naglalayong tuluyang buwagin ang estado at pamahalaan. Naniniwala ang anarkismo na ang lahat ng usapin ng tao ay dapat pamahalaan ng mga indibiduwal sa pamamagitan ng boluntaryong pagsasama-sama nang walang sapilitang awtoridad.<ref>{{Cite web |title=Anarkismo {{!}} Southeast Asian Anarchist Library |url=https://sea.theanarchistlibrary.org/library/joseph-a-labadie-anarkismo-tl |access-date=2026-08-01 |website=sea.theanarchistlibrary.org}}</ref> Layunin nitong lumikha ng isang egalitaryo o pantay-pantay na lipunan na walang herarkiya, kung saan ang kaayusan ay nagmumula sa kusang-loob na pagtutulungan ng mamamayan at hindi sa utos ng batas o pinuno.<ref>{{Cite web |title=Anarkismo {{!}} libcom.org |url=https://libcom.org/article/anarkismo |access-date=2026-08-01 |website=libcom.org |language=en}}</ref> Ang historikal na pananaw sa pasismo ay nagsilbing marahas na alternatibo sa anarkiya sa pamamagitan ng pagpataw ng Ganap na Estado.<ref>{{Cite journal |date=1926-01-01 |title=Fascism as an Alternative to Anarchy |url=https://online.ucpress.edu/currenthistory/article/23/4/522/123829/Fascism-as-an-Alternative-to-Anarchy |journal=Current History |language=en |volume=23 |issue=4 |pages=522–524 |doi=10.1525/curh.1926.23.4.522 |issn=0011-3530}}</ref> Sa kabilang banda, ipinapakita na ang anarkismo ay tumatayo bilang direktang paglaban sa pasismo, na nagtataguyod ng lipunang walang herarkiya at tiraniya.<ref>{{Cite web |title=Spanish civil war {{!}} libcom.org |url=https://libcom.org/tags/spanish-civil-war |access-date=2026-08-01 |website=libcom.org |language=en}}</ref> === Pagkamabansa === Ang [[nasyonalismo]] at anarkismo ay dalawang magkaibang kaisipang pampulitika: pinapahalagahan ng nasyonalismo ang pagmamahal sa bayan at kapangyarihan ng estado, habang tinututulan naman ng anarkismo ang pamahalaan at lahat ng uri ng hirarkiya. Sa konteksto ng kasaysayan, ang dalawang kaisipang ito ay nag-abot at nag-impluwensya sa mga kilusang mapagpalaya. Ang mga bayani at propagandistang Pilipino tulad nina [[José Rizal|Jose Rizal]] at [[Isabelo de los Reyes]] ay nakasalamuha at naimpluwensyahan ng mga ideyang anarkista habang nasa Espanya.<ref>{{Cite book |last=Fernandez |first=Erwin S. |url=https://theanarchistlibrary.org/library/erwin-s-fernandez-anarchism-in-the-philippines |title=Anarchism in the Philippines |date=2009 |language=en}}</ref> Ang nasyonalismo ay ginamit upang pagbuklurin ang [[mga Pilipino]] para itatag ang sariling pamahalaan laban sa mga Kastila, samantalang ang anarkismo naman ay nagbigay-inspirasyon sa mga maagang unyon ng mga manggagawa upang labanan ang mapang-aping sistema nang walang pag-asa sa sentralisadong kapangyarihan. Ang modernong bansa-estado at ang institusyon ng pribadong ari-arian ay direktang kasalungat ng anarkistang konsepto ng tunay na [[kalayaan]] o kalayaan bilang kawalan ng dominasyon. Ang nasyonalismo na nagtatanggol sa kapangyarihan ng estado ay isang estruktural na hadlang na nagpapanatili ng dominasyon, na radikal na tinatanggihan ng anarkismo. Ang nasyonalismo ay itinuturing na isang mapanlinlang na kasangkapan ng gobyerno upang panatilihin ang kontrol sa mga [[Pagkamamamayan|mamamayan]] sa pamamagitan ng pagpukaw ng [[patriyotismo]] o huwad na pagmamahal sa bayan.<ref name=":6">{{Cite book |last=Anonymous |url=https://theanarchistlibrary.org/library/anonymous-anarchism-and-nationalism |title=Anarchism and Nationalism |date=1970 |language=en}}</ref> Madalas gamitin ng mga tradisyonal na partidong pampolitika—maging ng tinatawag na "kaliwang" grupo—ang mga kilusang pambansang pagpapalaya para lamang sa sarili nilang ambisyon na makamit at mapanatili ang kapangyarihan ng estado<ref name=":6" />. Sa sandaling maupo sa puwesto ang isang bagong pamahalaan, muli nitong pinapalakas ang mga pambansang hangganan at militarismo, na nagreresulta pa rin sa kawalan ng tunay na kalayaan.<ref name=":6" /> Dahil dito, hayagang tinatanggihan ng anarkismo ang nasyonalismo at anumang rebolusyon na naglalayon lamang na magpalit ng mga pinuno o magtatag ng bagong naghaharing uri.<ref name=":6" /> Ang tunay na sagot ng anarkismo laban sa [[imperyalismo]] ay hindi ang pagtatayo ng mga reaksyonaryong rehimeng nasyonalista, kundi ang isang pandaigdigang rebolusyong panlipunan.<ref name=":6" /> Nilalayon nitong tuluyang gibain ang lahat ng artipisyal na pambansa, [[Relihiyon|relihiyoso]], at rasyal na harang na naghihiwalay sa mga manggagawa at mamamayan ng mundo.<ref name=":6" /> === Pamahalaang sosyalista === Nagkakaiba ang [[sosyalismo]] at anarkismo sa isang pangunahing usapin: ang pangangailangan ng isang estado. Ipinapalagay ng pananaw ng sosyalismo na ang paggamit at pamamahagi ng mga yaman ng lipunan ay dapat kontrolin at planuhin ng isang pamahalaang halal ng mamamayan upang magsilbing kasangkapan ng [[katarungan]]. Umaasa ang mga sosyalista sa sentral na kapangyarihang ito at sa sentralisadong pagpaplano upang pangasiwaan ang produksyon at makatarungang maipamahagi ang kayamanan sa buong lipunan. Sa kabilang banda, itinuturing ng mga anarkista na ang anumang sentralisadong pamahalaan ay likas na mapaniil at nakasasama sa [[pag-unlad]] ng sangkatauhan. Ang anarkismo ay hayagang tumututol sa awtoridad ng estado at sa halip ay nagtataguyod ng ganap na sariling pamamahala. Naniniwala ang mga anarkista na ang lipunan ay dapat organisahin batay lamang sa kusang-loob na pagsang-ayon ng mga tao at sa malalayang samahang [[boluntaryo]], na tuluyang nag-aalis sa mga mapamilit na hirarkiyang ginagamit ng isang sosyalistang estado. Sa tradisyon ng o sosyalismo ng estado, naniniwala silang kailangang gamitin ang kontrol ng gobyerno upang pamahalaan ang produksyon, [[yaman]], at mga ari-arian para sa publiko. Ayon sa makasaysayang sanaysay na ''State Socialism and Anarchism'' ni Benjamin Tucker,<ref>{{Cite web |last=Tucker |first=Benjamin R. |date=1888 |title=STATE SOCIALISM AND ANARCHISM: How Far They Agree, and Wherein They Differ |url=https://cooperative-individualism.org/tucker-benjamin_state-socialism-and-anarchism-1888.pdf |access-date=Agosto 2, 2026 |website=cooperative-individualism.org |language=en}}</ref> ang sistemang ito ay naglalayong gawing isang malawak na burukrasya ang nasyon kung saan ang estado ang nag-iisang tagapamahala ng industriya upang tuluyang burahin ang kapitalistang kompetisyon. Para sa mga sosyalista, ang awtoridad ng pamahalaan ay isang pansamantala ngunit kinakailangang hakbang upang protektahan ang mga manggagawa at ipatupad ang pagkakapantay-pantay. Sa kabilang banda, tahasang tinatanggihan ng anarkismo ang argumentong ito at itinuturing ang estado bilang ugat ng kawalan ng [[kalayaan]]. Sa [[Akademikong larangan|akademikong]] pagsusuri,<ref>{{Cite journal |last=Shaffer |first=Kirwin |date=2023-01-02 |title=Anarchists vs. the State: As Latin America swings left, activists keep alive a long anarchist tradition of critiquing the limits of state power. For them, the real alternatives are in communities, workplaces, and the streets. |url=https://doi.org/10.1080/10714839.2023.2184080 |journal=NACLA Report on the Americas |language=en |volume=55 |issue=1 |pages=74–81 |doi=10.1080/10714839.2023.2184080 |issn=1071-4839}}</ref> ang mga anarkista ay mahigpit na sumasalungat sa kahit anong uri ng hirarkikong na pamahalaan. Naniniwala sila na kapag ang kapangyarihan ay ibinigay sa isang sosyalistang estado, ang burukrasya nito ay likas na magiging mapaniil at hindi kusang maglalaho. Sa halip na dumaan sa pamahalaan, isinusulong ng anarkismo ang agarang pagbuo ng lipunan mula sa ibaba pataas (''bottom-up'') sa pamamagitan ng mga boluntaryong unyon at malayang kooperasyon ng mga tao. === Teokrasya === Ang [[teokrasya]] at anarkismo ay dalawang magkaibang sistema ng pamamahala. Sa teokrasya, ang pamahalaan ay pinamumunuan ng mga pinuno ng relihiyon at ang mga batas ay ibinabatay sa utos ng [[Diyos]], kung saan may mataas na kontrol ang estado sa buhay at paniniwala ng mga mamamayan. Isang modernong halimbawa nito ay ang [[Apganistan]] sa ilalim ng [[Taliban]], kung saan pinatatakbo ang bansa bilang isang teokratikong estado.<ref>{{Cite web |date=Enero 23, 2026 |title=Afghanistan: Taliban consolidate theocratic State while the humanitarian crisis deepens, EUAA report finds {{!}} European Union Agency for Asylum |url=https://www.euaa.europa.eu/news-events/afghanistan-taliban-consolidate-theocratic-state-while-humanitarian-crisis-deepens-euaa-report-finds |access-date=2026-08-02 |website=www.euaa.europa.eu |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Politics |first=Oishimaya Sen Nag |date=2025-03-14 |title=Countries With A Theocratic Government Today |url=https://www.worldatlas.com/government/countries-with-a-theocratic-government-today.html |access-date=2026-08-02 |website=WorldAtlas |language=en-US}}</ref> Sa [[Kasaysayan ng Pilipinas|kasaysayan naman ng Pilipinas]], masasalamin ang sistemang ito sa tinawag ni [[Marcelo H. del Pilar]] na "''La Frailocracia''" o pamahalaan ng mga [[prayle]] noong [[Imperyong Kastila|rehimeng Espanyol]]. Sa kaniyang mismong akda na ''Frailocracy in the Philippines'' (na inilathala sa Ingles ng [[Pambansang Komisyong Pangkasaysayan]]),<ref>{{Cite book |last=Pilar |first=Marcelo H. del Del |author-link=Marcelo H. del Pilar |url=https://openlibrary.org/books/OL3853103M/Frailocracy_in_the_Philippines |title=Frailocracy in the Philippines |date=1979 |publisher=National Historical Institute |location=Manila}}</ref> masusing idinokumento ang naging kasaysayan ng ugnayan ng relihiyon at estado, kung saan ang mga prayle ang siyang humawak sa tunay na kapangyarihang pampolitika sa kolonya.<ref>{{Cite web |last=Guerrero |first=Leon Ma. |author-link=Leon Maria Guerrero |date=1952-12-13 |title=Del Pilar, December 13, 1952 |url=https://philippinesfreepress.wordpress.com/1952/12/13/del-pilar-december-13-1952/ |access-date=2026-08-02 |website=The Philippines Free Press Online |language=en}}</ref> Sa kabilang banda, ang anarkismo ay ganap na kataliwasan nito dahil tinatanggihan nito ang anumang uri ng gobyerno, pinuno, o relihiyosong awtoridad sa lipunan. Naniniwala ang mga anarkista na kayang mag-organisa ng lipunan ang mga tao sa pamamagitan ng boluntaryong kooperasyon at pagkakapantay-pantay nang walang nagdidiktang estado, na siyang kabaligtaran ng mahigpit na hirarkiya at dogmang ipinatutupad sa sistemang teokratiko. === Demokrasya ng nakararami === Ang [[demokrasya]] ng nakararami ay nakabatay sa sama-samang pagpapasya kung saan ang pasya ng nakararami ang namamayani sa minorya o sa buong pangkat, na sinusuportahan ng mapamilit na kapangyarihan ng mga institusyon. Tinatanggihan naman ng anarkismo ang lahat ng anyo ng di-boluntaryong hirarkiya, sentralisadong pamamahala, at pamimilit na isinasagawa ng estado.<ref>{{Citation |last=Clark |first=Patricia |title=Anarchism and Democracy |date=2003 |url=https://sk.sagepub.com/dict/edvol/understanding-democratic-politics/chpt/anarchism-democracy |work=Understanding Democratic Politics: An Introduction |pages=261–270 |place=1 Oliver's Yard, 55 City Road, London EC1Y 1SP United Kingdom |publisher=SAGE Publications Ltd |doi=10.4135/9781446220962.n26 |isbn=978-0-7619-7183-2 |access-date=2026-08-02 |last2=Gemie |first2=Sharif}}</ref><ref>{{Cite book |last=Baker |first=Zoe |url=https://theanarchistlibrary.org/library/zoe-baker-anarchism-and-democracy |title=Anarchism and Democracy |date=2022-04-18 |language=en}}</ref> Sa halip, itinataguyod nito ang kusang-loob na pagsasama at, sa pangkalahatan, ang pagtutulungang nakabatay sa pagkakasundo ng lahat o konsenso.<ref>{{Cite book |last=Baker |first=Zoe |url=https://theanarchistlibrary.org/library/zoe-baker-myths-about-anarchism-democracy-and-decision-making |title=Myths About Anarchism, Democracy, and Decision-Making |date=2025-12-30 |language=en}}</ref> === Kapitalismo at panlipunang pamilihan === Ang [[kapitalismo]], ang ekonomiyang panlipunang [[pamilihan]], at ang anarkismo ay magkakaibang sistemang pampulitika at pang-ekonomiya na nakabatay sa kani-kanilang pananaw hinggil sa kapangyarihan ng pamahalaan, pagmamay-ari ng ari-arian, at mga pamilihan. Ang kapitalismo ay umaasa sa pribadong pagmamay-ari at sa hangaring [[Kita|kumita]], ang ekonomiyang panlipunang pamilihan ay nagdaragdag ng matitibay na patakaran ng estado para sa kapakanang panlipunan, samantalang ang anarkismo ay naglalayong ganap na buwagin ang awtoridad ng estado at ang mga tradisyunal na hirarkiya. === Awtoritaryang Komunismo (Marxismo-Leninismo-Maoismo) === Malaki ang pagkakaiba ng mga anarkista sa mga komunista. Unang una ay hindi ito sang-ayon sa paggamit ng estado upang makamit ang komunistang lipunan. Tinututulan din nito ang ilan pang mga konsepto tulad ng pagsesentro, diktadurya ng partido, pagmamakabansa, at ang pagsasagrado ng dayalektikong materyal. Sa kasaysayan ng awtoritaryang komunismo at anarkismo, matagal na ang hidwaan nito hindi lamang sa pananaw ngunit pati na sa totoong labanan, sinasabing tinatraydor ng mga komunista ang mga anarkista at pinipigilan ang mga rebolusyon ng mga komyun na kumawala sa pamumuno ng sentral na partido. === Meritokrasya at Kakistokrasya === Ang anarkismo ay hindi naniniwala sa konsepto ng meritokrasya, na dapat pamahalaan ng magagaling ang mga tao, dahil hindi rin pakasiguradong maibibigay nito ang pangakong pag-unlad at maaaring gamitin ang talino sa pagpapanatili sa kanilang pangaabuso sa posisyon at gamitin itong rason para pagtakpan ang korupsyon. Sinasabi na ang paglaganap ng meritokrasyang sistema ay nangyayari sa mga kapitalistang bansa, na siyang sanhi ng lubos na pagod at pagbaba ng tingin ng mag-aaral at trabahador sa kanyang sarili para lang makamit ang karangalan o kita. Minsan nagiging sanhi pa ng malawakang pagpapatiwakal. Sa kaakibat nitong sistema, ang kakistokrasya, ay minsan umuusbong ang realidad nito sa ating sistema na pamumunuan tayo ng mga pinuno na siyang nagpapanggap na magaling ngunit wala palang alam, o hindi marunong sa aspeto ng pamamahala. Minsan, hinahaluan ng iba't ibang klaseng pandurugas at pananamantala hanggang mabulok ang sistema sa pawang na kasinungalingan at ipagpatuloy ang bulok na sistemang ito sa pamamagitan ng pagmamana ng posisyon sa kamag-anak nila gamit ang panlilinlang na pati ang galing at talino nila ay namana o kaparehas din. === Minarkismo === Kahit na ang maliit na impluwensiya ng pamamahala ay tinututulan ng anarkismo sapagkat pinagdududahan nito ang pagkaepektibo nito upang makamit ang ninanais na anarkiya. Ngunit, maspinapaboran ito kaysa sa ibang klaseng pulitikang pananaw lalo na kung ito ay gumagamit ng mga konseptong anarkismo tulad ng Demokratikong Munisipalismo at Demokratikong Kumpederalismo na siyang gumagamit ng ilalim-paangat na pagoorganisa at desisyon. Isang halimbawa ay ang Zapatista ng Chiapas Mexico o kaya naman ang Rojava sa Syria. Ngunit, hindi sapat para sa mga anarkista na basta lamang magkaroon ng pamahalaan na konti ang impluwensiya o pangingielam sa lipunan dahil maaaring umusbong ang sentimyento na palakasin ang pamahalaan, o kaya naman ay magkaroon ng malawakang pagusbong ng panibagong mga abusado sa kapangyarihan na hindi saklaw sa miyembro ng pamahalaan tulad ng mga Mafia, Warlord, Kartel, Oligarko, at mga Gangster. == Tingnan din == * [[Komunismo]] * [[Mutualismo]] * [[Sosyalismo]] == Mga pananda == <references group="nb"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} == Mga talababa == {{Refbegin|30em|indent=yes}} * {{Cite book |last=Marshall |first=Peter |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |publisher=HarperCollins |date=1992 |isbn=978-0-0021-7855-6 |location=London}} * {{Cite encyclopedia |date=2009 |title=Anarchism |encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest |publisher=John Wiley & Sons |location=Oxford |last=Cohn |first=Jesse |editor-last=Ness |editor-first=Immanuel |language=en |pages=1–11 |doi=10.1002/9781405198073.wbierp0039 |isbn=978-1-4051-9807-3}} * {{Cite book |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |date=2018 |publisher=Palgrave Macmillan | language=en |isbn=978-3-3197-5619-6 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Arvidsson |first=Stefan |title=The Style and Mythology of Socialism: Socialist Idealism, 1871–1914 |publisher=Routledge |language=en |date=2017 |isbn=978-0-3673-4880-9 |edition=1st |location=London}} * {{Cite book |last=Otero |first=Carlos Peregrín |title=Noam Chomsky: Critical Assessments |publisher=Routledge |language=en |date=1994 |isbn=978-0-4150-1005-4 |volume=2–3 |location=London}} * {{Cite book |last=Guérin |first=Daniel |url=http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |title=Anarchism: From Theory to Practice |publisher=Monthly Review Press |date=1970 |isbn=978-0-8534-5128-0 |access-date=16 Pebrero 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200714125723/http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |archive-date=14 Hulyo 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Bates |first=David |title=Political Ideologies |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2017 |isbn=978-0-1987-2785-9 |editor-last=Wetherly |editor-first=Paul |chapter=Anarchism |access-date=28 Pebrero 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&pg=PA128 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111304/https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&pg=PA128 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |date=2015 |title=Black Panther Radical Factionalization and the Development of Black Anarchism |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-black-studies_2015-10_46_7/page/678 |journal=Journal of Black Studies|language=en |location=Thousand Oaks |publisher=SAGE Publishing |volume=46 |issue=7 |pages=678–703 |doi=10.1177/0021934715593053 |jstor=24572914 |s2cid=145663405}} * {{Cite book |last=Long |first=Roderick T. |url=https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |title=The Routledge Companion to Social and Political Philosophy |publisher=Routledge |date=2013 |isbn=978-0-4158-7456-4 |editor-last=Gaud |editor-first=Gerald F. |access-date=28 Pebrero 2019 |editor-last2=D'Agostino |editor-first2=Fred |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085833/https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |archive-date=9 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite web |date=2019 |title=Definition of Anarchism |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111728/https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |archive-date=18 Pebrero 2021 |access-date=28 Pebrero 2019 |website=Merriam-Webster |language=en |ref={{Sfnref|Merriam-Webster|2019}}}} * {{Cite book |last=Sylvan |first=Richard |title=A Companion to Contemporary Political Philosophy |date=2007 |publisher=Blackwell Publishing |isbn=978-1-4051-3653-2 |editor-last=Goodin |editor-first=Robert E. |edition=2 |series=Blackwell Companions to Philosophy |volume=5 |chapter=Anarchism |editor-last2=Pettit |editor-first2=Philip |editor-last3=Pogge |editor-first3=Thomas |language=en}} * {{Cite book |last=Joll |first=James |language=en |title=The Anarchists |publisher=Harvard University Press |date=1964 |oclc=65683373}} * {{Cite book |last=Carlson |first=Andrew R. |title=Anarchism in Germany; Vol. 1: The Early Movement |url=https://archive.org/details/anarchismingerma0001carl |language=en |publisher=Scarecrow Press |date=1972 |isbn=978-0-8108-0484-5 |location=Metuchen, New Jersey}} * {{Cite news |last=Kahn |first=Joseph |date=5 Agosto 2000 |title=Anarchism, the Creed That Won't Stay Dead; The Spread of World Capitalism Resurrects a Long-Dormant Movement |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2000/08/05/arts/anarchism-creed-that-won-t-stay-dead-spread-world-capitalism-resurrects-long.html |url-access=subscription |page=B9 |issn=0362-4331|language=en}} * {{Citation |last=Baker |first=Zoe |title=Means and Ends: The Revolutionary Practice of Anarchism in Europe and the United States |date=2023 |place=Edinburgh |publisher=AK Press |isbn=978-1-84935-498-1|language=en}} * {{Cite book |last=Nettlau |first=Max |language=en|title=A Short History of Anarchism |publisher=Freedom Press |date=1996 |isbn=978-0-9003-8489-9}} * {{Cite book |last=Ward |first=Colin |url=https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |title=Anarchism: A Very Short Introduction |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2004 |isbn=978-0-1928-0477-8 |location=Oxford |author-mask=2 |access-date=12 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304153805/https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |archive-date=4 Marso 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Goodway |first=David |language=en |title=Anarchist Seeds Beneath the Snow |publisher=Liverpool Press |date=2006 |isbn=978-1-8463-1025-6}} * {{Cite book |last=Skirda |first=Alexandre |title=Facing the Enemy: A History of Anarchist Organization From Proudhon to May 1968 |url=https://archive.org/details/facingenemyhisto0000skir |publisher=AK Press|language=en |date=2002 |isbn=978-1-9025-9319-7}} * {{Cite book |last=Fernández |first=Frank |title=Cuban Anarchism: The History of A Movement |publisher=Sharp Press |date=2009 |orig-date=2001|language=en}} * {{Cite book |last=Morris |first=Christopher W. |url=https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |title=An Essay on the Modern State |publisher=Cambridge University Press |date=2002 |isbn=978-0-5215-2407-0 |access-date=15 Setyembre 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115214335/https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |archive-date=15 Enero 2021 |url-status=live}} * {{Cite journal |last=Osgood |first=Herbert L. |date=Marso 1889 |title=Scientific Anarchism |journal=Political Science Quarterly|language=en |publisher=The Academy of Political Science |volume=4 |issue=1 |pages=1–36 |doi=10.2307/2139424 |jstor=2139424}} * {{Cite book |last=Newman |first=Michael |title=Socialism: A Very Short Introduction |url=https://archive.org/details/socialismverysho0000newm |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1928-0431-0 |language=en |location=Oxford}} * {{Cite book |last=Morris |first=Brian |title=Anthropology, Ecology, and Anarchism: A Brian Morris Reader |url=https://archive.org/details/anthropologyecol0000bria |publisher=PM Press|language=en |others=Marshall, Peter |date=2015 |isbn=978-1-6048-6093-1 |edition=illustrated |location=Oakland |author-mask=2}} * {{Cite book |last=Walter |first=Nicholas |title=About Anarchism |publisher=Freedom Press |date=2002 |isbn=978-0-9003-8490-5 |location=London|language=en}} * {{Cite book |last=Jennings |first=Jeremy |title=Contemporary Political Ideologies |publisher=Pinter |date=1993 |isbn=978-0-8618-7096-7 |editor-last=Eatwell |editor-first=Roger |location=London |pages=127–146 |chapter=Anarchism |editor-last2=Wright |editor-first2=Anthony|language=en}} * {{Cite book |last1=Gay |first1=Kathlyn |title=Encyclopedia of Political Anarchy |url=https://archive.org/details/encyclopediaofpo0000gayk |last2=Gay |first2=Martin |publisher=ABC-CLIO |date=1999 |isbn=978-0-8743-6982-3|language=en}} * {{Cite encyclopedia |date=2008 |title=Anarcho-capitalism |encyclopedia=The Encyclopedia of Libertarianism |publisher=SAGE; Cato Institute|language=en|url=https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&pg=PT51 |access-date=2 Setyembre 2020 |editor-last=Hamowy |editor-first=Ronald |pages=13–14 |doi=10.4135/9781412965811.n8 |isbn=978-1-4129-6580-4 |oclc=191924853 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111721/https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&pg=PT51 |archive-date=18 February 2021 |last1=Morris |first1=Andrew |url-status=live |url-access=subscription}} * {{Cite book |last=Johnson |first=Charles |title=Anarchism/Minarchism: Is a Government Part of a Free Country? |publisher=Ashgate Publishing|language=en |date=2008 |isbn=978-0-7546-6066-8 |editor-last=Long |editor-first=Roderick T. |pages=155–188 |chapter=Liberty, Equality, Solidarity Toward a Dialectical Anarchism |editor-last2=Machan |editor-first2=Tibor R.}} * {{Cite book |last=Franks |first=Benjamin |title=The Oxford Handbook of Political Ideologies |url=https://archive.org/details/oxfordhandbookof0000unse_k5b8 |date=Agosto 2013 |publisher=[[Oxford University Press]] |editor-last=Freeden |editor-first=Michael |pages=[https://archive.org/details/oxfordhandbookof0000unse_k5b8/page/385 385]–404 |chapter=Anarchism |doi=10.1093/oxfordhb/9780199585977.013.0001 |isbn=978-0-19-958597-7 |editor-last2=Stears |editor-first2=Marc|language=en}} * {{Cite book |last=McLaughlin |first=Paul |title=Anarchism and Authority: A Philosophical Introduction to Classical Anarchism |publisher=Ashgate|language=en |date=2007 |isbn=978-0-7546-6196-2 |location=Aldershot}} * {{Cite journal |last=Jun |first=Nathan |date=Setyembre 2009 |title=Anarchist Philosophy and Working Class Struggle: A Brief History and Commentary |url=https://philarchive.org/rec/JUNAPA-2 |journal=WorkingUSA |language=en |volume=12 |issue=3 |pages=505–519 |doi=10.1111/j.1743-4580.2009.00251.x |issn=1089-7011}} * {{Cite book |last1=McLean |first1=Iain |url=https://archive.org/details/oxfordconcisedic00iain |title=The Concise Oxford Dictionary of Politics |last2=McMillan |first2=Alistair |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2003 |isbn=978-0-1928-0276-7 |url-access=registration|language=en}} * {{Cite journal |last=Gabardi |first=Wayne |date=1986 |title=Anarchism. By David Miller. (London: J. M. Dent and Sons, 1984. pp. 216 [pagsur ng aklat]) |url=https://archive.org/details/sim_american-political-science-review_1986-03_80_1/page/300 |journal=American Political Science Review |volume=80 |issue=1 |pages=300–302 |doi=10.2307/1957102 |jstor=446800 |s2cid=151950709|language=en}} * {{Cite encyclopedia |date=2003 |title=Anarchism |encyclopedia=The Blackwell Dictionary of Modern Social Thought |publisher=Blackwell Publishing|language=en |location=Malden, Massachusetts |url=https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&pg=PA12 |access-date=15 Agosto 2020 |last=Ostergaard |first=Geoffrey |editor-last=Outhwaite |editor-first=William |edition=2nd |isbn=978-0-6312-2164-7 |oclc=49704935 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418004719/https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&pg=PA12 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last1=Harrison |first1=Kevin |url=https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |title=Understanding Political Ideas and Movements |last2=Boyd |first2=Tony |publisher=Manchester University Press |date=2003 |isbn=978-0-7190-6151-6 |access-date=7 Marso 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308074910/https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |archive-date=8 Marso 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Brooks |first=Frank H. |title=The Individualist Anarchists: An Anthology of Liberty (1881–1908) |publisher=Transaction Publishers |date=1994 |isbn=978-1-5600-0132-4|language=en}} * {{harvc |last=Backes |first=Uwe |c=Left-Wing Extremism: The Conceptual Dimension |in=Zúquete |year=2023a |pp=3–22|language=en}} * {{harvc |last=Krüusselmann |first=Katharina |last2=Weggemans |first2=Daan |c=Radicalization and Left-Wing Extremism |in=Zúquete |year=2023a |pp=55–68|language=en}} * {{Cite book |editor-last=Zúquete |editor-first=José Pedro |title=The Palgrave Handbook of Left-Wing Extremism |date=2023a |publisher=Palgrave Macmillan |volume=1 |isbn=978-3-031-30896-3|language=en}} * {{Cite book |last=Marshall |first=Peter | language=en |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |url=https://archive.org/details/Demanding_the_impossible_9781604862706 |publisher=PM Press |date=1993 |isbn=978-1-6048-6064-1 |location=Oakland, California |author-mask=2}} * {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |title=Anarchist Voices: An Oral History of Anarchism in America |url=https://archive.org/details/anarchistvoiceso0000avri |publisher=Princeton University Press |date=1996 |isbn=978-0-6910-4494-1|language=en}} * {{Cite journal |last1=Angelbeck |first1=Bill |last2=Grier |first2=Colin |date=2012 |title=Anarchism and the Archaeology of Anarchic Societies: Resistance to Centralization in the Coast Salish Region of the Pacific Northwest Coast |url=https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |url-status=live |journal=Current Anthropology |volume=53 |issue=5 |pages=547–587 |doi=10.1086/667621 |s2cid=142786065 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180721142558/https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |archive-date=21 Hulyo 2018 |access-date=24 Hunyo 2021 | language=en |s2cid-access=free |issn=0011-3204}} * {{Cite book |last=Egoumenides |first=Magda |url=https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |title=Philosophical Anarchism and Political Obligation |publisher=Bloomsbury Publishing|language=en |date=2014 |isbn=978-1-4411-2445-6 |location=New York |access-date=21 Pebrero 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111334/https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Klosko |first=George |url=https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |title=Political Obligations |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1995-5104-0 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124033632/https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |archive-date=24 Nobyembre 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Wilbur |first=Shawn |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Mutualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Miller |first=David |url=https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |title=The Blackwell Encyclopaedia of Political Thought |publisher=Wiley|language=en |date=1991 |isbn=978-0-6311-7944-3 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818145221/https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |archive-date=18 Agosto 2020 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Pierson |first=Christopher |url=https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&pg=PA187 |title=Just Property: Enlightenment, Revolution, and History |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2013 |isbn=978-0-1996-7329-2 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210316125550/https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&pg=PA187 |archive-date=16 Marso 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Morris |first=Brian |url=https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |title=Bakunin: The Philosophy of Freedom |publisher=Black Rose Books |date=1993 |isbn=978-1-8954-3166-7 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225175003/https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |archive-date=25 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Shannon |first=Deric |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=91–106 |chapter=Anti-Capitalism and Libertarian Political Economy |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Heywood |first=Andrew |language=en|url=https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&pg=PA146 |title=Political Ideologies: An Introduction |publisher=Macmillan International Higher Education |date=2017 |isbn=978-1-1376-0604-4 |edition=6 |access-date=13 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111410/https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&pg=PA146 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Bakunin |first=Mikhail |title=Statism and Anarchy |url=https://archive.org/details/statismanarchy0000baku |publisher=Cambridge University Press |date=1990 |isbn=978-0-5213-6182-8 |editor-last=Shatz |editor-first=Marshall |series=Cambridge Texts in the History of Political Thought |location=Cambridge, England |translator-last=Shatz |translator-first=Marshall |doi=10.1017/CBO9781139168083 |lccn=89077393 |oclc=20826465|language=en |orig-date=1873}} * {{Cite book |last=Mayne |first=Alan James |url=https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&pg=PA131 |title=From Politics Past to Politics Future: An Integrated Analysis of Current and Emergent Paradigms |publisher=Greenwood Publishing Group |date=1999 |isbn=978-0-2759-6151-0 |access-date=20 Setyembre 2010|language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418013303/https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&pg=PA131 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Turcato |first=Davide |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Anarchist Communism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=Anarchism: a Documentary History of Libertarian Ideas: from Anarchy to Anarchism |url=https://archive.org/details/anarchismdocumen0000unse |publisher=Black Rose Books |date=2005 |isbn=978-1-5516-4250-5 |location=Montréal|language=en}} * {{Cite book |last=Pernicone |first=Nunzio |url=https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |title=Italian Anarchism, 1864–1892 |publisher=Princeton University Press |date=2009 |isbn=978-0-6916-3268-1 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200819161516/https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |archive-date=19 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite journal |last=Levy |first=Carl |date=8 Mayo 2011 |title=Social Histories of Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |volume=4 |issue=2 |pages=1–44 |doi=10.1353/jsr.2010.0003 |issn=1930-1197 |s2cid=144317650|language=en}} * {{Cite book |last=Van der Walt |first=Lucien |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |pages=249–264 |chapter=Syndicalism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Ryley |first=Peter |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=225–236 |chapter=Individualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite news |last=Imrie |first=Doug |date=1994 |title=The Illegalists |url=http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908072801/http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-date=8 Setyembre 2015 |access-date=9 Disyembre 2010 |work=Anarchy: A Journal of Desire Armed |language=en}} * {{Cite book |last=Parry |first=Richard |url=https://archive.org/details/bonnotgang0000parr |title=The Bonnot Gang |publisher=Rebel Press |date=1987 |isbn=978-0-9460-6104-4 |url-access=registration|language=en}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |author-mask=2 |date=2018 |title=Contemporary Anarchist and Anarchistic Movements |journal=Sociology Compass |publisher=Wiley |volume=12 |issue=6 |article-number=e12582 |doi=10.1111/soc4.12582 |issn=1751-9020|language=en}} * {{Cite web |last=Coutinho |first=Steve |date=3 Marso 2016 |title=Zhuangzi |url=http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303175106/http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=5 Marso 2019 |publisher=Internet Encyclopedia of Philosophy |language=en}} * {{Cite journal |last=Crone |first=Patricia |date=2000 |title=Ninth-Century Muslim Anarchists |url=https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |journal=Past & Present |issue=167 |pages=3–28 |doi=10.1093/past/167.1.3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200828210845/https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |archive-date=28 Agosto 2020 |access-date=3 Enero 2022|language=en}} * {{Cite book |last=Dodson |first=Edward |title=The Discovery of First Principles |publisher=Authorhouse |date=2002 |isbn=978-0-5952-4912-1 |volume=2|language=en}} * {{Cite book |last=Thomas |first=Paul |language=en |title=Karl Marx and the Anarchists |publisher=Routledge & Kegan Paul |date=1985 |isbn=978-0-7102-0685-5 |location=London}} * {{Cite book |url=https://archive.org/details/historyofterrori00grar |title=The History of Terrorism: From Antiquity to Al-Quaeda |publisher=University of California Press|language=en |date=2007 |isbn=978-0-5202-4709-3 |editor-last=Chaliand |editor-first=Gerard |location=Berkeley; Los Angeles; London |oclc=634891265 |editor-last2=Blin |editor-first2=Arnaud |url-access=registration}} * {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=325–342 |chapter=Anarchism and the First International |author-mask=2 |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{Cite journal |last=Anderson |first=Benedict |date=2004 |title=In the World-Shadow of Bismarck and Nobel |url=http://newleftreview.org/II/28/benedict-anderson-in-the-world-shadow-of-bismarck-and-nobel |journal=New Left Review|language=en |volume=2 |issue=28 |pages=85–129 |article-number=2519 |doi=10.64590/q8k |archive-url=https://web.archive.org/web/20151219130121/http://newleftreview.org/II/28/benedict-anderson-in-the-world-shadow-of-bismarck-and-nobel |archive-date=19 Disyembre 2015 |access-date=7 Enero 2016 |url-access=subscription}} * {{Cite journal |last1=Lutz |first1=James M. |last2=Ulmschneider |first2=Georgia Wralstad |date=2019 |title=Civil Liberties, National Security and U.S. Courts in Times of Terrorism |journal=Perspectives on Terrorism |volume=13 |issue=6 |pages=43–57 |jstor=26853740|language=en}} * {{Cite book |last=Bantman |first=Constance |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=371–388 |chapter=The Era of Propaganda by the Deed |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=m7BhDwAAQBAJ&pg=PA372}} * {{Cite book |last=Moya |first=Jose C. |title=In Defiance of Boundaries: Anarchism in Latin American History |publisher=University Press of Florida |others=Kirwin R. Shaffer |date=2015 |isbn=978-0-8130-5138-3 |editor-last=Laforcade |editor-first=Geoffroy de |chapter=Transference, culture, and critique The Circulation of Anarchist Ideas and Practices |access-date=6 Marso 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=ikt6AQAACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085903/https://books.google.com/books?id=ikt6AQAACAAJ |archive-date=9 Agosto 2020|language=en |url-status=live}} * {{Cite book |last=Laursen |first=Ole Birk |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=149–168 |chapter=Anti-Imperialism |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Nomad |first=Max |title=Revolutionary Internationals 1864–1943 |publisher=Stanford University Press|language=en |date=1966 |isbn=978-0-8047-0293-5 |editor-last=Drachkovitch |editor-first=Milorad M. |page=88 |chapter=The Anarchist Tradition}} * {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |language=en |publisher=AK Press |date=2006 |isbn=978-1-9048-5948-2 |location=Stirling |author-mask=2|title=The Russian Anarchists|url=https://archive.org/details/bwb_KT-771-669 }} * {{Cite book |last=Bolloten |first=Burnett |language=en |title=The Spanish Civil War: Revolution and Counterrevolution |url=https://archive.org/details/spanishcivilwarr0000boll_z8t8 |publisher=University of North Carolina Press |date=1984 |isbn=978-0-8078-1906-7}} * {{Cite journal |last=Harmon |first=Christopher C. |date=2011 |title=How Terrorist Groups End: Studies of the Twentieth Century |journal=Connections|language=en |volume=10 |issue=2 |pages=51–104 |jstor=26310649}} * {{Cite book |last=Rupert |first=Mark |url=https://archive.org/details/globalizationint00rupe |title=Globalization and International Political Economy |publisher=Rowman & Littlefield Publishers|language=en |date=2006 |isbn=978-0-7425-2943-4 |location=Lanham}} * {{Cite book |last=Evren |first=Süreyyya |language=en |title=Post-Anarchism: A Reader |url=https://archive.org/details/postanarchismrea0000unse |publisher=Pluto Press |date=2011 |isbn=978-0-7453-3086-0 |editor-last=Rousselle |editor-first=Duane |pages=[https://archive.org/details/postanarchismrea0000unse/page/1 1]–19 |chapter=How New Anarchism Changed the World (of Opposition) after Seattle and Gave Birth to Post-Anarchism |editor-last2=Evren |editor-first2=Süreyyya }} * {{Cite book |last=Honeywell |first=C. |url=https://books.google.com/books?id=qzKOzQEACAAJ |title=Anarchism |publisher=Wiley |date=2021 |isbn=978-1-5095-2390-0 |series=Key Concepts in Political Theory |access-date=13 Agosto 2022|language=em}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Leonard |author-mask=2 |date=2010 |title=Hakim Bey and Ontological Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |location=East Lansing |publisher=Michigan State University Press|language=en |volume=4 |issue=2 |pages=109–137 |doi=10.1353/jsr.2010.0009 |jstor=41887660 |s2cid=143304524}} * {{Cite book |last=Ramnath |first=Maia |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Non-Western Anarchisms and Postcolonialism |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{cite book|last=Pernicone|first=Nunzio|year=1993|title=Italian Anarchism, 1864–1892|publisher=Princeton University Press|isbn=0691056927|lccn=92-46661}} * {{Cite book|last=Pengam|first=Alain|chapter=Anarcho-Communism|editor-last1=Ribel|editor-first1=Maximilien|editor-last2=Crump|editor-first2=John|year=1987|title=Non-Market Socialism in the Nineteenth and Twentieth Centuries|publisher=Palgrave Macmillan|chapter-url=https://books.google.com/books?id=dqmvCwAAQBAJ&q=anarcho-communism+stateless+communism&pg=PA60|pages=60–82|doi=10.1007/978-1-349-18775-1_4|isbn=978-1349187751|language=en}} * {{cite encyclopedia |editor1-last=Ball |editor1-first=Terence |editor2-last=Dagger |editor2-first=Richard |date=2019 |orig-date=1999 |url=https://www.britannica.com/topic/communism |title=Communism |edition=revised |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=10 Hunyo 2020|language=en }} * {{cite book |last=Steele |first=David |title=From Marx to Mises: Post-Capitalist Society and the Challenge of Economic Calculation |publisher=Open Court Publishing Company|language=en |year=1992 |isbn=978-0-87548-449-5}} * {{cite book|chapter=Anarchism and Markets|last=Carson|first=Kevin|year=2018|location=Leiden|publisher=Brill|editor-first=Nathan|editor-last=Jun|title=Brill's Companion to Anarchism and Philosophy|isbn=978-90-04-35689-4|pages=81–119|doi=10.1163/9789004356894_005|url=https://brill.com/view/title/35861|language=en}} * {{cite book|last=Alexander|first=Robert|title=The Anarchists in the Spanish Civil War|isbn=1-85756-400-6|location=[[Londres]]|publisher=Janus|year=1999|oclc=43717219|url=https://libcom.org/history/anarchists-spanish-civil-war-robert-alexander|language=en}} * {{cite book|last=Graham|first=Helen|language=en|year=2002|title=The Spanish Republic at War, 1936–1939|location=[[Cambridge]]|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=0-521-45932-X|oclc=464890766}} * {{cite book|first=Abel|last=Paz|title=Durruti in the Spanish Revolution|url=https://www.akpress.org/durrutiinthespanishrevolution.html|year=2006|orig-year=1996|translator-first=Chuck|translator-last=Morse|language=en|location=[[Edinburgh]]|publisher=AK Press|isbn=1-904859-50-X|lccn=2006920974|oclc=482919277}} {{Refend}} [[Kategorya:Mga ideolohiyang pampolitika]] [[Kategorya:Anarkismo|*]] [[Kategorya:Mga ideolohiyang pang-ekonomiya]] 1un0lbl8ks8z4ypjt7uwkiuhnmja6x0 2218556 2218555 2026-08-02T03:17:43Z Jojit fb 38 /* Kapitalismo at panlipunang pamilihan */ 2218556 wikitext text/x-wiki {{About|pilosopiyang pampolitika|ang katayuan ng isang lipunang walang awtoridad|Anarkiya}} [[Talaksan:Black_flag_waving.svg|frame|Itim na watawat ng anarkismo]] Ang '''anarkismo''' ay isang [[Pilosopiyang pampolitika|pilosopiyang pampulitika]] at kilusan na naglalayong buwagin ang lahat ng mga institusyong nagpapatuloy ng [[Awtoritarismo|awtoridad]], pamimilit, o herarkiya, na pangunahing tinututukan ang [[estado]] at [[kapitalismo]]. Isinusulong ng anarkismo ang pagpapalit sa estado ng mga lipunang walang estado at mga kusang-loob na malalayang samahan. Inilalarawan ang anarkismo bilang bahagi ng libertaryong sangay ng kilusang [[Sosyalismo|sosyalista]] (libertaryong sosyalismo).{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}}{{Refn|Sa aklat na ''In Anarchism: From Theory to Practice'' (1970),{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} inilarawan ng historyador na anarkista na si Daniel Guérin ang anarkismo bilang kasingkahulugan ng libertaryang sosyalismo. Isinulat niya na ang anarkismo ay "talagang kasingkahulugan ng sosyalismo. Ang isang anarkista ay pangunahing isang sosyalista na ang layunin ay wakasan ang pagsasamantala ng tao sa kapwa tao. Ang anarkismo ay isa lamang sa mga daloy ng kaisipang sosyalista—ang daloy na ang pangunahing katangian ay ang pagpapahalaga sa kalayaan at ang agarang hangaring buwagin ang estado."{{Sfn|Arvidsson|2017}} Sa kaniyang maraming akda tungkol sa anarkismo, inilalarawan naman ng historyador na si Noam Chomsky ang anarkismo, kasama ng libertaryang Marxismo, bilang libertaryang sangay ng sosyalismo.{{Sfn|Otero|1994|p=617}}|group=nb|name=nb1}} Bagaman matatagpuan ang mga bakas ng mga ideyang anarkista sa buong kasaysayan, umusbong ang makabagong anarkismo noong [[Panahon ng Kaliwanagan]]. Sa huling kalahati ng [[Ika-19 na dantaon|ika-19 na]] [[Ika-19 na dantaon|dantaon]] at sa mga unang dekada ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], umunlad ang kilusang anarkista sa maraming bahagi ng daigdig at nagkaroon ng mahalagang papel sa pakikibaka ng mga [[manggagawa]] para sa kanilang paglaya. Sa panahong ito, nabuo ang iba't ibang paaralan ng kaisipang anarkista. Nakibahagi ang mga anarkista sa ilang mga rebolusyon, lalo na sa [[Komuna ng Paris]], [[Digmaang Sibil sa Rusya]], at [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], na ang pagwawakas ay nagmarka rin sa pagtatapos ng klasikal na panahon ng anarkismo. Sa mga huling dekada ng ika-20 dantaon at pagpasok ng ika-21 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista at lumawak ang katanyagan at impluwensiya nito sa loob ng mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa digmaan, at laban sa globalisasyon. Gumagamit ang mga anarkista ng iba't ibang pamamaraan upang isulong ang pagbabagong panlipunan, na karaniwang inuuri bilang [[rebolusyonaryo]] o ebolusyonaryo, bagaman madalas na nagsasapawan ang dalawa at naipapakita sa sari-saring taktika. Karaniwang pinapaboran ng mga ebolusyonaryong pamamaraan ang unti-unti at madalas ay di-marahas na pagbabago, samantalang layunin ng mga rebolusyonaryong pamamaraan na wasakin ang mga mapaniil na estado at institusyon. Maraming aspekto ng kabihasnang pantao ang naimpluwensiyahan ng teorya, kritika, at praktika ng anarkismo. == Etimolohiya, terminolohiya, at kahulugan == [[File:Proudhon_jeune.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Proudhon_jeune.jpg|thumb|Si Pierre-Joseph Proudhon ang unang pilosopong pampolitika na tinawag ang sarili bilang anarkista{{Sfn|Kahn|2000}}<ref name="Merriman2">Merriman, John M. (2009). ''How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror''. New Haven: Yale University Press. p. 42. {{ISBN|9780300217933}}.</ref><ref name="Leier2">Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}.</ref>]] Ang etimolohikal na pinagmulan ng salitang anarkismo ay mula sa Sinaunang [[Wikang Griyego|Griyegong]] ''anarkhia'' (ἀναρχία), na nangangahulugang "walang pinuno" o "walang namumuno". Binubuo ito ng unlaping ''an-'' ("walang") at ng salitang ''arkhos'' ("pinuno" o "tagapamahala"). Ang hulaping ''-ismo'' ay tumutukoy sa isang ideolohikal na kilusan o kaisipan na nagtataguyod ng anarkiya.{{Sfnm|1a1=Bates|1y=2017|1p=128|2a1=Long|2y=2013|2p=217}} Lumitaw ang salitang ''anarchisme'' sa [[wikang Ingles]] noong 1642 at ang ''anarchy'' naman noong 1539; sa mga unang paggamit nito sa Ingles, binibigyang-diin nito ang kahulugan ng kaguluhan o kawalan ng kaayusan.{{Sfnm|1a1=Merriam-Webster|1y=2019|1loc="Anarchism"|2a1=''Oxford English Dictionary''|2y=2005|2loc="Anarchism"|3a1=Sylvan|3y=2007|3p=260}} Sa panahon ng [[Rebolusyong Pranses]], iba't ibang pangkat ang tumawag sa kanilang mga kalaban bilang mga ''anarkista'', bagaman kakaunti sa mga tinawag na ganoon ang may mga pananaw na kahalintulad ng mga sumunod na anarkista. Maraming rebolusyonaryo noong ika-19 na dantaon, gaya nina William Godwin (1756–1836) at Wilhelm Weitling (1808–1871), ang nag-ambag sa mga doktrinang anarkista ng susunod na salinlahi, subalit hindi nila ginamit ang mga katawagang ''anarkista'' o ''anarkismo'' upang ilarawan ang kanilang sarili o ang kanilang mga paniniwala.{{Sfn|Joll|1964|pp=27–37}}{{Sfn|Carlson|1972|pp=22–23}} Ang unang pilosopong pampolitika na tumawag sa kaniyang sarili bilang isang anarkista (Pranses: ''anarchiste'') at nagbigay sa salitang ito ng positibong kahulugan ay si Pierre-Joseph Proudhon (1809–1865).{{Sfn|Kahn|2000}}<ref name="Merriman2" /><ref name="Leier">Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}. (sa Ingles)</ref> Ayon sa ilang historyador, umusbong ang kilusang anarkista sa pagitan ng panahon ni Proudhon at ng Kongresong Saint-Imier noong 1872, bagaman may magkakaibang pananaw ang mga historyador hinggil dito.{{Sfn|Baker|2023|p=40-43}} Mula noong [[dekada 1890]], at nagsimula sa [[Pransiya]],{{Sfn|Nettlau|1996|p=162}} ang salitang ''libertaryanismo'' ay madalas gamitin bilang kasingkahulugan ng anarkismo;{{Sfn|Guérin|1970|loc="The Basic Ideas of Anarchism"}} hanggang sa kasalukuyan, karaniwan pa rin ang ganitong paggamit sa labas ng [[Estados Unidos]].{{Sfnm|1a1=Ward|1y=2004|1p=62|2a1=Goodway|2y=2006|2p=4|3a1=Skirda|3y=2002|3p=183|4a1=Fernández|4y=2009|4p=9}} Gayunman, sa ilang gamit, ang libertaryanismo ay tumutukoy lamang sa [[Indibidwalismo|indibiduwalistang]] pilosopiya ng [[malayang pamilihan]], at ang anarkismo ng malayang merkado ay mas tiyak na tinatawag na libertaryang anarkismo.{{Sfn|Morris|2002|p=61}} Bagaman ang katawagang libertaryanismo ay matagal nang halos kasingkahulugan ng anarkismo,{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6}} ang kahulugan nito ay naging mas malabo sa paglipas ng panahon dahil sa pag-angkin dito ng iba't ibang pangkat na may magkakaibang [[ideolohiya]],{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} kabilang ang Bagong Kaliwa at ang mga tagapagtaguyod ng libertaryang Marxismo, na hindi inuugnay ang kanilang sarili sa mga awtoritaryang sosyalista o sa isang partidong banguwardismo, gayundin ang mga radikal na [[Liberalismo|liberal]] sa usaping pangkultura na pangunahing nakatuon sa mga [[kalayaang sibil]].{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Dahil dito, may ilang anarkista ang mas pinipiling gamitin ang katawagang libertaryang sosyalismo{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}} upang maiwasan ang mga negatibong kahulugang ikinakabit sa salitang ''anarkismo'' at upang bigyang-diin ang kaugnayan nito sa sosyalismo.{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Sa pangkalahatan, ginagamit ang anarkismo upang tukuyin ang kontra-awtoritaryang sangay ng kilusang sosyalista.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=104}}{{Refn|group=nb|name=nb1}} Karaniwan itong inihahambing sa mga anyo ng sosyalismo na nakasentro sa estado o ipinapataw mula sa itaas.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Karaniwang binibigyang-diin ng mga iskolar ng anarkismo ang sosyalistang katangian ng anarkismo{{Sfn|Newman|2005|p=15}} at tinutuligsa ang mga pagtatangkang paghiwalayin ang dalawa bilang magkasalungat na ideolohiya.{{Sfn|Morris|2015|p=64}} May ilang iskolar ding naglalarawan sa anarkismo bilang may maraming impluwensiya mula sa liberalismo,{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} at bilang kapuwa liberal at sosyalista, bagaman higit na sosyalista.{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Samantala, maraming iskolar ang tumatangging ituring na isang anyo ng anarkismo ang anarko-kapitalismo, sapagkat para sa kanila ay hindi nito wastong nauunawaan ang mga pangunahing simulain ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}}{{Refn|Ayon kay Herbert L. Osgood, ang anarkismo ang "pinakasukdulang kabaligtaran" ng awtoritaryang komunismo at sosyalismong nakasentro sa estado.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Ayon naman kay Peter Marshall, "sa pangkalahatan, mas malapit ang anarkismo sa sosyalismo kaysa sa liberalismo. ... Malaking bahagi ng anarkismo ay kabilang sa kampo ng sosyalismo, bagaman mayroon din itong ilang impluwensiya mula sa liberalismo. Hindi ito maaaring ipailalim lamang sa sosyalismo, at mas mainam itong ituring bilang isang hiwalay at natatanging doktrina."{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Ayon kay Jeremy Jennings, "mahirap hindi mapagpasyahan na ang mga ideyang ito"—na tumutukoy sa anarko-kapitalismo—"ay tinatawag lamang na anarkista dahil sa maling pag-unawa sa kung ano ang anarkismo." Dagdag pa niya, "ang anarkismo ay hindi nagtataguyod ng lubos na walang hadlang na kalayaan ng indibidwal (na tila pinaniniwalaan ng mga 'anarko-kapitalista'); sa halip, gaya ng nakita na natin, itinataguyod nito ang pagpapalawak ng [[indibidwalidad]] at ng pamayanan."{{Sfn|Morris|2015|p=64}} Isinulat naman ni Nicolas Walter na "ang anarkismo ay nagmula kapuwa sa liberalismo at sosyalismo, sa kasaysayan man at sa ideolohiya. ... Sa isang diwa, nananatiling mga liberal at mga sosyalista ang mga anarkista, at tuwing itinatakwil nila ang mabubuting elemento ng alinman sa dalawa, ipinagkakanulo nila ang mismong anarkismo. ... Kami ay mga liberal, subalit higit pa rito; kami rin ay mga sosyalista, subalit higit pa rito."{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Isinama naman ni Michael Newman ang anarkismo bilang isa sa maraming tradisyon ng sosyalismo, lalo na ang tradisyong higit na nakahanay sa sosyalismo na sinusundan nina Pierre-Joseph Proudhon at Mikhail Bakunin.{{Sfn|Newman|2005|p=15}} Samantala, iginiit ni Brian Morris na "nakalilinlang kapuwa sa konsepto at sa kasaysayan" ang paglikha ng isang mahigpit na paghahati sa pagitan ng sosyalismo at anarkismo.|group=nb}} Bagaman ang pagtutol sa estado ay pangunahing bahagi ng kaisipang anarkista, hindi madaling bigyan ng iisang depinisyon ang anarkismo, sapagkat malawak ang talakayan ng mga iskolar at mga anarkista tungkol dito, at bahagyang magkakaiba ang pag-unawa rito ng iba't ibang tradisyon ng anarkismo.{{Sfn|Long|2013|p=217}}{{Refn|Isang karaniwang depinisyong tinatanggap ng mga anarkista ay ang anarkismo ay isang kalipunan ng mga pilosopiyang pampolitika na tumututol sa awtoridad at hirarkikong organisasyon, kabilang ang [[kapitalismo]], [[nasyonalismo]], ang [[estado]], at lahat ng kaugnay na institusyon, sa pamamalakad ng lahat ng [[ugnayang pantao]], pabor sa isang lipunang nakabatay sa [[desentralisasyon]], [[kalayaan]], at kusang-loob na samahan. Gayunman, binibigyang-diin ng mga iskolar na ang depinisyong ito ay may kaparehong mga kakulangan ng depinisyong nakabatay sa kontra-awtoritaryanismo (isang ''[[a posteriori]]'' na kongklusyon), kontra-etatismo o kontra-estado (sapagkat higit pa rito ang anarkismo),{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1p=166|2a1=Jun|2y=2009|2p=507|3a1=Franks|3y=2013|3pp=386–388}} at etimolohiya (ang simpleng pagwawaksi sa mga namumuno).{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1pp=25–29|2a1=Long|2y=2013|2pp=217}}|group=nb}} Kabilang sa mahahalagang sangkap ng depinisyon nito ang hangarin para sa isang [[Lipunan|lipunang]] walang pamimilit, ang pagtanggi sa aparatong pang-estado, ang paniniwalang likas na kayang mamuhay o umunlad ng tao sa isang lipunang walang pamimilit, at ang mungkahi kung paano maisasakatuparan ang mithiin ng anarkiya.{{Sfn|McLaughlin|2007|pp=25–26}} == Simbolismo == {{multiple image | total_width = 320 | image1 = Anarchy-symbol.svg | caption1 = Simbolong bilog na A | image2 = Circle-A red.svg | caption2 = Naka-istilong Bilog na A na punk | align = right | header = Ang bilog na A (''circle-A'') ay isang sagisag ng anarkismo na kumakatawan sa mga pangunahing simulain nito, kabilang ang kalayaan ng indibidwal at pagtutol sa awtoritaryanismo.<ref>{{Cite web |title=Understanding The Meaning Behind The Anarchist Symbol: Breaking Down The Unconventional Ideals {{!}} ShunSpirit |url=https://shunspirit.com/article/anarchist-symbol-meaning |access-date=12 Disyembre 2025|language=en |website=shunspirit.com}}</ref> }} Mula pa noong ika-19 na dantaon, gumagamit na ang mga anarkista ng ilang sagisag para sa kanilang adhikain, kabilang ang pinakatanyag na bilog na A (''circle-A''), ang itim na watawat, at ang itim na [[pusa]].<ref name="Baillargeon">{{cite book |last1=Baillargeon |first1=Normand |url=https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&q=%22circle+A%22 |title=Order Without Power: An Introduction to Anarchism: History and Current Challenges |date=2013 |publisher=Seven Stories Press |isbn=978-1-60980-472-5 |location=New York |language=en |translator=Mary Foster |access-date=Oktubre 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210922142448/https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&q=%22circle+A%22 |archive-date=Setyembre 22, 2021 |url-status=live |orig-year=2008}}</ref><ref name="An Anarchist FAQ">{{cite book |title=An Anarchist FAQ |publisher=AK Press |year=2008 |isbn=978-1-902593-90-6 |editor-last=Mckay |editor-first=Iain |location=Edinburgh |language=en |chapter=Appendix – The Symbols of Anarchy |oclc=182529204 |chapter-url=https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20201005101602/https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-date=Oktubre 5, 2020}}</ref> Karaniwan din ang mga [[watawat]] na hinati sa dalawang kulay, na kadalasang nakabatay sa itim na watawat, gaya ng pula at itim at itim at lila, na kumakatawan sa anarko-sindikalismo at anarka-[[peminismo]], ayon sa pagkakasunod. Mula noong ikalawang kalahati ng ika-20 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista sa paggamit ng mga bagong sagisag na mas madaling iguhit at mas madaling makilala, na ang pinakatanyag ay ang bilog na A. Mula sa pagsisimula ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], naging higit na laganap ang mga sagisag pangkultura ng anarkismo sa [[kulturang popular]], kasabay ng pag-usbong ng kilusang kontra-[[globalisasyon]] at ng subkulturang [[punk]].<ref name="revival">{{cite journal |last=Williams |first=Leonard |date=Setyembre 2007 |title=Anarchism Revived |journal=New Political Science |volume=29 |issue=3 |pages=297–312 |doi=10.1080/07393140701510160 |s2cid=220354272|language=en}}</ref><ref name="Gordon">{{cite journal |last=Gordon |first=Uri |date=Pebrero 2007 |title=Anarchism reloaded |journal=Journal of Political Ideologies |volume=12 |issue=1 |pages=29–48 |doi=10.1080/13569310601095598 |s2cid=216089196|language=en}}</ref> == Mga paaralan ng kaisipan == Karaniwang hinahati ang mga paaralan ng kaisipan sa anarkismo sa dalawang pangunahing makasaysayang tradisyon: ang panlipunang anarkismo at ang indibiduwalistang anarkismo, dahil sa kanilang magkakaibang pinagmulan, pagpapahalaga, at pag-unlad.{{Sfnm|1a1=McLean|1a2=McMillan|1y=2003|1loc="Anarchism"|2a1=Ostergaard|2y=2003|2p=14|2loc="Anarchism"}} Binibigyang-diin ng indibiduwalistang tradisyon ang negatibong kalayaan sa pamamagitan ng pagtutol sa mga paghihigpit sa malayang indibiduwal, samantalang binibigyang-diin ng panlipunang tradisyon ang positibong [[kalayaan]] sa layuning ganap na mapaunlad ang malayang kakayahan ng lipunan sa pamamagitan ng pagkakapantay-pantay at panlipunang pagmamay-ari.{{Sfn|Harrison|Boyd|2003|p=251}} Sa kronolohikal na pananaw, maaaring hatiin ang anarkismo sa mga klasikong tradisyon noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at sa mga pos-klasikong tradisyon—gaya ng anarka-peminismo, berdeng anarkismo, at pos-anarkismo—na umusbong pagkatapos nito.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=9}} Ang pagbibigay-diin ng anarkismo sa pagtutol sa [[kapitalismo]], pagkakapantay-pantay, at pagpapalawak ng [[pamayanan]] at indibiduwalidad ang nagtatangi rito mula sa anarko-kapitalismo at iba pang uri ng ekonomikong libertaryanismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}} Karamihan sa mga pananaw nito sa [[ekonomiya]] at pilosopiyang legal ay nagpapakita ng mga kontra-awtoritaryo, kontra-estado, libertariyo, at radikal na pagpapakahulugan sa makakaliwa at sosyalistang pulitika,{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} kabilang ang [[kolektibismo]], [[komunismo]], [[Indibidwalismo|indibiduwalismo]], [[Mutualismo|mutuwalismo]], at sindikalismo, bukod sa iba pang mga teoryang pang-ekonomiya ng libertaryang [[sosyalismo]].{{Sfn|Guérin|1970|p=35|loc="Critique of authoritarian socialism"}} Karaniwang inilalagay ang anarkismo sa pinakakaliwang bahagi ng espektrong pampolitika, bagaman marami ang tumututol sa awtoridad ng estado batay sa mga simulain ng kanan, gaya ng mga anarko-kapitalista.{{Sfnm|1a1=Brooks|1y=1994|1p=[https://books.google.com/books?id=gHyUj9HFYBIC&pg=PP15 xi]|1ps=, "Usually considered to be an extreme left-wing ideology".}}<ref name=":1">{{Cite journal |last=Jungkunz |first=Sebastian |date=2019-01-02 |title=Towards a Measurement of Extreme Left-Wing Attitudes |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09644008.2018.1484906 |journal=German Politics |language=en |volume=28 |issue=1 |pages=101–122 |doi=10.1080/09644008.2018.1484906 |issn=0964-4008 |url-access=subscription |s2cid=158624439}}</ref>{{Sfn|Backes|2023a|p=12}}{{Sfn|Krüusselmann|Weggemans|2023a|p=58}} Dahil walang iisang nakapirming kalipunan ng doktrina o natatanging pandaigdigang pananaw ang anarkismo,{{Sfn|Marshall|1993|pp=14–17}} umiral ang maraming uri at tradisyon nito, at malaki ang pagkakaiba-iba ng mga anyo ng anarkiya.{{Sfn|Sylvan|2007|p=262}} Bilang tugon sa sektaryanismo sa loob ng kilusang anarkista, lumitaw ang anarkismo nang walang [[pang-uri]], isang panawagan para sa pagpaparaya at pagkakaisa ng mga anarkista na unang isinulong ni Fernando Tarrida del Mármol noong 1889 bilang tugon sa matitinding pagtatalo hinggil sa teoryang anarkista noong panahong iyon.{{Sfn|Avrich|1996|p=6}} Sa kabila ng kanilang pagkakahiwalay, ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo ay hindi itinuturing na magkakahiwalay na mga entidad kundi mga tendensiya na nagsasalubong at nag-uugnayan sa isa't isa sa pamamagitan ng magkakaparehong simulain, gaya ng awtonomiya, mutuwal na pagtutulungan, pagtutol sa awtoridad, at [[desentralisasyon]].{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=1–6|2a1=Angelbeck|2a2=Grier|2y=2012|2p=551}} Higit pa sa mga partikular na paksyon ng mga kilusang pampolitika ng anarkismo na bumubuo sa anarkismong pampolitika, mayroon ding anarkismong pampilosopiya, na nagsasabing ang estado ay walang moral na pagiging lehitimo, nang hindi kinakailangang tanggapin ang pangangailangan ng isang rebolusyon upang ito ay maalis.{{Sfn|Egoumenides|2014|p=2}} Bilang isang sangay, lalo na ng indibiduwalistang anarkismo,{{Sfnm|1a1=Ostergaard|1y=2003|1p=12|2a1=Gabardi|2y=1986|2pp=300–302}} maaaring tanggapin ng anarkismo pampilosopiya ang pag-iral ng isang pinakamaliit na estado, subalit iginiit nito na walang [[Moralidad|moral]] na tungkulin ang mga [[mamamayan]] na sundin ang pamahalaan kapag ito ay sumasalungat sa awtonomiya ng indibiduwal.{{Sfn|Klosko|2005|p=4}} Maging ang magkakaibang pilosopikal na tradisyon tulad ng Obhetibismo at Kantiyanismo ay nagbigay ng mga argumentong ginamit upang ipagtanggol ang anarkismo pampilosopiya, kabilang ang pagtatanggol ni Robert Paul Wolff sa anarkismo laban sa mga pormal na paraan ng pagbibigay-katwiran sa pagiging lehitimo ng estado.<ref name="sa">{{cite journal |last=Martin |first=Thomas |date=2000 |title=Book Review: In Defense of Anarchism |url=http://library.nothingness.org/articles/SA/en/display/348 |journal=Social Anarchism |issue=27 |access-date=19 Hunyo 2008|language=en}}</ref> Binibigyang-pansin din ng anarkismo ang mga argumentong moral sapagkat may mahalagang papel ang [[etika]] sa pilosopiyang anarkista. Mayroon ding ilang anarkista na yumakap sa paniniwala sa [[Nihilismo|nihilismong]] pampolitika.{{Sfn|Walter|2002|p=52}} === Klasiko === Sa mga klasikong tradisyon ng anarkismo, ang mga unang umusbong ay ang mutuwalismo at indibiduwalistang anarkismo. Sinundan ang mga ito ng mga pangunahing tradisyon ng panlipunang anarkismo, gaya ng kolektibistang anarkismo, anarko-komunismo, at anarko-sindikalismo. Nagkakaiba ang mga tradisyong ito sa kanilang pananaw hinggil sa organisasyon at estrukturang pang-ekonomiya ng kanilang mithiing lipunan.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=2}} Ang mutuwalismo ay isang teoryang pang-ekonomiya noong ika-18 dantaon na pinaunlad bilang teoryang anarkista ni Pierre-Joseph Proudhon. Kabilang sa mga layunin nito ang "pagbuwag sa estado",<ref name=":0">{{Cite book |title=The Desk Encyclopedia of World History |date=2006 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-7394-7809-7 |editor-last=Wright |editor-first=Edmund |location=New York |pages=20–21}}</ref> pagkakatumbasan, malayang samahan, kusang-loob na [[kontrata]], pederasyon, at repormang [[Pananalapi (disiplina)|pananalapi]] sa parehong kredito at [[salapi]] na pamamahalaan ng isang [[bangko]] ng sambayanan.{{Sfn|Wilbur|2019|pp=213–218}} Sa paglipas ng panahon, inilarawan ang mutuwalismo bilang isang ideolohiyang nasa pagitan ng indibiduwalista at kolektibistang anyo ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Avrich|1y=1996|1p=6|2a1=Miller|2y=1991|2p=11}} Sa ''What Is Property?'' (1840), unang inilarawan ni Proudhon ang kaniyang layunin bilang isang "ikatlong anyo ng lipunan, ang sintesis ng komunismo at pag-aari."{{Sfn|Pierson|2013|p=187}} Ang kolektibistang anarkismo ay isang rebolusyonaryong sosyalistang anyo ng anarkismo{{Sfn|Morris|1993|p=76}} na karaniwang iniuugnay kay Mikhail Bakunin.{{Sfn|Shannon|2019|p=101}} Isinusulong ng mga kolektibistang anarkista ang kolektibong pagmamay-ari ng mga kagamitan sa produksiyon, na inaasahang maisasakatuparan sa pamamagitan ng marahas na [[rebolusyon]],{{Sfn|Avrich|1996|pp=3–4}} at naniniwalang dapat bayaran ang mga [[manggagawa]] ayon sa oras na kanilang ginawa, sa halip na ipamahagi ang mga [[produkto]] ayon sa pangangailangan tulad ng sa komunismo. Umusbong ang kolektibistang anarkismo kasabay ng [[Marxismo]], subalit tinanggihan nito ang [[diktadura]] ng [[proletaryado]], sa kabila ng ipinahahayag na layunin ng Marxismo na magtatag ng isang lipunang kolektibista na walang estado.{{Sfnm|1a1=Heywood|1y=2017|1pp=146–147|2a1=Bakunin|2y=1990}} Ang anarko-komunismo ay isang teorya ng anarkismo na nagsusulong ng isang lipunang komunista na may magkakasamang pagmamay-ari ng mga kagamitan sa [[produksiyon]],{{Sfn|Mayne|1999|p=131}} na pinangangasiwaan ng isang pederal na ugnayan ng mga kusang-loob na samahan.{{Sfn|Marshall|1993|p=327}} Ang produksiyon at pagkonsumo ay ibabatay sa prinsipyong "[[Mula sa bawat isa ayon sa kaniyang kakayahan, para sa bawat isa ayon sa kaniyang pangangailangan]]."{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1p=327|2a1=Turcato|2y=2019|2pp=237–238}} Umusbong ang anarko-komunismo mula sa mga radikal na sosyalistang kilusan pagkatapos ng [[Rebolusyong Pranses]],{{Sfn|Graham|2005}} subalit unang nabuo bilang isang natatanging [[doktrina]] sa seksiyong [[Italya|Italyano]] ng Unang Internasyonal.{{Sfn|Pernicone|2009|pp=111–113}} Kalaunan ay higit pa itong pinaunlad sa mga teoretikal na akda ni [[Peter Kropotkin]],{{Sfn|Turcato|2019|pp=239–244}} na ang kaniyang partikular na pananaw ang naging nangingibabaw sa maraming anarkista pagsapit ng huling bahagi ng ika-19 na dantaon.{{Sfn|Levy|2011|p=6}} Ang anarko-sindikalismo ay isang sangay ng anarkismo na tumitingin sa mga unyon ng mga [[manggagawa]] bilang isang posibleng puwersa para sa rebolusyonaryong pagbabago ng lipunan. Layunin nitong palitan ang kapitalismo at ang estado ng isang bagong lipunang [[Demokrasya|demokratikong]] pinamamahalaan mismo ng mga manggagawa. Ang mga pangunahing simulain ng anarko-sindikalismo ay direktang pagkilos, pagkakaisa ng mga manggagawa, at sariling pamamahala ng mga manggagawa.{{Sfn|Van der Walt|2019|p=249}} Ang indibiduwalistang anarkismo naman ay isang pangkat ng iba't ibang tradisyon ng kaisipan sa loob ng kilusang anarkista na nagbibigay ng higit na diin sa indibiduwal at sa kaniyang [[Malayang kalooban|malayang pagpapasya]] kaysa sa anumang panlabas na salik na nagtatakda ng kaniyang kilos.{{Sfn|Ryley|2019|p=225}} Kabilang sa mga unang nakaimpluwensiya sa anyong ito ng anarkismo sina William Godwin, Max Stirner, at [[Henry David Thoreau]]. Sa iba't ibang bansa, nakakuha ang indibiduwalistang anarkismo ng maliit ngunit magkakaibang pangkat ng mga tagasunod, kabilang ang mga Bohemyo na alagad ng [[sining]] at mga [[intelektuwal]],{{Sfn|Marshall|1993|p=440}} gayundin ang mga kabataang anarkistang lumalabag sa batas sa kilusang nakilala bilang iligalismo at indibiduwal na pagbawi.{{Sfnm|1a1=Imrie|1y=1994|2a1=Parry|2y=1987|2p=15}} === Pos-klasiko at kontemporaryo === Patuloy na umusbong ang anarkismo ng maraming [[pilosopiya]] at kilusan na, sa ilang pagkakataon, ay eklektiko, na humahango ng mga ideya mula sa iba't ibang pinagmulan at pinagsasama ang magkakaibang konsepto upang makalikha ng mga bagong pamamaraang pampilosopiya. Nanatiling mahalagang bahagi ng mga makabagong tradisyon ng anarkismo ang kontra-kapitalistang tradisyon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Williams|2018|p=4}} Maraming pangkat, tendensiya, at paaralan ng kaisipan ng anarkismo ang umiiral sa kasalukuyan, kaya mahirap ilarawan ang makabagong kilusang anarkista bilang isang magkakaisang kabuuan.{{Sfn|Franks|2013|pp=385–386}} Bagaman nakapaglatag ang mga teorista at aktibista ng mga "medyo matatag na kalipunan ng mga simulain ng anarkismo," wala pa ring nagkakaisang pananaw kung alin sa mga simulain ang pangunahing batayan nito. Dahil dito, inilalarawan ng mga komentarista ang mga anarkismo sa halip na isang iisang anarkismo, sapagkat bagaman may mga simulain silang magkakatulad, magkakaiba ang pagpapahalagang ibinibigay ng bawat paaralan sa mga ito. Halimbawa, maaaring isang pangkalahatang simulain ang pagkakapantay-pantay ng kasarian, subalit higit itong binibigyang-priyoridad ng anarka-peminismo kaysa ng anarko-komunismo.{{Sfn|Franks|2013|p=386}} Sa pangkalahatan, tutol ang mga anarkista sa mapilit na awtoridad sa lahat ng anyo nito, kabilang ang lahat ng sentralisado at hirarkikong anyo ng pamahalaan (halimbawa, [[monarkiya]], kinatawang demokrasya, sosyalismong pang-estado, at iba pa), mga sistemang nakabatay sa uring pang-ekonomiya (halimbawa, kapitalismo, [[Bolshevik|Bolshevismo]], [[Piyudalismo|pyudalismo]], [[pang-aalipin]], at iba pa), mga awtokratikong [[relihiyon]] (halimbawa, pundamentalistang [[Islam]], [[Simbahang Katoliko Romano]], at iba pa), patriyarkiya, heteroseksismo, pananaig ng mga puti, at [[imperyalismo]].{{Sfn|Jun|2009|pp=507–508}} Gayunman, nagkakaiba ang mga paaralan ng anarkismo sa mga pamamaraang dapat gamitin upang tutulan ang mga ito.{{Sfn|Jun|2009|p=507}} == Kasaysayan == === Sinaunang panahon at gitnang panahon === Ang mga pinakakilalang naunang tagapagpauna ng anarkismo sa sinaunang daigdig ay matatagpuan sa [[Tsina]] at [[Gresya]]. Sa Tsina, ang anarkismong pampilosopiya (ang pagtalakay sa pagiging lehitimo ng estado) ay inilahad ng mga pilosopong [[Taoismo|Taoista]] na sina Zhuang Zhou at [[Laozi]].{{Sfnm|1a1=Coutinho|1y=2016|2a1=Marshall|2y=1993|2p=54}} Kasama ng [[estoisismo]], sinasabing ang [[Taoismo]] ay nagtaglay ng mahahalagang paunang pahiwatig ng anarkismo.{{Sfn|Sylvan|2007|p=257}} Naipahayag din ang mga pananaw na anarkiko ng mga [[Mandudula|mandudulang]] [[trahedya]] at mga pilosopo sa Gresya. Ginamit nina [[Esquilo|Eskilo]] at [[Sopokles]] ang alamat ni Antigona upang ilarawan ang tunggalian sa pagitan ng mga batas na ipinapataw ng estado at ng pansariling awtonomiya. Patuloy namang kinuwestiyon ni Sokrates ang mga awtoridad sa [[Atenas]] at iginiit ang [[karapatan]] ng indibiduwal sa [[kalayaan]] ng budhi. Tinanggihan ng mga [[Siniko]] ang batas ng tao (''nomos'') at ang mga kaugnay na awtoridad, habang sinisikap nilang mamuhay ayon sa kalikasan (''physis''). Samantala, itinaguyod ng mga Estoiko ang isang lipunang nakabatay sa di-pormal at magiliw na ugnayan ng mga mamamayan nang walang pag-iral ng estado.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4, 66–73}} Sa [[Imperyong Sasanida]] (224–651 CE), nanawagan si [[Mazdak]] para sa isang lipunang may pagkakapantay-pantay at sa pag-aalis ng monarkiya, subalit hindi nagtagal ay ipinapatay siya ni Emperador Kavad I.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Sa Basra, nangaral ang ilang sektang panrelihiyon laban sa estado.{{Sfn|Crone|2000|pp=3, 21–25}} Sa [[Gitnang Kapanahunan|Gitnang Panahon]] sa [[Europa]], walang naging malinaw na gawaing anarkista maliban sa ilang mapagkait sa sariling mga kilusang panrelihiyon. Nagkaroon ng mga tendensiyang kontra-estado at libertaryo ang iba't ibang sektang panrelihiyon sa Europa.{{Sfn|Nettlau|1996|p=8}} Ang mga ito, kasama ng ilang kilusang [[Muslim]], ang kalauna'y nagbigay-daan sa pag-usbong ng panrelihiyong anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Ang muling pagsigla ng interes sa sinaunang panahon noong [[Renasimiyento|Renasimyento]] at ang pagbibigay-diin sa sariling pagpapasya noong [[Repormasyon]] ay muling nagpasigla sa mga elementong sekular na kontra-awtoritaryo sa Europa, lalo na sa Pransiya. Ang mga hamon ng [[Panahon ng Kaliwanagan]] sa awtoridad na intelektuwal—maging sekular o panrelihiyon—at ang mga rebolusyon noong dekada 1790 at noong 1848 ay pawang nagpasigla sa pag-unlad ng ideolohiyang humantong sa panahon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=307}} === Makabagong panahon === [[File:Barricade18March1871_(more_cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Barricade18March1871_(more_cropped).jpg|thumb|Ang Komuna ng Paris, isa sa mga pinakaunang eksperimento sa anarkismo.]] Noong [[Himagsikang Pranses|Rebolusyong Pranses]], ang mga pangkat na gaya ng Enragés at ng ''sans-culottes'' ay naging mahalagang yugto sa pag-usbong ng mga damdaming kontra-estado at [[Pederalismo|pederalista]].{{Sfn|Marshall|1993|p=4}} Sa buong ika-19 na dantaon, umusbong ang mga unang tradisyon ng anarkismo: itinaguyod ni William Godwin ang anarkismo pampilosopiya sa [[Inglatera]] sa pamamagitan ng moral na pagtanggi sa pagiging lehitimo ng estado; ang kaisipan ni Max Stirner ay naglatag ng daan para sa indibiduwalismo; at ang teorya ng mutuwalismo ni Pierre-Joseph Proudhon ay nakatagpo ng matabang lupa sa Pransiya.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}} Pagsapit ng huling bahagi ng dekada 1870, malinaw nang nahubog ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo, at mula 1880 hanggang 1914 ay naganap ang isang bugso ng [[Globalisasyon|globalisasyong]] noon ay hindi pa nasasaksihan.{{Sfn|Levy|2011|pp=10–15}} Ang panahong ito ng klasikal na anarkismo ay tumagal hanggang sa pagtatapos ng [[Digmaang Sibil ng Espanya]] at itinuturing na ginintuang panahon ng anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}} [[File:Bakunin.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bakunin.png|thumb|Tinutulan ni Mikhail Bakunin ang Marxistang layunin ng diktadura ng proletaryado at nakipag-alyansa sa mga pederalista sa loob ng Unang Internasyonal bago siya pinatalsik ng mga Marxista.]] Humango si Mikhail Bakunin mula sa mutuwalismo upang itatag ang anarkismong kolektibista, at sumapi siya sa ''International Workingmen's Association'', isang samahan ng mga manggagawa na kalauna'y nakilala bilang Unang Internasyonal (''First International''), na itinatag noong 1864 upang pag-isahin ang iba't ibang rebolusyonaryong kilusan. Naging isang mahalagang puwersang pampolitika ang Internasyonal, at isa sa mga pangunahing personalidad nito si [[Karl Marx]], na kasapi ng Pangkalahatang Konseho nito. Ang pangkat ni Bakunin, ang Pederasyong Jura, at ang mga tagasunod ni Pierre-Joseph Proudhon (ang mga mutuwalista) ay tumutol sa sosyalismong pang-estado, at itinaguyod ang pag-iwas sa pakikilahok sa elektoral na pulitika (''political abstentionism'') at ang pagpapanatili ng maliliit na pag-aari.{{Sfnm|1a1=Dodson|1y=2002|1p=312|2a1=Thomas|2y=1985|2p=187|3a1=Chaliand|3a2=Blin|3y=2007|3p=116}} Pagkaraan ng matitinding alitan, pinalayas ng mga Marxista ang mga Bakuninista mula sa Internasyonal sa Kongreso sa [[Ang Haya|Haya]] ng 1872.{{Sfnm|1a1=Graham|1y=2019|1pp=334–336|2a1=Marshall|2y=1993|2p=24}} Katulad din nito, ang mga anarkista ay nakaranas ng gayong pagtrato sa Ikalawang Internasyonal at tuluyang pinalayas noong 1896.{{Sfn|Levy|2011|p=12}} Hinulaan ni Bakunin na kung magkakaroon ng kapangyarihan ang mga rebolusyonaryo ayon sa mga tuntunin ni Marx, sila rin ay magiging mga bagong mapaniil sa mga [[manggagawa]]. Bilang tugon sa kanilang pagpapatalsik mula sa Unang Internasyonal, itinatag ng mga anarkista ang Internasyonal ng St. Imier. Sa impluwensiya ni [[Peter Kropotkin]], isang Rusong [[Pilosopiya|pilosopo]] at [[siyentipiko]], nagkaroon ng malaking pagkakatulad ang anarko-komunismo at ang kolektibismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=5}} Ang mga anarko-komunista, na humango ng inspirasyon mula sa [[Komuna ng Paris]] ng 1871, ay nagsulong ng malayang pederasyon at ng pamamahagi ng mga kalakal ayon sa pangangailangan ng bawat isa.{{Sfn|Graham|2005|p=xii}} Sa panahong ito, may isang minorya ng mga anarkista ang yumakap sa taktika ng rebolusyonaryong karahasang pampolitika, na nakilala bilang propaganda ng gawa (''propaganda of the deed'').{{Sfn|Marshall|1993|pp=633–636}} Ang pagkakawatak-watak ng kilusang sosyalista sa Pransiya sa maraming pangkat, gayundin ang pagbitay at pagpapatapon sa maraming Komunardo sa mga kolonya ng bilangguan matapos supilin ang Komuna ng Paris, ay nagbigay-daan sa pag-usbong ng mga indibiduwalistang pagpapahayag at pagkilos sa larangang pampolitika.{{Sfn|Anderson|2004}} Bagaman maraming anarkista ang lumayo sa mga gawaing ito ng terorismo, nadungisan ang reputasyon ng buong kilusan, at isinagawa ang iba't ibang hakbang upang pigilan ang pagpasok ng mga anarkista sa [[Estados Unidos]], kabilang ang Batas sa Imigrasyon ng 1903, na kilala rin bilang Batas sa Pagbubukod sa mga Anarkista.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=633–636|2a1=Lutz|2a2=Ulmschneider|2y=2019|2p=46}} Ang iligalismo ay isa pang estratehiyang niyakap ng ilang anarkista sa panahong ito.{{Sfn|Bantman|2019|p=374}} Pagsapit ng simula ng ika-20 dantaon, humupa na ang kilusang terorista, at ang lugar nito ay napalitan ng anarko-komunismo at anarko-sindikalismo, habang ang anarkismo ay lumaganap sa iba't ibang panig ng daigdig.{{Sfn|Moya|2015|p=327}}{{Sfn|Levy|2011|p=16}} Sa [[Tsina]], may maliliit na pangkat ng mga mag-aaral na nagpakilala ng [[makatao]] at [[maka-agham]] na bersiyon ng anarko-komunismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=519–521}} Samantala, naging sentro ang [[Tokyo]] ng mga mapanghimagsik na kabataan mula sa iba't ibang bansa sa [[Silangang Asya]] na nagtungo sa kabisera ng [[Hapon]] upang mag-aral.{{Sfn|Marshall|1993|pp=519–521}} Sa [[Amerikang Latino]], naging pangunahing baluwarte ng anarko-sindikalismo ang [[Arhentina]], kung saan ito ang naging pinakaprominenteng [[ideolohiya]] ng kaliwa.{{Sfnm|1a1=Levy|1y=2011|1p=23|2a1=Laursen|2y=2019|2p=157|3a1=Marshall|3y=1993|3pp=504–508}} Nakilahok din ang mga anarkista sa Komuna ng Strandzha at sa Republika ng Kruševo, na itinatag sa [[Masedonya]] sa panahon ng Pag-aalsang Ilinden–Preobrazhenie noong 1903, gayundin sa [[Rebolusyong Mehikano]] noong 1910. Sa sunod-sunod na mga rebolusyon noong 1917–1923, nagkaroon ang mga anarkista ng iba't ibang antas ng aktibong pakikilahok.{{sfn|Marshall|1993|p=470}} Sa kabila ng mga pangamba, masigasig na nakilahok ang mga anarkista sa Rebolusyong Ruso bilang pagsalungat sa Kilusang Puti, lalo na sa Makhnovshchina. Nang makita nila ang tagumpay ng mga Bolshevik sa [[Rebolusyong Oktubre]] at ang sumunod na [[Digmaang Sibil sa Rusya]], maraming manggagawa at aktibista ang lumipat sa mga partidong komunista, na lumakas kapalit ng paghina ng anarkismo at iba pang kilusang sosyalista. Sa Pransiya at Estados Unidos, maraming kasapi ng malalaking kilusang sindikalista, gaya ng Pangkalahatang Kompederasyon ng Paggawa at ng Manggagawang Pang-industriya ng Mundo, ang umalis sa kanilang mga samahan at sumapi sa Komunistang Internasyonal.{{Sfn|Nomad|1966|p=88}} Gayunman, matapos maging matatag ang pamahalaang Bolshevik, dumanas ng matinding panunupil ang mga anarkista, kabilang noong Pag-aalsa sa [[Kronstadt]]. Maraming anarkista mula sa [[Petrograd]] at [[Mosku]] ang tumakas patungong [[Ukranya]], subalit kalaunan ay dinurog din ng mga Bolshevik ang kilusang anarkista roon.{{Sfn|Avrich|2006|p=204}} Dahil sa panunupil sa mga anarkista sa Rusya, umusbong ang dalawang bagong magkasalungat na kaisipan: ang platapormismo at ang sintesis na anarkistang. Layunin ng una na bumuo ng isang magkakaugnay na samahang mangunguna sa rebolusyon, samantalang tinututulan naman ng ikalawa ang anumang anyo ng organisasyong maihahalintulad sa isang partidong pampolitika. Sa [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]] noong 1936–1939, muling nakipag-alyansa ang mga anarkista at mga sindikalista (CNT at FAI) sa iba't ibang kilusang makakaliwa. Ang matagal nang tradisyon ng anarkismo sa [[Espanya]] ang naging dahilan upang gumanap ang mga anarkista ng mahalagang papel sa digmaan, lalo na sa Rebolusyong Espanyol ng 1936. Bilang tugon sa paghihimagsik ng hukbo, isang kilusang binigyang-inspirasyon ng anarkismo—na binubuo ng mga [[magsasaka]] at manggagawa at sinusuportahan ng mga armadong milisya—ang kumontrol sa [[Barcelona]] at sa malalawak na kanayunan ng Espanya, kung saan isinakolektibo nila ang mga lupain.{{Sfn|Bolloten|1984|p=1107}} Sa simula ng digmaan, nagbigay ang [[Unyong Sobyetiko|Unyong Sobyet]] ng limitadong tulong. Gayunman, nauwi ito sa matinding tunggalian sa pagitan ng mga komunista at iba pang pangkat ng makakaliwa sa isang serye ng mga pangyayaring nakilala bilang Mga Araw ng Mayo, habang pinagtibay ni [[Joseph Stalin]] ang kontrol ng Unyong Sobyet sa pamahalaang Republikano. Nagbunga ito ng panibagong pagkatalo ng mga anarkista sa kamay ng mga komunista.{{Sfn|Marshall|1993|pp=xi, 466}} ==== Pagkatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig ==== Sa pagtatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], lubhang nanghina ang kilusang anarkista. Pagsapit ng dekada 1960, muling sumigla ang anarkismo, na marahil ay dulot ng nakitang kabiguan ng [[Marxismo–Leninismo]] at ng mga tensiyong ibinunga ng [[Digmaang Malamig]].{{Sfn|Marshall|1993|p=539}} Sa panahong ito, lumitaw ang anarkismo sa iba't ibang kilusang tumutuligsa kapwa sa kapitalismo at sa estado, gaya ng mga kilusang laban sa sandatang nuklear, pangkapaligiran, pangkapayapaan, kontra-kultura ng dekada 1960, at ng Bagong Kaliwa.{{Sfn|Marshall|1993|pp=xi, 539}} Nagkaroon din ito ng paglipat mula sa dati nitong mapanghimagsik na katangian tungo sa mapanuksong repormismong kontra-ikapitalista. Naiugnay rin ang anarkismo sa subkulturang [[punk]], gaya ng makikita sa mga banda tulad ng Crass at Sex Pistols.{{Sfn|Marshall|1993|pp=493–494}} Ang mga umiiral na kaisipang [[Peminismo|peminista]] ng anarka-peminismo ay muling sumigla noong ikalawang yugto ng peminismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=493–494}} Sa panahong ito rin nagsimulang mabuo ang itim na anarkismo (''black anarchism''), na nakaimpluwensiya sa paglayo ng anarkismo mula sa dati nitong nakasentro sa [[Europa]].{{Sfn|Williams|2015|p=680}} Kasabay nito, nabigo itong magkaroon ng malawak na impluwensiya sa Hilagang Europa, habang naabot naman nito ang hindi pa nararanasang kasikatan sa [[Amerikang Latino]].{{Sfn|Harmon|2011|p=70}} Noong pagpasok ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], lalong lumawak ang kasikatan at impluwensiya ng anarkismo sa mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa [[digmaan]], at laban sa [[globalisasyon]].{{Sfn|Rupert|2006|p=66}} Lumago ang interes sa kilusang anarkista kasabay ng pag-igting ng kilusang kontra-globalisasyon,{{Sfn|Evren|2011|p=1}} na ang mga pangunahing kalipunan ng mga aktibista ay nakabatay sa mga pananaw na anarkista.{{Sfn|Evren|2011|p=2}} Naging kilala ang mga anarkista sa kanilang pakikilahok sa mga protesta laban sa [[Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal|World Trade Organization]] (WTO, o Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal), [[Group of Eight]] (G8, o Pangkat ng Walo), at World Economic Forum (WEF, o Pandaigdigan na Pagpupulong sa Ekonomiya). Sa mga protestang ito, ang mga pansamantalang pangkat na walang pinuno at hindi nagpapakilala, na tinatawag na ''black blocs'' o blokeng itim, ay nasangkot sa mga kaguluhan, pagsira ng [[ari-arian]], at mararahas na komprontasyon laban sa [[pulisya]]. Kabilang sa iba pang mga taktika sa pag-oorganisa na umusbong sa panahong ito ang mga ''affinity group'' (mga pangkat na binubuo ng magkakatulad ang layunin), ''security culture'' (kultura ng pagpapanatili ng seguridad), at paggamit ng mga desentralisadong [[teknolohiya]] gaya ng [[Internet]]. Isa sa pinakamahalagang pangyayari sa panahong ito ang mga komprontasyon sa kumperensiya ng WTO sa [[Seattle]] noong 1999.{{Sfn|Rupert|2006|p=66}} Habang hinuhubog ng kilusang ito ang radikalismo ng ika-21 dantaon, ang mas malawak na pagtanggap sa mga simulain ng anarkismo ay naging hudyat ng muling pagsigla ng interes sa anarkismo.{{Sfn|Evren|2011|p=2}} Gayunman, sa makabagong pagbabalita, madalas na binibigyang-diin ang karahasang isinagawa ng mga ''black bloc'' sa mga demonstrasyon at iniuugnay ito sa mga anarkista.<ref>{{Cite news |date=8 Oktubre 2013 |title=Black Blocs hijack Brazil teacher protests |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-24453113 |access-date=23 Hunyo 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Booth |first1=Robert |last2=Vallée |first2=Marc |date=1 Abril 2011 |title='Black bloc' anarchists behind anti-cuts rampage reject thuggery claims |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/society/2011/apr/01/anarchists-anti-cuts-march |access-date=23 Hunyo 2025 |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite news |date=3 Abril 2011 |title=Who are the Black Bloc and what are they trying to achieve? |language=en-AU |work=ABC News |url=https://www.abc.net.au/news/2011-04-04/blocwilliams/45890 |access-date=23 Hunyo 2025}}</ref> Bagaman may mga layuning rebolusyonaryo, marami sa mga makabagong anyo ng anarkismo ay hindi nakatuon sa komprontasyon. Sa halip, sinisikap nilang bumuo ng isang alternatibong paraan ng organisasyong panlipunan (alinsunod sa teorya ng kapangyarihang dalawahan o ''dual power''), na nakabatay sa ugnayang may pagtutulungan at kusang-loob na kooperasyon. Makikita ito sa mga pangkat tulad ng Food Not Bombs (Pagkain Hindi Bomba) at sa mga sentrong panlipunang pinamamahalaan ng mga kalahok mismo.{{Sfn|Honeywell|2021|}} Ang mas malawak na pagkapansin sa anarkismo ay nagbunsod din sa mas maraming iskolar sa mga [[Larangang akademiko|larangan]] tulad ng [[antropolohiya]] at [[kasaysayan]] na pag-aralan at makibahagi sa kilusang anarkista, bagaman higit na pinahahalagahan ng makabagong anarkismo ang pagkilos kaysa sa teoryang [[akademiko]].{{Sfnm|1a1=Williams|1y=2010|1p=110|2a1=Evren|2y=2011|2p=1|3a1=Angelbeck|3a2=Grier|3y=2012|3p=549}} Naging maimpluwensiya rin ang mga ideya ng anarkismo sa pag-unlad ng mga Zapatista sa [[Mehiko]] at ng Pederasyon Demokratiko ng Hilagang Siria, na mas kilala bilang Rojava, isang ''[[de facto]]'' na nagsasariling rehiyon sa hilagang [[Siria|SIria]].{{Sfn|Ramnath|2019|p=691}} == Paglaganap ng anarkismo sa Pilipinas == Ang anarkismo sa [[Pilipinas]] ay nag-ugat sa laban kontra [[kolonyalismo]] laban sa [[Imperyong Espanyol]] at naging maimpluwensiya sa [[Himagsikang Pilipino]] at sa maagang kilusang unyon ng mga manggagawa sa bansa. Matapos itong mapalitan ng Marxismo–Leninismo bilang pangunahing rebolusyonaryong kaisipan noong kalagitnaan ng ika-20 dantaon, muli itong sumigla bilang bahagi ng punk na subkultura kasunod ng pagkakahati-hati ng [[Partido Komunista ng Pilipinas]]. Mabilis na lumaganap ang nasyonalismong Pilipino sa buong kapuluan matapos ang Maluwalhating Rebolusyon ng 1868. Maraming intelektuwal na Pilipino, kabilang sina [[José Rizal]] at [[Marcelo H. del Pilar]], ang naglunsad ng [[Kilusang Propaganda]], na nanawagan ng mga reporma sa pamamahala ng [[Silangang Indiyas ng Espanya]].<ref>{{cite book|last1=Schumacher|first1=John|title=The Propaganda Movement, 1880–1895: The Creation of Filipino Consciousness, the Making of the Revolution|date=1997|publisher=Ateneo University Press|location=Manila|isbn=971-550-209-1|page=333|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last1=Agoncillo|first1=Teodoro|title=History of the Filipino People|url=https://archive.org/details/historyoffilipin00teod|url-access=registration|date=1990|publisher=Garotech Publishing|location=Lungsod Quezon|isbn=971-8711-06-6|edition=8|language=en}}</ref> Noong 1890, lumipat si Rizal sa Europa, kung saan nakilala niya ang mga kilusang anarkista sa Pransiya at Espanya. Sa Espanya, naging tagapayo niya ang Proudhonistang pederalista na si Francisco Pi y Margall.<ref name=":2">{{Cite book |last=Anderson|first=Benedict|title=Age of globalization : anarchists and the anticolonial imagination|date=2013|publisher=Verso|isbn=978-1-78168-144-2|pages=107, 159|oclc=864023954|language=en}}</ref><ref name=":02">{{cite journal|url=https://asj.upd.edu.ph/mediabox/archive/ASJ-49-1-2013/From%20Cadiz%20to%20La%20Liga%20-%20Spanish%20Context%20of%20Rizals%20Political%20Thought%20-%20Aseniero.pdf|pages=27–39|title=From Cádiz to La Liga: The Spanish Context of Rizal's Political Thought|first=George|last=Aseniero|date=31 Oktubre 2013|journal=Asian Studies: Journal of Critical Perspectives on Asia|publisher=[[University of the Philippines Diliman]]|volume=49|issue=1|location=Lungsod Quezon|issn=2244-5927|oclc=950730261|language=en}}</ref> Ang konsepto ng propaganda sa pamamagitan ng gawa (''propaganda of the deed'') ang naging partikular na inspirasyon sa ikalawang nobela ni Rizal na ''[[El filibusterismo]]'', na naglalarawan ng isang rebolusyon para sa pambansang paglaya laban sa mga kolonyal na awtoridad ng Espanya sa Pilipinas.<ref name=":2" /> Sa [[Nobelang Pilipino|nobelang]] iyon, inilarawan ni Rizal ang isang nabigong pagtatangka ng propaganda sa pamamagitan ng gawa sa katauhan ni Simoun, na nagtangkang pasabugin ang isang pagtitipong dinaluhan ng mga piling tao o elitista ng kolonyal na pamahalaan.<ref name=":12">{{cite book |last=Anderson|first=Benedict|title=The Age Of Globalization: Anarchists and the Anti-Colonial Imagination|publisher=Verso Books|year=2013|isbn=9781781681442|location=[[London]]|page=31|oclc=875370534|language=en}}</ref> Pagbalik niya sa [[Maynila]] noong 1892, itinatag ni Rizal ang [[La Liga Filipina]], isang lihim na samahan na nakatuon sa pagtutulungan, pagtatatag ng mga kooperatiba, at iba pang gawain.<ref name=":02" /> Dahil sa kaniyang mga gawain sa Liga, inaresto si Rizal at ipinatapon sa Dapitan.<ref>{{cite book |last1=Zaide|first1=Gregorio F.|title=Rizal: His Exile to Dapitan|date=1976|publisher=St. Mary's|pages=193|url=https://books.google.com/books?id=xPziMgEACAAJ&q=rizal+exile+in+dapitan|access-date=19 Agosto 2019|language=en}}</ref> Doon ay nagtayo siya ng isang [[ospital]], isang sistema ng panustos ng tubig, at isang [[paaralan]], kung saan siya nagturo at nagsagawa rin ng pagsasaka at [[paghahalaman]].<ref>{{cite book |last1=Gibbs|first1=Eloise A.|title=Rizal in Dapitan: A Story Based on the Life of José Rizal During His Exile in Dapitan|date=1960|publisher=University Book Supply|page=230|url=https://books.google.com/books?id=jqFAAAAAIAAJ&q=Rizal+in+dapitan|access-date=20 Agosto 2019|language=en}}</ref> Matapos ipatapon si Rizal, maraming nasyonalistang Pilipino ang nagtatag ng [[Katipunan]], isa pang lihim na samahan, subalit sa pagkakataong ito ay may layuning makamit ang kasarinlan mula sa Espanya sa pamamagitan ng isang himagsikan. Dahil sa inspirasyon mula sa mga akda ni Rizal, nag-organisa ang Katipunan ng armadong paglaban sa pamahalaang Espanyol sa pamumuno ni [[Andrés Bonifacio]].<ref>{{Citation|last=Agoncillo|first=Teodoro|author-link=Teodoro Agoncillo|title=The Revolt of the Masses: The story of Bonifacio and the Katipunan|publisher=[[University of the Philippines]] Press|location=Lungsod Quezon|year=1996|orig-year=1956|isbn=971-8711-06-6|url=https://books.google.com/books?id=SV_BAQAACAAJ|page=41|language=en}}</ref> Matapos mabunyag ang mga gawain ng Katipunan noong Agosto 1896, nagsimula ang Himagsikang Pilipino. Nag-alsa ang mga kasapi ng Katipunan sa [[Caloocan]],<ref name="Ocampo1995">{{cite book |last=Ocampo|first=Ambeth R.|title=Bonifacio's bolo|url=https://books.google.com/books?id=YWhxAAAAMAAJ|year=1995|publisher=Anvil Pub.|isbn=978-971-27-0418-5|page=8|language=en}}</ref> itinatag ang [[Republika ng Katagalugan]], at nagpahayag ng isang pambansang armadong himagsikan.<ref name="guererro1">{{citation |last1=Guererro|first1=Milagros|last2=Encarnacion|first2=Emmanuel|last3=Villegas|first3=Ramon|title=Andres Bonifacio and the 1896 Revolution|journal=Sulyap Kultura|volume=1|issue=2|pages=3–12|publisher=National Commission for Culture and the Arts|year=1996|url=http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1|access-date=2009-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20101115193832/http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1|archive-date=2010-11-15|url-status=dead|language=en}}</ref> Bagaman walang tuwirang naging bahagi si Rizal sa himagsikan, nilitis siya ng hukumang militar sa mga kasong paghihimagsik, sedisyon, at sabuwatan. Napatunayang nagkasala siya sa lahat ng paratang at binaril ng pulutong ng mga tagabaril bilang pagbitay.<ref>{{cite book|last1=Russell|first1=Charles Edward|last2=Rodriguez|first2=Eulogio Balan|title=The hero of the Filipinos: the story of José Rizal, poet, patriot and martyr|url=https://archive.org/details/herooffilipinoss00russ_0|year=1923|publisher=The Century co.|page=[https://archive.org/details/herooffilipinoss00russ_0/page/308 308]|language=en}}</ref> Noong 1897, napatalsik at ipinapatay si Bonifacio ni [[Emilio Aguinaldo]], na siyang umako sa pamumuno ng kilusang rebolusyonaryo.<ref>{{cite book|last1=Agoncillo|first1=Teodoro|title=History of the Filipino People|url=https://archive.org/details/historyoffilipin00teod|url-access=registration|date=1990|publisher=Garotech Publishing|location=Lungsod Quezon|isbn=971-8711-06-6|edition=8|pages=178–181|language=en}}</ref> Matapos mapalayas ang mga Espanyol mula sa kapuluan, nagtatag si Aguinaldo ng isang diktadura at ipinahayag ang [[kasarinlan ng Pilipinas]]. Gayunman, sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)|Kasunduan sa Paris]], pormal na isinuko ng Espanya ang Pilipinas sa Estados Unidos, na naging mitsa ng armadong tunggalian laban sa bagong tatag na [[Unang Republika ng Pilipinas]].<ref>{{cite book|last=Randolph|first=Carman Fitz|title=The Law and Policy of Annexation|chapter=Chapter I, The Annexation of the Philippines|publisher=BiblioBazaar, LLC|location=Charleston, South Carolina|year=2009|isbn=978-1-103-32481-1|language=en}}</ref> Sa panahon ng himagsikan, si [[Isabelo de los Reyes]] ay kabilang sa mga rebolusyonaryong ipinatapon sa Espanya, kung saan siya ay ibinilanggo sa Kastilyo ng Montjuïc. Doon ay nakilala niya ang ilang mga anarkista at sindikalista, at napag-aralan ang panitikang anarkista na ibinibigay sa kanya ng isang simpatetikong bantay.<ref name="Mojares">{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/268 268]|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Scott|first=William Henry|year=1992|title=The Union Obrera Democrática: First Filipino Trade Union|location=Lungsod Quezon|publisher=New Day|page=14|isbn=9789711004880|oclc=1187047203|language=en}}</ref> Matapos siyang makalaya, nakilala niya ang ilang mga palaisip na anarkista, kabilang sina Francesc Ferrer,<ref name="Saulo">{{Cite book |title=Communism in the Philippines : An Introduction|last=Saulo|first=Alfredo|date=2002|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9715504035|edition=Pinalaki|location=Maynila, Pilipinas|oclc=969406494|page=4|language=en}}</ref> at nabasa ang mga akda nina Pierre-Joseph Proudhon, Mikhail Bakunin, at Peter Kropotkin.<ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/n282 269]|language=en}}</ref> Matapos sumuko ang mga hukbo ni Emilio Aguinaldo at maitatag ang Pamahalaang Insular noong 1901, nakabalik si Isabelo sa Maynila,<ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/274 274]|language=en}}</ref> dala ang isang malaking koleksiyon ng mga akdang anarkista at sosyalista.<ref>{{Cite book |title=Komunista : the genesis of the Philippine Communist Party, 1902–1935|last=Richardson|first=Jim|date=2011|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715506267|location=Lungsod Quezon|oclc=756771087|page=15|language=en}}</ref> Dahil sa impluwensiya ng anarko-sindikalismo, pinangunahan niya ang isang bugso ng mga protesta at welga ng mga manggagawa sa Maynila, na humantong sa pagtatatag ng Unión Obrera Democrática (UOD), ang kauna-unahang makabagong pederasyon ng mga unyon ng manggagawa sa bansa.<ref>{{cite journal|last=Dennison|first=Eleanor|url=https://www.jstor.org/stable/3022423|title=Philippine Labor under the Commonwealth|journal=Far Eastern Survey|volume=7|issue=24|publisher=Institute of Pacific Relations|date=7 Disyembre 1938|pages=277–282|doi=10.2307/3022423|jstor=3022423|issn=0362-8949|oclc=4636899601|url-access=subscription|language=en}}</ref> Nang maglunsad ang UOD ng isang pangkalahatang welga noong Agosto 1902, isinailalim ito sa pagmamanman ng pulisya at inaresto si Isabelo.<ref>{{cite book|last=Pomeroy|first=William J.|year=1992|title=The Philippines: Colonialism, Collaboration, and Resistance|url=https://archive.org/details/philippinescolon00pome|location=New York|publisher=International|page=[https://archive.org/details/philippinescolon00pome/page/51 51]|isbn=9780717806928|oclc=246725565|language=en}}</ref><ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/279 279]|language=en}}</ref> Habang nasa bilangguan, naghain siya ng pagbibitiw sa UOD, subalit ipinagpatuloy ang kanyang gawain nina Hermenegildo Cruz, isang tagapag-organisa ng kilusang paggawa, at Arturo Soriano, isang pinuno ng welga. Isinalin ni Soriano sa [[wikang Tagalog]] ang dayalogo ni Errico Malatesta na ''Fra Contadini'' (''Sa Pagitan ng mga Magsasaka'') sa pamagat na Dalawang Magbubukid. Sa huli, nabuwag ang UOD dahil sa mga panloob na hidwaan. Ang pangkat ng mga katamtaman (''moderates''), sa pamumuno ni [[Lope K. Santos]], ay bumuo ng Unión del Trabajo de Filipinas (UTF) na sinuportahan ng Estados Unidos, samantalang ang pangkat ng mga radikal, sa pamumuno ni Hermenegildo Cruz, ay nagtatag ng Congreso Obrero de Filipinas (COF).<ref>{{Cite book |title=Komunista : the genesis of the Philippine Communist Party, 1902–1935|last=Richardson|first=Jim|date=2011|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715506267|location=Lungsod Quezon|oclc=756771087|page=21|language=en}}</ref> Nang maglaon, isinulat ni Santos ang nobelang ''[[Banaag at Sikat]]'', na tumatalakay sa dalawang magkaibigan: ang isa ay isang sosyalista at ang isa naman ay isang anarkista.<ref name="LKSantos">{{cite book|last=Santos|first=Lope K.|author-link=Lope K. Santos|title=[[Banaag at Sikat]]|publisher=Bookmark|location=Philippines|year=1988}}</ref> Bilang bahagi ng Kilusang Mayo a Kuwatro, nagtatag ang mga anarkistang Tsino ng isang sangay sa Maynila, kung saan naglathala sila ng mga babasahing anarkista na ipinamahagi sa buong Timog-silangang Asya.<ref>{{cite book|first=C.F.|last=Yong|title=The origins of Malayan Communism|location=[[Singapore]]|year=1997|page=18|publisher=Strategic Information and Research Development Centre|isbn=9789672165606|oclc=1112676175|language=en}}</ref> Gayunman, dahil sa pagbuwag sa UOD, humupa na noon ang kilusang anarkista sa malaking bahagi ng kapuluan. Nagpatuloy pa rin ang mga kaisipang anarkista sa hanay ng mga magsasaka, lalo na sa mga unyong magsasaka gaya ng Aguman ding Maldang Talapagobra (AMT; ''Liga ng mga Maralitang Manggagawa''), isang prente ng Partido Sosyalista ng Pilipinas.<ref name=":22">{{Cite book |last=Fegan|first=Brian|title=Philippine Social History: Global Trade and Local Transformation|publisher=Allen & Unwin|year=1982|editor-last=McCoy|editor-first=Alfred|location=Sydney|pages=107|chapter=The Social History of a Central Luzon Barrio|editor-last2=de Jesus|editor-first2=Ed|language=en}}</ref> Ang paglaganap ng mga kaisipang anarkistang ito ay pinadali ng mga babasahing ipinakilala nina Isabelo de los Reyes at Dominador Gómez sa loob ng Partido Sosyalista.<ref name=":23">{{Cite book |last=Fegan|first=Brian|title=Philippine Social History: Global Trade and Local Transformation|publisher=Allen & Unwin|year=1982|editor-last=McCoy|editor-first=Alfred|location=Sydney|pages=107|chapter=The Social History of a Central Luzon Barrio|editor-last2=de Jesus|editor-first2=Ed|language=en}}</ref> Pagkatapos ng Rebolusyong Ruso, nagsimulang mag-ugat ang Marxismo–Leninismo sa mga makakaliwang pangkat noong [[dekada 1920]]. Sa impluwensiya ng Partido Obrero de Filipinas, nakipag-ugnayan ang COF sa Red International of Labor Unions (Pulang Pandaigdigang Samahan ng mga Unyon ng Manggagawa) noong 1927.<ref>{{cite book|first=Edward Hallett|last=Carr|title=A History of Soviet Russia, Volume 14: Foundations of a Planned Economy: Volume 3, Part 3|location=[[Londres]]|publisher=Macmillan|year=1978|page=1040|oclc=1200091334|language=en}}</ref> Ang ugnayang ito ay nagdulot ng pagkakahati sa pagitan ng mga katamtaman at mga rebolusyonaryo sa loob ng COF, na humantong sa tuluyang pagkawatak-watak ng unyon.<ref>{{cite book|first=Crisanto|last=Evangelista|author-link=Crisanto Evangelista|title=The Split in the Philippine Labour Congress: Agents of U.S. Imperialists and Native Bourgeoisie Fail to Capture Congress|publisher=The Red International of Labor Unions|volume=1|issue=6/7|date=Agosto 1929|page=300|language=en}}</ref> Noong 1930, umusbong mula sa pagkakahating ito ang [[Partido Komunista ng Pilipinas]], na nagsimulang isentralisa ang pamamahala sa kilusang manggagawa.<ref name="Saulo" /> Sa una ay ipinagbawal ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Kataas-taasang Hukuman]] ang Partido Komunista,<ref name="Court1932">{{cite court |litigants=The People of the Philippine Islands v. Crisanto Evangelista, et al.|vol=GR L-36278|reporter=SCRA|court=Phil.|date=1932|url=http://www.lawphil.net/judjuris/juri1932/oct1932/gr_l-36278_1932.html|access-date=Marso 25, 2017|language=en}}</ref> subalit kalaunan ay ginawang legal ito matapos maitatag ang [[Komonwelt ng Pilipinas]], dahil sa lumalaking banta mula sa [[Imperyo ng Hapon]].<ref name="Saulo" /> Noong [[dekada 1970]], nagsimulang muling umusbong ang kilusang anarkista sa Pilipinas bilang bahagi ng umuusbong na subkulturang [[punk]] sa kapuluan, na nagtaguyod ng matibay na pilosopiya ng pagtutol sa awtoridad. Sa ilalim ng [[Batas militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|diktadurang Marcos]], dinala sa bansa ng mga nagbalik na kasapi ng diyaspora ang musikang punk, na palihim na ipinalaganap sa buong Maynila, na nagbunsod sa paglitaw ng kilusang Pinoy punk. Naging daluyan ang musikang punk ng pagpapahayag ng pagkadismaya ng kabataan sa konserbatibong lipunan, at noong [[dekada 1980]] ay nagkaroon ito ng hayagang pampulitikang katangian, kung saan maraming punk ang tahasang yumakap sa mga kaisipang anarkista.<ref name="Interview">{{cite book|url=https://www.alpineanarchist.org/r_i_philippines_english.html|chapter=Interview with Jong Pairez and Bas Umali about Anarchism in the Philippines|title=Von Jakarta bis Johannesburg|editor1=Gabriel Kuhn|editor2=Sebastian Kalicha|year=2010|first1=Jong|last1=Pairez|first2=Bas|last2=Umali|location=Münster|publisher=Unrast|isbn=9783897715066|oclc=919085683|language=en}}</ref> Ang pagkakahati-hati ng Partido Komunista ng Pilipinas matapos ang [[Himagsikang Lakas ng Bayan]] ay nagbunsod pa ng panibagong pagsigla ng mga gawaing anarkista sa kapuluan.<ref name="CH293">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=293|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Ayon sa isang [[salaysay]], isang selulang kadre ng Partido Komunista ang yumakap sa anarkismo.<ref name="CH293" /> Isa sa mga kaisipang umusbong mula sa pagkakahati ay ang demokrasyang bayan, na nagsusulong na ang wastong larangan para sa mga demokratikong inisyatiba ay ang lipunang sibil sa halip na ang estado.<ref>{{Cite web |title=Re-Imagining Philippine Revolution {{!}} Southeast Asian Anarchist Library |url=https://sea.theanarchistlibrary.org/library/isagani-serrano-re-imagining-philippine-revolution-en |access-date=2026-07-26 |website=sea.theanarchistlibrary.org}}</ref> Ang mga tinaguriang "demokratang bayan" ay pangunahing nahati sa pagitan ng mga minarkista, na lumahok sa pulitikang elektoral, at ng mga anarkista, na nakibahagi sa pag-oorganisa ng mga pamayanan.<ref>{{cite book|last=Törnquist|first=Olle|year=2002|title=Popular development and democracy|publisher=University of Oslo|url=http://folk.uio.no/ollet/final-edited-UNRISD-2.pdf|access-date=8 Pebrero 2012|location=[[Oslo]]|series=SUM Occasional Papers|issue=3|isbn=9788290391435|oclc=474607527|language=en}}</ref> Sa peryodikong ''Kasarinlan'', inilathala ng dating kasapi ng Partido Komunista na si Isagani Serrano ang [[sanaysay]] na ''Reimagining Philippine Revolution'', kung saan kanyang itinaguyod ang demokrasyang bayan, pinuna ang ideolohiya ng partido, at nagpanukala ng isang panlipunang rebolusyong laban sa estado.<ref>{{cite journal|url=https://sea.theanarchistlibrary.org/library/isagani-serrano-re-imagining-philippine-revolution-en|title=Reimagining Philippine Revolution|last=Serrano|first=Isagani|pages=80–81|year=1994|volume=10|issue=2|journal=Kasarinlan: Philippine Journal of Third World Studies|issn=2012-080X|oclc=939095270|publisher=[[University of the Philippines Diliman]]|location=[[Lungsod Quezon]]|language=en}}</ref> Patuloy na nakaakit ng mga tagasunod ang kilusang anarkista noong dekada 1990, lalo na matapos ang mga protesta laban sa WTO sa Seattle noong 1999, na nagdala sa anarkismo sa pangunahing talakayang pampubliko.<ref name="Interview" /> Isa sa mga grupong nabuo sa panahong ito ang Metro Manila Anarchist Confederation (MMAC, o Konpederasyon ng mga Anarkista sa [[Kalakhang Maynila]]), na naglalayong pag-ugnayin ang mga indibiduwal at kolektibo upang sama-samang kumilos, sa halip na bumuo ng isang [[Partidong pampolitika|partidong pampulitika]].<ref name="CH298">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=298–300|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Nagsimula ring mabuo ang iba pang organisadong pangkat ng mga anarkista, kung saan nagsanib ang ilang kolektibo upang itatag ang Anti-Capitalist Convergence Philippines (Pagtitipong Laban sa Kapitalismo sa Pilipinas), na nag-organisa ng mga protesta laban sa [[Pandaigdigang Pondong Pananalapi]] at sa [[Bangkong Pandaigdig]].<ref name="Ness">{{Cite encyclopedia |last1=Fernandez|first1=Erwin S.|editor1-last=Ness|editor1-first=Immanuel|title=Anarchism, Philippines|pages=1–2|date=2009|doi=10.1002/9781405198073.wbierp0068|language=en|isbn=978-1-4051-9807-3|publisher=John Wiley & Sons|encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest|df=mdy-all}}</ref> Bagama't umusbong at lumaganap sa Pilipinas ang iba't ibang kilusang sosyalista at komunista noong ika-20 dantaon, hindi kailanman nabuo ang isang organisadong partidong anarkista sa bansa.<ref>{{Cite web |last=Cruz |first=Elfren S. |date=Hulyo 30, 2026 |title=How communism began in the Philippines |url=https://www.philstar.com/opinion/2026/07/30/2545655/how-communism-began-philippines |access-date=2026-07-30 |website=Philstar.com}}</ref> Gayunpaman, hindi ito nangangahulugang hindi kailanman umiral ang anarkismo bilang isang kaisipan sa Pilipinas. Tulad na nabanggit sa artikulong ito, nakapasok sa bansa ang mga ideyang anarkista at anarko-sindikalista noong unang bahagi ng ika-20 dantaon. Sa kabila nito, hindi naging sapat ang lakas ng kilusang anarkista upang makapagtatag ng isang partidong pampulitika, at kalaunan ay natabunan ito ng lumalakas na impluwensiya ng Marxismo-Leninismo at ng mga organisadong partidong komunista. Noong 2001, lalo pang nahikayat ang mga Pilipino sa anarkismo sa panahon ng [[Ikalawang Rebolusyon sa EDSA|Ikalawang Himagsikang EDSA]] laban sa pamahalaan ni [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulong]] [[Joseph Estrada]]. Sa panahong ito, namahagi ang mga anarkista ng polyetong pinamagatang ''Organize Without Leaders!'' ("Mag-organisa nang Walang mga Pinuno!"), na nagbigay-diin sa kanilang kaibhan sa iba pang pangkat ng oposisyon na naglalayong makamit ang kapangyarihang pampulitika.<ref name="CH300">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=300–303|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Matapos maluklok sa kapangyarihan si [[Gloria Macapagal Arroyo]] bilang pangulo, maraming makakaliwa sa bansa ang nadismaya sa mga Himagsikang EDSA, na sa kanilang pananaw ay nauwi lamang sa pagpapalit ng naghaharing rehimen.<ref name="CH304">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=304–306|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Lalo pang tumindi ang pagkadismayang ito matapos ang nabigong [[EDSA Tres|EDSA III]], na mabilis na sinupil at nagresulta sa pag-aresto sa mga pinuno ng oposisyon, subalit nagpalawak din ng kamalayan ng publiko sa mga posibilidad ng sariling pag-oorganisa.<ref name="CH308">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=308|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Maging ang ilang kasapi ng Partido Komunista ay nagsimulang manawagan ng sistemikong pagbabago, sa halip na ang dati nilang panawagan para sa pagpapalit lamang ng rehimen.<ref name="CH311">{{cite thesis|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present |publisher=[[University of Western Australia]] |chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=311|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Kasunod ng mga himagsikang ito, nagsimulang manawagan ang mga makabagong Pilipinong anarkista, gaya ni Bas Umali, ng pagbuwag sa estadong-bansa ng Pilipinas at ng pagtatatag kapalit nito ng isang desentralisadong "kapuluang konpederasyon".<ref>{{cite web|url=http://www.anarkismo.net/article/2923|title=Archipelagic Confederation|date=26 Abril 2006|access-date=25 Hulyo 2021|last=Umali|first=Bas|work=Anarkismo.net|language=en}}</ref> Ang mga anarkistang paraan ng paglutas ng mga suliranin, na nakabatay sa sinaunang tradisyon ng bayanihan bago dumating ang mga mananakop at sinusuportahan, bukod sa iba pa, ng [[Kristiyanismo|Kristiyanong]] prinsipyo ng subsidyaridad,<ref name="delmundo2021">{{cite web|last=Del Mundo|first=Rubi|date=2021-04-21|title=Mutual Aid, Community Pantries Bring Out the Best in Filipinos and the Worst in Duterte's Inhumane Regime|url=https://cpp.ph/statements/mutual-aid-community-pantries-bring-out-the-best-in-filipinos-and-the-worst-in-dutertes-inhumane-regime|website=Philippine Revolution Web Central|language=en}}</ref> ay muling lumitaw sa pangunahing kamalayan bilang alternatibo sa kawalang-kapangyarihang dulot ng pagdepende sa iba.<ref name="mendizábal2021">{{cite web|url=https://kodao.org/putting-back-the-community-in-community-pantry/|title=Putting Back the "Community" in Community Pantry|website=Kodao|date=2021-04-27|first=L. S.|last=Mendizábal|language=en}}</ref> Isang halimbawa nito ang pagtatatag ng mga ''community pantry'' o [[bodegang bayan]] noong [[pandemya ng COVID-19]] at ang pagpapatuloy ng mga ito sa kabila ng hindi kanais-nais na kalagayang pampulitika at pang-ekonomiya.<ref name="yuvallos2021">{{cite news|url=https://nolisoli.ph/96642/opinion-maginhawa-community-pantry-ayuvallos-20210420/|newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]|date=20 Abril 2021|last=Yuvallos|first=Andreiana|title=The Gov't's Response to the Community-Pantry Movement? Policing and Bureaucracy|access-date=25 Hulyo 2021|publisher=Hinge Inquirer Publications|location=[[Makati]]|issn=0116-0443|oclc=243915470|language=en|archive-date=16 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210516125629/https://nolisoli.ph/96642/opinion-maginhawa-community-pantry-ayuvallos-20210420/|url-status=dead}}</ref><ref name="sadongdong2021">{{cite news|work=[[Manila Bulletin]]|url=https://mb.com.ph/2021/04/20/parlade-community-pantry-could-be-used-to-urge-public-to-revolt-vs-govt/|title=Parladé: Community Pantry Could be Used to Urge Public to Revolt vs. Gov't|date=20 Abril 2021|first=Martín|last=Sadongdong|access-date=25 Hulyo 2021|issn=0116-3086|oclc=42725386|publisher=Manila Bulletin Publishing Corporation|location=[[Maynila]]|language=en}}</ref><ref name="chúa2021">{{cite news|url=https://www.manilastandard.net/news/top-stories/352408/-communist-tag-halts-community-pantry-for-a-day.html|first=Adelle|last=Chúa|date=21 Abril 2021|newspaper=Manila Standard|title="Communist" Tag Halts Community Pantry for a Day|access-date=25 Hulyo 2021|publisher=Philippine Manila Standard Publishing, Inc.|location=[[Makati]]|issn=0116-5054|oclc=819413184|language=en}}</ref> Noong 2009, may iba't ibang grupong anarkista na sa Pilipinas. Kabilang sa mga ito ang panrehiyong Davao Anarchists Resistance Movement (DARM, o Kilusang Paglaban ng mga Anarkista ng Davao), ang anarka-peministang organisasyong Liberate the Clit Kolektiv (LiCK, o Palayain ang Clit Kolektiv), ang tagapaglathalang ''Dumpling Press'', ang organisasyong nagtataguyod ng pagpapalaya sa mga hayop na Youth Collective for Animal Liberation (YCAL, o Kolektibong Kabataan para sa Pagpapalaya ng mga Hayop), at ang Local Anarchist Network (LAN, o Lokal na Kalipunan ng mga Anarkista), na naglalarawan sa sarili bilang "maluwag na samahan ng mga anarkista" na binubuo ng iba't ibang tendensiya.<ref name="Ness" /> == Mga konsepto == === Propaganda ng gawa === Ang propaganda ng gawa, o propaganda sa pamamagitan ng gawa, ay isang uri ng tuwirang pagkilos na naglalayong maimpluwensiyahan ang opinyong pampubliko. Ang mismong pagkilos ay nilalayong magsilbing halimbawa na maaaring tularan ng iba at maging mitsa ng isang panlipunang rebolusyon. Madalas itong iniuugnay sa mga mararahas na pagkilos na isinagawa ng iba't ibang anarkista noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at unang bahagi ng ika-20 dantaon, kabilang ang mga pambobomba at [[asasinasyon]] na nakatuon laban sa estado at sa naghaharing uri bilang pagpapahayag ng pagtutol sa kapitalismo, gayundin ang panununog sa mga simbahan na tumatarget sa mga pangkat [[panrelihiyon]]. Gayunpaman, mayroon ding mga di-marahas na anyo ang propaganda ng gawa.<ref>{{cite book |last1=Woodcock|first1=George|chapter=Prologue|pages=11–32|jstor=10.3138/j.ctt2ttv2t.4|title=Anarchism|date=2004|publisher=University of Toronto Press|isbn=978-1-55111-629-7|quote-page=20|quote=the modern pacifist anarchists, …have tended to concentrate their attention largely on the creation of libertarian communities – particularly farming communities – within present society, as a kind of peaceful version of the propaganda by deed.|language=en}}</ref> Nilayon ang mga gawaing ito ng [[terorismo]] na magpasiklab ng isang "diwa ng paghihimagsik" sa pamamagitan ng pagpapakita na ang estado, ang gitna at nakatataas na uri, at ang mga organisasyong panrelihiyon ay hindi makapangyarihan sa lahat. Layunin din nitong udyukan ang estado na tumugon nang lalo pang mapaniil.<ref name="Merriman">{{cite book |last=Merriman|first=John M.|date=2016|title=The Dynamite Club: How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror|publisher=[[Yale University Press]]|page=[https://books.google.com/books?id=w8mtCwAAQBAJ&pg=PA63 63]|isbn=978-0-300-21792-6|language=en}}</ref> Noong Kongresong Panlipunang Rebolusyonaryo sa Londres noong 1881, pormal na inaprubahan ang taktikang ito.<ref name="Abidor">{{cite book |last=Abidor|first=Mitchell|url=https://books.google.com/books?id=ELZHEAAAQBAJ&pg=PT7|title=Death to Bourgeois Society: The Propagandists of the Deed|date=2016|publisher=PM Press|isbn=978-1-62963-112-7|language=en}}</ref> === Mutual na tulungan === Ang katawagang "''mutual aid''" tulungang mutuwal (o pagtutulungang-bayan) ay pinasikat ng pilosopong anarkista na si [[Peter Kropotkin]] sa kanyang kalipunan ng mga sanaysay na ''Mutual Aid: A Factor of Evolution''. Dito, ipinangatwiran niya na ang kooperasyon, at hindi ang kompetisyon, ang pangunahing puwersang nagtutulak sa [[ebolusyon]], sa pamamagitan ng [[Mutualismo|mutuwalismo]] sa [[biyolohiya]].<ref name="KropotkinRobinson2020">{{cite book |author1=Peter Kropotkin|author2=Victor Robinson|title=Mutual Aid – A Factor of Evolution: With an Excerpt from Comrade Kropotkin by Victor Robinson|url=https://books.google.com/books?id=CbLoDwAAQBAJ|chapter=Introduction|date=26 Mayo 2020|publisher=Read Books Limited|isbn=978-1-5287-9015-4|language=en}}</ref><ref name="Kropotkin">{{cite book |title=Mutual Aid: A Factor of Evolution|url=http://theanarchistlibrary.org/library/petr-kropotkin-mutual-aid-a-factor-of-evolution|last=Kropotkin|first=Petr|date=1902|via=The Anarchist Library|access-date=6 Mayo 2020|language=en}}</ref> Ipinahayag ni Kropotkin na ang pagtutulungang-bayan ay may praktikal na pakinabang sa pananatiling buhay ng mga tao at hayop at na ito ay naitaguyod sa pamamagitan ng [[likas na pagpili]]. Iginiit din niya na ang pagtutulungang-bayan ay masasabing kasintanda ng kultura ng tao.<ref name="Kropotkin" /> Ang pagkilalang ito sa malawak na katangian at pakinabang ng pagtutulungang-bayan sa bawat indibidwal ay salungat sa mga teorya ng [[Charles Darwin|Darwinismong]] panlipunan, na nagbibigay-diin sa kompetisyon ng mga indibiduwal at sa pananatili ng pinakamainam (''survival of the fittest''). === Pinakamababang antas na hindi maipagkakait === Ang ''irreducible minimum'' o pinakamababang antas na hindi maipagkakait ay isang pangunahing prinsipyong etikal sa ekolohiyang panlipunan ni Murray Bookchin.<ref>{{Cite book |last=Biehl |first=Janet |url=https://theanarchistlibrary.org/library/murray-bookchin-janet-biehl-the-murray-bookchin-reader |title=The Murray Bookchin Reader |date=1999 |language=en}}</ref> Nagmula ito sa pag-aaral ng mga katutubo at lipunang walang herarkiya. Ayon sa prinsipyong ito, ang bawat miyembro ng komunidad ay may walang-kondisyong karapatan sa mga pangunahing pangangailangan sa buhay,<ref>{{Cite news |last=Tokar |first=Brian |date=2008-03-01 |title=On Bookchin's Social Ecology and its Contributions to Social Movements {{!}} Institute for Social Ecology |language=en-US |work=Institute for Social Ecology |url=https://social-ecology.org/wp/2008/03/on-bookchins-social-ecology-and-its-contributions-to-social-movements/ |access-date=2026-07-21}}</ref> tulad ng pagkain, pabahay, at kalusugan—anuman ang kanilang naiambag na trabaho. === Pagwawalang-bisa sa paggawa === Partikular sa mga anarkistang lupon,<ref>{{Cite web |last=Ford|first=Nick|title=7 Key Concepts for Understanding Anti-Work Theory|url=https://www.filmsforaction.org/articles/7-key-concepts-for-understanding-antiwork-theory/|access-date=2022-08-09|website=Films For Action|language=en}}</ref> may ilan na naniniwalang ang [[Trabaho|paggawa]] ay lalong nahiwalay sa tao sa paglipas ng kasaysayan at sa likas na katangian nito ay hindi kasiya-siya at mabigat, kaya't hindi ito dapat ipataw sa pamamagitan ng mga paraang [[pang-ekonomiya]] o [[pampulitika]].<ref>{{Cite web |last=Peters|first=Adele|date=2015-02-02|title=Work Is Bullshit: The Argument For "Antiwork"|url=https://www.fastcompany.com/3041719/work-is-bullshit-the-argument-for-antiwork|access-date=2022-08-09|website=Fast Company|language=en-US}}</ref> Sa ganitong pananaw, may ilan na nananawagan sa pagpapatupad ng walang kondisyong batayang kita (''unconditional basic income'') at/o pagpapaikli ng linggo ng paggawa, gaya ng apat-na-araw na linggo ng trabaho.<ref>{{Cite web |last=Lashbrooke|first=Barnaby|title=The 'Anti-Work' Movement Is A Sign Something's Rotten In The Workplace|url=https://www.forbes.com/sites/barnabylashbrooke/2021/10/25/the-anti-work-movement-is-a-sign-somethings-rotten-in-the-workplace/|access-date=2022-08-09|website=[[Forbes]]|language=en}}</ref> Noong 1985, isinulat ng anarkista at sitwasyonistang manunulat na si Bob Black ang kinikilalang manipestong ''The Abolition of Work'' (''Ang Pagpapawalang-bisa sa Paggawa''). === Pagkakaisa ng pamamaraan at layunin === Sa anarkismo, ang pagkakaisa ng pamamaraan at layunin (''unity of means and ends'') ay tinatawag na politikang preporatibo. Sinasabi nito na ang mga paraang ginagamit sa pagbabago ng lipunan ay dapat mismong nagpapakita ng [[Kalayaan|malaya]], patas, at walang-gobyernong lipunan na gustong itayo. Ang politikang preporatibo ay mga paraan ng pag-oorganisa at mga ugnayang panlipunan na naglalayong isabuhay ang lipunang ninanais itatag ng isang pangkat sa hinaharap.<ref>{{cite web |last=Smith|first=E. T.|date=2023-02-01|title=Prefigurative Politics in Practice|url=https://commonslibrary.org/prefigurative-politics-in-practice/|access-date=2026-05-18|work=The Commons Library|language=en}}</ref> Sa praktika, kabilang dito ang pagbuo ng isang bagong lipunan "sa loob ng balangkas ng lumang lipunan" sa pamamagitan ng pamumuhay ayon sa mga pagpapahalaga at mga estrukturang panlipunang ninanais ng pangkat para sa hinaharap.<ref>{{cite web |title=Understanding Prefigurative Politics: A Deep Dive|url=https://www.classwithmason.com/2024/10/understanding-prefigurative-politics.html|website=Class with Mason|date=25 Oktubre 2024|access-date=25 Oktubre 2024|language=en}}</ref> Ayon kay Carl Boggs, na siyang lumikha ng katawagang ito, layunin ng politikang preporatibo na maisakatawan "sa loob mismo ng kasalukuyang pampulitikang gawain ng isang kilusan [...] ang mga anyo ng ugnayang panlipunan, pagpapasya, [[kultura]], at karanasang pantao na siyang pinakahuling mithiin nito," kaya't nagkakatugma ang paraan at ang layunin ng pagbabagong panlipunan.<ref>Boggs, Carl. 1977. Marxism, Prefigurative Communism, and the Problem of Workers' Control. [https://repository.library.brown.edu/studio/item/bdr:89258/ ''Radical America'' 11 (November)], 100; cf. Boggs Jr., Carl. Revolutionary Process, Political Strategy, and the Dilemma of Power. Theory & Society 4, Blg. 3 (Taglagas), 359-93. (sa Ingles)</ref> Minsan ding ipinagtatanggol ang politikang preporatibo batay sa paniniwalang ang mga layuning makakamit ng isang kilusang panlipunan ay "saligang hinuhubog ng mga paraang ginagamit nito."<ref>Leach, D. K. (2013). Prefigurative politics. The Wiley-Blackwell encyclopedia of social and political movements, 1004-1006. (sa Ingles)</ref> Ang preporatibismo ay ang pagsisikap na isabuhay o isagawa ang politikang preporatibo.<ref>{{Cite journal |last=Heffernan|first=Timothy|date=2020|title='Where Is the New Constitution?': Public Protest and Community-Building in Post–Economic Collapse Iceland|url=https://doi.org/10.3167/arcs.2020.060114|journal=Conflict and Society|volume=6|issue=1|pages=236–254|language=en}}</ref> === Anarkismo at pagkamakabansa o kontra-pagkamakabansa === Ang anarkismo at pagkamakabansa ay kapwa umusbong sa Europa kasunod ng [[Rebolusyong Pranses]] ng 1789, at may mahaba at matatag na ugnayan na maitutunton hanggang kay Mikhail Bakunin at sa kanyang pakikilahok sa kilusang Pan-Slabiko bago pa niya yakapin ang anarkismo. Mahaba rin ang kasaysayan ng pakikilahok ng mga anarkista sa mga kilusang makabansa sa iba't ibang panig ng daigdig, gayundin sa internasyonalismo. Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, malakas ang suporta ng anarkismo sa anasyonalismo at [[Esperanto]].<ref name="nodo50.org">Firth, Will. [http://www.nodo50.org/esperanto/anarkiismo.htm "Esperant Kaj Anarkiismo"]. ''Nodo50''. Nakuha noong 21 Setyembre 2020. "Anarkiistoj estis inter la pioniroj de la disvastigo de Esperanto. En 1905 fondiĝis en Stokholmo la unua anarkiisma Esperanto-grupo. Sekvis multaj aliaj: en Bulgario, Ĉinio kaj aliaj landoj. Anarkiistoj kaj anarki-sindikatistoj, kiuj antaŭ la Unua Mondmilito apartenis al la nombre plej granda grupo inter la proletaj esperantistoj, fondis en 1906 la internacian ligon Paco-Libereco, kiu eldonis la Internacian Socian Revuon. Paco-libereco unuiĝis en 1910 kun alia progresema asocio, Esperantista Laboristaro. La komuna organizaĵo nomiĝis Liberiga Stelo. Ĝis 1914 tiu organizaĵo eldonis multe da revolucia literaturo en Esperanto, interalie ankaŭ anarkiisma. Tial povis evolui en la jaroj antaŭ la Unua Mondmilito ekzemple vigla korespondado inter eŭropaj kaj japanaj anarkiistoj. En 1907 la Internacia Anarkiisma Kongreso en Amsterdamo faris rezolucion pri la afero de internacia lingvo, kaj venis dum la postaj jaroj similaj kongresaj rezolucioj. Esperantistoj, kiuj partoprenis tiujn kongresojn, okupiĝis precipe pri la internaciaj rilatoj de la anarkiistoj." (sa Esperanto)</ref><ref name="naturismo">{{cite news|last=Roselló|first=Josep Maria Roselló|date=17 Agosto 2005|url=http://www.nodo50.org/ekintza/article.php3?id_article%3D310|url-status=dead|title=Dossier: El naturalismo libertario en la península ibérica (1890-1939)|newspaper=Ekintza Zuzena|issue=32|archive-url=https://web.archive.org/web/20120320014704/https://www.nodo50.org/ekintza/article.php3?id_article=310|archive-date=20 Marso 2012|access-date=3 Hunyo 2014|quote=Proliferarán así diversos grupos que practicarán el excursionismo, el naturismo, el nudismo, la emancipación sexual o el esperantismo, alrededor de asociaciones informales vinculadas de una manera o de otra al anarquismo. Precisamente las limitaciones a las asociaciones obreras impuestas desde la legislación especial de la Dictadura potenciarуán indirectamente esta especie de asociacionismo informal en que confluirá el movimiento anarquista con esta heterogeneidad de prácticas y tendencias. Uno de los grupos más destacados, que será el impulsor de la revista individualista ''Ética'' será el Ateneo Naturista Ecléctico, con sede en Barcelona, con sus diferentes secciones la más destacada de las cuales será el grupo excursionista Sol y Vida.|language=es}}</ref><ref name="acracia">{{cite web|last=Díez|first=Xavier|date=1 Abril 2006|url=http://www.acracia.org/1-23a58lainsumision.pdf|url-status=dead|title=La insumisión voluntaria. El anarquismo individualista español durante la Dictadura y la Segunda República (1923-1938)|pages=1–36|archive-url=https://web.archive.org/web/20110723130358/http://www.acracia.org/1-23a58lainsumision.pdf|archive-date=23 Hulyo 2011|access-date=6 Mayo 2011|quote=La insumisión voluntaria: El anarquismo individualista español durante la Dictadura y la Segunda República (1923–1938).|language=es}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], inusig ng Espanyang Francoista ang mga anarkista at mga makabayang Katalan, na marami sa kanila ay malawakang gumagamit ng Esperanto.<ref name="Del Barrio">Del Barrio, Toño; Lins, Ulrich (27–29 Nobyembre 2006). [http://www.nodo50.org/esperanto/artik68es.htm "La utilización del esperanto durante la Guerra Civil Española"]. ''Nodo50''. International Congress on the Spanish Civil War. Hinango noong 21 Setyembre 2020. (sa Kastila)</ref> Iginiit ng anarkistang [[Irlandes]] na si Andrew Flood na ang mga anarkista ay hindi mga makabansa at lubos na tinututulan ang [[pagkamakabansa]]; sa halip, sila ay mga kontra-imperyalista.<ref name="Flood">Flood, Andrew. "An Anarchist Perspective on Irish Nationalism". Workers Solidarity Movement. (sa Ingles)</ref> Katulad nito, itinuturing ng Anarchist Federation (Pederasyong Anarkista) sa Britanya at Irlanda na ang pagkamakabansa ay isang ideolohiyang ganap na nakatali sa pag-unlad ng kapitalismo at hindi kayang lumampas dito.<ref name="Anarchist Federation">[http://www.afed.org.uk/publications/pamphlets-booklets/126-against-nationalism.html "Against Nationalism"]. Anarchist Federation. 3 Abril 2009. Retrieved 23 Setyembre 2020. (sa Ingles)</ref> Si Pierre-Joseph Proudhon, ang unang taong hayagang tumawag sa sarili bilang isang anarkista sa positibong diwa, ay tumutol sa pagkamakabansa, at iginiit na ang "pagwawakas ng militarismo ang misyon ng ika-19 na dantaon, kung hindi ay hahantong ito sa walang hanggang paghina".<ref>Woodcock, George. ''Pierre-Joseph Proudhon''. p. 233. (sa Ingles)</ref> Ayon kay Proudhon, sa ilalim ng kanyang mungkahing mutuwalismo, "wala nang magiging [[nasyonalidad]], wala nang bayang tinubuan sa pampulitikang kahulugan ng mga salitang ito; ang magiging kahulugan na lamang ng mga ito ay pook ng [[kapanganakan]]. Ang tao, anuman ang kanyang [[lahi]] o kulay, ay mamamayan ng daigdig; ang [[pagkamamamayan]] ay isang karapatang maaaring matamo saanman."<ref>Proudhon, Pierre-Joseph. ''General Idea of the Revolution in the Nineteenth Century''. p. 283. (sa Ingles)</ref> === ACAB === [[File:ACABBanner.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:ACABBanner.jpg|left|thumb|Mga anarkista sa [[Leipzig]], [[Alemanya]], na nagpoprotesta habang may hawak na bandilang may nakasulat na "''ACAB, all cops are b...''"]] Ang ACAB, isang daglat para sa ''all cops are bastards'' ("lahat ng pulis ay mga walanghiya" o "lahat ng pulis ay mga bastardo"), ay isang islogang pampulitika na iniuugnay sa mga tutol sa [[kapulisan]]. Karaniwan itong ginagamit bilang kasabihan sa mga ''graffiti'' o ipinapaukit bilang tato. Minsan ay isinusulat din ito bilang 1312, kung saan ang bawat bilang ay kumakatawan sa posisyon ng katumbas na titik sa [[Alpabeto|alpabetong]] Ingles (A=1, C=3, A=1, B=2). Ang pariralang ''all cops are bastards'' ay unang lumitaw sa [[Inglatera]] noong [[dekada 1920]],<ref name="Partridge1986">{{cite book|last=Partridge|first=Eric|title=A Dictionary of Catch Phrases|url=https://archive.org/details/dictionaryofcatc0000part_c8l4|publisher=Taylor & Francis|year=1986|isbn=978-0-415-05916-9|page=[https://archive.org/details/dictionaryofcatc0000part_c8l4/page/1 1]|language=en}}</ref><ref name=":13">{{Cite book|last1=Aitken-Smith|first1=Trent|title=The Tattoo Dictionary|last2=Tyson|first2=Ashley|date=2016|publisher=Octopus|isbn=978-1-78472-254-8|pages=13|language=en}}</ref><ref name="GQ">{{cite web|last=Groundwater|first=Colin|date=11 Hunyo 2020|title=A brief history of ACAB|url=https://www.gq-magazine.co.uk/politics/article/acab-meaning|access-date=11 Setyembre 2020|website=GQ|language=en}}</ref> at kalaunan ay pinaikli bilang "ACAB" ng mga manggagawang nagwewelga noong [[dekada 1940]].<ref name="GQ" /> Sa kasaysayan, ang daglat ay iniugnay sa mga [[kriminal]] sa Reyno Unido.<ref name=":13" /> Una itong naitala bilang tato ng mga bilanggo noong [[dekada 1970]], at karaniwang inilalagay ang tig-isang titik sa bawat daliri, o kung minsan ay ikinukubli bilang maliliit na tuldok sa bawat buko ng kamay.<ref name="ThompsonBlack2006">{{cite book|last1=Thompson|first1=Tim|url=https://archive.org/details/forensichumanide00thom_803|title=Forensic Human Identification: An Introduction|last2=Black|first2=Sue|publisher=Taylor & Francis|year=2006|isbn=978-0-8493-3954-7|page=[https://archive.org/details/forensichumanide00thom_803/page/n391 384]|url-access=limited|language=en}}</ref><ref name=":13" /> Noong 1970, ginamit ng ''Daily Mirror'' ang ACAB bilang pamagat ng isang artikulong nagsasaad na ito ay nakatatak sa isang kasapi ng ''Hells Angels'' na nakita sa [[lansangan]].<ref name="GQ" /> Ginamit din ng [[Direktor sa pelikula|direktor]] ng pelikulang si Sidney Hayers ang isang sinensurang bersyon ng [[parirala]] bilang pamagat ng kaniyang pelikulang [[krimen]] noong 1972 na ''All Coppers Are...''.''<ref>{{cite book|last=Elliot|first=Paul|title=Studying the British Crime Film|url=https://archive.org/details/studyingbritishc0000elli|publisher=Columbia University Press|year=2014|isbn=978-1-906-73374-2|pages=[https://archive.org/details/studyingbritishc0000elli/page/78 78]–79|language=en}}</ref>'' Noong 1977, nakita ng isang mamamahayag mula sa [[Newcastle upon Tyne]] ang daglat na nakasulat sa mga [[dingding]] ng isang selda sa bilangguan.<ref name="Partridge1986" /> Noong dekada 1980, naging simbolo ng kontra-establisimyento ang ACAB, lalo na sa loob ng mga subkulturang punk at ''skinhead'' (o ahit-ulo).<ref name=":13" /><ref name="GQ" /><ref name=":03">{{cite web|title=ACAB|url=https://www.adl.org/education/references/hate-symbols/acab|access-date=2019-05-30|website=Anti-Defamation League|language=en}}</ref> Lalo itong sumikat dahil sa awiting "A.C.A.B." ng bandang Oi! na the 4-Skins, na inilabas noong 1982.<ref name=":13" /><ref name="GQ" /> Sa mga sumunod na taon, naging tanyag ang ACAB bilang [[islogan]] ng mga ''hooligan'' at ''ultras'' sa [[Futbol|putbol]] sa Europa,<ref>{{Cite journal|last=Pollard|first=John|date=2016|title=Skinhead culture: the ideologies, mythologies, religions and conspiracy theories of racist skinheads|journal=Patterns of Prejudice|volume=50|issue=4–5|pages=398–419|doi=10.1080/0031322X.2016.1243349|s2cid=151502563|issn=0031-322X|language=en}}</ref><ref name=":13" /> gayundin ng mga kilusang anarkista at kontra-awtoritaryo sa iba't ibang panig ng mundo.<ref name="GQ" /> Sa ilang konteksto, itinuturing ng Anti-Defamation League (Liga Laban sa Paninirang-puri) ang parirala bilang isang simbolo ng pagkamuhi at inilalarawan ito bilang "isang matagal nang islogan sa kultura ng mga ''skinhead''," habang binabanggit ding ginagamit ito kapwa ng mga [[Rasismo|rasista]] at mga kontra-rasistang ''skinhead''.<ref name=":03" /><ref name="guerra">{{cite journal|last=Guerra|first=Nicola|title=Dalla strada alla letteratura, le spericolate e propizie vicende del forestierismo A.C.A.B.. Il contatto linguistico tra italiano e inglese nelle sottoculture Skinhead e Ultras|trans-title=From the road to literature, the reckless and auspicious events of the forestry industry A.C.A.B .. The linguistic contact between Italian and English in the Skinhead and Ultras subcultures|url=https://www.academia.edu/4566221|journal=Analele Universităţii Din Craiova, Seria Ştiinţe Filologice Linguistică Nr. 1-2|date=Enero 2013|publisher=Universităţii din Craiova|access-date=2020-06-03|language=en}}</ref> Matapos ang pagpaslang ng pulis na si Derek Chauvin kay [[George Floyd]] noong Mayo 2020, mas naging madalas ang paggamit ng katawagang ACAB ng mga taong tutol sa kapulisan.<ref name="vice_acab">{{cite news |work=Vice|last=Poulter|first=James|title=How 'ACAB' Became the Universal Anti-Police Slogan|url=https://www.vice.com/en/article/acab-all-cops-are-bastards-origin-story-protest/|access-date=2020-08-26|date=2020-06-08|language=en}}</ref> Habang lumalaganap sa buong Estados Unidos ang mga protesta bilang tugon sa [[Pagpatay kay George Floyd|pagkamatay ni Floyd]] at ang mga talakayan tungkol sa karahasang isinasagawa ng pulisya na may motibong panlahi, mas madalas ding nabanggit ang ACAB sa mga plataporma ng [[hatirang pangmadla]], at nagsimula ring ibenta ang mga produktong may nakalimbag na daglat na ito.<ref name="vice_acab" /> Ayon sa mga tagapagtaguyod ng katawagan, ang ACAB ay nangangahulugang ang bawat pulis ay may pananagutan sa isang hindi makatarungang sistema. [[Pangangatuwiran|Ipinapangatuwiran]] nila na kahit hindi mismo nakikilahok ang isang pulis sa kalupitan ng pulisya o sa [[rasismo]] sa pagpapatupad ng [[batas]], may [[pananagutan]] pa rin siya sa mga ginawa ng kaniyang mga kasamahan dahil hindi niya ito tinututulan o sinusubukang pigilan.<ref>{{Cite web|date=2020-06-01|title=What I mean when I say I want to abolish the police|url=https://www.independent.co.uk/voices/acab-abolish-police-george-floyd-protests-cops-a9543386.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20200602083406/https://www.independent.co.uk/voices/acab-abolish-police-george-floyd-protests-cops-a9543386.html|archive-date=2020-06-02|url-access=limited|url-status=live|access-date=2021-12-17|website=The Independent|language=en}}</ref> === Pagbuwag sa bilangguan === [[File:La_presó_és_tortura.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:La_pres%C3%B3_%C3%A9s_tortura.jpg|thumb|Isang ''graffiti'' o sulat sa pader sa [[Cataluña]] na nakasulat sa [[wikang Kastila]] na may salin na "Ang bilangguan ay pagpapahirap" at simbolong Bilog-A ng anarkismo.]] Ang pagbuwag sa bilangguan (''prison abolition'') ay isang kilusan na naglalayong buwagin ang bilangguan bilang isang institusyon.<ref name="Frampton">{{cite news |last1=Frampton|first1=Thomas Ward|title=The Dangerous Few: Taking Seriously Prison Abolition and Its Skeptics|url=https://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/hlr135&div=98&id=&page=|access-date=15 Agosto 2025|work=Harvard Law Review|date=2021–2022|pages=2013|language=en}}</ref> Hindi tulad ng reporma sa bilangguan, layunin ng pagbuwag sa bilangguan na magtatag ng isang sistema ng [[Katarungan|hustisyang]] pangkriminal na hindi gumagamit ng pagkakapiit bilang paraan ng pagpaparusa. Karaniwang itinataguyod ng mga tagasuporta nito ang makapanunumbalik na hustisya, na naglalayong maituwid at maibalik sa lipunan ang mga [[nagkasala]], sa halip na ang mapagganting hustisya, na naglalayong magparusa sa nagkasala batay sa tindi ng kaniyang krimen. Madalas ding isinusulong ng mga tagapagtaguyod ng pagbuwag sa bilangguan ang malalaking pagbabagong pang-estruktura upang maiwasan ang krimen sa antas ng [[lipunan]] sa pamamagitan ng pagtugon sa mga ugat nito. Ayon sa pananaw na ito, ang krimen ay bunga ng mga suliraning panlipunan tulad ng rasismo at [[kahirapan]]. Bahagyang nabuo ang kilusan para sa pagbuwag sa bilangguan sa Estados Unidos bilang tugon sa pag-aalsa sa Bilangguan ng Attica noong 1971, na nagbigay-pansin sa mga di-makataong kalagayang laganap sa mga bilangguan. Ang mga kilalang aktibista, lalo na si Angela Davis, ay nakatulong upang mabigyang-pansin ang usapin ng pagbuwag sa bilangguan, bagaman nanatili itong higit na limitado sa mga makakaliwang pangkat at mga akademikong lupon. Muling sumigla ang interes sa kilusan matapos ang pagpaslang kay George Floyd noong 2020 at ang mga kaguluhang sibil na sumunod dito, na nagbigay-diin sa mga hindi pagkakapantay-pantay batay sa lahi sa loob ng sistemang hustisyang pangkriminal. === Pagpapalaya sa kabataan === Ang pagpapalaya sa mga bata (''child liberation'') sa anarkismo ay ang paniniwala na ang mga bata at [[kabataan]] ay nararapat magkaroon ng buong awtonomiya, respeto, at kalayaan mula sa panunupil ng mga matatanda, mapilitang pagpapalaki ng magulang, at sapilitang pag-aaral. Pangunahing layunin nito na wakasan ang pagtrato sa mga bata bilang pag-aari ng [[magulang]], palitan ang mga tradisyonal na paaralan ng mga boluntaryong espasyo sa pag-aaral, at tiyakin ang tulong-komunidad para sa mga pangunahing pangangailangan. Ang kilusan para sa mga karapatan ng kabataan (''youth rights movement''), na inilalarawan din bilang pagpapalaya sa kabataan (''youth liberation''), ay isang umuusbong na kilusang mula sa mga karaniwang mamamayan na naglalayong labanan ang [[Diskriminasyon sa gulang|diskriminasyon sa edad]] at isulong ang mga karapatang sibil ng mga kabataan—yaong mga hindi pa umaabot sa edad ng legal na ganap na gulang, na 18 taong gulang sa karamihan ng mga bansa. May ilang pangkat na nilalabanan ang pedopobya at ephebipobiya sa lipunan sa pamamagitan ng pagtataguyod ng tinig ng kabataan, pagbibigay-kapangyarihan sa kabataan, at sa huli, ng pagkakapantay-pantay sa pagitan ng mga henerasyon sa pamamagitan ng pakikipagtuwang ng kabataan at mga nakatatanda.<ref>Fletcher, A. (2006) ''[http://www.commonaction.org/WYVH.pdf Washington Youth Voice Handbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081001193809/http://www.commonaction.org/WYVH.pdf|date=2008-10-01}}'' Olympia, WA: CommonAction. (sa Ingles)</ref> Maraming tagapagtaguyod ng mga karapatan ng kabataan ang itinatangi ang kanilang kilusan mula sa kilusan para sa mga karapatan ng mga bata, sapagkat ipinapangatuwiran nilang ang huli ay nagsusulong ng mga pagbabagong kadalasang higit na naghihigpit sa mga bata at kabataan.<ref>Axon, K. (n.d.) [https://web.archive.org/web/20080215235519/http://www.asfar.org/zine/1st/Pedophobia.html ''The Anti-Child Bias of Children's Advocacy Groups''] Chicago, IL: Americans for a Society Free of Age Restrictions. (sa Ingles)</ref> === Anarkiyang pakikipagrelasyon === [[File:RA_symbol.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:RA_symbol.jpg|left|thumb|Simbolo ng anarkiyang pakikipagrelasyon]] Ang anarkiyang pakikipagrelasyon ay ang paglalapat ng mga prinsipyong anarkista sa mga [[ugnayang interpersonal]].<ref name=":4">{{Cite book |last=Pérez-Cortés|first=Juan-Carlos|title=Relationship Anarchy: Occupy Intimacy!|date=2022|publisher=La Oveja Roja|isbn=979-8-3680-3944-2|location=Madrid|language=en}}</ref> Kabilang sa mga pangunahing pagpapahalaga nito ang awtonomiya, mga gawaing laban sa herarkiya, pagtutol sa normatibidad, at pagkakaugnayang nakabatay sa pagtutulungan ng pamayanan.<ref>{{Cite web|title=The Difference Between Relationship Anarchy and Non-Hierarchical Polyamory|url=http://www.relationship-anarchy.com/videos/2016/6/20/the-difference-between-relationship-anarchy-and-non-hierarchical-polyamory|website=Relationship Anarchy|language=en-GB|access-date=2020-05-07|archive-date=2020-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200503103805/http://www.relationship-anarchy.com/videos/2016/6/20/the-difference-between-relationship-anarchy-and-non-hierarchical-polyamory|url-status=dead}}</ref><ref name=":24">{{Cite web|date=2020-09-05|title=The Great Showdown of Hierarchical Polyamory vs. Relationship Anarchy|url=http://thenewmodality.com/the-great-showdown-of-hierarchical-polyamory-vs-relationship-anarchy/|access-date=2022-02-14|website=The New Modality|language=en-US|archive-date=2022-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20220120105438/http://thenewmodality.com/the-great-showdown-of-hierarchical-polyamory-vs-relationship-anarchy/|url-status=live}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|title=Can relationship anarchy create a world without heartbreak? {{!}} Aeon Ideas|url=https://aeon.co/ideas/can-relationship-anarchy-create-a-world-without-heartbreak|access-date=2022-02-14|website=Aeon|language=en|archive-date=2020-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200320145346/https://aeon.co/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=What Is Relationship Anarchy?|url=https://www.mindbodygreen.com/articles/what-is-relationship-anarchy|publisher=Mindbodygreen|access-date=2023-04-26|website=MBGRelationships|date=2 Agosto 2020|archive-date=2023-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230426200016/https://www.mindbodygreen.com/articles/what-is-relationship-anarchy|url-status=live|language=en}}</ref> Hayagan itong tumututol sa amatonormatibidad<ref>{{Cite web|date=2018-05-09|title=Are You Radical Enough to Be a Relationship Anarchist?|url=https://www.gq.com/story/relationship-anarchy|access-date=2022-02-14|website=GQ|language=en-US|archive-date=2020-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200320213043/https://www.gq.com/story/relationship-anarchy|url-status=live}}</ref> at mononormatibidad, at karaniwan—bagaman hindi sa lahat ng pagkakataon—na hindi monogamo.<ref name=":14">{{Cite web|last=Heaney|first=Katie|date=2018-10-23|title=What It's Like Being a Relationship Anarchist|url=https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|access-date=2022-02-14|website=The Cut|language=en-us|archive-date=2022-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417014230/https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|url-status=live}}</ref><ref name=":3" /><ref name=":04">{{Cite web|last=Lopez|first=Veronica|date=2021-10-15|title=Here's What to Know About Relationship Anarchy|url=https://www.cosmopolitan.com/sexopedia/a37973461/relationship-anarchy/|access-date=2022-02-13|website=Cosmopolitan|language=en-US|archive-date=2021-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20211206194702/https://www.cosmopolitan.com/sexopedia/a37973461/relationship-anarchy/|url-status=live}}</ref><ref name=":15">{{Cite web|last=Heaney|first=Katie|date=2018-10-23|title=What It's Like Being a Relationship Anarchist|url=https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|access-date=2022-02-14|website=The Cut|language=en-us|archive-date=2022-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417014230/https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|url-status=live}}</ref> Naiiba ito sa poliyamorya, ''solo poly'', ''swinging'', at iba pang anyo ng pakikipagrelasyon, sapagkat maaaring taglay pa rin ng mga ito ang mga estrukturang gaya ng amatonormatibidad, herarkiya ng mga matalik na relasyon, at mga tuntuning naglilimita sa awtonomiya.<ref name=":24" /><ref name=":04" /><ref name="De las Heras Gómez pp. 644–660">{{cite journal |last=De las Heras Gómez|first=Roma|title=Thinking Relationship Anarchy from a Queer Feminist Approach|journal=Sociological Research Online|publisher=SAGE Publications|volume=24|issue=4|date=2018-12-20|issn=1360-7804|doi=10.1177/1360780418811965|pages=644–660|s2cid=220124663|url=https://qsu070.noblogs.org/files/2020/10/De-las-Heras-G%C3%B3mez-2018-Thinking-Relationship-Anarchy-from-a-Queer-Feminist-Approach.pdf|access-date=2022-12-19|archive-date=2022-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20221219162224/https://qsu070.noblogs.org/files/2020/10/De-las-Heras-G%C3%B3mez-2018-Thinking-Relationship-Anarchy-from-a-Queer-Feminist-Approach.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Binibigyang-kahulugan din ang anarkiyang pakikipagrelasyon bilang isang bagong paradigma kung saan ang pagiging malapit sa isa't isa at awtonomiya ay hindi na itinuturing na mga bagay na likas na nagkakasalungatan o lumilikha ng suliranin sa loob ng isang relasyon.<ref>{{cite web |last1=Guillén|first1=Ricardo|title=Beyond romantic love – an analysis of how the dilemma of closeness vs. autonomy is handled in relationship anarchy discourse|url=https://lup.lub.lu.se/student-papers/search/publication/8968241|website=LUP Student Papers|publisher=Lund University Libraries|access-date=29 Nobyembre 2021|archive-date=19 Oktubre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019121447/https://lup.lub.lu.se/student-papers/search/publication/8968241|url-status=live|language=en}}</ref> == Perspektibong pang-ekonomiya == === Komunismong anarkista === Ang anarkistang komunismo{{refn|Kilala din bilang "anarko-komunismo"<ref>{{cite book |last1=Hodges |first1=Donald C. |url=https://books.google.com/books?id=Pu7zAgAAQBAJ |title=Sandino's Communism: Spiritual Politics for the Twenty-First Century |year=2014 |publisher=University of Texas Press |isbn=978-0292715646 |language=en |page=[https://books.google.com/books?id=Pu7zAgAAQBAJ&q=Anarcho-communism&pg=PA3 3] |access-date=21 Disyembre 2019 |archive-date=22 Hulyo 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210722044609/https://books.google.com/books?id=Pu7zAgAAQBAJ |url-status=live |via=Google Books}}</ref><ref>{{cite book |last1=Kinna |first1=Ruth|title=The Bloomsbury Companion to Anarchism |url=https://books.google.com/books?id=dNuoAwAAQBAJ |year=2012 |publisher=Bloomsbury Publishing|language=en |isbn=978-1441142702 |language=en |page=[https://books.google.com/books?id=dNuoAwAAQBAJ&q=Anarcho-communism&pg=PA329 329] |access-date=21 Disyembre 2019 |archive-date=15 Enero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115214158/https://books.google.com/books?id=dNuoAwAAQBAJ |url-status=live |via=Google Books}}</ref><ref>{{cite book |last1=Wetherly |first1=Paul |title=Political Ideologies |url=https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ |date=2017 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0198727859 |pages=[https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&q=anarcho-communism 130], [https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&q=anarcho-communism 137], [https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&q=anarcho-communism 424] |language=en |access-date=21 Disyembre 2019 |archive-date=22 Hulyo 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210722044620/https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ |url-status=live |via=Google Books}}</ref> o "komunismong libertaryo".{{Sfn|Nettlau|1996|p=145}}<ref>{{cite book |last=Bolloten |first=Burnett |url=https://books.google.com/books?id=-VarDLHA3_YC&q=%22libertarian%20communism%22&pg=PA65 |title=The Spanish Civil War: Revolution and Counterrevolution |publisher=University of North Carolina Press |year=1991 |isbn=978-0807819067 |page=65 |access-date=25 Marso 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220211095511/https://books.google.com/books?id=-VarDLHA3_YC&q=%22libertarian%20communism%22&pg=PA65 |archive-date=11 Pebrero 2022 |url-status=live |via=Google Books|language=en}}</ref>|group=nb|name=nb4}} ay isang pinakadulong-kaliwang ideolohiyang pampulitika at paaralan ng kaisipang anarkista na nagsusulong ng isang anyo ng komunismo. Ang [[komunismo]] (mula sa salitang [[Wikang Latin|Latin]] na ''communis'', na nangangahulugang "panlahat" o "pangkaraniwan"){{sfn|Ball|Dagger|2019}}{{sfn|Ball|Dagger|2019}} ay isang ideolohiyang pampulitika at pang-ekonomiya na naglalayong lumikha ng isang lipunang komunista—isang kaayusang sosyoekonomikong walang uri na nakasentro sa sama-samang pagmamay-ari ng mga kasangkapan sa produksyon, distribusyon, at pagpapalitan, at namamahagi ng mga produkto sa lipunan batay sa pangangailangan.<ref>{{cite book |last=Ely|first=Richard T|title=French and German socialism in modern times|date=1883|publisher=Harper & Brothers|location=New York|pages=35–36|oclc=456632|quote=All communists without exception propose that the people as a whole, or some particular division of the people, as a village or commune, should own all the means of production{{snd}}land, houses, factories, railroads, canals, etc.; that production should be carried on in common; and that officers, selected in one way or another, should distribute among the inhabitants the fruits of their labor.|language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Bukharin|first1=Nikolai|title=The ABC of Communism|last2=Preobrazhensky|first2=Yevgeni|date=1922|publisher=Communist Party of Great Britain|location=Londres, Inglatera|pages=72–73, § 20|translator-last1=Paul|translator-first1=Cedar|chapter=Distribution in the communist system|access-date=18 Agosto 2021|orig-date=1920|translator-last2=Paul|translator-first2=Eden|chapter-url=https://www.marxists.org/archive/bukharin/works/1920/abc/ABC-of-Communism.pdf#page=67|via=Marxists Internet Archive|archive-url=https://web.archive.org/web/20250212173140/https://www.marxists.org/archive/bukharin/works/1920/abc/ABC-of-Communism.pdf#page=67|archive-date=12 Pebrero 2025|language=en}}</ref><ref name="Steele p.43">{{harvp|Steele|1992|p=43}}: "One widespread distinction was that socialism socialised production only while communism socialised production and consumption."</ref> Nananawagan ang anarkistang komunismo sa pag-aalis ng mga herarkiya, gayundin ng pribadong pag-aari, subalit pinananatili ang personal na pag-aari at ang mga bagay, [[Kalakalan|kalakal]], at serbisyong kolektibong pag-aari. Sinusuportahan nito ang panlipunang pagmamay-ari ng ari-arian at ang pamamahagi ng mga [[yaman]] ayon sa prinsipyong "[[mula sa bawat isa ayon sa kaniyang kakayahan, para sa bawat isa ayon sa kaniyang pangangailangan]]." Unang nabuo ang anarkistang komunismo bilang isang natatanging kaisipan sa seksiyong Italyano ng ''International Workingmen's Association''.{{Sfn|Pernicone|1993|pp=111–113}} Nang maglaon, naging mahalaga ang mga teoretikal na akda ni Peter Kropotkin, sapagkat pinalawak at pinaunlad ng mga ito ang kapuwa maka-organisasyong agos ng anarkistang komunismo at ang maka-pag-aalsang agos na tumututol sa pormal na organisasyon.{{Sfn|Pengam|1987|pp=74–75}} Kabilang sa mga halimbawa ng mga lipunang anarkistang komunista ang mga teritoryong anarkista ng Makhnovshchina noong Rebolusyong Ruso,<ref>{{cite book |last=Skirda|first=Alexandre|title=Nestor Makhno: Anarchy's Cossack|publisher=AK Press|year=2004|isbn=1902593685|location=Edinburgh|page=394|translator-last=Sharkey|translator-first=Paul|oclc=58872511|orig-year=1982|language=en}}</ref> at ang mga teritoryo ng Rebolusyong Espanyol, lalo na ang rebolusyonaryong Cataluña.<ref>{{cite book |url=http://www.revoltlib.com/?id=1045|first=Murray|last=Bookchin|archive-url=https://web.archive.org/web/20211023194646/http://www.revoltlib.com/%3Fid%3D1045|archive-date=23 October 2021|title=To Remember Spain: The Anarchist and Syndicalist Revolution of 1936|date=2 Pebrero 2017|quote=In anarchist industrial areas like Catalonia, an estimated three-quarters of the economy was placed under workers' control, as it was in anarchist rural areas like Aragon. [...] In the more thoroughly anarchist areas, particularly among the agrarian collectives, money was eliminated and the material means of life were allocated strictly according to need rather than work, following the traditional precepts of a libertarian communist society.|language=en}}</ref> === Mutuwalismo === {{main|Mutuwalismo}} Ang [[Mutualismo|mutuwalismo]] ay isang paaralan ng kaisipang anarkista at teoryang pang-ekonomiya na nagsusulong ng pagkontrol ng mga manggagawa sa mga kasangkapan ng produksyon, ng isang malayang pamilihan na binubuo ng mga indibiduwal na [[Artesano|artisano]], mga nag-iisang pagmamay-ari, at mga [[kooperatiba]] ng mga manggagawa, gayundin ng mga karapatan sa pag-aari batay sa okupasyon at paggamit. Bilang mga tagapagtaguyod ng teorya ng halaga ng paggawa at teorya ng paggawa sa pagmamay-ari, tinututulan ng mga mutuwalista ang lahat ng anyo ng renta sa ekonomiya, [[Tubo (ekonomika)|tubo]], at [[interes]] na lampas sa nominal na interes, sapagkat itinuturing nila ang mga ito na nakabatay sa pagsasamantala sa paggawa. Hangarin ng mga mutuwalista na bumuo ng isang ekonomiyang walang akumulasyon ng kapital o konsentrasyon ng pagmamay-ari ng lupa. Hinihikayat din nila ang pagtatatag ng sariling pamamahala ng mga manggagawa, na sa kanilang pananaw ay maaaring suportahan sa pamamagitan ng paglalabas ng mutuwal na kredito ng mga mutuwal na bangk, na may layuning makalikha ng isang lipunang [[pederal]]. Ayon kay Peter Kropotkin, nagmula ang mutwalismo sa mga pangyayari ng Rebolusyong Pranses, lalo na sa pederalista at tuwirang demokratikong estruktura ng [[Komuna ng Paris]].{{Sfn|Marshall|1993|pp=431-432}} Ang mga saligan ng teoryang pang-ekonomiya ng mutwalismo ay nag-ugat sa radikalismo ng [[Mga Ingles|Ingles]] na [[Sosyalismo|sosyalistang]] si Thomas Spence. Hinango niya mula sa [[Bibliya]], gayundin sa mga liberal na akda nina [[John Locke]] at James Harrington, ang panawagang buwagin ang pribadong pagmamay-ari at ilagay ang kontrol sa produksyon sa mga manggagawa sa pamamagitan ng mga kooperatiba ng mga manggagawa.{{Sfn|Carson|2018|p=83}} Unang ginamit ang katawagang "mutuwalismo" noong dekada 1820. Sa simula, itinuring itong kasingkahulugan ng mga katawagang tulad ng "mutuwal na pagtutulungan", "pagkakatumbasan", at "makatarungang pakikitungo".{{Sfn|Wilbur|2019|p=213}} Noong 1822, ginamit ng Pranses na pilosopong utopista na si [[Charles Fourier]] ang katawagang mutuwalismong pinagsamang nagtatagpo (Pranses: ''mutualisme composé convergent'') upang ilarawan ang isang anyo ng progresibong [[edukasyon]] na iniangkop sa Sistemang Monitoriyal ng mga mag-aaral na nagsisilbing guro sa kapwa mag-aaral.{{Sfn|Wilbur|2019|pp=214-215}} === Ekonomiyang regalo === Ang ekonomiyang regalo (''gift economy'') o kulturang regalo ay isang sistema ng [[pagpapalitan]] kung saan ang mga mahahalagang bagay ay hindi ipinagbibili, kundi kusang ibinibigay nang walang hayag na kasunduan para sa agarang o hinaharap na kapalit.<ref name="Cheal">{{cite book |last=Cheal|first=David J|title=The Gift Economy|publisher=Routledge|location=New York|year=1988|pages=1–19|chapter=1|isbn=0415006414|chapter-url=https://books.google.com/books?id=o-wNAAAAQAAJ&pg=PP1|access-date=2009-06-18|language=en}}</ref> Ang pagbibigay ng regalo sa isang kulturang regalo ay pinamamahalaan ng mga pamantayang panlipunan at mga kaugalian; bagaman may umiiral na inaasahan ng katumbasan, ang mga regalo ay hindi ibinibigay bilang tahasang kapalit ng mga produkto o serbisyo kapalit ng [[salapi]] o ng iba pang produkto o serbisyo.<ref name="R. Kranton">R. Kranton: ''Reciprocal exchange: a self-sustaining system'', American Economic Review, V. 86 (1996), Issue 4 (Setyembre), pp. 830–851 (sa Ingles)</ref> Naiiba ito sa [[ekonomiyang pamilihan]] o [[Palitan ng kalakal|palitang-kalakal]], kung saan ang mga produkto at serbisyo ay pangunahing ipinagpapalit nang hayagan batay sa halagang natatanggap bilang kapalit. [[File:Give_away_shop_utrecht_inside.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Give_away_shop_utrecht_inside.jpg|right|thumb|Sa loob ng tindahang pamigay sa [[Utrecht]]. Mababasa sa paskil ang: "Sapat ang ibinibigay ng daigdig para sa pangangailangan ng lahat, subalit hindi para sa kasakiman ng lahat."]] Ang mga tindahang pamigay (''give-away shops''), malayang tindahan (''freeshops''), o libreng tindahan (''free stores'') ay mga tindahan kung saan libre ang lahat ng paninda. Katulad ang mga ito ng mga tindahang pangkawanggawa (''charity shops''), na karamihan sa mga ipinamimigay ay mga gamit na segunda mano—subalit ang kaibhan ay walang anumang bayad ang lahat ng bagay. Maging ito man ay [[aklat]], [[muwebles]], [[kasuotan]], o [[kagamitang pambahay]], malaya itong ibinibigay, bagaman may ilang tindahan na nagpapatupad ng patakarang "magbigay ng isa, kumuha ng isa" (''one-in, one-out''), gaya ng sa mga palitang tindahan (''swap shops''). Ang libreng tindahan ay isang anyo ng nakabubuong tuwirang pagkilos na nag-aalok ng alternatibo sa pamimili sa loob ng balangkas na nakabatay sa salapi, na nagpapahintulot sa mga tao na magpalitan ng mga produkto at serbisyo sa labas ng isang ekonomiyang nakasalalay sa pera. Ang pangkat na kontra-kultura ng [[dekada 1960]] na The Diggers<ref>{{cite book |author1=John Campbell McMillian|author2=Paul Buhle|title=The new left revisited|url=https://books.google.com/books?id=U_Ohks41z2IC&pg=PA112|access-date=28 Disyembre 2011|year=2003|publisher=Temple University Press|isbn=978-1566399760|pages=112–|language=en}}</ref> ay nagbukas ng mga libreng tindahan na namimigay ng kanilang mga paninda, naghahain ng libreng pagkain, namamahagi ng mga libreng [[Medisina|gamot]], nagbibigay ng salapi, nag-oorganisa ng mga libreng konsiyerto, at lumilikha ng mga likhang-sining na pampulitika.<ref name="Lytle2005">{{cite book|last=Lytle|first=Mark Hamilton|title=America's Uncivil Wars: The Sixties Era from Elvis to the Fall of Richard Nixon|url=https://books.google.com/books?id=5w3iBwAAQBAJ|year=2005|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0190291846|pages=213, 215|language=en}}</ref> Hinango ng The Diggers ang kanilang pangalan mula sa orihinal na English Diggers na pinamunuan ni Gerrard Winstanley,<ref name="Digger Archives">{{cite web |url=http://www.diggers.org/overview.htm|title=Overview: who were (are) the Diggers?|access-date=2007-06-17|work=The Digger Archives|language=en}}</ref> at layunin nilang bumuo ng isang maliit na lipunang malaya sa salapi at kapitalismo.<ref name="American Experience doc">{{cite video |people=Gail Dolgin; Vicente Franco|date=2007|title=American Experience: The Summer of Love|url=https://www.pbs.org/wgbh/amex/love/index.html|publisher=PBS|access-date=2007-04-23|archive-date=2017-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20170325104758/http://www.pbs.org/wgbh/amex/love/index.html|url-status=dead|language=en}}</ref> Maraming anarkista, lalo na ang mga anarko-primitibista at anarko-komunista, ang naniniwalang ang iba't ibang anyo ng ekonomiyang regalo ay maaaring maging susi sa pagputol sa siklo ng [[kahirapan]]. Dahil dito, madalas nilang hangarin na baguhin ang buong lipunan tungo sa isang ekonomiyang regalo. Itinuturing ng mga anarko-komunista ang ekonomiyang regalo bilang isang huwarang sistema na walang salapi, mga pamilihan, o sentralisadong pagpaplano. Ang pananaw na ito ay maitutunton kahit man lamang kay Peter Kropotkin, na nakakita sa mga pamayanang mangangaso at mangangalap na kaniyang napuntahan bilang huwaran ng mutuwal na pagtutulungan.<ref>Mutual Aid: A Factor of Evolution (1955 malambot na pabalat (muling inimprenta 2005), kabilang ang paunang salita noong 1914 ni Kropotkin, Paunang Salita at Bibliyograpiya ni Ashley Montagu, at ''The Struggle for Existence'', ni Thomas H. Huxley ed.). Boston: Extending Horizons Books, Porter Sargent Publishers. {{ISBN|0875580246}}. Project Gutenberg e-text, Project LibriVox librong awdyo (sa Ingles)</ref> Bilang kapalit ng sistemang pamilihan, itinataguyod ng mga anarko-komunista—gaya ng mga nanirahan sa ilang nayon sa Espanya noong [[dekada 1930]]—ang isang ekonomiyang regalo na walang salapi, kung saan ang mga produkto at serbisyo ay nililikha ng mga manggagawa at ipinamamahagi sa mga tindahang pangkomunidad. Sa sistemang ito, ang bawat isa (kabilang ang mismong mga manggagawang lumikha ng mga ito) ay may karapatang kumuha at gumamit ng anumang produkto o serbisyo na kanilang nais o kailangan bilang kabayaran sa kanilang ambag sa paglikha ng mga produkto at serbisyo.<ref>[Augustin Souchy, "A Journey Through Aragon," sa Sam_Dolgoff (pat.), The Anarchist Collectives, ts. 10] (sa Ingles)</ref> === Ekonomiyang aklatan === Ang ekonomiyang aklatan (''library economy'') ay isang teoretikal na sistemang pang-ekonomiya para sa isang lipunan kung saan ang mga tradisyonal na tindahan ng tingi ay ganap na pinapalitan ng mga [[aklatan]] ng mga bagay (''libraries of things''). Ang mga ito ay mga organisasyong sama-samang pagmamay-ari ng isang [[pamayanan]] na nagpapahiram ng mga bagay na angkop sa sistemang pagpapahiram—lalo na yaong mga bagay na paminsan-minsan lamang gamitin subalit mahirap itabi o itago, tulad ng mga espesyal na kagamitang pangkusina at mga natatanging kagamitang [[Teknolohiya|teknolohikal]]. Kabilang din dito ang mga karaniwang ipinahihiram ng mga tradisyonal na aklatan, gaya ng mga [[aklat]], dyornal, at iba pang midya. Ang anumang bagay na hindi angkop na ipamahagi sa pamamagitan ng sistemang pagpapahiram ay sa halip ay malayang ipamamahagi batay sa pangangailangan. Nalalapat ito sa mga bagay na maaari lamang gamitin nang minsan o yaong nangangailangan ng napakahabang panahon bago mailipat ang pagmamay-ari, tulad ng [[pagkain]] at [[pabahay]].<ref>{{Cite web |url=https://www.law.georgetown.edu/environmental-law-review/blog/is-a-library-centric-economy-the-answer-to-sustainable-living/|title=Is a Library-Centric Economy the Answer to Sustainable Living?|website=law.georgetown.edu|access-date=2026-03-01|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://stimpunks.org/glossary/library-economy/|title=Library Economy - Stimpunks Foundation|website=stimpunks.org|access-date=2026-03-01|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://enlightenknowledge.com/library-economy-components-and-multifaceted-role/|title=Library Economy: Components and Multifaceted role|website=enlightenknowledge.com|access-date=2026-03-01|language=en}}</ref> Sa loob ng anarkismo, ang ekonomiyang aklatan ay isang iminungkahing paraan ng pag-oorganisa ng mga pinagkukunang-yaman at pamamahagi ng mga [[produkto]] at serbisyo batay sa mga komon (''commons''), malayang pagsasama (''free association''), at sama-samang pamamahala, sa halip na pribadong pagmamay-ari o kontrol ng estado.<ref name=":5">{{Cite book |last=Andrewism |url=https://theanarchistlibrary.org/library/andrewism-how-anarchy-works |title=How Anarchy Works |date=2024-05-01 |language=en}}</ref> Inilalarawan ito ni Andrewismo bilang isang paraan ng pag-unawa sa kung paano maisasagawa sa praktika ang mga prinsipyong anarkista sa larangan ng ekonomiya. Nakabatay ito sa tatlong pangunahing simulain: ''usufruct'' (malayang paggamit ng mga komon ayon sa pangangailangan), ''irreducible minimum'' (pinakamababang antas na hindi maipagkakait), at ''complementarity'' (pagkilala sa magkakaibang kakayahan at pangangailangan ng mga tao bilang magkatuwang at hindi magkakumpitensya).<ref name=":5" /> === Kontra-ekonomika === Ang kontra-ekonomika (''counter-economics'') ay isang teoryang pang-ekonomiya at rebolusyonaryong pamamaraan na binubuo ng tuwirang pagkilos na isinasagawa sa pamamagitan ng [[itim na pamilihan]] o abong pamilihan. Bilang isang termino, unang ginamit ito ng mga Amerikanong aktibista at teorista ng libertaryanismo na sina Samuel Edward Konkin III at J. Neil Schulman. Binigyang-kahulugan ito ni Konkin bilang pag-aaral o pagsasagawa ng "lahat ng mapayapang kilos ng tao na ipinagbabawal ng Estado."<ref>{{Cite web |title=Agorism: Revolutionary market anarchism |url=https://agorism.eu.org/ |access-date=2026-07-29 |website=Agorism: Revolutionary market anarchism |language=en-US}}</ref> Ang termino ay pinaikling anyo ng kontra-ekonomika laban sa establisimyento at maaari ring tawaging kontra-politika. Isinama ni Schulman ang kontra-ekonomika sa doktrina ni Konkin na agorismo,<ref>Afterword by Samuel Edward Konkin in ''Alongside Night'' (1999). Pulpless.com. p. 274. {{ISBN|1-58445-120-3}}. {{ISBN|978-1-58445-120-4}}. (sa Ingles)</ref> isang pilosopiyang panlipunan ng kaliwang libertaryanismo<ref>{{Cite web |title=Interview With Samuel Edward Konkin III |url=http://www.spaz.org/~dan/individualist-anarchist/software/konkin-interview.html |access-date=2026-07-29 |website=www.spaz.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=Apr 28, 2015|title=Black-Market Activism: Samuel Edward Konkin III and Agorism|url=https://www.libertarianism.org/columns/black-market-activism-samuel-edward-konkin-iii-agorism|archive-url=https://web.archive.org/web/20160514001633/http://www.libertarianism.org/columns/black-market-activism-samuel-edward-konkin-iii-agorism|archive-date=2016-05-14|access-date=2026-07-29|website=www.libertarianism.org}}</ref> at isang sangay ng anarkismong pampamilihan na nagtataguyod ng paglikha ng isang lipunan kung saan ang lahat ng ugnayan sa pagitan ng mga tao ay nakabatay sa kusang-loob na pagpapalitan.<ref name="Konkin">{{cite book|url=http://www.kopubco.com/pdf/An_Agorist_Primer_by_SEK3.pdf|title=An Agorist Primer|last=Konkin III|first=Samuel Edward|publisher=Kopubco|date=Disyembre 2008|access-date=21 Disyembre 2019|quote=The goal of agorism is the agora. The society of the open marketplace as near to untainted by theft, assault, and fraud as can be humanly attained is as close to a free society as can be achieved. And a free society is the only one in which each and every one of us can satisfy his or her subjective values without crushing others' values by violence and coercion.|language=en}}</ref> == Halimbawa ng pamayanang anarkista == === '''Rebolusyon sa Cataluña''' === Ang Rebolusyonaryong [[Cataluña]]{{Sfnm|1a1=Alexander|1y=1999|1p=754|2a1=Graham|2y=2002|2p=221|3a1=Paz|3y=2006|3p=512}} (Hulyo 21, 1936 – Mayo 8, 1937) ang panahong ang nagsasariling rehiyon ng Cataluña sa hilagang-silangang Espanya ay pinamamahalaan o malaki ang impluwensiya ng iba't ibang [[Unyon ng manggagawa|unyong manggagawa]], partidong pampulitika, at mga milisyang anarkista, sindikalista, komunista, at sosyalista noong panahon ng [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]]. Bagaman nanatiling nasa kapangyarihan ang konstitusyonal na institusyon ng sariling pamahalaan ng Cataluña, ang Generalitat de Catalunya (na pinamumunuan ng ''Esquerra Republicana de Catalunya'' o ERC), at kinuha pa nito ang karamihan sa mga kapangyarihang dating nasa pamahalaang sentral ng Espanya sa nasasakupan nito, ang mga unyong manggagawa ang ''[[de facto]]'' na namahala sa malaking bahagi ng [[ekonomiya]] at mga puwersang [[militar]]. Kabilang dito ang Confederación Nacional del Trabajo (CNT, ''Pambansang Kompederasyon ng Paggawa''), na siyang pangunahing unyong manggagawa noong panahong iyon, at ang malapit na kaugnay nitong ''Federación Anarquista Ibérica'' (FAI, Pederasyong Anarkista ng [[Iberya]]). Mahalaga rin ang papel ng ''Unión General de Trabajadores'' (UGT, Pangkalahatang Unyon ng mga Manggagawa), ng ''Partido Obrero de Unificación Marxista'' (POUM, Partido ng mga Manggagawa para sa Marxistang Pagkakaisa), at ng ''Partit Socialista Unificat de Catalunya'' (PSUC, Nagkaisang Partidong Sosyalista ng Cataluña), na kinabibilangan ng dating Partido Komunista ng Cataluña. Nagsimula ang pamumunong sosyalista sa rehiyon kasabay ng Rebolusyong Espanyol ng 1936, na nagbunga ng pagkontrol ng mga manggagawa sa mga [[negosyo]] at [[pabrika]], kolektibong [[pagsasaka]] sa malaking bahagi ng kanayunan, at mga pag-atake laban sa mga nasyonalista ng Espanya at sa klerong Katoliko. Ang lumalaking impluwensiya ng Partido Komunista ng Espanya (PCE) sa pamahalaan ng Prenteng Popular, at ang hangarin nitong isabansa ang mga rebolusyonaryong komite at mga milisya, ay nagbunsod ng tunggalian laban sa CNT at POUM. Nauwi ito sa Mga Araw ng Mayo (''May Days''), at sa kalaunan ay napalitan ang CNT ng PSUC bilang pangunahing puwersang pampulitika sa Cataluña hanggang sa matalo sila ng mga puwersang Nasyonalista noong 1939. === '''Komunidad sa Manchuria''' === Ang Samahan ng mga Mamamayang Koreano sa Manchuria (''Korean People's Association in Manchuria'',<ref>{{Cite book |last=Dalessandro |first=Francesco |url=https://theanarchistlibrary.org/library/francesco-dalessandro-the-forgotten-anarchist-commune-in-manchuria |title=The Forgotten Anarchist Commune in Manchuria |date=2020 |language=en}}</ref> KPAM; {{Korean|hangul=재만한족총연합회}}; Agosto 1929 – Setyembre 1931) ay isang nagsasariling awtonomong prepektura sa [[Manchuria]] na tinitirhan ng humigit-kumulang dalawang milyong takas na [[Mga Koreano|Koreano]]. Matapos ang pananakop ng [[Hapon]] sa Korea, maraming anarkistang Koreano ang tumakas patawid ng hangganan patungong Manchuria, kung saan nagsimula silang mag-organisa ng isang ugnayan ng mutwal na pagtutulungan para sa mga lumikas na Koreano sa rehiyon. Kasama ang ilang nasyonalista na Koreano, itinatag nila ang KPAM upang magbigay ng pagkain, edukasyon, at pagtatanggol sa sarili sa mga kasapi nito. Hindi nagtagal, hinarap ng samahan ang pag-atake ng mga komunistang Koreano at sa mga [[Imperyo ng Hapon|imperyalistang Hapones]], na nagsagawa ng mga pagpaslang sa kanilang mga pinuno. Ang pananakop ng Hapon sa Manchuria ang nagwakas sa eksperimentong anarkista, at marami sa mga kasapi nito ang tumakas patungong [[Tsina]] upang ipagpatuloy ang pakikipaglaban laban sa Imperyo ng Hapon. === '''Kilusang Makhno (Makhnovschina)''' === Ang Makhnovshchina ({{Langx|uk|Махновщина|translit=Makhnovshchyna}}, {{IPA|uk|mɐxˈnɔu̯ʃtʃɪnɐ|IPA}}) ay isang malawakang kilusan na naglalayong itatag ang anarkistang komunismo sa panahon ng Digmaan para sa Kalayaan ng Ukraine noong 1917–1921. Ipinangalan ito kay Nestor Makhno,<ref>{{Cite book |last=Kuznetsov |first=Michael |url=https://theanarchistlibrary.org/library/michael-kuznetsov-the-makhnovshchina-through-the-prism-of-the-psyche |title=The Makhnovshchina through the Prism of the Psyche |language=en}}</ref> ang punong kumandante ng Rebolusyonaryong Hukbong Insurhente ng Ukranya (''Revolutionary Insurgent Army of Ukraine''). Layunin ng kilusan na lumikha ng isang sistema ng mga malalayang sobyet na mamamahala sa paglipat tungo sa isang lipunang walang estado at walang uri. Kinontrol nito ang mga teritoryo sa timog at silangang [[Ukranya]]. Unang lumakas ang kilusang Makhnobista kasunod ng [[Rebolusyong Pebrero]], nang magtatag ito ng ilang komunang agrikultural sa bayan ni Makhno na Huliaipole. Matapos kumampi sa mga [[Bolshevik]] sa panahon ng Digmaang Ukranyano–Sobyet, napilitang kumilos nang lihim ang mga Makhnobista dahil sa pananalakay ng Austro-Aleman, at nagsagawa sila ng digmaang gerilya laban sa [[Gitnang Kapangyarihan]] sa buong 1918. Pagkaraan ng tagumpay ng mga insurhente sa Labanan sa Dibrivka, nakontrol ng Makhnovshchina ang malaking bahagi ng lalawigan ng Katerynoslav at nagsimulang magtatag ng mga institusyong anarkista-komunista. Isang Panrehiyong Kongreso ng mga Magsasaka, Manggagawa, at mga Insurhente ang ipinatawag upang isaayos ang pampulitika at pang-ekonomiyang pamamahala ng rehiyon, at itinatag ang Rebolusyonaryong Konsehong Militar (''Military Revolutionary Council'') bilang ''de facto'' na sangay tagapagpaganap ng kilusan. Napaliligiran ng iba't ibang kaaway sa lahat ng panig, bumagsak ang depensa ng mga Makhnobista sa labanan para sa Donbas dahil sa pagsulong ng Puting Kilusan (''White movement'') noong Hunyo 1919. Dahil dito, napilitang umurong ang mga Makhnobista patungong Kherson, kung saan muling inayos ang kanilang hukbo at nagsagawa ng matagumpay na kontra-opensiba laban sa mga Puti sa Labanan sa Peregonovka. Matapos mapigilan ang pagsulong ng mga Puti, nakontrol ng mga Makhnobista ang malaking bahagi ng timog at silangang Ukranya sa huling bahagi ng 1919, at nasakop pa nila ang ilang malalaking lungsod na industriyal, sa kabila ng pagiging isang kilusang pangunahing binubuo ng mga magsasaka. Nagwakas ang pamamahala ng mga Makhnobista sa rehiyon nang lusubin ng Pulang Hukbo (''Red Army'') ang Ukranya noong Enero 1920, na nagsimula sa Tunggaliang Bolshevik–Makhnobista. Nagsagawa ang mga Makhnobista ng digmaang gerilya laban sa Pulang Hukbo, na nagpapatupad ng mga patakarang Bolshevik tulad ng Pulang Teror (''Red Terror'') at komunismong pandigma. Malawak ang suportang natanggap ng mga Makhnobista mula sa kanilang baseng magsasaka. Bagaman pansamantalang nagkaroon ng kapayapaan ang dalawang panig sa pamamagitan ng Kasunduang Starobilsk upang labanan ang mga nalalabing pwersa ng Puting Kilusan, muli ring sinalakay ng Pulang Hukbo ang mga Makhnobista at tuluyang natalo ang mga ito pagsapit ng Agosto 1921. Ang mga pangunahing pinuno ng Makhnobista ay napilitang magtungo sa pagkatapon, natalo sa labanan, o nabihag at pinaslang ng Pulang Hukbo. === Zomia === Ang Zomia ay isang katawagang [[Heograpiya|heograpikal]] na ipinakilala noong 2002 ng historyador na si Willem van Schendel ng [[Unibersidad ng Amsterdam]]<ref>{{cite web |url=https://socialhistory.org/en/staff/willem-van-schendel|title=Willem van Schendel|website=International Institute of Social History|accessdate=Nobyembre 28, 2010|language=en}}</ref><ref>{{cite book |date=2005|editor-last1=Kratoska|editor1-first=P. H.|editor2-last=Raben|editor2-first=R.|editor3-last=Nordholt|editor3-first=H. S.|title=Locating Southeast Asia: Geographies of Knowledge and Politics of Space|publisher=Singapore University Press|page=v|isbn=9971-69-288-0|language=en}}</ref> upang tukuyin ang malawak na bahagi ng kalupaang [[Timog-silangang Asya]] na sa kasaysayan ay nanatiling lampas sa kontrol ng mga pamahalaang nakabatay sa mga sentro ng populasyon sa mga kapatagan.<ref>{{cite book |last=van Schendel|first=W.|chapter=Geographies of knowing, geographies of ignorance: Jumping scale in Southeast Asia|date=2005|editor-last1=Kratoska|editor1-first=P. H.|editor2-last=Raben|editor2-first=R.|editor3-last=Nordholt|editor3-first=H. S.|title=Locating Southeast Asia: Geographies of Knowledge and Politics of Space|publisher=Singapore University Press|isbn=9971-69-288-0|language=en}}</ref> Ang aklat na ''The Art of Not Being Governed: An Anarchist History of Upland Southeast Asia'' (''Ang Sining ng Hindi Pagpapasakop sa Pamamahala: Isang Anarkistang Kasaysayan ng Bulubunduking Timog-Silangang Asya'') ng Amerikanong antropologong si James C. Scott, na inilathala noong 2009, ay sinusuri nito ang mataas na bulubunduking rehiyon ng Zomia sa Timog-Silangang Asya.<ref name="Scott-2009">{{cite book |last1=Scott|first1=James C|title=The Art of Not Being Governed: An Anarchist History of Upland Southeast Asia|date=30 Setyembre 2009|publisher=Yale University Press|location=New Haven|isbn=9780300152289|url=https://yalebooks.yale.edu/book/9780300152289/art-not-being-governed|accessdate=20 Abril 2020|format=Matigas na pabalat|language=en}}</ref><ref name="Truthout-2011">{{cite web|last=Sethness|first=Javier|title=Refugees' Descendants in Southeast Asia Prove Stateless Society Is Possible|url=http://www.truth-out.org/opinion/item/1950:refugees-descendants-in-southeast-asia-prove-stateless-society-is-possible|website=Truthout|format=Review|date=3 Hulyo 2011|accessdate=20 April 2020|language=en}}</ref> Ayon kay Scott, ang humigit-kumulang 100 milyong naninirahan sa Zomia ay binubuo ng mga minoryang [[etniko]] na may "tunay na nakalilitong pagkakaiba-iba ng mga etnisidad at [[wika]]". Sa loob ng mahabang panahon, iniwasan nilang mapasailalim sa pamamahala o dominasyon ng mga nakapaligid na imperyo, kultura, o pamahalaan. Kabilang sa mga pangkat na ito ang mga Akha, Hmong, Karen, Lahu, Mien, at Wa.<ref name="Chronicle-2011">{{cite news|last=Hammond|first=Ruth|title=The Battle Over Zomia|url=https://chronicle.com/article/The-Battle-Over-Zomia/128845/|work=The Chronicle of Higher Education|date=4 Setyembre 2011|accessdate=20 Abril 2020|language=en}}</ref> === Exarcheia ng Gresya === Ang Exarcheia ({{Langx|el|Εξάρχεια}}, {{IPA|el|eˈksarçi.a|pron}}) ay isang kapitbahayan sa gitnang bahagi ng [[Atenas]], [[Gresya]], na malapit sa makasaysayang gusali ng [[National Technical University of Athens|Pambansang]] [[National Technical University of Athens|Teknikal na Unibersidad ng Atenas]].<ref name=":16">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/cities/2019/aug/26/athens-police-poised-to-evict-refugees-from-squatted-housing-projects|title=Inside Exarcheia: the self-governing community Athens police want rid of|first1=Alex|last1=King|first2=Ioanna|last2=Manoussaki-Adamopoulou|newspaper=The Guardian|date=26 Agosto 2019|access-date=12 Hunyo 2020|via=www.theguardian.com|archive-date=26 Agosto 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190826080334/https://www.theguardian.com/cities/2019/aug/26/athens-police-poised-to-evict-refugees-from-squatted-housing-projects|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kontogianni|first=Bella|date=30 Abril 2021|title=Exarcheia: Most Misunderstood Neighborhood in Athens|url=https://greekreporter.com/2021/04/30/exarcheia-most-misunderstood-neighborhood-in-athens/|access-date=|website=Greek Reporter|language=en-US|quote=Often referred to as the anarchist neighborhood of Athens [...]|archive-date=30 Abril 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210430204823/https://greekreporter.com/2021/04/30/exarcheia-most-misunderstood-neighborhood-in-athens/|url-status=live}}</ref> Ang pangalang ''Exarcheia'' ay nagmula sa isang negosyante noong ika-19 na siglo na nagngangalang Exarchos ({{Langx|el|Έξαρχος|links=no}}), na nagbukas ng isang malaking tindahang pangkalahatan sa lugar. Ang Exarcheia ay nasa hangganan ng Kolonaki sa silangan at napapaligiran ng Kalye Patission, Kalye Panepistimiou, at Abenida Alexandras. [[File:Street_in_Exarcheia,_Greece.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Street_in_Exarcheia,_Greece.jpg|left|thumb|Kalye sa Exarcheia]] Ang Exarcheia ay nabuo sa pagitan ng 1870 at 1880 sa dating hangganan ng lungsod ng Atenas at nagkaroon ng mahalagang papel sa panlipunan at pampolitikang buhay ng Gresya. Dito naganap ang Pag-aalsa sa Politekniko ng Atenas noong Nobyembre 1973. Noong Disyembre 2008, ang pagpatay ng isang pulis sa 15-taong-gulang na si Alexandros Grigoropoulos sa Exarcheia ay nagbunsod ng malawakang pag-aalsa sa buong Gresya. Ang Exarcheia ay isang lugar na tinitirhan ng maraming [[intelektuwal]] at mga alagad ng sining, at tahanan din ng iba't ibang pangkat na may motibong pampolitika. Isa rin itong sentro ng sining kung saan regular na idinaraos ang mga pagtatanghal sa teatro at mga konsyerto sa paligid ng pangunahing [[liwasan]]. Matatagpuan din sa Exarcheia ang punong himpilan ng PASOK, isang partidong pampolitika sa Gresya na sumuporta sa mga patakarang pagtitipid na ipinataw ng [[Unyong Europeo]] noong 2009. Dahil dito, naging madalas itong puntiryahin ng mga anarkista sa kanilang mga pag-atake.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-greece-attack-bullets/gun-used-in-greek-pasok-shooting-favored-by-one-guerrilla-group-police-idUSKBN1D71GD|title=Gun from Greek PASOK shooting used in past guerrilla attacks -police|date=7 Nobyembre 2017|work=Reuters|access-date=5 Pebrero 2018|archive-date=5 Pebrero 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180205184347/https://www.reuters.com/article/us-greece-attack-bullets/gun-used-in-greek-pasok-shooting-favored-by-one-guerrilla-group-police-idUSKBN1D71GD|url-status=live|language=en}}</ref> Ang mga himpilan ng pulisya at iba pang simbolo ng awtoridad (at kapitalismo), gaya ng mga [[bangko]], ay madalas ding maging target ng mga pangkat na nasa dulong kaliwa ng politika.<ref>{{Cite web |last=Antonova|first=Angela|date=2026-07-31|title=Greek anarchist youths throw petrol bombs at cars outside central Athens police station|url=https://english.pravda.ru/news/hotspots/90534-police_station/|access-date=2026-08-01|website=english.pravda.ru|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2008-12-07|title=Greek police shooting sparks riot|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7769710.stm|access-date=2026-08-01|language=en-GB}}</ref> Makikita rin sa Exarcheia ang maraming halimbawa ng mga ''graffiti'' na laban sa kapitalismo.<ref>{{cite news|last1=Pilic|first1=Damir|title=Red Revival: The Fall and Rise of Karl Marx|url=http://www.balkaninsight.com/en/article/red-revival-the-fall-and-rise-of-karl-marx-10-16-2015|agency=Balkan Insight|date=23 Nobyembre 2015|access-date=3 Oktubre 2016|archive-date=12 Disyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181212124708/http://www.balkaninsight.com/en/article/red-revival-the-fall-and-rise-of-karl-marx-10-16-2015|url-status=live|language=en}}</ref> Mayroon ding isang sariling pinamamahalaang estrukturang pangkalusugan na nagbibigay ng mga serbisyong medikal sa lugar.<ref>{{Cite web |date=2015-10-13|title=Aυτοοργανωμένη Δομή Υγείας Εξαρχείων (Α.Δ.Υ.Ε.) {{!}} Κάτοικοι, συλλογικότητες και κοινωνικά εγχειρήματα Εξαρχείων|url=http://syl-kat-exarcheion.espivblogs.net/%CE%BA%CE%BF%CE%B9%CE%BD%CF%89%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CF%8C-%CE%B9%CE%B1%CF%84%CF%81%CE%B5%CE%AF%CE%BF|access-date=10 Disyembre 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20151013024209/http://syl-kat-exarcheion.espivblogs.net/%CE%BA%CE%BF%CE%B9%CE%BD%CF%89%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CF%8C-%CE%B9%CE%B1%CF%84%CF%81%CE%B5%CE%AF%CE%BF|archive-date=13 Oktubre 2015|language=Griyego}}</ref> Ang mga protesta na nagsisimula sa Exarcheia ay nagpapakita ng samu't saring pormasyong pampolitika at mga koalisyon, kabilang ang mga kabataang napagkaitan ng oportunidad, mga migrante, mga kontra-awtoritaryo, mga anarkista, at mga mamamayang [[Gresya|Griyego]] mula sa katamtaman hanggang sa pinakamatitinding panig ng magkabilang dulo ng pampolitikang ispektro.<ref name=":8">{{Cite journal|last=Astrinaki|first=R.|title="(Un)hooding" a Rebellion: The December 2008 Events in Athens|journal=Social Text|volume=27|issue=4 101|pages=97–107|doi=10.1215/01642472-2009-056|year=2009|language=en}}</ref><ref name=":9">{{Cite journal|last=Apoifis|first=Nicholas|title=Fieldwork in a furnace: anarchists, anti-authoritarians and militant ethnography|journal=Qualitative Research|volume=17|issue=1|pages=3–19|doi=10.1177/1468794116652450|year=2017|s2cid=148163559|doi-access=free|language=en}}</ref> == Oposisyon sa anarkismo == === Liberalismo === Ang [[liberalismo]] at anarkismo ay parehong kumikilala sa halaga ng indibidwal na kalayaan, subalit lubos silang nagkakasalungat pagdating sa usapin ng pamahalaan. Ang anarkismo ay may matinding pagdududa sa moral na batayan ng estado.<ref>{{Citation |last=Fiala |first=Andrew |title=Anarchism |date=2025 |url=https://plato.stanford.edu/archives/win2025/entries/anarchism/ |work=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |edition=Tagniyebe 2025 |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |language=en |access-date=2026-08-01 |editor2-last=Nodelman |editor2-first=Uri}}</ref> Isinusulong nito ang ganap na pagbuwag sa pamahalaan at sa lahat ng sapilitang herarkiya upang mapalitan ang mga ito ng boluntaryong samahan at kapayapaang nakabatay sa pinagkasunduan. Sa kabilang banda, naniniwala naman ang liberalismo na makatwiran at kailangan ang mga institusyong pampolitika tulad ng konstitusyonal na demokrasya at ang batas (''rule of law'').<ref>{{Cite web |title=Liberalism - Routledge Encyclopedia of Philosophy |url=https://www.rep.routledge.com/articles/thematic/liberalism/v-1 |access-date=2026-08-01 |website=www.rep.routledge.com |language=en}}</ref> Para sa mga liberal, ang limitadong pamahalaan ay mahalaga upang maprotektahan ang mga karapatan at interes ng bawat indibiduwa. Magkaiba rin ang kanilang pananaw sa ekonomiya. Suportado ng liberalismo ang kapitalismo at [[malayang pamilihan]]. Tinututulan naman ng karamihang anarkista ang pribadong pag-aari. Nais ng mga anarkista ang kolektibong pamamahala sa komunidad. Gumagamit ang liberalismo ng batas at mga reporma. Ang anarkismo naman ay naniniwala sa direktang aksyon.<ref>{{Cite web |title=Anarchism and Liberalism – Earlham Sociology and Politics Pages |url=https://earlhamsociologypages.uk/anarchliber/ |access-date=2026-08-01 |language=en-GB}}</ref> === Pasismo === Ang [[pasismo]] ay isang malayong-kanang [[ideolohiya]] na nagtataguyod ng pamahalaang awtoritaryo. Sa sistemang ito, ang kapakanan ng mamamayan ay ganap na isinusuko sa ilalim ng interes ng isang makapangyarihang [[diktador]]. Karaniwan nitong ipinagbabawal ang kalayaan ng indibiduwal, tinututulan ang [[demokrasya]], at gumagamit ng puwersa ng militar upang supilin ang anumang uri ng oposisyon. Sa kabilang dako, ang anarkismo ay isang radikal na pilosopiyang pampolitika na naglalayong tuluyang buwagin ang estado at pamahalaan. Naniniwala ang anarkismo na ang lahat ng usapin ng tao ay dapat pamahalaan ng mga indibiduwal sa pamamagitan ng boluntaryong pagsasama-sama nang walang sapilitang awtoridad.<ref>{{Cite web |title=Anarkismo {{!}} Southeast Asian Anarchist Library |url=https://sea.theanarchistlibrary.org/library/joseph-a-labadie-anarkismo-tl |access-date=2026-08-01 |website=sea.theanarchistlibrary.org}}</ref> Layunin nitong lumikha ng isang egalitaryo o pantay-pantay na lipunan na walang herarkiya, kung saan ang kaayusan ay nagmumula sa kusang-loob na pagtutulungan ng mamamayan at hindi sa utos ng batas o pinuno.<ref>{{Cite web |title=Anarkismo {{!}} libcom.org |url=https://libcom.org/article/anarkismo |access-date=2026-08-01 |website=libcom.org |language=en}}</ref> Ang historikal na pananaw sa pasismo ay nagsilbing marahas na alternatibo sa anarkiya sa pamamagitan ng pagpataw ng Ganap na Estado.<ref>{{Cite journal |date=1926-01-01 |title=Fascism as an Alternative to Anarchy |url=https://online.ucpress.edu/currenthistory/article/23/4/522/123829/Fascism-as-an-Alternative-to-Anarchy |journal=Current History |language=en |volume=23 |issue=4 |pages=522–524 |doi=10.1525/curh.1926.23.4.522 |issn=0011-3530}}</ref> Sa kabilang banda, ipinapakita na ang anarkismo ay tumatayo bilang direktang paglaban sa pasismo, na nagtataguyod ng lipunang walang herarkiya at tiraniya.<ref>{{Cite web |title=Spanish civil war {{!}} libcom.org |url=https://libcom.org/tags/spanish-civil-war |access-date=2026-08-01 |website=libcom.org |language=en}}</ref> === Pagkamabansa === Ang [[nasyonalismo]] at anarkismo ay dalawang magkaibang kaisipang pampulitika: pinapahalagahan ng nasyonalismo ang pagmamahal sa bayan at kapangyarihan ng estado, habang tinututulan naman ng anarkismo ang pamahalaan at lahat ng uri ng hirarkiya. Sa konteksto ng kasaysayan, ang dalawang kaisipang ito ay nag-abot at nag-impluwensya sa mga kilusang mapagpalaya. Ang mga bayani at propagandistang Pilipino tulad nina [[José Rizal|Jose Rizal]] at [[Isabelo de los Reyes]] ay nakasalamuha at naimpluwensyahan ng mga ideyang anarkista habang nasa Espanya.<ref>{{Cite book |last=Fernandez |first=Erwin S. |url=https://theanarchistlibrary.org/library/erwin-s-fernandez-anarchism-in-the-philippines |title=Anarchism in the Philippines |date=2009 |language=en}}</ref> Ang nasyonalismo ay ginamit upang pagbuklurin ang [[mga Pilipino]] para itatag ang sariling pamahalaan laban sa mga Kastila, samantalang ang anarkismo naman ay nagbigay-inspirasyon sa mga maagang unyon ng mga manggagawa upang labanan ang mapang-aping sistema nang walang pag-asa sa sentralisadong kapangyarihan. Ang modernong bansa-estado at ang institusyon ng pribadong ari-arian ay direktang kasalungat ng anarkistang konsepto ng tunay na [[kalayaan]] o kalayaan bilang kawalan ng dominasyon. Ang nasyonalismo na nagtatanggol sa kapangyarihan ng estado ay isang estruktural na hadlang na nagpapanatili ng dominasyon, na radikal na tinatanggihan ng anarkismo. Ang nasyonalismo ay itinuturing na isang mapanlinlang na kasangkapan ng gobyerno upang panatilihin ang kontrol sa mga [[Pagkamamamayan|mamamayan]] sa pamamagitan ng pagpukaw ng [[patriyotismo]] o huwad na pagmamahal sa bayan.<ref name=":6">{{Cite book |last=Anonymous |url=https://theanarchistlibrary.org/library/anonymous-anarchism-and-nationalism |title=Anarchism and Nationalism |date=1970 |language=en}}</ref> Madalas gamitin ng mga tradisyonal na partidong pampolitika—maging ng tinatawag na "kaliwang" grupo—ang mga kilusang pambansang pagpapalaya para lamang sa sarili nilang ambisyon na makamit at mapanatili ang kapangyarihan ng estado<ref name=":6" />. Sa sandaling maupo sa puwesto ang isang bagong pamahalaan, muli nitong pinapalakas ang mga pambansang hangganan at militarismo, na nagreresulta pa rin sa kawalan ng tunay na kalayaan.<ref name=":6" /> Dahil dito, hayagang tinatanggihan ng anarkismo ang nasyonalismo at anumang rebolusyon na naglalayon lamang na magpalit ng mga pinuno o magtatag ng bagong naghaharing uri.<ref name=":6" /> Ang tunay na sagot ng anarkismo laban sa [[imperyalismo]] ay hindi ang pagtatayo ng mga reaksyonaryong rehimeng nasyonalista, kundi ang isang pandaigdigang rebolusyong panlipunan.<ref name=":6" /> Nilalayon nitong tuluyang gibain ang lahat ng artipisyal na pambansa, [[Relihiyon|relihiyoso]], at rasyal na harang na naghihiwalay sa mga manggagawa at mamamayan ng mundo.<ref name=":6" /> === Pamahalaang sosyalista === Nagkakaiba ang [[sosyalismo]] at anarkismo sa isang pangunahing usapin: ang pangangailangan ng isang estado. Ipinapalagay ng pananaw ng sosyalismo na ang paggamit at pamamahagi ng mga yaman ng lipunan ay dapat kontrolin at planuhin ng isang pamahalaang halal ng mamamayan upang magsilbing kasangkapan ng [[katarungan]]. Umaasa ang mga sosyalista sa sentral na kapangyarihang ito at sa sentralisadong pagpaplano upang pangasiwaan ang produksyon at makatarungang maipamahagi ang kayamanan sa buong lipunan. Sa kabilang banda, itinuturing ng mga anarkista na ang anumang sentralisadong pamahalaan ay likas na mapaniil at nakasasama sa [[pag-unlad]] ng sangkatauhan. Ang anarkismo ay hayagang tumututol sa awtoridad ng estado at sa halip ay nagtataguyod ng ganap na sariling pamamahala. Naniniwala ang mga anarkista na ang lipunan ay dapat organisahin batay lamang sa kusang-loob na pagsang-ayon ng mga tao at sa malalayang samahang [[boluntaryo]], na tuluyang nag-aalis sa mga mapamilit na hirarkiyang ginagamit ng isang sosyalistang estado. Sa tradisyon ng o sosyalismo ng estado, naniniwala silang kailangang gamitin ang kontrol ng gobyerno upang pamahalaan ang produksyon, [[yaman]], at mga ari-arian para sa publiko. Ayon sa makasaysayang sanaysay na ''State Socialism and Anarchism'' ni Benjamin Tucker,<ref>{{Cite web |last=Tucker |first=Benjamin R. |date=1888 |title=STATE SOCIALISM AND ANARCHISM: How Far They Agree, and Wherein They Differ |url=https://cooperative-individualism.org/tucker-benjamin_state-socialism-and-anarchism-1888.pdf |access-date=Agosto 2, 2026 |website=cooperative-individualism.org |language=en}}</ref> ang sistemang ito ay naglalayong gawing isang malawak na burukrasya ang nasyon kung saan ang estado ang nag-iisang tagapamahala ng industriya upang tuluyang burahin ang kapitalistang kompetisyon. Para sa mga sosyalista, ang awtoridad ng pamahalaan ay isang pansamantala ngunit kinakailangang hakbang upang protektahan ang mga manggagawa at ipatupad ang pagkakapantay-pantay. Sa kabilang banda, tahasang tinatanggihan ng anarkismo ang argumentong ito at itinuturing ang estado bilang ugat ng kawalan ng [[kalayaan]]. Sa [[Akademikong larangan|akademikong]] pagsusuri,<ref>{{Cite journal |last=Shaffer |first=Kirwin |date=2023-01-02 |title=Anarchists vs. the State: As Latin America swings left, activists keep alive a long anarchist tradition of critiquing the limits of state power. For them, the real alternatives are in communities, workplaces, and the streets. |url=https://doi.org/10.1080/10714839.2023.2184080 |journal=NACLA Report on the Americas |language=en |volume=55 |issue=1 |pages=74–81 |doi=10.1080/10714839.2023.2184080 |issn=1071-4839}}</ref> ang mga anarkista ay mahigpit na sumasalungat sa kahit anong uri ng hirarkikong na pamahalaan. Naniniwala sila na kapag ang kapangyarihan ay ibinigay sa isang sosyalistang estado, ang burukrasya nito ay likas na magiging mapaniil at hindi kusang maglalaho. Sa halip na dumaan sa pamahalaan, isinusulong ng anarkismo ang agarang pagbuo ng lipunan mula sa ibaba pataas (''bottom-up'') sa pamamagitan ng mga boluntaryong unyon at malayang kooperasyon ng mga tao. === Teokrasya === Ang [[teokrasya]] at anarkismo ay dalawang magkaibang sistema ng pamamahala. Sa teokrasya, ang pamahalaan ay pinamumunuan ng mga pinuno ng relihiyon at ang mga batas ay ibinabatay sa utos ng [[Diyos]], kung saan may mataas na kontrol ang estado sa buhay at paniniwala ng mga mamamayan. Isang modernong halimbawa nito ay ang [[Apganistan]] sa ilalim ng [[Taliban]], kung saan pinatatakbo ang bansa bilang isang teokratikong estado.<ref>{{Cite web |date=Enero 23, 2026 |title=Afghanistan: Taliban consolidate theocratic State while the humanitarian crisis deepens, EUAA report finds {{!}} European Union Agency for Asylum |url=https://www.euaa.europa.eu/news-events/afghanistan-taliban-consolidate-theocratic-state-while-humanitarian-crisis-deepens-euaa-report-finds |access-date=2026-08-02 |website=www.euaa.europa.eu |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Politics |first=Oishimaya Sen Nag |date=2025-03-14 |title=Countries With A Theocratic Government Today |url=https://www.worldatlas.com/government/countries-with-a-theocratic-government-today.html |access-date=2026-08-02 |website=WorldAtlas |language=en-US}}</ref> Sa [[Kasaysayan ng Pilipinas|kasaysayan naman ng Pilipinas]], masasalamin ang sistemang ito sa tinawag ni [[Marcelo H. del Pilar]] na "''La Frailocracia''" o pamahalaan ng mga [[prayle]] noong [[Imperyong Kastila|rehimeng Espanyol]]. Sa kaniyang mismong akda na ''Frailocracy in the Philippines'' (na inilathala sa Ingles ng [[Pambansang Komisyong Pangkasaysayan]]),<ref>{{Cite book |last=Pilar |first=Marcelo H. del Del |author-link=Marcelo H. del Pilar |url=https://openlibrary.org/books/OL3853103M/Frailocracy_in_the_Philippines |title=Frailocracy in the Philippines |date=1979 |publisher=National Historical Institute |location=Manila}}</ref> masusing idinokumento ang naging kasaysayan ng ugnayan ng relihiyon at estado, kung saan ang mga prayle ang siyang humawak sa tunay na kapangyarihang pampolitika sa kolonya.<ref>{{Cite web |last=Guerrero |first=Leon Ma. |author-link=Leon Maria Guerrero |date=1952-12-13 |title=Del Pilar, December 13, 1952 |url=https://philippinesfreepress.wordpress.com/1952/12/13/del-pilar-december-13-1952/ |access-date=2026-08-02 |website=The Philippines Free Press Online |language=en}}</ref> Sa kabilang banda, ang anarkismo ay ganap na kataliwasan nito dahil tinatanggihan nito ang anumang uri ng gobyerno, pinuno, o relihiyosong awtoridad sa lipunan. Naniniwala ang mga anarkista na kayang mag-organisa ng lipunan ang mga tao sa pamamagitan ng boluntaryong kooperasyon at pagkakapantay-pantay nang walang nagdidiktang estado, na siyang kabaligtaran ng mahigpit na hirarkiya at dogmang ipinatutupad sa sistemang teokratiko. === Demokrasya ng nakararami === Ang [[demokrasya]] ng nakararami ay nakabatay sa sama-samang pagpapasya kung saan ang pasya ng nakararami ang namamayani sa minorya o sa buong pangkat, na sinusuportahan ng mapamilit na kapangyarihan ng mga institusyon. Tinatanggihan naman ng anarkismo ang lahat ng anyo ng di-boluntaryong hirarkiya, sentralisadong pamamahala, at pamimilit na isinasagawa ng estado.<ref>{{Citation |last=Clark |first=Patricia |title=Anarchism and Democracy |date=2003 |url=https://sk.sagepub.com/dict/edvol/understanding-democratic-politics/chpt/anarchism-democracy |work=Understanding Democratic Politics: An Introduction |pages=261–270 |place=1 Oliver's Yard, 55 City Road, London EC1Y 1SP United Kingdom |publisher=SAGE Publications Ltd |doi=10.4135/9781446220962.n26 |isbn=978-0-7619-7183-2 |access-date=2026-08-02 |last2=Gemie |first2=Sharif}}</ref><ref>{{Cite book |last=Baker |first=Zoe |url=https://theanarchistlibrary.org/library/zoe-baker-anarchism-and-democracy |title=Anarchism and Democracy |date=2022-04-18 |language=en}}</ref> Sa halip, itinataguyod nito ang kusang-loob na pagsasama at, sa pangkalahatan, ang pagtutulungang nakabatay sa pagkakasundo ng lahat o konsenso.<ref>{{Cite book |last=Baker |first=Zoe |url=https://theanarchistlibrary.org/library/zoe-baker-myths-about-anarchism-democracy-and-decision-making |title=Myths About Anarchism, Democracy, and Decision-Making |date=2025-12-30 |language=en}}</ref> === Kapitalismo at panlipunang pamilihan === Ang [[kapitalismo]], ang ekonomiyang panlipunang [[pamilihan]], at ang anarkismo ay magkakaibang sistemang pampulitika at pang-ekonomiya na nakabatay sa kani-kanilang pananaw hinggil sa kapangyarihan ng pamahalaan, pagmamay-ari ng ari-arian, at mga pamilihan. Ang kapitalismo ay umaasa sa pribadong pagmamay-ari at sa hangaring [[Kita|kumita]], ang ekonomiyang panlipunang pamilihan ay nagdaragdag ng matitibay na patakaran ng estado para sa kapakanang panlipunan, samantalang ang anarkismo ay naglalayong ganap na buwagin ang awtoridad ng estado at ang mga tradisyunal na hirarkiya. Ang kapitalismo at anarkismo ay may magkatunggaling pananaw sa lipunan at kalikasan ng tao. Sa usapin ng pamahalaan, tinatanggap ng kapitalismo ang estado bilang tagapagtanggol ng mga [[kontrata]] at pribadong ari-arian, samantalang ganap na tinatanggihan ng anarkismo ang pamahalaan dahil itinuturing itong mapang-api. pagdating naman sa ari-arian, ang kapitalismo ay nakasalalay sa pribadong pagmamay-ari upang kumita ng tubo, ngunit para sa anarkismo, ang mga kagamitan sa produksyon ay dapat pag-arian ng komunidad o ng mga manggagawa mismo. Sa huli, ang kapitalismo ay umaasa sa [[malayang pamilihan]] kung saan ang lakas-paggawa ay binabayaran ng [[sahod]] bilang produkto, samantalang itinuturing ng anarkismo na mapagsamantala ang sistemang ito at mas pinapaboran ang pagtutulungan at kolektibong pamamahala para sa pangangailangan ng [[pamayanan]]. === Awtoritaryang Komunismo (Marxismo-Leninismo-Maoismo) === Malaki ang pagkakaiba ng mga anarkista sa mga komunista. Unang una ay hindi ito sang-ayon sa paggamit ng estado upang makamit ang komunistang lipunan. Tinututulan din nito ang ilan pang mga konsepto tulad ng pagsesentro, diktadurya ng partido, pagmamakabansa, at ang pagsasagrado ng dayalektikong materyal. Sa kasaysayan ng awtoritaryang komunismo at anarkismo, matagal na ang hidwaan nito hindi lamang sa pananaw ngunit pati na sa totoong labanan, sinasabing tinatraydor ng mga komunista ang mga anarkista at pinipigilan ang mga rebolusyon ng mga komyun na kumawala sa pamumuno ng sentral na partido. === Meritokrasya at Kakistokrasya === Ang anarkismo ay hindi naniniwala sa konsepto ng meritokrasya, na dapat pamahalaan ng magagaling ang mga tao, dahil hindi rin pakasiguradong maibibigay nito ang pangakong pag-unlad at maaaring gamitin ang talino sa pagpapanatili sa kanilang pangaabuso sa posisyon at gamitin itong rason para pagtakpan ang korupsyon. Sinasabi na ang paglaganap ng meritokrasyang sistema ay nangyayari sa mga kapitalistang bansa, na siyang sanhi ng lubos na pagod at pagbaba ng tingin ng mag-aaral at trabahador sa kanyang sarili para lang makamit ang karangalan o kita. Minsan nagiging sanhi pa ng malawakang pagpapatiwakal. Sa kaakibat nitong sistema, ang kakistokrasya, ay minsan umuusbong ang realidad nito sa ating sistema na pamumunuan tayo ng mga pinuno na siyang nagpapanggap na magaling ngunit wala palang alam, o hindi marunong sa aspeto ng pamamahala. Minsan, hinahaluan ng iba't ibang klaseng pandurugas at pananamantala hanggang mabulok ang sistema sa pawang na kasinungalingan at ipagpatuloy ang bulok na sistemang ito sa pamamagitan ng pagmamana ng posisyon sa kamag-anak nila gamit ang panlilinlang na pati ang galing at talino nila ay namana o kaparehas din. === Minarkismo === Kahit na ang maliit na impluwensiya ng pamamahala ay tinututulan ng anarkismo sapagkat pinagdududahan nito ang pagkaepektibo nito upang makamit ang ninanais na anarkiya. Ngunit, maspinapaboran ito kaysa sa ibang klaseng pulitikang pananaw lalo na kung ito ay gumagamit ng mga konseptong anarkismo tulad ng Demokratikong Munisipalismo at Demokratikong Kumpederalismo na siyang gumagamit ng ilalim-paangat na pagoorganisa at desisyon. Isang halimbawa ay ang Zapatista ng Chiapas Mexico o kaya naman ang Rojava sa Syria. Ngunit, hindi sapat para sa mga anarkista na basta lamang magkaroon ng pamahalaan na konti ang impluwensiya o pangingielam sa lipunan dahil maaaring umusbong ang sentimyento na palakasin ang pamahalaan, o kaya naman ay magkaroon ng malawakang pagusbong ng panibagong mga abusado sa kapangyarihan na hindi saklaw sa miyembro ng pamahalaan tulad ng mga Mafia, Warlord, Kartel, Oligarko, at mga Gangster. == Tingnan din == * [[Komunismo]] * [[Mutualismo]] * [[Sosyalismo]] == Mga pananda == <references group="nb"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} == Mga talababa == {{Refbegin|30em|indent=yes}} * {{Cite book |last=Marshall |first=Peter |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |publisher=HarperCollins |date=1992 |isbn=978-0-0021-7855-6 |location=London}} * {{Cite encyclopedia |date=2009 |title=Anarchism |encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest |publisher=John Wiley & Sons |location=Oxford |last=Cohn |first=Jesse |editor-last=Ness |editor-first=Immanuel |language=en |pages=1–11 |doi=10.1002/9781405198073.wbierp0039 |isbn=978-1-4051-9807-3}} * {{Cite book |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |date=2018 |publisher=Palgrave Macmillan | language=en |isbn=978-3-3197-5619-6 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Arvidsson |first=Stefan |title=The Style and Mythology of Socialism: Socialist Idealism, 1871–1914 |publisher=Routledge |language=en |date=2017 |isbn=978-0-3673-4880-9 |edition=1st |location=London}} * {{Cite book |last=Otero |first=Carlos Peregrín |title=Noam Chomsky: Critical Assessments |publisher=Routledge |language=en |date=1994 |isbn=978-0-4150-1005-4 |volume=2–3 |location=London}} * {{Cite book |last=Guérin |first=Daniel |url=http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |title=Anarchism: From Theory to Practice |publisher=Monthly Review Press |date=1970 |isbn=978-0-8534-5128-0 |access-date=16 Pebrero 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200714125723/http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |archive-date=14 Hulyo 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Bates |first=David |title=Political Ideologies |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2017 |isbn=978-0-1987-2785-9 |editor-last=Wetherly |editor-first=Paul |chapter=Anarchism |access-date=28 Pebrero 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&pg=PA128 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111304/https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&pg=PA128 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |date=2015 |title=Black Panther Radical Factionalization and the Development of Black Anarchism |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-black-studies_2015-10_46_7/page/678 |journal=Journal of Black Studies|language=en |location=Thousand Oaks |publisher=SAGE Publishing |volume=46 |issue=7 |pages=678–703 |doi=10.1177/0021934715593053 |jstor=24572914 |s2cid=145663405}} * {{Cite book |last=Long |first=Roderick T. |url=https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |title=The Routledge Companion to Social and Political Philosophy |publisher=Routledge |date=2013 |isbn=978-0-4158-7456-4 |editor-last=Gaud |editor-first=Gerald F. |access-date=28 Pebrero 2019 |editor-last2=D'Agostino |editor-first2=Fred |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085833/https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |archive-date=9 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite web |date=2019 |title=Definition of Anarchism |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111728/https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |archive-date=18 Pebrero 2021 |access-date=28 Pebrero 2019 |website=Merriam-Webster |language=en |ref={{Sfnref|Merriam-Webster|2019}}}} * {{Cite book |last=Sylvan |first=Richard |title=A Companion to Contemporary Political Philosophy |date=2007 |publisher=Blackwell Publishing |isbn=978-1-4051-3653-2 |editor-last=Goodin |editor-first=Robert E. |edition=2 |series=Blackwell Companions to Philosophy |volume=5 |chapter=Anarchism |editor-last2=Pettit |editor-first2=Philip |editor-last3=Pogge |editor-first3=Thomas |language=en}} * {{Cite book |last=Joll |first=James |language=en |title=The Anarchists |publisher=Harvard University Press |date=1964 |oclc=65683373}} * {{Cite book |last=Carlson |first=Andrew R. |title=Anarchism in Germany; Vol. 1: The Early Movement |url=https://archive.org/details/anarchismingerma0001carl |language=en |publisher=Scarecrow Press |date=1972 |isbn=978-0-8108-0484-5 |location=Metuchen, New Jersey}} * {{Cite news |last=Kahn |first=Joseph |date=5 Agosto 2000 |title=Anarchism, the Creed That Won't Stay Dead; The Spread of World Capitalism Resurrects a Long-Dormant Movement |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2000/08/05/arts/anarchism-creed-that-won-t-stay-dead-spread-world-capitalism-resurrects-long.html |url-access=subscription |page=B9 |issn=0362-4331|language=en}} * {{Citation |last=Baker |first=Zoe |title=Means and Ends: The Revolutionary Practice of Anarchism in Europe and the United States |date=2023 |place=Edinburgh |publisher=AK Press |isbn=978-1-84935-498-1|language=en}} * {{Cite book |last=Nettlau |first=Max |language=en|title=A Short History of Anarchism |publisher=Freedom Press |date=1996 |isbn=978-0-9003-8489-9}} * {{Cite book |last=Ward |first=Colin |url=https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |title=Anarchism: A Very Short Introduction |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2004 |isbn=978-0-1928-0477-8 |location=Oxford |author-mask=2 |access-date=12 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304153805/https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |archive-date=4 Marso 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Goodway |first=David |language=en |title=Anarchist Seeds Beneath the Snow |publisher=Liverpool Press |date=2006 |isbn=978-1-8463-1025-6}} * {{Cite book |last=Skirda |first=Alexandre |title=Facing the Enemy: A History of Anarchist Organization From Proudhon to May 1968 |url=https://archive.org/details/facingenemyhisto0000skir |publisher=AK Press|language=en |date=2002 |isbn=978-1-9025-9319-7}} * {{Cite book |last=Fernández |first=Frank |title=Cuban Anarchism: The History of A Movement |publisher=Sharp Press |date=2009 |orig-date=2001|language=en}} * {{Cite book |last=Morris |first=Christopher W. |url=https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |title=An Essay on the Modern State |publisher=Cambridge University Press |date=2002 |isbn=978-0-5215-2407-0 |access-date=15 Setyembre 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115214335/https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |archive-date=15 Enero 2021 |url-status=live}} * {{Cite journal |last=Osgood |first=Herbert L. |date=Marso 1889 |title=Scientific Anarchism |journal=Political Science Quarterly|language=en |publisher=The Academy of Political Science |volume=4 |issue=1 |pages=1–36 |doi=10.2307/2139424 |jstor=2139424}} * {{Cite book |last=Newman |first=Michael |title=Socialism: A Very Short Introduction |url=https://archive.org/details/socialismverysho0000newm |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1928-0431-0 |language=en |location=Oxford}} * {{Cite book |last=Morris |first=Brian |title=Anthropology, Ecology, and Anarchism: A Brian Morris Reader |url=https://archive.org/details/anthropologyecol0000bria |publisher=PM Press|language=en |others=Marshall, Peter |date=2015 |isbn=978-1-6048-6093-1 |edition=illustrated |location=Oakland |author-mask=2}} * {{Cite book |last=Walter |first=Nicholas |title=About Anarchism |publisher=Freedom Press |date=2002 |isbn=978-0-9003-8490-5 |location=London|language=en}} * {{Cite book |last=Jennings |first=Jeremy |title=Contemporary Political Ideologies |publisher=Pinter |date=1993 |isbn=978-0-8618-7096-7 |editor-last=Eatwell |editor-first=Roger |location=London |pages=127–146 |chapter=Anarchism |editor-last2=Wright |editor-first2=Anthony|language=en}} * {{Cite book |last1=Gay |first1=Kathlyn |title=Encyclopedia of Political Anarchy |url=https://archive.org/details/encyclopediaofpo0000gayk |last2=Gay |first2=Martin |publisher=ABC-CLIO |date=1999 |isbn=978-0-8743-6982-3|language=en}} * {{Cite encyclopedia |date=2008 |title=Anarcho-capitalism |encyclopedia=The Encyclopedia of Libertarianism |publisher=SAGE; Cato Institute|language=en|url=https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&pg=PT51 |access-date=2 Setyembre 2020 |editor-last=Hamowy |editor-first=Ronald |pages=13–14 |doi=10.4135/9781412965811.n8 |isbn=978-1-4129-6580-4 |oclc=191924853 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111721/https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&pg=PT51 |archive-date=18 February 2021 |last1=Morris |first1=Andrew |url-status=live |url-access=subscription}} * {{Cite book |last=Johnson |first=Charles |title=Anarchism/Minarchism: Is a Government Part of a Free Country? |publisher=Ashgate Publishing|language=en |date=2008 |isbn=978-0-7546-6066-8 |editor-last=Long |editor-first=Roderick T. |pages=155–188 |chapter=Liberty, Equality, Solidarity Toward a Dialectical Anarchism |editor-last2=Machan |editor-first2=Tibor R.}} * {{Cite book |last=Franks |first=Benjamin |title=The Oxford Handbook of Political Ideologies |url=https://archive.org/details/oxfordhandbookof0000unse_k5b8 |date=Agosto 2013 |publisher=[[Oxford University Press]] |editor-last=Freeden |editor-first=Michael |pages=[https://archive.org/details/oxfordhandbookof0000unse_k5b8/page/385 385]–404 |chapter=Anarchism |doi=10.1093/oxfordhb/9780199585977.013.0001 |isbn=978-0-19-958597-7 |editor-last2=Stears |editor-first2=Marc|language=en}} * {{Cite book |last=McLaughlin |first=Paul |title=Anarchism and Authority: A Philosophical Introduction to Classical Anarchism |publisher=Ashgate|language=en |date=2007 |isbn=978-0-7546-6196-2 |location=Aldershot}} * {{Cite journal |last=Jun |first=Nathan |date=Setyembre 2009 |title=Anarchist Philosophy and Working Class Struggle: A Brief History and Commentary |url=https://philarchive.org/rec/JUNAPA-2 |journal=WorkingUSA |language=en |volume=12 |issue=3 |pages=505–519 |doi=10.1111/j.1743-4580.2009.00251.x |issn=1089-7011}} * {{Cite book |last1=McLean |first1=Iain |url=https://archive.org/details/oxfordconcisedic00iain |title=The Concise Oxford Dictionary of Politics |last2=McMillan |first2=Alistair |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2003 |isbn=978-0-1928-0276-7 |url-access=registration|language=en}} * {{Cite journal |last=Gabardi |first=Wayne |date=1986 |title=Anarchism. By David Miller. (London: J. M. Dent and Sons, 1984. pp. 216 [pagsur ng aklat]) |url=https://archive.org/details/sim_american-political-science-review_1986-03_80_1/page/300 |journal=American Political Science Review |volume=80 |issue=1 |pages=300–302 |doi=10.2307/1957102 |jstor=446800 |s2cid=151950709|language=en}} * {{Cite encyclopedia |date=2003 |title=Anarchism |encyclopedia=The Blackwell Dictionary of Modern Social Thought |publisher=Blackwell Publishing|language=en |location=Malden, Massachusetts |url=https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&pg=PA12 |access-date=15 Agosto 2020 |last=Ostergaard |first=Geoffrey |editor-last=Outhwaite |editor-first=William |edition=2nd |isbn=978-0-6312-2164-7 |oclc=49704935 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418004719/https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&pg=PA12 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last1=Harrison |first1=Kevin |url=https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |title=Understanding Political Ideas and Movements |last2=Boyd |first2=Tony |publisher=Manchester University Press |date=2003 |isbn=978-0-7190-6151-6 |access-date=7 Marso 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308074910/https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |archive-date=8 Marso 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Brooks |first=Frank H. |title=The Individualist Anarchists: An Anthology of Liberty (1881–1908) |publisher=Transaction Publishers |date=1994 |isbn=978-1-5600-0132-4|language=en}} * {{harvc |last=Backes |first=Uwe |c=Left-Wing Extremism: The Conceptual Dimension |in=Zúquete |year=2023a |pp=3–22|language=en}} * {{harvc |last=Krüusselmann |first=Katharina |last2=Weggemans |first2=Daan |c=Radicalization and Left-Wing Extremism |in=Zúquete |year=2023a |pp=55–68|language=en}} * {{Cite book |editor-last=Zúquete |editor-first=José Pedro |title=The Palgrave Handbook of Left-Wing Extremism |date=2023a |publisher=Palgrave Macmillan |volume=1 |isbn=978-3-031-30896-3|language=en}} * {{Cite book |last=Marshall |first=Peter | language=en |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |url=https://archive.org/details/Demanding_the_impossible_9781604862706 |publisher=PM Press |date=1993 |isbn=978-1-6048-6064-1 |location=Oakland, California |author-mask=2}} * {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |title=Anarchist Voices: An Oral History of Anarchism in America |url=https://archive.org/details/anarchistvoiceso0000avri |publisher=Princeton University Press |date=1996 |isbn=978-0-6910-4494-1|language=en}} * {{Cite journal |last1=Angelbeck |first1=Bill |last2=Grier |first2=Colin |date=2012 |title=Anarchism and the Archaeology of Anarchic Societies: Resistance to Centralization in the Coast Salish Region of the Pacific Northwest Coast |url=https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |url-status=live |journal=Current Anthropology |volume=53 |issue=5 |pages=547–587 |doi=10.1086/667621 |s2cid=142786065 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180721142558/https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |archive-date=21 Hulyo 2018 |access-date=24 Hunyo 2021 | language=en |s2cid-access=free |issn=0011-3204}} * {{Cite book |last=Egoumenides |first=Magda |url=https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |title=Philosophical Anarchism and Political Obligation |publisher=Bloomsbury Publishing|language=en |date=2014 |isbn=978-1-4411-2445-6 |location=New York |access-date=21 Pebrero 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111334/https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Klosko |first=George |url=https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |title=Political Obligations |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1995-5104-0 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124033632/https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |archive-date=24 Nobyembre 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Wilbur |first=Shawn |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Mutualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Miller |first=David |url=https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |title=The Blackwell Encyclopaedia of Political Thought |publisher=Wiley|language=en |date=1991 |isbn=978-0-6311-7944-3 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818145221/https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |archive-date=18 Agosto 2020 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Pierson |first=Christopher |url=https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&pg=PA187 |title=Just Property: Enlightenment, Revolution, and History |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2013 |isbn=978-0-1996-7329-2 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210316125550/https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&pg=PA187 |archive-date=16 Marso 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Morris |first=Brian |url=https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |title=Bakunin: The Philosophy of Freedom |publisher=Black Rose Books |date=1993 |isbn=978-1-8954-3166-7 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225175003/https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |archive-date=25 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Shannon |first=Deric |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=91–106 |chapter=Anti-Capitalism and Libertarian Political Economy |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Heywood |first=Andrew |language=en|url=https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&pg=PA146 |title=Political Ideologies: An Introduction |publisher=Macmillan International Higher Education |date=2017 |isbn=978-1-1376-0604-4 |edition=6 |access-date=13 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111410/https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&pg=PA146 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Bakunin |first=Mikhail |title=Statism and Anarchy |url=https://archive.org/details/statismanarchy0000baku |publisher=Cambridge University Press |date=1990 |isbn=978-0-5213-6182-8 |editor-last=Shatz |editor-first=Marshall |series=Cambridge Texts in the History of Political Thought |location=Cambridge, England |translator-last=Shatz |translator-first=Marshall |doi=10.1017/CBO9781139168083 |lccn=89077393 |oclc=20826465|language=en |orig-date=1873}} * {{Cite book |last=Mayne |first=Alan James |url=https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&pg=PA131 |title=From Politics Past to Politics Future: An Integrated Analysis of Current and Emergent Paradigms |publisher=Greenwood Publishing Group |date=1999 |isbn=978-0-2759-6151-0 |access-date=20 Setyembre 2010|language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418013303/https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&pg=PA131 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Turcato |first=Davide |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Anarchist Communism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=Anarchism: a Documentary History of Libertarian Ideas: from Anarchy to Anarchism |url=https://archive.org/details/anarchismdocumen0000unse |publisher=Black Rose Books |date=2005 |isbn=978-1-5516-4250-5 |location=Montréal|language=en}} * {{Cite book |last=Pernicone |first=Nunzio |url=https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |title=Italian Anarchism, 1864–1892 |publisher=Princeton University Press |date=2009 |isbn=978-0-6916-3268-1 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200819161516/https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |archive-date=19 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite journal |last=Levy |first=Carl |date=8 Mayo 2011 |title=Social Histories of Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |volume=4 |issue=2 |pages=1–44 |doi=10.1353/jsr.2010.0003 |issn=1930-1197 |s2cid=144317650|language=en}} * {{Cite book |last=Van der Walt |first=Lucien |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |pages=249–264 |chapter=Syndicalism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Ryley |first=Peter |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=225–236 |chapter=Individualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite news |last=Imrie |first=Doug |date=1994 |title=The Illegalists |url=http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908072801/http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-date=8 Setyembre 2015 |access-date=9 Disyembre 2010 |work=Anarchy: A Journal of Desire Armed |language=en}} * {{Cite book |last=Parry |first=Richard |url=https://archive.org/details/bonnotgang0000parr |title=The Bonnot Gang |publisher=Rebel Press |date=1987 |isbn=978-0-9460-6104-4 |url-access=registration|language=en}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |author-mask=2 |date=2018 |title=Contemporary Anarchist and Anarchistic Movements |journal=Sociology Compass |publisher=Wiley |volume=12 |issue=6 |article-number=e12582 |doi=10.1111/soc4.12582 |issn=1751-9020|language=en}} * {{Cite web |last=Coutinho |first=Steve |date=3 Marso 2016 |title=Zhuangzi |url=http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303175106/http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=5 Marso 2019 |publisher=Internet Encyclopedia of Philosophy |language=en}} * {{Cite journal |last=Crone |first=Patricia |date=2000 |title=Ninth-Century Muslim Anarchists |url=https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |journal=Past & Present |issue=167 |pages=3–28 |doi=10.1093/past/167.1.3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200828210845/https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |archive-date=28 Agosto 2020 |access-date=3 Enero 2022|language=en}} * {{Cite book |last=Dodson |first=Edward |title=The Discovery of First Principles |publisher=Authorhouse |date=2002 |isbn=978-0-5952-4912-1 |volume=2|language=en}} * {{Cite book |last=Thomas |first=Paul |language=en |title=Karl Marx and the Anarchists |publisher=Routledge & Kegan Paul |date=1985 |isbn=978-0-7102-0685-5 |location=London}} * {{Cite book |url=https://archive.org/details/historyofterrori00grar |title=The History of Terrorism: From Antiquity to Al-Quaeda |publisher=University of California Press|language=en |date=2007 |isbn=978-0-5202-4709-3 |editor-last=Chaliand |editor-first=Gerard |location=Berkeley; Los Angeles; London |oclc=634891265 |editor-last2=Blin |editor-first2=Arnaud |url-access=registration}} * {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=325–342 |chapter=Anarchism and the First International |author-mask=2 |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{Cite journal |last=Anderson |first=Benedict |date=2004 |title=In the World-Shadow of Bismarck and Nobel |url=http://newleftreview.org/II/28/benedict-anderson-in-the-world-shadow-of-bismarck-and-nobel |journal=New Left Review|language=en |volume=2 |issue=28 |pages=85–129 |article-number=2519 |doi=10.64590/q8k |archive-url=https://web.archive.org/web/20151219130121/http://newleftreview.org/II/28/benedict-anderson-in-the-world-shadow-of-bismarck-and-nobel |archive-date=19 Disyembre 2015 |access-date=7 Enero 2016 |url-access=subscription}} * {{Cite journal |last1=Lutz |first1=James M. |last2=Ulmschneider |first2=Georgia Wralstad |date=2019 |title=Civil Liberties, National Security and U.S. Courts in Times of Terrorism |journal=Perspectives on Terrorism |volume=13 |issue=6 |pages=43–57 |jstor=26853740|language=en}} * {{Cite book |last=Bantman |first=Constance |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=371–388 |chapter=The Era of Propaganda by the Deed |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=m7BhDwAAQBAJ&pg=PA372}} * {{Cite book |last=Moya |first=Jose C. |title=In Defiance of Boundaries: Anarchism in Latin American History |publisher=University Press of Florida |others=Kirwin R. Shaffer |date=2015 |isbn=978-0-8130-5138-3 |editor-last=Laforcade |editor-first=Geoffroy de |chapter=Transference, culture, and critique The Circulation of Anarchist Ideas and Practices |access-date=6 Marso 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=ikt6AQAACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085903/https://books.google.com/books?id=ikt6AQAACAAJ |archive-date=9 Agosto 2020|language=en |url-status=live}} * {{Cite book |last=Laursen |first=Ole Birk |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=149–168 |chapter=Anti-Imperialism |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Nomad |first=Max |title=Revolutionary Internationals 1864–1943 |publisher=Stanford University Press|language=en |date=1966 |isbn=978-0-8047-0293-5 |editor-last=Drachkovitch |editor-first=Milorad M. |page=88 |chapter=The Anarchist Tradition}} * {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |language=en |publisher=AK Press |date=2006 |isbn=978-1-9048-5948-2 |location=Stirling |author-mask=2|title=The Russian Anarchists|url=https://archive.org/details/bwb_KT-771-669 }} * {{Cite book |last=Bolloten |first=Burnett |language=en |title=The Spanish Civil War: Revolution and Counterrevolution |url=https://archive.org/details/spanishcivilwarr0000boll_z8t8 |publisher=University of North Carolina Press |date=1984 |isbn=978-0-8078-1906-7}} * {{Cite journal |last=Harmon |first=Christopher C. |date=2011 |title=How Terrorist Groups End: Studies of the Twentieth Century |journal=Connections|language=en |volume=10 |issue=2 |pages=51–104 |jstor=26310649}} * {{Cite book |last=Rupert |first=Mark |url=https://archive.org/details/globalizationint00rupe |title=Globalization and International Political Economy |publisher=Rowman & Littlefield Publishers|language=en |date=2006 |isbn=978-0-7425-2943-4 |location=Lanham}} * {{Cite book |last=Evren |first=Süreyyya |language=en |title=Post-Anarchism: A Reader |url=https://archive.org/details/postanarchismrea0000unse |publisher=Pluto Press |date=2011 |isbn=978-0-7453-3086-0 |editor-last=Rousselle |editor-first=Duane |pages=[https://archive.org/details/postanarchismrea0000unse/page/1 1]–19 |chapter=How New Anarchism Changed the World (of Opposition) after Seattle and Gave Birth to Post-Anarchism |editor-last2=Evren |editor-first2=Süreyyya }} * {{Cite book |last=Honeywell |first=C. |url=https://books.google.com/books?id=qzKOzQEACAAJ |title=Anarchism |publisher=Wiley |date=2021 |isbn=978-1-5095-2390-0 |series=Key Concepts in Political Theory |access-date=13 Agosto 2022|language=em}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Leonard |author-mask=2 |date=2010 |title=Hakim Bey and Ontological Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |location=East Lansing |publisher=Michigan State University Press|language=en |volume=4 |issue=2 |pages=109–137 |doi=10.1353/jsr.2010.0009 |jstor=41887660 |s2cid=143304524}} * {{Cite book |last=Ramnath |first=Maia |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Non-Western Anarchisms and Postcolonialism |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{cite book|last=Pernicone|first=Nunzio|year=1993|title=Italian Anarchism, 1864–1892|publisher=Princeton University Press|isbn=0691056927|lccn=92-46661}} * {{Cite book|last=Pengam|first=Alain|chapter=Anarcho-Communism|editor-last1=Ribel|editor-first1=Maximilien|editor-last2=Crump|editor-first2=John|year=1987|title=Non-Market Socialism in the Nineteenth and Twentieth Centuries|publisher=Palgrave Macmillan|chapter-url=https://books.google.com/books?id=dqmvCwAAQBAJ&q=anarcho-communism+stateless+communism&pg=PA60|pages=60–82|doi=10.1007/978-1-349-18775-1_4|isbn=978-1349187751|language=en}} * {{cite encyclopedia |editor1-last=Ball |editor1-first=Terence |editor2-last=Dagger |editor2-first=Richard |date=2019 |orig-date=1999 |url=https://www.britannica.com/topic/communism |title=Communism |edition=revised |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=10 Hunyo 2020|language=en }} * {{cite book |last=Steele |first=David |title=From Marx to Mises: Post-Capitalist Society and the Challenge of Economic Calculation |publisher=Open Court Publishing Company|language=en |year=1992 |isbn=978-0-87548-449-5}} * {{cite book|chapter=Anarchism and Markets|last=Carson|first=Kevin|year=2018|location=Leiden|publisher=Brill|editor-first=Nathan|editor-last=Jun|title=Brill's Companion to Anarchism and Philosophy|isbn=978-90-04-35689-4|pages=81–119|doi=10.1163/9789004356894_005|url=https://brill.com/view/title/35861|language=en}} * {{cite book|last=Alexander|first=Robert|title=The Anarchists in the Spanish Civil War|isbn=1-85756-400-6|location=[[Londres]]|publisher=Janus|year=1999|oclc=43717219|url=https://libcom.org/history/anarchists-spanish-civil-war-robert-alexander|language=en}} * {{cite book|last=Graham|first=Helen|language=en|year=2002|title=The Spanish Republic at War, 1936–1939|location=[[Cambridge]]|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=0-521-45932-X|oclc=464890766}} * {{cite book|first=Abel|last=Paz|title=Durruti in the Spanish Revolution|url=https://www.akpress.org/durrutiinthespanishrevolution.html|year=2006|orig-year=1996|translator-first=Chuck|translator-last=Morse|language=en|location=[[Edinburgh]]|publisher=AK Press|isbn=1-904859-50-X|lccn=2006920974|oclc=482919277}} {{Refend}} [[Kategorya:Mga ideolohiyang pampolitika]] [[Kategorya:Anarkismo|*]] [[Kategorya:Mga ideolohiyang pang-ekonomiya]] 1x8o9mnz2czrhf6mmvbxn8mpiygut1j 2218557 2218556 2026-08-02T03:19:49Z Jojit fb 38 /* Kapitalismo at panlipunang pamilihan */ 2218557 wikitext text/x-wiki {{About|pilosopiyang pampolitika|ang katayuan ng isang lipunang walang awtoridad|Anarkiya}} [[Talaksan:Black_flag_waving.svg|frame|Itim na watawat ng anarkismo]] Ang '''anarkismo''' ay isang [[Pilosopiyang pampolitika|pilosopiyang pampulitika]] at kilusan na naglalayong buwagin ang lahat ng mga institusyong nagpapatuloy ng [[Awtoritarismo|awtoridad]], pamimilit, o herarkiya, na pangunahing tinututukan ang [[estado]] at [[kapitalismo]]. Isinusulong ng anarkismo ang pagpapalit sa estado ng mga lipunang walang estado at mga kusang-loob na malalayang samahan. Inilalarawan ang anarkismo bilang bahagi ng libertaryong sangay ng kilusang [[Sosyalismo|sosyalista]] (libertaryong sosyalismo).{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}}{{Refn|Sa aklat na ''In Anarchism: From Theory to Practice'' (1970),{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} inilarawan ng historyador na anarkista na si Daniel Guérin ang anarkismo bilang kasingkahulugan ng libertaryang sosyalismo. Isinulat niya na ang anarkismo ay "talagang kasingkahulugan ng sosyalismo. Ang isang anarkista ay pangunahing isang sosyalista na ang layunin ay wakasan ang pagsasamantala ng tao sa kapwa tao. Ang anarkismo ay isa lamang sa mga daloy ng kaisipang sosyalista—ang daloy na ang pangunahing katangian ay ang pagpapahalaga sa kalayaan at ang agarang hangaring buwagin ang estado."{{Sfn|Arvidsson|2017}} Sa kaniyang maraming akda tungkol sa anarkismo, inilalarawan naman ng historyador na si Noam Chomsky ang anarkismo, kasama ng libertaryang Marxismo, bilang libertaryang sangay ng sosyalismo.{{Sfn|Otero|1994|p=617}}|group=nb|name=nb1}} Bagaman matatagpuan ang mga bakas ng mga ideyang anarkista sa buong kasaysayan, umusbong ang makabagong anarkismo noong [[Panahon ng Kaliwanagan]]. Sa huling kalahati ng [[Ika-19 na dantaon|ika-19 na]] [[Ika-19 na dantaon|dantaon]] at sa mga unang dekada ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], umunlad ang kilusang anarkista sa maraming bahagi ng daigdig at nagkaroon ng mahalagang papel sa pakikibaka ng mga [[manggagawa]] para sa kanilang paglaya. Sa panahong ito, nabuo ang iba't ibang paaralan ng kaisipang anarkista. Nakibahagi ang mga anarkista sa ilang mga rebolusyon, lalo na sa [[Komuna ng Paris]], [[Digmaang Sibil sa Rusya]], at [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], na ang pagwawakas ay nagmarka rin sa pagtatapos ng klasikal na panahon ng anarkismo. Sa mga huling dekada ng ika-20 dantaon at pagpasok ng ika-21 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista at lumawak ang katanyagan at impluwensiya nito sa loob ng mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa digmaan, at laban sa globalisasyon. Gumagamit ang mga anarkista ng iba't ibang pamamaraan upang isulong ang pagbabagong panlipunan, na karaniwang inuuri bilang [[rebolusyonaryo]] o ebolusyonaryo, bagaman madalas na nagsasapawan ang dalawa at naipapakita sa sari-saring taktika. Karaniwang pinapaboran ng mga ebolusyonaryong pamamaraan ang unti-unti at madalas ay di-marahas na pagbabago, samantalang layunin ng mga rebolusyonaryong pamamaraan na wasakin ang mga mapaniil na estado at institusyon. Maraming aspekto ng kabihasnang pantao ang naimpluwensiyahan ng teorya, kritika, at praktika ng anarkismo. == Etimolohiya, terminolohiya, at kahulugan == [[File:Proudhon_jeune.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Proudhon_jeune.jpg|thumb|Si Pierre-Joseph Proudhon ang unang pilosopong pampolitika na tinawag ang sarili bilang anarkista{{Sfn|Kahn|2000}}<ref name="Merriman2">Merriman, John M. (2009). ''How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror''. New Haven: Yale University Press. p. 42. {{ISBN|9780300217933}}.</ref><ref name="Leier2">Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}.</ref>]] Ang etimolohikal na pinagmulan ng salitang anarkismo ay mula sa Sinaunang [[Wikang Griyego|Griyegong]] ''anarkhia'' (ἀναρχία), na nangangahulugang "walang pinuno" o "walang namumuno". Binubuo ito ng unlaping ''an-'' ("walang") at ng salitang ''arkhos'' ("pinuno" o "tagapamahala"). Ang hulaping ''-ismo'' ay tumutukoy sa isang ideolohikal na kilusan o kaisipan na nagtataguyod ng anarkiya.{{Sfnm|1a1=Bates|1y=2017|1p=128|2a1=Long|2y=2013|2p=217}} Lumitaw ang salitang ''anarchisme'' sa [[wikang Ingles]] noong 1642 at ang ''anarchy'' naman noong 1539; sa mga unang paggamit nito sa Ingles, binibigyang-diin nito ang kahulugan ng kaguluhan o kawalan ng kaayusan.{{Sfnm|1a1=Merriam-Webster|1y=2019|1loc="Anarchism"|2a1=''Oxford English Dictionary''|2y=2005|2loc="Anarchism"|3a1=Sylvan|3y=2007|3p=260}} Sa panahon ng [[Rebolusyong Pranses]], iba't ibang pangkat ang tumawag sa kanilang mga kalaban bilang mga ''anarkista'', bagaman kakaunti sa mga tinawag na ganoon ang may mga pananaw na kahalintulad ng mga sumunod na anarkista. Maraming rebolusyonaryo noong ika-19 na dantaon, gaya nina William Godwin (1756–1836) at Wilhelm Weitling (1808–1871), ang nag-ambag sa mga doktrinang anarkista ng susunod na salinlahi, subalit hindi nila ginamit ang mga katawagang ''anarkista'' o ''anarkismo'' upang ilarawan ang kanilang sarili o ang kanilang mga paniniwala.{{Sfn|Joll|1964|pp=27–37}}{{Sfn|Carlson|1972|pp=22–23}} Ang unang pilosopong pampolitika na tumawag sa kaniyang sarili bilang isang anarkista (Pranses: ''anarchiste'') at nagbigay sa salitang ito ng positibong kahulugan ay si Pierre-Joseph Proudhon (1809–1865).{{Sfn|Kahn|2000}}<ref name="Merriman2" /><ref name="Leier">Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}. (sa Ingles)</ref> Ayon sa ilang historyador, umusbong ang kilusang anarkista sa pagitan ng panahon ni Proudhon at ng Kongresong Saint-Imier noong 1872, bagaman may magkakaibang pananaw ang mga historyador hinggil dito.{{Sfn|Baker|2023|p=40-43}} Mula noong [[dekada 1890]], at nagsimula sa [[Pransiya]],{{Sfn|Nettlau|1996|p=162}} ang salitang ''libertaryanismo'' ay madalas gamitin bilang kasingkahulugan ng anarkismo;{{Sfn|Guérin|1970|loc="The Basic Ideas of Anarchism"}} hanggang sa kasalukuyan, karaniwan pa rin ang ganitong paggamit sa labas ng [[Estados Unidos]].{{Sfnm|1a1=Ward|1y=2004|1p=62|2a1=Goodway|2y=2006|2p=4|3a1=Skirda|3y=2002|3p=183|4a1=Fernández|4y=2009|4p=9}} Gayunman, sa ilang gamit, ang libertaryanismo ay tumutukoy lamang sa [[Indibidwalismo|indibiduwalistang]] pilosopiya ng [[malayang pamilihan]], at ang anarkismo ng malayang merkado ay mas tiyak na tinatawag na libertaryang anarkismo.{{Sfn|Morris|2002|p=61}} Bagaman ang katawagang libertaryanismo ay matagal nang halos kasingkahulugan ng anarkismo,{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6}} ang kahulugan nito ay naging mas malabo sa paglipas ng panahon dahil sa pag-angkin dito ng iba't ibang pangkat na may magkakaibang [[ideolohiya]],{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} kabilang ang Bagong Kaliwa at ang mga tagapagtaguyod ng libertaryang Marxismo, na hindi inuugnay ang kanilang sarili sa mga awtoritaryang sosyalista o sa isang partidong banguwardismo, gayundin ang mga radikal na [[Liberalismo|liberal]] sa usaping pangkultura na pangunahing nakatuon sa mga [[kalayaang sibil]].{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Dahil dito, may ilang anarkista ang mas pinipiling gamitin ang katawagang libertaryang sosyalismo{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}} upang maiwasan ang mga negatibong kahulugang ikinakabit sa salitang ''anarkismo'' at upang bigyang-diin ang kaugnayan nito sa sosyalismo.{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Sa pangkalahatan, ginagamit ang anarkismo upang tukuyin ang kontra-awtoritaryang sangay ng kilusang sosyalista.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=104}}{{Refn|group=nb|name=nb1}} Karaniwan itong inihahambing sa mga anyo ng sosyalismo na nakasentro sa estado o ipinapataw mula sa itaas.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Karaniwang binibigyang-diin ng mga iskolar ng anarkismo ang sosyalistang katangian ng anarkismo{{Sfn|Newman|2005|p=15}} at tinutuligsa ang mga pagtatangkang paghiwalayin ang dalawa bilang magkasalungat na ideolohiya.{{Sfn|Morris|2015|p=64}} May ilang iskolar ding naglalarawan sa anarkismo bilang may maraming impluwensiya mula sa liberalismo,{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} at bilang kapuwa liberal at sosyalista, bagaman higit na sosyalista.{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Samantala, maraming iskolar ang tumatangging ituring na isang anyo ng anarkismo ang anarko-kapitalismo, sapagkat para sa kanila ay hindi nito wastong nauunawaan ang mga pangunahing simulain ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}}{{Refn|Ayon kay Herbert L. Osgood, ang anarkismo ang "pinakasukdulang kabaligtaran" ng awtoritaryang komunismo at sosyalismong nakasentro sa estado.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Ayon naman kay Peter Marshall, "sa pangkalahatan, mas malapit ang anarkismo sa sosyalismo kaysa sa liberalismo. ... Malaking bahagi ng anarkismo ay kabilang sa kampo ng sosyalismo, bagaman mayroon din itong ilang impluwensiya mula sa liberalismo. Hindi ito maaaring ipailalim lamang sa sosyalismo, at mas mainam itong ituring bilang isang hiwalay at natatanging doktrina."{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Ayon kay Jeremy Jennings, "mahirap hindi mapagpasyahan na ang mga ideyang ito"—na tumutukoy sa anarko-kapitalismo—"ay tinatawag lamang na anarkista dahil sa maling pag-unawa sa kung ano ang anarkismo." Dagdag pa niya, "ang anarkismo ay hindi nagtataguyod ng lubos na walang hadlang na kalayaan ng indibidwal (na tila pinaniniwalaan ng mga 'anarko-kapitalista'); sa halip, gaya ng nakita na natin, itinataguyod nito ang pagpapalawak ng [[indibidwalidad]] at ng pamayanan."{{Sfn|Morris|2015|p=64}} Isinulat naman ni Nicolas Walter na "ang anarkismo ay nagmula kapuwa sa liberalismo at sosyalismo, sa kasaysayan man at sa ideolohiya. ... Sa isang diwa, nananatiling mga liberal at mga sosyalista ang mga anarkista, at tuwing itinatakwil nila ang mabubuting elemento ng alinman sa dalawa, ipinagkakanulo nila ang mismong anarkismo. ... Kami ay mga liberal, subalit higit pa rito; kami rin ay mga sosyalista, subalit higit pa rito."{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Isinama naman ni Michael Newman ang anarkismo bilang isa sa maraming tradisyon ng sosyalismo, lalo na ang tradisyong higit na nakahanay sa sosyalismo na sinusundan nina Pierre-Joseph Proudhon at Mikhail Bakunin.{{Sfn|Newman|2005|p=15}} Samantala, iginiit ni Brian Morris na "nakalilinlang kapuwa sa konsepto at sa kasaysayan" ang paglikha ng isang mahigpit na paghahati sa pagitan ng sosyalismo at anarkismo.|group=nb}} Bagaman ang pagtutol sa estado ay pangunahing bahagi ng kaisipang anarkista, hindi madaling bigyan ng iisang depinisyon ang anarkismo, sapagkat malawak ang talakayan ng mga iskolar at mga anarkista tungkol dito, at bahagyang magkakaiba ang pag-unawa rito ng iba't ibang tradisyon ng anarkismo.{{Sfn|Long|2013|p=217}}{{Refn|Isang karaniwang depinisyong tinatanggap ng mga anarkista ay ang anarkismo ay isang kalipunan ng mga pilosopiyang pampolitika na tumututol sa awtoridad at hirarkikong organisasyon, kabilang ang [[kapitalismo]], [[nasyonalismo]], ang [[estado]], at lahat ng kaugnay na institusyon, sa pamamalakad ng lahat ng [[ugnayang pantao]], pabor sa isang lipunang nakabatay sa [[desentralisasyon]], [[kalayaan]], at kusang-loob na samahan. Gayunman, binibigyang-diin ng mga iskolar na ang depinisyong ito ay may kaparehong mga kakulangan ng depinisyong nakabatay sa kontra-awtoritaryanismo (isang ''[[a posteriori]]'' na kongklusyon), kontra-etatismo o kontra-estado (sapagkat higit pa rito ang anarkismo),{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1p=166|2a1=Jun|2y=2009|2p=507|3a1=Franks|3y=2013|3pp=386–388}} at etimolohiya (ang simpleng pagwawaksi sa mga namumuno).{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1pp=25–29|2a1=Long|2y=2013|2pp=217}}|group=nb}} Kabilang sa mahahalagang sangkap ng depinisyon nito ang hangarin para sa isang [[Lipunan|lipunang]] walang pamimilit, ang pagtanggi sa aparatong pang-estado, ang paniniwalang likas na kayang mamuhay o umunlad ng tao sa isang lipunang walang pamimilit, at ang mungkahi kung paano maisasakatuparan ang mithiin ng anarkiya.{{Sfn|McLaughlin|2007|pp=25–26}} == Simbolismo == {{multiple image | total_width = 320 | image1 = Anarchy-symbol.svg | caption1 = Simbolong bilog na A | image2 = Circle-A red.svg | caption2 = Naka-istilong Bilog na A na punk | align = right | header = Ang bilog na A (''circle-A'') ay isang sagisag ng anarkismo na kumakatawan sa mga pangunahing simulain nito, kabilang ang kalayaan ng indibidwal at pagtutol sa awtoritaryanismo.<ref>{{Cite web |title=Understanding The Meaning Behind The Anarchist Symbol: Breaking Down The Unconventional Ideals {{!}} ShunSpirit |url=https://shunspirit.com/article/anarchist-symbol-meaning |access-date=12 Disyembre 2025|language=en |website=shunspirit.com}}</ref> }} Mula pa noong ika-19 na dantaon, gumagamit na ang mga anarkista ng ilang sagisag para sa kanilang adhikain, kabilang ang pinakatanyag na bilog na A (''circle-A''), ang itim na watawat, at ang itim na [[pusa]].<ref name="Baillargeon">{{cite book |last1=Baillargeon |first1=Normand |url=https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&q=%22circle+A%22 |title=Order Without Power: An Introduction to Anarchism: History and Current Challenges |date=2013 |publisher=Seven Stories Press |isbn=978-1-60980-472-5 |location=New York |language=en |translator=Mary Foster |access-date=Oktubre 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210922142448/https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&q=%22circle+A%22 |archive-date=Setyembre 22, 2021 |url-status=live |orig-year=2008}}</ref><ref name="An Anarchist FAQ">{{cite book |title=An Anarchist FAQ |publisher=AK Press |year=2008 |isbn=978-1-902593-90-6 |editor-last=Mckay |editor-first=Iain |location=Edinburgh |language=en |chapter=Appendix – The Symbols of Anarchy |oclc=182529204 |chapter-url=https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20201005101602/https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-date=Oktubre 5, 2020}}</ref> Karaniwan din ang mga [[watawat]] na hinati sa dalawang kulay, na kadalasang nakabatay sa itim na watawat, gaya ng pula at itim at itim at lila, na kumakatawan sa anarko-sindikalismo at anarka-[[peminismo]], ayon sa pagkakasunod. Mula noong ikalawang kalahati ng ika-20 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista sa paggamit ng mga bagong sagisag na mas madaling iguhit at mas madaling makilala, na ang pinakatanyag ay ang bilog na A. Mula sa pagsisimula ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], naging higit na laganap ang mga sagisag pangkultura ng anarkismo sa [[kulturang popular]], kasabay ng pag-usbong ng kilusang kontra-[[globalisasyon]] at ng subkulturang [[punk]].<ref name="revival">{{cite journal |last=Williams |first=Leonard |date=Setyembre 2007 |title=Anarchism Revived |journal=New Political Science |volume=29 |issue=3 |pages=297–312 |doi=10.1080/07393140701510160 |s2cid=220354272|language=en}}</ref><ref name="Gordon">{{cite journal |last=Gordon |first=Uri |date=Pebrero 2007 |title=Anarchism reloaded |journal=Journal of Political Ideologies |volume=12 |issue=1 |pages=29–48 |doi=10.1080/13569310601095598 |s2cid=216089196|language=en}}</ref> == Mga paaralan ng kaisipan == Karaniwang hinahati ang mga paaralan ng kaisipan sa anarkismo sa dalawang pangunahing makasaysayang tradisyon: ang panlipunang anarkismo at ang indibiduwalistang anarkismo, dahil sa kanilang magkakaibang pinagmulan, pagpapahalaga, at pag-unlad.{{Sfnm|1a1=McLean|1a2=McMillan|1y=2003|1loc="Anarchism"|2a1=Ostergaard|2y=2003|2p=14|2loc="Anarchism"}} Binibigyang-diin ng indibiduwalistang tradisyon ang negatibong kalayaan sa pamamagitan ng pagtutol sa mga paghihigpit sa malayang indibiduwal, samantalang binibigyang-diin ng panlipunang tradisyon ang positibong [[kalayaan]] sa layuning ganap na mapaunlad ang malayang kakayahan ng lipunan sa pamamagitan ng pagkakapantay-pantay at panlipunang pagmamay-ari.{{Sfn|Harrison|Boyd|2003|p=251}} Sa kronolohikal na pananaw, maaaring hatiin ang anarkismo sa mga klasikong tradisyon noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at sa mga pos-klasikong tradisyon—gaya ng anarka-peminismo, berdeng anarkismo, at pos-anarkismo—na umusbong pagkatapos nito.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=9}} Ang pagbibigay-diin ng anarkismo sa pagtutol sa [[kapitalismo]], pagkakapantay-pantay, at pagpapalawak ng [[pamayanan]] at indibiduwalidad ang nagtatangi rito mula sa anarko-kapitalismo at iba pang uri ng ekonomikong libertaryanismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}} Karamihan sa mga pananaw nito sa [[ekonomiya]] at pilosopiyang legal ay nagpapakita ng mga kontra-awtoritaryo, kontra-estado, libertariyo, at radikal na pagpapakahulugan sa makakaliwa at sosyalistang pulitika,{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} kabilang ang [[kolektibismo]], [[komunismo]], [[Indibidwalismo|indibiduwalismo]], [[Mutualismo|mutuwalismo]], at sindikalismo, bukod sa iba pang mga teoryang pang-ekonomiya ng libertaryang [[sosyalismo]].{{Sfn|Guérin|1970|p=35|loc="Critique of authoritarian socialism"}} Karaniwang inilalagay ang anarkismo sa pinakakaliwang bahagi ng espektrong pampolitika, bagaman marami ang tumututol sa awtoridad ng estado batay sa mga simulain ng kanan, gaya ng mga anarko-kapitalista.{{Sfnm|1a1=Brooks|1y=1994|1p=[https://books.google.com/books?id=gHyUj9HFYBIC&pg=PP15 xi]|1ps=, "Usually considered to be an extreme left-wing ideology".}}<ref name=":1">{{Cite journal |last=Jungkunz |first=Sebastian |date=2019-01-02 |title=Towards a Measurement of Extreme Left-Wing Attitudes |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09644008.2018.1484906 |journal=German Politics |language=en |volume=28 |issue=1 |pages=101–122 |doi=10.1080/09644008.2018.1484906 |issn=0964-4008 |url-access=subscription |s2cid=158624439}}</ref>{{Sfn|Backes|2023a|p=12}}{{Sfn|Krüusselmann|Weggemans|2023a|p=58}} Dahil walang iisang nakapirming kalipunan ng doktrina o natatanging pandaigdigang pananaw ang anarkismo,{{Sfn|Marshall|1993|pp=14–17}} umiral ang maraming uri at tradisyon nito, at malaki ang pagkakaiba-iba ng mga anyo ng anarkiya.{{Sfn|Sylvan|2007|p=262}} Bilang tugon sa sektaryanismo sa loob ng kilusang anarkista, lumitaw ang anarkismo nang walang [[pang-uri]], isang panawagan para sa pagpaparaya at pagkakaisa ng mga anarkista na unang isinulong ni Fernando Tarrida del Mármol noong 1889 bilang tugon sa matitinding pagtatalo hinggil sa teoryang anarkista noong panahong iyon.{{Sfn|Avrich|1996|p=6}} Sa kabila ng kanilang pagkakahiwalay, ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo ay hindi itinuturing na magkakahiwalay na mga entidad kundi mga tendensiya na nagsasalubong at nag-uugnayan sa isa't isa sa pamamagitan ng magkakaparehong simulain, gaya ng awtonomiya, mutuwal na pagtutulungan, pagtutol sa awtoridad, at [[desentralisasyon]].{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=1–6|2a1=Angelbeck|2a2=Grier|2y=2012|2p=551}} Higit pa sa mga partikular na paksyon ng mga kilusang pampolitika ng anarkismo na bumubuo sa anarkismong pampolitika, mayroon ding anarkismong pampilosopiya, na nagsasabing ang estado ay walang moral na pagiging lehitimo, nang hindi kinakailangang tanggapin ang pangangailangan ng isang rebolusyon upang ito ay maalis.{{Sfn|Egoumenides|2014|p=2}} Bilang isang sangay, lalo na ng indibiduwalistang anarkismo,{{Sfnm|1a1=Ostergaard|1y=2003|1p=12|2a1=Gabardi|2y=1986|2pp=300–302}} maaaring tanggapin ng anarkismo pampilosopiya ang pag-iral ng isang pinakamaliit na estado, subalit iginiit nito na walang [[Moralidad|moral]] na tungkulin ang mga [[mamamayan]] na sundin ang pamahalaan kapag ito ay sumasalungat sa awtonomiya ng indibiduwal.{{Sfn|Klosko|2005|p=4}} Maging ang magkakaibang pilosopikal na tradisyon tulad ng Obhetibismo at Kantiyanismo ay nagbigay ng mga argumentong ginamit upang ipagtanggol ang anarkismo pampilosopiya, kabilang ang pagtatanggol ni Robert Paul Wolff sa anarkismo laban sa mga pormal na paraan ng pagbibigay-katwiran sa pagiging lehitimo ng estado.<ref name="sa">{{cite journal |last=Martin |first=Thomas |date=2000 |title=Book Review: In Defense of Anarchism |url=http://library.nothingness.org/articles/SA/en/display/348 |journal=Social Anarchism |issue=27 |access-date=19 Hunyo 2008|language=en}}</ref> Binibigyang-pansin din ng anarkismo ang mga argumentong moral sapagkat may mahalagang papel ang [[etika]] sa pilosopiyang anarkista. Mayroon ding ilang anarkista na yumakap sa paniniwala sa [[Nihilismo|nihilismong]] pampolitika.{{Sfn|Walter|2002|p=52}} === Klasiko === Sa mga klasikong tradisyon ng anarkismo, ang mga unang umusbong ay ang mutuwalismo at indibiduwalistang anarkismo. Sinundan ang mga ito ng mga pangunahing tradisyon ng panlipunang anarkismo, gaya ng kolektibistang anarkismo, anarko-komunismo, at anarko-sindikalismo. Nagkakaiba ang mga tradisyong ito sa kanilang pananaw hinggil sa organisasyon at estrukturang pang-ekonomiya ng kanilang mithiing lipunan.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=2}} Ang mutuwalismo ay isang teoryang pang-ekonomiya noong ika-18 dantaon na pinaunlad bilang teoryang anarkista ni Pierre-Joseph Proudhon. Kabilang sa mga layunin nito ang "pagbuwag sa estado",<ref name=":0">{{Cite book |title=The Desk Encyclopedia of World History |date=2006 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-7394-7809-7 |editor-last=Wright |editor-first=Edmund |location=New York |pages=20–21}}</ref> pagkakatumbasan, malayang samahan, kusang-loob na [[kontrata]], pederasyon, at repormang [[Pananalapi (disiplina)|pananalapi]] sa parehong kredito at [[salapi]] na pamamahalaan ng isang [[bangko]] ng sambayanan.{{Sfn|Wilbur|2019|pp=213–218}} Sa paglipas ng panahon, inilarawan ang mutuwalismo bilang isang ideolohiyang nasa pagitan ng indibiduwalista at kolektibistang anyo ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Avrich|1y=1996|1p=6|2a1=Miller|2y=1991|2p=11}} Sa ''What Is Property?'' (1840), unang inilarawan ni Proudhon ang kaniyang layunin bilang isang "ikatlong anyo ng lipunan, ang sintesis ng komunismo at pag-aari."{{Sfn|Pierson|2013|p=187}} Ang kolektibistang anarkismo ay isang rebolusyonaryong sosyalistang anyo ng anarkismo{{Sfn|Morris|1993|p=76}} na karaniwang iniuugnay kay Mikhail Bakunin.{{Sfn|Shannon|2019|p=101}} Isinusulong ng mga kolektibistang anarkista ang kolektibong pagmamay-ari ng mga kagamitan sa produksiyon, na inaasahang maisasakatuparan sa pamamagitan ng marahas na [[rebolusyon]],{{Sfn|Avrich|1996|pp=3–4}} at naniniwalang dapat bayaran ang mga [[manggagawa]] ayon sa oras na kanilang ginawa, sa halip na ipamahagi ang mga [[produkto]] ayon sa pangangailangan tulad ng sa komunismo. Umusbong ang kolektibistang anarkismo kasabay ng [[Marxismo]], subalit tinanggihan nito ang [[diktadura]] ng [[proletaryado]], sa kabila ng ipinahahayag na layunin ng Marxismo na magtatag ng isang lipunang kolektibista na walang estado.{{Sfnm|1a1=Heywood|1y=2017|1pp=146–147|2a1=Bakunin|2y=1990}} Ang anarko-komunismo ay isang teorya ng anarkismo na nagsusulong ng isang lipunang komunista na may magkakasamang pagmamay-ari ng mga kagamitan sa [[produksiyon]],{{Sfn|Mayne|1999|p=131}} na pinangangasiwaan ng isang pederal na ugnayan ng mga kusang-loob na samahan.{{Sfn|Marshall|1993|p=327}} Ang produksiyon at pagkonsumo ay ibabatay sa prinsipyong "[[Mula sa bawat isa ayon sa kaniyang kakayahan, para sa bawat isa ayon sa kaniyang pangangailangan]]."{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1p=327|2a1=Turcato|2y=2019|2pp=237–238}} Umusbong ang anarko-komunismo mula sa mga radikal na sosyalistang kilusan pagkatapos ng [[Rebolusyong Pranses]],{{Sfn|Graham|2005}} subalit unang nabuo bilang isang natatanging [[doktrina]] sa seksiyong [[Italya|Italyano]] ng Unang Internasyonal.{{Sfn|Pernicone|2009|pp=111–113}} Kalaunan ay higit pa itong pinaunlad sa mga teoretikal na akda ni [[Peter Kropotkin]],{{Sfn|Turcato|2019|pp=239–244}} na ang kaniyang partikular na pananaw ang naging nangingibabaw sa maraming anarkista pagsapit ng huling bahagi ng ika-19 na dantaon.{{Sfn|Levy|2011|p=6}} Ang anarko-sindikalismo ay isang sangay ng anarkismo na tumitingin sa mga unyon ng mga [[manggagawa]] bilang isang posibleng puwersa para sa rebolusyonaryong pagbabago ng lipunan. Layunin nitong palitan ang kapitalismo at ang estado ng isang bagong lipunang [[Demokrasya|demokratikong]] pinamamahalaan mismo ng mga manggagawa. Ang mga pangunahing simulain ng anarko-sindikalismo ay direktang pagkilos, pagkakaisa ng mga manggagawa, at sariling pamamahala ng mga manggagawa.{{Sfn|Van der Walt|2019|p=249}} Ang indibiduwalistang anarkismo naman ay isang pangkat ng iba't ibang tradisyon ng kaisipan sa loob ng kilusang anarkista na nagbibigay ng higit na diin sa indibiduwal at sa kaniyang [[Malayang kalooban|malayang pagpapasya]] kaysa sa anumang panlabas na salik na nagtatakda ng kaniyang kilos.{{Sfn|Ryley|2019|p=225}} Kabilang sa mga unang nakaimpluwensiya sa anyong ito ng anarkismo sina William Godwin, Max Stirner, at [[Henry David Thoreau]]. Sa iba't ibang bansa, nakakuha ang indibiduwalistang anarkismo ng maliit ngunit magkakaibang pangkat ng mga tagasunod, kabilang ang mga Bohemyo na alagad ng [[sining]] at mga [[intelektuwal]],{{Sfn|Marshall|1993|p=440}} gayundin ang mga kabataang anarkistang lumalabag sa batas sa kilusang nakilala bilang iligalismo at indibiduwal na pagbawi.{{Sfnm|1a1=Imrie|1y=1994|2a1=Parry|2y=1987|2p=15}} === Pos-klasiko at kontemporaryo === Patuloy na umusbong ang anarkismo ng maraming [[pilosopiya]] at kilusan na, sa ilang pagkakataon, ay eklektiko, na humahango ng mga ideya mula sa iba't ibang pinagmulan at pinagsasama ang magkakaibang konsepto upang makalikha ng mga bagong pamamaraang pampilosopiya. Nanatiling mahalagang bahagi ng mga makabagong tradisyon ng anarkismo ang kontra-kapitalistang tradisyon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Williams|2018|p=4}} Maraming pangkat, tendensiya, at paaralan ng kaisipan ng anarkismo ang umiiral sa kasalukuyan, kaya mahirap ilarawan ang makabagong kilusang anarkista bilang isang magkakaisang kabuuan.{{Sfn|Franks|2013|pp=385–386}} Bagaman nakapaglatag ang mga teorista at aktibista ng mga "medyo matatag na kalipunan ng mga simulain ng anarkismo," wala pa ring nagkakaisang pananaw kung alin sa mga simulain ang pangunahing batayan nito. Dahil dito, inilalarawan ng mga komentarista ang mga anarkismo sa halip na isang iisang anarkismo, sapagkat bagaman may mga simulain silang magkakatulad, magkakaiba ang pagpapahalagang ibinibigay ng bawat paaralan sa mga ito. Halimbawa, maaaring isang pangkalahatang simulain ang pagkakapantay-pantay ng kasarian, subalit higit itong binibigyang-priyoridad ng anarka-peminismo kaysa ng anarko-komunismo.{{Sfn|Franks|2013|p=386}} Sa pangkalahatan, tutol ang mga anarkista sa mapilit na awtoridad sa lahat ng anyo nito, kabilang ang lahat ng sentralisado at hirarkikong anyo ng pamahalaan (halimbawa, [[monarkiya]], kinatawang demokrasya, sosyalismong pang-estado, at iba pa), mga sistemang nakabatay sa uring pang-ekonomiya (halimbawa, kapitalismo, [[Bolshevik|Bolshevismo]], [[Piyudalismo|pyudalismo]], [[pang-aalipin]], at iba pa), mga awtokratikong [[relihiyon]] (halimbawa, pundamentalistang [[Islam]], [[Simbahang Katoliko Romano]], at iba pa), patriyarkiya, heteroseksismo, pananaig ng mga puti, at [[imperyalismo]].{{Sfn|Jun|2009|pp=507–508}} Gayunman, nagkakaiba ang mga paaralan ng anarkismo sa mga pamamaraang dapat gamitin upang tutulan ang mga ito.{{Sfn|Jun|2009|p=507}} == Kasaysayan == === Sinaunang panahon at gitnang panahon === Ang mga pinakakilalang naunang tagapagpauna ng anarkismo sa sinaunang daigdig ay matatagpuan sa [[Tsina]] at [[Gresya]]. Sa Tsina, ang anarkismong pampilosopiya (ang pagtalakay sa pagiging lehitimo ng estado) ay inilahad ng mga pilosopong [[Taoismo|Taoista]] na sina Zhuang Zhou at [[Laozi]].{{Sfnm|1a1=Coutinho|1y=2016|2a1=Marshall|2y=1993|2p=54}} Kasama ng [[estoisismo]], sinasabing ang [[Taoismo]] ay nagtaglay ng mahahalagang paunang pahiwatig ng anarkismo.{{Sfn|Sylvan|2007|p=257}} Naipahayag din ang mga pananaw na anarkiko ng mga [[Mandudula|mandudulang]] [[trahedya]] at mga pilosopo sa Gresya. Ginamit nina [[Esquilo|Eskilo]] at [[Sopokles]] ang alamat ni Antigona upang ilarawan ang tunggalian sa pagitan ng mga batas na ipinapataw ng estado at ng pansariling awtonomiya. Patuloy namang kinuwestiyon ni Sokrates ang mga awtoridad sa [[Atenas]] at iginiit ang [[karapatan]] ng indibiduwal sa [[kalayaan]] ng budhi. Tinanggihan ng mga [[Siniko]] ang batas ng tao (''nomos'') at ang mga kaugnay na awtoridad, habang sinisikap nilang mamuhay ayon sa kalikasan (''physis''). Samantala, itinaguyod ng mga Estoiko ang isang lipunang nakabatay sa di-pormal at magiliw na ugnayan ng mga mamamayan nang walang pag-iral ng estado.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4, 66–73}} Sa [[Imperyong Sasanida]] (224–651 CE), nanawagan si [[Mazdak]] para sa isang lipunang may pagkakapantay-pantay at sa pag-aalis ng monarkiya, subalit hindi nagtagal ay ipinapatay siya ni Emperador Kavad I.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Sa Basra, nangaral ang ilang sektang panrelihiyon laban sa estado.{{Sfn|Crone|2000|pp=3, 21–25}} Sa [[Gitnang Kapanahunan|Gitnang Panahon]] sa [[Europa]], walang naging malinaw na gawaing anarkista maliban sa ilang mapagkait sa sariling mga kilusang panrelihiyon. Nagkaroon ng mga tendensiyang kontra-estado at libertaryo ang iba't ibang sektang panrelihiyon sa Europa.{{Sfn|Nettlau|1996|p=8}} Ang mga ito, kasama ng ilang kilusang [[Muslim]], ang kalauna'y nagbigay-daan sa pag-usbong ng panrelihiyong anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Ang muling pagsigla ng interes sa sinaunang panahon noong [[Renasimiyento|Renasimyento]] at ang pagbibigay-diin sa sariling pagpapasya noong [[Repormasyon]] ay muling nagpasigla sa mga elementong sekular na kontra-awtoritaryo sa Europa, lalo na sa Pransiya. Ang mga hamon ng [[Panahon ng Kaliwanagan]] sa awtoridad na intelektuwal—maging sekular o panrelihiyon—at ang mga rebolusyon noong dekada 1790 at noong 1848 ay pawang nagpasigla sa pag-unlad ng ideolohiyang humantong sa panahon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=307}} === Makabagong panahon === [[File:Barricade18March1871_(more_cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Barricade18March1871_(more_cropped).jpg|thumb|Ang Komuna ng Paris, isa sa mga pinakaunang eksperimento sa anarkismo.]] Noong [[Himagsikang Pranses|Rebolusyong Pranses]], ang mga pangkat na gaya ng Enragés at ng ''sans-culottes'' ay naging mahalagang yugto sa pag-usbong ng mga damdaming kontra-estado at [[Pederalismo|pederalista]].{{Sfn|Marshall|1993|p=4}} Sa buong ika-19 na dantaon, umusbong ang mga unang tradisyon ng anarkismo: itinaguyod ni William Godwin ang anarkismo pampilosopiya sa [[Inglatera]] sa pamamagitan ng moral na pagtanggi sa pagiging lehitimo ng estado; ang kaisipan ni Max Stirner ay naglatag ng daan para sa indibiduwalismo; at ang teorya ng mutuwalismo ni Pierre-Joseph Proudhon ay nakatagpo ng matabang lupa sa Pransiya.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}} Pagsapit ng huling bahagi ng dekada 1870, malinaw nang nahubog ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo, at mula 1880 hanggang 1914 ay naganap ang isang bugso ng [[Globalisasyon|globalisasyong]] noon ay hindi pa nasasaksihan.{{Sfn|Levy|2011|pp=10–15}} Ang panahong ito ng klasikal na anarkismo ay tumagal hanggang sa pagtatapos ng [[Digmaang Sibil ng Espanya]] at itinuturing na ginintuang panahon ng anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}} [[File:Bakunin.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bakunin.png|thumb|Tinutulan ni Mikhail Bakunin ang Marxistang layunin ng diktadura ng proletaryado at nakipag-alyansa sa mga pederalista sa loob ng Unang Internasyonal bago siya pinatalsik ng mga Marxista.]] Humango si Mikhail Bakunin mula sa mutuwalismo upang itatag ang anarkismong kolektibista, at sumapi siya sa ''International Workingmen's Association'', isang samahan ng mga manggagawa na kalauna'y nakilala bilang Unang Internasyonal (''First International''), na itinatag noong 1864 upang pag-isahin ang iba't ibang rebolusyonaryong kilusan. Naging isang mahalagang puwersang pampolitika ang Internasyonal, at isa sa mga pangunahing personalidad nito si [[Karl Marx]], na kasapi ng Pangkalahatang Konseho nito. Ang pangkat ni Bakunin, ang Pederasyong Jura, at ang mga tagasunod ni Pierre-Joseph Proudhon (ang mga mutuwalista) ay tumutol sa sosyalismong pang-estado, at itinaguyod ang pag-iwas sa pakikilahok sa elektoral na pulitika (''political abstentionism'') at ang pagpapanatili ng maliliit na pag-aari.{{Sfnm|1a1=Dodson|1y=2002|1p=312|2a1=Thomas|2y=1985|2p=187|3a1=Chaliand|3a2=Blin|3y=2007|3p=116}} Pagkaraan ng matitinding alitan, pinalayas ng mga Marxista ang mga Bakuninista mula sa Internasyonal sa Kongreso sa [[Ang Haya|Haya]] ng 1872.{{Sfnm|1a1=Graham|1y=2019|1pp=334–336|2a1=Marshall|2y=1993|2p=24}} Katulad din nito, ang mga anarkista ay nakaranas ng gayong pagtrato sa Ikalawang Internasyonal at tuluyang pinalayas noong 1896.{{Sfn|Levy|2011|p=12}} Hinulaan ni Bakunin na kung magkakaroon ng kapangyarihan ang mga rebolusyonaryo ayon sa mga tuntunin ni Marx, sila rin ay magiging mga bagong mapaniil sa mga [[manggagawa]]. Bilang tugon sa kanilang pagpapatalsik mula sa Unang Internasyonal, itinatag ng mga anarkista ang Internasyonal ng St. Imier. Sa impluwensiya ni [[Peter Kropotkin]], isang Rusong [[Pilosopiya|pilosopo]] at [[siyentipiko]], nagkaroon ng malaking pagkakatulad ang anarko-komunismo at ang kolektibismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=5}} Ang mga anarko-komunista, na humango ng inspirasyon mula sa [[Komuna ng Paris]] ng 1871, ay nagsulong ng malayang pederasyon at ng pamamahagi ng mga kalakal ayon sa pangangailangan ng bawat isa.{{Sfn|Graham|2005|p=xii}} Sa panahong ito, may isang minorya ng mga anarkista ang yumakap sa taktika ng rebolusyonaryong karahasang pampolitika, na nakilala bilang propaganda ng gawa (''propaganda of the deed'').{{Sfn|Marshall|1993|pp=633–636}} Ang pagkakawatak-watak ng kilusang sosyalista sa Pransiya sa maraming pangkat, gayundin ang pagbitay at pagpapatapon sa maraming Komunardo sa mga kolonya ng bilangguan matapos supilin ang Komuna ng Paris, ay nagbigay-daan sa pag-usbong ng mga indibiduwalistang pagpapahayag at pagkilos sa larangang pampolitika.{{Sfn|Anderson|2004}} Bagaman maraming anarkista ang lumayo sa mga gawaing ito ng terorismo, nadungisan ang reputasyon ng buong kilusan, at isinagawa ang iba't ibang hakbang upang pigilan ang pagpasok ng mga anarkista sa [[Estados Unidos]], kabilang ang Batas sa Imigrasyon ng 1903, na kilala rin bilang Batas sa Pagbubukod sa mga Anarkista.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=633–636|2a1=Lutz|2a2=Ulmschneider|2y=2019|2p=46}} Ang iligalismo ay isa pang estratehiyang niyakap ng ilang anarkista sa panahong ito.{{Sfn|Bantman|2019|p=374}} Pagsapit ng simula ng ika-20 dantaon, humupa na ang kilusang terorista, at ang lugar nito ay napalitan ng anarko-komunismo at anarko-sindikalismo, habang ang anarkismo ay lumaganap sa iba't ibang panig ng daigdig.{{Sfn|Moya|2015|p=327}}{{Sfn|Levy|2011|p=16}} Sa [[Tsina]], may maliliit na pangkat ng mga mag-aaral na nagpakilala ng [[makatao]] at [[maka-agham]] na bersiyon ng anarko-komunismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=519–521}} Samantala, naging sentro ang [[Tokyo]] ng mga mapanghimagsik na kabataan mula sa iba't ibang bansa sa [[Silangang Asya]] na nagtungo sa kabisera ng [[Hapon]] upang mag-aral.{{Sfn|Marshall|1993|pp=519–521}} Sa [[Amerikang Latino]], naging pangunahing baluwarte ng anarko-sindikalismo ang [[Arhentina]], kung saan ito ang naging pinakaprominenteng [[ideolohiya]] ng kaliwa.{{Sfnm|1a1=Levy|1y=2011|1p=23|2a1=Laursen|2y=2019|2p=157|3a1=Marshall|3y=1993|3pp=504–508}} Nakilahok din ang mga anarkista sa Komuna ng Strandzha at sa Republika ng Kruševo, na itinatag sa [[Masedonya]] sa panahon ng Pag-aalsang Ilinden–Preobrazhenie noong 1903, gayundin sa [[Rebolusyong Mehikano]] noong 1910. Sa sunod-sunod na mga rebolusyon noong 1917–1923, nagkaroon ang mga anarkista ng iba't ibang antas ng aktibong pakikilahok.{{sfn|Marshall|1993|p=470}} Sa kabila ng mga pangamba, masigasig na nakilahok ang mga anarkista sa Rebolusyong Ruso bilang pagsalungat sa Kilusang Puti, lalo na sa Makhnovshchina. Nang makita nila ang tagumpay ng mga Bolshevik sa [[Rebolusyong Oktubre]] at ang sumunod na [[Digmaang Sibil sa Rusya]], maraming manggagawa at aktibista ang lumipat sa mga partidong komunista, na lumakas kapalit ng paghina ng anarkismo at iba pang kilusang sosyalista. Sa Pransiya at Estados Unidos, maraming kasapi ng malalaking kilusang sindikalista, gaya ng Pangkalahatang Kompederasyon ng Paggawa at ng Manggagawang Pang-industriya ng Mundo, ang umalis sa kanilang mga samahan at sumapi sa Komunistang Internasyonal.{{Sfn|Nomad|1966|p=88}} Gayunman, matapos maging matatag ang pamahalaang Bolshevik, dumanas ng matinding panunupil ang mga anarkista, kabilang noong Pag-aalsa sa [[Kronstadt]]. Maraming anarkista mula sa [[Petrograd]] at [[Mosku]] ang tumakas patungong [[Ukranya]], subalit kalaunan ay dinurog din ng mga Bolshevik ang kilusang anarkista roon.{{Sfn|Avrich|2006|p=204}} Dahil sa panunupil sa mga anarkista sa Rusya, umusbong ang dalawang bagong magkasalungat na kaisipan: ang platapormismo at ang sintesis na anarkistang. Layunin ng una na bumuo ng isang magkakaugnay na samahang mangunguna sa rebolusyon, samantalang tinututulan naman ng ikalawa ang anumang anyo ng organisasyong maihahalintulad sa isang partidong pampolitika. Sa [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]] noong 1936–1939, muling nakipag-alyansa ang mga anarkista at mga sindikalista (CNT at FAI) sa iba't ibang kilusang makakaliwa. Ang matagal nang tradisyon ng anarkismo sa [[Espanya]] ang naging dahilan upang gumanap ang mga anarkista ng mahalagang papel sa digmaan, lalo na sa Rebolusyong Espanyol ng 1936. Bilang tugon sa paghihimagsik ng hukbo, isang kilusang binigyang-inspirasyon ng anarkismo—na binubuo ng mga [[magsasaka]] at manggagawa at sinusuportahan ng mga armadong milisya—ang kumontrol sa [[Barcelona]] at sa malalawak na kanayunan ng Espanya, kung saan isinakolektibo nila ang mga lupain.{{Sfn|Bolloten|1984|p=1107}} Sa simula ng digmaan, nagbigay ang [[Unyong Sobyetiko|Unyong Sobyet]] ng limitadong tulong. Gayunman, nauwi ito sa matinding tunggalian sa pagitan ng mga komunista at iba pang pangkat ng makakaliwa sa isang serye ng mga pangyayaring nakilala bilang Mga Araw ng Mayo, habang pinagtibay ni [[Joseph Stalin]] ang kontrol ng Unyong Sobyet sa pamahalaang Republikano. Nagbunga ito ng panibagong pagkatalo ng mga anarkista sa kamay ng mga komunista.{{Sfn|Marshall|1993|pp=xi, 466}} ==== Pagkatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig ==== Sa pagtatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], lubhang nanghina ang kilusang anarkista. Pagsapit ng dekada 1960, muling sumigla ang anarkismo, na marahil ay dulot ng nakitang kabiguan ng [[Marxismo–Leninismo]] at ng mga tensiyong ibinunga ng [[Digmaang Malamig]].{{Sfn|Marshall|1993|p=539}} Sa panahong ito, lumitaw ang anarkismo sa iba't ibang kilusang tumutuligsa kapwa sa kapitalismo at sa estado, gaya ng mga kilusang laban sa sandatang nuklear, pangkapaligiran, pangkapayapaan, kontra-kultura ng dekada 1960, at ng Bagong Kaliwa.{{Sfn|Marshall|1993|pp=xi, 539}} Nagkaroon din ito ng paglipat mula sa dati nitong mapanghimagsik na katangian tungo sa mapanuksong repormismong kontra-ikapitalista. Naiugnay rin ang anarkismo sa subkulturang [[punk]], gaya ng makikita sa mga banda tulad ng Crass at Sex Pistols.{{Sfn|Marshall|1993|pp=493–494}} Ang mga umiiral na kaisipang [[Peminismo|peminista]] ng anarka-peminismo ay muling sumigla noong ikalawang yugto ng peminismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=493–494}} Sa panahong ito rin nagsimulang mabuo ang itim na anarkismo (''black anarchism''), na nakaimpluwensiya sa paglayo ng anarkismo mula sa dati nitong nakasentro sa [[Europa]].{{Sfn|Williams|2015|p=680}} Kasabay nito, nabigo itong magkaroon ng malawak na impluwensiya sa Hilagang Europa, habang naabot naman nito ang hindi pa nararanasang kasikatan sa [[Amerikang Latino]].{{Sfn|Harmon|2011|p=70}} Noong pagpasok ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], lalong lumawak ang kasikatan at impluwensiya ng anarkismo sa mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa [[digmaan]], at laban sa [[globalisasyon]].{{Sfn|Rupert|2006|p=66}} Lumago ang interes sa kilusang anarkista kasabay ng pag-igting ng kilusang kontra-globalisasyon,{{Sfn|Evren|2011|p=1}} na ang mga pangunahing kalipunan ng mga aktibista ay nakabatay sa mga pananaw na anarkista.{{Sfn|Evren|2011|p=2}} Naging kilala ang mga anarkista sa kanilang pakikilahok sa mga protesta laban sa [[Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal|World Trade Organization]] (WTO, o Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal), [[Group of Eight]] (G8, o Pangkat ng Walo), at World Economic Forum (WEF, o Pandaigdigan na Pagpupulong sa Ekonomiya). Sa mga protestang ito, ang mga pansamantalang pangkat na walang pinuno at hindi nagpapakilala, na tinatawag na ''black blocs'' o blokeng itim, ay nasangkot sa mga kaguluhan, pagsira ng [[ari-arian]], at mararahas na komprontasyon laban sa [[pulisya]]. Kabilang sa iba pang mga taktika sa pag-oorganisa na umusbong sa panahong ito ang mga ''affinity group'' (mga pangkat na binubuo ng magkakatulad ang layunin), ''security culture'' (kultura ng pagpapanatili ng seguridad), at paggamit ng mga desentralisadong [[teknolohiya]] gaya ng [[Internet]]. Isa sa pinakamahalagang pangyayari sa panahong ito ang mga komprontasyon sa kumperensiya ng WTO sa [[Seattle]] noong 1999.{{Sfn|Rupert|2006|p=66}} Habang hinuhubog ng kilusang ito ang radikalismo ng ika-21 dantaon, ang mas malawak na pagtanggap sa mga simulain ng anarkismo ay naging hudyat ng muling pagsigla ng interes sa anarkismo.{{Sfn|Evren|2011|p=2}} Gayunman, sa makabagong pagbabalita, madalas na binibigyang-diin ang karahasang isinagawa ng mga ''black bloc'' sa mga demonstrasyon at iniuugnay ito sa mga anarkista.<ref>{{Cite news |date=8 Oktubre 2013 |title=Black Blocs hijack Brazil teacher protests |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-24453113 |access-date=23 Hunyo 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Booth |first1=Robert |last2=Vallée |first2=Marc |date=1 Abril 2011 |title='Black bloc' anarchists behind anti-cuts rampage reject thuggery claims |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/society/2011/apr/01/anarchists-anti-cuts-march |access-date=23 Hunyo 2025 |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite news |date=3 Abril 2011 |title=Who are the Black Bloc and what are they trying to achieve? |language=en-AU |work=ABC News |url=https://www.abc.net.au/news/2011-04-04/blocwilliams/45890 |access-date=23 Hunyo 2025}}</ref> Bagaman may mga layuning rebolusyonaryo, marami sa mga makabagong anyo ng anarkismo ay hindi nakatuon sa komprontasyon. Sa halip, sinisikap nilang bumuo ng isang alternatibong paraan ng organisasyong panlipunan (alinsunod sa teorya ng kapangyarihang dalawahan o ''dual power''), na nakabatay sa ugnayang may pagtutulungan at kusang-loob na kooperasyon. Makikita ito sa mga pangkat tulad ng Food Not Bombs (Pagkain Hindi Bomba) at sa mga sentrong panlipunang pinamamahalaan ng mga kalahok mismo.{{Sfn|Honeywell|2021|}} Ang mas malawak na pagkapansin sa anarkismo ay nagbunsod din sa mas maraming iskolar sa mga [[Larangang akademiko|larangan]] tulad ng [[antropolohiya]] at [[kasaysayan]] na pag-aralan at makibahagi sa kilusang anarkista, bagaman higit na pinahahalagahan ng makabagong anarkismo ang pagkilos kaysa sa teoryang [[akademiko]].{{Sfnm|1a1=Williams|1y=2010|1p=110|2a1=Evren|2y=2011|2p=1|3a1=Angelbeck|3a2=Grier|3y=2012|3p=549}} Naging maimpluwensiya rin ang mga ideya ng anarkismo sa pag-unlad ng mga Zapatista sa [[Mehiko]] at ng Pederasyon Demokratiko ng Hilagang Siria, na mas kilala bilang Rojava, isang ''[[de facto]]'' na nagsasariling rehiyon sa hilagang [[Siria|SIria]].{{Sfn|Ramnath|2019|p=691}} == Paglaganap ng anarkismo sa Pilipinas == Ang anarkismo sa [[Pilipinas]] ay nag-ugat sa laban kontra [[kolonyalismo]] laban sa [[Imperyong Espanyol]] at naging maimpluwensiya sa [[Himagsikang Pilipino]] at sa maagang kilusang unyon ng mga manggagawa sa bansa. Matapos itong mapalitan ng Marxismo–Leninismo bilang pangunahing rebolusyonaryong kaisipan noong kalagitnaan ng ika-20 dantaon, muli itong sumigla bilang bahagi ng punk na subkultura kasunod ng pagkakahati-hati ng [[Partido Komunista ng Pilipinas]]. Mabilis na lumaganap ang nasyonalismong Pilipino sa buong kapuluan matapos ang Maluwalhating Rebolusyon ng 1868. Maraming intelektuwal na Pilipino, kabilang sina [[José Rizal]] at [[Marcelo H. del Pilar]], ang naglunsad ng [[Kilusang Propaganda]], na nanawagan ng mga reporma sa pamamahala ng [[Silangang Indiyas ng Espanya]].<ref>{{cite book|last1=Schumacher|first1=John|title=The Propaganda Movement, 1880–1895: The Creation of Filipino Consciousness, the Making of the Revolution|date=1997|publisher=Ateneo University Press|location=Manila|isbn=971-550-209-1|page=333|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last1=Agoncillo|first1=Teodoro|title=History of the Filipino People|url=https://archive.org/details/historyoffilipin00teod|url-access=registration|date=1990|publisher=Garotech Publishing|location=Lungsod Quezon|isbn=971-8711-06-6|edition=8|language=en}}</ref> Noong 1890, lumipat si Rizal sa Europa, kung saan nakilala niya ang mga kilusang anarkista sa Pransiya at Espanya. Sa Espanya, naging tagapayo niya ang Proudhonistang pederalista na si Francisco Pi y Margall.<ref name=":2">{{Cite book |last=Anderson|first=Benedict|title=Age of globalization : anarchists and the anticolonial imagination|date=2013|publisher=Verso|isbn=978-1-78168-144-2|pages=107, 159|oclc=864023954|language=en}}</ref><ref name=":02">{{cite journal|url=https://asj.upd.edu.ph/mediabox/archive/ASJ-49-1-2013/From%20Cadiz%20to%20La%20Liga%20-%20Spanish%20Context%20of%20Rizals%20Political%20Thought%20-%20Aseniero.pdf|pages=27–39|title=From Cádiz to La Liga: The Spanish Context of Rizal's Political Thought|first=George|last=Aseniero|date=31 Oktubre 2013|journal=Asian Studies: Journal of Critical Perspectives on Asia|publisher=[[University of the Philippines Diliman]]|volume=49|issue=1|location=Lungsod Quezon|issn=2244-5927|oclc=950730261|language=en}}</ref> Ang konsepto ng propaganda sa pamamagitan ng gawa (''propaganda of the deed'') ang naging partikular na inspirasyon sa ikalawang nobela ni Rizal na ''[[El filibusterismo]]'', na naglalarawan ng isang rebolusyon para sa pambansang paglaya laban sa mga kolonyal na awtoridad ng Espanya sa Pilipinas.<ref name=":2" /> Sa [[Nobelang Pilipino|nobelang]] iyon, inilarawan ni Rizal ang isang nabigong pagtatangka ng propaganda sa pamamagitan ng gawa sa katauhan ni Simoun, na nagtangkang pasabugin ang isang pagtitipong dinaluhan ng mga piling tao o elitista ng kolonyal na pamahalaan.<ref name=":12">{{cite book |last=Anderson|first=Benedict|title=The Age Of Globalization: Anarchists and the Anti-Colonial Imagination|publisher=Verso Books|year=2013|isbn=9781781681442|location=[[London]]|page=31|oclc=875370534|language=en}}</ref> Pagbalik niya sa [[Maynila]] noong 1892, itinatag ni Rizal ang [[La Liga Filipina]], isang lihim na samahan na nakatuon sa pagtutulungan, pagtatatag ng mga kooperatiba, at iba pang gawain.<ref name=":02" /> Dahil sa kaniyang mga gawain sa Liga, inaresto si Rizal at ipinatapon sa Dapitan.<ref>{{cite book |last1=Zaide|first1=Gregorio F.|title=Rizal: His Exile to Dapitan|date=1976|publisher=St. Mary's|pages=193|url=https://books.google.com/books?id=xPziMgEACAAJ&q=rizal+exile+in+dapitan|access-date=19 Agosto 2019|language=en}}</ref> Doon ay nagtayo siya ng isang [[ospital]], isang sistema ng panustos ng tubig, at isang [[paaralan]], kung saan siya nagturo at nagsagawa rin ng pagsasaka at [[paghahalaman]].<ref>{{cite book |last1=Gibbs|first1=Eloise A.|title=Rizal in Dapitan: A Story Based on the Life of José Rizal During His Exile in Dapitan|date=1960|publisher=University Book Supply|page=230|url=https://books.google.com/books?id=jqFAAAAAIAAJ&q=Rizal+in+dapitan|access-date=20 Agosto 2019|language=en}}</ref> Matapos ipatapon si Rizal, maraming nasyonalistang Pilipino ang nagtatag ng [[Katipunan]], isa pang lihim na samahan, subalit sa pagkakataong ito ay may layuning makamit ang kasarinlan mula sa Espanya sa pamamagitan ng isang himagsikan. Dahil sa inspirasyon mula sa mga akda ni Rizal, nag-organisa ang Katipunan ng armadong paglaban sa pamahalaang Espanyol sa pamumuno ni [[Andrés Bonifacio]].<ref>{{Citation|last=Agoncillo|first=Teodoro|author-link=Teodoro Agoncillo|title=The Revolt of the Masses: The story of Bonifacio and the Katipunan|publisher=[[University of the Philippines]] Press|location=Lungsod Quezon|year=1996|orig-year=1956|isbn=971-8711-06-6|url=https://books.google.com/books?id=SV_BAQAACAAJ|page=41|language=en}}</ref> Matapos mabunyag ang mga gawain ng Katipunan noong Agosto 1896, nagsimula ang Himagsikang Pilipino. Nag-alsa ang mga kasapi ng Katipunan sa [[Caloocan]],<ref name="Ocampo1995">{{cite book |last=Ocampo|first=Ambeth R.|title=Bonifacio's bolo|url=https://books.google.com/books?id=YWhxAAAAMAAJ|year=1995|publisher=Anvil Pub.|isbn=978-971-27-0418-5|page=8|language=en}}</ref> itinatag ang [[Republika ng Katagalugan]], at nagpahayag ng isang pambansang armadong himagsikan.<ref name="guererro1">{{citation |last1=Guererro|first1=Milagros|last2=Encarnacion|first2=Emmanuel|last3=Villegas|first3=Ramon|title=Andres Bonifacio and the 1896 Revolution|journal=Sulyap Kultura|volume=1|issue=2|pages=3–12|publisher=National Commission for Culture and the Arts|year=1996|url=http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1|access-date=2009-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20101115193832/http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1|archive-date=2010-11-15|url-status=dead|language=en}}</ref> Bagaman walang tuwirang naging bahagi si Rizal sa himagsikan, nilitis siya ng hukumang militar sa mga kasong paghihimagsik, sedisyon, at sabuwatan. Napatunayang nagkasala siya sa lahat ng paratang at binaril ng pulutong ng mga tagabaril bilang pagbitay.<ref>{{cite book|last1=Russell|first1=Charles Edward|last2=Rodriguez|first2=Eulogio Balan|title=The hero of the Filipinos: the story of José Rizal, poet, patriot and martyr|url=https://archive.org/details/herooffilipinoss00russ_0|year=1923|publisher=The Century co.|page=[https://archive.org/details/herooffilipinoss00russ_0/page/308 308]|language=en}}</ref> Noong 1897, napatalsik at ipinapatay si Bonifacio ni [[Emilio Aguinaldo]], na siyang umako sa pamumuno ng kilusang rebolusyonaryo.<ref>{{cite book|last1=Agoncillo|first1=Teodoro|title=History of the Filipino People|url=https://archive.org/details/historyoffilipin00teod|url-access=registration|date=1990|publisher=Garotech Publishing|location=Lungsod Quezon|isbn=971-8711-06-6|edition=8|pages=178–181|language=en}}</ref> Matapos mapalayas ang mga Espanyol mula sa kapuluan, nagtatag si Aguinaldo ng isang diktadura at ipinahayag ang [[kasarinlan ng Pilipinas]]. Gayunman, sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)|Kasunduan sa Paris]], pormal na isinuko ng Espanya ang Pilipinas sa Estados Unidos, na naging mitsa ng armadong tunggalian laban sa bagong tatag na [[Unang Republika ng Pilipinas]].<ref>{{cite book|last=Randolph|first=Carman Fitz|title=The Law and Policy of Annexation|chapter=Chapter I, The Annexation of the Philippines|publisher=BiblioBazaar, LLC|location=Charleston, South Carolina|year=2009|isbn=978-1-103-32481-1|language=en}}</ref> Sa panahon ng himagsikan, si [[Isabelo de los Reyes]] ay kabilang sa mga rebolusyonaryong ipinatapon sa Espanya, kung saan siya ay ibinilanggo sa Kastilyo ng Montjuïc. Doon ay nakilala niya ang ilang mga anarkista at sindikalista, at napag-aralan ang panitikang anarkista na ibinibigay sa kanya ng isang simpatetikong bantay.<ref name="Mojares">{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/268 268]|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Scott|first=William Henry|year=1992|title=The Union Obrera Democrática: First Filipino Trade Union|location=Lungsod Quezon|publisher=New Day|page=14|isbn=9789711004880|oclc=1187047203|language=en}}</ref> Matapos siyang makalaya, nakilala niya ang ilang mga palaisip na anarkista, kabilang sina Francesc Ferrer,<ref name="Saulo">{{Cite book |title=Communism in the Philippines : An Introduction|last=Saulo|first=Alfredo|date=2002|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9715504035|edition=Pinalaki|location=Maynila, Pilipinas|oclc=969406494|page=4|language=en}}</ref> at nabasa ang mga akda nina Pierre-Joseph Proudhon, Mikhail Bakunin, at Peter Kropotkin.<ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/n282 269]|language=en}}</ref> Matapos sumuko ang mga hukbo ni Emilio Aguinaldo at maitatag ang Pamahalaang Insular noong 1901, nakabalik si Isabelo sa Maynila,<ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/274 274]|language=en}}</ref> dala ang isang malaking koleksiyon ng mga akdang anarkista at sosyalista.<ref>{{Cite book |title=Komunista : the genesis of the Philippine Communist Party, 1902–1935|last=Richardson|first=Jim|date=2011|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715506267|location=Lungsod Quezon|oclc=756771087|page=15|language=en}}</ref> Dahil sa impluwensiya ng anarko-sindikalismo, pinangunahan niya ang isang bugso ng mga protesta at welga ng mga manggagawa sa Maynila, na humantong sa pagtatatag ng Unión Obrera Democrática (UOD), ang kauna-unahang makabagong pederasyon ng mga unyon ng manggagawa sa bansa.<ref>{{cite journal|last=Dennison|first=Eleanor|url=https://www.jstor.org/stable/3022423|title=Philippine Labor under the Commonwealth|journal=Far Eastern Survey|volume=7|issue=24|publisher=Institute of Pacific Relations|date=7 Disyembre 1938|pages=277–282|doi=10.2307/3022423|jstor=3022423|issn=0362-8949|oclc=4636899601|url-access=subscription|language=en}}</ref> Nang maglunsad ang UOD ng isang pangkalahatang welga noong Agosto 1902, isinailalim ito sa pagmamanman ng pulisya at inaresto si Isabelo.<ref>{{cite book|last=Pomeroy|first=William J.|year=1992|title=The Philippines: Colonialism, Collaboration, and Resistance|url=https://archive.org/details/philippinescolon00pome|location=New York|publisher=International|page=[https://archive.org/details/philippinescolon00pome/page/51 51]|isbn=9780717806928|oclc=246725565|language=en}}</ref><ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/279 279]|language=en}}</ref> Habang nasa bilangguan, naghain siya ng pagbibitiw sa UOD, subalit ipinagpatuloy ang kanyang gawain nina Hermenegildo Cruz, isang tagapag-organisa ng kilusang paggawa, at Arturo Soriano, isang pinuno ng welga. Isinalin ni Soriano sa [[wikang Tagalog]] ang dayalogo ni Errico Malatesta na ''Fra Contadini'' (''Sa Pagitan ng mga Magsasaka'') sa pamagat na Dalawang Magbubukid. Sa huli, nabuwag ang UOD dahil sa mga panloob na hidwaan. Ang pangkat ng mga katamtaman (''moderates''), sa pamumuno ni [[Lope K. Santos]], ay bumuo ng Unión del Trabajo de Filipinas (UTF) na sinuportahan ng Estados Unidos, samantalang ang pangkat ng mga radikal, sa pamumuno ni Hermenegildo Cruz, ay nagtatag ng Congreso Obrero de Filipinas (COF).<ref>{{Cite book |title=Komunista : the genesis of the Philippine Communist Party, 1902–1935|last=Richardson|first=Jim|date=2011|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715506267|location=Lungsod Quezon|oclc=756771087|page=21|language=en}}</ref> Nang maglaon, isinulat ni Santos ang nobelang ''[[Banaag at Sikat]]'', na tumatalakay sa dalawang magkaibigan: ang isa ay isang sosyalista at ang isa naman ay isang anarkista.<ref name="LKSantos">{{cite book|last=Santos|first=Lope K.|author-link=Lope K. Santos|title=[[Banaag at Sikat]]|publisher=Bookmark|location=Philippines|year=1988}}</ref> Bilang bahagi ng Kilusang Mayo a Kuwatro, nagtatag ang mga anarkistang Tsino ng isang sangay sa Maynila, kung saan naglathala sila ng mga babasahing anarkista na ipinamahagi sa buong Timog-silangang Asya.<ref>{{cite book|first=C.F.|last=Yong|title=The origins of Malayan Communism|location=[[Singapore]]|year=1997|page=18|publisher=Strategic Information and Research Development Centre|isbn=9789672165606|oclc=1112676175|language=en}}</ref> Gayunman, dahil sa pagbuwag sa UOD, humupa na noon ang kilusang anarkista sa malaking bahagi ng kapuluan. Nagpatuloy pa rin ang mga kaisipang anarkista sa hanay ng mga magsasaka, lalo na sa mga unyong magsasaka gaya ng Aguman ding Maldang Talapagobra (AMT; ''Liga ng mga Maralitang Manggagawa''), isang prente ng Partido Sosyalista ng Pilipinas.<ref name=":22">{{Cite book |last=Fegan|first=Brian|title=Philippine Social History: Global Trade and Local Transformation|publisher=Allen & Unwin|year=1982|editor-last=McCoy|editor-first=Alfred|location=Sydney|pages=107|chapter=The Social History of a Central Luzon Barrio|editor-last2=de Jesus|editor-first2=Ed|language=en}}</ref> Ang paglaganap ng mga kaisipang anarkistang ito ay pinadali ng mga babasahing ipinakilala nina Isabelo de los Reyes at Dominador Gómez sa loob ng Partido Sosyalista.<ref name=":23">{{Cite book |last=Fegan|first=Brian|title=Philippine Social History: Global Trade and Local Transformation|publisher=Allen & Unwin|year=1982|editor-last=McCoy|editor-first=Alfred|location=Sydney|pages=107|chapter=The Social History of a Central Luzon Barrio|editor-last2=de Jesus|editor-first2=Ed|language=en}}</ref> Pagkatapos ng Rebolusyong Ruso, nagsimulang mag-ugat ang Marxismo–Leninismo sa mga makakaliwang pangkat noong [[dekada 1920]]. Sa impluwensiya ng Partido Obrero de Filipinas, nakipag-ugnayan ang COF sa Red International of Labor Unions (Pulang Pandaigdigang Samahan ng mga Unyon ng Manggagawa) noong 1927.<ref>{{cite book|first=Edward Hallett|last=Carr|title=A History of Soviet Russia, Volume 14: Foundations of a Planned Economy: Volume 3, Part 3|location=[[Londres]]|publisher=Macmillan|year=1978|page=1040|oclc=1200091334|language=en}}</ref> Ang ugnayang ito ay nagdulot ng pagkakahati sa pagitan ng mga katamtaman at mga rebolusyonaryo sa loob ng COF, na humantong sa tuluyang pagkawatak-watak ng unyon.<ref>{{cite book|first=Crisanto|last=Evangelista|author-link=Crisanto Evangelista|title=The Split in the Philippine Labour Congress: Agents of U.S. Imperialists and Native Bourgeoisie Fail to Capture Congress|publisher=The Red International of Labor Unions|volume=1|issue=6/7|date=Agosto 1929|page=300|language=en}}</ref> Noong 1930, umusbong mula sa pagkakahating ito ang [[Partido Komunista ng Pilipinas]], na nagsimulang isentralisa ang pamamahala sa kilusang manggagawa.<ref name="Saulo" /> Sa una ay ipinagbawal ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Kataas-taasang Hukuman]] ang Partido Komunista,<ref name="Court1932">{{cite court |litigants=The People of the Philippine Islands v. Crisanto Evangelista, et al.|vol=GR L-36278|reporter=SCRA|court=Phil.|date=1932|url=http://www.lawphil.net/judjuris/juri1932/oct1932/gr_l-36278_1932.html|access-date=Marso 25, 2017|language=en}}</ref> subalit kalaunan ay ginawang legal ito matapos maitatag ang [[Komonwelt ng Pilipinas]], dahil sa lumalaking banta mula sa [[Imperyo ng Hapon]].<ref name="Saulo" /> Noong [[dekada 1970]], nagsimulang muling umusbong ang kilusang anarkista sa Pilipinas bilang bahagi ng umuusbong na subkulturang [[punk]] sa kapuluan, na nagtaguyod ng matibay na pilosopiya ng pagtutol sa awtoridad. Sa ilalim ng [[Batas militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|diktadurang Marcos]], dinala sa bansa ng mga nagbalik na kasapi ng diyaspora ang musikang punk, na palihim na ipinalaganap sa buong Maynila, na nagbunsod sa paglitaw ng kilusang Pinoy punk. Naging daluyan ang musikang punk ng pagpapahayag ng pagkadismaya ng kabataan sa konserbatibong lipunan, at noong [[dekada 1980]] ay nagkaroon ito ng hayagang pampulitikang katangian, kung saan maraming punk ang tahasang yumakap sa mga kaisipang anarkista.<ref name="Interview">{{cite book|url=https://www.alpineanarchist.org/r_i_philippines_english.html|chapter=Interview with Jong Pairez and Bas Umali about Anarchism in the Philippines|title=Von Jakarta bis Johannesburg|editor1=Gabriel Kuhn|editor2=Sebastian Kalicha|year=2010|first1=Jong|last1=Pairez|first2=Bas|last2=Umali|location=Münster|publisher=Unrast|isbn=9783897715066|oclc=919085683|language=en}}</ref> Ang pagkakahati-hati ng Partido Komunista ng Pilipinas matapos ang [[Himagsikang Lakas ng Bayan]] ay nagbunsod pa ng panibagong pagsigla ng mga gawaing anarkista sa kapuluan.<ref name="CH293">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=293|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Ayon sa isang [[salaysay]], isang selulang kadre ng Partido Komunista ang yumakap sa anarkismo.<ref name="CH293" /> Isa sa mga kaisipang umusbong mula sa pagkakahati ay ang demokrasyang bayan, na nagsusulong na ang wastong larangan para sa mga demokratikong inisyatiba ay ang lipunang sibil sa halip na ang estado.<ref>{{Cite web |title=Re-Imagining Philippine Revolution {{!}} Southeast Asian Anarchist Library |url=https://sea.theanarchistlibrary.org/library/isagani-serrano-re-imagining-philippine-revolution-en |access-date=2026-07-26 |website=sea.theanarchistlibrary.org}}</ref> Ang mga tinaguriang "demokratang bayan" ay pangunahing nahati sa pagitan ng mga minarkista, na lumahok sa pulitikang elektoral, at ng mga anarkista, na nakibahagi sa pag-oorganisa ng mga pamayanan.<ref>{{cite book|last=Törnquist|first=Olle|year=2002|title=Popular development and democracy|publisher=University of Oslo|url=http://folk.uio.no/ollet/final-edited-UNRISD-2.pdf|access-date=8 Pebrero 2012|location=[[Oslo]]|series=SUM Occasional Papers|issue=3|isbn=9788290391435|oclc=474607527|language=en}}</ref> Sa peryodikong ''Kasarinlan'', inilathala ng dating kasapi ng Partido Komunista na si Isagani Serrano ang [[sanaysay]] na ''Reimagining Philippine Revolution'', kung saan kanyang itinaguyod ang demokrasyang bayan, pinuna ang ideolohiya ng partido, at nagpanukala ng isang panlipunang rebolusyong laban sa estado.<ref>{{cite journal|url=https://sea.theanarchistlibrary.org/library/isagani-serrano-re-imagining-philippine-revolution-en|title=Reimagining Philippine Revolution|last=Serrano|first=Isagani|pages=80–81|year=1994|volume=10|issue=2|journal=Kasarinlan: Philippine Journal of Third World Studies|issn=2012-080X|oclc=939095270|publisher=[[University of the Philippines Diliman]]|location=[[Lungsod Quezon]]|language=en}}</ref> Patuloy na nakaakit ng mga tagasunod ang kilusang anarkista noong dekada 1990, lalo na matapos ang mga protesta laban sa WTO sa Seattle noong 1999, na nagdala sa anarkismo sa pangunahing talakayang pampubliko.<ref name="Interview" /> Isa sa mga grupong nabuo sa panahong ito ang Metro Manila Anarchist Confederation (MMAC, o Konpederasyon ng mga Anarkista sa [[Kalakhang Maynila]]), na naglalayong pag-ugnayin ang mga indibiduwal at kolektibo upang sama-samang kumilos, sa halip na bumuo ng isang [[Partidong pampolitika|partidong pampulitika]].<ref name="CH298">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=298–300|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Nagsimula ring mabuo ang iba pang organisadong pangkat ng mga anarkista, kung saan nagsanib ang ilang kolektibo upang itatag ang Anti-Capitalist Convergence Philippines (Pagtitipong Laban sa Kapitalismo sa Pilipinas), na nag-organisa ng mga protesta laban sa [[Pandaigdigang Pondong Pananalapi]] at sa [[Bangkong Pandaigdig]].<ref name="Ness">{{Cite encyclopedia |last1=Fernandez|first1=Erwin S.|editor1-last=Ness|editor1-first=Immanuel|title=Anarchism, Philippines|pages=1–2|date=2009|doi=10.1002/9781405198073.wbierp0068|language=en|isbn=978-1-4051-9807-3|publisher=John Wiley & Sons|encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest|df=mdy-all}}</ref> Bagama't umusbong at lumaganap sa Pilipinas ang iba't ibang kilusang sosyalista at komunista noong ika-20 dantaon, hindi kailanman nabuo ang isang organisadong partidong anarkista sa bansa.<ref>{{Cite web |last=Cruz |first=Elfren S. |date=Hulyo 30, 2026 |title=How communism began in the Philippines |url=https://www.philstar.com/opinion/2026/07/30/2545655/how-communism-began-philippines |access-date=2026-07-30 |website=Philstar.com}}</ref> Gayunpaman, hindi ito nangangahulugang hindi kailanman umiral ang anarkismo bilang isang kaisipan sa Pilipinas. Tulad na nabanggit sa artikulong ito, nakapasok sa bansa ang mga ideyang anarkista at anarko-sindikalista noong unang bahagi ng ika-20 dantaon. Sa kabila nito, hindi naging sapat ang lakas ng kilusang anarkista upang makapagtatag ng isang partidong pampulitika, at kalaunan ay natabunan ito ng lumalakas na impluwensiya ng Marxismo-Leninismo at ng mga organisadong partidong komunista. Noong 2001, lalo pang nahikayat ang mga Pilipino sa anarkismo sa panahon ng [[Ikalawang Rebolusyon sa EDSA|Ikalawang Himagsikang EDSA]] laban sa pamahalaan ni [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulong]] [[Joseph Estrada]]. Sa panahong ito, namahagi ang mga anarkista ng polyetong pinamagatang ''Organize Without Leaders!'' ("Mag-organisa nang Walang mga Pinuno!"), na nagbigay-diin sa kanilang kaibhan sa iba pang pangkat ng oposisyon na naglalayong makamit ang kapangyarihang pampulitika.<ref name="CH300">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=300–303|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Matapos maluklok sa kapangyarihan si [[Gloria Macapagal Arroyo]] bilang pangulo, maraming makakaliwa sa bansa ang nadismaya sa mga Himagsikang EDSA, na sa kanilang pananaw ay nauwi lamang sa pagpapalit ng naghaharing rehimen.<ref name="CH304">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=304–306|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Lalo pang tumindi ang pagkadismayang ito matapos ang nabigong [[EDSA Tres|EDSA III]], na mabilis na sinupil at nagresulta sa pag-aresto sa mga pinuno ng oposisyon, subalit nagpalawak din ng kamalayan ng publiko sa mga posibilidad ng sariling pag-oorganisa.<ref name="CH308">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=308|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Maging ang ilang kasapi ng Partido Komunista ay nagsimulang manawagan ng sistemikong pagbabago, sa halip na ang dati nilang panawagan para sa pagpapalit lamang ng rehimen.<ref name="CH311">{{cite thesis|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present |publisher=[[University of Western Australia]] |chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=311|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Kasunod ng mga himagsikang ito, nagsimulang manawagan ang mga makabagong Pilipinong anarkista, gaya ni Bas Umali, ng pagbuwag sa estadong-bansa ng Pilipinas at ng pagtatatag kapalit nito ng isang desentralisadong "kapuluang konpederasyon".<ref>{{cite web|url=http://www.anarkismo.net/article/2923|title=Archipelagic Confederation|date=26 Abril 2006|access-date=25 Hulyo 2021|last=Umali|first=Bas|work=Anarkismo.net|language=en}}</ref> Ang mga anarkistang paraan ng paglutas ng mga suliranin, na nakabatay sa sinaunang tradisyon ng bayanihan bago dumating ang mga mananakop at sinusuportahan, bukod sa iba pa, ng [[Kristiyanismo|Kristiyanong]] prinsipyo ng subsidyaridad,<ref name="delmundo2021">{{cite web|last=Del Mundo|first=Rubi|date=2021-04-21|title=Mutual Aid, Community Pantries Bring Out the Best in Filipinos and the Worst in Duterte's Inhumane Regime|url=https://cpp.ph/statements/mutual-aid-community-pantries-bring-out-the-best-in-filipinos-and-the-worst-in-dutertes-inhumane-regime|website=Philippine Revolution Web Central|language=en}}</ref> ay muling lumitaw sa pangunahing kamalayan bilang alternatibo sa kawalang-kapangyarihang dulot ng pagdepende sa iba.<ref name="mendizábal2021">{{cite web|url=https://kodao.org/putting-back-the-community-in-community-pantry/|title=Putting Back the "Community" in Community Pantry|website=Kodao|date=2021-04-27|first=L. S.|last=Mendizábal|language=en}}</ref> Isang halimbawa nito ang pagtatatag ng mga ''community pantry'' o [[bodegang bayan]] noong [[pandemya ng COVID-19]] at ang pagpapatuloy ng mga ito sa kabila ng hindi kanais-nais na kalagayang pampulitika at pang-ekonomiya.<ref name="yuvallos2021">{{cite news|url=https://nolisoli.ph/96642/opinion-maginhawa-community-pantry-ayuvallos-20210420/|newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]|date=20 Abril 2021|last=Yuvallos|first=Andreiana|title=The Gov't's Response to the Community-Pantry Movement? Policing and Bureaucracy|access-date=25 Hulyo 2021|publisher=Hinge Inquirer Publications|location=[[Makati]]|issn=0116-0443|oclc=243915470|language=en|archive-date=16 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210516125629/https://nolisoli.ph/96642/opinion-maginhawa-community-pantry-ayuvallos-20210420/|url-status=dead}}</ref><ref name="sadongdong2021">{{cite news|work=[[Manila Bulletin]]|url=https://mb.com.ph/2021/04/20/parlade-community-pantry-could-be-used-to-urge-public-to-revolt-vs-govt/|title=Parladé: Community Pantry Could be Used to Urge Public to Revolt vs. Gov't|date=20 Abril 2021|first=Martín|last=Sadongdong|access-date=25 Hulyo 2021|issn=0116-3086|oclc=42725386|publisher=Manila Bulletin Publishing Corporation|location=[[Maynila]]|language=en}}</ref><ref name="chúa2021">{{cite news|url=https://www.manilastandard.net/news/top-stories/352408/-communist-tag-halts-community-pantry-for-a-day.html|first=Adelle|last=Chúa|date=21 Abril 2021|newspaper=Manila Standard|title="Communist" Tag Halts Community Pantry for a Day|access-date=25 Hulyo 2021|publisher=Philippine Manila Standard Publishing, Inc.|location=[[Makati]]|issn=0116-5054|oclc=819413184|language=en}}</ref> Noong 2009, may iba't ibang grupong anarkista na sa Pilipinas. Kabilang sa mga ito ang panrehiyong Davao Anarchists Resistance Movement (DARM, o Kilusang Paglaban ng mga Anarkista ng Davao), ang anarka-peministang organisasyong Liberate the Clit Kolektiv (LiCK, o Palayain ang Clit Kolektiv), ang tagapaglathalang ''Dumpling Press'', ang organisasyong nagtataguyod ng pagpapalaya sa mga hayop na Youth Collective for Animal Liberation (YCAL, o Kolektibong Kabataan para sa Pagpapalaya ng mga Hayop), at ang Local Anarchist Network (LAN, o Lokal na Kalipunan ng mga Anarkista), na naglalarawan sa sarili bilang "maluwag na samahan ng mga anarkista" na binubuo ng iba't ibang tendensiya.<ref name="Ness" /> == Mga konsepto == === Propaganda ng gawa === Ang propaganda ng gawa, o propaganda sa pamamagitan ng gawa, ay isang uri ng tuwirang pagkilos na naglalayong maimpluwensiyahan ang opinyong pampubliko. Ang mismong pagkilos ay nilalayong magsilbing halimbawa na maaaring tularan ng iba at maging mitsa ng isang panlipunang rebolusyon. Madalas itong iniuugnay sa mga mararahas na pagkilos na isinagawa ng iba't ibang anarkista noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at unang bahagi ng ika-20 dantaon, kabilang ang mga pambobomba at [[asasinasyon]] na nakatuon laban sa estado at sa naghaharing uri bilang pagpapahayag ng pagtutol sa kapitalismo, gayundin ang panununog sa mga simbahan na tumatarget sa mga pangkat [[panrelihiyon]]. Gayunpaman, mayroon ding mga di-marahas na anyo ang propaganda ng gawa.<ref>{{cite book |last1=Woodcock|first1=George|chapter=Prologue|pages=11–32|jstor=10.3138/j.ctt2ttv2t.4|title=Anarchism|date=2004|publisher=University of Toronto Press|isbn=978-1-55111-629-7|quote-page=20|quote=the modern pacifist anarchists, …have tended to concentrate their attention largely on the creation of libertarian communities – particularly farming communities – within present society, as a kind of peaceful version of the propaganda by deed.|language=en}}</ref> Nilayon ang mga gawaing ito ng [[terorismo]] na magpasiklab ng isang "diwa ng paghihimagsik" sa pamamagitan ng pagpapakita na ang estado, ang gitna at nakatataas na uri, at ang mga organisasyong panrelihiyon ay hindi makapangyarihan sa lahat. Layunin din nitong udyukan ang estado na tumugon nang lalo pang mapaniil.<ref name="Merriman">{{cite book |last=Merriman|first=John M.|date=2016|title=The Dynamite Club: How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror|publisher=[[Yale University Press]]|page=[https://books.google.com/books?id=w8mtCwAAQBAJ&pg=PA63 63]|isbn=978-0-300-21792-6|language=en}}</ref> Noong Kongresong Panlipunang Rebolusyonaryo sa Londres noong 1881, pormal na inaprubahan ang taktikang ito.<ref name="Abidor">{{cite book |last=Abidor|first=Mitchell|url=https://books.google.com/books?id=ELZHEAAAQBAJ&pg=PT7|title=Death to Bourgeois Society: The Propagandists of the Deed|date=2016|publisher=PM Press|isbn=978-1-62963-112-7|language=en}}</ref> === Mutual na tulungan === Ang katawagang "''mutual aid''" tulungang mutuwal (o pagtutulungang-bayan) ay pinasikat ng pilosopong anarkista na si [[Peter Kropotkin]] sa kanyang kalipunan ng mga sanaysay na ''Mutual Aid: A Factor of Evolution''. Dito, ipinangatwiran niya na ang kooperasyon, at hindi ang kompetisyon, ang pangunahing puwersang nagtutulak sa [[ebolusyon]], sa pamamagitan ng [[Mutualismo|mutuwalismo]] sa [[biyolohiya]].<ref name="KropotkinRobinson2020">{{cite book |author1=Peter Kropotkin|author2=Victor Robinson|title=Mutual Aid – A Factor of Evolution: With an Excerpt from Comrade Kropotkin by Victor Robinson|url=https://books.google.com/books?id=CbLoDwAAQBAJ|chapter=Introduction|date=26 Mayo 2020|publisher=Read Books Limited|isbn=978-1-5287-9015-4|language=en}}</ref><ref name="Kropotkin">{{cite book |title=Mutual Aid: A Factor of Evolution|url=http://theanarchistlibrary.org/library/petr-kropotkin-mutual-aid-a-factor-of-evolution|last=Kropotkin|first=Petr|date=1902|via=The Anarchist Library|access-date=6 Mayo 2020|language=en}}</ref> Ipinahayag ni Kropotkin na ang pagtutulungang-bayan ay may praktikal na pakinabang sa pananatiling buhay ng mga tao at hayop at na ito ay naitaguyod sa pamamagitan ng [[likas na pagpili]]. Iginiit din niya na ang pagtutulungang-bayan ay masasabing kasintanda ng kultura ng tao.<ref name="Kropotkin" /> Ang pagkilalang ito sa malawak na katangian at pakinabang ng pagtutulungang-bayan sa bawat indibidwal ay salungat sa mga teorya ng [[Charles Darwin|Darwinismong]] panlipunan, na nagbibigay-diin sa kompetisyon ng mga indibiduwal at sa pananatili ng pinakamainam (''survival of the fittest''). === Pinakamababang antas na hindi maipagkakait === Ang ''irreducible minimum'' o pinakamababang antas na hindi maipagkakait ay isang pangunahing prinsipyong etikal sa ekolohiyang panlipunan ni Murray Bookchin.<ref>{{Cite book |last=Biehl |first=Janet |url=https://theanarchistlibrary.org/library/murray-bookchin-janet-biehl-the-murray-bookchin-reader |title=The Murray Bookchin Reader |date=1999 |language=en}}</ref> Nagmula ito sa pag-aaral ng mga katutubo at lipunang walang herarkiya. Ayon sa prinsipyong ito, ang bawat miyembro ng komunidad ay may walang-kondisyong karapatan sa mga pangunahing pangangailangan sa buhay,<ref>{{Cite news |last=Tokar |first=Brian |date=2008-03-01 |title=On Bookchin's Social Ecology and its Contributions to Social Movements {{!}} Institute for Social Ecology |language=en-US |work=Institute for Social Ecology |url=https://social-ecology.org/wp/2008/03/on-bookchins-social-ecology-and-its-contributions-to-social-movements/ |access-date=2026-07-21}}</ref> tulad ng pagkain, pabahay, at kalusugan—anuman ang kanilang naiambag na trabaho. === Pagwawalang-bisa sa paggawa === Partikular sa mga anarkistang lupon,<ref>{{Cite web |last=Ford|first=Nick|title=7 Key Concepts for Understanding Anti-Work Theory|url=https://www.filmsforaction.org/articles/7-key-concepts-for-understanding-antiwork-theory/|access-date=2022-08-09|website=Films For Action|language=en}}</ref> may ilan na naniniwalang ang [[Trabaho|paggawa]] ay lalong nahiwalay sa tao sa paglipas ng kasaysayan at sa likas na katangian nito ay hindi kasiya-siya at mabigat, kaya't hindi ito dapat ipataw sa pamamagitan ng mga paraang [[pang-ekonomiya]] o [[pampulitika]].<ref>{{Cite web |last=Peters|first=Adele|date=2015-02-02|title=Work Is Bullshit: The Argument For "Antiwork"|url=https://www.fastcompany.com/3041719/work-is-bullshit-the-argument-for-antiwork|access-date=2022-08-09|website=Fast Company|language=en-US}}</ref> Sa ganitong pananaw, may ilan na nananawagan sa pagpapatupad ng walang kondisyong batayang kita (''unconditional basic income'') at/o pagpapaikli ng linggo ng paggawa, gaya ng apat-na-araw na linggo ng trabaho.<ref>{{Cite web |last=Lashbrooke|first=Barnaby|title=The 'Anti-Work' Movement Is A Sign Something's Rotten In The Workplace|url=https://www.forbes.com/sites/barnabylashbrooke/2021/10/25/the-anti-work-movement-is-a-sign-somethings-rotten-in-the-workplace/|access-date=2022-08-09|website=[[Forbes]]|language=en}}</ref> Noong 1985, isinulat ng anarkista at sitwasyonistang manunulat na si Bob Black ang kinikilalang manipestong ''The Abolition of Work'' (''Ang Pagpapawalang-bisa sa Paggawa''). === Pagkakaisa ng pamamaraan at layunin === Sa anarkismo, ang pagkakaisa ng pamamaraan at layunin (''unity of means and ends'') ay tinatawag na politikang preporatibo. Sinasabi nito na ang mga paraang ginagamit sa pagbabago ng lipunan ay dapat mismong nagpapakita ng [[Kalayaan|malaya]], patas, at walang-gobyernong lipunan na gustong itayo. Ang politikang preporatibo ay mga paraan ng pag-oorganisa at mga ugnayang panlipunan na naglalayong isabuhay ang lipunang ninanais itatag ng isang pangkat sa hinaharap.<ref>{{cite web |last=Smith|first=E. T.|date=2023-02-01|title=Prefigurative Politics in Practice|url=https://commonslibrary.org/prefigurative-politics-in-practice/|access-date=2026-05-18|work=The Commons Library|language=en}}</ref> Sa praktika, kabilang dito ang pagbuo ng isang bagong lipunan "sa loob ng balangkas ng lumang lipunan" sa pamamagitan ng pamumuhay ayon sa mga pagpapahalaga at mga estrukturang panlipunang ninanais ng pangkat para sa hinaharap.<ref>{{cite web |title=Understanding Prefigurative Politics: A Deep Dive|url=https://www.classwithmason.com/2024/10/understanding-prefigurative-politics.html|website=Class with Mason|date=25 Oktubre 2024|access-date=25 Oktubre 2024|language=en}}</ref> Ayon kay Carl Boggs, na siyang lumikha ng katawagang ito, layunin ng politikang preporatibo na maisakatawan "sa loob mismo ng kasalukuyang pampulitikang gawain ng isang kilusan [...] ang mga anyo ng ugnayang panlipunan, pagpapasya, [[kultura]], at karanasang pantao na siyang pinakahuling mithiin nito," kaya't nagkakatugma ang paraan at ang layunin ng pagbabagong panlipunan.<ref>Boggs, Carl. 1977. Marxism, Prefigurative Communism, and the Problem of Workers' Control. [https://repository.library.brown.edu/studio/item/bdr:89258/ ''Radical America'' 11 (November)], 100; cf. Boggs Jr., Carl. Revolutionary Process, Political Strategy, and the Dilemma of Power. Theory & Society 4, Blg. 3 (Taglagas), 359-93. (sa Ingles)</ref> Minsan ding ipinagtatanggol ang politikang preporatibo batay sa paniniwalang ang mga layuning makakamit ng isang kilusang panlipunan ay "saligang hinuhubog ng mga paraang ginagamit nito."<ref>Leach, D. K. (2013). Prefigurative politics. The Wiley-Blackwell encyclopedia of social and political movements, 1004-1006. (sa Ingles)</ref> Ang preporatibismo ay ang pagsisikap na isabuhay o isagawa ang politikang preporatibo.<ref>{{Cite journal |last=Heffernan|first=Timothy|date=2020|title='Where Is the New Constitution?': Public Protest and Community-Building in Post–Economic Collapse Iceland|url=https://doi.org/10.3167/arcs.2020.060114|journal=Conflict and Society|volume=6|issue=1|pages=236–254|language=en}}</ref> === Anarkismo at pagkamakabansa o kontra-pagkamakabansa === Ang anarkismo at pagkamakabansa ay kapwa umusbong sa Europa kasunod ng [[Rebolusyong Pranses]] ng 1789, at may mahaba at matatag na ugnayan na maitutunton hanggang kay Mikhail Bakunin at sa kanyang pakikilahok sa kilusang Pan-Slabiko bago pa niya yakapin ang anarkismo. Mahaba rin ang kasaysayan ng pakikilahok ng mga anarkista sa mga kilusang makabansa sa iba't ibang panig ng daigdig, gayundin sa internasyonalismo. Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, malakas ang suporta ng anarkismo sa anasyonalismo at [[Esperanto]].<ref name="nodo50.org">Firth, Will. [http://www.nodo50.org/esperanto/anarkiismo.htm "Esperant Kaj Anarkiismo"]. ''Nodo50''. Nakuha noong 21 Setyembre 2020. "Anarkiistoj estis inter la pioniroj de la disvastigo de Esperanto. En 1905 fondiĝis en Stokholmo la unua anarkiisma Esperanto-grupo. Sekvis multaj aliaj: en Bulgario, Ĉinio kaj aliaj landoj. Anarkiistoj kaj anarki-sindikatistoj, kiuj antaŭ la Unua Mondmilito apartenis al la nombre plej granda grupo inter la proletaj esperantistoj, fondis en 1906 la internacian ligon Paco-Libereco, kiu eldonis la Internacian Socian Revuon. Paco-libereco unuiĝis en 1910 kun alia progresema asocio, Esperantista Laboristaro. La komuna organizaĵo nomiĝis Liberiga Stelo. Ĝis 1914 tiu organizaĵo eldonis multe da revolucia literaturo en Esperanto, interalie ankaŭ anarkiisma. Tial povis evolui en la jaroj antaŭ la Unua Mondmilito ekzemple vigla korespondado inter eŭropaj kaj japanaj anarkiistoj. En 1907 la Internacia Anarkiisma Kongreso en Amsterdamo faris rezolucion pri la afero de internacia lingvo, kaj venis dum la postaj jaroj similaj kongresaj rezolucioj. Esperantistoj, kiuj partoprenis tiujn kongresojn, okupiĝis precipe pri la internaciaj rilatoj de la anarkiistoj." (sa Esperanto)</ref><ref name="naturismo">{{cite news|last=Roselló|first=Josep Maria Roselló|date=17 Agosto 2005|url=http://www.nodo50.org/ekintza/article.php3?id_article%3D310|url-status=dead|title=Dossier: El naturalismo libertario en la península ibérica (1890-1939)|newspaper=Ekintza Zuzena|issue=32|archive-url=https://web.archive.org/web/20120320014704/https://www.nodo50.org/ekintza/article.php3?id_article=310|archive-date=20 Marso 2012|access-date=3 Hunyo 2014|quote=Proliferarán así diversos grupos que practicarán el excursionismo, el naturismo, el nudismo, la emancipación sexual o el esperantismo, alrededor de asociaciones informales vinculadas de una manera o de otra al anarquismo. Precisamente las limitaciones a las asociaciones obreras impuestas desde la legislación especial de la Dictadura potenciarуán indirectamente esta especie de asociacionismo informal en que confluirá el movimiento anarquista con esta heterogeneidad de prácticas y tendencias. Uno de los grupos más destacados, que será el impulsor de la revista individualista ''Ética'' será el Ateneo Naturista Ecléctico, con sede en Barcelona, con sus diferentes secciones la más destacada de las cuales será el grupo excursionista Sol y Vida.|language=es}}</ref><ref name="acracia">{{cite web|last=Díez|first=Xavier|date=1 Abril 2006|url=http://www.acracia.org/1-23a58lainsumision.pdf|url-status=dead|title=La insumisión voluntaria. El anarquismo individualista español durante la Dictadura y la Segunda República (1923-1938)|pages=1–36|archive-url=https://web.archive.org/web/20110723130358/http://www.acracia.org/1-23a58lainsumision.pdf|archive-date=23 Hulyo 2011|access-date=6 Mayo 2011|quote=La insumisión voluntaria: El anarquismo individualista español durante la Dictadura y la Segunda República (1923–1938).|language=es}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], inusig ng Espanyang Francoista ang mga anarkista at mga makabayang Katalan, na marami sa kanila ay malawakang gumagamit ng Esperanto.<ref name="Del Barrio">Del Barrio, Toño; Lins, Ulrich (27–29 Nobyembre 2006). [http://www.nodo50.org/esperanto/artik68es.htm "La utilización del esperanto durante la Guerra Civil Española"]. ''Nodo50''. International Congress on the Spanish Civil War. Hinango noong 21 Setyembre 2020. (sa Kastila)</ref> Iginiit ng anarkistang [[Irlandes]] na si Andrew Flood na ang mga anarkista ay hindi mga makabansa at lubos na tinututulan ang [[pagkamakabansa]]; sa halip, sila ay mga kontra-imperyalista.<ref name="Flood">Flood, Andrew. "An Anarchist Perspective on Irish Nationalism". Workers Solidarity Movement. (sa Ingles)</ref> Katulad nito, itinuturing ng Anarchist Federation (Pederasyong Anarkista) sa Britanya at Irlanda na ang pagkamakabansa ay isang ideolohiyang ganap na nakatali sa pag-unlad ng kapitalismo at hindi kayang lumampas dito.<ref name="Anarchist Federation">[http://www.afed.org.uk/publications/pamphlets-booklets/126-against-nationalism.html "Against Nationalism"]. Anarchist Federation. 3 Abril 2009. Retrieved 23 Setyembre 2020. (sa Ingles)</ref> Si Pierre-Joseph Proudhon, ang unang taong hayagang tumawag sa sarili bilang isang anarkista sa positibong diwa, ay tumutol sa pagkamakabansa, at iginiit na ang "pagwawakas ng militarismo ang misyon ng ika-19 na dantaon, kung hindi ay hahantong ito sa walang hanggang paghina".<ref>Woodcock, George. ''Pierre-Joseph Proudhon''. p. 233. (sa Ingles)</ref> Ayon kay Proudhon, sa ilalim ng kanyang mungkahing mutuwalismo, "wala nang magiging [[nasyonalidad]], wala nang bayang tinubuan sa pampulitikang kahulugan ng mga salitang ito; ang magiging kahulugan na lamang ng mga ito ay pook ng [[kapanganakan]]. Ang tao, anuman ang kanyang [[lahi]] o kulay, ay mamamayan ng daigdig; ang [[pagkamamamayan]] ay isang karapatang maaaring matamo saanman."<ref>Proudhon, Pierre-Joseph. ''General Idea of the Revolution in the Nineteenth Century''. p. 283. (sa Ingles)</ref> === ACAB === [[File:ACABBanner.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:ACABBanner.jpg|left|thumb|Mga anarkista sa [[Leipzig]], [[Alemanya]], na nagpoprotesta habang may hawak na bandilang may nakasulat na "''ACAB, all cops are b...''"]] Ang ACAB, isang daglat para sa ''all cops are bastards'' ("lahat ng pulis ay mga walanghiya" o "lahat ng pulis ay mga bastardo"), ay isang islogang pampulitika na iniuugnay sa mga tutol sa [[kapulisan]]. Karaniwan itong ginagamit bilang kasabihan sa mga ''graffiti'' o ipinapaukit bilang tato. Minsan ay isinusulat din ito bilang 1312, kung saan ang bawat bilang ay kumakatawan sa posisyon ng katumbas na titik sa [[Alpabeto|alpabetong]] Ingles (A=1, C=3, A=1, B=2). Ang pariralang ''all cops are bastards'' ay unang lumitaw sa [[Inglatera]] noong [[dekada 1920]],<ref name="Partridge1986">{{cite book|last=Partridge|first=Eric|title=A Dictionary of Catch Phrases|url=https://archive.org/details/dictionaryofcatc0000part_c8l4|publisher=Taylor & Francis|year=1986|isbn=978-0-415-05916-9|page=[https://archive.org/details/dictionaryofcatc0000part_c8l4/page/1 1]|language=en}}</ref><ref name=":13">{{Cite book|last1=Aitken-Smith|first1=Trent|title=The Tattoo Dictionary|last2=Tyson|first2=Ashley|date=2016|publisher=Octopus|isbn=978-1-78472-254-8|pages=13|language=en}}</ref><ref name="GQ">{{cite web|last=Groundwater|first=Colin|date=11 Hunyo 2020|title=A brief history of ACAB|url=https://www.gq-magazine.co.uk/politics/article/acab-meaning|access-date=11 Setyembre 2020|website=GQ|language=en}}</ref> at kalaunan ay pinaikli bilang "ACAB" ng mga manggagawang nagwewelga noong [[dekada 1940]].<ref name="GQ" /> Sa kasaysayan, ang daglat ay iniugnay sa mga [[kriminal]] sa Reyno Unido.<ref name=":13" /> Una itong naitala bilang tato ng mga bilanggo noong [[dekada 1970]], at karaniwang inilalagay ang tig-isang titik sa bawat daliri, o kung minsan ay ikinukubli bilang maliliit na tuldok sa bawat buko ng kamay.<ref name="ThompsonBlack2006">{{cite book|last1=Thompson|first1=Tim|url=https://archive.org/details/forensichumanide00thom_803|title=Forensic Human Identification: An Introduction|last2=Black|first2=Sue|publisher=Taylor & Francis|year=2006|isbn=978-0-8493-3954-7|page=[https://archive.org/details/forensichumanide00thom_803/page/n391 384]|url-access=limited|language=en}}</ref><ref name=":13" /> Noong 1970, ginamit ng ''Daily Mirror'' ang ACAB bilang pamagat ng isang artikulong nagsasaad na ito ay nakatatak sa isang kasapi ng ''Hells Angels'' na nakita sa [[lansangan]].<ref name="GQ" /> Ginamit din ng [[Direktor sa pelikula|direktor]] ng pelikulang si Sidney Hayers ang isang sinensurang bersyon ng [[parirala]] bilang pamagat ng kaniyang pelikulang [[krimen]] noong 1972 na ''All Coppers Are...''.''<ref>{{cite book|last=Elliot|first=Paul|title=Studying the British Crime Film|url=https://archive.org/details/studyingbritishc0000elli|publisher=Columbia University Press|year=2014|isbn=978-1-906-73374-2|pages=[https://archive.org/details/studyingbritishc0000elli/page/78 78]–79|language=en}}</ref>'' Noong 1977, nakita ng isang mamamahayag mula sa [[Newcastle upon Tyne]] ang daglat na nakasulat sa mga [[dingding]] ng isang selda sa bilangguan.<ref name="Partridge1986" /> Noong dekada 1980, naging simbolo ng kontra-establisimyento ang ACAB, lalo na sa loob ng mga subkulturang punk at ''skinhead'' (o ahit-ulo).<ref name=":13" /><ref name="GQ" /><ref name=":03">{{cite web|title=ACAB|url=https://www.adl.org/education/references/hate-symbols/acab|access-date=2019-05-30|website=Anti-Defamation League|language=en}}</ref> Lalo itong sumikat dahil sa awiting "A.C.A.B." ng bandang Oi! na the 4-Skins, na inilabas noong 1982.<ref name=":13" /><ref name="GQ" /> Sa mga sumunod na taon, naging tanyag ang ACAB bilang [[islogan]] ng mga ''hooligan'' at ''ultras'' sa [[Futbol|putbol]] sa Europa,<ref>{{Cite journal|last=Pollard|first=John|date=2016|title=Skinhead culture: the ideologies, mythologies, religions and conspiracy theories of racist skinheads|journal=Patterns of Prejudice|volume=50|issue=4–5|pages=398–419|doi=10.1080/0031322X.2016.1243349|s2cid=151502563|issn=0031-322X|language=en}}</ref><ref name=":13" /> gayundin ng mga kilusang anarkista at kontra-awtoritaryo sa iba't ibang panig ng mundo.<ref name="GQ" /> Sa ilang konteksto, itinuturing ng Anti-Defamation League (Liga Laban sa Paninirang-puri) ang parirala bilang isang simbolo ng pagkamuhi at inilalarawan ito bilang "isang matagal nang islogan sa kultura ng mga ''skinhead''," habang binabanggit ding ginagamit ito kapwa ng mga [[Rasismo|rasista]] at mga kontra-rasistang ''skinhead''.<ref name=":03" /><ref name="guerra">{{cite journal|last=Guerra|first=Nicola|title=Dalla strada alla letteratura, le spericolate e propizie vicende del forestierismo A.C.A.B.. Il contatto linguistico tra italiano e inglese nelle sottoculture Skinhead e Ultras|trans-title=From the road to literature, the reckless and auspicious events of the forestry industry A.C.A.B .. The linguistic contact between Italian and English in the Skinhead and Ultras subcultures|url=https://www.academia.edu/4566221|journal=Analele Universităţii Din Craiova, Seria Ştiinţe Filologice Linguistică Nr. 1-2|date=Enero 2013|publisher=Universităţii din Craiova|access-date=2020-06-03|language=en}}</ref> Matapos ang pagpaslang ng pulis na si Derek Chauvin kay [[George Floyd]] noong Mayo 2020, mas naging madalas ang paggamit ng katawagang ACAB ng mga taong tutol sa kapulisan.<ref name="vice_acab">{{cite news |work=Vice|last=Poulter|first=James|title=How 'ACAB' Became the Universal Anti-Police Slogan|url=https://www.vice.com/en/article/acab-all-cops-are-bastards-origin-story-protest/|access-date=2020-08-26|date=2020-06-08|language=en}}</ref> Habang lumalaganap sa buong Estados Unidos ang mga protesta bilang tugon sa [[Pagpatay kay George Floyd|pagkamatay ni Floyd]] at ang mga talakayan tungkol sa karahasang isinasagawa ng pulisya na may motibong panlahi, mas madalas ding nabanggit ang ACAB sa mga plataporma ng [[hatirang pangmadla]], at nagsimula ring ibenta ang mga produktong may nakalimbag na daglat na ito.<ref name="vice_acab" /> Ayon sa mga tagapagtaguyod ng katawagan, ang ACAB ay nangangahulugang ang bawat pulis ay may pananagutan sa isang hindi makatarungang sistema. [[Pangangatuwiran|Ipinapangatuwiran]] nila na kahit hindi mismo nakikilahok ang isang pulis sa kalupitan ng pulisya o sa [[rasismo]] sa pagpapatupad ng [[batas]], may [[pananagutan]] pa rin siya sa mga ginawa ng kaniyang mga kasamahan dahil hindi niya ito tinututulan o sinusubukang pigilan.<ref>{{Cite web|date=2020-06-01|title=What I mean when I say I want to abolish the police|url=https://www.independent.co.uk/voices/acab-abolish-police-george-floyd-protests-cops-a9543386.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20200602083406/https://www.independent.co.uk/voices/acab-abolish-police-george-floyd-protests-cops-a9543386.html|archive-date=2020-06-02|url-access=limited|url-status=live|access-date=2021-12-17|website=The Independent|language=en}}</ref> === Pagbuwag sa bilangguan === [[File:La_presó_és_tortura.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:La_pres%C3%B3_%C3%A9s_tortura.jpg|thumb|Isang ''graffiti'' o sulat sa pader sa [[Cataluña]] na nakasulat sa [[wikang Kastila]] na may salin na "Ang bilangguan ay pagpapahirap" at simbolong Bilog-A ng anarkismo.]] Ang pagbuwag sa bilangguan (''prison abolition'') ay isang kilusan na naglalayong buwagin ang bilangguan bilang isang institusyon.<ref name="Frampton">{{cite news |last1=Frampton|first1=Thomas Ward|title=The Dangerous Few: Taking Seriously Prison Abolition and Its Skeptics|url=https://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/hlr135&div=98&id=&page=|access-date=15 Agosto 2025|work=Harvard Law Review|date=2021–2022|pages=2013|language=en}}</ref> Hindi tulad ng reporma sa bilangguan, layunin ng pagbuwag sa bilangguan na magtatag ng isang sistema ng [[Katarungan|hustisyang]] pangkriminal na hindi gumagamit ng pagkakapiit bilang paraan ng pagpaparusa. Karaniwang itinataguyod ng mga tagasuporta nito ang makapanunumbalik na hustisya, na naglalayong maituwid at maibalik sa lipunan ang mga [[nagkasala]], sa halip na ang mapagganting hustisya, na naglalayong magparusa sa nagkasala batay sa tindi ng kaniyang krimen. Madalas ding isinusulong ng mga tagapagtaguyod ng pagbuwag sa bilangguan ang malalaking pagbabagong pang-estruktura upang maiwasan ang krimen sa antas ng [[lipunan]] sa pamamagitan ng pagtugon sa mga ugat nito. Ayon sa pananaw na ito, ang krimen ay bunga ng mga suliraning panlipunan tulad ng rasismo at [[kahirapan]]. Bahagyang nabuo ang kilusan para sa pagbuwag sa bilangguan sa Estados Unidos bilang tugon sa pag-aalsa sa Bilangguan ng Attica noong 1971, na nagbigay-pansin sa mga di-makataong kalagayang laganap sa mga bilangguan. Ang mga kilalang aktibista, lalo na si Angela Davis, ay nakatulong upang mabigyang-pansin ang usapin ng pagbuwag sa bilangguan, bagaman nanatili itong higit na limitado sa mga makakaliwang pangkat at mga akademikong lupon. Muling sumigla ang interes sa kilusan matapos ang pagpaslang kay George Floyd noong 2020 at ang mga kaguluhang sibil na sumunod dito, na nagbigay-diin sa mga hindi pagkakapantay-pantay batay sa lahi sa loob ng sistemang hustisyang pangkriminal. === Pagpapalaya sa kabataan === Ang pagpapalaya sa mga bata (''child liberation'') sa anarkismo ay ang paniniwala na ang mga bata at [[kabataan]] ay nararapat magkaroon ng buong awtonomiya, respeto, at kalayaan mula sa panunupil ng mga matatanda, mapilitang pagpapalaki ng magulang, at sapilitang pag-aaral. Pangunahing layunin nito na wakasan ang pagtrato sa mga bata bilang pag-aari ng [[magulang]], palitan ang mga tradisyonal na paaralan ng mga boluntaryong espasyo sa pag-aaral, at tiyakin ang tulong-komunidad para sa mga pangunahing pangangailangan. Ang kilusan para sa mga karapatan ng kabataan (''youth rights movement''), na inilalarawan din bilang pagpapalaya sa kabataan (''youth liberation''), ay isang umuusbong na kilusang mula sa mga karaniwang mamamayan na naglalayong labanan ang [[Diskriminasyon sa gulang|diskriminasyon sa edad]] at isulong ang mga karapatang sibil ng mga kabataan—yaong mga hindi pa umaabot sa edad ng legal na ganap na gulang, na 18 taong gulang sa karamihan ng mga bansa. May ilang pangkat na nilalabanan ang pedopobya at ephebipobiya sa lipunan sa pamamagitan ng pagtataguyod ng tinig ng kabataan, pagbibigay-kapangyarihan sa kabataan, at sa huli, ng pagkakapantay-pantay sa pagitan ng mga henerasyon sa pamamagitan ng pakikipagtuwang ng kabataan at mga nakatatanda.<ref>Fletcher, A. (2006) ''[http://www.commonaction.org/WYVH.pdf Washington Youth Voice Handbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081001193809/http://www.commonaction.org/WYVH.pdf|date=2008-10-01}}'' Olympia, WA: CommonAction. (sa Ingles)</ref> Maraming tagapagtaguyod ng mga karapatan ng kabataan ang itinatangi ang kanilang kilusan mula sa kilusan para sa mga karapatan ng mga bata, sapagkat ipinapangatuwiran nilang ang huli ay nagsusulong ng mga pagbabagong kadalasang higit na naghihigpit sa mga bata at kabataan.<ref>Axon, K. (n.d.) [https://web.archive.org/web/20080215235519/http://www.asfar.org/zine/1st/Pedophobia.html ''The Anti-Child Bias of Children's Advocacy Groups''] Chicago, IL: Americans for a Society Free of Age Restrictions. (sa Ingles)</ref> === Anarkiyang pakikipagrelasyon === [[File:RA_symbol.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:RA_symbol.jpg|left|thumb|Simbolo ng anarkiyang pakikipagrelasyon]] Ang anarkiyang pakikipagrelasyon ay ang paglalapat ng mga prinsipyong anarkista sa mga [[ugnayang interpersonal]].<ref name=":4">{{Cite book |last=Pérez-Cortés|first=Juan-Carlos|title=Relationship Anarchy: Occupy Intimacy!|date=2022|publisher=La Oveja Roja|isbn=979-8-3680-3944-2|location=Madrid|language=en}}</ref> Kabilang sa mga pangunahing pagpapahalaga nito ang awtonomiya, mga gawaing laban sa herarkiya, pagtutol sa normatibidad, at pagkakaugnayang nakabatay sa pagtutulungan ng pamayanan.<ref>{{Cite web|title=The Difference Between Relationship Anarchy and Non-Hierarchical Polyamory|url=http://www.relationship-anarchy.com/videos/2016/6/20/the-difference-between-relationship-anarchy-and-non-hierarchical-polyamory|website=Relationship Anarchy|language=en-GB|access-date=2020-05-07|archive-date=2020-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200503103805/http://www.relationship-anarchy.com/videos/2016/6/20/the-difference-between-relationship-anarchy-and-non-hierarchical-polyamory|url-status=dead}}</ref><ref name=":24">{{Cite web|date=2020-09-05|title=The Great Showdown of Hierarchical Polyamory vs. Relationship Anarchy|url=http://thenewmodality.com/the-great-showdown-of-hierarchical-polyamory-vs-relationship-anarchy/|access-date=2022-02-14|website=The New Modality|language=en-US|archive-date=2022-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20220120105438/http://thenewmodality.com/the-great-showdown-of-hierarchical-polyamory-vs-relationship-anarchy/|url-status=live}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|title=Can relationship anarchy create a world without heartbreak? {{!}} Aeon Ideas|url=https://aeon.co/ideas/can-relationship-anarchy-create-a-world-without-heartbreak|access-date=2022-02-14|website=Aeon|language=en|archive-date=2020-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200320145346/https://aeon.co/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=What Is Relationship Anarchy?|url=https://www.mindbodygreen.com/articles/what-is-relationship-anarchy|publisher=Mindbodygreen|access-date=2023-04-26|website=MBGRelationships|date=2 Agosto 2020|archive-date=2023-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230426200016/https://www.mindbodygreen.com/articles/what-is-relationship-anarchy|url-status=live|language=en}}</ref> Hayagan itong tumututol sa amatonormatibidad<ref>{{Cite web|date=2018-05-09|title=Are You Radical Enough to Be a Relationship Anarchist?|url=https://www.gq.com/story/relationship-anarchy|access-date=2022-02-14|website=GQ|language=en-US|archive-date=2020-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200320213043/https://www.gq.com/story/relationship-anarchy|url-status=live}}</ref> at mononormatibidad, at karaniwan—bagaman hindi sa lahat ng pagkakataon—na hindi monogamo.<ref name=":14">{{Cite web|last=Heaney|first=Katie|date=2018-10-23|title=What It's Like Being a Relationship Anarchist|url=https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|access-date=2022-02-14|website=The Cut|language=en-us|archive-date=2022-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417014230/https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|url-status=live}}</ref><ref name=":3" /><ref name=":04">{{Cite web|last=Lopez|first=Veronica|date=2021-10-15|title=Here's What to Know About Relationship Anarchy|url=https://www.cosmopolitan.com/sexopedia/a37973461/relationship-anarchy/|access-date=2022-02-13|website=Cosmopolitan|language=en-US|archive-date=2021-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20211206194702/https://www.cosmopolitan.com/sexopedia/a37973461/relationship-anarchy/|url-status=live}}</ref><ref name=":15">{{Cite web|last=Heaney|first=Katie|date=2018-10-23|title=What It's Like Being a Relationship Anarchist|url=https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|access-date=2022-02-14|website=The Cut|language=en-us|archive-date=2022-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417014230/https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|url-status=live}}</ref> Naiiba ito sa poliyamorya, ''solo poly'', ''swinging'', at iba pang anyo ng pakikipagrelasyon, sapagkat maaaring taglay pa rin ng mga ito ang mga estrukturang gaya ng amatonormatibidad, herarkiya ng mga matalik na relasyon, at mga tuntuning naglilimita sa awtonomiya.<ref name=":24" /><ref name=":04" /><ref name="De las Heras Gómez pp. 644–660">{{cite journal |last=De las Heras Gómez|first=Roma|title=Thinking Relationship Anarchy from a Queer Feminist Approach|journal=Sociological Research Online|publisher=SAGE Publications|volume=24|issue=4|date=2018-12-20|issn=1360-7804|doi=10.1177/1360780418811965|pages=644–660|s2cid=220124663|url=https://qsu070.noblogs.org/files/2020/10/De-las-Heras-G%C3%B3mez-2018-Thinking-Relationship-Anarchy-from-a-Queer-Feminist-Approach.pdf|access-date=2022-12-19|archive-date=2022-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20221219162224/https://qsu070.noblogs.org/files/2020/10/De-las-Heras-G%C3%B3mez-2018-Thinking-Relationship-Anarchy-from-a-Queer-Feminist-Approach.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Binibigyang-kahulugan din ang anarkiyang pakikipagrelasyon bilang isang bagong paradigma kung saan ang pagiging malapit sa isa't isa at awtonomiya ay hindi na itinuturing na mga bagay na likas na nagkakasalungatan o lumilikha ng suliranin sa loob ng isang relasyon.<ref>{{cite web |last1=Guillén|first1=Ricardo|title=Beyond romantic love – an analysis of how the dilemma of closeness vs. autonomy is handled in relationship anarchy discourse|url=https://lup.lub.lu.se/student-papers/search/publication/8968241|website=LUP Student Papers|publisher=Lund University Libraries|access-date=29 Nobyembre 2021|archive-date=19 Oktubre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019121447/https://lup.lub.lu.se/student-papers/search/publication/8968241|url-status=live|language=en}}</ref> == Perspektibong pang-ekonomiya == === Komunismong anarkista === Ang anarkistang komunismo{{refn|Kilala din bilang "anarko-komunismo"<ref>{{cite book |last1=Hodges |first1=Donald C. |url=https://books.google.com/books?id=Pu7zAgAAQBAJ |title=Sandino's Communism: Spiritual Politics for the Twenty-First Century |year=2014 |publisher=University of Texas Press |isbn=978-0292715646 |language=en |page=[https://books.google.com/books?id=Pu7zAgAAQBAJ&q=Anarcho-communism&pg=PA3 3] |access-date=21 Disyembre 2019 |archive-date=22 Hulyo 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210722044609/https://books.google.com/books?id=Pu7zAgAAQBAJ |url-status=live |via=Google Books}}</ref><ref>{{cite book |last1=Kinna |first1=Ruth|title=The Bloomsbury Companion to Anarchism |url=https://books.google.com/books?id=dNuoAwAAQBAJ |year=2012 |publisher=Bloomsbury Publishing|language=en |isbn=978-1441142702 |language=en |page=[https://books.google.com/books?id=dNuoAwAAQBAJ&q=Anarcho-communism&pg=PA329 329] |access-date=21 Disyembre 2019 |archive-date=15 Enero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115214158/https://books.google.com/books?id=dNuoAwAAQBAJ |url-status=live |via=Google Books}}</ref><ref>{{cite book |last1=Wetherly |first1=Paul |title=Political Ideologies |url=https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ |date=2017 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0198727859 |pages=[https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&q=anarcho-communism 130], [https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&q=anarcho-communism 137], [https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&q=anarcho-communism 424] |language=en |access-date=21 Disyembre 2019 |archive-date=22 Hulyo 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210722044620/https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ |url-status=live |via=Google Books}}</ref> o "komunismong libertaryo".{{Sfn|Nettlau|1996|p=145}}<ref>{{cite book |last=Bolloten |first=Burnett |url=https://books.google.com/books?id=-VarDLHA3_YC&q=%22libertarian%20communism%22&pg=PA65 |title=The Spanish Civil War: Revolution and Counterrevolution |publisher=University of North Carolina Press |year=1991 |isbn=978-0807819067 |page=65 |access-date=25 Marso 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220211095511/https://books.google.com/books?id=-VarDLHA3_YC&q=%22libertarian%20communism%22&pg=PA65 |archive-date=11 Pebrero 2022 |url-status=live |via=Google Books|language=en}}</ref>|group=nb|name=nb4}} ay isang pinakadulong-kaliwang ideolohiyang pampulitika at paaralan ng kaisipang anarkista na nagsusulong ng isang anyo ng komunismo. Ang [[komunismo]] (mula sa salitang [[Wikang Latin|Latin]] na ''communis'', na nangangahulugang "panlahat" o "pangkaraniwan"){{sfn|Ball|Dagger|2019}}{{sfn|Ball|Dagger|2019}} ay isang ideolohiyang pampulitika at pang-ekonomiya na naglalayong lumikha ng isang lipunang komunista—isang kaayusang sosyoekonomikong walang uri na nakasentro sa sama-samang pagmamay-ari ng mga kasangkapan sa produksyon, distribusyon, at pagpapalitan, at namamahagi ng mga produkto sa lipunan batay sa pangangailangan.<ref>{{cite book |last=Ely|first=Richard T|title=French and German socialism in modern times|date=1883|publisher=Harper & Brothers|location=New York|pages=35–36|oclc=456632|quote=All communists without exception propose that the people as a whole, or some particular division of the people, as a village or commune, should own all the means of production{{snd}}land, houses, factories, railroads, canals, etc.; that production should be carried on in common; and that officers, selected in one way or another, should distribute among the inhabitants the fruits of their labor.|language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Bukharin|first1=Nikolai|title=The ABC of Communism|last2=Preobrazhensky|first2=Yevgeni|date=1922|publisher=Communist Party of Great Britain|location=Londres, Inglatera|pages=72–73, § 20|translator-last1=Paul|translator-first1=Cedar|chapter=Distribution in the communist system|access-date=18 Agosto 2021|orig-date=1920|translator-last2=Paul|translator-first2=Eden|chapter-url=https://www.marxists.org/archive/bukharin/works/1920/abc/ABC-of-Communism.pdf#page=67|via=Marxists Internet Archive|archive-url=https://web.archive.org/web/20250212173140/https://www.marxists.org/archive/bukharin/works/1920/abc/ABC-of-Communism.pdf#page=67|archive-date=12 Pebrero 2025|language=en}}</ref><ref name="Steele p.43">{{harvp|Steele|1992|p=43}}: "One widespread distinction was that socialism socialised production only while communism socialised production and consumption."</ref> Nananawagan ang anarkistang komunismo sa pag-aalis ng mga herarkiya, gayundin ng pribadong pag-aari, subalit pinananatili ang personal na pag-aari at ang mga bagay, [[Kalakalan|kalakal]], at serbisyong kolektibong pag-aari. Sinusuportahan nito ang panlipunang pagmamay-ari ng ari-arian at ang pamamahagi ng mga [[yaman]] ayon sa prinsipyong "[[mula sa bawat isa ayon sa kaniyang kakayahan, para sa bawat isa ayon sa kaniyang pangangailangan]]." Unang nabuo ang anarkistang komunismo bilang isang natatanging kaisipan sa seksiyong Italyano ng ''International Workingmen's Association''.{{Sfn|Pernicone|1993|pp=111–113}} Nang maglaon, naging mahalaga ang mga teoretikal na akda ni Peter Kropotkin, sapagkat pinalawak at pinaunlad ng mga ito ang kapuwa maka-organisasyong agos ng anarkistang komunismo at ang maka-pag-aalsang agos na tumututol sa pormal na organisasyon.{{Sfn|Pengam|1987|pp=74–75}} Kabilang sa mga halimbawa ng mga lipunang anarkistang komunista ang mga teritoryong anarkista ng Makhnovshchina noong Rebolusyong Ruso,<ref>{{cite book |last=Skirda|first=Alexandre|title=Nestor Makhno: Anarchy's Cossack|publisher=AK Press|year=2004|isbn=1902593685|location=Edinburgh|page=394|translator-last=Sharkey|translator-first=Paul|oclc=58872511|orig-year=1982|language=en}}</ref> at ang mga teritoryo ng Rebolusyong Espanyol, lalo na ang rebolusyonaryong Cataluña.<ref>{{cite book |url=http://www.revoltlib.com/?id=1045|first=Murray|last=Bookchin|archive-url=https://web.archive.org/web/20211023194646/http://www.revoltlib.com/%3Fid%3D1045|archive-date=23 October 2021|title=To Remember Spain: The Anarchist and Syndicalist Revolution of 1936|date=2 Pebrero 2017|quote=In anarchist industrial areas like Catalonia, an estimated three-quarters of the economy was placed under workers' control, as it was in anarchist rural areas like Aragon. [...] In the more thoroughly anarchist areas, particularly among the agrarian collectives, money was eliminated and the material means of life were allocated strictly according to need rather than work, following the traditional precepts of a libertarian communist society.|language=en}}</ref> === Mutuwalismo === {{main|Mutuwalismo}} Ang [[Mutualismo|mutuwalismo]] ay isang paaralan ng kaisipang anarkista at teoryang pang-ekonomiya na nagsusulong ng pagkontrol ng mga manggagawa sa mga kasangkapan ng produksyon, ng isang malayang pamilihan na binubuo ng mga indibiduwal na [[Artesano|artisano]], mga nag-iisang pagmamay-ari, at mga [[kooperatiba]] ng mga manggagawa, gayundin ng mga karapatan sa pag-aari batay sa okupasyon at paggamit. Bilang mga tagapagtaguyod ng teorya ng halaga ng paggawa at teorya ng paggawa sa pagmamay-ari, tinututulan ng mga mutuwalista ang lahat ng anyo ng renta sa ekonomiya, [[Tubo (ekonomika)|tubo]], at [[interes]] na lampas sa nominal na interes, sapagkat itinuturing nila ang mga ito na nakabatay sa pagsasamantala sa paggawa. Hangarin ng mga mutuwalista na bumuo ng isang ekonomiyang walang akumulasyon ng kapital o konsentrasyon ng pagmamay-ari ng lupa. Hinihikayat din nila ang pagtatatag ng sariling pamamahala ng mga manggagawa, na sa kanilang pananaw ay maaaring suportahan sa pamamagitan ng paglalabas ng mutuwal na kredito ng mga mutuwal na bangk, na may layuning makalikha ng isang lipunang [[pederal]]. Ayon kay Peter Kropotkin, nagmula ang mutwalismo sa mga pangyayari ng Rebolusyong Pranses, lalo na sa pederalista at tuwirang demokratikong estruktura ng [[Komuna ng Paris]].{{Sfn|Marshall|1993|pp=431-432}} Ang mga saligan ng teoryang pang-ekonomiya ng mutwalismo ay nag-ugat sa radikalismo ng [[Mga Ingles|Ingles]] na [[Sosyalismo|sosyalistang]] si Thomas Spence. Hinango niya mula sa [[Bibliya]], gayundin sa mga liberal na akda nina [[John Locke]] at James Harrington, ang panawagang buwagin ang pribadong pagmamay-ari at ilagay ang kontrol sa produksyon sa mga manggagawa sa pamamagitan ng mga kooperatiba ng mga manggagawa.{{Sfn|Carson|2018|p=83}} Unang ginamit ang katawagang "mutuwalismo" noong dekada 1820. Sa simula, itinuring itong kasingkahulugan ng mga katawagang tulad ng "mutuwal na pagtutulungan", "pagkakatumbasan", at "makatarungang pakikitungo".{{Sfn|Wilbur|2019|p=213}} Noong 1822, ginamit ng Pranses na pilosopong utopista na si [[Charles Fourier]] ang katawagang mutuwalismong pinagsamang nagtatagpo (Pranses: ''mutualisme composé convergent'') upang ilarawan ang isang anyo ng progresibong [[edukasyon]] na iniangkop sa Sistemang Monitoriyal ng mga mag-aaral na nagsisilbing guro sa kapwa mag-aaral.{{Sfn|Wilbur|2019|pp=214-215}} === Ekonomiyang regalo === Ang ekonomiyang regalo (''gift economy'') o kulturang regalo ay isang sistema ng [[pagpapalitan]] kung saan ang mga mahahalagang bagay ay hindi ipinagbibili, kundi kusang ibinibigay nang walang hayag na kasunduan para sa agarang o hinaharap na kapalit.<ref name="Cheal">{{cite book |last=Cheal|first=David J|title=The Gift Economy|publisher=Routledge|location=New York|year=1988|pages=1–19|chapter=1|isbn=0415006414|chapter-url=https://books.google.com/books?id=o-wNAAAAQAAJ&pg=PP1|access-date=2009-06-18|language=en}}</ref> Ang pagbibigay ng regalo sa isang kulturang regalo ay pinamamahalaan ng mga pamantayang panlipunan at mga kaugalian; bagaman may umiiral na inaasahan ng katumbasan, ang mga regalo ay hindi ibinibigay bilang tahasang kapalit ng mga produkto o serbisyo kapalit ng [[salapi]] o ng iba pang produkto o serbisyo.<ref name="R. Kranton">R. Kranton: ''Reciprocal exchange: a self-sustaining system'', American Economic Review, V. 86 (1996), Issue 4 (Setyembre), pp. 830–851 (sa Ingles)</ref> Naiiba ito sa [[ekonomiyang pamilihan]] o [[Palitan ng kalakal|palitang-kalakal]], kung saan ang mga produkto at serbisyo ay pangunahing ipinagpapalit nang hayagan batay sa halagang natatanggap bilang kapalit. [[File:Give_away_shop_utrecht_inside.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Give_away_shop_utrecht_inside.jpg|right|thumb|Sa loob ng tindahang pamigay sa [[Utrecht]]. Mababasa sa paskil ang: "Sapat ang ibinibigay ng daigdig para sa pangangailangan ng lahat, subalit hindi para sa kasakiman ng lahat."]] Ang mga tindahang pamigay (''give-away shops''), malayang tindahan (''freeshops''), o libreng tindahan (''free stores'') ay mga tindahan kung saan libre ang lahat ng paninda. Katulad ang mga ito ng mga tindahang pangkawanggawa (''charity shops''), na karamihan sa mga ipinamimigay ay mga gamit na segunda mano—subalit ang kaibhan ay walang anumang bayad ang lahat ng bagay. Maging ito man ay [[aklat]], [[muwebles]], [[kasuotan]], o [[kagamitang pambahay]], malaya itong ibinibigay, bagaman may ilang tindahan na nagpapatupad ng patakarang "magbigay ng isa, kumuha ng isa" (''one-in, one-out''), gaya ng sa mga palitang tindahan (''swap shops''). Ang libreng tindahan ay isang anyo ng nakabubuong tuwirang pagkilos na nag-aalok ng alternatibo sa pamimili sa loob ng balangkas na nakabatay sa salapi, na nagpapahintulot sa mga tao na magpalitan ng mga produkto at serbisyo sa labas ng isang ekonomiyang nakasalalay sa pera. Ang pangkat na kontra-kultura ng [[dekada 1960]] na The Diggers<ref>{{cite book |author1=John Campbell McMillian|author2=Paul Buhle|title=The new left revisited|url=https://books.google.com/books?id=U_Ohks41z2IC&pg=PA112|access-date=28 Disyembre 2011|year=2003|publisher=Temple University Press|isbn=978-1566399760|pages=112–|language=en}}</ref> ay nagbukas ng mga libreng tindahan na namimigay ng kanilang mga paninda, naghahain ng libreng pagkain, namamahagi ng mga libreng [[Medisina|gamot]], nagbibigay ng salapi, nag-oorganisa ng mga libreng konsiyerto, at lumilikha ng mga likhang-sining na pampulitika.<ref name="Lytle2005">{{cite book|last=Lytle|first=Mark Hamilton|title=America's Uncivil Wars: The Sixties Era from Elvis to the Fall of Richard Nixon|url=https://books.google.com/books?id=5w3iBwAAQBAJ|year=2005|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0190291846|pages=213, 215|language=en}}</ref> Hinango ng The Diggers ang kanilang pangalan mula sa orihinal na English Diggers na pinamunuan ni Gerrard Winstanley,<ref name="Digger Archives">{{cite web |url=http://www.diggers.org/overview.htm|title=Overview: who were (are) the Diggers?|access-date=2007-06-17|work=The Digger Archives|language=en}}</ref> at layunin nilang bumuo ng isang maliit na lipunang malaya sa salapi at kapitalismo.<ref name="American Experience doc">{{cite video |people=Gail Dolgin; Vicente Franco|date=2007|title=American Experience: The Summer of Love|url=https://www.pbs.org/wgbh/amex/love/index.html|publisher=PBS|access-date=2007-04-23|archive-date=2017-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20170325104758/http://www.pbs.org/wgbh/amex/love/index.html|url-status=dead|language=en}}</ref> Maraming anarkista, lalo na ang mga anarko-primitibista at anarko-komunista, ang naniniwalang ang iba't ibang anyo ng ekonomiyang regalo ay maaaring maging susi sa pagputol sa siklo ng [[kahirapan]]. Dahil dito, madalas nilang hangarin na baguhin ang buong lipunan tungo sa isang ekonomiyang regalo. Itinuturing ng mga anarko-komunista ang ekonomiyang regalo bilang isang huwarang sistema na walang salapi, mga pamilihan, o sentralisadong pagpaplano. Ang pananaw na ito ay maitutunton kahit man lamang kay Peter Kropotkin, na nakakita sa mga pamayanang mangangaso at mangangalap na kaniyang napuntahan bilang huwaran ng mutuwal na pagtutulungan.<ref>Mutual Aid: A Factor of Evolution (1955 malambot na pabalat (muling inimprenta 2005), kabilang ang paunang salita noong 1914 ni Kropotkin, Paunang Salita at Bibliyograpiya ni Ashley Montagu, at ''The Struggle for Existence'', ni Thomas H. Huxley ed.). Boston: Extending Horizons Books, Porter Sargent Publishers. {{ISBN|0875580246}}. Project Gutenberg e-text, Project LibriVox librong awdyo (sa Ingles)</ref> Bilang kapalit ng sistemang pamilihan, itinataguyod ng mga anarko-komunista—gaya ng mga nanirahan sa ilang nayon sa Espanya noong [[dekada 1930]]—ang isang ekonomiyang regalo na walang salapi, kung saan ang mga produkto at serbisyo ay nililikha ng mga manggagawa at ipinamamahagi sa mga tindahang pangkomunidad. Sa sistemang ito, ang bawat isa (kabilang ang mismong mga manggagawang lumikha ng mga ito) ay may karapatang kumuha at gumamit ng anumang produkto o serbisyo na kanilang nais o kailangan bilang kabayaran sa kanilang ambag sa paglikha ng mga produkto at serbisyo.<ref>[Augustin Souchy, "A Journey Through Aragon," sa Sam_Dolgoff (pat.), The Anarchist Collectives, ts. 10] (sa Ingles)</ref> === Ekonomiyang aklatan === Ang ekonomiyang aklatan (''library economy'') ay isang teoretikal na sistemang pang-ekonomiya para sa isang lipunan kung saan ang mga tradisyonal na tindahan ng tingi ay ganap na pinapalitan ng mga [[aklatan]] ng mga bagay (''libraries of things''). Ang mga ito ay mga organisasyong sama-samang pagmamay-ari ng isang [[pamayanan]] na nagpapahiram ng mga bagay na angkop sa sistemang pagpapahiram—lalo na yaong mga bagay na paminsan-minsan lamang gamitin subalit mahirap itabi o itago, tulad ng mga espesyal na kagamitang pangkusina at mga natatanging kagamitang [[Teknolohiya|teknolohikal]]. Kabilang din dito ang mga karaniwang ipinahihiram ng mga tradisyonal na aklatan, gaya ng mga [[aklat]], dyornal, at iba pang midya. Ang anumang bagay na hindi angkop na ipamahagi sa pamamagitan ng sistemang pagpapahiram ay sa halip ay malayang ipamamahagi batay sa pangangailangan. Nalalapat ito sa mga bagay na maaari lamang gamitin nang minsan o yaong nangangailangan ng napakahabang panahon bago mailipat ang pagmamay-ari, tulad ng [[pagkain]] at [[pabahay]].<ref>{{Cite web |url=https://www.law.georgetown.edu/environmental-law-review/blog/is-a-library-centric-economy-the-answer-to-sustainable-living/|title=Is a Library-Centric Economy the Answer to Sustainable Living?|website=law.georgetown.edu|access-date=2026-03-01|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://stimpunks.org/glossary/library-economy/|title=Library Economy - Stimpunks Foundation|website=stimpunks.org|access-date=2026-03-01|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://enlightenknowledge.com/library-economy-components-and-multifaceted-role/|title=Library Economy: Components and Multifaceted role|website=enlightenknowledge.com|access-date=2026-03-01|language=en}}</ref> Sa loob ng anarkismo, ang ekonomiyang aklatan ay isang iminungkahing paraan ng pag-oorganisa ng mga pinagkukunang-yaman at pamamahagi ng mga [[produkto]] at serbisyo batay sa mga komon (''commons''), malayang pagsasama (''free association''), at sama-samang pamamahala, sa halip na pribadong pagmamay-ari o kontrol ng estado.<ref name=":5">{{Cite book |last=Andrewism |url=https://theanarchistlibrary.org/library/andrewism-how-anarchy-works |title=How Anarchy Works |date=2024-05-01 |language=en}}</ref> Inilalarawan ito ni Andrewismo bilang isang paraan ng pag-unawa sa kung paano maisasagawa sa praktika ang mga prinsipyong anarkista sa larangan ng ekonomiya. Nakabatay ito sa tatlong pangunahing simulain: ''usufruct'' (malayang paggamit ng mga komon ayon sa pangangailangan), ''irreducible minimum'' (pinakamababang antas na hindi maipagkakait), at ''complementarity'' (pagkilala sa magkakaibang kakayahan at pangangailangan ng mga tao bilang magkatuwang at hindi magkakumpitensya).<ref name=":5" /> === Kontra-ekonomika === Ang kontra-ekonomika (''counter-economics'') ay isang teoryang pang-ekonomiya at rebolusyonaryong pamamaraan na binubuo ng tuwirang pagkilos na isinasagawa sa pamamagitan ng [[itim na pamilihan]] o abong pamilihan. Bilang isang termino, unang ginamit ito ng mga Amerikanong aktibista at teorista ng libertaryanismo na sina Samuel Edward Konkin III at J. Neil Schulman. Binigyang-kahulugan ito ni Konkin bilang pag-aaral o pagsasagawa ng "lahat ng mapayapang kilos ng tao na ipinagbabawal ng Estado."<ref>{{Cite web |title=Agorism: Revolutionary market anarchism |url=https://agorism.eu.org/ |access-date=2026-07-29 |website=Agorism: Revolutionary market anarchism |language=en-US}}</ref> Ang termino ay pinaikling anyo ng kontra-ekonomika laban sa establisimyento at maaari ring tawaging kontra-politika. Isinama ni Schulman ang kontra-ekonomika sa doktrina ni Konkin na agorismo,<ref>Afterword by Samuel Edward Konkin in ''Alongside Night'' (1999). Pulpless.com. p. 274. {{ISBN|1-58445-120-3}}. {{ISBN|978-1-58445-120-4}}. (sa Ingles)</ref> isang pilosopiyang panlipunan ng kaliwang libertaryanismo<ref>{{Cite web |title=Interview With Samuel Edward Konkin III |url=http://www.spaz.org/~dan/individualist-anarchist/software/konkin-interview.html |access-date=2026-07-29 |website=www.spaz.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=Apr 28, 2015|title=Black-Market Activism: Samuel Edward Konkin III and Agorism|url=https://www.libertarianism.org/columns/black-market-activism-samuel-edward-konkin-iii-agorism|archive-url=https://web.archive.org/web/20160514001633/http://www.libertarianism.org/columns/black-market-activism-samuel-edward-konkin-iii-agorism|archive-date=2016-05-14|access-date=2026-07-29|website=www.libertarianism.org}}</ref> at isang sangay ng anarkismong pampamilihan na nagtataguyod ng paglikha ng isang lipunan kung saan ang lahat ng ugnayan sa pagitan ng mga tao ay nakabatay sa kusang-loob na pagpapalitan.<ref name="Konkin">{{cite book|url=http://www.kopubco.com/pdf/An_Agorist_Primer_by_SEK3.pdf|title=An Agorist Primer|last=Konkin III|first=Samuel Edward|publisher=Kopubco|date=Disyembre 2008|access-date=21 Disyembre 2019|quote=The goal of agorism is the agora. The society of the open marketplace as near to untainted by theft, assault, and fraud as can be humanly attained is as close to a free society as can be achieved. And a free society is the only one in which each and every one of us can satisfy his or her subjective values without crushing others' values by violence and coercion.|language=en}}</ref> == Halimbawa ng pamayanang anarkista == === '''Rebolusyon sa Cataluña''' === Ang Rebolusyonaryong [[Cataluña]]{{Sfnm|1a1=Alexander|1y=1999|1p=754|2a1=Graham|2y=2002|2p=221|3a1=Paz|3y=2006|3p=512}} (Hulyo 21, 1936 – Mayo 8, 1937) ang panahong ang nagsasariling rehiyon ng Cataluña sa hilagang-silangang Espanya ay pinamamahalaan o malaki ang impluwensiya ng iba't ibang [[Unyon ng manggagawa|unyong manggagawa]], partidong pampulitika, at mga milisyang anarkista, sindikalista, komunista, at sosyalista noong panahon ng [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]]. Bagaman nanatiling nasa kapangyarihan ang konstitusyonal na institusyon ng sariling pamahalaan ng Cataluña, ang Generalitat de Catalunya (na pinamumunuan ng ''Esquerra Republicana de Catalunya'' o ERC), at kinuha pa nito ang karamihan sa mga kapangyarihang dating nasa pamahalaang sentral ng Espanya sa nasasakupan nito, ang mga unyong manggagawa ang ''[[de facto]]'' na namahala sa malaking bahagi ng [[ekonomiya]] at mga puwersang [[militar]]. Kabilang dito ang Confederación Nacional del Trabajo (CNT, ''Pambansang Kompederasyon ng Paggawa''), na siyang pangunahing unyong manggagawa noong panahong iyon, at ang malapit na kaugnay nitong ''Federación Anarquista Ibérica'' (FAI, Pederasyong Anarkista ng [[Iberya]]). Mahalaga rin ang papel ng ''Unión General de Trabajadores'' (UGT, Pangkalahatang Unyon ng mga Manggagawa), ng ''Partido Obrero de Unificación Marxista'' (POUM, Partido ng mga Manggagawa para sa Marxistang Pagkakaisa), at ng ''Partit Socialista Unificat de Catalunya'' (PSUC, Nagkaisang Partidong Sosyalista ng Cataluña), na kinabibilangan ng dating Partido Komunista ng Cataluña. Nagsimula ang pamumunong sosyalista sa rehiyon kasabay ng Rebolusyong Espanyol ng 1936, na nagbunga ng pagkontrol ng mga manggagawa sa mga [[negosyo]] at [[pabrika]], kolektibong [[pagsasaka]] sa malaking bahagi ng kanayunan, at mga pag-atake laban sa mga nasyonalista ng Espanya at sa klerong Katoliko. Ang lumalaking impluwensiya ng Partido Komunista ng Espanya (PCE) sa pamahalaan ng Prenteng Popular, at ang hangarin nitong isabansa ang mga rebolusyonaryong komite at mga milisya, ay nagbunsod ng tunggalian laban sa CNT at POUM. Nauwi ito sa Mga Araw ng Mayo (''May Days''), at sa kalaunan ay napalitan ang CNT ng PSUC bilang pangunahing puwersang pampulitika sa Cataluña hanggang sa matalo sila ng mga puwersang Nasyonalista noong 1939. === '''Komunidad sa Manchuria''' === Ang Samahan ng mga Mamamayang Koreano sa Manchuria (''Korean People's Association in Manchuria'',<ref>{{Cite book |last=Dalessandro |first=Francesco |url=https://theanarchistlibrary.org/library/francesco-dalessandro-the-forgotten-anarchist-commune-in-manchuria |title=The Forgotten Anarchist Commune in Manchuria |date=2020 |language=en}}</ref> KPAM; {{Korean|hangul=재만한족총연합회}}; Agosto 1929 – Setyembre 1931) ay isang nagsasariling awtonomong prepektura sa [[Manchuria]] na tinitirhan ng humigit-kumulang dalawang milyong takas na [[Mga Koreano|Koreano]]. Matapos ang pananakop ng [[Hapon]] sa Korea, maraming anarkistang Koreano ang tumakas patawid ng hangganan patungong Manchuria, kung saan nagsimula silang mag-organisa ng isang ugnayan ng mutwal na pagtutulungan para sa mga lumikas na Koreano sa rehiyon. Kasama ang ilang nasyonalista na Koreano, itinatag nila ang KPAM upang magbigay ng pagkain, edukasyon, at pagtatanggol sa sarili sa mga kasapi nito. Hindi nagtagal, hinarap ng samahan ang pag-atake ng mga komunistang Koreano at sa mga [[Imperyo ng Hapon|imperyalistang Hapones]], na nagsagawa ng mga pagpaslang sa kanilang mga pinuno. Ang pananakop ng Hapon sa Manchuria ang nagwakas sa eksperimentong anarkista, at marami sa mga kasapi nito ang tumakas patungong [[Tsina]] upang ipagpatuloy ang pakikipaglaban laban sa Imperyo ng Hapon. === '''Kilusang Makhno (Makhnovschina)''' === Ang Makhnovshchina ({{Langx|uk|Махновщина|translit=Makhnovshchyna}}, {{IPA|uk|mɐxˈnɔu̯ʃtʃɪnɐ|IPA}}) ay isang malawakang kilusan na naglalayong itatag ang anarkistang komunismo sa panahon ng Digmaan para sa Kalayaan ng Ukraine noong 1917–1921. Ipinangalan ito kay Nestor Makhno,<ref>{{Cite book |last=Kuznetsov |first=Michael |url=https://theanarchistlibrary.org/library/michael-kuznetsov-the-makhnovshchina-through-the-prism-of-the-psyche |title=The Makhnovshchina through the Prism of the Psyche |language=en}}</ref> ang punong kumandante ng Rebolusyonaryong Hukbong Insurhente ng Ukranya (''Revolutionary Insurgent Army of Ukraine''). Layunin ng kilusan na lumikha ng isang sistema ng mga malalayang sobyet na mamamahala sa paglipat tungo sa isang lipunang walang estado at walang uri. Kinontrol nito ang mga teritoryo sa timog at silangang [[Ukranya]]. Unang lumakas ang kilusang Makhnobista kasunod ng [[Rebolusyong Pebrero]], nang magtatag ito ng ilang komunang agrikultural sa bayan ni Makhno na Huliaipole. Matapos kumampi sa mga [[Bolshevik]] sa panahon ng Digmaang Ukranyano–Sobyet, napilitang kumilos nang lihim ang mga Makhnobista dahil sa pananalakay ng Austro-Aleman, at nagsagawa sila ng digmaang gerilya laban sa [[Gitnang Kapangyarihan]] sa buong 1918. Pagkaraan ng tagumpay ng mga insurhente sa Labanan sa Dibrivka, nakontrol ng Makhnovshchina ang malaking bahagi ng lalawigan ng Katerynoslav at nagsimulang magtatag ng mga institusyong anarkista-komunista. Isang Panrehiyong Kongreso ng mga Magsasaka, Manggagawa, at mga Insurhente ang ipinatawag upang isaayos ang pampulitika at pang-ekonomiyang pamamahala ng rehiyon, at itinatag ang Rebolusyonaryong Konsehong Militar (''Military Revolutionary Council'') bilang ''de facto'' na sangay tagapagpaganap ng kilusan. Napaliligiran ng iba't ibang kaaway sa lahat ng panig, bumagsak ang depensa ng mga Makhnobista sa labanan para sa Donbas dahil sa pagsulong ng Puting Kilusan (''White movement'') noong Hunyo 1919. Dahil dito, napilitang umurong ang mga Makhnobista patungong Kherson, kung saan muling inayos ang kanilang hukbo at nagsagawa ng matagumpay na kontra-opensiba laban sa mga Puti sa Labanan sa Peregonovka. Matapos mapigilan ang pagsulong ng mga Puti, nakontrol ng mga Makhnobista ang malaking bahagi ng timog at silangang Ukranya sa huling bahagi ng 1919, at nasakop pa nila ang ilang malalaking lungsod na industriyal, sa kabila ng pagiging isang kilusang pangunahing binubuo ng mga magsasaka. Nagwakas ang pamamahala ng mga Makhnobista sa rehiyon nang lusubin ng Pulang Hukbo (''Red Army'') ang Ukranya noong Enero 1920, na nagsimula sa Tunggaliang Bolshevik–Makhnobista. Nagsagawa ang mga Makhnobista ng digmaang gerilya laban sa Pulang Hukbo, na nagpapatupad ng mga patakarang Bolshevik tulad ng Pulang Teror (''Red Terror'') at komunismong pandigma. Malawak ang suportang natanggap ng mga Makhnobista mula sa kanilang baseng magsasaka. Bagaman pansamantalang nagkaroon ng kapayapaan ang dalawang panig sa pamamagitan ng Kasunduang Starobilsk upang labanan ang mga nalalabing pwersa ng Puting Kilusan, muli ring sinalakay ng Pulang Hukbo ang mga Makhnobista at tuluyang natalo ang mga ito pagsapit ng Agosto 1921. Ang mga pangunahing pinuno ng Makhnobista ay napilitang magtungo sa pagkatapon, natalo sa labanan, o nabihag at pinaslang ng Pulang Hukbo. === Zomia === Ang Zomia ay isang katawagang [[Heograpiya|heograpikal]] na ipinakilala noong 2002 ng historyador na si Willem van Schendel ng [[Unibersidad ng Amsterdam]]<ref>{{cite web |url=https://socialhistory.org/en/staff/willem-van-schendel|title=Willem van Schendel|website=International Institute of Social History|accessdate=Nobyembre 28, 2010|language=en}}</ref><ref>{{cite book |date=2005|editor-last1=Kratoska|editor1-first=P. H.|editor2-last=Raben|editor2-first=R.|editor3-last=Nordholt|editor3-first=H. S.|title=Locating Southeast Asia: Geographies of Knowledge and Politics of Space|publisher=Singapore University Press|page=v|isbn=9971-69-288-0|language=en}}</ref> upang tukuyin ang malawak na bahagi ng kalupaang [[Timog-silangang Asya]] na sa kasaysayan ay nanatiling lampas sa kontrol ng mga pamahalaang nakabatay sa mga sentro ng populasyon sa mga kapatagan.<ref>{{cite book |last=van Schendel|first=W.|chapter=Geographies of knowing, geographies of ignorance: Jumping scale in Southeast Asia|date=2005|editor-last1=Kratoska|editor1-first=P. H.|editor2-last=Raben|editor2-first=R.|editor3-last=Nordholt|editor3-first=H. S.|title=Locating Southeast Asia: Geographies of Knowledge and Politics of Space|publisher=Singapore University Press|isbn=9971-69-288-0|language=en}}</ref> Ang aklat na ''The Art of Not Being Governed: An Anarchist History of Upland Southeast Asia'' (''Ang Sining ng Hindi Pagpapasakop sa Pamamahala: Isang Anarkistang Kasaysayan ng Bulubunduking Timog-Silangang Asya'') ng Amerikanong antropologong si James C. Scott, na inilathala noong 2009, ay sinusuri nito ang mataas na bulubunduking rehiyon ng Zomia sa Timog-Silangang Asya.<ref name="Scott-2009">{{cite book |last1=Scott|first1=James C|title=The Art of Not Being Governed: An Anarchist History of Upland Southeast Asia|date=30 Setyembre 2009|publisher=Yale University Press|location=New Haven|isbn=9780300152289|url=https://yalebooks.yale.edu/book/9780300152289/art-not-being-governed|accessdate=20 Abril 2020|format=Matigas na pabalat|language=en}}</ref><ref name="Truthout-2011">{{cite web|last=Sethness|first=Javier|title=Refugees' Descendants in Southeast Asia Prove Stateless Society Is Possible|url=http://www.truth-out.org/opinion/item/1950:refugees-descendants-in-southeast-asia-prove-stateless-society-is-possible|website=Truthout|format=Review|date=3 Hulyo 2011|accessdate=20 April 2020|language=en}}</ref> Ayon kay Scott, ang humigit-kumulang 100 milyong naninirahan sa Zomia ay binubuo ng mga minoryang [[etniko]] na may "tunay na nakalilitong pagkakaiba-iba ng mga etnisidad at [[wika]]". Sa loob ng mahabang panahon, iniwasan nilang mapasailalim sa pamamahala o dominasyon ng mga nakapaligid na imperyo, kultura, o pamahalaan. Kabilang sa mga pangkat na ito ang mga Akha, Hmong, Karen, Lahu, Mien, at Wa.<ref name="Chronicle-2011">{{cite news|last=Hammond|first=Ruth|title=The Battle Over Zomia|url=https://chronicle.com/article/The-Battle-Over-Zomia/128845/|work=The Chronicle of Higher Education|date=4 Setyembre 2011|accessdate=20 Abril 2020|language=en}}</ref> === Exarcheia ng Gresya === Ang Exarcheia ({{Langx|el|Εξάρχεια}}, {{IPA|el|eˈksarçi.a|pron}}) ay isang kapitbahayan sa gitnang bahagi ng [[Atenas]], [[Gresya]], na malapit sa makasaysayang gusali ng [[National Technical University of Athens|Pambansang]] [[National Technical University of Athens|Teknikal na Unibersidad ng Atenas]].<ref name=":16">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/cities/2019/aug/26/athens-police-poised-to-evict-refugees-from-squatted-housing-projects|title=Inside Exarcheia: the self-governing community Athens police want rid of|first1=Alex|last1=King|first2=Ioanna|last2=Manoussaki-Adamopoulou|newspaper=The Guardian|date=26 Agosto 2019|access-date=12 Hunyo 2020|via=www.theguardian.com|archive-date=26 Agosto 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190826080334/https://www.theguardian.com/cities/2019/aug/26/athens-police-poised-to-evict-refugees-from-squatted-housing-projects|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kontogianni|first=Bella|date=30 Abril 2021|title=Exarcheia: Most Misunderstood Neighborhood in Athens|url=https://greekreporter.com/2021/04/30/exarcheia-most-misunderstood-neighborhood-in-athens/|access-date=|website=Greek Reporter|language=en-US|quote=Often referred to as the anarchist neighborhood of Athens [...]|archive-date=30 Abril 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210430204823/https://greekreporter.com/2021/04/30/exarcheia-most-misunderstood-neighborhood-in-athens/|url-status=live}}</ref> Ang pangalang ''Exarcheia'' ay nagmula sa isang negosyante noong ika-19 na siglo na nagngangalang Exarchos ({{Langx|el|Έξαρχος|links=no}}), na nagbukas ng isang malaking tindahang pangkalahatan sa lugar. Ang Exarcheia ay nasa hangganan ng Kolonaki sa silangan at napapaligiran ng Kalye Patission, Kalye Panepistimiou, at Abenida Alexandras. [[File:Street_in_Exarcheia,_Greece.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Street_in_Exarcheia,_Greece.jpg|left|thumb|Kalye sa Exarcheia]] Ang Exarcheia ay nabuo sa pagitan ng 1870 at 1880 sa dating hangganan ng lungsod ng Atenas at nagkaroon ng mahalagang papel sa panlipunan at pampolitikang buhay ng Gresya. Dito naganap ang Pag-aalsa sa Politekniko ng Atenas noong Nobyembre 1973. Noong Disyembre 2008, ang pagpatay ng isang pulis sa 15-taong-gulang na si Alexandros Grigoropoulos sa Exarcheia ay nagbunsod ng malawakang pag-aalsa sa buong Gresya. Ang Exarcheia ay isang lugar na tinitirhan ng maraming [[intelektuwal]] at mga alagad ng sining, at tahanan din ng iba't ibang pangkat na may motibong pampolitika. Isa rin itong sentro ng sining kung saan regular na idinaraos ang mga pagtatanghal sa teatro at mga konsyerto sa paligid ng pangunahing [[liwasan]]. Matatagpuan din sa Exarcheia ang punong himpilan ng PASOK, isang partidong pampolitika sa Gresya na sumuporta sa mga patakarang pagtitipid na ipinataw ng [[Unyong Europeo]] noong 2009. Dahil dito, naging madalas itong puntiryahin ng mga anarkista sa kanilang mga pag-atake.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-greece-attack-bullets/gun-used-in-greek-pasok-shooting-favored-by-one-guerrilla-group-police-idUSKBN1D71GD|title=Gun from Greek PASOK shooting used in past guerrilla attacks -police|date=7 Nobyembre 2017|work=Reuters|access-date=5 Pebrero 2018|archive-date=5 Pebrero 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180205184347/https://www.reuters.com/article/us-greece-attack-bullets/gun-used-in-greek-pasok-shooting-favored-by-one-guerrilla-group-police-idUSKBN1D71GD|url-status=live|language=en}}</ref> Ang mga himpilan ng pulisya at iba pang simbolo ng awtoridad (at kapitalismo), gaya ng mga [[bangko]], ay madalas ding maging target ng mga pangkat na nasa dulong kaliwa ng politika.<ref>{{Cite web |last=Antonova|first=Angela|date=2026-07-31|title=Greek anarchist youths throw petrol bombs at cars outside central Athens police station|url=https://english.pravda.ru/news/hotspots/90534-police_station/|access-date=2026-08-01|website=english.pravda.ru|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2008-12-07|title=Greek police shooting sparks riot|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7769710.stm|access-date=2026-08-01|language=en-GB}}</ref> Makikita rin sa Exarcheia ang maraming halimbawa ng mga ''graffiti'' na laban sa kapitalismo.<ref>{{cite news|last1=Pilic|first1=Damir|title=Red Revival: The Fall and Rise of Karl Marx|url=http://www.balkaninsight.com/en/article/red-revival-the-fall-and-rise-of-karl-marx-10-16-2015|agency=Balkan Insight|date=23 Nobyembre 2015|access-date=3 Oktubre 2016|archive-date=12 Disyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181212124708/http://www.balkaninsight.com/en/article/red-revival-the-fall-and-rise-of-karl-marx-10-16-2015|url-status=live|language=en}}</ref> Mayroon ding isang sariling pinamamahalaang estrukturang pangkalusugan na nagbibigay ng mga serbisyong medikal sa lugar.<ref>{{Cite web |date=2015-10-13|title=Aυτοοργανωμένη Δομή Υγείας Εξαρχείων (Α.Δ.Υ.Ε.) {{!}} Κάτοικοι, συλλογικότητες και κοινωνικά εγχειρήματα Εξαρχείων|url=http://syl-kat-exarcheion.espivblogs.net/%CE%BA%CE%BF%CE%B9%CE%BD%CF%89%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CF%8C-%CE%B9%CE%B1%CF%84%CF%81%CE%B5%CE%AF%CE%BF|access-date=10 Disyembre 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20151013024209/http://syl-kat-exarcheion.espivblogs.net/%CE%BA%CE%BF%CE%B9%CE%BD%CF%89%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CF%8C-%CE%B9%CE%B1%CF%84%CF%81%CE%B5%CE%AF%CE%BF|archive-date=13 Oktubre 2015|language=Griyego}}</ref> Ang mga protesta na nagsisimula sa Exarcheia ay nagpapakita ng samu't saring pormasyong pampolitika at mga koalisyon, kabilang ang mga kabataang napagkaitan ng oportunidad, mga migrante, mga kontra-awtoritaryo, mga anarkista, at mga mamamayang [[Gresya|Griyego]] mula sa katamtaman hanggang sa pinakamatitinding panig ng magkabilang dulo ng pampolitikang ispektro.<ref name=":8">{{Cite journal|last=Astrinaki|first=R.|title="(Un)hooding" a Rebellion: The December 2008 Events in Athens|journal=Social Text|volume=27|issue=4 101|pages=97–107|doi=10.1215/01642472-2009-056|year=2009|language=en}}</ref><ref name=":9">{{Cite journal|last=Apoifis|first=Nicholas|title=Fieldwork in a furnace: anarchists, anti-authoritarians and militant ethnography|journal=Qualitative Research|volume=17|issue=1|pages=3–19|doi=10.1177/1468794116652450|year=2017|s2cid=148163559|doi-access=free|language=en}}</ref> == Oposisyon sa anarkismo == === Liberalismo === Ang [[liberalismo]] at anarkismo ay parehong kumikilala sa halaga ng indibidwal na kalayaan, subalit lubos silang nagkakasalungat pagdating sa usapin ng pamahalaan. Ang anarkismo ay may matinding pagdududa sa moral na batayan ng estado.<ref>{{Citation |last=Fiala |first=Andrew |title=Anarchism |date=2025 |url=https://plato.stanford.edu/archives/win2025/entries/anarchism/ |work=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |edition=Tagniyebe 2025 |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |language=en |access-date=2026-08-01 |editor2-last=Nodelman |editor2-first=Uri}}</ref> Isinusulong nito ang ganap na pagbuwag sa pamahalaan at sa lahat ng sapilitang herarkiya upang mapalitan ang mga ito ng boluntaryong samahan at kapayapaang nakabatay sa pinagkasunduan. Sa kabilang banda, naniniwala naman ang liberalismo na makatwiran at kailangan ang mga institusyong pampolitika tulad ng konstitusyonal na demokrasya at ang batas (''rule of law'').<ref>{{Cite web |title=Liberalism - Routledge Encyclopedia of Philosophy |url=https://www.rep.routledge.com/articles/thematic/liberalism/v-1 |access-date=2026-08-01 |website=www.rep.routledge.com |language=en}}</ref> Para sa mga liberal, ang limitadong pamahalaan ay mahalaga upang maprotektahan ang mga karapatan at interes ng bawat indibiduwa. Magkaiba rin ang kanilang pananaw sa ekonomiya. Suportado ng liberalismo ang kapitalismo at [[malayang pamilihan]]. Tinututulan naman ng karamihang anarkista ang pribadong pag-aari. Nais ng mga anarkista ang kolektibong pamamahala sa komunidad. Gumagamit ang liberalismo ng batas at mga reporma. Ang anarkismo naman ay naniniwala sa direktang aksyon.<ref>{{Cite web |title=Anarchism and Liberalism – Earlham Sociology and Politics Pages |url=https://earlhamsociologypages.uk/anarchliber/ |access-date=2026-08-01 |language=en-GB}}</ref> === Pasismo === Ang [[pasismo]] ay isang malayong-kanang [[ideolohiya]] na nagtataguyod ng pamahalaang awtoritaryo. Sa sistemang ito, ang kapakanan ng mamamayan ay ganap na isinusuko sa ilalim ng interes ng isang makapangyarihang [[diktador]]. Karaniwan nitong ipinagbabawal ang kalayaan ng indibiduwal, tinututulan ang [[demokrasya]], at gumagamit ng puwersa ng militar upang supilin ang anumang uri ng oposisyon. Sa kabilang dako, ang anarkismo ay isang radikal na pilosopiyang pampolitika na naglalayong tuluyang buwagin ang estado at pamahalaan. Naniniwala ang anarkismo na ang lahat ng usapin ng tao ay dapat pamahalaan ng mga indibiduwal sa pamamagitan ng boluntaryong pagsasama-sama nang walang sapilitang awtoridad.<ref>{{Cite web |title=Anarkismo {{!}} Southeast Asian Anarchist Library |url=https://sea.theanarchistlibrary.org/library/joseph-a-labadie-anarkismo-tl |access-date=2026-08-01 |website=sea.theanarchistlibrary.org}}</ref> Layunin nitong lumikha ng isang egalitaryo o pantay-pantay na lipunan na walang herarkiya, kung saan ang kaayusan ay nagmumula sa kusang-loob na pagtutulungan ng mamamayan at hindi sa utos ng batas o pinuno.<ref>{{Cite web |title=Anarkismo {{!}} libcom.org |url=https://libcom.org/article/anarkismo |access-date=2026-08-01 |website=libcom.org |language=en}}</ref> Ang historikal na pananaw sa pasismo ay nagsilbing marahas na alternatibo sa anarkiya sa pamamagitan ng pagpataw ng Ganap na Estado.<ref>{{Cite journal |date=1926-01-01 |title=Fascism as an Alternative to Anarchy |url=https://online.ucpress.edu/currenthistory/article/23/4/522/123829/Fascism-as-an-Alternative-to-Anarchy |journal=Current History |language=en |volume=23 |issue=4 |pages=522–524 |doi=10.1525/curh.1926.23.4.522 |issn=0011-3530}}</ref> Sa kabilang banda, ipinapakita na ang anarkismo ay tumatayo bilang direktang paglaban sa pasismo, na nagtataguyod ng lipunang walang herarkiya at tiraniya.<ref>{{Cite web |title=Spanish civil war {{!}} libcom.org |url=https://libcom.org/tags/spanish-civil-war |access-date=2026-08-01 |website=libcom.org |language=en}}</ref> === Pagkamabansa === Ang [[nasyonalismo]] at anarkismo ay dalawang magkaibang kaisipang pampulitika: pinapahalagahan ng nasyonalismo ang pagmamahal sa bayan at kapangyarihan ng estado, habang tinututulan naman ng anarkismo ang pamahalaan at lahat ng uri ng hirarkiya. Sa konteksto ng kasaysayan, ang dalawang kaisipang ito ay nag-abot at nag-impluwensya sa mga kilusang mapagpalaya. Ang mga bayani at propagandistang Pilipino tulad nina [[José Rizal|Jose Rizal]] at [[Isabelo de los Reyes]] ay nakasalamuha at naimpluwensyahan ng mga ideyang anarkista habang nasa Espanya.<ref>{{Cite book |last=Fernandez |first=Erwin S. |url=https://theanarchistlibrary.org/library/erwin-s-fernandez-anarchism-in-the-philippines |title=Anarchism in the Philippines |date=2009 |language=en}}</ref> Ang nasyonalismo ay ginamit upang pagbuklurin ang [[mga Pilipino]] para itatag ang sariling pamahalaan laban sa mga Kastila, samantalang ang anarkismo naman ay nagbigay-inspirasyon sa mga maagang unyon ng mga manggagawa upang labanan ang mapang-aping sistema nang walang pag-asa sa sentralisadong kapangyarihan. Ang modernong bansa-estado at ang institusyon ng pribadong ari-arian ay direktang kasalungat ng anarkistang konsepto ng tunay na [[kalayaan]] o kalayaan bilang kawalan ng dominasyon. Ang nasyonalismo na nagtatanggol sa kapangyarihan ng estado ay isang estruktural na hadlang na nagpapanatili ng dominasyon, na radikal na tinatanggihan ng anarkismo. Ang nasyonalismo ay itinuturing na isang mapanlinlang na kasangkapan ng gobyerno upang panatilihin ang kontrol sa mga [[Pagkamamamayan|mamamayan]] sa pamamagitan ng pagpukaw ng [[patriyotismo]] o huwad na pagmamahal sa bayan.<ref name=":6">{{Cite book |last=Anonymous |url=https://theanarchistlibrary.org/library/anonymous-anarchism-and-nationalism |title=Anarchism and Nationalism |date=1970 |language=en}}</ref> Madalas gamitin ng mga tradisyonal na partidong pampolitika—maging ng tinatawag na "kaliwang" grupo—ang mga kilusang pambansang pagpapalaya para lamang sa sarili nilang ambisyon na makamit at mapanatili ang kapangyarihan ng estado<ref name=":6" />. Sa sandaling maupo sa puwesto ang isang bagong pamahalaan, muli nitong pinapalakas ang mga pambansang hangganan at militarismo, na nagreresulta pa rin sa kawalan ng tunay na kalayaan.<ref name=":6" /> Dahil dito, hayagang tinatanggihan ng anarkismo ang nasyonalismo at anumang rebolusyon na naglalayon lamang na magpalit ng mga pinuno o magtatag ng bagong naghaharing uri.<ref name=":6" /> Ang tunay na sagot ng anarkismo laban sa [[imperyalismo]] ay hindi ang pagtatayo ng mga reaksyonaryong rehimeng nasyonalista, kundi ang isang pandaigdigang rebolusyong panlipunan.<ref name=":6" /> Nilalayon nitong tuluyang gibain ang lahat ng artipisyal na pambansa, [[Relihiyon|relihiyoso]], at rasyal na harang na naghihiwalay sa mga manggagawa at mamamayan ng mundo.<ref name=":6" /> === Pamahalaang sosyalista === Nagkakaiba ang [[sosyalismo]] at anarkismo sa isang pangunahing usapin: ang pangangailangan ng isang estado. Ipinapalagay ng pananaw ng sosyalismo na ang paggamit at pamamahagi ng mga yaman ng lipunan ay dapat kontrolin at planuhin ng isang pamahalaang halal ng mamamayan upang magsilbing kasangkapan ng [[katarungan]]. Umaasa ang mga sosyalista sa sentral na kapangyarihang ito at sa sentralisadong pagpaplano upang pangasiwaan ang produksyon at makatarungang maipamahagi ang kayamanan sa buong lipunan. Sa kabilang banda, itinuturing ng mga anarkista na ang anumang sentralisadong pamahalaan ay likas na mapaniil at nakasasama sa [[pag-unlad]] ng sangkatauhan. Ang anarkismo ay hayagang tumututol sa awtoridad ng estado at sa halip ay nagtataguyod ng ganap na sariling pamamahala. Naniniwala ang mga anarkista na ang lipunan ay dapat organisahin batay lamang sa kusang-loob na pagsang-ayon ng mga tao at sa malalayang samahang [[boluntaryo]], na tuluyang nag-aalis sa mga mapamilit na hirarkiyang ginagamit ng isang sosyalistang estado. Sa tradisyon ng o sosyalismo ng estado, naniniwala silang kailangang gamitin ang kontrol ng gobyerno upang pamahalaan ang produksyon, [[yaman]], at mga ari-arian para sa publiko. Ayon sa makasaysayang sanaysay na ''State Socialism and Anarchism'' ni Benjamin Tucker,<ref>{{Cite web |last=Tucker |first=Benjamin R. |date=1888 |title=STATE SOCIALISM AND ANARCHISM: How Far They Agree, and Wherein They Differ |url=https://cooperative-individualism.org/tucker-benjamin_state-socialism-and-anarchism-1888.pdf |access-date=Agosto 2, 2026 |website=cooperative-individualism.org |language=en}}</ref> ang sistemang ito ay naglalayong gawing isang malawak na burukrasya ang nasyon kung saan ang estado ang nag-iisang tagapamahala ng industriya upang tuluyang burahin ang kapitalistang kompetisyon. Para sa mga sosyalista, ang awtoridad ng pamahalaan ay isang pansamantala ngunit kinakailangang hakbang upang protektahan ang mga manggagawa at ipatupad ang pagkakapantay-pantay. Sa kabilang banda, tahasang tinatanggihan ng anarkismo ang argumentong ito at itinuturing ang estado bilang ugat ng kawalan ng [[kalayaan]]. Sa [[Akademikong larangan|akademikong]] pagsusuri,<ref>{{Cite journal |last=Shaffer |first=Kirwin |date=2023-01-02 |title=Anarchists vs. the State: As Latin America swings left, activists keep alive a long anarchist tradition of critiquing the limits of state power. For them, the real alternatives are in communities, workplaces, and the streets. |url=https://doi.org/10.1080/10714839.2023.2184080 |journal=NACLA Report on the Americas |language=en |volume=55 |issue=1 |pages=74–81 |doi=10.1080/10714839.2023.2184080 |issn=1071-4839}}</ref> ang mga anarkista ay mahigpit na sumasalungat sa kahit anong uri ng hirarkikong na pamahalaan. Naniniwala sila na kapag ang kapangyarihan ay ibinigay sa isang sosyalistang estado, ang burukrasya nito ay likas na magiging mapaniil at hindi kusang maglalaho. Sa halip na dumaan sa pamahalaan, isinusulong ng anarkismo ang agarang pagbuo ng lipunan mula sa ibaba pataas (''bottom-up'') sa pamamagitan ng mga boluntaryong unyon at malayang kooperasyon ng mga tao. === Teokrasya === Ang [[teokrasya]] at anarkismo ay dalawang magkaibang sistema ng pamamahala. Sa teokrasya, ang pamahalaan ay pinamumunuan ng mga pinuno ng relihiyon at ang mga batas ay ibinabatay sa utos ng [[Diyos]], kung saan may mataas na kontrol ang estado sa buhay at paniniwala ng mga mamamayan. Isang modernong halimbawa nito ay ang [[Apganistan]] sa ilalim ng [[Taliban]], kung saan pinatatakbo ang bansa bilang isang teokratikong estado.<ref>{{Cite web |date=Enero 23, 2026 |title=Afghanistan: Taliban consolidate theocratic State while the humanitarian crisis deepens, EUAA report finds {{!}} European Union Agency for Asylum |url=https://www.euaa.europa.eu/news-events/afghanistan-taliban-consolidate-theocratic-state-while-humanitarian-crisis-deepens-euaa-report-finds |access-date=2026-08-02 |website=www.euaa.europa.eu |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Politics |first=Oishimaya Sen Nag |date=2025-03-14 |title=Countries With A Theocratic Government Today |url=https://www.worldatlas.com/government/countries-with-a-theocratic-government-today.html |access-date=2026-08-02 |website=WorldAtlas |language=en-US}}</ref> Sa [[Kasaysayan ng Pilipinas|kasaysayan naman ng Pilipinas]], masasalamin ang sistemang ito sa tinawag ni [[Marcelo H. del Pilar]] na "''La Frailocracia''" o pamahalaan ng mga [[prayle]] noong [[Imperyong Kastila|rehimeng Espanyol]]. Sa kaniyang mismong akda na ''Frailocracy in the Philippines'' (na inilathala sa Ingles ng [[Pambansang Komisyong Pangkasaysayan]]),<ref>{{Cite book |last=Pilar |first=Marcelo H. del Del |author-link=Marcelo H. del Pilar |url=https://openlibrary.org/books/OL3853103M/Frailocracy_in_the_Philippines |title=Frailocracy in the Philippines |date=1979 |publisher=National Historical Institute |location=Manila}}</ref> masusing idinokumento ang naging kasaysayan ng ugnayan ng relihiyon at estado, kung saan ang mga prayle ang siyang humawak sa tunay na kapangyarihang pampolitika sa kolonya.<ref>{{Cite web |last=Guerrero |first=Leon Ma. |author-link=Leon Maria Guerrero |date=1952-12-13 |title=Del Pilar, December 13, 1952 |url=https://philippinesfreepress.wordpress.com/1952/12/13/del-pilar-december-13-1952/ |access-date=2026-08-02 |website=The Philippines Free Press Online |language=en}}</ref> Sa kabilang banda, ang anarkismo ay ganap na kataliwasan nito dahil tinatanggihan nito ang anumang uri ng gobyerno, pinuno, o relihiyosong awtoridad sa lipunan. Naniniwala ang mga anarkista na kayang mag-organisa ng lipunan ang mga tao sa pamamagitan ng boluntaryong kooperasyon at pagkakapantay-pantay nang walang nagdidiktang estado, na siyang kabaligtaran ng mahigpit na hirarkiya at dogmang ipinatutupad sa sistemang teokratiko. === Demokrasya ng nakararami === Ang [[demokrasya]] ng nakararami ay nakabatay sa sama-samang pagpapasya kung saan ang pasya ng nakararami ang namamayani sa minorya o sa buong pangkat, na sinusuportahan ng mapamilit na kapangyarihan ng mga institusyon. Tinatanggihan naman ng anarkismo ang lahat ng anyo ng di-boluntaryong hirarkiya, sentralisadong pamamahala, at pamimilit na isinasagawa ng estado.<ref>{{Citation |last=Clark |first=Patricia |title=Anarchism and Democracy |date=2003 |url=https://sk.sagepub.com/dict/edvol/understanding-democratic-politics/chpt/anarchism-democracy |work=Understanding Democratic Politics: An Introduction |pages=261–270 |place=1 Oliver's Yard, 55 City Road, London EC1Y 1SP United Kingdom |publisher=SAGE Publications Ltd |doi=10.4135/9781446220962.n26 |isbn=978-0-7619-7183-2 |access-date=2026-08-02 |last2=Gemie |first2=Sharif}}</ref><ref>{{Cite book |last=Baker |first=Zoe |url=https://theanarchistlibrary.org/library/zoe-baker-anarchism-and-democracy |title=Anarchism and Democracy |date=2022-04-18 |language=en}}</ref> Sa halip, itinataguyod nito ang kusang-loob na pagsasama at, sa pangkalahatan, ang pagtutulungang nakabatay sa pagkakasundo ng lahat o konsenso.<ref>{{Cite book |last=Baker |first=Zoe |url=https://theanarchistlibrary.org/library/zoe-baker-myths-about-anarchism-democracy-and-decision-making |title=Myths About Anarchism, Democracy, and Decision-Making |date=2025-12-30 |language=en}}</ref> === Kapitalismo at panlipunang pamilihan === Ang [[kapitalismo]], ang ekonomiyang panlipunang [[pamilihan]], at ang anarkismo ay magkakaibang sistemang pampulitika at pang-ekonomiya na nakabatay sa kani-kanilang pananaw hinggil sa kapangyarihan ng pamahalaan, pagmamay-ari ng ari-arian, at mga pamilihan. Ang kapitalismo ay umaasa sa pribadong pagmamay-ari at sa hangaring [[Kita|kumita]], ang ekonomiyang panlipunang pamilihan ay nagdaragdag ng matitibay na patakaran ng estado para sa kapakanang panlipunan, samantalang ang anarkismo ay naglalayong ganap na buwagin ang awtoridad ng estado at ang mga tradisyunal na hirarkiya. Ang kapitalismo at anarkismo ay may magkatunggaling pananaw sa lipunan at kalikasan ng tao. Sa usapin ng pamahalaan, tinatanggap ng kapitalismo ang estado bilang tagapagtanggol ng mga [[kontrata]] at pribadong ari-arian, samantalang ganap na tinatanggihan ng anarkismo ang pamahalaan dahil itinuturing itong mapang-api. pagdating naman sa ari-arian, ang kapitalismo ay nakasalalay sa pribadong pagmamay-ari upang kumita ng tubo, ngunit para sa anarkismo, ang mga kagamitan sa produksyon ay dapat pag-arian ng komunidad o ng mga manggagawa mismo.<ref>{{Cite web |date=2025-08-03 |title=Capitalism vs Anarchism: Understanding Two Radical Visions - VOICES OF CAPITALISM |url=https://voicesofcapitalism.com/capitalism-vs-anarchism/ |access-date=2026-08-02 |language=en-US}}</ref> Sa huli, ang kapitalismo ay umaasa sa [[malayang pamilihan]] kung saan ang lakas-paggawa ay binabayaran ng [[sahod]] bilang produkto, samantalang itinuturing ng anarkismo na mapagsamantala ang sistemang ito at mas pinapaboran ang pagtutulungan at kolektibong pamamahala para sa pangangailangan ng [[pamayanan]]. === Awtoritaryang Komunismo (Marxismo-Leninismo-Maoismo) === Malaki ang pagkakaiba ng mga anarkista sa mga komunista. Unang una ay hindi ito sang-ayon sa paggamit ng estado upang makamit ang komunistang lipunan. Tinututulan din nito ang ilan pang mga konsepto tulad ng pagsesentro, diktadurya ng partido, pagmamakabansa, at ang pagsasagrado ng dayalektikong materyal. Sa kasaysayan ng awtoritaryang komunismo at anarkismo, matagal na ang hidwaan nito hindi lamang sa pananaw ngunit pati na sa totoong labanan, sinasabing tinatraydor ng mga komunista ang mga anarkista at pinipigilan ang mga rebolusyon ng mga komyun na kumawala sa pamumuno ng sentral na partido. === Meritokrasya at Kakistokrasya === Ang anarkismo ay hindi naniniwala sa konsepto ng meritokrasya, na dapat pamahalaan ng magagaling ang mga tao, dahil hindi rin pakasiguradong maibibigay nito ang pangakong pag-unlad at maaaring gamitin ang talino sa pagpapanatili sa kanilang pangaabuso sa posisyon at gamitin itong rason para pagtakpan ang korupsyon. Sinasabi na ang paglaganap ng meritokrasyang sistema ay nangyayari sa mga kapitalistang bansa, na siyang sanhi ng lubos na pagod at pagbaba ng tingin ng mag-aaral at trabahador sa kanyang sarili para lang makamit ang karangalan o kita. Minsan nagiging sanhi pa ng malawakang pagpapatiwakal. Sa kaakibat nitong sistema, ang kakistokrasya, ay minsan umuusbong ang realidad nito sa ating sistema na pamumunuan tayo ng mga pinuno na siyang nagpapanggap na magaling ngunit wala palang alam, o hindi marunong sa aspeto ng pamamahala. Minsan, hinahaluan ng iba't ibang klaseng pandurugas at pananamantala hanggang mabulok ang sistema sa pawang na kasinungalingan at ipagpatuloy ang bulok na sistemang ito sa pamamagitan ng pagmamana ng posisyon sa kamag-anak nila gamit ang panlilinlang na pati ang galing at talino nila ay namana o kaparehas din. === Minarkismo === Kahit na ang maliit na impluwensiya ng pamamahala ay tinututulan ng anarkismo sapagkat pinagdududahan nito ang pagkaepektibo nito upang makamit ang ninanais na anarkiya. Ngunit, maspinapaboran ito kaysa sa ibang klaseng pulitikang pananaw lalo na kung ito ay gumagamit ng mga konseptong anarkismo tulad ng Demokratikong Munisipalismo at Demokratikong Kumpederalismo na siyang gumagamit ng ilalim-paangat na pagoorganisa at desisyon. Isang halimbawa ay ang Zapatista ng Chiapas Mexico o kaya naman ang Rojava sa Syria. Ngunit, hindi sapat para sa mga anarkista na basta lamang magkaroon ng pamahalaan na konti ang impluwensiya o pangingielam sa lipunan dahil maaaring umusbong ang sentimyento na palakasin ang pamahalaan, o kaya naman ay magkaroon ng malawakang pagusbong ng panibagong mga abusado sa kapangyarihan na hindi saklaw sa miyembro ng pamahalaan tulad ng mga Mafia, Warlord, Kartel, Oligarko, at mga Gangster. == Tingnan din == * [[Komunismo]] * [[Mutualismo]] * [[Sosyalismo]] == Mga pananda == <references group="nb"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} == Mga talababa == {{Refbegin|30em|indent=yes}} * {{Cite book |last=Marshall |first=Peter |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |publisher=HarperCollins |date=1992 |isbn=978-0-0021-7855-6 |location=London}} * {{Cite encyclopedia |date=2009 |title=Anarchism |encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest |publisher=John Wiley & Sons |location=Oxford |last=Cohn |first=Jesse |editor-last=Ness |editor-first=Immanuel |language=en |pages=1–11 |doi=10.1002/9781405198073.wbierp0039 |isbn=978-1-4051-9807-3}} * {{Cite book |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |date=2018 |publisher=Palgrave Macmillan | language=en |isbn=978-3-3197-5619-6 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Arvidsson |first=Stefan |title=The Style and Mythology of Socialism: Socialist Idealism, 1871–1914 |publisher=Routledge |language=en |date=2017 |isbn=978-0-3673-4880-9 |edition=1st |location=London}} * {{Cite book |last=Otero |first=Carlos Peregrín |title=Noam Chomsky: Critical Assessments |publisher=Routledge |language=en |date=1994 |isbn=978-0-4150-1005-4 |volume=2–3 |location=London}} * {{Cite book |last=Guérin |first=Daniel |url=http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |title=Anarchism: From Theory to Practice |publisher=Monthly Review Press |date=1970 |isbn=978-0-8534-5128-0 |access-date=16 Pebrero 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200714125723/http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |archive-date=14 Hulyo 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Bates |first=David |title=Political Ideologies |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2017 |isbn=978-0-1987-2785-9 |editor-last=Wetherly |editor-first=Paul |chapter=Anarchism |access-date=28 Pebrero 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&pg=PA128 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111304/https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&pg=PA128 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |date=2015 |title=Black Panther Radical Factionalization and the Development of Black Anarchism |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-black-studies_2015-10_46_7/page/678 |journal=Journal of Black Studies|language=en |location=Thousand Oaks |publisher=SAGE Publishing |volume=46 |issue=7 |pages=678–703 |doi=10.1177/0021934715593053 |jstor=24572914 |s2cid=145663405}} * {{Cite book |last=Long |first=Roderick T. |url=https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |title=The Routledge Companion to Social and Political Philosophy |publisher=Routledge |date=2013 |isbn=978-0-4158-7456-4 |editor-last=Gaud |editor-first=Gerald F. |access-date=28 Pebrero 2019 |editor-last2=D'Agostino |editor-first2=Fred |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085833/https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |archive-date=9 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite web |date=2019 |title=Definition of Anarchism |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111728/https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |archive-date=18 Pebrero 2021 |access-date=28 Pebrero 2019 |website=Merriam-Webster |language=en |ref={{Sfnref|Merriam-Webster|2019}}}} * {{Cite book |last=Sylvan |first=Richard |title=A Companion to Contemporary Political Philosophy |date=2007 |publisher=Blackwell Publishing |isbn=978-1-4051-3653-2 |editor-last=Goodin |editor-first=Robert E. |edition=2 |series=Blackwell Companions to Philosophy |volume=5 |chapter=Anarchism |editor-last2=Pettit |editor-first2=Philip |editor-last3=Pogge |editor-first3=Thomas |language=en}} * {{Cite book |last=Joll |first=James |language=en |title=The Anarchists |publisher=Harvard University Press |date=1964 |oclc=65683373}} * {{Cite book |last=Carlson |first=Andrew R. |title=Anarchism in Germany; Vol. 1: The Early Movement |url=https://archive.org/details/anarchismingerma0001carl |language=en |publisher=Scarecrow Press |date=1972 |isbn=978-0-8108-0484-5 |location=Metuchen, New Jersey}} * {{Cite news |last=Kahn |first=Joseph |date=5 Agosto 2000 |title=Anarchism, the Creed That Won't Stay Dead; The Spread of World Capitalism Resurrects a Long-Dormant Movement |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2000/08/05/arts/anarchism-creed-that-won-t-stay-dead-spread-world-capitalism-resurrects-long.html |url-access=subscription |page=B9 |issn=0362-4331|language=en}} * {{Citation |last=Baker |first=Zoe |title=Means and Ends: The Revolutionary Practice of Anarchism in Europe and the United States |date=2023 |place=Edinburgh |publisher=AK Press |isbn=978-1-84935-498-1|language=en}} * {{Cite book |last=Nettlau |first=Max |language=en|title=A Short History of Anarchism |publisher=Freedom Press |date=1996 |isbn=978-0-9003-8489-9}} * {{Cite book |last=Ward |first=Colin |url=https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |title=Anarchism: A Very Short Introduction |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2004 |isbn=978-0-1928-0477-8 |location=Oxford |author-mask=2 |access-date=12 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304153805/https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |archive-date=4 Marso 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Goodway |first=David |language=en |title=Anarchist Seeds Beneath the Snow |publisher=Liverpool Press |date=2006 |isbn=978-1-8463-1025-6}} * {{Cite book |last=Skirda |first=Alexandre |title=Facing the Enemy: A History of Anarchist Organization From Proudhon to May 1968 |url=https://archive.org/details/facingenemyhisto0000skir |publisher=AK Press|language=en |date=2002 |isbn=978-1-9025-9319-7}} * {{Cite book |last=Fernández |first=Frank |title=Cuban Anarchism: The History of A Movement |publisher=Sharp Press |date=2009 |orig-date=2001|language=en}} * {{Cite book |last=Morris |first=Christopher W. |url=https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |title=An Essay on the Modern State |publisher=Cambridge University Press |date=2002 |isbn=978-0-5215-2407-0 |access-date=15 Setyembre 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115214335/https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |archive-date=15 Enero 2021 |url-status=live}} * {{Cite journal |last=Osgood |first=Herbert L. |date=Marso 1889 |title=Scientific Anarchism |journal=Political Science Quarterly|language=en |publisher=The Academy of Political Science |volume=4 |issue=1 |pages=1–36 |doi=10.2307/2139424 |jstor=2139424}} * {{Cite book |last=Newman |first=Michael |title=Socialism: A Very Short Introduction |url=https://archive.org/details/socialismverysho0000newm |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1928-0431-0 |language=en |location=Oxford}} * {{Cite book |last=Morris |first=Brian |title=Anthropology, Ecology, and Anarchism: A Brian Morris Reader |url=https://archive.org/details/anthropologyecol0000bria |publisher=PM Press|language=en |others=Marshall, Peter |date=2015 |isbn=978-1-6048-6093-1 |edition=illustrated |location=Oakland |author-mask=2}} * {{Cite book |last=Walter |first=Nicholas |title=About Anarchism |publisher=Freedom Press |date=2002 |isbn=978-0-9003-8490-5 |location=London|language=en}} * {{Cite book |last=Jennings |first=Jeremy |title=Contemporary Political Ideologies |publisher=Pinter |date=1993 |isbn=978-0-8618-7096-7 |editor-last=Eatwell |editor-first=Roger |location=London |pages=127–146 |chapter=Anarchism |editor-last2=Wright |editor-first2=Anthony|language=en}} * {{Cite book |last1=Gay |first1=Kathlyn |title=Encyclopedia of Political Anarchy |url=https://archive.org/details/encyclopediaofpo0000gayk |last2=Gay |first2=Martin |publisher=ABC-CLIO |date=1999 |isbn=978-0-8743-6982-3|language=en}} * {{Cite encyclopedia |date=2008 |title=Anarcho-capitalism |encyclopedia=The Encyclopedia of Libertarianism |publisher=SAGE; Cato Institute|language=en|url=https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&pg=PT51 |access-date=2 Setyembre 2020 |editor-last=Hamowy |editor-first=Ronald |pages=13–14 |doi=10.4135/9781412965811.n8 |isbn=978-1-4129-6580-4 |oclc=191924853 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111721/https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&pg=PT51 |archive-date=18 February 2021 |last1=Morris |first1=Andrew |url-status=live |url-access=subscription}} * {{Cite book |last=Johnson |first=Charles |title=Anarchism/Minarchism: Is a Government Part of a Free Country? |publisher=Ashgate Publishing|language=en |date=2008 |isbn=978-0-7546-6066-8 |editor-last=Long |editor-first=Roderick T. |pages=155–188 |chapter=Liberty, Equality, Solidarity Toward a Dialectical Anarchism |editor-last2=Machan |editor-first2=Tibor R.}} * {{Cite book |last=Franks |first=Benjamin |title=The Oxford Handbook of Political Ideologies |url=https://archive.org/details/oxfordhandbookof0000unse_k5b8 |date=Agosto 2013 |publisher=[[Oxford University Press]] |editor-last=Freeden |editor-first=Michael |pages=[https://archive.org/details/oxfordhandbookof0000unse_k5b8/page/385 385]–404 |chapter=Anarchism |doi=10.1093/oxfordhb/9780199585977.013.0001 |isbn=978-0-19-958597-7 |editor-last2=Stears |editor-first2=Marc|language=en}} * {{Cite book |last=McLaughlin |first=Paul |title=Anarchism and Authority: A Philosophical Introduction to Classical Anarchism |publisher=Ashgate|language=en |date=2007 |isbn=978-0-7546-6196-2 |location=Aldershot}} * {{Cite journal |last=Jun |first=Nathan |date=Setyembre 2009 |title=Anarchist Philosophy and Working Class Struggle: A Brief History and Commentary |url=https://philarchive.org/rec/JUNAPA-2 |journal=WorkingUSA |language=en |volume=12 |issue=3 |pages=505–519 |doi=10.1111/j.1743-4580.2009.00251.x |issn=1089-7011}} * {{Cite book |last1=McLean |first1=Iain |url=https://archive.org/details/oxfordconcisedic00iain |title=The Concise Oxford Dictionary of Politics |last2=McMillan |first2=Alistair |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2003 |isbn=978-0-1928-0276-7 |url-access=registration|language=en}} * {{Cite journal |last=Gabardi |first=Wayne |date=1986 |title=Anarchism. By David Miller. (London: J. M. Dent and Sons, 1984. pp. 216 [pagsur ng aklat]) |url=https://archive.org/details/sim_american-political-science-review_1986-03_80_1/page/300 |journal=American Political Science Review |volume=80 |issue=1 |pages=300–302 |doi=10.2307/1957102 |jstor=446800 |s2cid=151950709|language=en}} * {{Cite encyclopedia |date=2003 |title=Anarchism |encyclopedia=The Blackwell Dictionary of Modern Social Thought |publisher=Blackwell Publishing|language=en |location=Malden, Massachusetts |url=https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&pg=PA12 |access-date=15 Agosto 2020 |last=Ostergaard |first=Geoffrey |editor-last=Outhwaite |editor-first=William |edition=2nd |isbn=978-0-6312-2164-7 |oclc=49704935 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418004719/https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&pg=PA12 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last1=Harrison |first1=Kevin |url=https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |title=Understanding Political Ideas and Movements |last2=Boyd |first2=Tony |publisher=Manchester University Press |date=2003 |isbn=978-0-7190-6151-6 |access-date=7 Marso 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308074910/https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |archive-date=8 Marso 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Brooks |first=Frank H. |title=The Individualist Anarchists: An Anthology of Liberty (1881–1908) |publisher=Transaction Publishers |date=1994 |isbn=978-1-5600-0132-4|language=en}} * {{harvc |last=Backes |first=Uwe |c=Left-Wing Extremism: The Conceptual Dimension |in=Zúquete |year=2023a |pp=3–22|language=en}} * {{harvc |last=Krüusselmann |first=Katharina |last2=Weggemans |first2=Daan |c=Radicalization and Left-Wing Extremism |in=Zúquete |year=2023a |pp=55–68|language=en}} * {{Cite book |editor-last=Zúquete |editor-first=José Pedro |title=The Palgrave Handbook of Left-Wing Extremism |date=2023a |publisher=Palgrave Macmillan |volume=1 |isbn=978-3-031-30896-3|language=en}} * {{Cite book |last=Marshall |first=Peter | language=en |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |url=https://archive.org/details/Demanding_the_impossible_9781604862706 |publisher=PM Press |date=1993 |isbn=978-1-6048-6064-1 |location=Oakland, California |author-mask=2}} * {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |title=Anarchist Voices: An Oral History of Anarchism in America |url=https://archive.org/details/anarchistvoiceso0000avri |publisher=Princeton University Press |date=1996 |isbn=978-0-6910-4494-1|language=en}} * {{Cite journal |last1=Angelbeck |first1=Bill |last2=Grier |first2=Colin |date=2012 |title=Anarchism and the Archaeology of Anarchic Societies: Resistance to Centralization in the Coast Salish Region of the Pacific Northwest Coast |url=https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |url-status=live |journal=Current Anthropology |volume=53 |issue=5 |pages=547–587 |doi=10.1086/667621 |s2cid=142786065 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180721142558/https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |archive-date=21 Hulyo 2018 |access-date=24 Hunyo 2021 | language=en |s2cid-access=free |issn=0011-3204}} * {{Cite book |last=Egoumenides |first=Magda |url=https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |title=Philosophical Anarchism and Political Obligation |publisher=Bloomsbury Publishing|language=en |date=2014 |isbn=978-1-4411-2445-6 |location=New York |access-date=21 Pebrero 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111334/https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Klosko |first=George |url=https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |title=Political Obligations |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1995-5104-0 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124033632/https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |archive-date=24 Nobyembre 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Wilbur |first=Shawn |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Mutualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Miller |first=David |url=https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |title=The Blackwell Encyclopaedia of Political Thought |publisher=Wiley|language=en |date=1991 |isbn=978-0-6311-7944-3 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818145221/https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |archive-date=18 Agosto 2020 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Pierson |first=Christopher |url=https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&pg=PA187 |title=Just Property: Enlightenment, Revolution, and History |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2013 |isbn=978-0-1996-7329-2 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210316125550/https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&pg=PA187 |archive-date=16 Marso 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Morris |first=Brian |url=https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |title=Bakunin: The Philosophy of Freedom |publisher=Black Rose Books |date=1993 |isbn=978-1-8954-3166-7 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225175003/https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |archive-date=25 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Shannon |first=Deric |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=91–106 |chapter=Anti-Capitalism and Libertarian Political Economy |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Heywood |first=Andrew |language=en|url=https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&pg=PA146 |title=Political Ideologies: An Introduction |publisher=Macmillan International Higher Education |date=2017 |isbn=978-1-1376-0604-4 |edition=6 |access-date=13 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111410/https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&pg=PA146 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Bakunin |first=Mikhail |title=Statism and Anarchy |url=https://archive.org/details/statismanarchy0000baku |publisher=Cambridge University Press |date=1990 |isbn=978-0-5213-6182-8 |editor-last=Shatz |editor-first=Marshall |series=Cambridge Texts in the History of Political Thought |location=Cambridge, England |translator-last=Shatz |translator-first=Marshall |doi=10.1017/CBO9781139168083 |lccn=89077393 |oclc=20826465|language=en |orig-date=1873}} * {{Cite book |last=Mayne |first=Alan James |url=https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&pg=PA131 |title=From Politics Past to Politics Future: An Integrated Analysis of Current and Emergent Paradigms |publisher=Greenwood Publishing Group |date=1999 |isbn=978-0-2759-6151-0 |access-date=20 Setyembre 2010|language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418013303/https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&pg=PA131 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Turcato |first=Davide |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Anarchist Communism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=Anarchism: a Documentary History of Libertarian Ideas: from Anarchy to Anarchism |url=https://archive.org/details/anarchismdocumen0000unse |publisher=Black Rose Books |date=2005 |isbn=978-1-5516-4250-5 |location=Montréal|language=en}} * {{Cite book |last=Pernicone |first=Nunzio |url=https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |title=Italian Anarchism, 1864–1892 |publisher=Princeton University Press |date=2009 |isbn=978-0-6916-3268-1 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200819161516/https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |archive-date=19 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite journal |last=Levy |first=Carl |date=8 Mayo 2011 |title=Social Histories of Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |volume=4 |issue=2 |pages=1–44 |doi=10.1353/jsr.2010.0003 |issn=1930-1197 |s2cid=144317650|language=en}} * {{Cite book |last=Van der Walt |first=Lucien |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |pages=249–264 |chapter=Syndicalism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Ryley |first=Peter |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=225–236 |chapter=Individualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite news |last=Imrie |first=Doug |date=1994 |title=The Illegalists |url=http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908072801/http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-date=8 Setyembre 2015 |access-date=9 Disyembre 2010 |work=Anarchy: A Journal of Desire Armed |language=en}} * {{Cite book |last=Parry |first=Richard |url=https://archive.org/details/bonnotgang0000parr |title=The Bonnot Gang |publisher=Rebel Press |date=1987 |isbn=978-0-9460-6104-4 |url-access=registration|language=en}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |author-mask=2 |date=2018 |title=Contemporary Anarchist and Anarchistic Movements |journal=Sociology Compass |publisher=Wiley |volume=12 |issue=6 |article-number=e12582 |doi=10.1111/soc4.12582 |issn=1751-9020|language=en}} * {{Cite web |last=Coutinho |first=Steve |date=3 Marso 2016 |title=Zhuangzi |url=http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303175106/http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=5 Marso 2019 |publisher=Internet Encyclopedia of Philosophy |language=en}} * {{Cite journal |last=Crone |first=Patricia |date=2000 |title=Ninth-Century Muslim Anarchists |url=https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |journal=Past & Present |issue=167 |pages=3–28 |doi=10.1093/past/167.1.3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200828210845/https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |archive-date=28 Agosto 2020 |access-date=3 Enero 2022|language=en}} * {{Cite book |last=Dodson |first=Edward |title=The Discovery of First Principles |publisher=Authorhouse |date=2002 |isbn=978-0-5952-4912-1 |volume=2|language=en}} * {{Cite book |last=Thomas |first=Paul |language=en |title=Karl Marx and the Anarchists |publisher=Routledge & Kegan Paul |date=1985 |isbn=978-0-7102-0685-5 |location=London}} * {{Cite book |url=https://archive.org/details/historyofterrori00grar |title=The History of Terrorism: From Antiquity to Al-Quaeda |publisher=University of California Press|language=en |date=2007 |isbn=978-0-5202-4709-3 |editor-last=Chaliand |editor-first=Gerard |location=Berkeley; Los Angeles; London |oclc=634891265 |editor-last2=Blin |editor-first2=Arnaud |url-access=registration}} * {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=325–342 |chapter=Anarchism and the First International |author-mask=2 |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{Cite journal |last=Anderson |first=Benedict |date=2004 |title=In the World-Shadow of Bismarck and Nobel |url=http://newleftreview.org/II/28/benedict-anderson-in-the-world-shadow-of-bismarck-and-nobel |journal=New Left Review|language=en |volume=2 |issue=28 |pages=85–129 |article-number=2519 |doi=10.64590/q8k |archive-url=https://web.archive.org/web/20151219130121/http://newleftreview.org/II/28/benedict-anderson-in-the-world-shadow-of-bismarck-and-nobel |archive-date=19 Disyembre 2015 |access-date=7 Enero 2016 |url-access=subscription}} * {{Cite journal |last1=Lutz |first1=James M. |last2=Ulmschneider |first2=Georgia Wralstad |date=2019 |title=Civil Liberties, National Security and U.S. Courts in Times of Terrorism |journal=Perspectives on Terrorism |volume=13 |issue=6 |pages=43–57 |jstor=26853740|language=en}} * {{Cite book |last=Bantman |first=Constance |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=371–388 |chapter=The Era of Propaganda by the Deed |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=m7BhDwAAQBAJ&pg=PA372}} * {{Cite book |last=Moya |first=Jose C. |title=In Defiance of Boundaries: Anarchism in Latin American History |publisher=University Press of Florida |others=Kirwin R. Shaffer |date=2015 |isbn=978-0-8130-5138-3 |editor-last=Laforcade |editor-first=Geoffroy de |chapter=Transference, culture, and critique The Circulation of Anarchist Ideas and Practices |access-date=6 Marso 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=ikt6AQAACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085903/https://books.google.com/books?id=ikt6AQAACAAJ |archive-date=9 Agosto 2020|language=en |url-status=live}} * {{Cite book |last=Laursen |first=Ole Birk |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=149–168 |chapter=Anti-Imperialism |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Nomad |first=Max |title=Revolutionary Internationals 1864–1943 |publisher=Stanford University Press|language=en |date=1966 |isbn=978-0-8047-0293-5 |editor-last=Drachkovitch |editor-first=Milorad M. |page=88 |chapter=The Anarchist Tradition}} * {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |language=en |publisher=AK Press |date=2006 |isbn=978-1-9048-5948-2 |location=Stirling |author-mask=2|title=The Russian Anarchists|url=https://archive.org/details/bwb_KT-771-669 }} * {{Cite book |last=Bolloten |first=Burnett |language=en |title=The Spanish Civil War: Revolution and Counterrevolution |url=https://archive.org/details/spanishcivilwarr0000boll_z8t8 |publisher=University of North Carolina Press |date=1984 |isbn=978-0-8078-1906-7}} * {{Cite journal |last=Harmon |first=Christopher C. |date=2011 |title=How Terrorist Groups End: Studies of the Twentieth Century |journal=Connections|language=en |volume=10 |issue=2 |pages=51–104 |jstor=26310649}} * {{Cite book |last=Rupert |first=Mark |url=https://archive.org/details/globalizationint00rupe |title=Globalization and International Political Economy |publisher=Rowman & Littlefield Publishers|language=en |date=2006 |isbn=978-0-7425-2943-4 |location=Lanham}} * {{Cite book |last=Evren |first=Süreyyya |language=en |title=Post-Anarchism: A Reader |url=https://archive.org/details/postanarchismrea0000unse |publisher=Pluto Press |date=2011 |isbn=978-0-7453-3086-0 |editor-last=Rousselle |editor-first=Duane |pages=[https://archive.org/details/postanarchismrea0000unse/page/1 1]–19 |chapter=How New Anarchism Changed the World (of Opposition) after Seattle and Gave Birth to Post-Anarchism |editor-last2=Evren |editor-first2=Süreyyya }} * {{Cite book |last=Honeywell |first=C. |url=https://books.google.com/books?id=qzKOzQEACAAJ |title=Anarchism |publisher=Wiley |date=2021 |isbn=978-1-5095-2390-0 |series=Key Concepts in Political Theory |access-date=13 Agosto 2022|language=em}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Leonard |author-mask=2 |date=2010 |title=Hakim Bey and Ontological Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |location=East Lansing |publisher=Michigan State University Press|language=en |volume=4 |issue=2 |pages=109–137 |doi=10.1353/jsr.2010.0009 |jstor=41887660 |s2cid=143304524}} * {{Cite book |last=Ramnath |first=Maia |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Non-Western Anarchisms and Postcolonialism |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{cite book|last=Pernicone|first=Nunzio|year=1993|title=Italian Anarchism, 1864–1892|publisher=Princeton University Press|isbn=0691056927|lccn=92-46661}} * {{Cite book|last=Pengam|first=Alain|chapter=Anarcho-Communism|editor-last1=Ribel|editor-first1=Maximilien|editor-last2=Crump|editor-first2=John|year=1987|title=Non-Market Socialism in the Nineteenth and Twentieth Centuries|publisher=Palgrave Macmillan|chapter-url=https://books.google.com/books?id=dqmvCwAAQBAJ&q=anarcho-communism+stateless+communism&pg=PA60|pages=60–82|doi=10.1007/978-1-349-18775-1_4|isbn=978-1349187751|language=en}} * {{cite encyclopedia |editor1-last=Ball |editor1-first=Terence |editor2-last=Dagger |editor2-first=Richard |date=2019 |orig-date=1999 |url=https://www.britannica.com/topic/communism |title=Communism |edition=revised |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=10 Hunyo 2020|language=en }} * {{cite book |last=Steele |first=David |title=From Marx to Mises: Post-Capitalist Society and the Challenge of Economic Calculation |publisher=Open Court Publishing Company|language=en |year=1992 |isbn=978-0-87548-449-5}} * {{cite book|chapter=Anarchism and Markets|last=Carson|first=Kevin|year=2018|location=Leiden|publisher=Brill|editor-first=Nathan|editor-last=Jun|title=Brill's Companion to Anarchism and Philosophy|isbn=978-90-04-35689-4|pages=81–119|doi=10.1163/9789004356894_005|url=https://brill.com/view/title/35861|language=en}} * {{cite book|last=Alexander|first=Robert|title=The Anarchists in the Spanish Civil War|isbn=1-85756-400-6|location=[[Londres]]|publisher=Janus|year=1999|oclc=43717219|url=https://libcom.org/history/anarchists-spanish-civil-war-robert-alexander|language=en}} * {{cite book|last=Graham|first=Helen|language=en|year=2002|title=The Spanish Republic at War, 1936–1939|location=[[Cambridge]]|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=0-521-45932-X|oclc=464890766}} * {{cite book|first=Abel|last=Paz|title=Durruti in the Spanish Revolution|url=https://www.akpress.org/durrutiinthespanishrevolution.html|year=2006|orig-year=1996|translator-first=Chuck|translator-last=Morse|language=en|location=[[Edinburgh]]|publisher=AK Press|isbn=1-904859-50-X|lccn=2006920974|oclc=482919277}} {{Refend}} [[Kategorya:Mga ideolohiyang pampolitika]] [[Kategorya:Anarkismo|*]] [[Kategorya:Mga ideolohiyang pang-ekonomiya]] tclu73x51jczen6dwqpwusyooxltm89 2218558 2218557 2026-08-02T03:38:32Z Jojit fb 38 /* Awtoritaryang Komunismo (Marxismo-Leninismo-Maoismo) */ 2218558 wikitext text/x-wiki {{About|pilosopiyang pampolitika|ang katayuan ng isang lipunang walang awtoridad|Anarkiya}} [[Talaksan:Black_flag_waving.svg|frame|Itim na watawat ng anarkismo]] Ang '''anarkismo''' ay isang [[Pilosopiyang pampolitika|pilosopiyang pampulitika]] at kilusan na naglalayong buwagin ang lahat ng mga institusyong nagpapatuloy ng [[Awtoritarismo|awtoridad]], pamimilit, o herarkiya, na pangunahing tinututukan ang [[estado]] at [[kapitalismo]]. Isinusulong ng anarkismo ang pagpapalit sa estado ng mga lipunang walang estado at mga kusang-loob na malalayang samahan. Inilalarawan ang anarkismo bilang bahagi ng libertaryong sangay ng kilusang [[Sosyalismo|sosyalista]] (libertaryong sosyalismo).{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}}{{Refn|Sa aklat na ''In Anarchism: From Theory to Practice'' (1970),{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} inilarawan ng historyador na anarkista na si Daniel Guérin ang anarkismo bilang kasingkahulugan ng libertaryang sosyalismo. Isinulat niya na ang anarkismo ay "talagang kasingkahulugan ng sosyalismo. Ang isang anarkista ay pangunahing isang sosyalista na ang layunin ay wakasan ang pagsasamantala ng tao sa kapwa tao. Ang anarkismo ay isa lamang sa mga daloy ng kaisipang sosyalista—ang daloy na ang pangunahing katangian ay ang pagpapahalaga sa kalayaan at ang agarang hangaring buwagin ang estado."{{Sfn|Arvidsson|2017}} Sa kaniyang maraming akda tungkol sa anarkismo, inilalarawan naman ng historyador na si Noam Chomsky ang anarkismo, kasama ng libertaryang Marxismo, bilang libertaryang sangay ng sosyalismo.{{Sfn|Otero|1994|p=617}}|group=nb|name=nb1}} Bagaman matatagpuan ang mga bakas ng mga ideyang anarkista sa buong kasaysayan, umusbong ang makabagong anarkismo noong [[Panahon ng Kaliwanagan]]. Sa huling kalahati ng [[Ika-19 na dantaon|ika-19 na]] [[Ika-19 na dantaon|dantaon]] at sa mga unang dekada ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], umunlad ang kilusang anarkista sa maraming bahagi ng daigdig at nagkaroon ng mahalagang papel sa pakikibaka ng mga [[manggagawa]] para sa kanilang paglaya. Sa panahong ito, nabuo ang iba't ibang paaralan ng kaisipang anarkista. Nakibahagi ang mga anarkista sa ilang mga rebolusyon, lalo na sa [[Komuna ng Paris]], [[Digmaang Sibil sa Rusya]], at [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], na ang pagwawakas ay nagmarka rin sa pagtatapos ng klasikal na panahon ng anarkismo. Sa mga huling dekada ng ika-20 dantaon at pagpasok ng ika-21 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista at lumawak ang katanyagan at impluwensiya nito sa loob ng mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa digmaan, at laban sa globalisasyon. Gumagamit ang mga anarkista ng iba't ibang pamamaraan upang isulong ang pagbabagong panlipunan, na karaniwang inuuri bilang [[rebolusyonaryo]] o ebolusyonaryo, bagaman madalas na nagsasapawan ang dalawa at naipapakita sa sari-saring taktika. Karaniwang pinapaboran ng mga ebolusyonaryong pamamaraan ang unti-unti at madalas ay di-marahas na pagbabago, samantalang layunin ng mga rebolusyonaryong pamamaraan na wasakin ang mga mapaniil na estado at institusyon. Maraming aspekto ng kabihasnang pantao ang naimpluwensiyahan ng teorya, kritika, at praktika ng anarkismo. == Etimolohiya, terminolohiya, at kahulugan == [[File:Proudhon_jeune.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Proudhon_jeune.jpg|thumb|Si Pierre-Joseph Proudhon ang unang pilosopong pampolitika na tinawag ang sarili bilang anarkista{{Sfn|Kahn|2000}}<ref name="Merriman2">Merriman, John M. (2009). ''How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror''. New Haven: Yale University Press. p. 42. {{ISBN|9780300217933}}.</ref><ref name="Leier2">Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}.</ref>]] Ang etimolohikal na pinagmulan ng salitang anarkismo ay mula sa Sinaunang [[Wikang Griyego|Griyegong]] ''anarkhia'' (ἀναρχία), na nangangahulugang "walang pinuno" o "walang namumuno". Binubuo ito ng unlaping ''an-'' ("walang") at ng salitang ''arkhos'' ("pinuno" o "tagapamahala"). Ang hulaping ''-ismo'' ay tumutukoy sa isang ideolohikal na kilusan o kaisipan na nagtataguyod ng anarkiya.{{Sfnm|1a1=Bates|1y=2017|1p=128|2a1=Long|2y=2013|2p=217}} Lumitaw ang salitang ''anarchisme'' sa [[wikang Ingles]] noong 1642 at ang ''anarchy'' naman noong 1539; sa mga unang paggamit nito sa Ingles, binibigyang-diin nito ang kahulugan ng kaguluhan o kawalan ng kaayusan.{{Sfnm|1a1=Merriam-Webster|1y=2019|1loc="Anarchism"|2a1=''Oxford English Dictionary''|2y=2005|2loc="Anarchism"|3a1=Sylvan|3y=2007|3p=260}} Sa panahon ng [[Rebolusyong Pranses]], iba't ibang pangkat ang tumawag sa kanilang mga kalaban bilang mga ''anarkista'', bagaman kakaunti sa mga tinawag na ganoon ang may mga pananaw na kahalintulad ng mga sumunod na anarkista. Maraming rebolusyonaryo noong ika-19 na dantaon, gaya nina William Godwin (1756–1836) at Wilhelm Weitling (1808–1871), ang nag-ambag sa mga doktrinang anarkista ng susunod na salinlahi, subalit hindi nila ginamit ang mga katawagang ''anarkista'' o ''anarkismo'' upang ilarawan ang kanilang sarili o ang kanilang mga paniniwala.{{Sfn|Joll|1964|pp=27–37}}{{Sfn|Carlson|1972|pp=22–23}} Ang unang pilosopong pampolitika na tumawag sa kaniyang sarili bilang isang anarkista (Pranses: ''anarchiste'') at nagbigay sa salitang ito ng positibong kahulugan ay si Pierre-Joseph Proudhon (1809–1865).{{Sfn|Kahn|2000}}<ref name="Merriman2" /><ref name="Leier">Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}. (sa Ingles)</ref> Ayon sa ilang historyador, umusbong ang kilusang anarkista sa pagitan ng panahon ni Proudhon at ng Kongresong Saint-Imier noong 1872, bagaman may magkakaibang pananaw ang mga historyador hinggil dito.{{Sfn|Baker|2023|p=40-43}} Mula noong [[dekada 1890]], at nagsimula sa [[Pransiya]],{{Sfn|Nettlau|1996|p=162}} ang salitang ''libertaryanismo'' ay madalas gamitin bilang kasingkahulugan ng anarkismo;{{Sfn|Guérin|1970|loc="The Basic Ideas of Anarchism"}} hanggang sa kasalukuyan, karaniwan pa rin ang ganitong paggamit sa labas ng [[Estados Unidos]].{{Sfnm|1a1=Ward|1y=2004|1p=62|2a1=Goodway|2y=2006|2p=4|3a1=Skirda|3y=2002|3p=183|4a1=Fernández|4y=2009|4p=9}} Gayunman, sa ilang gamit, ang libertaryanismo ay tumutukoy lamang sa [[Indibidwalismo|indibiduwalistang]] pilosopiya ng [[malayang pamilihan]], at ang anarkismo ng malayang merkado ay mas tiyak na tinatawag na libertaryang anarkismo.{{Sfn|Morris|2002|p=61}} Bagaman ang katawagang libertaryanismo ay matagal nang halos kasingkahulugan ng anarkismo,{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6}} ang kahulugan nito ay naging mas malabo sa paglipas ng panahon dahil sa pag-angkin dito ng iba't ibang pangkat na may magkakaibang [[ideolohiya]],{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} kabilang ang Bagong Kaliwa at ang mga tagapagtaguyod ng libertaryang Marxismo, na hindi inuugnay ang kanilang sarili sa mga awtoritaryang sosyalista o sa isang partidong banguwardismo, gayundin ang mga radikal na [[Liberalismo|liberal]] sa usaping pangkultura na pangunahing nakatuon sa mga [[kalayaang sibil]].{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Dahil dito, may ilang anarkista ang mas pinipiling gamitin ang katawagang libertaryang sosyalismo{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}} upang maiwasan ang mga negatibong kahulugang ikinakabit sa salitang ''anarkismo'' at upang bigyang-diin ang kaugnayan nito sa sosyalismo.{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Sa pangkalahatan, ginagamit ang anarkismo upang tukuyin ang kontra-awtoritaryang sangay ng kilusang sosyalista.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=104}}{{Refn|group=nb|name=nb1}} Karaniwan itong inihahambing sa mga anyo ng sosyalismo na nakasentro sa estado o ipinapataw mula sa itaas.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Karaniwang binibigyang-diin ng mga iskolar ng anarkismo ang sosyalistang katangian ng anarkismo{{Sfn|Newman|2005|p=15}} at tinutuligsa ang mga pagtatangkang paghiwalayin ang dalawa bilang magkasalungat na ideolohiya.{{Sfn|Morris|2015|p=64}} May ilang iskolar ding naglalarawan sa anarkismo bilang may maraming impluwensiya mula sa liberalismo,{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} at bilang kapuwa liberal at sosyalista, bagaman higit na sosyalista.{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Samantala, maraming iskolar ang tumatangging ituring na isang anyo ng anarkismo ang anarko-kapitalismo, sapagkat para sa kanila ay hindi nito wastong nauunawaan ang mga pangunahing simulain ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}}{{Refn|Ayon kay Herbert L. Osgood, ang anarkismo ang "pinakasukdulang kabaligtaran" ng awtoritaryang komunismo at sosyalismong nakasentro sa estado.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Ayon naman kay Peter Marshall, "sa pangkalahatan, mas malapit ang anarkismo sa sosyalismo kaysa sa liberalismo. ... Malaking bahagi ng anarkismo ay kabilang sa kampo ng sosyalismo, bagaman mayroon din itong ilang impluwensiya mula sa liberalismo. Hindi ito maaaring ipailalim lamang sa sosyalismo, at mas mainam itong ituring bilang isang hiwalay at natatanging doktrina."{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Ayon kay Jeremy Jennings, "mahirap hindi mapagpasyahan na ang mga ideyang ito"—na tumutukoy sa anarko-kapitalismo—"ay tinatawag lamang na anarkista dahil sa maling pag-unawa sa kung ano ang anarkismo." Dagdag pa niya, "ang anarkismo ay hindi nagtataguyod ng lubos na walang hadlang na kalayaan ng indibidwal (na tila pinaniniwalaan ng mga 'anarko-kapitalista'); sa halip, gaya ng nakita na natin, itinataguyod nito ang pagpapalawak ng [[indibidwalidad]] at ng pamayanan."{{Sfn|Morris|2015|p=64}} Isinulat naman ni Nicolas Walter na "ang anarkismo ay nagmula kapuwa sa liberalismo at sosyalismo, sa kasaysayan man at sa ideolohiya. ... Sa isang diwa, nananatiling mga liberal at mga sosyalista ang mga anarkista, at tuwing itinatakwil nila ang mabubuting elemento ng alinman sa dalawa, ipinagkakanulo nila ang mismong anarkismo. ... Kami ay mga liberal, subalit higit pa rito; kami rin ay mga sosyalista, subalit higit pa rito."{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Isinama naman ni Michael Newman ang anarkismo bilang isa sa maraming tradisyon ng sosyalismo, lalo na ang tradisyong higit na nakahanay sa sosyalismo na sinusundan nina Pierre-Joseph Proudhon at Mikhail Bakunin.{{Sfn|Newman|2005|p=15}} Samantala, iginiit ni Brian Morris na "nakalilinlang kapuwa sa konsepto at sa kasaysayan" ang paglikha ng isang mahigpit na paghahati sa pagitan ng sosyalismo at anarkismo.|group=nb}} Bagaman ang pagtutol sa estado ay pangunahing bahagi ng kaisipang anarkista, hindi madaling bigyan ng iisang depinisyon ang anarkismo, sapagkat malawak ang talakayan ng mga iskolar at mga anarkista tungkol dito, at bahagyang magkakaiba ang pag-unawa rito ng iba't ibang tradisyon ng anarkismo.{{Sfn|Long|2013|p=217}}{{Refn|Isang karaniwang depinisyong tinatanggap ng mga anarkista ay ang anarkismo ay isang kalipunan ng mga pilosopiyang pampolitika na tumututol sa awtoridad at hirarkikong organisasyon, kabilang ang [[kapitalismo]], [[nasyonalismo]], ang [[estado]], at lahat ng kaugnay na institusyon, sa pamamalakad ng lahat ng [[ugnayang pantao]], pabor sa isang lipunang nakabatay sa [[desentralisasyon]], [[kalayaan]], at kusang-loob na samahan. Gayunman, binibigyang-diin ng mga iskolar na ang depinisyong ito ay may kaparehong mga kakulangan ng depinisyong nakabatay sa kontra-awtoritaryanismo (isang ''[[a posteriori]]'' na kongklusyon), kontra-etatismo o kontra-estado (sapagkat higit pa rito ang anarkismo),{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1p=166|2a1=Jun|2y=2009|2p=507|3a1=Franks|3y=2013|3pp=386–388}} at etimolohiya (ang simpleng pagwawaksi sa mga namumuno).{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1pp=25–29|2a1=Long|2y=2013|2pp=217}}|group=nb}} Kabilang sa mahahalagang sangkap ng depinisyon nito ang hangarin para sa isang [[Lipunan|lipunang]] walang pamimilit, ang pagtanggi sa aparatong pang-estado, ang paniniwalang likas na kayang mamuhay o umunlad ng tao sa isang lipunang walang pamimilit, at ang mungkahi kung paano maisasakatuparan ang mithiin ng anarkiya.{{Sfn|McLaughlin|2007|pp=25–26}} == Simbolismo == {{multiple image | total_width = 320 | image1 = Anarchy-symbol.svg | caption1 = Simbolong bilog na A | image2 = Circle-A red.svg | caption2 = Naka-istilong Bilog na A na punk | align = right | header = Ang bilog na A (''circle-A'') ay isang sagisag ng anarkismo na kumakatawan sa mga pangunahing simulain nito, kabilang ang kalayaan ng indibidwal at pagtutol sa awtoritaryanismo.<ref>{{Cite web |title=Understanding The Meaning Behind The Anarchist Symbol: Breaking Down The Unconventional Ideals {{!}} ShunSpirit |url=https://shunspirit.com/article/anarchist-symbol-meaning |access-date=12 Disyembre 2025|language=en |website=shunspirit.com}}</ref> }} Mula pa noong ika-19 na dantaon, gumagamit na ang mga anarkista ng ilang sagisag para sa kanilang adhikain, kabilang ang pinakatanyag na bilog na A (''circle-A''), ang itim na watawat, at ang itim na [[pusa]].<ref name="Baillargeon">{{cite book |last1=Baillargeon |first1=Normand |url=https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&q=%22circle+A%22 |title=Order Without Power: An Introduction to Anarchism: History and Current Challenges |date=2013 |publisher=Seven Stories Press |isbn=978-1-60980-472-5 |location=New York |language=en |translator=Mary Foster |access-date=Oktubre 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210922142448/https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&q=%22circle+A%22 |archive-date=Setyembre 22, 2021 |url-status=live |orig-year=2008}}</ref><ref name="An Anarchist FAQ">{{cite book |title=An Anarchist FAQ |publisher=AK Press |year=2008 |isbn=978-1-902593-90-6 |editor-last=Mckay |editor-first=Iain |location=Edinburgh |language=en |chapter=Appendix – The Symbols of Anarchy |oclc=182529204 |chapter-url=https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20201005101602/https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-date=Oktubre 5, 2020}}</ref> Karaniwan din ang mga [[watawat]] na hinati sa dalawang kulay, na kadalasang nakabatay sa itim na watawat, gaya ng pula at itim at itim at lila, na kumakatawan sa anarko-sindikalismo at anarka-[[peminismo]], ayon sa pagkakasunod. Mula noong ikalawang kalahati ng ika-20 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista sa paggamit ng mga bagong sagisag na mas madaling iguhit at mas madaling makilala, na ang pinakatanyag ay ang bilog na A. Mula sa pagsisimula ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], naging higit na laganap ang mga sagisag pangkultura ng anarkismo sa [[kulturang popular]], kasabay ng pag-usbong ng kilusang kontra-[[globalisasyon]] at ng subkulturang [[punk]].<ref name="revival">{{cite journal |last=Williams |first=Leonard |date=Setyembre 2007 |title=Anarchism Revived |journal=New Political Science |volume=29 |issue=3 |pages=297–312 |doi=10.1080/07393140701510160 |s2cid=220354272|language=en}}</ref><ref name="Gordon">{{cite journal |last=Gordon |first=Uri |date=Pebrero 2007 |title=Anarchism reloaded |journal=Journal of Political Ideologies |volume=12 |issue=1 |pages=29–48 |doi=10.1080/13569310601095598 |s2cid=216089196|language=en}}</ref> == Mga paaralan ng kaisipan == Karaniwang hinahati ang mga paaralan ng kaisipan sa anarkismo sa dalawang pangunahing makasaysayang tradisyon: ang panlipunang anarkismo at ang indibiduwalistang anarkismo, dahil sa kanilang magkakaibang pinagmulan, pagpapahalaga, at pag-unlad.{{Sfnm|1a1=McLean|1a2=McMillan|1y=2003|1loc="Anarchism"|2a1=Ostergaard|2y=2003|2p=14|2loc="Anarchism"}} Binibigyang-diin ng indibiduwalistang tradisyon ang negatibong kalayaan sa pamamagitan ng pagtutol sa mga paghihigpit sa malayang indibiduwal, samantalang binibigyang-diin ng panlipunang tradisyon ang positibong [[kalayaan]] sa layuning ganap na mapaunlad ang malayang kakayahan ng lipunan sa pamamagitan ng pagkakapantay-pantay at panlipunang pagmamay-ari.{{Sfn|Harrison|Boyd|2003|p=251}} Sa kronolohikal na pananaw, maaaring hatiin ang anarkismo sa mga klasikong tradisyon noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at sa mga pos-klasikong tradisyon—gaya ng anarka-peminismo, berdeng anarkismo, at pos-anarkismo—na umusbong pagkatapos nito.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=9}} Ang pagbibigay-diin ng anarkismo sa pagtutol sa [[kapitalismo]], pagkakapantay-pantay, at pagpapalawak ng [[pamayanan]] at indibiduwalidad ang nagtatangi rito mula sa anarko-kapitalismo at iba pang uri ng ekonomikong libertaryanismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}} Karamihan sa mga pananaw nito sa [[ekonomiya]] at pilosopiyang legal ay nagpapakita ng mga kontra-awtoritaryo, kontra-estado, libertariyo, at radikal na pagpapakahulugan sa makakaliwa at sosyalistang pulitika,{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} kabilang ang [[kolektibismo]], [[komunismo]], [[Indibidwalismo|indibiduwalismo]], [[Mutualismo|mutuwalismo]], at sindikalismo, bukod sa iba pang mga teoryang pang-ekonomiya ng libertaryang [[sosyalismo]].{{Sfn|Guérin|1970|p=35|loc="Critique of authoritarian socialism"}} Karaniwang inilalagay ang anarkismo sa pinakakaliwang bahagi ng espektrong pampolitika, bagaman marami ang tumututol sa awtoridad ng estado batay sa mga simulain ng kanan, gaya ng mga anarko-kapitalista.{{Sfnm|1a1=Brooks|1y=1994|1p=[https://books.google.com/books?id=gHyUj9HFYBIC&pg=PP15 xi]|1ps=, "Usually considered to be an extreme left-wing ideology".}}<ref name=":1">{{Cite journal |last=Jungkunz |first=Sebastian |date=2019-01-02 |title=Towards a Measurement of Extreme Left-Wing Attitudes |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09644008.2018.1484906 |journal=German Politics |language=en |volume=28 |issue=1 |pages=101–122 |doi=10.1080/09644008.2018.1484906 |issn=0964-4008 |url-access=subscription |s2cid=158624439}}</ref>{{Sfn|Backes|2023a|p=12}}{{Sfn|Krüusselmann|Weggemans|2023a|p=58}} Dahil walang iisang nakapirming kalipunan ng doktrina o natatanging pandaigdigang pananaw ang anarkismo,{{Sfn|Marshall|1993|pp=14–17}} umiral ang maraming uri at tradisyon nito, at malaki ang pagkakaiba-iba ng mga anyo ng anarkiya.{{Sfn|Sylvan|2007|p=262}} Bilang tugon sa sektaryanismo sa loob ng kilusang anarkista, lumitaw ang anarkismo nang walang [[pang-uri]], isang panawagan para sa pagpaparaya at pagkakaisa ng mga anarkista na unang isinulong ni Fernando Tarrida del Mármol noong 1889 bilang tugon sa matitinding pagtatalo hinggil sa teoryang anarkista noong panahong iyon.{{Sfn|Avrich|1996|p=6}} Sa kabila ng kanilang pagkakahiwalay, ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo ay hindi itinuturing na magkakahiwalay na mga entidad kundi mga tendensiya na nagsasalubong at nag-uugnayan sa isa't isa sa pamamagitan ng magkakaparehong simulain, gaya ng awtonomiya, mutuwal na pagtutulungan, pagtutol sa awtoridad, at [[desentralisasyon]].{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=1–6|2a1=Angelbeck|2a2=Grier|2y=2012|2p=551}} Higit pa sa mga partikular na paksyon ng mga kilusang pampolitika ng anarkismo na bumubuo sa anarkismong pampolitika, mayroon ding anarkismong pampilosopiya, na nagsasabing ang estado ay walang moral na pagiging lehitimo, nang hindi kinakailangang tanggapin ang pangangailangan ng isang rebolusyon upang ito ay maalis.{{Sfn|Egoumenides|2014|p=2}} Bilang isang sangay, lalo na ng indibiduwalistang anarkismo,{{Sfnm|1a1=Ostergaard|1y=2003|1p=12|2a1=Gabardi|2y=1986|2pp=300–302}} maaaring tanggapin ng anarkismo pampilosopiya ang pag-iral ng isang pinakamaliit na estado, subalit iginiit nito na walang [[Moralidad|moral]] na tungkulin ang mga [[mamamayan]] na sundin ang pamahalaan kapag ito ay sumasalungat sa awtonomiya ng indibiduwal.{{Sfn|Klosko|2005|p=4}} Maging ang magkakaibang pilosopikal na tradisyon tulad ng Obhetibismo at Kantiyanismo ay nagbigay ng mga argumentong ginamit upang ipagtanggol ang anarkismo pampilosopiya, kabilang ang pagtatanggol ni Robert Paul Wolff sa anarkismo laban sa mga pormal na paraan ng pagbibigay-katwiran sa pagiging lehitimo ng estado.<ref name="sa">{{cite journal |last=Martin |first=Thomas |date=2000 |title=Book Review: In Defense of Anarchism |url=http://library.nothingness.org/articles/SA/en/display/348 |journal=Social Anarchism |issue=27 |access-date=19 Hunyo 2008|language=en}}</ref> Binibigyang-pansin din ng anarkismo ang mga argumentong moral sapagkat may mahalagang papel ang [[etika]] sa pilosopiyang anarkista. Mayroon ding ilang anarkista na yumakap sa paniniwala sa [[Nihilismo|nihilismong]] pampolitika.{{Sfn|Walter|2002|p=52}} === Klasiko === Sa mga klasikong tradisyon ng anarkismo, ang mga unang umusbong ay ang mutuwalismo at indibiduwalistang anarkismo. Sinundan ang mga ito ng mga pangunahing tradisyon ng panlipunang anarkismo, gaya ng kolektibistang anarkismo, anarko-komunismo, at anarko-sindikalismo. Nagkakaiba ang mga tradisyong ito sa kanilang pananaw hinggil sa organisasyon at estrukturang pang-ekonomiya ng kanilang mithiing lipunan.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=2}} Ang mutuwalismo ay isang teoryang pang-ekonomiya noong ika-18 dantaon na pinaunlad bilang teoryang anarkista ni Pierre-Joseph Proudhon. Kabilang sa mga layunin nito ang "pagbuwag sa estado",<ref name=":0">{{Cite book |title=The Desk Encyclopedia of World History |date=2006 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-7394-7809-7 |editor-last=Wright |editor-first=Edmund |location=New York |pages=20–21}}</ref> pagkakatumbasan, malayang samahan, kusang-loob na [[kontrata]], pederasyon, at repormang [[Pananalapi (disiplina)|pananalapi]] sa parehong kredito at [[salapi]] na pamamahalaan ng isang [[bangko]] ng sambayanan.{{Sfn|Wilbur|2019|pp=213–218}} Sa paglipas ng panahon, inilarawan ang mutuwalismo bilang isang ideolohiyang nasa pagitan ng indibiduwalista at kolektibistang anyo ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Avrich|1y=1996|1p=6|2a1=Miller|2y=1991|2p=11}} Sa ''What Is Property?'' (1840), unang inilarawan ni Proudhon ang kaniyang layunin bilang isang "ikatlong anyo ng lipunan, ang sintesis ng komunismo at pag-aari."{{Sfn|Pierson|2013|p=187}} Ang kolektibistang anarkismo ay isang rebolusyonaryong sosyalistang anyo ng anarkismo{{Sfn|Morris|1993|p=76}} na karaniwang iniuugnay kay Mikhail Bakunin.{{Sfn|Shannon|2019|p=101}} Isinusulong ng mga kolektibistang anarkista ang kolektibong pagmamay-ari ng mga kagamitan sa produksiyon, na inaasahang maisasakatuparan sa pamamagitan ng marahas na [[rebolusyon]],{{Sfn|Avrich|1996|pp=3–4}} at naniniwalang dapat bayaran ang mga [[manggagawa]] ayon sa oras na kanilang ginawa, sa halip na ipamahagi ang mga [[produkto]] ayon sa pangangailangan tulad ng sa komunismo. Umusbong ang kolektibistang anarkismo kasabay ng [[Marxismo]], subalit tinanggihan nito ang [[diktadura]] ng [[proletaryado]], sa kabila ng ipinahahayag na layunin ng Marxismo na magtatag ng isang lipunang kolektibista na walang estado.{{Sfnm|1a1=Heywood|1y=2017|1pp=146–147|2a1=Bakunin|2y=1990}} Ang anarko-komunismo ay isang teorya ng anarkismo na nagsusulong ng isang lipunang komunista na may magkakasamang pagmamay-ari ng mga kagamitan sa [[produksiyon]],{{Sfn|Mayne|1999|p=131}} na pinangangasiwaan ng isang pederal na ugnayan ng mga kusang-loob na samahan.{{Sfn|Marshall|1993|p=327}} Ang produksiyon at pagkonsumo ay ibabatay sa prinsipyong "[[Mula sa bawat isa ayon sa kaniyang kakayahan, para sa bawat isa ayon sa kaniyang pangangailangan]]."{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1p=327|2a1=Turcato|2y=2019|2pp=237–238}} Umusbong ang anarko-komunismo mula sa mga radikal na sosyalistang kilusan pagkatapos ng [[Rebolusyong Pranses]],{{Sfn|Graham|2005}} subalit unang nabuo bilang isang natatanging [[doktrina]] sa seksiyong [[Italya|Italyano]] ng Unang Internasyonal.{{Sfn|Pernicone|2009|pp=111–113}} Kalaunan ay higit pa itong pinaunlad sa mga teoretikal na akda ni [[Peter Kropotkin]],{{Sfn|Turcato|2019|pp=239–244}} na ang kaniyang partikular na pananaw ang naging nangingibabaw sa maraming anarkista pagsapit ng huling bahagi ng ika-19 na dantaon.{{Sfn|Levy|2011|p=6}} Ang anarko-sindikalismo ay isang sangay ng anarkismo na tumitingin sa mga unyon ng mga [[manggagawa]] bilang isang posibleng puwersa para sa rebolusyonaryong pagbabago ng lipunan. Layunin nitong palitan ang kapitalismo at ang estado ng isang bagong lipunang [[Demokrasya|demokratikong]] pinamamahalaan mismo ng mga manggagawa. Ang mga pangunahing simulain ng anarko-sindikalismo ay direktang pagkilos, pagkakaisa ng mga manggagawa, at sariling pamamahala ng mga manggagawa.{{Sfn|Van der Walt|2019|p=249}} Ang indibiduwalistang anarkismo naman ay isang pangkat ng iba't ibang tradisyon ng kaisipan sa loob ng kilusang anarkista na nagbibigay ng higit na diin sa indibiduwal at sa kaniyang [[Malayang kalooban|malayang pagpapasya]] kaysa sa anumang panlabas na salik na nagtatakda ng kaniyang kilos.{{Sfn|Ryley|2019|p=225}} Kabilang sa mga unang nakaimpluwensiya sa anyong ito ng anarkismo sina William Godwin, Max Stirner, at [[Henry David Thoreau]]. Sa iba't ibang bansa, nakakuha ang indibiduwalistang anarkismo ng maliit ngunit magkakaibang pangkat ng mga tagasunod, kabilang ang mga Bohemyo na alagad ng [[sining]] at mga [[intelektuwal]],{{Sfn|Marshall|1993|p=440}} gayundin ang mga kabataang anarkistang lumalabag sa batas sa kilusang nakilala bilang iligalismo at indibiduwal na pagbawi.{{Sfnm|1a1=Imrie|1y=1994|2a1=Parry|2y=1987|2p=15}} === Pos-klasiko at kontemporaryo === Patuloy na umusbong ang anarkismo ng maraming [[pilosopiya]] at kilusan na, sa ilang pagkakataon, ay eklektiko, na humahango ng mga ideya mula sa iba't ibang pinagmulan at pinagsasama ang magkakaibang konsepto upang makalikha ng mga bagong pamamaraang pampilosopiya. Nanatiling mahalagang bahagi ng mga makabagong tradisyon ng anarkismo ang kontra-kapitalistang tradisyon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Williams|2018|p=4}} Maraming pangkat, tendensiya, at paaralan ng kaisipan ng anarkismo ang umiiral sa kasalukuyan, kaya mahirap ilarawan ang makabagong kilusang anarkista bilang isang magkakaisang kabuuan.{{Sfn|Franks|2013|pp=385–386}} Bagaman nakapaglatag ang mga teorista at aktibista ng mga "medyo matatag na kalipunan ng mga simulain ng anarkismo," wala pa ring nagkakaisang pananaw kung alin sa mga simulain ang pangunahing batayan nito. Dahil dito, inilalarawan ng mga komentarista ang mga anarkismo sa halip na isang iisang anarkismo, sapagkat bagaman may mga simulain silang magkakatulad, magkakaiba ang pagpapahalagang ibinibigay ng bawat paaralan sa mga ito. Halimbawa, maaaring isang pangkalahatang simulain ang pagkakapantay-pantay ng kasarian, subalit higit itong binibigyang-priyoridad ng anarka-peminismo kaysa ng anarko-komunismo.{{Sfn|Franks|2013|p=386}} Sa pangkalahatan, tutol ang mga anarkista sa mapilit na awtoridad sa lahat ng anyo nito, kabilang ang lahat ng sentralisado at hirarkikong anyo ng pamahalaan (halimbawa, [[monarkiya]], kinatawang demokrasya, sosyalismong pang-estado, at iba pa), mga sistemang nakabatay sa uring pang-ekonomiya (halimbawa, kapitalismo, [[Bolshevik|Bolshevismo]], [[Piyudalismo|pyudalismo]], [[pang-aalipin]], at iba pa), mga awtokratikong [[relihiyon]] (halimbawa, pundamentalistang [[Islam]], [[Simbahang Katoliko Romano]], at iba pa), patriyarkiya, heteroseksismo, pananaig ng mga puti, at [[imperyalismo]].{{Sfn|Jun|2009|pp=507–508}} Gayunman, nagkakaiba ang mga paaralan ng anarkismo sa mga pamamaraang dapat gamitin upang tutulan ang mga ito.{{Sfn|Jun|2009|p=507}} == Kasaysayan == === Sinaunang panahon at gitnang panahon === Ang mga pinakakilalang naunang tagapagpauna ng anarkismo sa sinaunang daigdig ay matatagpuan sa [[Tsina]] at [[Gresya]]. Sa Tsina, ang anarkismong pampilosopiya (ang pagtalakay sa pagiging lehitimo ng estado) ay inilahad ng mga pilosopong [[Taoismo|Taoista]] na sina Zhuang Zhou at [[Laozi]].{{Sfnm|1a1=Coutinho|1y=2016|2a1=Marshall|2y=1993|2p=54}} Kasama ng [[estoisismo]], sinasabing ang [[Taoismo]] ay nagtaglay ng mahahalagang paunang pahiwatig ng anarkismo.{{Sfn|Sylvan|2007|p=257}} Naipahayag din ang mga pananaw na anarkiko ng mga [[Mandudula|mandudulang]] [[trahedya]] at mga pilosopo sa Gresya. Ginamit nina [[Esquilo|Eskilo]] at [[Sopokles]] ang alamat ni Antigona upang ilarawan ang tunggalian sa pagitan ng mga batas na ipinapataw ng estado at ng pansariling awtonomiya. Patuloy namang kinuwestiyon ni Sokrates ang mga awtoridad sa [[Atenas]] at iginiit ang [[karapatan]] ng indibiduwal sa [[kalayaan]] ng budhi. Tinanggihan ng mga [[Siniko]] ang batas ng tao (''nomos'') at ang mga kaugnay na awtoridad, habang sinisikap nilang mamuhay ayon sa kalikasan (''physis''). Samantala, itinaguyod ng mga Estoiko ang isang lipunang nakabatay sa di-pormal at magiliw na ugnayan ng mga mamamayan nang walang pag-iral ng estado.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4, 66–73}} Sa [[Imperyong Sasanida]] (224–651 CE), nanawagan si [[Mazdak]] para sa isang lipunang may pagkakapantay-pantay at sa pag-aalis ng monarkiya, subalit hindi nagtagal ay ipinapatay siya ni Emperador Kavad I.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Sa Basra, nangaral ang ilang sektang panrelihiyon laban sa estado.{{Sfn|Crone|2000|pp=3, 21–25}} Sa [[Gitnang Kapanahunan|Gitnang Panahon]] sa [[Europa]], walang naging malinaw na gawaing anarkista maliban sa ilang mapagkait sa sariling mga kilusang panrelihiyon. Nagkaroon ng mga tendensiyang kontra-estado at libertaryo ang iba't ibang sektang panrelihiyon sa Europa.{{Sfn|Nettlau|1996|p=8}} Ang mga ito, kasama ng ilang kilusang [[Muslim]], ang kalauna'y nagbigay-daan sa pag-usbong ng panrelihiyong anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Ang muling pagsigla ng interes sa sinaunang panahon noong [[Renasimiyento|Renasimyento]] at ang pagbibigay-diin sa sariling pagpapasya noong [[Repormasyon]] ay muling nagpasigla sa mga elementong sekular na kontra-awtoritaryo sa Europa, lalo na sa Pransiya. Ang mga hamon ng [[Panahon ng Kaliwanagan]] sa awtoridad na intelektuwal—maging sekular o panrelihiyon—at ang mga rebolusyon noong dekada 1790 at noong 1848 ay pawang nagpasigla sa pag-unlad ng ideolohiyang humantong sa panahon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=307}} === Makabagong panahon === [[File:Barricade18March1871_(more_cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Barricade18March1871_(more_cropped).jpg|thumb|Ang Komuna ng Paris, isa sa mga pinakaunang eksperimento sa anarkismo.]] Noong [[Himagsikang Pranses|Rebolusyong Pranses]], ang mga pangkat na gaya ng Enragés at ng ''sans-culottes'' ay naging mahalagang yugto sa pag-usbong ng mga damdaming kontra-estado at [[Pederalismo|pederalista]].{{Sfn|Marshall|1993|p=4}} Sa buong ika-19 na dantaon, umusbong ang mga unang tradisyon ng anarkismo: itinaguyod ni William Godwin ang anarkismo pampilosopiya sa [[Inglatera]] sa pamamagitan ng moral na pagtanggi sa pagiging lehitimo ng estado; ang kaisipan ni Max Stirner ay naglatag ng daan para sa indibiduwalismo; at ang teorya ng mutuwalismo ni Pierre-Joseph Proudhon ay nakatagpo ng matabang lupa sa Pransiya.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}} Pagsapit ng huling bahagi ng dekada 1870, malinaw nang nahubog ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo, at mula 1880 hanggang 1914 ay naganap ang isang bugso ng [[Globalisasyon|globalisasyong]] noon ay hindi pa nasasaksihan.{{Sfn|Levy|2011|pp=10–15}} Ang panahong ito ng klasikal na anarkismo ay tumagal hanggang sa pagtatapos ng [[Digmaang Sibil ng Espanya]] at itinuturing na ginintuang panahon ng anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}} [[File:Bakunin.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bakunin.png|thumb|Tinutulan ni Mikhail Bakunin ang Marxistang layunin ng diktadura ng proletaryado at nakipag-alyansa sa mga pederalista sa loob ng Unang Internasyonal bago siya pinatalsik ng mga Marxista.]] Humango si Mikhail Bakunin mula sa mutuwalismo upang itatag ang anarkismong kolektibista, at sumapi siya sa ''International Workingmen's Association'', isang samahan ng mga manggagawa na kalauna'y nakilala bilang Unang Internasyonal (''First International''), na itinatag noong 1864 upang pag-isahin ang iba't ibang rebolusyonaryong kilusan. Naging isang mahalagang puwersang pampolitika ang Internasyonal, at isa sa mga pangunahing personalidad nito si [[Karl Marx]], na kasapi ng Pangkalahatang Konseho nito. Ang pangkat ni Bakunin, ang Pederasyong Jura, at ang mga tagasunod ni Pierre-Joseph Proudhon (ang mga mutuwalista) ay tumutol sa sosyalismong pang-estado, at itinaguyod ang pag-iwas sa pakikilahok sa elektoral na pulitika (''political abstentionism'') at ang pagpapanatili ng maliliit na pag-aari.{{Sfnm|1a1=Dodson|1y=2002|1p=312|2a1=Thomas|2y=1985|2p=187|3a1=Chaliand|3a2=Blin|3y=2007|3p=116}} Pagkaraan ng matitinding alitan, pinalayas ng mga Marxista ang mga Bakuninista mula sa Internasyonal sa Kongreso sa [[Ang Haya|Haya]] ng 1872.{{Sfnm|1a1=Graham|1y=2019|1pp=334–336|2a1=Marshall|2y=1993|2p=24}} Katulad din nito, ang mga anarkista ay nakaranas ng gayong pagtrato sa Ikalawang Internasyonal at tuluyang pinalayas noong 1896.{{Sfn|Levy|2011|p=12}} Hinulaan ni Bakunin na kung magkakaroon ng kapangyarihan ang mga rebolusyonaryo ayon sa mga tuntunin ni Marx, sila rin ay magiging mga bagong mapaniil sa mga [[manggagawa]]. Bilang tugon sa kanilang pagpapatalsik mula sa Unang Internasyonal, itinatag ng mga anarkista ang Internasyonal ng St. Imier. Sa impluwensiya ni [[Peter Kropotkin]], isang Rusong [[Pilosopiya|pilosopo]] at [[siyentipiko]], nagkaroon ng malaking pagkakatulad ang anarko-komunismo at ang kolektibismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=5}} Ang mga anarko-komunista, na humango ng inspirasyon mula sa [[Komuna ng Paris]] ng 1871, ay nagsulong ng malayang pederasyon at ng pamamahagi ng mga kalakal ayon sa pangangailangan ng bawat isa.{{Sfn|Graham|2005|p=xii}} Sa panahong ito, may isang minorya ng mga anarkista ang yumakap sa taktika ng rebolusyonaryong karahasang pampolitika, na nakilala bilang propaganda ng gawa (''propaganda of the deed'').{{Sfn|Marshall|1993|pp=633–636}} Ang pagkakawatak-watak ng kilusang sosyalista sa Pransiya sa maraming pangkat, gayundin ang pagbitay at pagpapatapon sa maraming Komunardo sa mga kolonya ng bilangguan matapos supilin ang Komuna ng Paris, ay nagbigay-daan sa pag-usbong ng mga indibiduwalistang pagpapahayag at pagkilos sa larangang pampolitika.{{Sfn|Anderson|2004}} Bagaman maraming anarkista ang lumayo sa mga gawaing ito ng terorismo, nadungisan ang reputasyon ng buong kilusan, at isinagawa ang iba't ibang hakbang upang pigilan ang pagpasok ng mga anarkista sa [[Estados Unidos]], kabilang ang Batas sa Imigrasyon ng 1903, na kilala rin bilang Batas sa Pagbubukod sa mga Anarkista.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=633–636|2a1=Lutz|2a2=Ulmschneider|2y=2019|2p=46}} Ang iligalismo ay isa pang estratehiyang niyakap ng ilang anarkista sa panahong ito.{{Sfn|Bantman|2019|p=374}} Pagsapit ng simula ng ika-20 dantaon, humupa na ang kilusang terorista, at ang lugar nito ay napalitan ng anarko-komunismo at anarko-sindikalismo, habang ang anarkismo ay lumaganap sa iba't ibang panig ng daigdig.{{Sfn|Moya|2015|p=327}}{{Sfn|Levy|2011|p=16}} Sa [[Tsina]], may maliliit na pangkat ng mga mag-aaral na nagpakilala ng [[makatao]] at [[maka-agham]] na bersiyon ng anarko-komunismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=519–521}} Samantala, naging sentro ang [[Tokyo]] ng mga mapanghimagsik na kabataan mula sa iba't ibang bansa sa [[Silangang Asya]] na nagtungo sa kabisera ng [[Hapon]] upang mag-aral.{{Sfn|Marshall|1993|pp=519–521}} Sa [[Amerikang Latino]], naging pangunahing baluwarte ng anarko-sindikalismo ang [[Arhentina]], kung saan ito ang naging pinakaprominenteng [[ideolohiya]] ng kaliwa.{{Sfnm|1a1=Levy|1y=2011|1p=23|2a1=Laursen|2y=2019|2p=157|3a1=Marshall|3y=1993|3pp=504–508}} Nakilahok din ang mga anarkista sa Komuna ng Strandzha at sa Republika ng Kruševo, na itinatag sa [[Masedonya]] sa panahon ng Pag-aalsang Ilinden–Preobrazhenie noong 1903, gayundin sa [[Rebolusyong Mehikano]] noong 1910. Sa sunod-sunod na mga rebolusyon noong 1917–1923, nagkaroon ang mga anarkista ng iba't ibang antas ng aktibong pakikilahok.{{sfn|Marshall|1993|p=470}} Sa kabila ng mga pangamba, masigasig na nakilahok ang mga anarkista sa Rebolusyong Ruso bilang pagsalungat sa Kilusang Puti, lalo na sa Makhnovshchina. Nang makita nila ang tagumpay ng mga Bolshevik sa [[Rebolusyong Oktubre]] at ang sumunod na [[Digmaang Sibil sa Rusya]], maraming manggagawa at aktibista ang lumipat sa mga partidong komunista, na lumakas kapalit ng paghina ng anarkismo at iba pang kilusang sosyalista. Sa Pransiya at Estados Unidos, maraming kasapi ng malalaking kilusang sindikalista, gaya ng Pangkalahatang Kompederasyon ng Paggawa at ng Manggagawang Pang-industriya ng Mundo, ang umalis sa kanilang mga samahan at sumapi sa Komunistang Internasyonal.{{Sfn|Nomad|1966|p=88}} Gayunman, matapos maging matatag ang pamahalaang Bolshevik, dumanas ng matinding panunupil ang mga anarkista, kabilang noong Pag-aalsa sa [[Kronstadt]]. Maraming anarkista mula sa [[Petrograd]] at [[Mosku]] ang tumakas patungong [[Ukranya]], subalit kalaunan ay dinurog din ng mga Bolshevik ang kilusang anarkista roon.{{Sfn|Avrich|2006|p=204}} Dahil sa panunupil sa mga anarkista sa Rusya, umusbong ang dalawang bagong magkasalungat na kaisipan: ang platapormismo at ang sintesis na anarkistang. Layunin ng una na bumuo ng isang magkakaugnay na samahang mangunguna sa rebolusyon, samantalang tinututulan naman ng ikalawa ang anumang anyo ng organisasyong maihahalintulad sa isang partidong pampolitika. Sa [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]] noong 1936–1939, muling nakipag-alyansa ang mga anarkista at mga sindikalista (CNT at FAI) sa iba't ibang kilusang makakaliwa. Ang matagal nang tradisyon ng anarkismo sa [[Espanya]] ang naging dahilan upang gumanap ang mga anarkista ng mahalagang papel sa digmaan, lalo na sa Rebolusyong Espanyol ng 1936. Bilang tugon sa paghihimagsik ng hukbo, isang kilusang binigyang-inspirasyon ng anarkismo—na binubuo ng mga [[magsasaka]] at manggagawa at sinusuportahan ng mga armadong milisya—ang kumontrol sa [[Barcelona]] at sa malalawak na kanayunan ng Espanya, kung saan isinakolektibo nila ang mga lupain.{{Sfn|Bolloten|1984|p=1107}} Sa simula ng digmaan, nagbigay ang [[Unyong Sobyetiko|Unyong Sobyet]] ng limitadong tulong. Gayunman, nauwi ito sa matinding tunggalian sa pagitan ng mga komunista at iba pang pangkat ng makakaliwa sa isang serye ng mga pangyayaring nakilala bilang Mga Araw ng Mayo, habang pinagtibay ni [[Joseph Stalin]] ang kontrol ng Unyong Sobyet sa pamahalaang Republikano. Nagbunga ito ng panibagong pagkatalo ng mga anarkista sa kamay ng mga komunista.{{Sfn|Marshall|1993|pp=xi, 466}} ==== Pagkatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig ==== Sa pagtatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], lubhang nanghina ang kilusang anarkista. Pagsapit ng dekada 1960, muling sumigla ang anarkismo, na marahil ay dulot ng nakitang kabiguan ng [[Marxismo–Leninismo]] at ng mga tensiyong ibinunga ng [[Digmaang Malamig]].{{Sfn|Marshall|1993|p=539}} Sa panahong ito, lumitaw ang anarkismo sa iba't ibang kilusang tumutuligsa kapwa sa kapitalismo at sa estado, gaya ng mga kilusang laban sa sandatang nuklear, pangkapaligiran, pangkapayapaan, kontra-kultura ng dekada 1960, at ng Bagong Kaliwa.{{Sfn|Marshall|1993|pp=xi, 539}} Nagkaroon din ito ng paglipat mula sa dati nitong mapanghimagsik na katangian tungo sa mapanuksong repormismong kontra-ikapitalista. Naiugnay rin ang anarkismo sa subkulturang [[punk]], gaya ng makikita sa mga banda tulad ng Crass at Sex Pistols.{{Sfn|Marshall|1993|pp=493–494}} Ang mga umiiral na kaisipang [[Peminismo|peminista]] ng anarka-peminismo ay muling sumigla noong ikalawang yugto ng peminismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=493–494}} Sa panahong ito rin nagsimulang mabuo ang itim na anarkismo (''black anarchism''), na nakaimpluwensiya sa paglayo ng anarkismo mula sa dati nitong nakasentro sa [[Europa]].{{Sfn|Williams|2015|p=680}} Kasabay nito, nabigo itong magkaroon ng malawak na impluwensiya sa Hilagang Europa, habang naabot naman nito ang hindi pa nararanasang kasikatan sa [[Amerikang Latino]].{{Sfn|Harmon|2011|p=70}} Noong pagpasok ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], lalong lumawak ang kasikatan at impluwensiya ng anarkismo sa mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa [[digmaan]], at laban sa [[globalisasyon]].{{Sfn|Rupert|2006|p=66}} Lumago ang interes sa kilusang anarkista kasabay ng pag-igting ng kilusang kontra-globalisasyon,{{Sfn|Evren|2011|p=1}} na ang mga pangunahing kalipunan ng mga aktibista ay nakabatay sa mga pananaw na anarkista.{{Sfn|Evren|2011|p=2}} Naging kilala ang mga anarkista sa kanilang pakikilahok sa mga protesta laban sa [[Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal|World Trade Organization]] (WTO, o Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal), [[Group of Eight]] (G8, o Pangkat ng Walo), at World Economic Forum (WEF, o Pandaigdigan na Pagpupulong sa Ekonomiya). Sa mga protestang ito, ang mga pansamantalang pangkat na walang pinuno at hindi nagpapakilala, na tinatawag na ''black blocs'' o blokeng itim, ay nasangkot sa mga kaguluhan, pagsira ng [[ari-arian]], at mararahas na komprontasyon laban sa [[pulisya]]. Kabilang sa iba pang mga taktika sa pag-oorganisa na umusbong sa panahong ito ang mga ''affinity group'' (mga pangkat na binubuo ng magkakatulad ang layunin), ''security culture'' (kultura ng pagpapanatili ng seguridad), at paggamit ng mga desentralisadong [[teknolohiya]] gaya ng [[Internet]]. Isa sa pinakamahalagang pangyayari sa panahong ito ang mga komprontasyon sa kumperensiya ng WTO sa [[Seattle]] noong 1999.{{Sfn|Rupert|2006|p=66}} Habang hinuhubog ng kilusang ito ang radikalismo ng ika-21 dantaon, ang mas malawak na pagtanggap sa mga simulain ng anarkismo ay naging hudyat ng muling pagsigla ng interes sa anarkismo.{{Sfn|Evren|2011|p=2}} Gayunman, sa makabagong pagbabalita, madalas na binibigyang-diin ang karahasang isinagawa ng mga ''black bloc'' sa mga demonstrasyon at iniuugnay ito sa mga anarkista.<ref>{{Cite news |date=8 Oktubre 2013 |title=Black Blocs hijack Brazil teacher protests |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-24453113 |access-date=23 Hunyo 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Booth |first1=Robert |last2=Vallée |first2=Marc |date=1 Abril 2011 |title='Black bloc' anarchists behind anti-cuts rampage reject thuggery claims |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/society/2011/apr/01/anarchists-anti-cuts-march |access-date=23 Hunyo 2025 |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite news |date=3 Abril 2011 |title=Who are the Black Bloc and what are they trying to achieve? |language=en-AU |work=ABC News |url=https://www.abc.net.au/news/2011-04-04/blocwilliams/45890 |access-date=23 Hunyo 2025}}</ref> Bagaman may mga layuning rebolusyonaryo, marami sa mga makabagong anyo ng anarkismo ay hindi nakatuon sa komprontasyon. Sa halip, sinisikap nilang bumuo ng isang alternatibong paraan ng organisasyong panlipunan (alinsunod sa teorya ng kapangyarihang dalawahan o ''dual power''), na nakabatay sa ugnayang may pagtutulungan at kusang-loob na kooperasyon. Makikita ito sa mga pangkat tulad ng Food Not Bombs (Pagkain Hindi Bomba) at sa mga sentrong panlipunang pinamamahalaan ng mga kalahok mismo.{{Sfn|Honeywell|2021|}} Ang mas malawak na pagkapansin sa anarkismo ay nagbunsod din sa mas maraming iskolar sa mga [[Larangang akademiko|larangan]] tulad ng [[antropolohiya]] at [[kasaysayan]] na pag-aralan at makibahagi sa kilusang anarkista, bagaman higit na pinahahalagahan ng makabagong anarkismo ang pagkilos kaysa sa teoryang [[akademiko]].{{Sfnm|1a1=Williams|1y=2010|1p=110|2a1=Evren|2y=2011|2p=1|3a1=Angelbeck|3a2=Grier|3y=2012|3p=549}} Naging maimpluwensiya rin ang mga ideya ng anarkismo sa pag-unlad ng mga Zapatista sa [[Mehiko]] at ng Pederasyon Demokratiko ng Hilagang Siria, na mas kilala bilang Rojava, isang ''[[de facto]]'' na nagsasariling rehiyon sa hilagang [[Siria|SIria]].{{Sfn|Ramnath|2019|p=691}} == Paglaganap ng anarkismo sa Pilipinas == Ang anarkismo sa [[Pilipinas]] ay nag-ugat sa laban kontra [[kolonyalismo]] laban sa [[Imperyong Espanyol]] at naging maimpluwensiya sa [[Himagsikang Pilipino]] at sa maagang kilusang unyon ng mga manggagawa sa bansa. Matapos itong mapalitan ng Marxismo–Leninismo bilang pangunahing rebolusyonaryong kaisipan noong kalagitnaan ng ika-20 dantaon, muli itong sumigla bilang bahagi ng punk na subkultura kasunod ng pagkakahati-hati ng [[Partido Komunista ng Pilipinas]]. Mabilis na lumaganap ang nasyonalismong Pilipino sa buong kapuluan matapos ang Maluwalhating Rebolusyon ng 1868. Maraming intelektuwal na Pilipino, kabilang sina [[José Rizal]] at [[Marcelo H. del Pilar]], ang naglunsad ng [[Kilusang Propaganda]], na nanawagan ng mga reporma sa pamamahala ng [[Silangang Indiyas ng Espanya]].<ref>{{cite book|last1=Schumacher|first1=John|title=The Propaganda Movement, 1880–1895: The Creation of Filipino Consciousness, the Making of the Revolution|date=1997|publisher=Ateneo University Press|location=Manila|isbn=971-550-209-1|page=333|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last1=Agoncillo|first1=Teodoro|title=History of the Filipino People|url=https://archive.org/details/historyoffilipin00teod|url-access=registration|date=1990|publisher=Garotech Publishing|location=Lungsod Quezon|isbn=971-8711-06-6|edition=8|language=en}}</ref> Noong 1890, lumipat si Rizal sa Europa, kung saan nakilala niya ang mga kilusang anarkista sa Pransiya at Espanya. Sa Espanya, naging tagapayo niya ang Proudhonistang pederalista na si Francisco Pi y Margall.<ref name=":2">{{Cite book |last=Anderson|first=Benedict|title=Age of globalization : anarchists and the anticolonial imagination|date=2013|publisher=Verso|isbn=978-1-78168-144-2|pages=107, 159|oclc=864023954|language=en}}</ref><ref name=":02">{{cite journal|url=https://asj.upd.edu.ph/mediabox/archive/ASJ-49-1-2013/From%20Cadiz%20to%20La%20Liga%20-%20Spanish%20Context%20of%20Rizals%20Political%20Thought%20-%20Aseniero.pdf|pages=27–39|title=From Cádiz to La Liga: The Spanish Context of Rizal's Political Thought|first=George|last=Aseniero|date=31 Oktubre 2013|journal=Asian Studies: Journal of Critical Perspectives on Asia|publisher=[[University of the Philippines Diliman]]|volume=49|issue=1|location=Lungsod Quezon|issn=2244-5927|oclc=950730261|language=en}}</ref> Ang konsepto ng propaganda sa pamamagitan ng gawa (''propaganda of the deed'') ang naging partikular na inspirasyon sa ikalawang nobela ni Rizal na ''[[El filibusterismo]]'', na naglalarawan ng isang rebolusyon para sa pambansang paglaya laban sa mga kolonyal na awtoridad ng Espanya sa Pilipinas.<ref name=":2" /> Sa [[Nobelang Pilipino|nobelang]] iyon, inilarawan ni Rizal ang isang nabigong pagtatangka ng propaganda sa pamamagitan ng gawa sa katauhan ni Simoun, na nagtangkang pasabugin ang isang pagtitipong dinaluhan ng mga piling tao o elitista ng kolonyal na pamahalaan.<ref name=":12">{{cite book |last=Anderson|first=Benedict|title=The Age Of Globalization: Anarchists and the Anti-Colonial Imagination|publisher=Verso Books|year=2013|isbn=9781781681442|location=[[London]]|page=31|oclc=875370534|language=en}}</ref> Pagbalik niya sa [[Maynila]] noong 1892, itinatag ni Rizal ang [[La Liga Filipina]], isang lihim na samahan na nakatuon sa pagtutulungan, pagtatatag ng mga kooperatiba, at iba pang gawain.<ref name=":02" /> Dahil sa kaniyang mga gawain sa Liga, inaresto si Rizal at ipinatapon sa Dapitan.<ref>{{cite book |last1=Zaide|first1=Gregorio F.|title=Rizal: His Exile to Dapitan|date=1976|publisher=St. Mary's|pages=193|url=https://books.google.com/books?id=xPziMgEACAAJ&q=rizal+exile+in+dapitan|access-date=19 Agosto 2019|language=en}}</ref> Doon ay nagtayo siya ng isang [[ospital]], isang sistema ng panustos ng tubig, at isang [[paaralan]], kung saan siya nagturo at nagsagawa rin ng pagsasaka at [[paghahalaman]].<ref>{{cite book |last1=Gibbs|first1=Eloise A.|title=Rizal in Dapitan: A Story Based on the Life of José Rizal During His Exile in Dapitan|date=1960|publisher=University Book Supply|page=230|url=https://books.google.com/books?id=jqFAAAAAIAAJ&q=Rizal+in+dapitan|access-date=20 Agosto 2019|language=en}}</ref> Matapos ipatapon si Rizal, maraming nasyonalistang Pilipino ang nagtatag ng [[Katipunan]], isa pang lihim na samahan, subalit sa pagkakataong ito ay may layuning makamit ang kasarinlan mula sa Espanya sa pamamagitan ng isang himagsikan. Dahil sa inspirasyon mula sa mga akda ni Rizal, nag-organisa ang Katipunan ng armadong paglaban sa pamahalaang Espanyol sa pamumuno ni [[Andrés Bonifacio]].<ref>{{Citation|last=Agoncillo|first=Teodoro|author-link=Teodoro Agoncillo|title=The Revolt of the Masses: The story of Bonifacio and the Katipunan|publisher=[[University of the Philippines]] Press|location=Lungsod Quezon|year=1996|orig-year=1956|isbn=971-8711-06-6|url=https://books.google.com/books?id=SV_BAQAACAAJ|page=41|language=en}}</ref> Matapos mabunyag ang mga gawain ng Katipunan noong Agosto 1896, nagsimula ang Himagsikang Pilipino. Nag-alsa ang mga kasapi ng Katipunan sa [[Caloocan]],<ref name="Ocampo1995">{{cite book |last=Ocampo|first=Ambeth R.|title=Bonifacio's bolo|url=https://books.google.com/books?id=YWhxAAAAMAAJ|year=1995|publisher=Anvil Pub.|isbn=978-971-27-0418-5|page=8|language=en}}</ref> itinatag ang [[Republika ng Katagalugan]], at nagpahayag ng isang pambansang armadong himagsikan.<ref name="guererro1">{{citation |last1=Guererro|first1=Milagros|last2=Encarnacion|first2=Emmanuel|last3=Villegas|first3=Ramon|title=Andres Bonifacio and the 1896 Revolution|journal=Sulyap Kultura|volume=1|issue=2|pages=3–12|publisher=National Commission for Culture and the Arts|year=1996|url=http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1|access-date=2009-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20101115193832/http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1|archive-date=2010-11-15|url-status=dead|language=en}}</ref> Bagaman walang tuwirang naging bahagi si Rizal sa himagsikan, nilitis siya ng hukumang militar sa mga kasong paghihimagsik, sedisyon, at sabuwatan. Napatunayang nagkasala siya sa lahat ng paratang at binaril ng pulutong ng mga tagabaril bilang pagbitay.<ref>{{cite book|last1=Russell|first1=Charles Edward|last2=Rodriguez|first2=Eulogio Balan|title=The hero of the Filipinos: the story of José Rizal, poet, patriot and martyr|url=https://archive.org/details/herooffilipinoss00russ_0|year=1923|publisher=The Century co.|page=[https://archive.org/details/herooffilipinoss00russ_0/page/308 308]|language=en}}</ref> Noong 1897, napatalsik at ipinapatay si Bonifacio ni [[Emilio Aguinaldo]], na siyang umako sa pamumuno ng kilusang rebolusyonaryo.<ref>{{cite book|last1=Agoncillo|first1=Teodoro|title=History of the Filipino People|url=https://archive.org/details/historyoffilipin00teod|url-access=registration|date=1990|publisher=Garotech Publishing|location=Lungsod Quezon|isbn=971-8711-06-6|edition=8|pages=178–181|language=en}}</ref> Matapos mapalayas ang mga Espanyol mula sa kapuluan, nagtatag si Aguinaldo ng isang diktadura at ipinahayag ang [[kasarinlan ng Pilipinas]]. Gayunman, sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)|Kasunduan sa Paris]], pormal na isinuko ng Espanya ang Pilipinas sa Estados Unidos, na naging mitsa ng armadong tunggalian laban sa bagong tatag na [[Unang Republika ng Pilipinas]].<ref>{{cite book|last=Randolph|first=Carman Fitz|title=The Law and Policy of Annexation|chapter=Chapter I, The Annexation of the Philippines|publisher=BiblioBazaar, LLC|location=Charleston, South Carolina|year=2009|isbn=978-1-103-32481-1|language=en}}</ref> Sa panahon ng himagsikan, si [[Isabelo de los Reyes]] ay kabilang sa mga rebolusyonaryong ipinatapon sa Espanya, kung saan siya ay ibinilanggo sa Kastilyo ng Montjuïc. Doon ay nakilala niya ang ilang mga anarkista at sindikalista, at napag-aralan ang panitikang anarkista na ibinibigay sa kanya ng isang simpatetikong bantay.<ref name="Mojares">{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/268 268]|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Scott|first=William Henry|year=1992|title=The Union Obrera Democrática: First Filipino Trade Union|location=Lungsod Quezon|publisher=New Day|page=14|isbn=9789711004880|oclc=1187047203|language=en}}</ref> Matapos siyang makalaya, nakilala niya ang ilang mga palaisip na anarkista, kabilang sina Francesc Ferrer,<ref name="Saulo">{{Cite book |title=Communism in the Philippines : An Introduction|last=Saulo|first=Alfredo|date=2002|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9715504035|edition=Pinalaki|location=Maynila, Pilipinas|oclc=969406494|page=4|language=en}}</ref> at nabasa ang mga akda nina Pierre-Joseph Proudhon, Mikhail Bakunin, at Peter Kropotkin.<ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/n282 269]|language=en}}</ref> Matapos sumuko ang mga hukbo ni Emilio Aguinaldo at maitatag ang Pamahalaang Insular noong 1901, nakabalik si Isabelo sa Maynila,<ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/274 274]|language=en}}</ref> dala ang isang malaking koleksiyon ng mga akdang anarkista at sosyalista.<ref>{{Cite book |title=Komunista : the genesis of the Philippine Communist Party, 1902–1935|last=Richardson|first=Jim|date=2011|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715506267|location=Lungsod Quezon|oclc=756771087|page=15|language=en}}</ref> Dahil sa impluwensiya ng anarko-sindikalismo, pinangunahan niya ang isang bugso ng mga protesta at welga ng mga manggagawa sa Maynila, na humantong sa pagtatatag ng Unión Obrera Democrática (UOD), ang kauna-unahang makabagong pederasyon ng mga unyon ng manggagawa sa bansa.<ref>{{cite journal|last=Dennison|first=Eleanor|url=https://www.jstor.org/stable/3022423|title=Philippine Labor under the Commonwealth|journal=Far Eastern Survey|volume=7|issue=24|publisher=Institute of Pacific Relations|date=7 Disyembre 1938|pages=277–282|doi=10.2307/3022423|jstor=3022423|issn=0362-8949|oclc=4636899601|url-access=subscription|language=en}}</ref> Nang maglunsad ang UOD ng isang pangkalahatang welga noong Agosto 1902, isinailalim ito sa pagmamanman ng pulisya at inaresto si Isabelo.<ref>{{cite book|last=Pomeroy|first=William J.|year=1992|title=The Philippines: Colonialism, Collaboration, and Resistance|url=https://archive.org/details/philippinescolon00pome|location=New York|publisher=International|page=[https://archive.org/details/philippinescolon00pome/page/51 51]|isbn=9780717806928|oclc=246725565|language=en}}</ref><ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/279 279]|language=en}}</ref> Habang nasa bilangguan, naghain siya ng pagbibitiw sa UOD, subalit ipinagpatuloy ang kanyang gawain nina Hermenegildo Cruz, isang tagapag-organisa ng kilusang paggawa, at Arturo Soriano, isang pinuno ng welga. Isinalin ni Soriano sa [[wikang Tagalog]] ang dayalogo ni Errico Malatesta na ''Fra Contadini'' (''Sa Pagitan ng mga Magsasaka'') sa pamagat na Dalawang Magbubukid. Sa huli, nabuwag ang UOD dahil sa mga panloob na hidwaan. Ang pangkat ng mga katamtaman (''moderates''), sa pamumuno ni [[Lope K. Santos]], ay bumuo ng Unión del Trabajo de Filipinas (UTF) na sinuportahan ng Estados Unidos, samantalang ang pangkat ng mga radikal, sa pamumuno ni Hermenegildo Cruz, ay nagtatag ng Congreso Obrero de Filipinas (COF).<ref>{{Cite book |title=Komunista : the genesis of the Philippine Communist Party, 1902–1935|last=Richardson|first=Jim|date=2011|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715506267|location=Lungsod Quezon|oclc=756771087|page=21|language=en}}</ref> Nang maglaon, isinulat ni Santos ang nobelang ''[[Banaag at Sikat]]'', na tumatalakay sa dalawang magkaibigan: ang isa ay isang sosyalista at ang isa naman ay isang anarkista.<ref name="LKSantos">{{cite book|last=Santos|first=Lope K.|author-link=Lope K. Santos|title=[[Banaag at Sikat]]|publisher=Bookmark|location=Philippines|year=1988}}</ref> Bilang bahagi ng Kilusang Mayo a Kuwatro, nagtatag ang mga anarkistang Tsino ng isang sangay sa Maynila, kung saan naglathala sila ng mga babasahing anarkista na ipinamahagi sa buong Timog-silangang Asya.<ref>{{cite book|first=C.F.|last=Yong|title=The origins of Malayan Communism|location=[[Singapore]]|year=1997|page=18|publisher=Strategic Information and Research Development Centre|isbn=9789672165606|oclc=1112676175|language=en}}</ref> Gayunman, dahil sa pagbuwag sa UOD, humupa na noon ang kilusang anarkista sa malaking bahagi ng kapuluan. Nagpatuloy pa rin ang mga kaisipang anarkista sa hanay ng mga magsasaka, lalo na sa mga unyong magsasaka gaya ng Aguman ding Maldang Talapagobra (AMT; ''Liga ng mga Maralitang Manggagawa''), isang prente ng Partido Sosyalista ng Pilipinas.<ref name=":22">{{Cite book |last=Fegan|first=Brian|title=Philippine Social History: Global Trade and Local Transformation|publisher=Allen & Unwin|year=1982|editor-last=McCoy|editor-first=Alfred|location=Sydney|pages=107|chapter=The Social History of a Central Luzon Barrio|editor-last2=de Jesus|editor-first2=Ed|language=en}}</ref> Ang paglaganap ng mga kaisipang anarkistang ito ay pinadali ng mga babasahing ipinakilala nina Isabelo de los Reyes at Dominador Gómez sa loob ng Partido Sosyalista.<ref name=":23">{{Cite book |last=Fegan|first=Brian|title=Philippine Social History: Global Trade and Local Transformation|publisher=Allen & Unwin|year=1982|editor-last=McCoy|editor-first=Alfred|location=Sydney|pages=107|chapter=The Social History of a Central Luzon Barrio|editor-last2=de Jesus|editor-first2=Ed|language=en}}</ref> Pagkatapos ng Rebolusyong Ruso, nagsimulang mag-ugat ang Marxismo–Leninismo sa mga makakaliwang pangkat noong [[dekada 1920]]. Sa impluwensiya ng Partido Obrero de Filipinas, nakipag-ugnayan ang COF sa Red International of Labor Unions (Pulang Pandaigdigang Samahan ng mga Unyon ng Manggagawa) noong 1927.<ref>{{cite book|first=Edward Hallett|last=Carr|title=A History of Soviet Russia, Volume 14: Foundations of a Planned Economy: Volume 3, Part 3|location=[[Londres]]|publisher=Macmillan|year=1978|page=1040|oclc=1200091334|language=en}}</ref> Ang ugnayang ito ay nagdulot ng pagkakahati sa pagitan ng mga katamtaman at mga rebolusyonaryo sa loob ng COF, na humantong sa tuluyang pagkawatak-watak ng unyon.<ref>{{cite book|first=Crisanto|last=Evangelista|author-link=Crisanto Evangelista|title=The Split in the Philippine Labour Congress: Agents of U.S. Imperialists and Native Bourgeoisie Fail to Capture Congress|publisher=The Red International of Labor Unions|volume=1|issue=6/7|date=Agosto 1929|page=300|language=en}}</ref> Noong 1930, umusbong mula sa pagkakahating ito ang [[Partido Komunista ng Pilipinas]], na nagsimulang isentralisa ang pamamahala sa kilusang manggagawa.<ref name="Saulo" /> Sa una ay ipinagbawal ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Kataas-taasang Hukuman]] ang Partido Komunista,<ref name="Court1932">{{cite court |litigants=The People of the Philippine Islands v. Crisanto Evangelista, et al.|vol=GR L-36278|reporter=SCRA|court=Phil.|date=1932|url=http://www.lawphil.net/judjuris/juri1932/oct1932/gr_l-36278_1932.html|access-date=Marso 25, 2017|language=en}}</ref> subalit kalaunan ay ginawang legal ito matapos maitatag ang [[Komonwelt ng Pilipinas]], dahil sa lumalaking banta mula sa [[Imperyo ng Hapon]].<ref name="Saulo" /> Noong [[dekada 1970]], nagsimulang muling umusbong ang kilusang anarkista sa Pilipinas bilang bahagi ng umuusbong na subkulturang [[punk]] sa kapuluan, na nagtaguyod ng matibay na pilosopiya ng pagtutol sa awtoridad. Sa ilalim ng [[Batas militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|diktadurang Marcos]], dinala sa bansa ng mga nagbalik na kasapi ng diyaspora ang musikang punk, na palihim na ipinalaganap sa buong Maynila, na nagbunsod sa paglitaw ng kilusang Pinoy punk. Naging daluyan ang musikang punk ng pagpapahayag ng pagkadismaya ng kabataan sa konserbatibong lipunan, at noong [[dekada 1980]] ay nagkaroon ito ng hayagang pampulitikang katangian, kung saan maraming punk ang tahasang yumakap sa mga kaisipang anarkista.<ref name="Interview">{{cite book|url=https://www.alpineanarchist.org/r_i_philippines_english.html|chapter=Interview with Jong Pairez and Bas Umali about Anarchism in the Philippines|title=Von Jakarta bis Johannesburg|editor1=Gabriel Kuhn|editor2=Sebastian Kalicha|year=2010|first1=Jong|last1=Pairez|first2=Bas|last2=Umali|location=Münster|publisher=Unrast|isbn=9783897715066|oclc=919085683|language=en}}</ref> Ang pagkakahati-hati ng Partido Komunista ng Pilipinas matapos ang [[Himagsikang Lakas ng Bayan]] ay nagbunsod pa ng panibagong pagsigla ng mga gawaing anarkista sa kapuluan.<ref name="CH293">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=293|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Ayon sa isang [[salaysay]], isang selulang kadre ng Partido Komunista ang yumakap sa anarkismo.<ref name="CH293" /> Isa sa mga kaisipang umusbong mula sa pagkakahati ay ang demokrasyang bayan, na nagsusulong na ang wastong larangan para sa mga demokratikong inisyatiba ay ang lipunang sibil sa halip na ang estado.<ref>{{Cite web |title=Re-Imagining Philippine Revolution {{!}} Southeast Asian Anarchist Library |url=https://sea.theanarchistlibrary.org/library/isagani-serrano-re-imagining-philippine-revolution-en |access-date=2026-07-26 |website=sea.theanarchistlibrary.org}}</ref> Ang mga tinaguriang "demokratang bayan" ay pangunahing nahati sa pagitan ng mga minarkista, na lumahok sa pulitikang elektoral, at ng mga anarkista, na nakibahagi sa pag-oorganisa ng mga pamayanan.<ref>{{cite book|last=Törnquist|first=Olle|year=2002|title=Popular development and democracy|publisher=University of Oslo|url=http://folk.uio.no/ollet/final-edited-UNRISD-2.pdf|access-date=8 Pebrero 2012|location=[[Oslo]]|series=SUM Occasional Papers|issue=3|isbn=9788290391435|oclc=474607527|language=en}}</ref> Sa peryodikong ''Kasarinlan'', inilathala ng dating kasapi ng Partido Komunista na si Isagani Serrano ang [[sanaysay]] na ''Reimagining Philippine Revolution'', kung saan kanyang itinaguyod ang demokrasyang bayan, pinuna ang ideolohiya ng partido, at nagpanukala ng isang panlipunang rebolusyong laban sa estado.<ref>{{cite journal|url=https://sea.theanarchistlibrary.org/library/isagani-serrano-re-imagining-philippine-revolution-en|title=Reimagining Philippine Revolution|last=Serrano|first=Isagani|pages=80–81|year=1994|volume=10|issue=2|journal=Kasarinlan: Philippine Journal of Third World Studies|issn=2012-080X|oclc=939095270|publisher=[[University of the Philippines Diliman]]|location=[[Lungsod Quezon]]|language=en}}</ref> Patuloy na nakaakit ng mga tagasunod ang kilusang anarkista noong dekada 1990, lalo na matapos ang mga protesta laban sa WTO sa Seattle noong 1999, na nagdala sa anarkismo sa pangunahing talakayang pampubliko.<ref name="Interview" /> Isa sa mga grupong nabuo sa panahong ito ang Metro Manila Anarchist Confederation (MMAC, o Konpederasyon ng mga Anarkista sa [[Kalakhang Maynila]]), na naglalayong pag-ugnayin ang mga indibiduwal at kolektibo upang sama-samang kumilos, sa halip na bumuo ng isang [[Partidong pampolitika|partidong pampulitika]].<ref name="CH298">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=298–300|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Nagsimula ring mabuo ang iba pang organisadong pangkat ng mga anarkista, kung saan nagsanib ang ilang kolektibo upang itatag ang Anti-Capitalist Convergence Philippines (Pagtitipong Laban sa Kapitalismo sa Pilipinas), na nag-organisa ng mga protesta laban sa [[Pandaigdigang Pondong Pananalapi]] at sa [[Bangkong Pandaigdig]].<ref name="Ness">{{Cite encyclopedia |last1=Fernandez|first1=Erwin S.|editor1-last=Ness|editor1-first=Immanuel|title=Anarchism, Philippines|pages=1–2|date=2009|doi=10.1002/9781405198073.wbierp0068|language=en|isbn=978-1-4051-9807-3|publisher=John Wiley & Sons|encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest|df=mdy-all}}</ref> Bagama't umusbong at lumaganap sa Pilipinas ang iba't ibang kilusang sosyalista at komunista noong ika-20 dantaon, hindi kailanman nabuo ang isang organisadong partidong anarkista sa bansa.<ref>{{Cite web |last=Cruz |first=Elfren S. |date=Hulyo 30, 2026 |title=How communism began in the Philippines |url=https://www.philstar.com/opinion/2026/07/30/2545655/how-communism-began-philippines |access-date=2026-07-30 |website=Philstar.com}}</ref> Gayunpaman, hindi ito nangangahulugang hindi kailanman umiral ang anarkismo bilang isang kaisipan sa Pilipinas. Tulad na nabanggit sa artikulong ito, nakapasok sa bansa ang mga ideyang anarkista at anarko-sindikalista noong unang bahagi ng ika-20 dantaon. Sa kabila nito, hindi naging sapat ang lakas ng kilusang anarkista upang makapagtatag ng isang partidong pampulitika, at kalaunan ay natabunan ito ng lumalakas na impluwensiya ng Marxismo-Leninismo at ng mga organisadong partidong komunista. Noong 2001, lalo pang nahikayat ang mga Pilipino sa anarkismo sa panahon ng [[Ikalawang Rebolusyon sa EDSA|Ikalawang Himagsikang EDSA]] laban sa pamahalaan ni [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulong]] [[Joseph Estrada]]. Sa panahong ito, namahagi ang mga anarkista ng polyetong pinamagatang ''Organize Without Leaders!'' ("Mag-organisa nang Walang mga Pinuno!"), na nagbigay-diin sa kanilang kaibhan sa iba pang pangkat ng oposisyon na naglalayong makamit ang kapangyarihang pampulitika.<ref name="CH300">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=300–303|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Matapos maluklok sa kapangyarihan si [[Gloria Macapagal Arroyo]] bilang pangulo, maraming makakaliwa sa bansa ang nadismaya sa mga Himagsikang EDSA, na sa kanilang pananaw ay nauwi lamang sa pagpapalit ng naghaharing rehimen.<ref name="CH304">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=304–306|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Lalo pang tumindi ang pagkadismayang ito matapos ang nabigong [[EDSA Tres|EDSA III]], na mabilis na sinupil at nagresulta sa pag-aresto sa mga pinuno ng oposisyon, subalit nagpalawak din ng kamalayan ng publiko sa mga posibilidad ng sariling pag-oorganisa.<ref name="CH308">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=308|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Maging ang ilang kasapi ng Partido Komunista ay nagsimulang manawagan ng sistemikong pagbabago, sa halip na ang dati nilang panawagan para sa pagpapalit lamang ng rehimen.<ref name="CH311">{{cite thesis|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present |publisher=[[University of Western Australia]] |chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=311|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Kasunod ng mga himagsikang ito, nagsimulang manawagan ang mga makabagong Pilipinong anarkista, gaya ni Bas Umali, ng pagbuwag sa estadong-bansa ng Pilipinas at ng pagtatatag kapalit nito ng isang desentralisadong "kapuluang konpederasyon".<ref>{{cite web|url=http://www.anarkismo.net/article/2923|title=Archipelagic Confederation|date=26 Abril 2006|access-date=25 Hulyo 2021|last=Umali|first=Bas|work=Anarkismo.net|language=en}}</ref> Ang mga anarkistang paraan ng paglutas ng mga suliranin, na nakabatay sa sinaunang tradisyon ng bayanihan bago dumating ang mga mananakop at sinusuportahan, bukod sa iba pa, ng [[Kristiyanismo|Kristiyanong]] prinsipyo ng subsidyaridad,<ref name="delmundo2021">{{cite web|last=Del Mundo|first=Rubi|date=2021-04-21|title=Mutual Aid, Community Pantries Bring Out the Best in Filipinos and the Worst in Duterte's Inhumane Regime|url=https://cpp.ph/statements/mutual-aid-community-pantries-bring-out-the-best-in-filipinos-and-the-worst-in-dutertes-inhumane-regime|website=Philippine Revolution Web Central|language=en}}</ref> ay muling lumitaw sa pangunahing kamalayan bilang alternatibo sa kawalang-kapangyarihang dulot ng pagdepende sa iba.<ref name="mendizábal2021">{{cite web|url=https://kodao.org/putting-back-the-community-in-community-pantry/|title=Putting Back the "Community" in Community Pantry|website=Kodao|date=2021-04-27|first=L. S.|last=Mendizábal|language=en}}</ref> Isang halimbawa nito ang pagtatatag ng mga ''community pantry'' o [[bodegang bayan]] noong [[pandemya ng COVID-19]] at ang pagpapatuloy ng mga ito sa kabila ng hindi kanais-nais na kalagayang pampulitika at pang-ekonomiya.<ref name="yuvallos2021">{{cite news|url=https://nolisoli.ph/96642/opinion-maginhawa-community-pantry-ayuvallos-20210420/|newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]|date=20 Abril 2021|last=Yuvallos|first=Andreiana|title=The Gov't's Response to the Community-Pantry Movement? Policing and Bureaucracy|access-date=25 Hulyo 2021|publisher=Hinge Inquirer Publications|location=[[Makati]]|issn=0116-0443|oclc=243915470|language=en|archive-date=16 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210516125629/https://nolisoli.ph/96642/opinion-maginhawa-community-pantry-ayuvallos-20210420/|url-status=dead}}</ref><ref name="sadongdong2021">{{cite news|work=[[Manila Bulletin]]|url=https://mb.com.ph/2021/04/20/parlade-community-pantry-could-be-used-to-urge-public-to-revolt-vs-govt/|title=Parladé: Community Pantry Could be Used to Urge Public to Revolt vs. Gov't|date=20 Abril 2021|first=Martín|last=Sadongdong|access-date=25 Hulyo 2021|issn=0116-3086|oclc=42725386|publisher=Manila Bulletin Publishing Corporation|location=[[Maynila]]|language=en}}</ref><ref name="chúa2021">{{cite news|url=https://www.manilastandard.net/news/top-stories/352408/-communist-tag-halts-community-pantry-for-a-day.html|first=Adelle|last=Chúa|date=21 Abril 2021|newspaper=Manila Standard|title="Communist" Tag Halts Community Pantry for a Day|access-date=25 Hulyo 2021|publisher=Philippine Manila Standard Publishing, Inc.|location=[[Makati]]|issn=0116-5054|oclc=819413184|language=en}}</ref> Noong 2009, may iba't ibang grupong anarkista na sa Pilipinas. Kabilang sa mga ito ang panrehiyong Davao Anarchists Resistance Movement (DARM, o Kilusang Paglaban ng mga Anarkista ng Davao), ang anarka-peministang organisasyong Liberate the Clit Kolektiv (LiCK, o Palayain ang Clit Kolektiv), ang tagapaglathalang ''Dumpling Press'', ang organisasyong nagtataguyod ng pagpapalaya sa mga hayop na Youth Collective for Animal Liberation (YCAL, o Kolektibong Kabataan para sa Pagpapalaya ng mga Hayop), at ang Local Anarchist Network (LAN, o Lokal na Kalipunan ng mga Anarkista), na naglalarawan sa sarili bilang "maluwag na samahan ng mga anarkista" na binubuo ng iba't ibang tendensiya.<ref name="Ness" /> == Mga konsepto == === Propaganda ng gawa === Ang propaganda ng gawa, o propaganda sa pamamagitan ng gawa, ay isang uri ng tuwirang pagkilos na naglalayong maimpluwensiyahan ang opinyong pampubliko. Ang mismong pagkilos ay nilalayong magsilbing halimbawa na maaaring tularan ng iba at maging mitsa ng isang panlipunang rebolusyon. Madalas itong iniuugnay sa mga mararahas na pagkilos na isinagawa ng iba't ibang anarkista noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at unang bahagi ng ika-20 dantaon, kabilang ang mga pambobomba at [[asasinasyon]] na nakatuon laban sa estado at sa naghaharing uri bilang pagpapahayag ng pagtutol sa kapitalismo, gayundin ang panununog sa mga simbahan na tumatarget sa mga pangkat [[panrelihiyon]]. Gayunpaman, mayroon ding mga di-marahas na anyo ang propaganda ng gawa.<ref>{{cite book |last1=Woodcock|first1=George|chapter=Prologue|pages=11–32|jstor=10.3138/j.ctt2ttv2t.4|title=Anarchism|date=2004|publisher=University of Toronto Press|isbn=978-1-55111-629-7|quote-page=20|quote=the modern pacifist anarchists, …have tended to concentrate their attention largely on the creation of libertarian communities – particularly farming communities – within present society, as a kind of peaceful version of the propaganda by deed.|language=en}}</ref> Nilayon ang mga gawaing ito ng [[terorismo]] na magpasiklab ng isang "diwa ng paghihimagsik" sa pamamagitan ng pagpapakita na ang estado, ang gitna at nakatataas na uri, at ang mga organisasyong panrelihiyon ay hindi makapangyarihan sa lahat. Layunin din nitong udyukan ang estado na tumugon nang lalo pang mapaniil.<ref name="Merriman">{{cite book |last=Merriman|first=John M.|date=2016|title=The Dynamite Club: How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror|publisher=[[Yale University Press]]|page=[https://books.google.com/books?id=w8mtCwAAQBAJ&pg=PA63 63]|isbn=978-0-300-21792-6|language=en}}</ref> Noong Kongresong Panlipunang Rebolusyonaryo sa Londres noong 1881, pormal na inaprubahan ang taktikang ito.<ref name="Abidor">{{cite book |last=Abidor|first=Mitchell|url=https://books.google.com/books?id=ELZHEAAAQBAJ&pg=PT7|title=Death to Bourgeois Society: The Propagandists of the Deed|date=2016|publisher=PM Press|isbn=978-1-62963-112-7|language=en}}</ref> === Mutual na tulungan === Ang katawagang "''mutual aid''" tulungang mutuwal (o pagtutulungang-bayan) ay pinasikat ng pilosopong anarkista na si [[Peter Kropotkin]] sa kanyang kalipunan ng mga sanaysay na ''Mutual Aid: A Factor of Evolution''. Dito, ipinangatwiran niya na ang kooperasyon, at hindi ang kompetisyon, ang pangunahing puwersang nagtutulak sa [[ebolusyon]], sa pamamagitan ng [[Mutualismo|mutuwalismo]] sa [[biyolohiya]].<ref name="KropotkinRobinson2020">{{cite book |author1=Peter Kropotkin|author2=Victor Robinson|title=Mutual Aid – A Factor of Evolution: With an Excerpt from Comrade Kropotkin by Victor Robinson|url=https://books.google.com/books?id=CbLoDwAAQBAJ|chapter=Introduction|date=26 Mayo 2020|publisher=Read Books Limited|isbn=978-1-5287-9015-4|language=en}}</ref><ref name="Kropotkin">{{cite book |title=Mutual Aid: A Factor of Evolution|url=http://theanarchistlibrary.org/library/petr-kropotkin-mutual-aid-a-factor-of-evolution|last=Kropotkin|first=Petr|date=1902|via=The Anarchist Library|access-date=6 Mayo 2020|language=en}}</ref> Ipinahayag ni Kropotkin na ang pagtutulungang-bayan ay may praktikal na pakinabang sa pananatiling buhay ng mga tao at hayop at na ito ay naitaguyod sa pamamagitan ng [[likas na pagpili]]. Iginiit din niya na ang pagtutulungang-bayan ay masasabing kasintanda ng kultura ng tao.<ref name="Kropotkin" /> Ang pagkilalang ito sa malawak na katangian at pakinabang ng pagtutulungang-bayan sa bawat indibidwal ay salungat sa mga teorya ng [[Charles Darwin|Darwinismong]] panlipunan, na nagbibigay-diin sa kompetisyon ng mga indibiduwal at sa pananatili ng pinakamainam (''survival of the fittest''). === Pinakamababang antas na hindi maipagkakait === Ang ''irreducible minimum'' o pinakamababang antas na hindi maipagkakait ay isang pangunahing prinsipyong etikal sa ekolohiyang panlipunan ni Murray Bookchin.<ref>{{Cite book |last=Biehl |first=Janet |url=https://theanarchistlibrary.org/library/murray-bookchin-janet-biehl-the-murray-bookchin-reader |title=The Murray Bookchin Reader |date=1999 |language=en}}</ref> Nagmula ito sa pag-aaral ng mga katutubo at lipunang walang herarkiya. Ayon sa prinsipyong ito, ang bawat miyembro ng komunidad ay may walang-kondisyong karapatan sa mga pangunahing pangangailangan sa buhay,<ref>{{Cite news |last=Tokar |first=Brian |date=2008-03-01 |title=On Bookchin's Social Ecology and its Contributions to Social Movements {{!}} Institute for Social Ecology |language=en-US |work=Institute for Social Ecology |url=https://social-ecology.org/wp/2008/03/on-bookchins-social-ecology-and-its-contributions-to-social-movements/ |access-date=2026-07-21}}</ref> tulad ng pagkain, pabahay, at kalusugan—anuman ang kanilang naiambag na trabaho. === Pagwawalang-bisa sa paggawa === Partikular sa mga anarkistang lupon,<ref>{{Cite web |last=Ford|first=Nick|title=7 Key Concepts for Understanding Anti-Work Theory|url=https://www.filmsforaction.org/articles/7-key-concepts-for-understanding-antiwork-theory/|access-date=2022-08-09|website=Films For Action|language=en}}</ref> may ilan na naniniwalang ang [[Trabaho|paggawa]] ay lalong nahiwalay sa tao sa paglipas ng kasaysayan at sa likas na katangian nito ay hindi kasiya-siya at mabigat, kaya't hindi ito dapat ipataw sa pamamagitan ng mga paraang [[pang-ekonomiya]] o [[pampulitika]].<ref>{{Cite web |last=Peters|first=Adele|date=2015-02-02|title=Work Is Bullshit: The Argument For "Antiwork"|url=https://www.fastcompany.com/3041719/work-is-bullshit-the-argument-for-antiwork|access-date=2022-08-09|website=Fast Company|language=en-US}}</ref> Sa ganitong pananaw, may ilan na nananawagan sa pagpapatupad ng walang kondisyong batayang kita (''unconditional basic income'') at/o pagpapaikli ng linggo ng paggawa, gaya ng apat-na-araw na linggo ng trabaho.<ref>{{Cite web |last=Lashbrooke|first=Barnaby|title=The 'Anti-Work' Movement Is A Sign Something's Rotten In The Workplace|url=https://www.forbes.com/sites/barnabylashbrooke/2021/10/25/the-anti-work-movement-is-a-sign-somethings-rotten-in-the-workplace/|access-date=2022-08-09|website=[[Forbes]]|language=en}}</ref> Noong 1985, isinulat ng anarkista at sitwasyonistang manunulat na si Bob Black ang kinikilalang manipestong ''The Abolition of Work'' (''Ang Pagpapawalang-bisa sa Paggawa''). === Pagkakaisa ng pamamaraan at layunin === Sa anarkismo, ang pagkakaisa ng pamamaraan at layunin (''unity of means and ends'') ay tinatawag na politikang preporatibo. Sinasabi nito na ang mga paraang ginagamit sa pagbabago ng lipunan ay dapat mismong nagpapakita ng [[Kalayaan|malaya]], patas, at walang-gobyernong lipunan na gustong itayo. Ang politikang preporatibo ay mga paraan ng pag-oorganisa at mga ugnayang panlipunan na naglalayong isabuhay ang lipunang ninanais itatag ng isang pangkat sa hinaharap.<ref>{{cite web |last=Smith|first=E. T.|date=2023-02-01|title=Prefigurative Politics in Practice|url=https://commonslibrary.org/prefigurative-politics-in-practice/|access-date=2026-05-18|work=The Commons Library|language=en}}</ref> Sa praktika, kabilang dito ang pagbuo ng isang bagong lipunan "sa loob ng balangkas ng lumang lipunan" sa pamamagitan ng pamumuhay ayon sa mga pagpapahalaga at mga estrukturang panlipunang ninanais ng pangkat para sa hinaharap.<ref>{{cite web |title=Understanding Prefigurative Politics: A Deep Dive|url=https://www.classwithmason.com/2024/10/understanding-prefigurative-politics.html|website=Class with Mason|date=25 Oktubre 2024|access-date=25 Oktubre 2024|language=en}}</ref> Ayon kay Carl Boggs, na siyang lumikha ng katawagang ito, layunin ng politikang preporatibo na maisakatawan "sa loob mismo ng kasalukuyang pampulitikang gawain ng isang kilusan [...] ang mga anyo ng ugnayang panlipunan, pagpapasya, [[kultura]], at karanasang pantao na siyang pinakahuling mithiin nito," kaya't nagkakatugma ang paraan at ang layunin ng pagbabagong panlipunan.<ref>Boggs, Carl. 1977. Marxism, Prefigurative Communism, and the Problem of Workers' Control. [https://repository.library.brown.edu/studio/item/bdr:89258/ ''Radical America'' 11 (November)], 100; cf. Boggs Jr., Carl. Revolutionary Process, Political Strategy, and the Dilemma of Power. Theory & Society 4, Blg. 3 (Taglagas), 359-93. (sa Ingles)</ref> Minsan ding ipinagtatanggol ang politikang preporatibo batay sa paniniwalang ang mga layuning makakamit ng isang kilusang panlipunan ay "saligang hinuhubog ng mga paraang ginagamit nito."<ref>Leach, D. K. (2013). Prefigurative politics. The Wiley-Blackwell encyclopedia of social and political movements, 1004-1006. (sa Ingles)</ref> Ang preporatibismo ay ang pagsisikap na isabuhay o isagawa ang politikang preporatibo.<ref>{{Cite journal |last=Heffernan|first=Timothy|date=2020|title='Where Is the New Constitution?': Public Protest and Community-Building in Post–Economic Collapse Iceland|url=https://doi.org/10.3167/arcs.2020.060114|journal=Conflict and Society|volume=6|issue=1|pages=236–254|language=en}}</ref> === Anarkismo at pagkamakabansa o kontra-pagkamakabansa === Ang anarkismo at pagkamakabansa ay kapwa umusbong sa Europa kasunod ng [[Rebolusyong Pranses]] ng 1789, at may mahaba at matatag na ugnayan na maitutunton hanggang kay Mikhail Bakunin at sa kanyang pakikilahok sa kilusang Pan-Slabiko bago pa niya yakapin ang anarkismo. Mahaba rin ang kasaysayan ng pakikilahok ng mga anarkista sa mga kilusang makabansa sa iba't ibang panig ng daigdig, gayundin sa internasyonalismo. Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, malakas ang suporta ng anarkismo sa anasyonalismo at [[Esperanto]].<ref name="nodo50.org">Firth, Will. [http://www.nodo50.org/esperanto/anarkiismo.htm "Esperant Kaj Anarkiismo"]. ''Nodo50''. Nakuha noong 21 Setyembre 2020. "Anarkiistoj estis inter la pioniroj de la disvastigo de Esperanto. En 1905 fondiĝis en Stokholmo la unua anarkiisma Esperanto-grupo. Sekvis multaj aliaj: en Bulgario, Ĉinio kaj aliaj landoj. Anarkiistoj kaj anarki-sindikatistoj, kiuj antaŭ la Unua Mondmilito apartenis al la nombre plej granda grupo inter la proletaj esperantistoj, fondis en 1906 la internacian ligon Paco-Libereco, kiu eldonis la Internacian Socian Revuon. Paco-libereco unuiĝis en 1910 kun alia progresema asocio, Esperantista Laboristaro. La komuna organizaĵo nomiĝis Liberiga Stelo. Ĝis 1914 tiu organizaĵo eldonis multe da revolucia literaturo en Esperanto, interalie ankaŭ anarkiisma. Tial povis evolui en la jaroj antaŭ la Unua Mondmilito ekzemple vigla korespondado inter eŭropaj kaj japanaj anarkiistoj. En 1907 la Internacia Anarkiisma Kongreso en Amsterdamo faris rezolucion pri la afero de internacia lingvo, kaj venis dum la postaj jaroj similaj kongresaj rezolucioj. Esperantistoj, kiuj partoprenis tiujn kongresojn, okupiĝis precipe pri la internaciaj rilatoj de la anarkiistoj." (sa Esperanto)</ref><ref name="naturismo">{{cite news|last=Roselló|first=Josep Maria Roselló|date=17 Agosto 2005|url=http://www.nodo50.org/ekintza/article.php3?id_article%3D310|url-status=dead|title=Dossier: El naturalismo libertario en la península ibérica (1890-1939)|newspaper=Ekintza Zuzena|issue=32|archive-url=https://web.archive.org/web/20120320014704/https://www.nodo50.org/ekintza/article.php3?id_article=310|archive-date=20 Marso 2012|access-date=3 Hunyo 2014|quote=Proliferarán así diversos grupos que practicarán el excursionismo, el naturismo, el nudismo, la emancipación sexual o el esperantismo, alrededor de asociaciones informales vinculadas de una manera o de otra al anarquismo. Precisamente las limitaciones a las asociaciones obreras impuestas desde la legislación especial de la Dictadura potenciarуán indirectamente esta especie de asociacionismo informal en que confluirá el movimiento anarquista con esta heterogeneidad de prácticas y tendencias. Uno de los grupos más destacados, que será el impulsor de la revista individualista ''Ética'' será el Ateneo Naturista Ecléctico, con sede en Barcelona, con sus diferentes secciones la más destacada de las cuales será el grupo excursionista Sol y Vida.|language=es}}</ref><ref name="acracia">{{cite web|last=Díez|first=Xavier|date=1 Abril 2006|url=http://www.acracia.org/1-23a58lainsumision.pdf|url-status=dead|title=La insumisión voluntaria. El anarquismo individualista español durante la Dictadura y la Segunda República (1923-1938)|pages=1–36|archive-url=https://web.archive.org/web/20110723130358/http://www.acracia.org/1-23a58lainsumision.pdf|archive-date=23 Hulyo 2011|access-date=6 Mayo 2011|quote=La insumisión voluntaria: El anarquismo individualista español durante la Dictadura y la Segunda República (1923–1938).|language=es}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], inusig ng Espanyang Francoista ang mga anarkista at mga makabayang Katalan, na marami sa kanila ay malawakang gumagamit ng Esperanto.<ref name="Del Barrio">Del Barrio, Toño; Lins, Ulrich (27–29 Nobyembre 2006). [http://www.nodo50.org/esperanto/artik68es.htm "La utilización del esperanto durante la Guerra Civil Española"]. ''Nodo50''. International Congress on the Spanish Civil War. Hinango noong 21 Setyembre 2020. (sa Kastila)</ref> Iginiit ng anarkistang [[Irlandes]] na si Andrew Flood na ang mga anarkista ay hindi mga makabansa at lubos na tinututulan ang [[pagkamakabansa]]; sa halip, sila ay mga kontra-imperyalista.<ref name="Flood">Flood, Andrew. "An Anarchist Perspective on Irish Nationalism". Workers Solidarity Movement. (sa Ingles)</ref> Katulad nito, itinuturing ng Anarchist Federation (Pederasyong Anarkista) sa Britanya at Irlanda na ang pagkamakabansa ay isang ideolohiyang ganap na nakatali sa pag-unlad ng kapitalismo at hindi kayang lumampas dito.<ref name="Anarchist Federation">[http://www.afed.org.uk/publications/pamphlets-booklets/126-against-nationalism.html "Against Nationalism"]. Anarchist Federation. 3 Abril 2009. Retrieved 23 Setyembre 2020. (sa Ingles)</ref> Si Pierre-Joseph Proudhon, ang unang taong hayagang tumawag sa sarili bilang isang anarkista sa positibong diwa, ay tumutol sa pagkamakabansa, at iginiit na ang "pagwawakas ng militarismo ang misyon ng ika-19 na dantaon, kung hindi ay hahantong ito sa walang hanggang paghina".<ref>Woodcock, George. ''Pierre-Joseph Proudhon''. p. 233. (sa Ingles)</ref> Ayon kay Proudhon, sa ilalim ng kanyang mungkahing mutuwalismo, "wala nang magiging [[nasyonalidad]], wala nang bayang tinubuan sa pampulitikang kahulugan ng mga salitang ito; ang magiging kahulugan na lamang ng mga ito ay pook ng [[kapanganakan]]. Ang tao, anuman ang kanyang [[lahi]] o kulay, ay mamamayan ng daigdig; ang [[pagkamamamayan]] ay isang karapatang maaaring matamo saanman."<ref>Proudhon, Pierre-Joseph. ''General Idea of the Revolution in the Nineteenth Century''. p. 283. (sa Ingles)</ref> === ACAB === [[File:ACABBanner.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:ACABBanner.jpg|left|thumb|Mga anarkista sa [[Leipzig]], [[Alemanya]], na nagpoprotesta habang may hawak na bandilang may nakasulat na "''ACAB, all cops are b...''"]] Ang ACAB, isang daglat para sa ''all cops are bastards'' ("lahat ng pulis ay mga walanghiya" o "lahat ng pulis ay mga bastardo"), ay isang islogang pampulitika na iniuugnay sa mga tutol sa [[kapulisan]]. Karaniwan itong ginagamit bilang kasabihan sa mga ''graffiti'' o ipinapaukit bilang tato. Minsan ay isinusulat din ito bilang 1312, kung saan ang bawat bilang ay kumakatawan sa posisyon ng katumbas na titik sa [[Alpabeto|alpabetong]] Ingles (A=1, C=3, A=1, B=2). Ang pariralang ''all cops are bastards'' ay unang lumitaw sa [[Inglatera]] noong [[dekada 1920]],<ref name="Partridge1986">{{cite book|last=Partridge|first=Eric|title=A Dictionary of Catch Phrases|url=https://archive.org/details/dictionaryofcatc0000part_c8l4|publisher=Taylor & Francis|year=1986|isbn=978-0-415-05916-9|page=[https://archive.org/details/dictionaryofcatc0000part_c8l4/page/1 1]|language=en}}</ref><ref name=":13">{{Cite book|last1=Aitken-Smith|first1=Trent|title=The Tattoo Dictionary|last2=Tyson|first2=Ashley|date=2016|publisher=Octopus|isbn=978-1-78472-254-8|pages=13|language=en}}</ref><ref name="GQ">{{cite web|last=Groundwater|first=Colin|date=11 Hunyo 2020|title=A brief history of ACAB|url=https://www.gq-magazine.co.uk/politics/article/acab-meaning|access-date=11 Setyembre 2020|website=GQ|language=en}}</ref> at kalaunan ay pinaikli bilang "ACAB" ng mga manggagawang nagwewelga noong [[dekada 1940]].<ref name="GQ" /> Sa kasaysayan, ang daglat ay iniugnay sa mga [[kriminal]] sa Reyno Unido.<ref name=":13" /> Una itong naitala bilang tato ng mga bilanggo noong [[dekada 1970]], at karaniwang inilalagay ang tig-isang titik sa bawat daliri, o kung minsan ay ikinukubli bilang maliliit na tuldok sa bawat buko ng kamay.<ref name="ThompsonBlack2006">{{cite book|last1=Thompson|first1=Tim|url=https://archive.org/details/forensichumanide00thom_803|title=Forensic Human Identification: An Introduction|last2=Black|first2=Sue|publisher=Taylor & Francis|year=2006|isbn=978-0-8493-3954-7|page=[https://archive.org/details/forensichumanide00thom_803/page/n391 384]|url-access=limited|language=en}}</ref><ref name=":13" /> Noong 1970, ginamit ng ''Daily Mirror'' ang ACAB bilang pamagat ng isang artikulong nagsasaad na ito ay nakatatak sa isang kasapi ng ''Hells Angels'' na nakita sa [[lansangan]].<ref name="GQ" /> Ginamit din ng [[Direktor sa pelikula|direktor]] ng pelikulang si Sidney Hayers ang isang sinensurang bersyon ng [[parirala]] bilang pamagat ng kaniyang pelikulang [[krimen]] noong 1972 na ''All Coppers Are...''.''<ref>{{cite book|last=Elliot|first=Paul|title=Studying the British Crime Film|url=https://archive.org/details/studyingbritishc0000elli|publisher=Columbia University Press|year=2014|isbn=978-1-906-73374-2|pages=[https://archive.org/details/studyingbritishc0000elli/page/78 78]–79|language=en}}</ref>'' Noong 1977, nakita ng isang mamamahayag mula sa [[Newcastle upon Tyne]] ang daglat na nakasulat sa mga [[dingding]] ng isang selda sa bilangguan.<ref name="Partridge1986" /> Noong dekada 1980, naging simbolo ng kontra-establisimyento ang ACAB, lalo na sa loob ng mga subkulturang punk at ''skinhead'' (o ahit-ulo).<ref name=":13" /><ref name="GQ" /><ref name=":03">{{cite web|title=ACAB|url=https://www.adl.org/education/references/hate-symbols/acab|access-date=2019-05-30|website=Anti-Defamation League|language=en}}</ref> Lalo itong sumikat dahil sa awiting "A.C.A.B." ng bandang Oi! na the 4-Skins, na inilabas noong 1982.<ref name=":13" /><ref name="GQ" /> Sa mga sumunod na taon, naging tanyag ang ACAB bilang [[islogan]] ng mga ''hooligan'' at ''ultras'' sa [[Futbol|putbol]] sa Europa,<ref>{{Cite journal|last=Pollard|first=John|date=2016|title=Skinhead culture: the ideologies, mythologies, religions and conspiracy theories of racist skinheads|journal=Patterns of Prejudice|volume=50|issue=4–5|pages=398–419|doi=10.1080/0031322X.2016.1243349|s2cid=151502563|issn=0031-322X|language=en}}</ref><ref name=":13" /> gayundin ng mga kilusang anarkista at kontra-awtoritaryo sa iba't ibang panig ng mundo.<ref name="GQ" /> Sa ilang konteksto, itinuturing ng Anti-Defamation League (Liga Laban sa Paninirang-puri) ang parirala bilang isang simbolo ng pagkamuhi at inilalarawan ito bilang "isang matagal nang islogan sa kultura ng mga ''skinhead''," habang binabanggit ding ginagamit ito kapwa ng mga [[Rasismo|rasista]] at mga kontra-rasistang ''skinhead''.<ref name=":03" /><ref name="guerra">{{cite journal|last=Guerra|first=Nicola|title=Dalla strada alla letteratura, le spericolate e propizie vicende del forestierismo A.C.A.B.. Il contatto linguistico tra italiano e inglese nelle sottoculture Skinhead e Ultras|trans-title=From the road to literature, the reckless and auspicious events of the forestry industry A.C.A.B .. The linguistic contact between Italian and English in the Skinhead and Ultras subcultures|url=https://www.academia.edu/4566221|journal=Analele Universităţii Din Craiova, Seria Ştiinţe Filologice Linguistică Nr. 1-2|date=Enero 2013|publisher=Universităţii din Craiova|access-date=2020-06-03|language=en}}</ref> Matapos ang pagpaslang ng pulis na si Derek Chauvin kay [[George Floyd]] noong Mayo 2020, mas naging madalas ang paggamit ng katawagang ACAB ng mga taong tutol sa kapulisan.<ref name="vice_acab">{{cite news |work=Vice|last=Poulter|first=James|title=How 'ACAB' Became the Universal Anti-Police Slogan|url=https://www.vice.com/en/article/acab-all-cops-are-bastards-origin-story-protest/|access-date=2020-08-26|date=2020-06-08|language=en}}</ref> Habang lumalaganap sa buong Estados Unidos ang mga protesta bilang tugon sa [[Pagpatay kay George Floyd|pagkamatay ni Floyd]] at ang mga talakayan tungkol sa karahasang isinasagawa ng pulisya na may motibong panlahi, mas madalas ding nabanggit ang ACAB sa mga plataporma ng [[hatirang pangmadla]], at nagsimula ring ibenta ang mga produktong may nakalimbag na daglat na ito.<ref name="vice_acab" /> Ayon sa mga tagapagtaguyod ng katawagan, ang ACAB ay nangangahulugang ang bawat pulis ay may pananagutan sa isang hindi makatarungang sistema. [[Pangangatuwiran|Ipinapangatuwiran]] nila na kahit hindi mismo nakikilahok ang isang pulis sa kalupitan ng pulisya o sa [[rasismo]] sa pagpapatupad ng [[batas]], may [[pananagutan]] pa rin siya sa mga ginawa ng kaniyang mga kasamahan dahil hindi niya ito tinututulan o sinusubukang pigilan.<ref>{{Cite web|date=2020-06-01|title=What I mean when I say I want to abolish the police|url=https://www.independent.co.uk/voices/acab-abolish-police-george-floyd-protests-cops-a9543386.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20200602083406/https://www.independent.co.uk/voices/acab-abolish-police-george-floyd-protests-cops-a9543386.html|archive-date=2020-06-02|url-access=limited|url-status=live|access-date=2021-12-17|website=The Independent|language=en}}</ref> === Pagbuwag sa bilangguan === [[File:La_presó_és_tortura.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:La_pres%C3%B3_%C3%A9s_tortura.jpg|thumb|Isang ''graffiti'' o sulat sa pader sa [[Cataluña]] na nakasulat sa [[wikang Kastila]] na may salin na "Ang bilangguan ay pagpapahirap" at simbolong Bilog-A ng anarkismo.]] Ang pagbuwag sa bilangguan (''prison abolition'') ay isang kilusan na naglalayong buwagin ang bilangguan bilang isang institusyon.<ref name="Frampton">{{cite news |last1=Frampton|first1=Thomas Ward|title=The Dangerous Few: Taking Seriously Prison Abolition and Its Skeptics|url=https://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/hlr135&div=98&id=&page=|access-date=15 Agosto 2025|work=Harvard Law Review|date=2021–2022|pages=2013|language=en}}</ref> Hindi tulad ng reporma sa bilangguan, layunin ng pagbuwag sa bilangguan na magtatag ng isang sistema ng [[Katarungan|hustisyang]] pangkriminal na hindi gumagamit ng pagkakapiit bilang paraan ng pagpaparusa. Karaniwang itinataguyod ng mga tagasuporta nito ang makapanunumbalik na hustisya, na naglalayong maituwid at maibalik sa lipunan ang mga [[nagkasala]], sa halip na ang mapagganting hustisya, na naglalayong magparusa sa nagkasala batay sa tindi ng kaniyang krimen. Madalas ding isinusulong ng mga tagapagtaguyod ng pagbuwag sa bilangguan ang malalaking pagbabagong pang-estruktura upang maiwasan ang krimen sa antas ng [[lipunan]] sa pamamagitan ng pagtugon sa mga ugat nito. Ayon sa pananaw na ito, ang krimen ay bunga ng mga suliraning panlipunan tulad ng rasismo at [[kahirapan]]. Bahagyang nabuo ang kilusan para sa pagbuwag sa bilangguan sa Estados Unidos bilang tugon sa pag-aalsa sa Bilangguan ng Attica noong 1971, na nagbigay-pansin sa mga di-makataong kalagayang laganap sa mga bilangguan. Ang mga kilalang aktibista, lalo na si Angela Davis, ay nakatulong upang mabigyang-pansin ang usapin ng pagbuwag sa bilangguan, bagaman nanatili itong higit na limitado sa mga makakaliwang pangkat at mga akademikong lupon. Muling sumigla ang interes sa kilusan matapos ang pagpaslang kay George Floyd noong 2020 at ang mga kaguluhang sibil na sumunod dito, na nagbigay-diin sa mga hindi pagkakapantay-pantay batay sa lahi sa loob ng sistemang hustisyang pangkriminal. === Pagpapalaya sa kabataan === Ang pagpapalaya sa mga bata (''child liberation'') sa anarkismo ay ang paniniwala na ang mga bata at [[kabataan]] ay nararapat magkaroon ng buong awtonomiya, respeto, at kalayaan mula sa panunupil ng mga matatanda, mapilitang pagpapalaki ng magulang, at sapilitang pag-aaral. Pangunahing layunin nito na wakasan ang pagtrato sa mga bata bilang pag-aari ng [[magulang]], palitan ang mga tradisyonal na paaralan ng mga boluntaryong espasyo sa pag-aaral, at tiyakin ang tulong-komunidad para sa mga pangunahing pangangailangan. Ang kilusan para sa mga karapatan ng kabataan (''youth rights movement''), na inilalarawan din bilang pagpapalaya sa kabataan (''youth liberation''), ay isang umuusbong na kilusang mula sa mga karaniwang mamamayan na naglalayong labanan ang [[Diskriminasyon sa gulang|diskriminasyon sa edad]] at isulong ang mga karapatang sibil ng mga kabataan—yaong mga hindi pa umaabot sa edad ng legal na ganap na gulang, na 18 taong gulang sa karamihan ng mga bansa. May ilang pangkat na nilalabanan ang pedopobya at ephebipobiya sa lipunan sa pamamagitan ng pagtataguyod ng tinig ng kabataan, pagbibigay-kapangyarihan sa kabataan, at sa huli, ng pagkakapantay-pantay sa pagitan ng mga henerasyon sa pamamagitan ng pakikipagtuwang ng kabataan at mga nakatatanda.<ref>Fletcher, A. (2006) ''[http://www.commonaction.org/WYVH.pdf Washington Youth Voice Handbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081001193809/http://www.commonaction.org/WYVH.pdf|date=2008-10-01}}'' Olympia, WA: CommonAction. (sa Ingles)</ref> Maraming tagapagtaguyod ng mga karapatan ng kabataan ang itinatangi ang kanilang kilusan mula sa kilusan para sa mga karapatan ng mga bata, sapagkat ipinapangatuwiran nilang ang huli ay nagsusulong ng mga pagbabagong kadalasang higit na naghihigpit sa mga bata at kabataan.<ref>Axon, K. (n.d.) [https://web.archive.org/web/20080215235519/http://www.asfar.org/zine/1st/Pedophobia.html ''The Anti-Child Bias of Children's Advocacy Groups''] Chicago, IL: Americans for a Society Free of Age Restrictions. (sa Ingles)</ref> === Anarkiyang pakikipagrelasyon === [[File:RA_symbol.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:RA_symbol.jpg|left|thumb|Simbolo ng anarkiyang pakikipagrelasyon]] Ang anarkiyang pakikipagrelasyon ay ang paglalapat ng mga prinsipyong anarkista sa mga [[ugnayang interpersonal]].<ref name=":4">{{Cite book |last=Pérez-Cortés|first=Juan-Carlos|title=Relationship Anarchy: Occupy Intimacy!|date=2022|publisher=La Oveja Roja|isbn=979-8-3680-3944-2|location=Madrid|language=en}}</ref> Kabilang sa mga pangunahing pagpapahalaga nito ang awtonomiya, mga gawaing laban sa herarkiya, pagtutol sa normatibidad, at pagkakaugnayang nakabatay sa pagtutulungan ng pamayanan.<ref>{{Cite web|title=The Difference Between Relationship Anarchy and Non-Hierarchical Polyamory|url=http://www.relationship-anarchy.com/videos/2016/6/20/the-difference-between-relationship-anarchy-and-non-hierarchical-polyamory|website=Relationship Anarchy|language=en-GB|access-date=2020-05-07|archive-date=2020-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200503103805/http://www.relationship-anarchy.com/videos/2016/6/20/the-difference-between-relationship-anarchy-and-non-hierarchical-polyamory|url-status=dead}}</ref><ref name=":24">{{Cite web|date=2020-09-05|title=The Great Showdown of Hierarchical Polyamory vs. Relationship Anarchy|url=http://thenewmodality.com/the-great-showdown-of-hierarchical-polyamory-vs-relationship-anarchy/|access-date=2022-02-14|website=The New Modality|language=en-US|archive-date=2022-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20220120105438/http://thenewmodality.com/the-great-showdown-of-hierarchical-polyamory-vs-relationship-anarchy/|url-status=live}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|title=Can relationship anarchy create a world without heartbreak? {{!}} Aeon Ideas|url=https://aeon.co/ideas/can-relationship-anarchy-create-a-world-without-heartbreak|access-date=2022-02-14|website=Aeon|language=en|archive-date=2020-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200320145346/https://aeon.co/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=What Is Relationship Anarchy?|url=https://www.mindbodygreen.com/articles/what-is-relationship-anarchy|publisher=Mindbodygreen|access-date=2023-04-26|website=MBGRelationships|date=2 Agosto 2020|archive-date=2023-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230426200016/https://www.mindbodygreen.com/articles/what-is-relationship-anarchy|url-status=live|language=en}}</ref> Hayagan itong tumututol sa amatonormatibidad<ref>{{Cite web|date=2018-05-09|title=Are You Radical Enough to Be a Relationship Anarchist?|url=https://www.gq.com/story/relationship-anarchy|access-date=2022-02-14|website=GQ|language=en-US|archive-date=2020-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200320213043/https://www.gq.com/story/relationship-anarchy|url-status=live}}</ref> at mononormatibidad, at karaniwan—bagaman hindi sa lahat ng pagkakataon—na hindi monogamo.<ref name=":14">{{Cite web|last=Heaney|first=Katie|date=2018-10-23|title=What It's Like Being a Relationship Anarchist|url=https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|access-date=2022-02-14|website=The Cut|language=en-us|archive-date=2022-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417014230/https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|url-status=live}}</ref><ref name=":3" /><ref name=":04">{{Cite web|last=Lopez|first=Veronica|date=2021-10-15|title=Here's What to Know About Relationship Anarchy|url=https://www.cosmopolitan.com/sexopedia/a37973461/relationship-anarchy/|access-date=2022-02-13|website=Cosmopolitan|language=en-US|archive-date=2021-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20211206194702/https://www.cosmopolitan.com/sexopedia/a37973461/relationship-anarchy/|url-status=live}}</ref><ref name=":15">{{Cite web|last=Heaney|first=Katie|date=2018-10-23|title=What It's Like Being a Relationship Anarchist|url=https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|access-date=2022-02-14|website=The Cut|language=en-us|archive-date=2022-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417014230/https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|url-status=live}}</ref> Naiiba ito sa poliyamorya, ''solo poly'', ''swinging'', at iba pang anyo ng pakikipagrelasyon, sapagkat maaaring taglay pa rin ng mga ito ang mga estrukturang gaya ng amatonormatibidad, herarkiya ng mga matalik na relasyon, at mga tuntuning naglilimita sa awtonomiya.<ref name=":24" /><ref name=":04" /><ref name="De las Heras Gómez pp. 644–660">{{cite journal |last=De las Heras Gómez|first=Roma|title=Thinking Relationship Anarchy from a Queer Feminist Approach|journal=Sociological Research Online|publisher=SAGE Publications|volume=24|issue=4|date=2018-12-20|issn=1360-7804|doi=10.1177/1360780418811965|pages=644–660|s2cid=220124663|url=https://qsu070.noblogs.org/files/2020/10/De-las-Heras-G%C3%B3mez-2018-Thinking-Relationship-Anarchy-from-a-Queer-Feminist-Approach.pdf|access-date=2022-12-19|archive-date=2022-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20221219162224/https://qsu070.noblogs.org/files/2020/10/De-las-Heras-G%C3%B3mez-2018-Thinking-Relationship-Anarchy-from-a-Queer-Feminist-Approach.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Binibigyang-kahulugan din ang anarkiyang pakikipagrelasyon bilang isang bagong paradigma kung saan ang pagiging malapit sa isa't isa at awtonomiya ay hindi na itinuturing na mga bagay na likas na nagkakasalungatan o lumilikha ng suliranin sa loob ng isang relasyon.<ref>{{cite web |last1=Guillén|first1=Ricardo|title=Beyond romantic love – an analysis of how the dilemma of closeness vs. autonomy is handled in relationship anarchy discourse|url=https://lup.lub.lu.se/student-papers/search/publication/8968241|website=LUP Student Papers|publisher=Lund University Libraries|access-date=29 Nobyembre 2021|archive-date=19 Oktubre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019121447/https://lup.lub.lu.se/student-papers/search/publication/8968241|url-status=live|language=en}}</ref> == Perspektibong pang-ekonomiya == === Komunismong anarkista === Ang anarkistang komunismo{{refn|Kilala din bilang "anarko-komunismo"<ref>{{cite book |last1=Hodges |first1=Donald C. |url=https://books.google.com/books?id=Pu7zAgAAQBAJ |title=Sandino's Communism: Spiritual Politics for the Twenty-First Century |year=2014 |publisher=University of Texas Press |isbn=978-0292715646 |language=en |page=[https://books.google.com/books?id=Pu7zAgAAQBAJ&q=Anarcho-communism&pg=PA3 3] |access-date=21 Disyembre 2019 |archive-date=22 Hulyo 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210722044609/https://books.google.com/books?id=Pu7zAgAAQBAJ |url-status=live |via=Google Books}}</ref><ref>{{cite book |last1=Kinna |first1=Ruth|title=The Bloomsbury Companion to Anarchism |url=https://books.google.com/books?id=dNuoAwAAQBAJ |year=2012 |publisher=Bloomsbury Publishing|language=en |isbn=978-1441142702 |language=en |page=[https://books.google.com/books?id=dNuoAwAAQBAJ&q=Anarcho-communism&pg=PA329 329] |access-date=21 Disyembre 2019 |archive-date=15 Enero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115214158/https://books.google.com/books?id=dNuoAwAAQBAJ |url-status=live |via=Google Books}}</ref><ref>{{cite book |last1=Wetherly |first1=Paul |title=Political Ideologies |url=https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ |date=2017 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0198727859 |pages=[https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&q=anarcho-communism 130], [https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&q=anarcho-communism 137], [https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&q=anarcho-communism 424] |language=en |access-date=21 Disyembre 2019 |archive-date=22 Hulyo 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210722044620/https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ |url-status=live |via=Google Books}}</ref> o "komunismong libertaryo".{{Sfn|Nettlau|1996|p=145}}<ref>{{cite book |last=Bolloten |first=Burnett |url=https://books.google.com/books?id=-VarDLHA3_YC&q=%22libertarian%20communism%22&pg=PA65 |title=The Spanish Civil War: Revolution and Counterrevolution |publisher=University of North Carolina Press |year=1991 |isbn=978-0807819067 |page=65 |access-date=25 Marso 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220211095511/https://books.google.com/books?id=-VarDLHA3_YC&q=%22libertarian%20communism%22&pg=PA65 |archive-date=11 Pebrero 2022 |url-status=live |via=Google Books|language=en}}</ref>|group=nb|name=nb4}} ay isang pinakadulong-kaliwang ideolohiyang pampulitika at paaralan ng kaisipang anarkista na nagsusulong ng isang anyo ng komunismo. Ang [[komunismo]] (mula sa salitang [[Wikang Latin|Latin]] na ''communis'', na nangangahulugang "panlahat" o "pangkaraniwan"){{sfn|Ball|Dagger|2019}}{{sfn|Ball|Dagger|2019}} ay isang ideolohiyang pampulitika at pang-ekonomiya na naglalayong lumikha ng isang lipunang komunista—isang kaayusang sosyoekonomikong walang uri na nakasentro sa sama-samang pagmamay-ari ng mga kasangkapan sa produksyon, distribusyon, at pagpapalitan, at namamahagi ng mga produkto sa lipunan batay sa pangangailangan.<ref>{{cite book |last=Ely|first=Richard T|title=French and German socialism in modern times|date=1883|publisher=Harper & Brothers|location=New York|pages=35–36|oclc=456632|quote=All communists without exception propose that the people as a whole, or some particular division of the people, as a village or commune, should own all the means of production{{snd}}land, houses, factories, railroads, canals, etc.; that production should be carried on in common; and that officers, selected in one way or another, should distribute among the inhabitants the fruits of their labor.|language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Bukharin|first1=Nikolai|title=The ABC of Communism|last2=Preobrazhensky|first2=Yevgeni|date=1922|publisher=Communist Party of Great Britain|location=Londres, Inglatera|pages=72–73, § 20|translator-last1=Paul|translator-first1=Cedar|chapter=Distribution in the communist system|access-date=18 Agosto 2021|orig-date=1920|translator-last2=Paul|translator-first2=Eden|chapter-url=https://www.marxists.org/archive/bukharin/works/1920/abc/ABC-of-Communism.pdf#page=67|via=Marxists Internet Archive|archive-url=https://web.archive.org/web/20250212173140/https://www.marxists.org/archive/bukharin/works/1920/abc/ABC-of-Communism.pdf#page=67|archive-date=12 Pebrero 2025|language=en}}</ref><ref name="Steele p.43">{{harvp|Steele|1992|p=43}}: "One widespread distinction was that socialism socialised production only while communism socialised production and consumption."</ref> Nananawagan ang anarkistang komunismo sa pag-aalis ng mga herarkiya, gayundin ng pribadong pag-aari, subalit pinananatili ang personal na pag-aari at ang mga bagay, [[Kalakalan|kalakal]], at serbisyong kolektibong pag-aari. Sinusuportahan nito ang panlipunang pagmamay-ari ng ari-arian at ang pamamahagi ng mga [[yaman]] ayon sa prinsipyong "[[mula sa bawat isa ayon sa kaniyang kakayahan, para sa bawat isa ayon sa kaniyang pangangailangan]]." Unang nabuo ang anarkistang komunismo bilang isang natatanging kaisipan sa seksiyong Italyano ng ''International Workingmen's Association''.{{Sfn|Pernicone|1993|pp=111–113}} Nang maglaon, naging mahalaga ang mga teoretikal na akda ni Peter Kropotkin, sapagkat pinalawak at pinaunlad ng mga ito ang kapuwa maka-organisasyong agos ng anarkistang komunismo at ang maka-pag-aalsang agos na tumututol sa pormal na organisasyon.{{Sfn|Pengam|1987|pp=74–75}} Kabilang sa mga halimbawa ng mga lipunang anarkistang komunista ang mga teritoryong anarkista ng Makhnovshchina noong Rebolusyong Ruso,<ref>{{cite book |last=Skirda|first=Alexandre|title=Nestor Makhno: Anarchy's Cossack|publisher=AK Press|year=2004|isbn=1902593685|location=Edinburgh|page=394|translator-last=Sharkey|translator-first=Paul|oclc=58872511|orig-year=1982|language=en}}</ref> at ang mga teritoryo ng Rebolusyong Espanyol, lalo na ang rebolusyonaryong Cataluña.<ref>{{cite book |url=http://www.revoltlib.com/?id=1045|first=Murray|last=Bookchin|archive-url=https://web.archive.org/web/20211023194646/http://www.revoltlib.com/%3Fid%3D1045|archive-date=23 October 2021|title=To Remember Spain: The Anarchist and Syndicalist Revolution of 1936|date=2 Pebrero 2017|quote=In anarchist industrial areas like Catalonia, an estimated three-quarters of the economy was placed under workers' control, as it was in anarchist rural areas like Aragon. [...] In the more thoroughly anarchist areas, particularly among the agrarian collectives, money was eliminated and the material means of life were allocated strictly according to need rather than work, following the traditional precepts of a libertarian communist society.|language=en}}</ref> === Mutuwalismo === {{main|Mutuwalismo}} Ang [[Mutualismo|mutuwalismo]] ay isang paaralan ng kaisipang anarkista at teoryang pang-ekonomiya na nagsusulong ng pagkontrol ng mga manggagawa sa mga kasangkapan ng produksyon, ng isang malayang pamilihan na binubuo ng mga indibiduwal na [[Artesano|artisano]], mga nag-iisang pagmamay-ari, at mga [[kooperatiba]] ng mga manggagawa, gayundin ng mga karapatan sa pag-aari batay sa okupasyon at paggamit. Bilang mga tagapagtaguyod ng teorya ng halaga ng paggawa at teorya ng paggawa sa pagmamay-ari, tinututulan ng mga mutuwalista ang lahat ng anyo ng renta sa ekonomiya, [[Tubo (ekonomika)|tubo]], at [[interes]] na lampas sa nominal na interes, sapagkat itinuturing nila ang mga ito na nakabatay sa pagsasamantala sa paggawa. Hangarin ng mga mutuwalista na bumuo ng isang ekonomiyang walang akumulasyon ng kapital o konsentrasyon ng pagmamay-ari ng lupa. Hinihikayat din nila ang pagtatatag ng sariling pamamahala ng mga manggagawa, na sa kanilang pananaw ay maaaring suportahan sa pamamagitan ng paglalabas ng mutuwal na kredito ng mga mutuwal na bangk, na may layuning makalikha ng isang lipunang [[pederal]]. Ayon kay Peter Kropotkin, nagmula ang mutwalismo sa mga pangyayari ng Rebolusyong Pranses, lalo na sa pederalista at tuwirang demokratikong estruktura ng [[Komuna ng Paris]].{{Sfn|Marshall|1993|pp=431-432}} Ang mga saligan ng teoryang pang-ekonomiya ng mutwalismo ay nag-ugat sa radikalismo ng [[Mga Ingles|Ingles]] na [[Sosyalismo|sosyalistang]] si Thomas Spence. Hinango niya mula sa [[Bibliya]], gayundin sa mga liberal na akda nina [[John Locke]] at James Harrington, ang panawagang buwagin ang pribadong pagmamay-ari at ilagay ang kontrol sa produksyon sa mga manggagawa sa pamamagitan ng mga kooperatiba ng mga manggagawa.{{Sfn|Carson|2018|p=83}} Unang ginamit ang katawagang "mutuwalismo" noong dekada 1820. Sa simula, itinuring itong kasingkahulugan ng mga katawagang tulad ng "mutuwal na pagtutulungan", "pagkakatumbasan", at "makatarungang pakikitungo".{{Sfn|Wilbur|2019|p=213}} Noong 1822, ginamit ng Pranses na pilosopong utopista na si [[Charles Fourier]] ang katawagang mutuwalismong pinagsamang nagtatagpo (Pranses: ''mutualisme composé convergent'') upang ilarawan ang isang anyo ng progresibong [[edukasyon]] na iniangkop sa Sistemang Monitoriyal ng mga mag-aaral na nagsisilbing guro sa kapwa mag-aaral.{{Sfn|Wilbur|2019|pp=214-215}} === Ekonomiyang regalo === Ang ekonomiyang regalo (''gift economy'') o kulturang regalo ay isang sistema ng [[pagpapalitan]] kung saan ang mga mahahalagang bagay ay hindi ipinagbibili, kundi kusang ibinibigay nang walang hayag na kasunduan para sa agarang o hinaharap na kapalit.<ref name="Cheal">{{cite book |last=Cheal|first=David J|title=The Gift Economy|publisher=Routledge|location=New York|year=1988|pages=1–19|chapter=1|isbn=0415006414|chapter-url=https://books.google.com/books?id=o-wNAAAAQAAJ&pg=PP1|access-date=2009-06-18|language=en}}</ref> Ang pagbibigay ng regalo sa isang kulturang regalo ay pinamamahalaan ng mga pamantayang panlipunan at mga kaugalian; bagaman may umiiral na inaasahan ng katumbasan, ang mga regalo ay hindi ibinibigay bilang tahasang kapalit ng mga produkto o serbisyo kapalit ng [[salapi]] o ng iba pang produkto o serbisyo.<ref name="R. Kranton">R. Kranton: ''Reciprocal exchange: a self-sustaining system'', American Economic Review, V. 86 (1996), Issue 4 (Setyembre), pp. 830–851 (sa Ingles)</ref> Naiiba ito sa [[ekonomiyang pamilihan]] o [[Palitan ng kalakal|palitang-kalakal]], kung saan ang mga produkto at serbisyo ay pangunahing ipinagpapalit nang hayagan batay sa halagang natatanggap bilang kapalit. [[File:Give_away_shop_utrecht_inside.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Give_away_shop_utrecht_inside.jpg|right|thumb|Sa loob ng tindahang pamigay sa [[Utrecht]]. Mababasa sa paskil ang: "Sapat ang ibinibigay ng daigdig para sa pangangailangan ng lahat, subalit hindi para sa kasakiman ng lahat."]] Ang mga tindahang pamigay (''give-away shops''), malayang tindahan (''freeshops''), o libreng tindahan (''free stores'') ay mga tindahan kung saan libre ang lahat ng paninda. Katulad ang mga ito ng mga tindahang pangkawanggawa (''charity shops''), na karamihan sa mga ipinamimigay ay mga gamit na segunda mano—subalit ang kaibhan ay walang anumang bayad ang lahat ng bagay. Maging ito man ay [[aklat]], [[muwebles]], [[kasuotan]], o [[kagamitang pambahay]], malaya itong ibinibigay, bagaman may ilang tindahan na nagpapatupad ng patakarang "magbigay ng isa, kumuha ng isa" (''one-in, one-out''), gaya ng sa mga palitang tindahan (''swap shops''). Ang libreng tindahan ay isang anyo ng nakabubuong tuwirang pagkilos na nag-aalok ng alternatibo sa pamimili sa loob ng balangkas na nakabatay sa salapi, na nagpapahintulot sa mga tao na magpalitan ng mga produkto at serbisyo sa labas ng isang ekonomiyang nakasalalay sa pera. Ang pangkat na kontra-kultura ng [[dekada 1960]] na The Diggers<ref>{{cite book |author1=John Campbell McMillian|author2=Paul Buhle|title=The new left revisited|url=https://books.google.com/books?id=U_Ohks41z2IC&pg=PA112|access-date=28 Disyembre 2011|year=2003|publisher=Temple University Press|isbn=978-1566399760|pages=112–|language=en}}</ref> ay nagbukas ng mga libreng tindahan na namimigay ng kanilang mga paninda, naghahain ng libreng pagkain, namamahagi ng mga libreng [[Medisina|gamot]], nagbibigay ng salapi, nag-oorganisa ng mga libreng konsiyerto, at lumilikha ng mga likhang-sining na pampulitika.<ref name="Lytle2005">{{cite book|last=Lytle|first=Mark Hamilton|title=America's Uncivil Wars: The Sixties Era from Elvis to the Fall of Richard Nixon|url=https://books.google.com/books?id=5w3iBwAAQBAJ|year=2005|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0190291846|pages=213, 215|language=en}}</ref> Hinango ng The Diggers ang kanilang pangalan mula sa orihinal na English Diggers na pinamunuan ni Gerrard Winstanley,<ref name="Digger Archives">{{cite web |url=http://www.diggers.org/overview.htm|title=Overview: who were (are) the Diggers?|access-date=2007-06-17|work=The Digger Archives|language=en}}</ref> at layunin nilang bumuo ng isang maliit na lipunang malaya sa salapi at kapitalismo.<ref name="American Experience doc">{{cite video |people=Gail Dolgin; Vicente Franco|date=2007|title=American Experience: The Summer of Love|url=https://www.pbs.org/wgbh/amex/love/index.html|publisher=PBS|access-date=2007-04-23|archive-date=2017-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20170325104758/http://www.pbs.org/wgbh/amex/love/index.html|url-status=dead|language=en}}</ref> Maraming anarkista, lalo na ang mga anarko-primitibista at anarko-komunista, ang naniniwalang ang iba't ibang anyo ng ekonomiyang regalo ay maaaring maging susi sa pagputol sa siklo ng [[kahirapan]]. Dahil dito, madalas nilang hangarin na baguhin ang buong lipunan tungo sa isang ekonomiyang regalo. Itinuturing ng mga anarko-komunista ang ekonomiyang regalo bilang isang huwarang sistema na walang salapi, mga pamilihan, o sentralisadong pagpaplano. Ang pananaw na ito ay maitutunton kahit man lamang kay Peter Kropotkin, na nakakita sa mga pamayanang mangangaso at mangangalap na kaniyang napuntahan bilang huwaran ng mutuwal na pagtutulungan.<ref>Mutual Aid: A Factor of Evolution (1955 malambot na pabalat (muling inimprenta 2005), kabilang ang paunang salita noong 1914 ni Kropotkin, Paunang Salita at Bibliyograpiya ni Ashley Montagu, at ''The Struggle for Existence'', ni Thomas H. Huxley ed.). Boston: Extending Horizons Books, Porter Sargent Publishers. {{ISBN|0875580246}}. Project Gutenberg e-text, Project LibriVox librong awdyo (sa Ingles)</ref> Bilang kapalit ng sistemang pamilihan, itinataguyod ng mga anarko-komunista—gaya ng mga nanirahan sa ilang nayon sa Espanya noong [[dekada 1930]]—ang isang ekonomiyang regalo na walang salapi, kung saan ang mga produkto at serbisyo ay nililikha ng mga manggagawa at ipinamamahagi sa mga tindahang pangkomunidad. Sa sistemang ito, ang bawat isa (kabilang ang mismong mga manggagawang lumikha ng mga ito) ay may karapatang kumuha at gumamit ng anumang produkto o serbisyo na kanilang nais o kailangan bilang kabayaran sa kanilang ambag sa paglikha ng mga produkto at serbisyo.<ref>[Augustin Souchy, "A Journey Through Aragon," sa Sam_Dolgoff (pat.), The Anarchist Collectives, ts. 10] (sa Ingles)</ref> === Ekonomiyang aklatan === Ang ekonomiyang aklatan (''library economy'') ay isang teoretikal na sistemang pang-ekonomiya para sa isang lipunan kung saan ang mga tradisyonal na tindahan ng tingi ay ganap na pinapalitan ng mga [[aklatan]] ng mga bagay (''libraries of things''). Ang mga ito ay mga organisasyong sama-samang pagmamay-ari ng isang [[pamayanan]] na nagpapahiram ng mga bagay na angkop sa sistemang pagpapahiram—lalo na yaong mga bagay na paminsan-minsan lamang gamitin subalit mahirap itabi o itago, tulad ng mga espesyal na kagamitang pangkusina at mga natatanging kagamitang [[Teknolohiya|teknolohikal]]. Kabilang din dito ang mga karaniwang ipinahihiram ng mga tradisyonal na aklatan, gaya ng mga [[aklat]], dyornal, at iba pang midya. Ang anumang bagay na hindi angkop na ipamahagi sa pamamagitan ng sistemang pagpapahiram ay sa halip ay malayang ipamamahagi batay sa pangangailangan. Nalalapat ito sa mga bagay na maaari lamang gamitin nang minsan o yaong nangangailangan ng napakahabang panahon bago mailipat ang pagmamay-ari, tulad ng [[pagkain]] at [[pabahay]].<ref>{{Cite web |url=https://www.law.georgetown.edu/environmental-law-review/blog/is-a-library-centric-economy-the-answer-to-sustainable-living/|title=Is a Library-Centric Economy the Answer to Sustainable Living?|website=law.georgetown.edu|access-date=2026-03-01|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://stimpunks.org/glossary/library-economy/|title=Library Economy - Stimpunks Foundation|website=stimpunks.org|access-date=2026-03-01|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://enlightenknowledge.com/library-economy-components-and-multifaceted-role/|title=Library Economy: Components and Multifaceted role|website=enlightenknowledge.com|access-date=2026-03-01|language=en}}</ref> Sa loob ng anarkismo, ang ekonomiyang aklatan ay isang iminungkahing paraan ng pag-oorganisa ng mga pinagkukunang-yaman at pamamahagi ng mga [[produkto]] at serbisyo batay sa mga komon (''commons''), malayang pagsasama (''free association''), at sama-samang pamamahala, sa halip na pribadong pagmamay-ari o kontrol ng estado.<ref name=":5">{{Cite book |last=Andrewism |url=https://theanarchistlibrary.org/library/andrewism-how-anarchy-works |title=How Anarchy Works |date=2024-05-01 |language=en}}</ref> Inilalarawan ito ni Andrewismo bilang isang paraan ng pag-unawa sa kung paano maisasagawa sa praktika ang mga prinsipyong anarkista sa larangan ng ekonomiya. Nakabatay ito sa tatlong pangunahing simulain: ''usufruct'' (malayang paggamit ng mga komon ayon sa pangangailangan), ''irreducible minimum'' (pinakamababang antas na hindi maipagkakait), at ''complementarity'' (pagkilala sa magkakaibang kakayahan at pangangailangan ng mga tao bilang magkatuwang at hindi magkakumpitensya).<ref name=":5" /> === Kontra-ekonomika === Ang kontra-ekonomika (''counter-economics'') ay isang teoryang pang-ekonomiya at rebolusyonaryong pamamaraan na binubuo ng tuwirang pagkilos na isinasagawa sa pamamagitan ng [[itim na pamilihan]] o abong pamilihan. Bilang isang termino, unang ginamit ito ng mga Amerikanong aktibista at teorista ng libertaryanismo na sina Samuel Edward Konkin III at J. Neil Schulman. Binigyang-kahulugan ito ni Konkin bilang pag-aaral o pagsasagawa ng "lahat ng mapayapang kilos ng tao na ipinagbabawal ng Estado."<ref>{{Cite web |title=Agorism: Revolutionary market anarchism |url=https://agorism.eu.org/ |access-date=2026-07-29 |website=Agorism: Revolutionary market anarchism |language=en-US}}</ref> Ang termino ay pinaikling anyo ng kontra-ekonomika laban sa establisimyento at maaari ring tawaging kontra-politika. Isinama ni Schulman ang kontra-ekonomika sa doktrina ni Konkin na agorismo,<ref>Afterword by Samuel Edward Konkin in ''Alongside Night'' (1999). Pulpless.com. p. 274. {{ISBN|1-58445-120-3}}. {{ISBN|978-1-58445-120-4}}. (sa Ingles)</ref> isang pilosopiyang panlipunan ng kaliwang libertaryanismo<ref>{{Cite web |title=Interview With Samuel Edward Konkin III |url=http://www.spaz.org/~dan/individualist-anarchist/software/konkin-interview.html |access-date=2026-07-29 |website=www.spaz.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=Apr 28, 2015|title=Black-Market Activism: Samuel Edward Konkin III and Agorism|url=https://www.libertarianism.org/columns/black-market-activism-samuel-edward-konkin-iii-agorism|archive-url=https://web.archive.org/web/20160514001633/http://www.libertarianism.org/columns/black-market-activism-samuel-edward-konkin-iii-agorism|archive-date=2016-05-14|access-date=2026-07-29|website=www.libertarianism.org}}</ref> at isang sangay ng anarkismong pampamilihan na nagtataguyod ng paglikha ng isang lipunan kung saan ang lahat ng ugnayan sa pagitan ng mga tao ay nakabatay sa kusang-loob na pagpapalitan.<ref name="Konkin">{{cite book|url=http://www.kopubco.com/pdf/An_Agorist_Primer_by_SEK3.pdf|title=An Agorist Primer|last=Konkin III|first=Samuel Edward|publisher=Kopubco|date=Disyembre 2008|access-date=21 Disyembre 2019|quote=The goal of agorism is the agora. The society of the open marketplace as near to untainted by theft, assault, and fraud as can be humanly attained is as close to a free society as can be achieved. And a free society is the only one in which each and every one of us can satisfy his or her subjective values without crushing others' values by violence and coercion.|language=en}}</ref> == Halimbawa ng pamayanang anarkista == === '''Rebolusyon sa Cataluña''' === Ang Rebolusyonaryong [[Cataluña]]{{Sfnm|1a1=Alexander|1y=1999|1p=754|2a1=Graham|2y=2002|2p=221|3a1=Paz|3y=2006|3p=512}} (Hulyo 21, 1936 – Mayo 8, 1937) ang panahong ang nagsasariling rehiyon ng Cataluña sa hilagang-silangang Espanya ay pinamamahalaan o malaki ang impluwensiya ng iba't ibang [[Unyon ng manggagawa|unyong manggagawa]], partidong pampulitika, at mga milisyang anarkista, sindikalista, komunista, at sosyalista noong panahon ng [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]]. Bagaman nanatiling nasa kapangyarihan ang konstitusyonal na institusyon ng sariling pamahalaan ng Cataluña, ang Generalitat de Catalunya (na pinamumunuan ng ''Esquerra Republicana de Catalunya'' o ERC), at kinuha pa nito ang karamihan sa mga kapangyarihang dating nasa pamahalaang sentral ng Espanya sa nasasakupan nito, ang mga unyong manggagawa ang ''[[de facto]]'' na namahala sa malaking bahagi ng [[ekonomiya]] at mga puwersang [[militar]]. Kabilang dito ang Confederación Nacional del Trabajo (CNT, ''Pambansang Kompederasyon ng Paggawa''), na siyang pangunahing unyong manggagawa noong panahong iyon, at ang malapit na kaugnay nitong ''Federación Anarquista Ibérica'' (FAI, Pederasyong Anarkista ng [[Iberya]]). Mahalaga rin ang papel ng ''Unión General de Trabajadores'' (UGT, Pangkalahatang Unyon ng mga Manggagawa), ng ''Partido Obrero de Unificación Marxista'' (POUM, Partido ng mga Manggagawa para sa Marxistang Pagkakaisa), at ng ''Partit Socialista Unificat de Catalunya'' (PSUC, Nagkaisang Partidong Sosyalista ng Cataluña), na kinabibilangan ng dating Partido Komunista ng Cataluña. Nagsimula ang pamumunong sosyalista sa rehiyon kasabay ng Rebolusyong Espanyol ng 1936, na nagbunga ng pagkontrol ng mga manggagawa sa mga [[negosyo]] at [[pabrika]], kolektibong [[pagsasaka]] sa malaking bahagi ng kanayunan, at mga pag-atake laban sa mga nasyonalista ng Espanya at sa klerong Katoliko. Ang lumalaking impluwensiya ng Partido Komunista ng Espanya (PCE) sa pamahalaan ng Prenteng Popular, at ang hangarin nitong isabansa ang mga rebolusyonaryong komite at mga milisya, ay nagbunsod ng tunggalian laban sa CNT at POUM. Nauwi ito sa Mga Araw ng Mayo (''May Days''), at sa kalaunan ay napalitan ang CNT ng PSUC bilang pangunahing puwersang pampulitika sa Cataluña hanggang sa matalo sila ng mga puwersang Nasyonalista noong 1939. === '''Komunidad sa Manchuria''' === Ang Samahan ng mga Mamamayang Koreano sa Manchuria (''Korean People's Association in Manchuria'',<ref>{{Cite book |last=Dalessandro |first=Francesco |url=https://theanarchistlibrary.org/library/francesco-dalessandro-the-forgotten-anarchist-commune-in-manchuria |title=The Forgotten Anarchist Commune in Manchuria |date=2020 |language=en}}</ref> KPAM; {{Korean|hangul=재만한족총연합회}}; Agosto 1929 – Setyembre 1931) ay isang nagsasariling awtonomong prepektura sa [[Manchuria]] na tinitirhan ng humigit-kumulang dalawang milyong takas na [[Mga Koreano|Koreano]]. Matapos ang pananakop ng [[Hapon]] sa Korea, maraming anarkistang Koreano ang tumakas patawid ng hangganan patungong Manchuria, kung saan nagsimula silang mag-organisa ng isang ugnayan ng mutwal na pagtutulungan para sa mga lumikas na Koreano sa rehiyon. Kasama ang ilang nasyonalista na Koreano, itinatag nila ang KPAM upang magbigay ng pagkain, edukasyon, at pagtatanggol sa sarili sa mga kasapi nito. Hindi nagtagal, hinarap ng samahan ang pag-atake ng mga komunistang Koreano at sa mga [[Imperyo ng Hapon|imperyalistang Hapones]], na nagsagawa ng mga pagpaslang sa kanilang mga pinuno. Ang pananakop ng Hapon sa Manchuria ang nagwakas sa eksperimentong anarkista, at marami sa mga kasapi nito ang tumakas patungong [[Tsina]] upang ipagpatuloy ang pakikipaglaban laban sa Imperyo ng Hapon. === '''Kilusang Makhno (Makhnovschina)''' === Ang Makhnovshchina ({{Langx|uk|Махновщина|translit=Makhnovshchyna}}, {{IPA|uk|mɐxˈnɔu̯ʃtʃɪnɐ|IPA}}) ay isang malawakang kilusan na naglalayong itatag ang anarkistang komunismo sa panahon ng Digmaan para sa Kalayaan ng Ukraine noong 1917–1921. Ipinangalan ito kay Nestor Makhno,<ref>{{Cite book |last=Kuznetsov |first=Michael |url=https://theanarchistlibrary.org/library/michael-kuznetsov-the-makhnovshchina-through-the-prism-of-the-psyche |title=The Makhnovshchina through the Prism of the Psyche |language=en}}</ref> ang punong kumandante ng Rebolusyonaryong Hukbong Insurhente ng Ukranya (''Revolutionary Insurgent Army of Ukraine''). Layunin ng kilusan na lumikha ng isang sistema ng mga malalayang sobyet na mamamahala sa paglipat tungo sa isang lipunang walang estado at walang uri. Kinontrol nito ang mga teritoryo sa timog at silangang [[Ukranya]]. Unang lumakas ang kilusang Makhnobista kasunod ng [[Rebolusyong Pebrero]], nang magtatag ito ng ilang komunang agrikultural sa bayan ni Makhno na Huliaipole. Matapos kumampi sa mga [[Bolshevik]] sa panahon ng Digmaang Ukranyano–Sobyet, napilitang kumilos nang lihim ang mga Makhnobista dahil sa pananalakay ng Austro-Aleman, at nagsagawa sila ng digmaang gerilya laban sa [[Gitnang Kapangyarihan]] sa buong 1918. Pagkaraan ng tagumpay ng mga insurhente sa Labanan sa Dibrivka, nakontrol ng Makhnovshchina ang malaking bahagi ng lalawigan ng Katerynoslav at nagsimulang magtatag ng mga institusyong anarkista-komunista. Isang Panrehiyong Kongreso ng mga Magsasaka, Manggagawa, at mga Insurhente ang ipinatawag upang isaayos ang pampulitika at pang-ekonomiyang pamamahala ng rehiyon, at itinatag ang Rebolusyonaryong Konsehong Militar (''Military Revolutionary Council'') bilang ''de facto'' na sangay tagapagpaganap ng kilusan. Napaliligiran ng iba't ibang kaaway sa lahat ng panig, bumagsak ang depensa ng mga Makhnobista sa labanan para sa Donbas dahil sa pagsulong ng Puting Kilusan (''White movement'') noong Hunyo 1919. Dahil dito, napilitang umurong ang mga Makhnobista patungong Kherson, kung saan muling inayos ang kanilang hukbo at nagsagawa ng matagumpay na kontra-opensiba laban sa mga Puti sa Labanan sa Peregonovka. Matapos mapigilan ang pagsulong ng mga Puti, nakontrol ng mga Makhnobista ang malaking bahagi ng timog at silangang Ukranya sa huling bahagi ng 1919, at nasakop pa nila ang ilang malalaking lungsod na industriyal, sa kabila ng pagiging isang kilusang pangunahing binubuo ng mga magsasaka. Nagwakas ang pamamahala ng mga Makhnobista sa rehiyon nang lusubin ng Pulang Hukbo (''Red Army'') ang Ukranya noong Enero 1920, na nagsimula sa Tunggaliang Bolshevik–Makhnobista. Nagsagawa ang mga Makhnobista ng digmaang gerilya laban sa Pulang Hukbo, na nagpapatupad ng mga patakarang Bolshevik tulad ng Pulang Teror (''Red Terror'') at komunismong pandigma. Malawak ang suportang natanggap ng mga Makhnobista mula sa kanilang baseng magsasaka. Bagaman pansamantalang nagkaroon ng kapayapaan ang dalawang panig sa pamamagitan ng Kasunduang Starobilsk upang labanan ang mga nalalabing pwersa ng Puting Kilusan, muli ring sinalakay ng Pulang Hukbo ang mga Makhnobista at tuluyang natalo ang mga ito pagsapit ng Agosto 1921. Ang mga pangunahing pinuno ng Makhnobista ay napilitang magtungo sa pagkatapon, natalo sa labanan, o nabihag at pinaslang ng Pulang Hukbo. === Zomia === Ang Zomia ay isang katawagang [[Heograpiya|heograpikal]] na ipinakilala noong 2002 ng historyador na si Willem van Schendel ng [[Unibersidad ng Amsterdam]]<ref>{{cite web |url=https://socialhistory.org/en/staff/willem-van-schendel|title=Willem van Schendel|website=International Institute of Social History|accessdate=Nobyembre 28, 2010|language=en}}</ref><ref>{{cite book |date=2005|editor-last1=Kratoska|editor1-first=P. H.|editor2-last=Raben|editor2-first=R.|editor3-last=Nordholt|editor3-first=H. S.|title=Locating Southeast Asia: Geographies of Knowledge and Politics of Space|publisher=Singapore University Press|page=v|isbn=9971-69-288-0|language=en}}</ref> upang tukuyin ang malawak na bahagi ng kalupaang [[Timog-silangang Asya]] na sa kasaysayan ay nanatiling lampas sa kontrol ng mga pamahalaang nakabatay sa mga sentro ng populasyon sa mga kapatagan.<ref>{{cite book |last=van Schendel|first=W.|chapter=Geographies of knowing, geographies of ignorance: Jumping scale in Southeast Asia|date=2005|editor-last1=Kratoska|editor1-first=P. H.|editor2-last=Raben|editor2-first=R.|editor3-last=Nordholt|editor3-first=H. S.|title=Locating Southeast Asia: Geographies of Knowledge and Politics of Space|publisher=Singapore University Press|isbn=9971-69-288-0|language=en}}</ref> Ang aklat na ''The Art of Not Being Governed: An Anarchist History of Upland Southeast Asia'' (''Ang Sining ng Hindi Pagpapasakop sa Pamamahala: Isang Anarkistang Kasaysayan ng Bulubunduking Timog-Silangang Asya'') ng Amerikanong antropologong si James C. Scott, na inilathala noong 2009, ay sinusuri nito ang mataas na bulubunduking rehiyon ng Zomia sa Timog-Silangang Asya.<ref name="Scott-2009">{{cite book |last1=Scott|first1=James C|title=The Art of Not Being Governed: An Anarchist History of Upland Southeast Asia|date=30 Setyembre 2009|publisher=Yale University Press|location=New Haven|isbn=9780300152289|url=https://yalebooks.yale.edu/book/9780300152289/art-not-being-governed|accessdate=20 Abril 2020|format=Matigas na pabalat|language=en}}</ref><ref name="Truthout-2011">{{cite web|last=Sethness|first=Javier|title=Refugees' Descendants in Southeast Asia Prove Stateless Society Is Possible|url=http://www.truth-out.org/opinion/item/1950:refugees-descendants-in-southeast-asia-prove-stateless-society-is-possible|website=Truthout|format=Review|date=3 Hulyo 2011|accessdate=20 April 2020|language=en}}</ref> Ayon kay Scott, ang humigit-kumulang 100 milyong naninirahan sa Zomia ay binubuo ng mga minoryang [[etniko]] na may "tunay na nakalilitong pagkakaiba-iba ng mga etnisidad at [[wika]]". Sa loob ng mahabang panahon, iniwasan nilang mapasailalim sa pamamahala o dominasyon ng mga nakapaligid na imperyo, kultura, o pamahalaan. Kabilang sa mga pangkat na ito ang mga Akha, Hmong, Karen, Lahu, Mien, at Wa.<ref name="Chronicle-2011">{{cite news|last=Hammond|first=Ruth|title=The Battle Over Zomia|url=https://chronicle.com/article/The-Battle-Over-Zomia/128845/|work=The Chronicle of Higher Education|date=4 Setyembre 2011|accessdate=20 Abril 2020|language=en}}</ref> === Exarcheia ng Gresya === Ang Exarcheia ({{Langx|el|Εξάρχεια}}, {{IPA|el|eˈksarçi.a|pron}}) ay isang kapitbahayan sa gitnang bahagi ng [[Atenas]], [[Gresya]], na malapit sa makasaysayang gusali ng [[National Technical University of Athens|Pambansang]] [[National Technical University of Athens|Teknikal na Unibersidad ng Atenas]].<ref name=":16">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/cities/2019/aug/26/athens-police-poised-to-evict-refugees-from-squatted-housing-projects|title=Inside Exarcheia: the self-governing community Athens police want rid of|first1=Alex|last1=King|first2=Ioanna|last2=Manoussaki-Adamopoulou|newspaper=The Guardian|date=26 Agosto 2019|access-date=12 Hunyo 2020|via=www.theguardian.com|archive-date=26 Agosto 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190826080334/https://www.theguardian.com/cities/2019/aug/26/athens-police-poised-to-evict-refugees-from-squatted-housing-projects|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kontogianni|first=Bella|date=30 Abril 2021|title=Exarcheia: Most Misunderstood Neighborhood in Athens|url=https://greekreporter.com/2021/04/30/exarcheia-most-misunderstood-neighborhood-in-athens/|access-date=|website=Greek Reporter|language=en-US|quote=Often referred to as the anarchist neighborhood of Athens [...]|archive-date=30 Abril 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210430204823/https://greekreporter.com/2021/04/30/exarcheia-most-misunderstood-neighborhood-in-athens/|url-status=live}}</ref> Ang pangalang ''Exarcheia'' ay nagmula sa isang negosyante noong ika-19 na siglo na nagngangalang Exarchos ({{Langx|el|Έξαρχος|links=no}}), na nagbukas ng isang malaking tindahang pangkalahatan sa lugar. Ang Exarcheia ay nasa hangganan ng Kolonaki sa silangan at napapaligiran ng Kalye Patission, Kalye Panepistimiou, at Abenida Alexandras. [[File:Street_in_Exarcheia,_Greece.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Street_in_Exarcheia,_Greece.jpg|left|thumb|Kalye sa Exarcheia]] Ang Exarcheia ay nabuo sa pagitan ng 1870 at 1880 sa dating hangganan ng lungsod ng Atenas at nagkaroon ng mahalagang papel sa panlipunan at pampolitikang buhay ng Gresya. Dito naganap ang Pag-aalsa sa Politekniko ng Atenas noong Nobyembre 1973. Noong Disyembre 2008, ang pagpatay ng isang pulis sa 15-taong-gulang na si Alexandros Grigoropoulos sa Exarcheia ay nagbunsod ng malawakang pag-aalsa sa buong Gresya. Ang Exarcheia ay isang lugar na tinitirhan ng maraming [[intelektuwal]] at mga alagad ng sining, at tahanan din ng iba't ibang pangkat na may motibong pampolitika. Isa rin itong sentro ng sining kung saan regular na idinaraos ang mga pagtatanghal sa teatro at mga konsyerto sa paligid ng pangunahing [[liwasan]]. Matatagpuan din sa Exarcheia ang punong himpilan ng PASOK, isang partidong pampolitika sa Gresya na sumuporta sa mga patakarang pagtitipid na ipinataw ng [[Unyong Europeo]] noong 2009. Dahil dito, naging madalas itong puntiryahin ng mga anarkista sa kanilang mga pag-atake.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-greece-attack-bullets/gun-used-in-greek-pasok-shooting-favored-by-one-guerrilla-group-police-idUSKBN1D71GD|title=Gun from Greek PASOK shooting used in past guerrilla attacks -police|date=7 Nobyembre 2017|work=Reuters|access-date=5 Pebrero 2018|archive-date=5 Pebrero 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180205184347/https://www.reuters.com/article/us-greece-attack-bullets/gun-used-in-greek-pasok-shooting-favored-by-one-guerrilla-group-police-idUSKBN1D71GD|url-status=live|language=en}}</ref> Ang mga himpilan ng pulisya at iba pang simbolo ng awtoridad (at kapitalismo), gaya ng mga [[bangko]], ay madalas ding maging target ng mga pangkat na nasa dulong kaliwa ng politika.<ref>{{Cite web |last=Antonova|first=Angela|date=2026-07-31|title=Greek anarchist youths throw petrol bombs at cars outside central Athens police station|url=https://english.pravda.ru/news/hotspots/90534-police_station/|access-date=2026-08-01|website=english.pravda.ru|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2008-12-07|title=Greek police shooting sparks riot|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7769710.stm|access-date=2026-08-01|language=en-GB}}</ref> Makikita rin sa Exarcheia ang maraming halimbawa ng mga ''graffiti'' na laban sa kapitalismo.<ref>{{cite news|last1=Pilic|first1=Damir|title=Red Revival: The Fall and Rise of Karl Marx|url=http://www.balkaninsight.com/en/article/red-revival-the-fall-and-rise-of-karl-marx-10-16-2015|agency=Balkan Insight|date=23 Nobyembre 2015|access-date=3 Oktubre 2016|archive-date=12 Disyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181212124708/http://www.balkaninsight.com/en/article/red-revival-the-fall-and-rise-of-karl-marx-10-16-2015|url-status=live|language=en}}</ref> Mayroon ding isang sariling pinamamahalaang estrukturang pangkalusugan na nagbibigay ng mga serbisyong medikal sa lugar.<ref>{{Cite web |date=2015-10-13|title=Aυτοοργανωμένη Δομή Υγείας Εξαρχείων (Α.Δ.Υ.Ε.) {{!}} Κάτοικοι, συλλογικότητες και κοινωνικά εγχειρήματα Εξαρχείων|url=http://syl-kat-exarcheion.espivblogs.net/%CE%BA%CE%BF%CE%B9%CE%BD%CF%89%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CF%8C-%CE%B9%CE%B1%CF%84%CF%81%CE%B5%CE%AF%CE%BF|access-date=10 Disyembre 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20151013024209/http://syl-kat-exarcheion.espivblogs.net/%CE%BA%CE%BF%CE%B9%CE%BD%CF%89%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CF%8C-%CE%B9%CE%B1%CF%84%CF%81%CE%B5%CE%AF%CE%BF|archive-date=13 Oktubre 2015|language=Griyego}}</ref> Ang mga protesta na nagsisimula sa Exarcheia ay nagpapakita ng samu't saring pormasyong pampolitika at mga koalisyon, kabilang ang mga kabataang napagkaitan ng oportunidad, mga migrante, mga kontra-awtoritaryo, mga anarkista, at mga mamamayang [[Gresya|Griyego]] mula sa katamtaman hanggang sa pinakamatitinding panig ng magkabilang dulo ng pampolitikang ispektro.<ref name=":8">{{Cite journal|last=Astrinaki|first=R.|title="(Un)hooding" a Rebellion: The December 2008 Events in Athens|journal=Social Text|volume=27|issue=4 101|pages=97–107|doi=10.1215/01642472-2009-056|year=2009|language=en}}</ref><ref name=":9">{{Cite journal|last=Apoifis|first=Nicholas|title=Fieldwork in a furnace: anarchists, anti-authoritarians and militant ethnography|journal=Qualitative Research|volume=17|issue=1|pages=3–19|doi=10.1177/1468794116652450|year=2017|s2cid=148163559|doi-access=free|language=en}}</ref> == Oposisyon sa anarkismo == === Liberalismo === Ang [[liberalismo]] at anarkismo ay parehong kumikilala sa halaga ng indibidwal na kalayaan, subalit lubos silang nagkakasalungat pagdating sa usapin ng pamahalaan. Ang anarkismo ay may matinding pagdududa sa moral na batayan ng estado.<ref>{{Citation |last=Fiala |first=Andrew |title=Anarchism |date=2025 |url=https://plato.stanford.edu/archives/win2025/entries/anarchism/ |work=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |edition=Tagniyebe 2025 |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |language=en |access-date=2026-08-01 |editor2-last=Nodelman |editor2-first=Uri}}</ref> Isinusulong nito ang ganap na pagbuwag sa pamahalaan at sa lahat ng sapilitang herarkiya upang mapalitan ang mga ito ng boluntaryong samahan at kapayapaang nakabatay sa pinagkasunduan. Sa kabilang banda, naniniwala naman ang liberalismo na makatwiran at kailangan ang mga institusyong pampolitika tulad ng konstitusyonal na demokrasya at ang batas (''rule of law'').<ref>{{Cite web |title=Liberalism - Routledge Encyclopedia of Philosophy |url=https://www.rep.routledge.com/articles/thematic/liberalism/v-1 |access-date=2026-08-01 |website=www.rep.routledge.com |language=en}}</ref> Para sa mga liberal, ang limitadong pamahalaan ay mahalaga upang maprotektahan ang mga karapatan at interes ng bawat indibiduwa. Magkaiba rin ang kanilang pananaw sa ekonomiya. Suportado ng liberalismo ang kapitalismo at [[malayang pamilihan]]. Tinututulan naman ng karamihang anarkista ang pribadong pag-aari. Nais ng mga anarkista ang kolektibong pamamahala sa komunidad. Gumagamit ang liberalismo ng batas at mga reporma. Ang anarkismo naman ay naniniwala sa direktang aksyon.<ref>{{Cite web |title=Anarchism and Liberalism – Earlham Sociology and Politics Pages |url=https://earlhamsociologypages.uk/anarchliber/ |access-date=2026-08-01 |language=en-GB}}</ref> === Pasismo === Ang [[pasismo]] ay isang malayong-kanang [[ideolohiya]] na nagtataguyod ng pamahalaang awtoritaryo. Sa sistemang ito, ang kapakanan ng mamamayan ay ganap na isinusuko sa ilalim ng interes ng isang makapangyarihang [[diktador]]. Karaniwan nitong ipinagbabawal ang kalayaan ng indibiduwal, tinututulan ang [[demokrasya]], at gumagamit ng puwersa ng militar upang supilin ang anumang uri ng oposisyon. Sa kabilang dako, ang anarkismo ay isang radikal na pilosopiyang pampolitika na naglalayong tuluyang buwagin ang estado at pamahalaan. Naniniwala ang anarkismo na ang lahat ng usapin ng tao ay dapat pamahalaan ng mga indibiduwal sa pamamagitan ng boluntaryong pagsasama-sama nang walang sapilitang awtoridad.<ref>{{Cite web |title=Anarkismo {{!}} Southeast Asian Anarchist Library |url=https://sea.theanarchistlibrary.org/library/joseph-a-labadie-anarkismo-tl |access-date=2026-08-01 |website=sea.theanarchistlibrary.org}}</ref> Layunin nitong lumikha ng isang egalitaryo o pantay-pantay na lipunan na walang herarkiya, kung saan ang kaayusan ay nagmumula sa kusang-loob na pagtutulungan ng mamamayan at hindi sa utos ng batas o pinuno.<ref>{{Cite web |title=Anarkismo {{!}} libcom.org |url=https://libcom.org/article/anarkismo |access-date=2026-08-01 |website=libcom.org |language=en}}</ref> Ang historikal na pananaw sa pasismo ay nagsilbing marahas na alternatibo sa anarkiya sa pamamagitan ng pagpataw ng Ganap na Estado.<ref>{{Cite journal |date=1926-01-01 |title=Fascism as an Alternative to Anarchy |url=https://online.ucpress.edu/currenthistory/article/23/4/522/123829/Fascism-as-an-Alternative-to-Anarchy |journal=Current History |language=en |volume=23 |issue=4 |pages=522–524 |doi=10.1525/curh.1926.23.4.522 |issn=0011-3530}}</ref> Sa kabilang banda, ipinapakita na ang anarkismo ay tumatayo bilang direktang paglaban sa pasismo, na nagtataguyod ng lipunang walang herarkiya at tiraniya.<ref>{{Cite web |title=Spanish civil war {{!}} libcom.org |url=https://libcom.org/tags/spanish-civil-war |access-date=2026-08-01 |website=libcom.org |language=en}}</ref> === Pagkamabansa === Ang [[nasyonalismo]] at anarkismo ay dalawang magkaibang kaisipang pampulitika: pinapahalagahan ng nasyonalismo ang pagmamahal sa bayan at kapangyarihan ng estado, habang tinututulan naman ng anarkismo ang pamahalaan at lahat ng uri ng hirarkiya. Sa konteksto ng kasaysayan, ang dalawang kaisipang ito ay nag-abot at nag-impluwensya sa mga kilusang mapagpalaya. Ang mga bayani at propagandistang Pilipino tulad nina [[José Rizal|Jose Rizal]] at [[Isabelo de los Reyes]] ay nakasalamuha at naimpluwensyahan ng mga ideyang anarkista habang nasa Espanya.<ref>{{Cite book |last=Fernandez |first=Erwin S. |url=https://theanarchistlibrary.org/library/erwin-s-fernandez-anarchism-in-the-philippines |title=Anarchism in the Philippines |date=2009 |language=en}}</ref> Ang nasyonalismo ay ginamit upang pagbuklurin ang [[mga Pilipino]] para itatag ang sariling pamahalaan laban sa mga Kastila, samantalang ang anarkismo naman ay nagbigay-inspirasyon sa mga maagang unyon ng mga manggagawa upang labanan ang mapang-aping sistema nang walang pag-asa sa sentralisadong kapangyarihan. Ang modernong bansa-estado at ang institusyon ng pribadong ari-arian ay direktang kasalungat ng anarkistang konsepto ng tunay na [[kalayaan]] o kalayaan bilang kawalan ng dominasyon. Ang nasyonalismo na nagtatanggol sa kapangyarihan ng estado ay isang estruktural na hadlang na nagpapanatili ng dominasyon, na radikal na tinatanggihan ng anarkismo. Ang nasyonalismo ay itinuturing na isang mapanlinlang na kasangkapan ng gobyerno upang panatilihin ang kontrol sa mga [[Pagkamamamayan|mamamayan]] sa pamamagitan ng pagpukaw ng [[patriyotismo]] o huwad na pagmamahal sa bayan.<ref name=":6">{{Cite book |last=Anonymous |url=https://theanarchistlibrary.org/library/anonymous-anarchism-and-nationalism |title=Anarchism and Nationalism |date=1970 |language=en}}</ref> Madalas gamitin ng mga tradisyonal na partidong pampolitika—maging ng tinatawag na "kaliwang" grupo—ang mga kilusang pambansang pagpapalaya para lamang sa sarili nilang ambisyon na makamit at mapanatili ang kapangyarihan ng estado<ref name=":6" />. Sa sandaling maupo sa puwesto ang isang bagong pamahalaan, muli nitong pinapalakas ang mga pambansang hangganan at militarismo, na nagreresulta pa rin sa kawalan ng tunay na kalayaan.<ref name=":6" /> Dahil dito, hayagang tinatanggihan ng anarkismo ang nasyonalismo at anumang rebolusyon na naglalayon lamang na magpalit ng mga pinuno o magtatag ng bagong naghaharing uri.<ref name=":6" /> Ang tunay na sagot ng anarkismo laban sa [[imperyalismo]] ay hindi ang pagtatayo ng mga reaksyonaryong rehimeng nasyonalista, kundi ang isang pandaigdigang rebolusyong panlipunan.<ref name=":6" /> Nilalayon nitong tuluyang gibain ang lahat ng artipisyal na pambansa, [[Relihiyon|relihiyoso]], at rasyal na harang na naghihiwalay sa mga manggagawa at mamamayan ng mundo.<ref name=":6" /> === Pamahalaang sosyalista === Nagkakaiba ang [[sosyalismo]] at anarkismo sa isang pangunahing usapin: ang pangangailangan ng isang estado. Ipinapalagay ng pananaw ng sosyalismo na ang paggamit at pamamahagi ng mga yaman ng lipunan ay dapat kontrolin at planuhin ng isang pamahalaang halal ng mamamayan upang magsilbing kasangkapan ng [[katarungan]]. Umaasa ang mga sosyalista sa sentral na kapangyarihang ito at sa sentralisadong pagpaplano upang pangasiwaan ang produksyon at makatarungang maipamahagi ang kayamanan sa buong lipunan. Sa kabilang banda, itinuturing ng mga anarkista na ang anumang sentralisadong pamahalaan ay likas na mapaniil at nakasasama sa [[pag-unlad]] ng sangkatauhan. Ang anarkismo ay hayagang tumututol sa awtoridad ng estado at sa halip ay nagtataguyod ng ganap na sariling pamamahala. Naniniwala ang mga anarkista na ang lipunan ay dapat organisahin batay lamang sa kusang-loob na pagsang-ayon ng mga tao at sa malalayang samahang [[boluntaryo]], na tuluyang nag-aalis sa mga mapamilit na hirarkiyang ginagamit ng isang sosyalistang estado. Sa tradisyon ng o sosyalismo ng estado, naniniwala silang kailangang gamitin ang kontrol ng gobyerno upang pamahalaan ang produksyon, [[yaman]], at mga ari-arian para sa publiko. Ayon sa makasaysayang sanaysay na ''State Socialism and Anarchism'' ni Benjamin Tucker,<ref>{{Cite web |last=Tucker |first=Benjamin R. |date=1888 |title=STATE SOCIALISM AND ANARCHISM: How Far They Agree, and Wherein They Differ |url=https://cooperative-individualism.org/tucker-benjamin_state-socialism-and-anarchism-1888.pdf |access-date=Agosto 2, 2026 |website=cooperative-individualism.org |language=en}}</ref> ang sistemang ito ay naglalayong gawing isang malawak na burukrasya ang nasyon kung saan ang estado ang nag-iisang tagapamahala ng industriya upang tuluyang burahin ang kapitalistang kompetisyon. Para sa mga sosyalista, ang awtoridad ng pamahalaan ay isang pansamantala ngunit kinakailangang hakbang upang protektahan ang mga manggagawa at ipatupad ang pagkakapantay-pantay. Sa kabilang banda, tahasang tinatanggihan ng anarkismo ang argumentong ito at itinuturing ang estado bilang ugat ng kawalan ng [[kalayaan]]. Sa [[Akademikong larangan|akademikong]] pagsusuri,<ref>{{Cite journal |last=Shaffer |first=Kirwin |date=2023-01-02 |title=Anarchists vs. the State: As Latin America swings left, activists keep alive a long anarchist tradition of critiquing the limits of state power. For them, the real alternatives are in communities, workplaces, and the streets. |url=https://doi.org/10.1080/10714839.2023.2184080 |journal=NACLA Report on the Americas |language=en |volume=55 |issue=1 |pages=74–81 |doi=10.1080/10714839.2023.2184080 |issn=1071-4839}}</ref> ang mga anarkista ay mahigpit na sumasalungat sa kahit anong uri ng hirarkikong na pamahalaan. Naniniwala sila na kapag ang kapangyarihan ay ibinigay sa isang sosyalistang estado, ang burukrasya nito ay likas na magiging mapaniil at hindi kusang maglalaho. Sa halip na dumaan sa pamahalaan, isinusulong ng anarkismo ang agarang pagbuo ng lipunan mula sa ibaba pataas (''bottom-up'') sa pamamagitan ng mga boluntaryong unyon at malayang kooperasyon ng mga tao. === Teokrasya === Ang [[teokrasya]] at anarkismo ay dalawang magkaibang sistema ng pamamahala. Sa teokrasya, ang pamahalaan ay pinamumunuan ng mga pinuno ng relihiyon at ang mga batas ay ibinabatay sa utos ng [[Diyos]], kung saan may mataas na kontrol ang estado sa buhay at paniniwala ng mga mamamayan. Isang modernong halimbawa nito ay ang [[Apganistan]] sa ilalim ng [[Taliban]], kung saan pinatatakbo ang bansa bilang isang teokratikong estado.<ref>{{Cite web |date=Enero 23, 2026 |title=Afghanistan: Taliban consolidate theocratic State while the humanitarian crisis deepens, EUAA report finds {{!}} European Union Agency for Asylum |url=https://www.euaa.europa.eu/news-events/afghanistan-taliban-consolidate-theocratic-state-while-humanitarian-crisis-deepens-euaa-report-finds |access-date=2026-08-02 |website=www.euaa.europa.eu |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Politics |first=Oishimaya Sen Nag |date=2025-03-14 |title=Countries With A Theocratic Government Today |url=https://www.worldatlas.com/government/countries-with-a-theocratic-government-today.html |access-date=2026-08-02 |website=WorldAtlas |language=en-US}}</ref> Sa [[Kasaysayan ng Pilipinas|kasaysayan naman ng Pilipinas]], masasalamin ang sistemang ito sa tinawag ni [[Marcelo H. del Pilar]] na "''La Frailocracia''" o pamahalaan ng mga [[prayle]] noong [[Imperyong Kastila|rehimeng Espanyol]]. Sa kaniyang mismong akda na ''Frailocracy in the Philippines'' (na inilathala sa Ingles ng [[Pambansang Komisyong Pangkasaysayan]]),<ref>{{Cite book |last=Pilar |first=Marcelo H. del Del |author-link=Marcelo H. del Pilar |url=https://openlibrary.org/books/OL3853103M/Frailocracy_in_the_Philippines |title=Frailocracy in the Philippines |date=1979 |publisher=National Historical Institute |location=Manila}}</ref> masusing idinokumento ang naging kasaysayan ng ugnayan ng relihiyon at estado, kung saan ang mga prayle ang siyang humawak sa tunay na kapangyarihang pampolitika sa kolonya.<ref>{{Cite web |last=Guerrero |first=Leon Ma. |author-link=Leon Maria Guerrero |date=1952-12-13 |title=Del Pilar, December 13, 1952 |url=https://philippinesfreepress.wordpress.com/1952/12/13/del-pilar-december-13-1952/ |access-date=2026-08-02 |website=The Philippines Free Press Online |language=en}}</ref> Sa kabilang banda, ang anarkismo ay ganap na kataliwasan nito dahil tinatanggihan nito ang anumang uri ng gobyerno, pinuno, o relihiyosong awtoridad sa lipunan. Naniniwala ang mga anarkista na kayang mag-organisa ng lipunan ang mga tao sa pamamagitan ng boluntaryong kooperasyon at pagkakapantay-pantay nang walang nagdidiktang estado, na siyang kabaligtaran ng mahigpit na hirarkiya at dogmang ipinatutupad sa sistemang teokratiko. === Demokrasya ng nakararami === Ang [[demokrasya]] ng nakararami ay nakabatay sa sama-samang pagpapasya kung saan ang pasya ng nakararami ang namamayani sa minorya o sa buong pangkat, na sinusuportahan ng mapamilit na kapangyarihan ng mga institusyon. Tinatanggihan naman ng anarkismo ang lahat ng anyo ng di-boluntaryong hirarkiya, sentralisadong pamamahala, at pamimilit na isinasagawa ng estado.<ref>{{Citation |last=Clark |first=Patricia |title=Anarchism and Democracy |date=2003 |url=https://sk.sagepub.com/dict/edvol/understanding-democratic-politics/chpt/anarchism-democracy |work=Understanding Democratic Politics: An Introduction |pages=261–270 |place=1 Oliver's Yard, 55 City Road, London EC1Y 1SP United Kingdom |publisher=SAGE Publications Ltd |doi=10.4135/9781446220962.n26 |isbn=978-0-7619-7183-2 |access-date=2026-08-02 |last2=Gemie |first2=Sharif}}</ref><ref>{{Cite book |last=Baker |first=Zoe |url=https://theanarchistlibrary.org/library/zoe-baker-anarchism-and-democracy |title=Anarchism and Democracy |date=2022-04-18 |language=en}}</ref> Sa halip, itinataguyod nito ang kusang-loob na pagsasama at, sa pangkalahatan, ang pagtutulungang nakabatay sa pagkakasundo ng lahat o konsenso.<ref>{{Cite book |last=Baker |first=Zoe |url=https://theanarchistlibrary.org/library/zoe-baker-myths-about-anarchism-democracy-and-decision-making |title=Myths About Anarchism, Democracy, and Decision-Making |date=2025-12-30 |language=en}}</ref> === Kapitalismo at panlipunang pamilihan === Ang [[kapitalismo]], ang ekonomiyang panlipunang [[pamilihan]], at ang anarkismo ay magkakaibang sistemang pampulitika at pang-ekonomiya na nakabatay sa kani-kanilang pananaw hinggil sa kapangyarihan ng pamahalaan, pagmamay-ari ng ari-arian, at mga pamilihan. Ang kapitalismo ay umaasa sa pribadong pagmamay-ari at sa hangaring [[Kita|kumita]], ang ekonomiyang panlipunang pamilihan ay nagdaragdag ng matitibay na patakaran ng estado para sa kapakanang panlipunan, samantalang ang anarkismo ay naglalayong ganap na buwagin ang awtoridad ng estado at ang mga tradisyunal na hirarkiya. Ang kapitalismo at anarkismo ay may magkatunggaling pananaw sa lipunan at kalikasan ng tao. Sa usapin ng pamahalaan, tinatanggap ng kapitalismo ang estado bilang tagapagtanggol ng mga [[kontrata]] at pribadong ari-arian, samantalang ganap na tinatanggihan ng anarkismo ang pamahalaan dahil itinuturing itong mapang-api. pagdating naman sa ari-arian, ang kapitalismo ay nakasalalay sa pribadong pagmamay-ari upang kumita ng tubo, ngunit para sa anarkismo, ang mga kagamitan sa produksyon ay dapat pag-arian ng komunidad o ng mga manggagawa mismo.<ref>{{Cite web |date=2025-08-03 |title=Capitalism vs Anarchism: Understanding Two Radical Visions - VOICES OF CAPITALISM |url=https://voicesofcapitalism.com/capitalism-vs-anarchism/ |access-date=2026-08-02 |language=en-US}}</ref> Sa huli, ang kapitalismo ay umaasa sa [[malayang pamilihan]] kung saan ang lakas-paggawa ay binabayaran ng [[sahod]] bilang produkto, samantalang itinuturing ng anarkismo na mapagsamantala ang sistemang ito at mas pinapaboran ang pagtutulungan at kolektibong pamamahala para sa pangangailangan ng [[pamayanan]]. === Komunismong awtoritaryo (Marxismo-Leninismo-Maoismo) === Kapwa layunin ng [[Marxismo]]-[[Leninismo]]-[[Maoismo]] at anarkismo ang pagtatatag ng isang walang-uri at walang-estado na lipunang [[Komunismo|komunista]], subalit lubos silang nagkakaiba sa paraan kung paano ito makakamit. Gumagamit ang mga grupong Marxista-Leninista-Maoista ng isang sentralisadong partidong taliba at isang makapangyarihang estado upang durugin ang kapitalismo. Samantala, tinatanggihan ng mga anarkista ang lahat ng estado at herarkiya mula pa lamang sa simula, at sa halip ay itinataguyod ang sariling pamamahala at kusang-loob na pagtutulungan. === Meritokrasya at Kakistokrasya === Ang anarkismo ay hindi naniniwala sa konsepto ng meritokrasya, na dapat pamahalaan ng magagaling ang mga tao, dahil hindi rin pakasiguradong maibibigay nito ang pangakong pag-unlad at maaaring gamitin ang talino sa pagpapanatili sa kanilang pangaabuso sa posisyon at gamitin itong rason para pagtakpan ang korupsyon. Sinasabi na ang paglaganap ng meritokrasyang sistema ay nangyayari sa mga kapitalistang bansa, na siyang sanhi ng lubos na pagod at pagbaba ng tingin ng mag-aaral at trabahador sa kanyang sarili para lang makamit ang karangalan o kita. Minsan nagiging sanhi pa ng malawakang pagpapatiwakal. Sa kaakibat nitong sistema, ang kakistokrasya, ay minsan umuusbong ang realidad nito sa ating sistema na pamumunuan tayo ng mga pinuno na siyang nagpapanggap na magaling ngunit wala palang alam, o hindi marunong sa aspeto ng pamamahala. Minsan, hinahaluan ng iba't ibang klaseng pandurugas at pananamantala hanggang mabulok ang sistema sa pawang na kasinungalingan at ipagpatuloy ang bulok na sistemang ito sa pamamagitan ng pagmamana ng posisyon sa kamag-anak nila gamit ang panlilinlang na pati ang galing at talino nila ay namana o kaparehas din. === Minarkismo === Kahit na ang maliit na impluwensiya ng pamamahala ay tinututulan ng anarkismo sapagkat pinagdududahan nito ang pagkaepektibo nito upang makamit ang ninanais na anarkiya. Ngunit, maspinapaboran ito kaysa sa ibang klaseng pulitikang pananaw lalo na kung ito ay gumagamit ng mga konseptong anarkismo tulad ng Demokratikong Munisipalismo at Demokratikong Kumpederalismo na siyang gumagamit ng ilalim-paangat na pagoorganisa at desisyon. Isang halimbawa ay ang Zapatista ng Chiapas Mexico o kaya naman ang Rojava sa Syria. Ngunit, hindi sapat para sa mga anarkista na basta lamang magkaroon ng pamahalaan na konti ang impluwensiya o pangingielam sa lipunan dahil maaaring umusbong ang sentimyento na palakasin ang pamahalaan, o kaya naman ay magkaroon ng malawakang pagusbong ng panibagong mga abusado sa kapangyarihan na hindi saklaw sa miyembro ng pamahalaan tulad ng mga Mafia, Warlord, Kartel, Oligarko, at mga Gangster. == Tingnan din == * [[Komunismo]] * [[Mutualismo]] * [[Sosyalismo]] == Mga pananda == <references group="nb"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} == Mga talababa == {{Refbegin|30em|indent=yes}} * {{Cite book |last=Marshall |first=Peter |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |publisher=HarperCollins |date=1992 |isbn=978-0-0021-7855-6 |location=London}} * {{Cite encyclopedia |date=2009 |title=Anarchism |encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest |publisher=John Wiley & Sons |location=Oxford |last=Cohn |first=Jesse |editor-last=Ness |editor-first=Immanuel |language=en |pages=1–11 |doi=10.1002/9781405198073.wbierp0039 |isbn=978-1-4051-9807-3}} * {{Cite book |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |date=2018 |publisher=Palgrave Macmillan | language=en |isbn=978-3-3197-5619-6 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Arvidsson |first=Stefan |title=The Style and Mythology of Socialism: Socialist Idealism, 1871–1914 |publisher=Routledge |language=en |date=2017 |isbn=978-0-3673-4880-9 |edition=1st |location=London}} * {{Cite book |last=Otero |first=Carlos Peregrín |title=Noam Chomsky: Critical Assessments |publisher=Routledge |language=en |date=1994 |isbn=978-0-4150-1005-4 |volume=2–3 |location=London}} * {{Cite book |last=Guérin |first=Daniel |url=http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |title=Anarchism: From Theory to Practice |publisher=Monthly Review Press |date=1970 |isbn=978-0-8534-5128-0 |access-date=16 Pebrero 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200714125723/http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |archive-date=14 Hulyo 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Bates |first=David |title=Political Ideologies |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2017 |isbn=978-0-1987-2785-9 |editor-last=Wetherly |editor-first=Paul |chapter=Anarchism |access-date=28 Pebrero 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&pg=PA128 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111304/https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&pg=PA128 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |date=2015 |title=Black Panther Radical Factionalization and the Development of Black Anarchism |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-black-studies_2015-10_46_7/page/678 |journal=Journal of Black Studies|language=en |location=Thousand Oaks |publisher=SAGE Publishing |volume=46 |issue=7 |pages=678–703 |doi=10.1177/0021934715593053 |jstor=24572914 |s2cid=145663405}} * {{Cite book |last=Long |first=Roderick T. |url=https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |title=The Routledge Companion to Social and Political Philosophy |publisher=Routledge |date=2013 |isbn=978-0-4158-7456-4 |editor-last=Gaud |editor-first=Gerald F. |access-date=28 Pebrero 2019 |editor-last2=D'Agostino |editor-first2=Fred |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085833/https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |archive-date=9 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite web |date=2019 |title=Definition of Anarchism |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111728/https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |archive-date=18 Pebrero 2021 |access-date=28 Pebrero 2019 |website=Merriam-Webster |language=en |ref={{Sfnref|Merriam-Webster|2019}}}} * {{Cite book |last=Sylvan |first=Richard |title=A Companion to Contemporary Political Philosophy |date=2007 |publisher=Blackwell Publishing |isbn=978-1-4051-3653-2 |editor-last=Goodin |editor-first=Robert E. |edition=2 |series=Blackwell Companions to Philosophy |volume=5 |chapter=Anarchism |editor-last2=Pettit |editor-first2=Philip |editor-last3=Pogge |editor-first3=Thomas |language=en}} * {{Cite book |last=Joll |first=James |language=en |title=The Anarchists |publisher=Harvard University Press |date=1964 |oclc=65683373}} * {{Cite book |last=Carlson |first=Andrew R. |title=Anarchism in Germany; Vol. 1: The Early Movement |url=https://archive.org/details/anarchismingerma0001carl |language=en |publisher=Scarecrow Press |date=1972 |isbn=978-0-8108-0484-5 |location=Metuchen, New Jersey}} * {{Cite news |last=Kahn |first=Joseph |date=5 Agosto 2000 |title=Anarchism, the Creed That Won't Stay Dead; The Spread of World Capitalism Resurrects a Long-Dormant Movement |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2000/08/05/arts/anarchism-creed-that-won-t-stay-dead-spread-world-capitalism-resurrects-long.html |url-access=subscription |page=B9 |issn=0362-4331|language=en}} * {{Citation |last=Baker |first=Zoe |title=Means and Ends: The Revolutionary Practice of Anarchism in Europe and the United States |date=2023 |place=Edinburgh |publisher=AK Press |isbn=978-1-84935-498-1|language=en}} * {{Cite book |last=Nettlau |first=Max |language=en|title=A Short History of Anarchism |publisher=Freedom Press |date=1996 |isbn=978-0-9003-8489-9}} * {{Cite book |last=Ward |first=Colin |url=https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |title=Anarchism: A Very Short Introduction |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2004 |isbn=978-0-1928-0477-8 |location=Oxford |author-mask=2 |access-date=12 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304153805/https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |archive-date=4 Marso 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Goodway |first=David |language=en |title=Anarchist Seeds Beneath the Snow |publisher=Liverpool Press |date=2006 |isbn=978-1-8463-1025-6}} * {{Cite book |last=Skirda |first=Alexandre |title=Facing the Enemy: A History of Anarchist Organization From Proudhon to May 1968 |url=https://archive.org/details/facingenemyhisto0000skir |publisher=AK Press|language=en |date=2002 |isbn=978-1-9025-9319-7}} * {{Cite book |last=Fernández |first=Frank |title=Cuban Anarchism: The History of A Movement |publisher=Sharp Press |date=2009 |orig-date=2001|language=en}} * {{Cite book |last=Morris |first=Christopher W. |url=https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |title=An Essay on the Modern State |publisher=Cambridge University Press |date=2002 |isbn=978-0-5215-2407-0 |access-date=15 Setyembre 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115214335/https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |archive-date=15 Enero 2021 |url-status=live}} * {{Cite journal |last=Osgood |first=Herbert L. |date=Marso 1889 |title=Scientific Anarchism |journal=Political Science Quarterly|language=en |publisher=The Academy of Political Science |volume=4 |issue=1 |pages=1–36 |doi=10.2307/2139424 |jstor=2139424}} * {{Cite book |last=Newman |first=Michael |title=Socialism: A Very Short Introduction |url=https://archive.org/details/socialismverysho0000newm |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1928-0431-0 |language=en |location=Oxford}} * {{Cite book |last=Morris |first=Brian |title=Anthropology, Ecology, and Anarchism: A Brian Morris Reader |url=https://archive.org/details/anthropologyecol0000bria |publisher=PM Press|language=en |others=Marshall, Peter |date=2015 |isbn=978-1-6048-6093-1 |edition=illustrated |location=Oakland |author-mask=2}} * {{Cite book |last=Walter |first=Nicholas |title=About Anarchism |publisher=Freedom Press |date=2002 |isbn=978-0-9003-8490-5 |location=London|language=en}} * {{Cite book |last=Jennings |first=Jeremy |title=Contemporary Political Ideologies |publisher=Pinter |date=1993 |isbn=978-0-8618-7096-7 |editor-last=Eatwell |editor-first=Roger |location=London |pages=127–146 |chapter=Anarchism |editor-last2=Wright |editor-first2=Anthony|language=en}} * {{Cite book |last1=Gay |first1=Kathlyn |title=Encyclopedia of Political Anarchy |url=https://archive.org/details/encyclopediaofpo0000gayk |last2=Gay |first2=Martin |publisher=ABC-CLIO |date=1999 |isbn=978-0-8743-6982-3|language=en}} * {{Cite encyclopedia |date=2008 |title=Anarcho-capitalism |encyclopedia=The Encyclopedia of Libertarianism |publisher=SAGE; Cato Institute|language=en|url=https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&pg=PT51 |access-date=2 Setyembre 2020 |editor-last=Hamowy |editor-first=Ronald |pages=13–14 |doi=10.4135/9781412965811.n8 |isbn=978-1-4129-6580-4 |oclc=191924853 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111721/https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&pg=PT51 |archive-date=18 February 2021 |last1=Morris |first1=Andrew |url-status=live |url-access=subscription}} * {{Cite book |last=Johnson |first=Charles |title=Anarchism/Minarchism: Is a Government Part of a Free Country? |publisher=Ashgate Publishing|language=en |date=2008 |isbn=978-0-7546-6066-8 |editor-last=Long |editor-first=Roderick T. |pages=155–188 |chapter=Liberty, Equality, Solidarity Toward a Dialectical Anarchism |editor-last2=Machan |editor-first2=Tibor R.}} * {{Cite book |last=Franks |first=Benjamin |title=The Oxford Handbook of Political Ideologies |url=https://archive.org/details/oxfordhandbookof0000unse_k5b8 |date=Agosto 2013 |publisher=[[Oxford University Press]] |editor-last=Freeden |editor-first=Michael |pages=[https://archive.org/details/oxfordhandbookof0000unse_k5b8/page/385 385]–404 |chapter=Anarchism |doi=10.1093/oxfordhb/9780199585977.013.0001 |isbn=978-0-19-958597-7 |editor-last2=Stears |editor-first2=Marc|language=en}} * {{Cite book |last=McLaughlin |first=Paul |title=Anarchism and Authority: A Philosophical Introduction to Classical Anarchism |publisher=Ashgate|language=en |date=2007 |isbn=978-0-7546-6196-2 |location=Aldershot}} * {{Cite journal |last=Jun |first=Nathan |date=Setyembre 2009 |title=Anarchist Philosophy and Working Class Struggle: A Brief History and Commentary |url=https://philarchive.org/rec/JUNAPA-2 |journal=WorkingUSA |language=en |volume=12 |issue=3 |pages=505–519 |doi=10.1111/j.1743-4580.2009.00251.x |issn=1089-7011}} * {{Cite book |last1=McLean |first1=Iain |url=https://archive.org/details/oxfordconcisedic00iain |title=The Concise Oxford Dictionary of Politics |last2=McMillan |first2=Alistair |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2003 |isbn=978-0-1928-0276-7 |url-access=registration|language=en}} * {{Cite journal |last=Gabardi |first=Wayne |date=1986 |title=Anarchism. By David Miller. (London: J. M. Dent and Sons, 1984. pp. 216 [pagsur ng aklat]) |url=https://archive.org/details/sim_american-political-science-review_1986-03_80_1/page/300 |journal=American Political Science Review |volume=80 |issue=1 |pages=300–302 |doi=10.2307/1957102 |jstor=446800 |s2cid=151950709|language=en}} * {{Cite encyclopedia |date=2003 |title=Anarchism |encyclopedia=The Blackwell Dictionary of Modern Social Thought |publisher=Blackwell Publishing|language=en |location=Malden, Massachusetts |url=https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&pg=PA12 |access-date=15 Agosto 2020 |last=Ostergaard |first=Geoffrey |editor-last=Outhwaite |editor-first=William |edition=2nd |isbn=978-0-6312-2164-7 |oclc=49704935 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418004719/https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&pg=PA12 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last1=Harrison |first1=Kevin |url=https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |title=Understanding Political Ideas and Movements |last2=Boyd |first2=Tony |publisher=Manchester University Press |date=2003 |isbn=978-0-7190-6151-6 |access-date=7 Marso 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308074910/https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |archive-date=8 Marso 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Brooks |first=Frank H. |title=The Individualist Anarchists: An Anthology of Liberty (1881–1908) |publisher=Transaction Publishers |date=1994 |isbn=978-1-5600-0132-4|language=en}} * {{harvc |last=Backes |first=Uwe |c=Left-Wing Extremism: The Conceptual Dimension |in=Zúquete |year=2023a |pp=3–22|language=en}} * {{harvc |last=Krüusselmann |first=Katharina |last2=Weggemans |first2=Daan |c=Radicalization and Left-Wing Extremism |in=Zúquete |year=2023a |pp=55–68|language=en}} * {{Cite book |editor-last=Zúquete |editor-first=José Pedro |title=The Palgrave Handbook of Left-Wing Extremism |date=2023a |publisher=Palgrave Macmillan |volume=1 |isbn=978-3-031-30896-3|language=en}} * {{Cite book |last=Marshall |first=Peter | language=en |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |url=https://archive.org/details/Demanding_the_impossible_9781604862706 |publisher=PM Press |date=1993 |isbn=978-1-6048-6064-1 |location=Oakland, California |author-mask=2}} * {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |title=Anarchist Voices: An Oral History of Anarchism in America |url=https://archive.org/details/anarchistvoiceso0000avri |publisher=Princeton University Press |date=1996 |isbn=978-0-6910-4494-1|language=en}} * {{Cite journal |last1=Angelbeck |first1=Bill |last2=Grier |first2=Colin |date=2012 |title=Anarchism and the Archaeology of Anarchic Societies: Resistance to Centralization in the Coast Salish Region of the Pacific Northwest Coast |url=https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |url-status=live |journal=Current Anthropology |volume=53 |issue=5 |pages=547–587 |doi=10.1086/667621 |s2cid=142786065 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180721142558/https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |archive-date=21 Hulyo 2018 |access-date=24 Hunyo 2021 | language=en |s2cid-access=free |issn=0011-3204}} * {{Cite book |last=Egoumenides |first=Magda |url=https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |title=Philosophical Anarchism and Political Obligation |publisher=Bloomsbury Publishing|language=en |date=2014 |isbn=978-1-4411-2445-6 |location=New York |access-date=21 Pebrero 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111334/https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Klosko |first=George |url=https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |title=Political Obligations |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1995-5104-0 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124033632/https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |archive-date=24 Nobyembre 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Wilbur |first=Shawn |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Mutualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Miller |first=David |url=https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |title=The Blackwell Encyclopaedia of Political Thought |publisher=Wiley|language=en |date=1991 |isbn=978-0-6311-7944-3 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818145221/https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |archive-date=18 Agosto 2020 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Pierson |first=Christopher |url=https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&pg=PA187 |title=Just Property: Enlightenment, Revolution, and History |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2013 |isbn=978-0-1996-7329-2 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210316125550/https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&pg=PA187 |archive-date=16 Marso 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Morris |first=Brian |url=https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |title=Bakunin: The Philosophy of Freedom |publisher=Black Rose Books |date=1993 |isbn=978-1-8954-3166-7 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225175003/https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |archive-date=25 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Shannon |first=Deric |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=91–106 |chapter=Anti-Capitalism and Libertarian Political Economy |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Heywood |first=Andrew |language=en|url=https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&pg=PA146 |title=Political Ideologies: An Introduction |publisher=Macmillan International Higher Education |date=2017 |isbn=978-1-1376-0604-4 |edition=6 |access-date=13 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111410/https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&pg=PA146 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Bakunin |first=Mikhail |title=Statism and Anarchy |url=https://archive.org/details/statismanarchy0000baku |publisher=Cambridge University Press |date=1990 |isbn=978-0-5213-6182-8 |editor-last=Shatz |editor-first=Marshall |series=Cambridge Texts in the History of Political Thought |location=Cambridge, England |translator-last=Shatz |translator-first=Marshall |doi=10.1017/CBO9781139168083 |lccn=89077393 |oclc=20826465|language=en |orig-date=1873}} * {{Cite book |last=Mayne |first=Alan James |url=https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&pg=PA131 |title=From Politics Past to Politics Future: An Integrated Analysis of Current and Emergent Paradigms |publisher=Greenwood Publishing Group |date=1999 |isbn=978-0-2759-6151-0 |access-date=20 Setyembre 2010|language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418013303/https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&pg=PA131 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Turcato |first=Davide |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Anarchist Communism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=Anarchism: a Documentary History of Libertarian Ideas: from Anarchy to Anarchism |url=https://archive.org/details/anarchismdocumen0000unse |publisher=Black Rose Books |date=2005 |isbn=978-1-5516-4250-5 |location=Montréal|language=en}} * {{Cite book |last=Pernicone |first=Nunzio |url=https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |title=Italian Anarchism, 1864–1892 |publisher=Princeton University Press |date=2009 |isbn=978-0-6916-3268-1 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200819161516/https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |archive-date=19 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite journal |last=Levy |first=Carl |date=8 Mayo 2011 |title=Social Histories of Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |volume=4 |issue=2 |pages=1–44 |doi=10.1353/jsr.2010.0003 |issn=1930-1197 |s2cid=144317650|language=en}} * {{Cite book |last=Van der Walt |first=Lucien |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |pages=249–264 |chapter=Syndicalism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Ryley |first=Peter |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=225–236 |chapter=Individualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite news |last=Imrie |first=Doug |date=1994 |title=The Illegalists |url=http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908072801/http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-date=8 Setyembre 2015 |access-date=9 Disyembre 2010 |work=Anarchy: A Journal of Desire Armed |language=en}} * {{Cite book |last=Parry |first=Richard |url=https://archive.org/details/bonnotgang0000parr |title=The Bonnot Gang |publisher=Rebel Press |date=1987 |isbn=978-0-9460-6104-4 |url-access=registration|language=en}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |author-mask=2 |date=2018 |title=Contemporary Anarchist and Anarchistic Movements |journal=Sociology Compass |publisher=Wiley |volume=12 |issue=6 |article-number=e12582 |doi=10.1111/soc4.12582 |issn=1751-9020|language=en}} * {{Cite web |last=Coutinho |first=Steve |date=3 Marso 2016 |title=Zhuangzi |url=http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303175106/http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=5 Marso 2019 |publisher=Internet Encyclopedia of Philosophy |language=en}} * {{Cite journal |last=Crone |first=Patricia |date=2000 |title=Ninth-Century Muslim Anarchists |url=https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |journal=Past & Present |issue=167 |pages=3–28 |doi=10.1093/past/167.1.3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200828210845/https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |archive-date=28 Agosto 2020 |access-date=3 Enero 2022|language=en}} * {{Cite book |last=Dodson |first=Edward |title=The Discovery of First Principles |publisher=Authorhouse |date=2002 |isbn=978-0-5952-4912-1 |volume=2|language=en}} * {{Cite book |last=Thomas |first=Paul |language=en |title=Karl Marx and the Anarchists |publisher=Routledge & Kegan Paul |date=1985 |isbn=978-0-7102-0685-5 |location=London}} * {{Cite book |url=https://archive.org/details/historyofterrori00grar |title=The History of Terrorism: From Antiquity to Al-Quaeda |publisher=University of California Press|language=en |date=2007 |isbn=978-0-5202-4709-3 |editor-last=Chaliand |editor-first=Gerard |location=Berkeley; Los Angeles; London |oclc=634891265 |editor-last2=Blin |editor-first2=Arnaud |url-access=registration}} * {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=325–342 |chapter=Anarchism and the First International |author-mask=2 |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{Cite journal |last=Anderson |first=Benedict |date=2004 |title=In the World-Shadow of Bismarck and Nobel |url=http://newleftreview.org/II/28/benedict-anderson-in-the-world-shadow-of-bismarck-and-nobel |journal=New Left Review|language=en |volume=2 |issue=28 |pages=85–129 |article-number=2519 |doi=10.64590/q8k |archive-url=https://web.archive.org/web/20151219130121/http://newleftreview.org/II/28/benedict-anderson-in-the-world-shadow-of-bismarck-and-nobel |archive-date=19 Disyembre 2015 |access-date=7 Enero 2016 |url-access=subscription}} * {{Cite journal |last1=Lutz |first1=James M. |last2=Ulmschneider |first2=Georgia Wralstad |date=2019 |title=Civil Liberties, National Security and U.S. Courts in Times of Terrorism |journal=Perspectives on Terrorism |volume=13 |issue=6 |pages=43–57 |jstor=26853740|language=en}} * {{Cite book |last=Bantman |first=Constance |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=371–388 |chapter=The Era of Propaganda by the Deed |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=m7BhDwAAQBAJ&pg=PA372}} * {{Cite book |last=Moya |first=Jose C. |title=In Defiance of Boundaries: Anarchism in Latin American History |publisher=University Press of Florida |others=Kirwin R. Shaffer |date=2015 |isbn=978-0-8130-5138-3 |editor-last=Laforcade |editor-first=Geoffroy de |chapter=Transference, culture, and critique The Circulation of Anarchist Ideas and Practices |access-date=6 Marso 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=ikt6AQAACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085903/https://books.google.com/books?id=ikt6AQAACAAJ |archive-date=9 Agosto 2020|language=en |url-status=live}} * {{Cite book |last=Laursen |first=Ole Birk |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=149–168 |chapter=Anti-Imperialism |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Nomad |first=Max |title=Revolutionary Internationals 1864–1943 |publisher=Stanford University Press|language=en |date=1966 |isbn=978-0-8047-0293-5 |editor-last=Drachkovitch |editor-first=Milorad M. |page=88 |chapter=The Anarchist Tradition}} * {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |language=en |publisher=AK Press |date=2006 |isbn=978-1-9048-5948-2 |location=Stirling |author-mask=2|title=The Russian Anarchists|url=https://archive.org/details/bwb_KT-771-669 }} * {{Cite book |last=Bolloten |first=Burnett |language=en |title=The Spanish Civil War: Revolution and Counterrevolution |url=https://archive.org/details/spanishcivilwarr0000boll_z8t8 |publisher=University of North Carolina Press |date=1984 |isbn=978-0-8078-1906-7}} * {{Cite journal |last=Harmon |first=Christopher C. |date=2011 |title=How Terrorist Groups End: Studies of the Twentieth Century |journal=Connections|language=en |volume=10 |issue=2 |pages=51–104 |jstor=26310649}} * {{Cite book |last=Rupert |first=Mark |url=https://archive.org/details/globalizationint00rupe |title=Globalization and International Political Economy |publisher=Rowman & Littlefield Publishers|language=en |date=2006 |isbn=978-0-7425-2943-4 |location=Lanham}} * {{Cite book |last=Evren |first=Süreyyya |language=en |title=Post-Anarchism: A Reader |url=https://archive.org/details/postanarchismrea0000unse |publisher=Pluto Press |date=2011 |isbn=978-0-7453-3086-0 |editor-last=Rousselle |editor-first=Duane |pages=[https://archive.org/details/postanarchismrea0000unse/page/1 1]–19 |chapter=How New Anarchism Changed the World (of Opposition) after Seattle and Gave Birth to Post-Anarchism |editor-last2=Evren |editor-first2=Süreyyya }} * {{Cite book |last=Honeywell |first=C. |url=https://books.google.com/books?id=qzKOzQEACAAJ |title=Anarchism |publisher=Wiley |date=2021 |isbn=978-1-5095-2390-0 |series=Key Concepts in Political Theory |access-date=13 Agosto 2022|language=em}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Leonard |author-mask=2 |date=2010 |title=Hakim Bey and Ontological Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |location=East Lansing |publisher=Michigan State University Press|language=en |volume=4 |issue=2 |pages=109–137 |doi=10.1353/jsr.2010.0009 |jstor=41887660 |s2cid=143304524}} * {{Cite book |last=Ramnath |first=Maia |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Non-Western Anarchisms and Postcolonialism |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{cite book|last=Pernicone|first=Nunzio|year=1993|title=Italian Anarchism, 1864–1892|publisher=Princeton University Press|isbn=0691056927|lccn=92-46661}} * {{Cite book|last=Pengam|first=Alain|chapter=Anarcho-Communism|editor-last1=Ribel|editor-first1=Maximilien|editor-last2=Crump|editor-first2=John|year=1987|title=Non-Market Socialism in the Nineteenth and Twentieth Centuries|publisher=Palgrave Macmillan|chapter-url=https://books.google.com/books?id=dqmvCwAAQBAJ&q=anarcho-communism+stateless+communism&pg=PA60|pages=60–82|doi=10.1007/978-1-349-18775-1_4|isbn=978-1349187751|language=en}} * {{cite encyclopedia |editor1-last=Ball |editor1-first=Terence |editor2-last=Dagger |editor2-first=Richard |date=2019 |orig-date=1999 |url=https://www.britannica.com/topic/communism |title=Communism |edition=revised |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=10 Hunyo 2020|language=en }} * {{cite book |last=Steele |first=David |title=From Marx to Mises: Post-Capitalist Society and the Challenge of Economic Calculation |publisher=Open Court Publishing Company|language=en |year=1992 |isbn=978-0-87548-449-5}} * {{cite book|chapter=Anarchism and Markets|last=Carson|first=Kevin|year=2018|location=Leiden|publisher=Brill|editor-first=Nathan|editor-last=Jun|title=Brill's Companion to Anarchism and Philosophy|isbn=978-90-04-35689-4|pages=81–119|doi=10.1163/9789004356894_005|url=https://brill.com/view/title/35861|language=en}} * {{cite book|last=Alexander|first=Robert|title=The Anarchists in the Spanish Civil War|isbn=1-85756-400-6|location=[[Londres]]|publisher=Janus|year=1999|oclc=43717219|url=https://libcom.org/history/anarchists-spanish-civil-war-robert-alexander|language=en}} * {{cite book|last=Graham|first=Helen|language=en|year=2002|title=The Spanish Republic at War, 1936–1939|location=[[Cambridge]]|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=0-521-45932-X|oclc=464890766}} * {{cite book|first=Abel|last=Paz|title=Durruti in the Spanish Revolution|url=https://www.akpress.org/durrutiinthespanishrevolution.html|year=2006|orig-year=1996|translator-first=Chuck|translator-last=Morse|language=en|location=[[Edinburgh]]|publisher=AK Press|isbn=1-904859-50-X|lccn=2006920974|oclc=482919277}} {{Refend}} [[Kategorya:Mga ideolohiyang pampolitika]] [[Kategorya:Anarkismo|*]] [[Kategorya:Mga ideolohiyang pang-ekonomiya]] anrriwgumq5iauo8qen0hmhyu3mttle 2218559 2218558 2026-08-02T03:45:25Z Jojit fb 38 /* Komunismong awtoritaryo (Marxismo-Leninismo-Maoismo) */ 2218559 wikitext text/x-wiki {{About|pilosopiyang pampolitika|ang katayuan ng isang lipunang walang awtoridad|Anarkiya}} [[Talaksan:Black_flag_waving.svg|frame|Itim na watawat ng anarkismo]] Ang '''anarkismo''' ay isang [[Pilosopiyang pampolitika|pilosopiyang pampulitika]] at kilusan na naglalayong buwagin ang lahat ng mga institusyong nagpapatuloy ng [[Awtoritarismo|awtoridad]], pamimilit, o herarkiya, na pangunahing tinututukan ang [[estado]] at [[kapitalismo]]. Isinusulong ng anarkismo ang pagpapalit sa estado ng mga lipunang walang estado at mga kusang-loob na malalayang samahan. Inilalarawan ang anarkismo bilang bahagi ng libertaryong sangay ng kilusang [[Sosyalismo|sosyalista]] (libertaryong sosyalismo).{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}}{{Refn|Sa aklat na ''In Anarchism: From Theory to Practice'' (1970),{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} inilarawan ng historyador na anarkista na si Daniel Guérin ang anarkismo bilang kasingkahulugan ng libertaryang sosyalismo. Isinulat niya na ang anarkismo ay "talagang kasingkahulugan ng sosyalismo. Ang isang anarkista ay pangunahing isang sosyalista na ang layunin ay wakasan ang pagsasamantala ng tao sa kapwa tao. Ang anarkismo ay isa lamang sa mga daloy ng kaisipang sosyalista—ang daloy na ang pangunahing katangian ay ang pagpapahalaga sa kalayaan at ang agarang hangaring buwagin ang estado."{{Sfn|Arvidsson|2017}} Sa kaniyang maraming akda tungkol sa anarkismo, inilalarawan naman ng historyador na si Noam Chomsky ang anarkismo, kasama ng libertaryang Marxismo, bilang libertaryang sangay ng sosyalismo.{{Sfn|Otero|1994|p=617}}|group=nb|name=nb1}} Bagaman matatagpuan ang mga bakas ng mga ideyang anarkista sa buong kasaysayan, umusbong ang makabagong anarkismo noong [[Panahon ng Kaliwanagan]]. Sa huling kalahati ng [[Ika-19 na dantaon|ika-19 na]] [[Ika-19 na dantaon|dantaon]] at sa mga unang dekada ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], umunlad ang kilusang anarkista sa maraming bahagi ng daigdig at nagkaroon ng mahalagang papel sa pakikibaka ng mga [[manggagawa]] para sa kanilang paglaya. Sa panahong ito, nabuo ang iba't ibang paaralan ng kaisipang anarkista. Nakibahagi ang mga anarkista sa ilang mga rebolusyon, lalo na sa [[Komuna ng Paris]], [[Digmaang Sibil sa Rusya]], at [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], na ang pagwawakas ay nagmarka rin sa pagtatapos ng klasikal na panahon ng anarkismo. Sa mga huling dekada ng ika-20 dantaon at pagpasok ng ika-21 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista at lumawak ang katanyagan at impluwensiya nito sa loob ng mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa digmaan, at laban sa globalisasyon. Gumagamit ang mga anarkista ng iba't ibang pamamaraan upang isulong ang pagbabagong panlipunan, na karaniwang inuuri bilang [[rebolusyonaryo]] o ebolusyonaryo, bagaman madalas na nagsasapawan ang dalawa at naipapakita sa sari-saring taktika. Karaniwang pinapaboran ng mga ebolusyonaryong pamamaraan ang unti-unti at madalas ay di-marahas na pagbabago, samantalang layunin ng mga rebolusyonaryong pamamaraan na wasakin ang mga mapaniil na estado at institusyon. Maraming aspekto ng kabihasnang pantao ang naimpluwensiyahan ng teorya, kritika, at praktika ng anarkismo. == Etimolohiya, terminolohiya, at kahulugan == [[File:Proudhon_jeune.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Proudhon_jeune.jpg|thumb|Si Pierre-Joseph Proudhon ang unang pilosopong pampolitika na tinawag ang sarili bilang anarkista{{Sfn|Kahn|2000}}<ref name="Merriman2">Merriman, John M. (2009). ''How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror''. New Haven: Yale University Press. p. 42. {{ISBN|9780300217933}}.</ref><ref name="Leier2">Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}.</ref>]] Ang etimolohikal na pinagmulan ng salitang anarkismo ay mula sa Sinaunang [[Wikang Griyego|Griyegong]] ''anarkhia'' (ἀναρχία), na nangangahulugang "walang pinuno" o "walang namumuno". Binubuo ito ng unlaping ''an-'' ("walang") at ng salitang ''arkhos'' ("pinuno" o "tagapamahala"). Ang hulaping ''-ismo'' ay tumutukoy sa isang ideolohikal na kilusan o kaisipan na nagtataguyod ng anarkiya.{{Sfnm|1a1=Bates|1y=2017|1p=128|2a1=Long|2y=2013|2p=217}} Lumitaw ang salitang ''anarchisme'' sa [[wikang Ingles]] noong 1642 at ang ''anarchy'' naman noong 1539; sa mga unang paggamit nito sa Ingles, binibigyang-diin nito ang kahulugan ng kaguluhan o kawalan ng kaayusan.{{Sfnm|1a1=Merriam-Webster|1y=2019|1loc="Anarchism"|2a1=''Oxford English Dictionary''|2y=2005|2loc="Anarchism"|3a1=Sylvan|3y=2007|3p=260}} Sa panahon ng [[Rebolusyong Pranses]], iba't ibang pangkat ang tumawag sa kanilang mga kalaban bilang mga ''anarkista'', bagaman kakaunti sa mga tinawag na ganoon ang may mga pananaw na kahalintulad ng mga sumunod na anarkista. Maraming rebolusyonaryo noong ika-19 na dantaon, gaya nina William Godwin (1756–1836) at Wilhelm Weitling (1808–1871), ang nag-ambag sa mga doktrinang anarkista ng susunod na salinlahi, subalit hindi nila ginamit ang mga katawagang ''anarkista'' o ''anarkismo'' upang ilarawan ang kanilang sarili o ang kanilang mga paniniwala.{{Sfn|Joll|1964|pp=27–37}}{{Sfn|Carlson|1972|pp=22–23}} Ang unang pilosopong pampolitika na tumawag sa kaniyang sarili bilang isang anarkista (Pranses: ''anarchiste'') at nagbigay sa salitang ito ng positibong kahulugan ay si Pierre-Joseph Proudhon (1809–1865).{{Sfn|Kahn|2000}}<ref name="Merriman2" /><ref name="Leier">Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}. (sa Ingles)</ref> Ayon sa ilang historyador, umusbong ang kilusang anarkista sa pagitan ng panahon ni Proudhon at ng Kongresong Saint-Imier noong 1872, bagaman may magkakaibang pananaw ang mga historyador hinggil dito.{{Sfn|Baker|2023|p=40-43}} Mula noong [[dekada 1890]], at nagsimula sa [[Pransiya]],{{Sfn|Nettlau|1996|p=162}} ang salitang ''libertaryanismo'' ay madalas gamitin bilang kasingkahulugan ng anarkismo;{{Sfn|Guérin|1970|loc="The Basic Ideas of Anarchism"}} hanggang sa kasalukuyan, karaniwan pa rin ang ganitong paggamit sa labas ng [[Estados Unidos]].{{Sfnm|1a1=Ward|1y=2004|1p=62|2a1=Goodway|2y=2006|2p=4|3a1=Skirda|3y=2002|3p=183|4a1=Fernández|4y=2009|4p=9}} Gayunman, sa ilang gamit, ang libertaryanismo ay tumutukoy lamang sa [[Indibidwalismo|indibiduwalistang]] pilosopiya ng [[malayang pamilihan]], at ang anarkismo ng malayang merkado ay mas tiyak na tinatawag na libertaryang anarkismo.{{Sfn|Morris|2002|p=61}} Bagaman ang katawagang libertaryanismo ay matagal nang halos kasingkahulugan ng anarkismo,{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6}} ang kahulugan nito ay naging mas malabo sa paglipas ng panahon dahil sa pag-angkin dito ng iba't ibang pangkat na may magkakaibang [[ideolohiya]],{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} kabilang ang Bagong Kaliwa at ang mga tagapagtaguyod ng libertaryang Marxismo, na hindi inuugnay ang kanilang sarili sa mga awtoritaryang sosyalista o sa isang partidong banguwardismo, gayundin ang mga radikal na [[Liberalismo|liberal]] sa usaping pangkultura na pangunahing nakatuon sa mga [[kalayaang sibil]].{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Dahil dito, may ilang anarkista ang mas pinipiling gamitin ang katawagang libertaryang sosyalismo{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}} upang maiwasan ang mga negatibong kahulugang ikinakabit sa salitang ''anarkismo'' at upang bigyang-diin ang kaugnayan nito sa sosyalismo.{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Sa pangkalahatan, ginagamit ang anarkismo upang tukuyin ang kontra-awtoritaryang sangay ng kilusang sosyalista.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=104}}{{Refn|group=nb|name=nb1}} Karaniwan itong inihahambing sa mga anyo ng sosyalismo na nakasentro sa estado o ipinapataw mula sa itaas.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Karaniwang binibigyang-diin ng mga iskolar ng anarkismo ang sosyalistang katangian ng anarkismo{{Sfn|Newman|2005|p=15}} at tinutuligsa ang mga pagtatangkang paghiwalayin ang dalawa bilang magkasalungat na ideolohiya.{{Sfn|Morris|2015|p=64}} May ilang iskolar ding naglalarawan sa anarkismo bilang may maraming impluwensiya mula sa liberalismo,{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} at bilang kapuwa liberal at sosyalista, bagaman higit na sosyalista.{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Samantala, maraming iskolar ang tumatangging ituring na isang anyo ng anarkismo ang anarko-kapitalismo, sapagkat para sa kanila ay hindi nito wastong nauunawaan ang mga pangunahing simulain ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}}{{Refn|Ayon kay Herbert L. Osgood, ang anarkismo ang "pinakasukdulang kabaligtaran" ng awtoritaryang komunismo at sosyalismong nakasentro sa estado.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Ayon naman kay Peter Marshall, "sa pangkalahatan, mas malapit ang anarkismo sa sosyalismo kaysa sa liberalismo. ... Malaking bahagi ng anarkismo ay kabilang sa kampo ng sosyalismo, bagaman mayroon din itong ilang impluwensiya mula sa liberalismo. Hindi ito maaaring ipailalim lamang sa sosyalismo, at mas mainam itong ituring bilang isang hiwalay at natatanging doktrina."{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Ayon kay Jeremy Jennings, "mahirap hindi mapagpasyahan na ang mga ideyang ito"—na tumutukoy sa anarko-kapitalismo—"ay tinatawag lamang na anarkista dahil sa maling pag-unawa sa kung ano ang anarkismo." Dagdag pa niya, "ang anarkismo ay hindi nagtataguyod ng lubos na walang hadlang na kalayaan ng indibidwal (na tila pinaniniwalaan ng mga 'anarko-kapitalista'); sa halip, gaya ng nakita na natin, itinataguyod nito ang pagpapalawak ng [[indibidwalidad]] at ng pamayanan."{{Sfn|Morris|2015|p=64}} Isinulat naman ni Nicolas Walter na "ang anarkismo ay nagmula kapuwa sa liberalismo at sosyalismo, sa kasaysayan man at sa ideolohiya. ... Sa isang diwa, nananatiling mga liberal at mga sosyalista ang mga anarkista, at tuwing itinatakwil nila ang mabubuting elemento ng alinman sa dalawa, ipinagkakanulo nila ang mismong anarkismo. ... Kami ay mga liberal, subalit higit pa rito; kami rin ay mga sosyalista, subalit higit pa rito."{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Isinama naman ni Michael Newman ang anarkismo bilang isa sa maraming tradisyon ng sosyalismo, lalo na ang tradisyong higit na nakahanay sa sosyalismo na sinusundan nina Pierre-Joseph Proudhon at Mikhail Bakunin.{{Sfn|Newman|2005|p=15}} Samantala, iginiit ni Brian Morris na "nakalilinlang kapuwa sa konsepto at sa kasaysayan" ang paglikha ng isang mahigpit na paghahati sa pagitan ng sosyalismo at anarkismo.|group=nb}} Bagaman ang pagtutol sa estado ay pangunahing bahagi ng kaisipang anarkista, hindi madaling bigyan ng iisang depinisyon ang anarkismo, sapagkat malawak ang talakayan ng mga iskolar at mga anarkista tungkol dito, at bahagyang magkakaiba ang pag-unawa rito ng iba't ibang tradisyon ng anarkismo.{{Sfn|Long|2013|p=217}}{{Refn|Isang karaniwang depinisyong tinatanggap ng mga anarkista ay ang anarkismo ay isang kalipunan ng mga pilosopiyang pampolitika na tumututol sa awtoridad at hirarkikong organisasyon, kabilang ang [[kapitalismo]], [[nasyonalismo]], ang [[estado]], at lahat ng kaugnay na institusyon, sa pamamalakad ng lahat ng [[ugnayang pantao]], pabor sa isang lipunang nakabatay sa [[desentralisasyon]], [[kalayaan]], at kusang-loob na samahan. Gayunman, binibigyang-diin ng mga iskolar na ang depinisyong ito ay may kaparehong mga kakulangan ng depinisyong nakabatay sa kontra-awtoritaryanismo (isang ''[[a posteriori]]'' na kongklusyon), kontra-etatismo o kontra-estado (sapagkat higit pa rito ang anarkismo),{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1p=166|2a1=Jun|2y=2009|2p=507|3a1=Franks|3y=2013|3pp=386–388}} at etimolohiya (ang simpleng pagwawaksi sa mga namumuno).{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1pp=25–29|2a1=Long|2y=2013|2pp=217}}|group=nb}} Kabilang sa mahahalagang sangkap ng depinisyon nito ang hangarin para sa isang [[Lipunan|lipunang]] walang pamimilit, ang pagtanggi sa aparatong pang-estado, ang paniniwalang likas na kayang mamuhay o umunlad ng tao sa isang lipunang walang pamimilit, at ang mungkahi kung paano maisasakatuparan ang mithiin ng anarkiya.{{Sfn|McLaughlin|2007|pp=25–26}} == Simbolismo == {{multiple image | total_width = 320 | image1 = Anarchy-symbol.svg | caption1 = Simbolong bilog na A | image2 = Circle-A red.svg | caption2 = Naka-istilong Bilog na A na punk | align = right | header = Ang bilog na A (''circle-A'') ay isang sagisag ng anarkismo na kumakatawan sa mga pangunahing simulain nito, kabilang ang kalayaan ng indibidwal at pagtutol sa awtoritaryanismo.<ref>{{Cite web |title=Understanding The Meaning Behind The Anarchist Symbol: Breaking Down The Unconventional Ideals {{!}} ShunSpirit |url=https://shunspirit.com/article/anarchist-symbol-meaning |access-date=12 Disyembre 2025|language=en |website=shunspirit.com}}</ref> }} Mula pa noong ika-19 na dantaon, gumagamit na ang mga anarkista ng ilang sagisag para sa kanilang adhikain, kabilang ang pinakatanyag na bilog na A (''circle-A''), ang itim na watawat, at ang itim na [[pusa]].<ref name="Baillargeon">{{cite book |last1=Baillargeon |first1=Normand |url=https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&q=%22circle+A%22 |title=Order Without Power: An Introduction to Anarchism: History and Current Challenges |date=2013 |publisher=Seven Stories Press |isbn=978-1-60980-472-5 |location=New York |language=en |translator=Mary Foster |access-date=Oktubre 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210922142448/https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&q=%22circle+A%22 |archive-date=Setyembre 22, 2021 |url-status=live |orig-year=2008}}</ref><ref name="An Anarchist FAQ">{{cite book |title=An Anarchist FAQ |publisher=AK Press |year=2008 |isbn=978-1-902593-90-6 |editor-last=Mckay |editor-first=Iain |location=Edinburgh |language=en |chapter=Appendix – The Symbols of Anarchy |oclc=182529204 |chapter-url=https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20201005101602/https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-date=Oktubre 5, 2020}}</ref> Karaniwan din ang mga [[watawat]] na hinati sa dalawang kulay, na kadalasang nakabatay sa itim na watawat, gaya ng pula at itim at itim at lila, na kumakatawan sa anarko-sindikalismo at anarka-[[peminismo]], ayon sa pagkakasunod. Mula noong ikalawang kalahati ng ika-20 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista sa paggamit ng mga bagong sagisag na mas madaling iguhit at mas madaling makilala, na ang pinakatanyag ay ang bilog na A. Mula sa pagsisimula ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], naging higit na laganap ang mga sagisag pangkultura ng anarkismo sa [[kulturang popular]], kasabay ng pag-usbong ng kilusang kontra-[[globalisasyon]] at ng subkulturang [[punk]].<ref name="revival">{{cite journal |last=Williams |first=Leonard |date=Setyembre 2007 |title=Anarchism Revived |journal=New Political Science |volume=29 |issue=3 |pages=297–312 |doi=10.1080/07393140701510160 |s2cid=220354272|language=en}}</ref><ref name="Gordon">{{cite journal |last=Gordon |first=Uri |date=Pebrero 2007 |title=Anarchism reloaded |journal=Journal of Political Ideologies |volume=12 |issue=1 |pages=29–48 |doi=10.1080/13569310601095598 |s2cid=216089196|language=en}}</ref> == Mga paaralan ng kaisipan == Karaniwang hinahati ang mga paaralan ng kaisipan sa anarkismo sa dalawang pangunahing makasaysayang tradisyon: ang panlipunang anarkismo at ang indibiduwalistang anarkismo, dahil sa kanilang magkakaibang pinagmulan, pagpapahalaga, at pag-unlad.{{Sfnm|1a1=McLean|1a2=McMillan|1y=2003|1loc="Anarchism"|2a1=Ostergaard|2y=2003|2p=14|2loc="Anarchism"}} Binibigyang-diin ng indibiduwalistang tradisyon ang negatibong kalayaan sa pamamagitan ng pagtutol sa mga paghihigpit sa malayang indibiduwal, samantalang binibigyang-diin ng panlipunang tradisyon ang positibong [[kalayaan]] sa layuning ganap na mapaunlad ang malayang kakayahan ng lipunan sa pamamagitan ng pagkakapantay-pantay at panlipunang pagmamay-ari.{{Sfn|Harrison|Boyd|2003|p=251}} Sa kronolohikal na pananaw, maaaring hatiin ang anarkismo sa mga klasikong tradisyon noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at sa mga pos-klasikong tradisyon—gaya ng anarka-peminismo, berdeng anarkismo, at pos-anarkismo—na umusbong pagkatapos nito.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=9}} Ang pagbibigay-diin ng anarkismo sa pagtutol sa [[kapitalismo]], pagkakapantay-pantay, at pagpapalawak ng [[pamayanan]] at indibiduwalidad ang nagtatangi rito mula sa anarko-kapitalismo at iba pang uri ng ekonomikong libertaryanismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}} Karamihan sa mga pananaw nito sa [[ekonomiya]] at pilosopiyang legal ay nagpapakita ng mga kontra-awtoritaryo, kontra-estado, libertariyo, at radikal na pagpapakahulugan sa makakaliwa at sosyalistang pulitika,{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} kabilang ang [[kolektibismo]], [[komunismo]], [[Indibidwalismo|indibiduwalismo]], [[Mutualismo|mutuwalismo]], at sindikalismo, bukod sa iba pang mga teoryang pang-ekonomiya ng libertaryang [[sosyalismo]].{{Sfn|Guérin|1970|p=35|loc="Critique of authoritarian socialism"}} Karaniwang inilalagay ang anarkismo sa pinakakaliwang bahagi ng espektrong pampolitika, bagaman marami ang tumututol sa awtoridad ng estado batay sa mga simulain ng kanan, gaya ng mga anarko-kapitalista.{{Sfnm|1a1=Brooks|1y=1994|1p=[https://books.google.com/books?id=gHyUj9HFYBIC&pg=PP15 xi]|1ps=, "Usually considered to be an extreme left-wing ideology".}}<ref name=":1">{{Cite journal |last=Jungkunz |first=Sebastian |date=2019-01-02 |title=Towards a Measurement of Extreme Left-Wing Attitudes |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09644008.2018.1484906 |journal=German Politics |language=en |volume=28 |issue=1 |pages=101–122 |doi=10.1080/09644008.2018.1484906 |issn=0964-4008 |url-access=subscription |s2cid=158624439}}</ref>{{Sfn|Backes|2023a|p=12}}{{Sfn|Krüusselmann|Weggemans|2023a|p=58}} Dahil walang iisang nakapirming kalipunan ng doktrina o natatanging pandaigdigang pananaw ang anarkismo,{{Sfn|Marshall|1993|pp=14–17}} umiral ang maraming uri at tradisyon nito, at malaki ang pagkakaiba-iba ng mga anyo ng anarkiya.{{Sfn|Sylvan|2007|p=262}} Bilang tugon sa sektaryanismo sa loob ng kilusang anarkista, lumitaw ang anarkismo nang walang [[pang-uri]], isang panawagan para sa pagpaparaya at pagkakaisa ng mga anarkista na unang isinulong ni Fernando Tarrida del Mármol noong 1889 bilang tugon sa matitinding pagtatalo hinggil sa teoryang anarkista noong panahong iyon.{{Sfn|Avrich|1996|p=6}} Sa kabila ng kanilang pagkakahiwalay, ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo ay hindi itinuturing na magkakahiwalay na mga entidad kundi mga tendensiya na nagsasalubong at nag-uugnayan sa isa't isa sa pamamagitan ng magkakaparehong simulain, gaya ng awtonomiya, mutuwal na pagtutulungan, pagtutol sa awtoridad, at [[desentralisasyon]].{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=1–6|2a1=Angelbeck|2a2=Grier|2y=2012|2p=551}} Higit pa sa mga partikular na paksyon ng mga kilusang pampolitika ng anarkismo na bumubuo sa anarkismong pampolitika, mayroon ding anarkismong pampilosopiya, na nagsasabing ang estado ay walang moral na pagiging lehitimo, nang hindi kinakailangang tanggapin ang pangangailangan ng isang rebolusyon upang ito ay maalis.{{Sfn|Egoumenides|2014|p=2}} Bilang isang sangay, lalo na ng indibiduwalistang anarkismo,{{Sfnm|1a1=Ostergaard|1y=2003|1p=12|2a1=Gabardi|2y=1986|2pp=300–302}} maaaring tanggapin ng anarkismo pampilosopiya ang pag-iral ng isang pinakamaliit na estado, subalit iginiit nito na walang [[Moralidad|moral]] na tungkulin ang mga [[mamamayan]] na sundin ang pamahalaan kapag ito ay sumasalungat sa awtonomiya ng indibiduwal.{{Sfn|Klosko|2005|p=4}} Maging ang magkakaibang pilosopikal na tradisyon tulad ng Obhetibismo at Kantiyanismo ay nagbigay ng mga argumentong ginamit upang ipagtanggol ang anarkismo pampilosopiya, kabilang ang pagtatanggol ni Robert Paul Wolff sa anarkismo laban sa mga pormal na paraan ng pagbibigay-katwiran sa pagiging lehitimo ng estado.<ref name="sa">{{cite journal |last=Martin |first=Thomas |date=2000 |title=Book Review: In Defense of Anarchism |url=http://library.nothingness.org/articles/SA/en/display/348 |journal=Social Anarchism |issue=27 |access-date=19 Hunyo 2008|language=en}}</ref> Binibigyang-pansin din ng anarkismo ang mga argumentong moral sapagkat may mahalagang papel ang [[etika]] sa pilosopiyang anarkista. Mayroon ding ilang anarkista na yumakap sa paniniwala sa [[Nihilismo|nihilismong]] pampolitika.{{Sfn|Walter|2002|p=52}} === Klasiko === Sa mga klasikong tradisyon ng anarkismo, ang mga unang umusbong ay ang mutuwalismo at indibiduwalistang anarkismo. Sinundan ang mga ito ng mga pangunahing tradisyon ng panlipunang anarkismo, gaya ng kolektibistang anarkismo, anarko-komunismo, at anarko-sindikalismo. Nagkakaiba ang mga tradisyong ito sa kanilang pananaw hinggil sa organisasyon at estrukturang pang-ekonomiya ng kanilang mithiing lipunan.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=2}} Ang mutuwalismo ay isang teoryang pang-ekonomiya noong ika-18 dantaon na pinaunlad bilang teoryang anarkista ni Pierre-Joseph Proudhon. Kabilang sa mga layunin nito ang "pagbuwag sa estado",<ref name=":0">{{Cite book |title=The Desk Encyclopedia of World History |date=2006 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-7394-7809-7 |editor-last=Wright |editor-first=Edmund |location=New York |pages=20–21}}</ref> pagkakatumbasan, malayang samahan, kusang-loob na [[kontrata]], pederasyon, at repormang [[Pananalapi (disiplina)|pananalapi]] sa parehong kredito at [[salapi]] na pamamahalaan ng isang [[bangko]] ng sambayanan.{{Sfn|Wilbur|2019|pp=213–218}} Sa paglipas ng panahon, inilarawan ang mutuwalismo bilang isang ideolohiyang nasa pagitan ng indibiduwalista at kolektibistang anyo ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Avrich|1y=1996|1p=6|2a1=Miller|2y=1991|2p=11}} Sa ''What Is Property?'' (1840), unang inilarawan ni Proudhon ang kaniyang layunin bilang isang "ikatlong anyo ng lipunan, ang sintesis ng komunismo at pag-aari."{{Sfn|Pierson|2013|p=187}} Ang kolektibistang anarkismo ay isang rebolusyonaryong sosyalistang anyo ng anarkismo{{Sfn|Morris|1993|p=76}} na karaniwang iniuugnay kay Mikhail Bakunin.{{Sfn|Shannon|2019|p=101}} Isinusulong ng mga kolektibistang anarkista ang kolektibong pagmamay-ari ng mga kagamitan sa produksiyon, na inaasahang maisasakatuparan sa pamamagitan ng marahas na [[rebolusyon]],{{Sfn|Avrich|1996|pp=3–4}} at naniniwalang dapat bayaran ang mga [[manggagawa]] ayon sa oras na kanilang ginawa, sa halip na ipamahagi ang mga [[produkto]] ayon sa pangangailangan tulad ng sa komunismo. Umusbong ang kolektibistang anarkismo kasabay ng [[Marxismo]], subalit tinanggihan nito ang [[diktadura]] ng [[proletaryado]], sa kabila ng ipinahahayag na layunin ng Marxismo na magtatag ng isang lipunang kolektibista na walang estado.{{Sfnm|1a1=Heywood|1y=2017|1pp=146–147|2a1=Bakunin|2y=1990}} Ang anarko-komunismo ay isang teorya ng anarkismo na nagsusulong ng isang lipunang komunista na may magkakasamang pagmamay-ari ng mga kagamitan sa [[produksiyon]],{{Sfn|Mayne|1999|p=131}} na pinangangasiwaan ng isang pederal na ugnayan ng mga kusang-loob na samahan.{{Sfn|Marshall|1993|p=327}} Ang produksiyon at pagkonsumo ay ibabatay sa prinsipyong "[[Mula sa bawat isa ayon sa kaniyang kakayahan, para sa bawat isa ayon sa kaniyang pangangailangan]]."{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1p=327|2a1=Turcato|2y=2019|2pp=237–238}} Umusbong ang anarko-komunismo mula sa mga radikal na sosyalistang kilusan pagkatapos ng [[Rebolusyong Pranses]],{{Sfn|Graham|2005}} subalit unang nabuo bilang isang natatanging [[doktrina]] sa seksiyong [[Italya|Italyano]] ng Unang Internasyonal.{{Sfn|Pernicone|2009|pp=111–113}} Kalaunan ay higit pa itong pinaunlad sa mga teoretikal na akda ni [[Peter Kropotkin]],{{Sfn|Turcato|2019|pp=239–244}} na ang kaniyang partikular na pananaw ang naging nangingibabaw sa maraming anarkista pagsapit ng huling bahagi ng ika-19 na dantaon.{{Sfn|Levy|2011|p=6}} Ang anarko-sindikalismo ay isang sangay ng anarkismo na tumitingin sa mga unyon ng mga [[manggagawa]] bilang isang posibleng puwersa para sa rebolusyonaryong pagbabago ng lipunan. Layunin nitong palitan ang kapitalismo at ang estado ng isang bagong lipunang [[Demokrasya|demokratikong]] pinamamahalaan mismo ng mga manggagawa. Ang mga pangunahing simulain ng anarko-sindikalismo ay direktang pagkilos, pagkakaisa ng mga manggagawa, at sariling pamamahala ng mga manggagawa.{{Sfn|Van der Walt|2019|p=249}} Ang indibiduwalistang anarkismo naman ay isang pangkat ng iba't ibang tradisyon ng kaisipan sa loob ng kilusang anarkista na nagbibigay ng higit na diin sa indibiduwal at sa kaniyang [[Malayang kalooban|malayang pagpapasya]] kaysa sa anumang panlabas na salik na nagtatakda ng kaniyang kilos.{{Sfn|Ryley|2019|p=225}} Kabilang sa mga unang nakaimpluwensiya sa anyong ito ng anarkismo sina William Godwin, Max Stirner, at [[Henry David Thoreau]]. Sa iba't ibang bansa, nakakuha ang indibiduwalistang anarkismo ng maliit ngunit magkakaibang pangkat ng mga tagasunod, kabilang ang mga Bohemyo na alagad ng [[sining]] at mga [[intelektuwal]],{{Sfn|Marshall|1993|p=440}} gayundin ang mga kabataang anarkistang lumalabag sa batas sa kilusang nakilala bilang iligalismo at indibiduwal na pagbawi.{{Sfnm|1a1=Imrie|1y=1994|2a1=Parry|2y=1987|2p=15}} === Pos-klasiko at kontemporaryo === Patuloy na umusbong ang anarkismo ng maraming [[pilosopiya]] at kilusan na, sa ilang pagkakataon, ay eklektiko, na humahango ng mga ideya mula sa iba't ibang pinagmulan at pinagsasama ang magkakaibang konsepto upang makalikha ng mga bagong pamamaraang pampilosopiya. Nanatiling mahalagang bahagi ng mga makabagong tradisyon ng anarkismo ang kontra-kapitalistang tradisyon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Williams|2018|p=4}} Maraming pangkat, tendensiya, at paaralan ng kaisipan ng anarkismo ang umiiral sa kasalukuyan, kaya mahirap ilarawan ang makabagong kilusang anarkista bilang isang magkakaisang kabuuan.{{Sfn|Franks|2013|pp=385–386}} Bagaman nakapaglatag ang mga teorista at aktibista ng mga "medyo matatag na kalipunan ng mga simulain ng anarkismo," wala pa ring nagkakaisang pananaw kung alin sa mga simulain ang pangunahing batayan nito. Dahil dito, inilalarawan ng mga komentarista ang mga anarkismo sa halip na isang iisang anarkismo, sapagkat bagaman may mga simulain silang magkakatulad, magkakaiba ang pagpapahalagang ibinibigay ng bawat paaralan sa mga ito. Halimbawa, maaaring isang pangkalahatang simulain ang pagkakapantay-pantay ng kasarian, subalit higit itong binibigyang-priyoridad ng anarka-peminismo kaysa ng anarko-komunismo.{{Sfn|Franks|2013|p=386}} Sa pangkalahatan, tutol ang mga anarkista sa mapilit na awtoridad sa lahat ng anyo nito, kabilang ang lahat ng sentralisado at hirarkikong anyo ng pamahalaan (halimbawa, [[monarkiya]], kinatawang demokrasya, sosyalismong pang-estado, at iba pa), mga sistemang nakabatay sa uring pang-ekonomiya (halimbawa, kapitalismo, [[Bolshevik|Bolshevismo]], [[Piyudalismo|pyudalismo]], [[pang-aalipin]], at iba pa), mga awtokratikong [[relihiyon]] (halimbawa, pundamentalistang [[Islam]], [[Simbahang Katoliko Romano]], at iba pa), patriyarkiya, heteroseksismo, pananaig ng mga puti, at [[imperyalismo]].{{Sfn|Jun|2009|pp=507–508}} Gayunman, nagkakaiba ang mga paaralan ng anarkismo sa mga pamamaraang dapat gamitin upang tutulan ang mga ito.{{Sfn|Jun|2009|p=507}} == Kasaysayan == === Sinaunang panahon at gitnang panahon === Ang mga pinakakilalang naunang tagapagpauna ng anarkismo sa sinaunang daigdig ay matatagpuan sa [[Tsina]] at [[Gresya]]. Sa Tsina, ang anarkismong pampilosopiya (ang pagtalakay sa pagiging lehitimo ng estado) ay inilahad ng mga pilosopong [[Taoismo|Taoista]] na sina Zhuang Zhou at [[Laozi]].{{Sfnm|1a1=Coutinho|1y=2016|2a1=Marshall|2y=1993|2p=54}} Kasama ng [[estoisismo]], sinasabing ang [[Taoismo]] ay nagtaglay ng mahahalagang paunang pahiwatig ng anarkismo.{{Sfn|Sylvan|2007|p=257}} Naipahayag din ang mga pananaw na anarkiko ng mga [[Mandudula|mandudulang]] [[trahedya]] at mga pilosopo sa Gresya. Ginamit nina [[Esquilo|Eskilo]] at [[Sopokles]] ang alamat ni Antigona upang ilarawan ang tunggalian sa pagitan ng mga batas na ipinapataw ng estado at ng pansariling awtonomiya. Patuloy namang kinuwestiyon ni Sokrates ang mga awtoridad sa [[Atenas]] at iginiit ang [[karapatan]] ng indibiduwal sa [[kalayaan]] ng budhi. Tinanggihan ng mga [[Siniko]] ang batas ng tao (''nomos'') at ang mga kaugnay na awtoridad, habang sinisikap nilang mamuhay ayon sa kalikasan (''physis''). Samantala, itinaguyod ng mga Estoiko ang isang lipunang nakabatay sa di-pormal at magiliw na ugnayan ng mga mamamayan nang walang pag-iral ng estado.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4, 66–73}} Sa [[Imperyong Sasanida]] (224–651 CE), nanawagan si [[Mazdak]] para sa isang lipunang may pagkakapantay-pantay at sa pag-aalis ng monarkiya, subalit hindi nagtagal ay ipinapatay siya ni Emperador Kavad I.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Sa Basra, nangaral ang ilang sektang panrelihiyon laban sa estado.{{Sfn|Crone|2000|pp=3, 21–25}} Sa [[Gitnang Kapanahunan|Gitnang Panahon]] sa [[Europa]], walang naging malinaw na gawaing anarkista maliban sa ilang mapagkait sa sariling mga kilusang panrelihiyon. Nagkaroon ng mga tendensiyang kontra-estado at libertaryo ang iba't ibang sektang panrelihiyon sa Europa.{{Sfn|Nettlau|1996|p=8}} Ang mga ito, kasama ng ilang kilusang [[Muslim]], ang kalauna'y nagbigay-daan sa pag-usbong ng panrelihiyong anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Ang muling pagsigla ng interes sa sinaunang panahon noong [[Renasimiyento|Renasimyento]] at ang pagbibigay-diin sa sariling pagpapasya noong [[Repormasyon]] ay muling nagpasigla sa mga elementong sekular na kontra-awtoritaryo sa Europa, lalo na sa Pransiya. Ang mga hamon ng [[Panahon ng Kaliwanagan]] sa awtoridad na intelektuwal—maging sekular o panrelihiyon—at ang mga rebolusyon noong dekada 1790 at noong 1848 ay pawang nagpasigla sa pag-unlad ng ideolohiyang humantong sa panahon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=307}} === Makabagong panahon === [[File:Barricade18March1871_(more_cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Barricade18March1871_(more_cropped).jpg|thumb|Ang Komuna ng Paris, isa sa mga pinakaunang eksperimento sa anarkismo.]] Noong [[Himagsikang Pranses|Rebolusyong Pranses]], ang mga pangkat na gaya ng Enragés at ng ''sans-culottes'' ay naging mahalagang yugto sa pag-usbong ng mga damdaming kontra-estado at [[Pederalismo|pederalista]].{{Sfn|Marshall|1993|p=4}} Sa buong ika-19 na dantaon, umusbong ang mga unang tradisyon ng anarkismo: itinaguyod ni William Godwin ang anarkismo pampilosopiya sa [[Inglatera]] sa pamamagitan ng moral na pagtanggi sa pagiging lehitimo ng estado; ang kaisipan ni Max Stirner ay naglatag ng daan para sa indibiduwalismo; at ang teorya ng mutuwalismo ni Pierre-Joseph Proudhon ay nakatagpo ng matabang lupa sa Pransiya.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}} Pagsapit ng huling bahagi ng dekada 1870, malinaw nang nahubog ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo, at mula 1880 hanggang 1914 ay naganap ang isang bugso ng [[Globalisasyon|globalisasyong]] noon ay hindi pa nasasaksihan.{{Sfn|Levy|2011|pp=10–15}} Ang panahong ito ng klasikal na anarkismo ay tumagal hanggang sa pagtatapos ng [[Digmaang Sibil ng Espanya]] at itinuturing na ginintuang panahon ng anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}} [[File:Bakunin.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bakunin.png|thumb|Tinutulan ni Mikhail Bakunin ang Marxistang layunin ng diktadura ng proletaryado at nakipag-alyansa sa mga pederalista sa loob ng Unang Internasyonal bago siya pinatalsik ng mga Marxista.]] Humango si Mikhail Bakunin mula sa mutuwalismo upang itatag ang anarkismong kolektibista, at sumapi siya sa ''International Workingmen's Association'', isang samahan ng mga manggagawa na kalauna'y nakilala bilang Unang Internasyonal (''First International''), na itinatag noong 1864 upang pag-isahin ang iba't ibang rebolusyonaryong kilusan. Naging isang mahalagang puwersang pampolitika ang Internasyonal, at isa sa mga pangunahing personalidad nito si [[Karl Marx]], na kasapi ng Pangkalahatang Konseho nito. Ang pangkat ni Bakunin, ang Pederasyong Jura, at ang mga tagasunod ni Pierre-Joseph Proudhon (ang mga mutuwalista) ay tumutol sa sosyalismong pang-estado, at itinaguyod ang pag-iwas sa pakikilahok sa elektoral na pulitika (''political abstentionism'') at ang pagpapanatili ng maliliit na pag-aari.{{Sfnm|1a1=Dodson|1y=2002|1p=312|2a1=Thomas|2y=1985|2p=187|3a1=Chaliand|3a2=Blin|3y=2007|3p=116}} Pagkaraan ng matitinding alitan, pinalayas ng mga Marxista ang mga Bakuninista mula sa Internasyonal sa Kongreso sa [[Ang Haya|Haya]] ng 1872.{{Sfnm|1a1=Graham|1y=2019|1pp=334–336|2a1=Marshall|2y=1993|2p=24}} Katulad din nito, ang mga anarkista ay nakaranas ng gayong pagtrato sa Ikalawang Internasyonal at tuluyang pinalayas noong 1896.{{Sfn|Levy|2011|p=12}} Hinulaan ni Bakunin na kung magkakaroon ng kapangyarihan ang mga rebolusyonaryo ayon sa mga tuntunin ni Marx, sila rin ay magiging mga bagong mapaniil sa mga [[manggagawa]]. Bilang tugon sa kanilang pagpapatalsik mula sa Unang Internasyonal, itinatag ng mga anarkista ang Internasyonal ng St. Imier. Sa impluwensiya ni [[Peter Kropotkin]], isang Rusong [[Pilosopiya|pilosopo]] at [[siyentipiko]], nagkaroon ng malaking pagkakatulad ang anarko-komunismo at ang kolektibismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=5}} Ang mga anarko-komunista, na humango ng inspirasyon mula sa [[Komuna ng Paris]] ng 1871, ay nagsulong ng malayang pederasyon at ng pamamahagi ng mga kalakal ayon sa pangangailangan ng bawat isa.{{Sfn|Graham|2005|p=xii}} Sa panahong ito, may isang minorya ng mga anarkista ang yumakap sa taktika ng rebolusyonaryong karahasang pampolitika, na nakilala bilang propaganda ng gawa (''propaganda of the deed'').{{Sfn|Marshall|1993|pp=633–636}} Ang pagkakawatak-watak ng kilusang sosyalista sa Pransiya sa maraming pangkat, gayundin ang pagbitay at pagpapatapon sa maraming Komunardo sa mga kolonya ng bilangguan matapos supilin ang Komuna ng Paris, ay nagbigay-daan sa pag-usbong ng mga indibiduwalistang pagpapahayag at pagkilos sa larangang pampolitika.{{Sfn|Anderson|2004}} Bagaman maraming anarkista ang lumayo sa mga gawaing ito ng terorismo, nadungisan ang reputasyon ng buong kilusan, at isinagawa ang iba't ibang hakbang upang pigilan ang pagpasok ng mga anarkista sa [[Estados Unidos]], kabilang ang Batas sa Imigrasyon ng 1903, na kilala rin bilang Batas sa Pagbubukod sa mga Anarkista.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=633–636|2a1=Lutz|2a2=Ulmschneider|2y=2019|2p=46}} Ang iligalismo ay isa pang estratehiyang niyakap ng ilang anarkista sa panahong ito.{{Sfn|Bantman|2019|p=374}} Pagsapit ng simula ng ika-20 dantaon, humupa na ang kilusang terorista, at ang lugar nito ay napalitan ng anarko-komunismo at anarko-sindikalismo, habang ang anarkismo ay lumaganap sa iba't ibang panig ng daigdig.{{Sfn|Moya|2015|p=327}}{{Sfn|Levy|2011|p=16}} Sa [[Tsina]], may maliliit na pangkat ng mga mag-aaral na nagpakilala ng [[makatao]] at [[maka-agham]] na bersiyon ng anarko-komunismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=519–521}} Samantala, naging sentro ang [[Tokyo]] ng mga mapanghimagsik na kabataan mula sa iba't ibang bansa sa [[Silangang Asya]] na nagtungo sa kabisera ng [[Hapon]] upang mag-aral.{{Sfn|Marshall|1993|pp=519–521}} Sa [[Amerikang Latino]], naging pangunahing baluwarte ng anarko-sindikalismo ang [[Arhentina]], kung saan ito ang naging pinakaprominenteng [[ideolohiya]] ng kaliwa.{{Sfnm|1a1=Levy|1y=2011|1p=23|2a1=Laursen|2y=2019|2p=157|3a1=Marshall|3y=1993|3pp=504–508}} Nakilahok din ang mga anarkista sa Komuna ng Strandzha at sa Republika ng Kruševo, na itinatag sa [[Masedonya]] sa panahon ng Pag-aalsang Ilinden–Preobrazhenie noong 1903, gayundin sa [[Rebolusyong Mehikano]] noong 1910. Sa sunod-sunod na mga rebolusyon noong 1917–1923, nagkaroon ang mga anarkista ng iba't ibang antas ng aktibong pakikilahok.{{sfn|Marshall|1993|p=470}} Sa kabila ng mga pangamba, masigasig na nakilahok ang mga anarkista sa Rebolusyong Ruso bilang pagsalungat sa Kilusang Puti, lalo na sa Makhnovshchina. Nang makita nila ang tagumpay ng mga Bolshevik sa [[Rebolusyong Oktubre]] at ang sumunod na [[Digmaang Sibil sa Rusya]], maraming manggagawa at aktibista ang lumipat sa mga partidong komunista, na lumakas kapalit ng paghina ng anarkismo at iba pang kilusang sosyalista. Sa Pransiya at Estados Unidos, maraming kasapi ng malalaking kilusang sindikalista, gaya ng Pangkalahatang Kompederasyon ng Paggawa at ng Manggagawang Pang-industriya ng Mundo, ang umalis sa kanilang mga samahan at sumapi sa Komunistang Internasyonal.{{Sfn|Nomad|1966|p=88}} Gayunman, matapos maging matatag ang pamahalaang Bolshevik, dumanas ng matinding panunupil ang mga anarkista, kabilang noong Pag-aalsa sa [[Kronstadt]]. Maraming anarkista mula sa [[Petrograd]] at [[Mosku]] ang tumakas patungong [[Ukranya]], subalit kalaunan ay dinurog din ng mga Bolshevik ang kilusang anarkista roon.{{Sfn|Avrich|2006|p=204}} Dahil sa panunupil sa mga anarkista sa Rusya, umusbong ang dalawang bagong magkasalungat na kaisipan: ang platapormismo at ang sintesis na anarkistang. Layunin ng una na bumuo ng isang magkakaugnay na samahang mangunguna sa rebolusyon, samantalang tinututulan naman ng ikalawa ang anumang anyo ng organisasyong maihahalintulad sa isang partidong pampolitika. Sa [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]] noong 1936–1939, muling nakipag-alyansa ang mga anarkista at mga sindikalista (CNT at FAI) sa iba't ibang kilusang makakaliwa. Ang matagal nang tradisyon ng anarkismo sa [[Espanya]] ang naging dahilan upang gumanap ang mga anarkista ng mahalagang papel sa digmaan, lalo na sa Rebolusyong Espanyol ng 1936. Bilang tugon sa paghihimagsik ng hukbo, isang kilusang binigyang-inspirasyon ng anarkismo—na binubuo ng mga [[magsasaka]] at manggagawa at sinusuportahan ng mga armadong milisya—ang kumontrol sa [[Barcelona]] at sa malalawak na kanayunan ng Espanya, kung saan isinakolektibo nila ang mga lupain.{{Sfn|Bolloten|1984|p=1107}} Sa simula ng digmaan, nagbigay ang [[Unyong Sobyetiko|Unyong Sobyet]] ng limitadong tulong. Gayunman, nauwi ito sa matinding tunggalian sa pagitan ng mga komunista at iba pang pangkat ng makakaliwa sa isang serye ng mga pangyayaring nakilala bilang Mga Araw ng Mayo, habang pinagtibay ni [[Joseph Stalin]] ang kontrol ng Unyong Sobyet sa pamahalaang Republikano. Nagbunga ito ng panibagong pagkatalo ng mga anarkista sa kamay ng mga komunista.{{Sfn|Marshall|1993|pp=xi, 466}} ==== Pagkatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig ==== Sa pagtatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], lubhang nanghina ang kilusang anarkista. Pagsapit ng dekada 1960, muling sumigla ang anarkismo, na marahil ay dulot ng nakitang kabiguan ng [[Marxismo–Leninismo]] at ng mga tensiyong ibinunga ng [[Digmaang Malamig]].{{Sfn|Marshall|1993|p=539}} Sa panahong ito, lumitaw ang anarkismo sa iba't ibang kilusang tumutuligsa kapwa sa kapitalismo at sa estado, gaya ng mga kilusang laban sa sandatang nuklear, pangkapaligiran, pangkapayapaan, kontra-kultura ng dekada 1960, at ng Bagong Kaliwa.{{Sfn|Marshall|1993|pp=xi, 539}} Nagkaroon din ito ng paglipat mula sa dati nitong mapanghimagsik na katangian tungo sa mapanuksong repormismong kontra-ikapitalista. Naiugnay rin ang anarkismo sa subkulturang [[punk]], gaya ng makikita sa mga banda tulad ng Crass at Sex Pistols.{{Sfn|Marshall|1993|pp=493–494}} Ang mga umiiral na kaisipang [[Peminismo|peminista]] ng anarka-peminismo ay muling sumigla noong ikalawang yugto ng peminismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=493–494}} Sa panahong ito rin nagsimulang mabuo ang itim na anarkismo (''black anarchism''), na nakaimpluwensiya sa paglayo ng anarkismo mula sa dati nitong nakasentro sa [[Europa]].{{Sfn|Williams|2015|p=680}} Kasabay nito, nabigo itong magkaroon ng malawak na impluwensiya sa Hilagang Europa, habang naabot naman nito ang hindi pa nararanasang kasikatan sa [[Amerikang Latino]].{{Sfn|Harmon|2011|p=70}} Noong pagpasok ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], lalong lumawak ang kasikatan at impluwensiya ng anarkismo sa mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa [[digmaan]], at laban sa [[globalisasyon]].{{Sfn|Rupert|2006|p=66}} Lumago ang interes sa kilusang anarkista kasabay ng pag-igting ng kilusang kontra-globalisasyon,{{Sfn|Evren|2011|p=1}} na ang mga pangunahing kalipunan ng mga aktibista ay nakabatay sa mga pananaw na anarkista.{{Sfn|Evren|2011|p=2}} Naging kilala ang mga anarkista sa kanilang pakikilahok sa mga protesta laban sa [[Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal|World Trade Organization]] (WTO, o Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal), [[Group of Eight]] (G8, o Pangkat ng Walo), at World Economic Forum (WEF, o Pandaigdigan na Pagpupulong sa Ekonomiya). Sa mga protestang ito, ang mga pansamantalang pangkat na walang pinuno at hindi nagpapakilala, na tinatawag na ''black blocs'' o blokeng itim, ay nasangkot sa mga kaguluhan, pagsira ng [[ari-arian]], at mararahas na komprontasyon laban sa [[pulisya]]. Kabilang sa iba pang mga taktika sa pag-oorganisa na umusbong sa panahong ito ang mga ''affinity group'' (mga pangkat na binubuo ng magkakatulad ang layunin), ''security culture'' (kultura ng pagpapanatili ng seguridad), at paggamit ng mga desentralisadong [[teknolohiya]] gaya ng [[Internet]]. Isa sa pinakamahalagang pangyayari sa panahong ito ang mga komprontasyon sa kumperensiya ng WTO sa [[Seattle]] noong 1999.{{Sfn|Rupert|2006|p=66}} Habang hinuhubog ng kilusang ito ang radikalismo ng ika-21 dantaon, ang mas malawak na pagtanggap sa mga simulain ng anarkismo ay naging hudyat ng muling pagsigla ng interes sa anarkismo.{{Sfn|Evren|2011|p=2}} Gayunman, sa makabagong pagbabalita, madalas na binibigyang-diin ang karahasang isinagawa ng mga ''black bloc'' sa mga demonstrasyon at iniuugnay ito sa mga anarkista.<ref>{{Cite news |date=8 Oktubre 2013 |title=Black Blocs hijack Brazil teacher protests |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-24453113 |access-date=23 Hunyo 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Booth |first1=Robert |last2=Vallée |first2=Marc |date=1 Abril 2011 |title='Black bloc' anarchists behind anti-cuts rampage reject thuggery claims |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/society/2011/apr/01/anarchists-anti-cuts-march |access-date=23 Hunyo 2025 |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite news |date=3 Abril 2011 |title=Who are the Black Bloc and what are they trying to achieve? |language=en-AU |work=ABC News |url=https://www.abc.net.au/news/2011-04-04/blocwilliams/45890 |access-date=23 Hunyo 2025}}</ref> Bagaman may mga layuning rebolusyonaryo, marami sa mga makabagong anyo ng anarkismo ay hindi nakatuon sa komprontasyon. Sa halip, sinisikap nilang bumuo ng isang alternatibong paraan ng organisasyong panlipunan (alinsunod sa teorya ng kapangyarihang dalawahan o ''dual power''), na nakabatay sa ugnayang may pagtutulungan at kusang-loob na kooperasyon. Makikita ito sa mga pangkat tulad ng Food Not Bombs (Pagkain Hindi Bomba) at sa mga sentrong panlipunang pinamamahalaan ng mga kalahok mismo.{{Sfn|Honeywell|2021|}} Ang mas malawak na pagkapansin sa anarkismo ay nagbunsod din sa mas maraming iskolar sa mga [[Larangang akademiko|larangan]] tulad ng [[antropolohiya]] at [[kasaysayan]] na pag-aralan at makibahagi sa kilusang anarkista, bagaman higit na pinahahalagahan ng makabagong anarkismo ang pagkilos kaysa sa teoryang [[akademiko]].{{Sfnm|1a1=Williams|1y=2010|1p=110|2a1=Evren|2y=2011|2p=1|3a1=Angelbeck|3a2=Grier|3y=2012|3p=549}} Naging maimpluwensiya rin ang mga ideya ng anarkismo sa pag-unlad ng mga Zapatista sa [[Mehiko]] at ng Pederasyon Demokratiko ng Hilagang Siria, na mas kilala bilang Rojava, isang ''[[de facto]]'' na nagsasariling rehiyon sa hilagang [[Siria|SIria]].{{Sfn|Ramnath|2019|p=691}} == Paglaganap ng anarkismo sa Pilipinas == Ang anarkismo sa [[Pilipinas]] ay nag-ugat sa laban kontra [[kolonyalismo]] laban sa [[Imperyong Espanyol]] at naging maimpluwensiya sa [[Himagsikang Pilipino]] at sa maagang kilusang unyon ng mga manggagawa sa bansa. Matapos itong mapalitan ng Marxismo–Leninismo bilang pangunahing rebolusyonaryong kaisipan noong kalagitnaan ng ika-20 dantaon, muli itong sumigla bilang bahagi ng punk na subkultura kasunod ng pagkakahati-hati ng [[Partido Komunista ng Pilipinas]]. Mabilis na lumaganap ang nasyonalismong Pilipino sa buong kapuluan matapos ang Maluwalhating Rebolusyon ng 1868. Maraming intelektuwal na Pilipino, kabilang sina [[José Rizal]] at [[Marcelo H. del Pilar]], ang naglunsad ng [[Kilusang Propaganda]], na nanawagan ng mga reporma sa pamamahala ng [[Silangang Indiyas ng Espanya]].<ref>{{cite book|last1=Schumacher|first1=John|title=The Propaganda Movement, 1880–1895: The Creation of Filipino Consciousness, the Making of the Revolution|date=1997|publisher=Ateneo University Press|location=Manila|isbn=971-550-209-1|page=333|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last1=Agoncillo|first1=Teodoro|title=History of the Filipino People|url=https://archive.org/details/historyoffilipin00teod|url-access=registration|date=1990|publisher=Garotech Publishing|location=Lungsod Quezon|isbn=971-8711-06-6|edition=8|language=en}}</ref> Noong 1890, lumipat si Rizal sa Europa, kung saan nakilala niya ang mga kilusang anarkista sa Pransiya at Espanya. Sa Espanya, naging tagapayo niya ang Proudhonistang pederalista na si Francisco Pi y Margall.<ref name=":2">{{Cite book |last=Anderson|first=Benedict|title=Age of globalization : anarchists and the anticolonial imagination|date=2013|publisher=Verso|isbn=978-1-78168-144-2|pages=107, 159|oclc=864023954|language=en}}</ref><ref name=":02">{{cite journal|url=https://asj.upd.edu.ph/mediabox/archive/ASJ-49-1-2013/From%20Cadiz%20to%20La%20Liga%20-%20Spanish%20Context%20of%20Rizals%20Political%20Thought%20-%20Aseniero.pdf|pages=27–39|title=From Cádiz to La Liga: The Spanish Context of Rizal's Political Thought|first=George|last=Aseniero|date=31 Oktubre 2013|journal=Asian Studies: Journal of Critical Perspectives on Asia|publisher=[[University of the Philippines Diliman]]|volume=49|issue=1|location=Lungsod Quezon|issn=2244-5927|oclc=950730261|language=en}}</ref> Ang konsepto ng propaganda sa pamamagitan ng gawa (''propaganda of the deed'') ang naging partikular na inspirasyon sa ikalawang nobela ni Rizal na ''[[El filibusterismo]]'', na naglalarawan ng isang rebolusyon para sa pambansang paglaya laban sa mga kolonyal na awtoridad ng Espanya sa Pilipinas.<ref name=":2" /> Sa [[Nobelang Pilipino|nobelang]] iyon, inilarawan ni Rizal ang isang nabigong pagtatangka ng propaganda sa pamamagitan ng gawa sa katauhan ni Simoun, na nagtangkang pasabugin ang isang pagtitipong dinaluhan ng mga piling tao o elitista ng kolonyal na pamahalaan.<ref name=":12">{{cite book |last=Anderson|first=Benedict|title=The Age Of Globalization: Anarchists and the Anti-Colonial Imagination|publisher=Verso Books|year=2013|isbn=9781781681442|location=[[London]]|page=31|oclc=875370534|language=en}}</ref> Pagbalik niya sa [[Maynila]] noong 1892, itinatag ni Rizal ang [[La Liga Filipina]], isang lihim na samahan na nakatuon sa pagtutulungan, pagtatatag ng mga kooperatiba, at iba pang gawain.<ref name=":02" /> Dahil sa kaniyang mga gawain sa Liga, inaresto si Rizal at ipinatapon sa Dapitan.<ref>{{cite book |last1=Zaide|first1=Gregorio F.|title=Rizal: His Exile to Dapitan|date=1976|publisher=St. Mary's|pages=193|url=https://books.google.com/books?id=xPziMgEACAAJ&q=rizal+exile+in+dapitan|access-date=19 Agosto 2019|language=en}}</ref> Doon ay nagtayo siya ng isang [[ospital]], isang sistema ng panustos ng tubig, at isang [[paaralan]], kung saan siya nagturo at nagsagawa rin ng pagsasaka at [[paghahalaman]].<ref>{{cite book |last1=Gibbs|first1=Eloise A.|title=Rizal in Dapitan: A Story Based on the Life of José Rizal During His Exile in Dapitan|date=1960|publisher=University Book Supply|page=230|url=https://books.google.com/books?id=jqFAAAAAIAAJ&q=Rizal+in+dapitan|access-date=20 Agosto 2019|language=en}}</ref> Matapos ipatapon si Rizal, maraming nasyonalistang Pilipino ang nagtatag ng [[Katipunan]], isa pang lihim na samahan, subalit sa pagkakataong ito ay may layuning makamit ang kasarinlan mula sa Espanya sa pamamagitan ng isang himagsikan. Dahil sa inspirasyon mula sa mga akda ni Rizal, nag-organisa ang Katipunan ng armadong paglaban sa pamahalaang Espanyol sa pamumuno ni [[Andrés Bonifacio]].<ref>{{Citation|last=Agoncillo|first=Teodoro|author-link=Teodoro Agoncillo|title=The Revolt of the Masses: The story of Bonifacio and the Katipunan|publisher=[[University of the Philippines]] Press|location=Lungsod Quezon|year=1996|orig-year=1956|isbn=971-8711-06-6|url=https://books.google.com/books?id=SV_BAQAACAAJ|page=41|language=en}}</ref> Matapos mabunyag ang mga gawain ng Katipunan noong Agosto 1896, nagsimula ang Himagsikang Pilipino. Nag-alsa ang mga kasapi ng Katipunan sa [[Caloocan]],<ref name="Ocampo1995">{{cite book |last=Ocampo|first=Ambeth R.|title=Bonifacio's bolo|url=https://books.google.com/books?id=YWhxAAAAMAAJ|year=1995|publisher=Anvil Pub.|isbn=978-971-27-0418-5|page=8|language=en}}</ref> itinatag ang [[Republika ng Katagalugan]], at nagpahayag ng isang pambansang armadong himagsikan.<ref name="guererro1">{{citation |last1=Guererro|first1=Milagros|last2=Encarnacion|first2=Emmanuel|last3=Villegas|first3=Ramon|title=Andres Bonifacio and the 1896 Revolution|journal=Sulyap Kultura|volume=1|issue=2|pages=3–12|publisher=National Commission for Culture and the Arts|year=1996|url=http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1|access-date=2009-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20101115193832/http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1|archive-date=2010-11-15|url-status=dead|language=en}}</ref> Bagaman walang tuwirang naging bahagi si Rizal sa himagsikan, nilitis siya ng hukumang militar sa mga kasong paghihimagsik, sedisyon, at sabuwatan. Napatunayang nagkasala siya sa lahat ng paratang at binaril ng pulutong ng mga tagabaril bilang pagbitay.<ref>{{cite book|last1=Russell|first1=Charles Edward|last2=Rodriguez|first2=Eulogio Balan|title=The hero of the Filipinos: the story of José Rizal, poet, patriot and martyr|url=https://archive.org/details/herooffilipinoss00russ_0|year=1923|publisher=The Century co.|page=[https://archive.org/details/herooffilipinoss00russ_0/page/308 308]|language=en}}</ref> Noong 1897, napatalsik at ipinapatay si Bonifacio ni [[Emilio Aguinaldo]], na siyang umako sa pamumuno ng kilusang rebolusyonaryo.<ref>{{cite book|last1=Agoncillo|first1=Teodoro|title=History of the Filipino People|url=https://archive.org/details/historyoffilipin00teod|url-access=registration|date=1990|publisher=Garotech Publishing|location=Lungsod Quezon|isbn=971-8711-06-6|edition=8|pages=178–181|language=en}}</ref> Matapos mapalayas ang mga Espanyol mula sa kapuluan, nagtatag si Aguinaldo ng isang diktadura at ipinahayag ang [[kasarinlan ng Pilipinas]]. Gayunman, sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)|Kasunduan sa Paris]], pormal na isinuko ng Espanya ang Pilipinas sa Estados Unidos, na naging mitsa ng armadong tunggalian laban sa bagong tatag na [[Unang Republika ng Pilipinas]].<ref>{{cite book|last=Randolph|first=Carman Fitz|title=The Law and Policy of Annexation|chapter=Chapter I, The Annexation of the Philippines|publisher=BiblioBazaar, LLC|location=Charleston, South Carolina|year=2009|isbn=978-1-103-32481-1|language=en}}</ref> Sa panahon ng himagsikan, si [[Isabelo de los Reyes]] ay kabilang sa mga rebolusyonaryong ipinatapon sa Espanya, kung saan siya ay ibinilanggo sa Kastilyo ng Montjuïc. Doon ay nakilala niya ang ilang mga anarkista at sindikalista, at napag-aralan ang panitikang anarkista na ibinibigay sa kanya ng isang simpatetikong bantay.<ref name="Mojares">{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/268 268]|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Scott|first=William Henry|year=1992|title=The Union Obrera Democrática: First Filipino Trade Union|location=Lungsod Quezon|publisher=New Day|page=14|isbn=9789711004880|oclc=1187047203|language=en}}</ref> Matapos siyang makalaya, nakilala niya ang ilang mga palaisip na anarkista, kabilang sina Francesc Ferrer,<ref name="Saulo">{{Cite book |title=Communism in the Philippines : An Introduction|last=Saulo|first=Alfredo|date=2002|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9715504035|edition=Pinalaki|location=Maynila, Pilipinas|oclc=969406494|page=4|language=en}}</ref> at nabasa ang mga akda nina Pierre-Joseph Proudhon, Mikhail Bakunin, at Peter Kropotkin.<ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/n282 269]|language=en}}</ref> Matapos sumuko ang mga hukbo ni Emilio Aguinaldo at maitatag ang Pamahalaang Insular noong 1901, nakabalik si Isabelo sa Maynila,<ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/274 274]|language=en}}</ref> dala ang isang malaking koleksiyon ng mga akdang anarkista at sosyalista.<ref>{{Cite book |title=Komunista : the genesis of the Philippine Communist Party, 1902–1935|last=Richardson|first=Jim|date=2011|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715506267|location=Lungsod Quezon|oclc=756771087|page=15|language=en}}</ref> Dahil sa impluwensiya ng anarko-sindikalismo, pinangunahan niya ang isang bugso ng mga protesta at welga ng mga manggagawa sa Maynila, na humantong sa pagtatatag ng Unión Obrera Democrática (UOD), ang kauna-unahang makabagong pederasyon ng mga unyon ng manggagawa sa bansa.<ref>{{cite journal|last=Dennison|first=Eleanor|url=https://www.jstor.org/stable/3022423|title=Philippine Labor under the Commonwealth|journal=Far Eastern Survey|volume=7|issue=24|publisher=Institute of Pacific Relations|date=7 Disyembre 1938|pages=277–282|doi=10.2307/3022423|jstor=3022423|issn=0362-8949|oclc=4636899601|url-access=subscription|language=en}}</ref> Nang maglunsad ang UOD ng isang pangkalahatang welga noong Agosto 1902, isinailalim ito sa pagmamanman ng pulisya at inaresto si Isabelo.<ref>{{cite book|last=Pomeroy|first=William J.|year=1992|title=The Philippines: Colonialism, Collaboration, and Resistance|url=https://archive.org/details/philippinescolon00pome|location=New York|publisher=International|page=[https://archive.org/details/philippinescolon00pome/page/51 51]|isbn=9780717806928|oclc=246725565|language=en}}</ref><ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/279 279]|language=en}}</ref> Habang nasa bilangguan, naghain siya ng pagbibitiw sa UOD, subalit ipinagpatuloy ang kanyang gawain nina Hermenegildo Cruz, isang tagapag-organisa ng kilusang paggawa, at Arturo Soriano, isang pinuno ng welga. Isinalin ni Soriano sa [[wikang Tagalog]] ang dayalogo ni Errico Malatesta na ''Fra Contadini'' (''Sa Pagitan ng mga Magsasaka'') sa pamagat na Dalawang Magbubukid. Sa huli, nabuwag ang UOD dahil sa mga panloob na hidwaan. Ang pangkat ng mga katamtaman (''moderates''), sa pamumuno ni [[Lope K. Santos]], ay bumuo ng Unión del Trabajo de Filipinas (UTF) na sinuportahan ng Estados Unidos, samantalang ang pangkat ng mga radikal, sa pamumuno ni Hermenegildo Cruz, ay nagtatag ng Congreso Obrero de Filipinas (COF).<ref>{{Cite book |title=Komunista : the genesis of the Philippine Communist Party, 1902–1935|last=Richardson|first=Jim|date=2011|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715506267|location=Lungsod Quezon|oclc=756771087|page=21|language=en}}</ref> Nang maglaon, isinulat ni Santos ang nobelang ''[[Banaag at Sikat]]'', na tumatalakay sa dalawang magkaibigan: ang isa ay isang sosyalista at ang isa naman ay isang anarkista.<ref name="LKSantos">{{cite book|last=Santos|first=Lope K.|author-link=Lope K. Santos|title=[[Banaag at Sikat]]|publisher=Bookmark|location=Philippines|year=1988}}</ref> Bilang bahagi ng Kilusang Mayo a Kuwatro, nagtatag ang mga anarkistang Tsino ng isang sangay sa Maynila, kung saan naglathala sila ng mga babasahing anarkista na ipinamahagi sa buong Timog-silangang Asya.<ref>{{cite book|first=C.F.|last=Yong|title=The origins of Malayan Communism|location=[[Singapore]]|year=1997|page=18|publisher=Strategic Information and Research Development Centre|isbn=9789672165606|oclc=1112676175|language=en}}</ref> Gayunman, dahil sa pagbuwag sa UOD, humupa na noon ang kilusang anarkista sa malaking bahagi ng kapuluan. Nagpatuloy pa rin ang mga kaisipang anarkista sa hanay ng mga magsasaka, lalo na sa mga unyong magsasaka gaya ng Aguman ding Maldang Talapagobra (AMT; ''Liga ng mga Maralitang Manggagawa''), isang prente ng Partido Sosyalista ng Pilipinas.<ref name=":22">{{Cite book |last=Fegan|first=Brian|title=Philippine Social History: Global Trade and Local Transformation|publisher=Allen & Unwin|year=1982|editor-last=McCoy|editor-first=Alfred|location=Sydney|pages=107|chapter=The Social History of a Central Luzon Barrio|editor-last2=de Jesus|editor-first2=Ed|language=en}}</ref> Ang paglaganap ng mga kaisipang anarkistang ito ay pinadali ng mga babasahing ipinakilala nina Isabelo de los Reyes at Dominador Gómez sa loob ng Partido Sosyalista.<ref name=":23">{{Cite book |last=Fegan|first=Brian|title=Philippine Social History: Global Trade and Local Transformation|publisher=Allen & Unwin|year=1982|editor-last=McCoy|editor-first=Alfred|location=Sydney|pages=107|chapter=The Social History of a Central Luzon Barrio|editor-last2=de Jesus|editor-first2=Ed|language=en}}</ref> Pagkatapos ng Rebolusyong Ruso, nagsimulang mag-ugat ang Marxismo–Leninismo sa mga makakaliwang pangkat noong [[dekada 1920]]. Sa impluwensiya ng Partido Obrero de Filipinas, nakipag-ugnayan ang COF sa Red International of Labor Unions (Pulang Pandaigdigang Samahan ng mga Unyon ng Manggagawa) noong 1927.<ref>{{cite book|first=Edward Hallett|last=Carr|title=A History of Soviet Russia, Volume 14: Foundations of a Planned Economy: Volume 3, Part 3|location=[[Londres]]|publisher=Macmillan|year=1978|page=1040|oclc=1200091334|language=en}}</ref> Ang ugnayang ito ay nagdulot ng pagkakahati sa pagitan ng mga katamtaman at mga rebolusyonaryo sa loob ng COF, na humantong sa tuluyang pagkawatak-watak ng unyon.<ref>{{cite book|first=Crisanto|last=Evangelista|author-link=Crisanto Evangelista|title=The Split in the Philippine Labour Congress: Agents of U.S. Imperialists and Native Bourgeoisie Fail to Capture Congress|publisher=The Red International of Labor Unions|volume=1|issue=6/7|date=Agosto 1929|page=300|language=en}}</ref> Noong 1930, umusbong mula sa pagkakahating ito ang [[Partido Komunista ng Pilipinas]], na nagsimulang isentralisa ang pamamahala sa kilusang manggagawa.<ref name="Saulo" /> Sa una ay ipinagbawal ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Kataas-taasang Hukuman]] ang Partido Komunista,<ref name="Court1932">{{cite court |litigants=The People of the Philippine Islands v. Crisanto Evangelista, et al.|vol=GR L-36278|reporter=SCRA|court=Phil.|date=1932|url=http://www.lawphil.net/judjuris/juri1932/oct1932/gr_l-36278_1932.html|access-date=Marso 25, 2017|language=en}}</ref> subalit kalaunan ay ginawang legal ito matapos maitatag ang [[Komonwelt ng Pilipinas]], dahil sa lumalaking banta mula sa [[Imperyo ng Hapon]].<ref name="Saulo" /> Noong [[dekada 1970]], nagsimulang muling umusbong ang kilusang anarkista sa Pilipinas bilang bahagi ng umuusbong na subkulturang [[punk]] sa kapuluan, na nagtaguyod ng matibay na pilosopiya ng pagtutol sa awtoridad. Sa ilalim ng [[Batas militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|diktadurang Marcos]], dinala sa bansa ng mga nagbalik na kasapi ng diyaspora ang musikang punk, na palihim na ipinalaganap sa buong Maynila, na nagbunsod sa paglitaw ng kilusang Pinoy punk. Naging daluyan ang musikang punk ng pagpapahayag ng pagkadismaya ng kabataan sa konserbatibong lipunan, at noong [[dekada 1980]] ay nagkaroon ito ng hayagang pampulitikang katangian, kung saan maraming punk ang tahasang yumakap sa mga kaisipang anarkista.<ref name="Interview">{{cite book|url=https://www.alpineanarchist.org/r_i_philippines_english.html|chapter=Interview with Jong Pairez and Bas Umali about Anarchism in the Philippines|title=Von Jakarta bis Johannesburg|editor1=Gabriel Kuhn|editor2=Sebastian Kalicha|year=2010|first1=Jong|last1=Pairez|first2=Bas|last2=Umali|location=Münster|publisher=Unrast|isbn=9783897715066|oclc=919085683|language=en}}</ref> Ang pagkakahati-hati ng Partido Komunista ng Pilipinas matapos ang [[Himagsikang Lakas ng Bayan]] ay nagbunsod pa ng panibagong pagsigla ng mga gawaing anarkista sa kapuluan.<ref name="CH293">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=293|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Ayon sa isang [[salaysay]], isang selulang kadre ng Partido Komunista ang yumakap sa anarkismo.<ref name="CH293" /> Isa sa mga kaisipang umusbong mula sa pagkakahati ay ang demokrasyang bayan, na nagsusulong na ang wastong larangan para sa mga demokratikong inisyatiba ay ang lipunang sibil sa halip na ang estado.<ref>{{Cite web |title=Re-Imagining Philippine Revolution {{!}} Southeast Asian Anarchist Library |url=https://sea.theanarchistlibrary.org/library/isagani-serrano-re-imagining-philippine-revolution-en |access-date=2026-07-26 |website=sea.theanarchistlibrary.org}}</ref> Ang mga tinaguriang "demokratang bayan" ay pangunahing nahati sa pagitan ng mga minarkista, na lumahok sa pulitikang elektoral, at ng mga anarkista, na nakibahagi sa pag-oorganisa ng mga pamayanan.<ref>{{cite book|last=Törnquist|first=Olle|year=2002|title=Popular development and democracy|publisher=University of Oslo|url=http://folk.uio.no/ollet/final-edited-UNRISD-2.pdf|access-date=8 Pebrero 2012|location=[[Oslo]]|series=SUM Occasional Papers|issue=3|isbn=9788290391435|oclc=474607527|language=en}}</ref> Sa peryodikong ''Kasarinlan'', inilathala ng dating kasapi ng Partido Komunista na si Isagani Serrano ang [[sanaysay]] na ''Reimagining Philippine Revolution'', kung saan kanyang itinaguyod ang demokrasyang bayan, pinuna ang ideolohiya ng partido, at nagpanukala ng isang panlipunang rebolusyong laban sa estado.<ref>{{cite journal|url=https://sea.theanarchistlibrary.org/library/isagani-serrano-re-imagining-philippine-revolution-en|title=Reimagining Philippine Revolution|last=Serrano|first=Isagani|pages=80–81|year=1994|volume=10|issue=2|journal=Kasarinlan: Philippine Journal of Third World Studies|issn=2012-080X|oclc=939095270|publisher=[[University of the Philippines Diliman]]|location=[[Lungsod Quezon]]|language=en}}</ref> Patuloy na nakaakit ng mga tagasunod ang kilusang anarkista noong dekada 1990, lalo na matapos ang mga protesta laban sa WTO sa Seattle noong 1999, na nagdala sa anarkismo sa pangunahing talakayang pampubliko.<ref name="Interview" /> Isa sa mga grupong nabuo sa panahong ito ang Metro Manila Anarchist Confederation (MMAC, o Konpederasyon ng mga Anarkista sa [[Kalakhang Maynila]]), na naglalayong pag-ugnayin ang mga indibiduwal at kolektibo upang sama-samang kumilos, sa halip na bumuo ng isang [[Partidong pampolitika|partidong pampulitika]].<ref name="CH298">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=298–300|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Nagsimula ring mabuo ang iba pang organisadong pangkat ng mga anarkista, kung saan nagsanib ang ilang kolektibo upang itatag ang Anti-Capitalist Convergence Philippines (Pagtitipong Laban sa Kapitalismo sa Pilipinas), na nag-organisa ng mga protesta laban sa [[Pandaigdigang Pondong Pananalapi]] at sa [[Bangkong Pandaigdig]].<ref name="Ness">{{Cite encyclopedia |last1=Fernandez|first1=Erwin S.|editor1-last=Ness|editor1-first=Immanuel|title=Anarchism, Philippines|pages=1–2|date=2009|doi=10.1002/9781405198073.wbierp0068|language=en|isbn=978-1-4051-9807-3|publisher=John Wiley & Sons|encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest|df=mdy-all}}</ref> Bagama't umusbong at lumaganap sa Pilipinas ang iba't ibang kilusang sosyalista at komunista noong ika-20 dantaon, hindi kailanman nabuo ang isang organisadong partidong anarkista sa bansa.<ref>{{Cite web |last=Cruz |first=Elfren S. |date=Hulyo 30, 2026 |title=How communism began in the Philippines |url=https://www.philstar.com/opinion/2026/07/30/2545655/how-communism-began-philippines |access-date=2026-07-30 |website=Philstar.com}}</ref> Gayunpaman, hindi ito nangangahulugang hindi kailanman umiral ang anarkismo bilang isang kaisipan sa Pilipinas. Tulad na nabanggit sa artikulong ito, nakapasok sa bansa ang mga ideyang anarkista at anarko-sindikalista noong unang bahagi ng ika-20 dantaon. Sa kabila nito, hindi naging sapat ang lakas ng kilusang anarkista upang makapagtatag ng isang partidong pampulitika, at kalaunan ay natabunan ito ng lumalakas na impluwensiya ng Marxismo-Leninismo at ng mga organisadong partidong komunista. Noong 2001, lalo pang nahikayat ang mga Pilipino sa anarkismo sa panahon ng [[Ikalawang Rebolusyon sa EDSA|Ikalawang Himagsikang EDSA]] laban sa pamahalaan ni [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulong]] [[Joseph Estrada]]. Sa panahong ito, namahagi ang mga anarkista ng polyetong pinamagatang ''Organize Without Leaders!'' ("Mag-organisa nang Walang mga Pinuno!"), na nagbigay-diin sa kanilang kaibhan sa iba pang pangkat ng oposisyon na naglalayong makamit ang kapangyarihang pampulitika.<ref name="CH300">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=300–303|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Matapos maluklok sa kapangyarihan si [[Gloria Macapagal Arroyo]] bilang pangulo, maraming makakaliwa sa bansa ang nadismaya sa mga Himagsikang EDSA, na sa kanilang pananaw ay nauwi lamang sa pagpapalit ng naghaharing rehimen.<ref name="CH304">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=304–306|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Lalo pang tumindi ang pagkadismayang ito matapos ang nabigong [[EDSA Tres|EDSA III]], na mabilis na sinupil at nagresulta sa pag-aresto sa mga pinuno ng oposisyon, subalit nagpalawak din ng kamalayan ng publiko sa mga posibilidad ng sariling pag-oorganisa.<ref name="CH308">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=308|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Maging ang ilang kasapi ng Partido Komunista ay nagsimulang manawagan ng sistemikong pagbabago, sa halip na ang dati nilang panawagan para sa pagpapalit lamang ng rehimen.<ref name="CH311">{{cite thesis|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present |publisher=[[University of Western Australia]] |chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=311|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Kasunod ng mga himagsikang ito, nagsimulang manawagan ang mga makabagong Pilipinong anarkista, gaya ni Bas Umali, ng pagbuwag sa estadong-bansa ng Pilipinas at ng pagtatatag kapalit nito ng isang desentralisadong "kapuluang konpederasyon".<ref>{{cite web|url=http://www.anarkismo.net/article/2923|title=Archipelagic Confederation|date=26 Abril 2006|access-date=25 Hulyo 2021|last=Umali|first=Bas|work=Anarkismo.net|language=en}}</ref> Ang mga anarkistang paraan ng paglutas ng mga suliranin, na nakabatay sa sinaunang tradisyon ng bayanihan bago dumating ang mga mananakop at sinusuportahan, bukod sa iba pa, ng [[Kristiyanismo|Kristiyanong]] prinsipyo ng subsidyaridad,<ref name="delmundo2021">{{cite web|last=Del Mundo|first=Rubi|date=2021-04-21|title=Mutual Aid, Community Pantries Bring Out the Best in Filipinos and the Worst in Duterte's Inhumane Regime|url=https://cpp.ph/statements/mutual-aid-community-pantries-bring-out-the-best-in-filipinos-and-the-worst-in-dutertes-inhumane-regime|website=Philippine Revolution Web Central|language=en}}</ref> ay muling lumitaw sa pangunahing kamalayan bilang alternatibo sa kawalang-kapangyarihang dulot ng pagdepende sa iba.<ref name="mendizábal2021">{{cite web|url=https://kodao.org/putting-back-the-community-in-community-pantry/|title=Putting Back the "Community" in Community Pantry|website=Kodao|date=2021-04-27|first=L. S.|last=Mendizábal|language=en}}</ref> Isang halimbawa nito ang pagtatatag ng mga ''community pantry'' o [[bodegang bayan]] noong [[pandemya ng COVID-19]] at ang pagpapatuloy ng mga ito sa kabila ng hindi kanais-nais na kalagayang pampulitika at pang-ekonomiya.<ref name="yuvallos2021">{{cite news|url=https://nolisoli.ph/96642/opinion-maginhawa-community-pantry-ayuvallos-20210420/|newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]|date=20 Abril 2021|last=Yuvallos|first=Andreiana|title=The Gov't's Response to the Community-Pantry Movement? Policing and Bureaucracy|access-date=25 Hulyo 2021|publisher=Hinge Inquirer Publications|location=[[Makati]]|issn=0116-0443|oclc=243915470|language=en|archive-date=16 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210516125629/https://nolisoli.ph/96642/opinion-maginhawa-community-pantry-ayuvallos-20210420/|url-status=dead}}</ref><ref name="sadongdong2021">{{cite news|work=[[Manila Bulletin]]|url=https://mb.com.ph/2021/04/20/parlade-community-pantry-could-be-used-to-urge-public-to-revolt-vs-govt/|title=Parladé: Community Pantry Could be Used to Urge Public to Revolt vs. Gov't|date=20 Abril 2021|first=Martín|last=Sadongdong|access-date=25 Hulyo 2021|issn=0116-3086|oclc=42725386|publisher=Manila Bulletin Publishing Corporation|location=[[Maynila]]|language=en}}</ref><ref name="chúa2021">{{cite news|url=https://www.manilastandard.net/news/top-stories/352408/-communist-tag-halts-community-pantry-for-a-day.html|first=Adelle|last=Chúa|date=21 Abril 2021|newspaper=Manila Standard|title="Communist" Tag Halts Community Pantry for a Day|access-date=25 Hulyo 2021|publisher=Philippine Manila Standard Publishing, Inc.|location=[[Makati]]|issn=0116-5054|oclc=819413184|language=en}}</ref> Noong 2009, may iba't ibang grupong anarkista na sa Pilipinas. Kabilang sa mga ito ang panrehiyong Davao Anarchists Resistance Movement (DARM, o Kilusang Paglaban ng mga Anarkista ng Davao), ang anarka-peministang organisasyong Liberate the Clit Kolektiv (LiCK, o Palayain ang Clit Kolektiv), ang tagapaglathalang ''Dumpling Press'', ang organisasyong nagtataguyod ng pagpapalaya sa mga hayop na Youth Collective for Animal Liberation (YCAL, o Kolektibong Kabataan para sa Pagpapalaya ng mga Hayop), at ang Local Anarchist Network (LAN, o Lokal na Kalipunan ng mga Anarkista), na naglalarawan sa sarili bilang "maluwag na samahan ng mga anarkista" na binubuo ng iba't ibang tendensiya.<ref name="Ness" /> == Mga konsepto == === Propaganda ng gawa === Ang propaganda ng gawa, o propaganda sa pamamagitan ng gawa, ay isang uri ng tuwirang pagkilos na naglalayong maimpluwensiyahan ang opinyong pampubliko. Ang mismong pagkilos ay nilalayong magsilbing halimbawa na maaaring tularan ng iba at maging mitsa ng isang panlipunang rebolusyon. Madalas itong iniuugnay sa mga mararahas na pagkilos na isinagawa ng iba't ibang anarkista noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at unang bahagi ng ika-20 dantaon, kabilang ang mga pambobomba at [[asasinasyon]] na nakatuon laban sa estado at sa naghaharing uri bilang pagpapahayag ng pagtutol sa kapitalismo, gayundin ang panununog sa mga simbahan na tumatarget sa mga pangkat [[panrelihiyon]]. Gayunpaman, mayroon ding mga di-marahas na anyo ang propaganda ng gawa.<ref>{{cite book |last1=Woodcock|first1=George|chapter=Prologue|pages=11–32|jstor=10.3138/j.ctt2ttv2t.4|title=Anarchism|date=2004|publisher=University of Toronto Press|isbn=978-1-55111-629-7|quote-page=20|quote=the modern pacifist anarchists, …have tended to concentrate their attention largely on the creation of libertarian communities – particularly farming communities – within present society, as a kind of peaceful version of the propaganda by deed.|language=en}}</ref> Nilayon ang mga gawaing ito ng [[terorismo]] na magpasiklab ng isang "diwa ng paghihimagsik" sa pamamagitan ng pagpapakita na ang estado, ang gitna at nakatataas na uri, at ang mga organisasyong panrelihiyon ay hindi makapangyarihan sa lahat. Layunin din nitong udyukan ang estado na tumugon nang lalo pang mapaniil.<ref name="Merriman">{{cite book |last=Merriman|first=John M.|date=2016|title=The Dynamite Club: How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror|publisher=[[Yale University Press]]|page=[https://books.google.com/books?id=w8mtCwAAQBAJ&pg=PA63 63]|isbn=978-0-300-21792-6|language=en}}</ref> Noong Kongresong Panlipunang Rebolusyonaryo sa Londres noong 1881, pormal na inaprubahan ang taktikang ito.<ref name="Abidor">{{cite book |last=Abidor|first=Mitchell|url=https://books.google.com/books?id=ELZHEAAAQBAJ&pg=PT7|title=Death to Bourgeois Society: The Propagandists of the Deed|date=2016|publisher=PM Press|isbn=978-1-62963-112-7|language=en}}</ref> === Mutual na tulungan === Ang katawagang "''mutual aid''" tulungang mutuwal (o pagtutulungang-bayan) ay pinasikat ng pilosopong anarkista na si [[Peter Kropotkin]] sa kanyang kalipunan ng mga sanaysay na ''Mutual Aid: A Factor of Evolution''. Dito, ipinangatwiran niya na ang kooperasyon, at hindi ang kompetisyon, ang pangunahing puwersang nagtutulak sa [[ebolusyon]], sa pamamagitan ng [[Mutualismo|mutuwalismo]] sa [[biyolohiya]].<ref name="KropotkinRobinson2020">{{cite book |author1=Peter Kropotkin|author2=Victor Robinson|title=Mutual Aid – A Factor of Evolution: With an Excerpt from Comrade Kropotkin by Victor Robinson|url=https://books.google.com/books?id=CbLoDwAAQBAJ|chapter=Introduction|date=26 Mayo 2020|publisher=Read Books Limited|isbn=978-1-5287-9015-4|language=en}}</ref><ref name="Kropotkin">{{cite book |title=Mutual Aid: A Factor of Evolution|url=http://theanarchistlibrary.org/library/petr-kropotkin-mutual-aid-a-factor-of-evolution|last=Kropotkin|first=Petr|date=1902|via=The Anarchist Library|access-date=6 Mayo 2020|language=en}}</ref> Ipinahayag ni Kropotkin na ang pagtutulungang-bayan ay may praktikal na pakinabang sa pananatiling buhay ng mga tao at hayop at na ito ay naitaguyod sa pamamagitan ng [[likas na pagpili]]. Iginiit din niya na ang pagtutulungang-bayan ay masasabing kasintanda ng kultura ng tao.<ref name="Kropotkin" /> Ang pagkilalang ito sa malawak na katangian at pakinabang ng pagtutulungang-bayan sa bawat indibidwal ay salungat sa mga teorya ng [[Charles Darwin|Darwinismong]] panlipunan, na nagbibigay-diin sa kompetisyon ng mga indibiduwal at sa pananatili ng pinakamainam (''survival of the fittest''). === Pinakamababang antas na hindi maipagkakait === Ang ''irreducible minimum'' o pinakamababang antas na hindi maipagkakait ay isang pangunahing prinsipyong etikal sa ekolohiyang panlipunan ni Murray Bookchin.<ref>{{Cite book |last=Biehl |first=Janet |url=https://theanarchistlibrary.org/library/murray-bookchin-janet-biehl-the-murray-bookchin-reader |title=The Murray Bookchin Reader |date=1999 |language=en}}</ref> Nagmula ito sa pag-aaral ng mga katutubo at lipunang walang herarkiya. Ayon sa prinsipyong ito, ang bawat miyembro ng komunidad ay may walang-kondisyong karapatan sa mga pangunahing pangangailangan sa buhay,<ref>{{Cite news |last=Tokar |first=Brian |date=2008-03-01 |title=On Bookchin's Social Ecology and its Contributions to Social Movements {{!}} Institute for Social Ecology |language=en-US |work=Institute for Social Ecology |url=https://social-ecology.org/wp/2008/03/on-bookchins-social-ecology-and-its-contributions-to-social-movements/ |access-date=2026-07-21}}</ref> tulad ng pagkain, pabahay, at kalusugan—anuman ang kanilang naiambag na trabaho. === Pagwawalang-bisa sa paggawa === Partikular sa mga anarkistang lupon,<ref>{{Cite web |last=Ford|first=Nick|title=7 Key Concepts for Understanding Anti-Work Theory|url=https://www.filmsforaction.org/articles/7-key-concepts-for-understanding-antiwork-theory/|access-date=2022-08-09|website=Films For Action|language=en}}</ref> may ilan na naniniwalang ang [[Trabaho|paggawa]] ay lalong nahiwalay sa tao sa paglipas ng kasaysayan at sa likas na katangian nito ay hindi kasiya-siya at mabigat, kaya't hindi ito dapat ipataw sa pamamagitan ng mga paraang [[pang-ekonomiya]] o [[pampulitika]].<ref>{{Cite web |last=Peters|first=Adele|date=2015-02-02|title=Work Is Bullshit: The Argument For "Antiwork"|url=https://www.fastcompany.com/3041719/work-is-bullshit-the-argument-for-antiwork|access-date=2022-08-09|website=Fast Company|language=en-US}}</ref> Sa ganitong pananaw, may ilan na nananawagan sa pagpapatupad ng walang kondisyong batayang kita (''unconditional basic income'') at/o pagpapaikli ng linggo ng paggawa, gaya ng apat-na-araw na linggo ng trabaho.<ref>{{Cite web |last=Lashbrooke|first=Barnaby|title=The 'Anti-Work' Movement Is A Sign Something's Rotten In The Workplace|url=https://www.forbes.com/sites/barnabylashbrooke/2021/10/25/the-anti-work-movement-is-a-sign-somethings-rotten-in-the-workplace/|access-date=2022-08-09|website=[[Forbes]]|language=en}}</ref> Noong 1985, isinulat ng anarkista at sitwasyonistang manunulat na si Bob Black ang kinikilalang manipestong ''The Abolition of Work'' (''Ang Pagpapawalang-bisa sa Paggawa''). === Pagkakaisa ng pamamaraan at layunin === Sa anarkismo, ang pagkakaisa ng pamamaraan at layunin (''unity of means and ends'') ay tinatawag na politikang preporatibo. Sinasabi nito na ang mga paraang ginagamit sa pagbabago ng lipunan ay dapat mismong nagpapakita ng [[Kalayaan|malaya]], patas, at walang-gobyernong lipunan na gustong itayo. Ang politikang preporatibo ay mga paraan ng pag-oorganisa at mga ugnayang panlipunan na naglalayong isabuhay ang lipunang ninanais itatag ng isang pangkat sa hinaharap.<ref>{{cite web |last=Smith|first=E. T.|date=2023-02-01|title=Prefigurative Politics in Practice|url=https://commonslibrary.org/prefigurative-politics-in-practice/|access-date=2026-05-18|work=The Commons Library|language=en}}</ref> Sa praktika, kabilang dito ang pagbuo ng isang bagong lipunan "sa loob ng balangkas ng lumang lipunan" sa pamamagitan ng pamumuhay ayon sa mga pagpapahalaga at mga estrukturang panlipunang ninanais ng pangkat para sa hinaharap.<ref>{{cite web |title=Understanding Prefigurative Politics: A Deep Dive|url=https://www.classwithmason.com/2024/10/understanding-prefigurative-politics.html|website=Class with Mason|date=25 Oktubre 2024|access-date=25 Oktubre 2024|language=en}}</ref> Ayon kay Carl Boggs, na siyang lumikha ng katawagang ito, layunin ng politikang preporatibo na maisakatawan "sa loob mismo ng kasalukuyang pampulitikang gawain ng isang kilusan [...] ang mga anyo ng ugnayang panlipunan, pagpapasya, [[kultura]], at karanasang pantao na siyang pinakahuling mithiin nito," kaya't nagkakatugma ang paraan at ang layunin ng pagbabagong panlipunan.<ref>Boggs, Carl. 1977. Marxism, Prefigurative Communism, and the Problem of Workers' Control. [https://repository.library.brown.edu/studio/item/bdr:89258/ ''Radical America'' 11 (November)], 100; cf. Boggs Jr., Carl. Revolutionary Process, Political Strategy, and the Dilemma of Power. Theory & Society 4, Blg. 3 (Taglagas), 359-93. (sa Ingles)</ref> Minsan ding ipinagtatanggol ang politikang preporatibo batay sa paniniwalang ang mga layuning makakamit ng isang kilusang panlipunan ay "saligang hinuhubog ng mga paraang ginagamit nito."<ref>Leach, D. K. (2013). Prefigurative politics. The Wiley-Blackwell encyclopedia of social and political movements, 1004-1006. (sa Ingles)</ref> Ang preporatibismo ay ang pagsisikap na isabuhay o isagawa ang politikang preporatibo.<ref>{{Cite journal |last=Heffernan|first=Timothy|date=2020|title='Where Is the New Constitution?': Public Protest and Community-Building in Post–Economic Collapse Iceland|url=https://doi.org/10.3167/arcs.2020.060114|journal=Conflict and Society|volume=6|issue=1|pages=236–254|language=en}}</ref> === Anarkismo at pagkamakabansa o kontra-pagkamakabansa === Ang anarkismo at pagkamakabansa ay kapwa umusbong sa Europa kasunod ng [[Rebolusyong Pranses]] ng 1789, at may mahaba at matatag na ugnayan na maitutunton hanggang kay Mikhail Bakunin at sa kanyang pakikilahok sa kilusang Pan-Slabiko bago pa niya yakapin ang anarkismo. Mahaba rin ang kasaysayan ng pakikilahok ng mga anarkista sa mga kilusang makabansa sa iba't ibang panig ng daigdig, gayundin sa internasyonalismo. Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, malakas ang suporta ng anarkismo sa anasyonalismo at [[Esperanto]].<ref name="nodo50.org">Firth, Will. [http://www.nodo50.org/esperanto/anarkiismo.htm "Esperant Kaj Anarkiismo"]. ''Nodo50''. Nakuha noong 21 Setyembre 2020. "Anarkiistoj estis inter la pioniroj de la disvastigo de Esperanto. En 1905 fondiĝis en Stokholmo la unua anarkiisma Esperanto-grupo. Sekvis multaj aliaj: en Bulgario, Ĉinio kaj aliaj landoj. Anarkiistoj kaj anarki-sindikatistoj, kiuj antaŭ la Unua Mondmilito apartenis al la nombre plej granda grupo inter la proletaj esperantistoj, fondis en 1906 la internacian ligon Paco-Libereco, kiu eldonis la Internacian Socian Revuon. Paco-libereco unuiĝis en 1910 kun alia progresema asocio, Esperantista Laboristaro. La komuna organizaĵo nomiĝis Liberiga Stelo. Ĝis 1914 tiu organizaĵo eldonis multe da revolucia literaturo en Esperanto, interalie ankaŭ anarkiisma. Tial povis evolui en la jaroj antaŭ la Unua Mondmilito ekzemple vigla korespondado inter eŭropaj kaj japanaj anarkiistoj. En 1907 la Internacia Anarkiisma Kongreso en Amsterdamo faris rezolucion pri la afero de internacia lingvo, kaj venis dum la postaj jaroj similaj kongresaj rezolucioj. Esperantistoj, kiuj partoprenis tiujn kongresojn, okupiĝis precipe pri la internaciaj rilatoj de la anarkiistoj." (sa Esperanto)</ref><ref name="naturismo">{{cite news|last=Roselló|first=Josep Maria Roselló|date=17 Agosto 2005|url=http://www.nodo50.org/ekintza/article.php3?id_article%3D310|url-status=dead|title=Dossier: El naturalismo libertario en la península ibérica (1890-1939)|newspaper=Ekintza Zuzena|issue=32|archive-url=https://web.archive.org/web/20120320014704/https://www.nodo50.org/ekintza/article.php3?id_article=310|archive-date=20 Marso 2012|access-date=3 Hunyo 2014|quote=Proliferarán así diversos grupos que practicarán el excursionismo, el naturismo, el nudismo, la emancipación sexual o el esperantismo, alrededor de asociaciones informales vinculadas de una manera o de otra al anarquismo. Precisamente las limitaciones a las asociaciones obreras impuestas desde la legislación especial de la Dictadura potenciarуán indirectamente esta especie de asociacionismo informal en que confluirá el movimiento anarquista con esta heterogeneidad de prácticas y tendencias. Uno de los grupos más destacados, que será el impulsor de la revista individualista ''Ética'' será el Ateneo Naturista Ecléctico, con sede en Barcelona, con sus diferentes secciones la más destacada de las cuales será el grupo excursionista Sol y Vida.|language=es}}</ref><ref name="acracia">{{cite web|last=Díez|first=Xavier|date=1 Abril 2006|url=http://www.acracia.org/1-23a58lainsumision.pdf|url-status=dead|title=La insumisión voluntaria. El anarquismo individualista español durante la Dictadura y la Segunda República (1923-1938)|pages=1–36|archive-url=https://web.archive.org/web/20110723130358/http://www.acracia.org/1-23a58lainsumision.pdf|archive-date=23 Hulyo 2011|access-date=6 Mayo 2011|quote=La insumisión voluntaria: El anarquismo individualista español durante la Dictadura y la Segunda República (1923–1938).|language=es}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], inusig ng Espanyang Francoista ang mga anarkista at mga makabayang Katalan, na marami sa kanila ay malawakang gumagamit ng Esperanto.<ref name="Del Barrio">Del Barrio, Toño; Lins, Ulrich (27–29 Nobyembre 2006). [http://www.nodo50.org/esperanto/artik68es.htm "La utilización del esperanto durante la Guerra Civil Española"]. ''Nodo50''. International Congress on the Spanish Civil War. Hinango noong 21 Setyembre 2020. (sa Kastila)</ref> Iginiit ng anarkistang [[Irlandes]] na si Andrew Flood na ang mga anarkista ay hindi mga makabansa at lubos na tinututulan ang [[pagkamakabansa]]; sa halip, sila ay mga kontra-imperyalista.<ref name="Flood">Flood, Andrew. "An Anarchist Perspective on Irish Nationalism". Workers Solidarity Movement. (sa Ingles)</ref> Katulad nito, itinuturing ng Anarchist Federation (Pederasyong Anarkista) sa Britanya at Irlanda na ang pagkamakabansa ay isang ideolohiyang ganap na nakatali sa pag-unlad ng kapitalismo at hindi kayang lumampas dito.<ref name="Anarchist Federation">[http://www.afed.org.uk/publications/pamphlets-booklets/126-against-nationalism.html "Against Nationalism"]. Anarchist Federation. 3 Abril 2009. Retrieved 23 Setyembre 2020. (sa Ingles)</ref> Si Pierre-Joseph Proudhon, ang unang taong hayagang tumawag sa sarili bilang isang anarkista sa positibong diwa, ay tumutol sa pagkamakabansa, at iginiit na ang "pagwawakas ng militarismo ang misyon ng ika-19 na dantaon, kung hindi ay hahantong ito sa walang hanggang paghina".<ref>Woodcock, George. ''Pierre-Joseph Proudhon''. p. 233. (sa Ingles)</ref> Ayon kay Proudhon, sa ilalim ng kanyang mungkahing mutuwalismo, "wala nang magiging [[nasyonalidad]], wala nang bayang tinubuan sa pampulitikang kahulugan ng mga salitang ito; ang magiging kahulugan na lamang ng mga ito ay pook ng [[kapanganakan]]. Ang tao, anuman ang kanyang [[lahi]] o kulay, ay mamamayan ng daigdig; ang [[pagkamamamayan]] ay isang karapatang maaaring matamo saanman."<ref>Proudhon, Pierre-Joseph. ''General Idea of the Revolution in the Nineteenth Century''. p. 283. (sa Ingles)</ref> === ACAB === [[File:ACABBanner.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:ACABBanner.jpg|left|thumb|Mga anarkista sa [[Leipzig]], [[Alemanya]], na nagpoprotesta habang may hawak na bandilang may nakasulat na "''ACAB, all cops are b...''"]] Ang ACAB, isang daglat para sa ''all cops are bastards'' ("lahat ng pulis ay mga walanghiya" o "lahat ng pulis ay mga bastardo"), ay isang islogang pampulitika na iniuugnay sa mga tutol sa [[kapulisan]]. Karaniwan itong ginagamit bilang kasabihan sa mga ''graffiti'' o ipinapaukit bilang tato. Minsan ay isinusulat din ito bilang 1312, kung saan ang bawat bilang ay kumakatawan sa posisyon ng katumbas na titik sa [[Alpabeto|alpabetong]] Ingles (A=1, C=3, A=1, B=2). Ang pariralang ''all cops are bastards'' ay unang lumitaw sa [[Inglatera]] noong [[dekada 1920]],<ref name="Partridge1986">{{cite book|last=Partridge|first=Eric|title=A Dictionary of Catch Phrases|url=https://archive.org/details/dictionaryofcatc0000part_c8l4|publisher=Taylor & Francis|year=1986|isbn=978-0-415-05916-9|page=[https://archive.org/details/dictionaryofcatc0000part_c8l4/page/1 1]|language=en}}</ref><ref name=":13">{{Cite book|last1=Aitken-Smith|first1=Trent|title=The Tattoo Dictionary|last2=Tyson|first2=Ashley|date=2016|publisher=Octopus|isbn=978-1-78472-254-8|pages=13|language=en}}</ref><ref name="GQ">{{cite web|last=Groundwater|first=Colin|date=11 Hunyo 2020|title=A brief history of ACAB|url=https://www.gq-magazine.co.uk/politics/article/acab-meaning|access-date=11 Setyembre 2020|website=GQ|language=en}}</ref> at kalaunan ay pinaikli bilang "ACAB" ng mga manggagawang nagwewelga noong [[dekada 1940]].<ref name="GQ" /> Sa kasaysayan, ang daglat ay iniugnay sa mga [[kriminal]] sa Reyno Unido.<ref name=":13" /> Una itong naitala bilang tato ng mga bilanggo noong [[dekada 1970]], at karaniwang inilalagay ang tig-isang titik sa bawat daliri, o kung minsan ay ikinukubli bilang maliliit na tuldok sa bawat buko ng kamay.<ref name="ThompsonBlack2006">{{cite book|last1=Thompson|first1=Tim|url=https://archive.org/details/forensichumanide00thom_803|title=Forensic Human Identification: An Introduction|last2=Black|first2=Sue|publisher=Taylor & Francis|year=2006|isbn=978-0-8493-3954-7|page=[https://archive.org/details/forensichumanide00thom_803/page/n391 384]|url-access=limited|language=en}}</ref><ref name=":13" /> Noong 1970, ginamit ng ''Daily Mirror'' ang ACAB bilang pamagat ng isang artikulong nagsasaad na ito ay nakatatak sa isang kasapi ng ''Hells Angels'' na nakita sa [[lansangan]].<ref name="GQ" /> Ginamit din ng [[Direktor sa pelikula|direktor]] ng pelikulang si Sidney Hayers ang isang sinensurang bersyon ng [[parirala]] bilang pamagat ng kaniyang pelikulang [[krimen]] noong 1972 na ''All Coppers Are...''.''<ref>{{cite book|last=Elliot|first=Paul|title=Studying the British Crime Film|url=https://archive.org/details/studyingbritishc0000elli|publisher=Columbia University Press|year=2014|isbn=978-1-906-73374-2|pages=[https://archive.org/details/studyingbritishc0000elli/page/78 78]–79|language=en}}</ref>'' Noong 1977, nakita ng isang mamamahayag mula sa [[Newcastle upon Tyne]] ang daglat na nakasulat sa mga [[dingding]] ng isang selda sa bilangguan.<ref name="Partridge1986" /> Noong dekada 1980, naging simbolo ng kontra-establisimyento ang ACAB, lalo na sa loob ng mga subkulturang punk at ''skinhead'' (o ahit-ulo).<ref name=":13" /><ref name="GQ" /><ref name=":03">{{cite web|title=ACAB|url=https://www.adl.org/education/references/hate-symbols/acab|access-date=2019-05-30|website=Anti-Defamation League|language=en}}</ref> Lalo itong sumikat dahil sa awiting "A.C.A.B." ng bandang Oi! na the 4-Skins, na inilabas noong 1982.<ref name=":13" /><ref name="GQ" /> Sa mga sumunod na taon, naging tanyag ang ACAB bilang [[islogan]] ng mga ''hooligan'' at ''ultras'' sa [[Futbol|putbol]] sa Europa,<ref>{{Cite journal|last=Pollard|first=John|date=2016|title=Skinhead culture: the ideologies, mythologies, religions and conspiracy theories of racist skinheads|journal=Patterns of Prejudice|volume=50|issue=4–5|pages=398–419|doi=10.1080/0031322X.2016.1243349|s2cid=151502563|issn=0031-322X|language=en}}</ref><ref name=":13" /> gayundin ng mga kilusang anarkista at kontra-awtoritaryo sa iba't ibang panig ng mundo.<ref name="GQ" /> Sa ilang konteksto, itinuturing ng Anti-Defamation League (Liga Laban sa Paninirang-puri) ang parirala bilang isang simbolo ng pagkamuhi at inilalarawan ito bilang "isang matagal nang islogan sa kultura ng mga ''skinhead''," habang binabanggit ding ginagamit ito kapwa ng mga [[Rasismo|rasista]] at mga kontra-rasistang ''skinhead''.<ref name=":03" /><ref name="guerra">{{cite journal|last=Guerra|first=Nicola|title=Dalla strada alla letteratura, le spericolate e propizie vicende del forestierismo A.C.A.B.. Il contatto linguistico tra italiano e inglese nelle sottoculture Skinhead e Ultras|trans-title=From the road to literature, the reckless and auspicious events of the forestry industry A.C.A.B .. The linguistic contact between Italian and English in the Skinhead and Ultras subcultures|url=https://www.academia.edu/4566221|journal=Analele Universităţii Din Craiova, Seria Ştiinţe Filologice Linguistică Nr. 1-2|date=Enero 2013|publisher=Universităţii din Craiova|access-date=2020-06-03|language=en}}</ref> Matapos ang pagpaslang ng pulis na si Derek Chauvin kay [[George Floyd]] noong Mayo 2020, mas naging madalas ang paggamit ng katawagang ACAB ng mga taong tutol sa kapulisan.<ref name="vice_acab">{{cite news |work=Vice|last=Poulter|first=James|title=How 'ACAB' Became the Universal Anti-Police Slogan|url=https://www.vice.com/en/article/acab-all-cops-are-bastards-origin-story-protest/|access-date=2020-08-26|date=2020-06-08|language=en}}</ref> Habang lumalaganap sa buong Estados Unidos ang mga protesta bilang tugon sa [[Pagpatay kay George Floyd|pagkamatay ni Floyd]] at ang mga talakayan tungkol sa karahasang isinasagawa ng pulisya na may motibong panlahi, mas madalas ding nabanggit ang ACAB sa mga plataporma ng [[hatirang pangmadla]], at nagsimula ring ibenta ang mga produktong may nakalimbag na daglat na ito.<ref name="vice_acab" /> Ayon sa mga tagapagtaguyod ng katawagan, ang ACAB ay nangangahulugang ang bawat pulis ay may pananagutan sa isang hindi makatarungang sistema. [[Pangangatuwiran|Ipinapangatuwiran]] nila na kahit hindi mismo nakikilahok ang isang pulis sa kalupitan ng pulisya o sa [[rasismo]] sa pagpapatupad ng [[batas]], may [[pananagutan]] pa rin siya sa mga ginawa ng kaniyang mga kasamahan dahil hindi niya ito tinututulan o sinusubukang pigilan.<ref>{{Cite web|date=2020-06-01|title=What I mean when I say I want to abolish the police|url=https://www.independent.co.uk/voices/acab-abolish-police-george-floyd-protests-cops-a9543386.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20200602083406/https://www.independent.co.uk/voices/acab-abolish-police-george-floyd-protests-cops-a9543386.html|archive-date=2020-06-02|url-access=limited|url-status=live|access-date=2021-12-17|website=The Independent|language=en}}</ref> === Pagbuwag sa bilangguan === [[File:La_presó_és_tortura.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:La_pres%C3%B3_%C3%A9s_tortura.jpg|thumb|Isang ''graffiti'' o sulat sa pader sa [[Cataluña]] na nakasulat sa [[wikang Kastila]] na may salin na "Ang bilangguan ay pagpapahirap" at simbolong Bilog-A ng anarkismo.]] Ang pagbuwag sa bilangguan (''prison abolition'') ay isang kilusan na naglalayong buwagin ang bilangguan bilang isang institusyon.<ref name="Frampton">{{cite news |last1=Frampton|first1=Thomas Ward|title=The Dangerous Few: Taking Seriously Prison Abolition and Its Skeptics|url=https://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/hlr135&div=98&id=&page=|access-date=15 Agosto 2025|work=Harvard Law Review|date=2021–2022|pages=2013|language=en}}</ref> Hindi tulad ng reporma sa bilangguan, layunin ng pagbuwag sa bilangguan na magtatag ng isang sistema ng [[Katarungan|hustisyang]] pangkriminal na hindi gumagamit ng pagkakapiit bilang paraan ng pagpaparusa. Karaniwang itinataguyod ng mga tagasuporta nito ang makapanunumbalik na hustisya, na naglalayong maituwid at maibalik sa lipunan ang mga [[nagkasala]], sa halip na ang mapagganting hustisya, na naglalayong magparusa sa nagkasala batay sa tindi ng kaniyang krimen. Madalas ding isinusulong ng mga tagapagtaguyod ng pagbuwag sa bilangguan ang malalaking pagbabagong pang-estruktura upang maiwasan ang krimen sa antas ng [[lipunan]] sa pamamagitan ng pagtugon sa mga ugat nito. Ayon sa pananaw na ito, ang krimen ay bunga ng mga suliraning panlipunan tulad ng rasismo at [[kahirapan]]. Bahagyang nabuo ang kilusan para sa pagbuwag sa bilangguan sa Estados Unidos bilang tugon sa pag-aalsa sa Bilangguan ng Attica noong 1971, na nagbigay-pansin sa mga di-makataong kalagayang laganap sa mga bilangguan. Ang mga kilalang aktibista, lalo na si Angela Davis, ay nakatulong upang mabigyang-pansin ang usapin ng pagbuwag sa bilangguan, bagaman nanatili itong higit na limitado sa mga makakaliwang pangkat at mga akademikong lupon. Muling sumigla ang interes sa kilusan matapos ang pagpaslang kay George Floyd noong 2020 at ang mga kaguluhang sibil na sumunod dito, na nagbigay-diin sa mga hindi pagkakapantay-pantay batay sa lahi sa loob ng sistemang hustisyang pangkriminal. === Pagpapalaya sa kabataan === Ang pagpapalaya sa mga bata (''child liberation'') sa anarkismo ay ang paniniwala na ang mga bata at [[kabataan]] ay nararapat magkaroon ng buong awtonomiya, respeto, at kalayaan mula sa panunupil ng mga matatanda, mapilitang pagpapalaki ng magulang, at sapilitang pag-aaral. Pangunahing layunin nito na wakasan ang pagtrato sa mga bata bilang pag-aari ng [[magulang]], palitan ang mga tradisyonal na paaralan ng mga boluntaryong espasyo sa pag-aaral, at tiyakin ang tulong-komunidad para sa mga pangunahing pangangailangan. Ang kilusan para sa mga karapatan ng kabataan (''youth rights movement''), na inilalarawan din bilang pagpapalaya sa kabataan (''youth liberation''), ay isang umuusbong na kilusang mula sa mga karaniwang mamamayan na naglalayong labanan ang [[Diskriminasyon sa gulang|diskriminasyon sa edad]] at isulong ang mga karapatang sibil ng mga kabataan—yaong mga hindi pa umaabot sa edad ng legal na ganap na gulang, na 18 taong gulang sa karamihan ng mga bansa. May ilang pangkat na nilalabanan ang pedopobya at ephebipobiya sa lipunan sa pamamagitan ng pagtataguyod ng tinig ng kabataan, pagbibigay-kapangyarihan sa kabataan, at sa huli, ng pagkakapantay-pantay sa pagitan ng mga henerasyon sa pamamagitan ng pakikipagtuwang ng kabataan at mga nakatatanda.<ref>Fletcher, A. (2006) ''[http://www.commonaction.org/WYVH.pdf Washington Youth Voice Handbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081001193809/http://www.commonaction.org/WYVH.pdf|date=2008-10-01}}'' Olympia, WA: CommonAction. (sa Ingles)</ref> Maraming tagapagtaguyod ng mga karapatan ng kabataan ang itinatangi ang kanilang kilusan mula sa kilusan para sa mga karapatan ng mga bata, sapagkat ipinapangatuwiran nilang ang huli ay nagsusulong ng mga pagbabagong kadalasang higit na naghihigpit sa mga bata at kabataan.<ref>Axon, K. (n.d.) [https://web.archive.org/web/20080215235519/http://www.asfar.org/zine/1st/Pedophobia.html ''The Anti-Child Bias of Children's Advocacy Groups''] Chicago, IL: Americans for a Society Free of Age Restrictions. (sa Ingles)</ref> === Anarkiyang pakikipagrelasyon === [[File:RA_symbol.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:RA_symbol.jpg|left|thumb|Simbolo ng anarkiyang pakikipagrelasyon]] Ang anarkiyang pakikipagrelasyon ay ang paglalapat ng mga prinsipyong anarkista sa mga [[ugnayang interpersonal]].<ref name=":4">{{Cite book |last=Pérez-Cortés|first=Juan-Carlos|title=Relationship Anarchy: Occupy Intimacy!|date=2022|publisher=La Oveja Roja|isbn=979-8-3680-3944-2|location=Madrid|language=en}}</ref> Kabilang sa mga pangunahing pagpapahalaga nito ang awtonomiya, mga gawaing laban sa herarkiya, pagtutol sa normatibidad, at pagkakaugnayang nakabatay sa pagtutulungan ng pamayanan.<ref>{{Cite web|title=The Difference Between Relationship Anarchy and Non-Hierarchical Polyamory|url=http://www.relationship-anarchy.com/videos/2016/6/20/the-difference-between-relationship-anarchy-and-non-hierarchical-polyamory|website=Relationship Anarchy|language=en-GB|access-date=2020-05-07|archive-date=2020-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200503103805/http://www.relationship-anarchy.com/videos/2016/6/20/the-difference-between-relationship-anarchy-and-non-hierarchical-polyamory|url-status=dead}}</ref><ref name=":24">{{Cite web|date=2020-09-05|title=The Great Showdown of Hierarchical Polyamory vs. Relationship Anarchy|url=http://thenewmodality.com/the-great-showdown-of-hierarchical-polyamory-vs-relationship-anarchy/|access-date=2022-02-14|website=The New Modality|language=en-US|archive-date=2022-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20220120105438/http://thenewmodality.com/the-great-showdown-of-hierarchical-polyamory-vs-relationship-anarchy/|url-status=live}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|title=Can relationship anarchy create a world without heartbreak? {{!}} Aeon Ideas|url=https://aeon.co/ideas/can-relationship-anarchy-create-a-world-without-heartbreak|access-date=2022-02-14|website=Aeon|language=en|archive-date=2020-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200320145346/https://aeon.co/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=What Is Relationship Anarchy?|url=https://www.mindbodygreen.com/articles/what-is-relationship-anarchy|publisher=Mindbodygreen|access-date=2023-04-26|website=MBGRelationships|date=2 Agosto 2020|archive-date=2023-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230426200016/https://www.mindbodygreen.com/articles/what-is-relationship-anarchy|url-status=live|language=en}}</ref> Hayagan itong tumututol sa amatonormatibidad<ref>{{Cite web|date=2018-05-09|title=Are You Radical Enough to Be a Relationship Anarchist?|url=https://www.gq.com/story/relationship-anarchy|access-date=2022-02-14|website=GQ|language=en-US|archive-date=2020-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200320213043/https://www.gq.com/story/relationship-anarchy|url-status=live}}</ref> at mononormatibidad, at karaniwan—bagaman hindi sa lahat ng pagkakataon—na hindi monogamo.<ref name=":14">{{Cite web|last=Heaney|first=Katie|date=2018-10-23|title=What It's Like Being a Relationship Anarchist|url=https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|access-date=2022-02-14|website=The Cut|language=en-us|archive-date=2022-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417014230/https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|url-status=live}}</ref><ref name=":3" /><ref name=":04">{{Cite web|last=Lopez|first=Veronica|date=2021-10-15|title=Here's What to Know About Relationship Anarchy|url=https://www.cosmopolitan.com/sexopedia/a37973461/relationship-anarchy/|access-date=2022-02-13|website=Cosmopolitan|language=en-US|archive-date=2021-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20211206194702/https://www.cosmopolitan.com/sexopedia/a37973461/relationship-anarchy/|url-status=live}}</ref><ref name=":15">{{Cite web|last=Heaney|first=Katie|date=2018-10-23|title=What It's Like Being a Relationship Anarchist|url=https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|access-date=2022-02-14|website=The Cut|language=en-us|archive-date=2022-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417014230/https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|url-status=live}}</ref> Naiiba ito sa poliyamorya, ''solo poly'', ''swinging'', at iba pang anyo ng pakikipagrelasyon, sapagkat maaaring taglay pa rin ng mga ito ang mga estrukturang gaya ng amatonormatibidad, herarkiya ng mga matalik na relasyon, at mga tuntuning naglilimita sa awtonomiya.<ref name=":24" /><ref name=":04" /><ref name="De las Heras Gómez pp. 644–660">{{cite journal |last=De las Heras Gómez|first=Roma|title=Thinking Relationship Anarchy from a Queer Feminist Approach|journal=Sociological Research Online|publisher=SAGE Publications|volume=24|issue=4|date=2018-12-20|issn=1360-7804|doi=10.1177/1360780418811965|pages=644–660|s2cid=220124663|url=https://qsu070.noblogs.org/files/2020/10/De-las-Heras-G%C3%B3mez-2018-Thinking-Relationship-Anarchy-from-a-Queer-Feminist-Approach.pdf|access-date=2022-12-19|archive-date=2022-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20221219162224/https://qsu070.noblogs.org/files/2020/10/De-las-Heras-G%C3%B3mez-2018-Thinking-Relationship-Anarchy-from-a-Queer-Feminist-Approach.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Binibigyang-kahulugan din ang anarkiyang pakikipagrelasyon bilang isang bagong paradigma kung saan ang pagiging malapit sa isa't isa at awtonomiya ay hindi na itinuturing na mga bagay na likas na nagkakasalungatan o lumilikha ng suliranin sa loob ng isang relasyon.<ref>{{cite web |last1=Guillén|first1=Ricardo|title=Beyond romantic love – an analysis of how the dilemma of closeness vs. autonomy is handled in relationship anarchy discourse|url=https://lup.lub.lu.se/student-papers/search/publication/8968241|website=LUP Student Papers|publisher=Lund University Libraries|access-date=29 Nobyembre 2021|archive-date=19 Oktubre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019121447/https://lup.lub.lu.se/student-papers/search/publication/8968241|url-status=live|language=en}}</ref> == Perspektibong pang-ekonomiya == === Komunismong anarkista === Ang anarkistang komunismo{{refn|Kilala din bilang "anarko-komunismo"<ref>{{cite book |last1=Hodges |first1=Donald C. |url=https://books.google.com/books?id=Pu7zAgAAQBAJ |title=Sandino's Communism: Spiritual Politics for the Twenty-First Century |year=2014 |publisher=University of Texas Press |isbn=978-0292715646 |language=en |page=[https://books.google.com/books?id=Pu7zAgAAQBAJ&q=Anarcho-communism&pg=PA3 3] |access-date=21 Disyembre 2019 |archive-date=22 Hulyo 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210722044609/https://books.google.com/books?id=Pu7zAgAAQBAJ |url-status=live |via=Google Books}}</ref><ref>{{cite book |last1=Kinna |first1=Ruth|title=The Bloomsbury Companion to Anarchism |url=https://books.google.com/books?id=dNuoAwAAQBAJ |year=2012 |publisher=Bloomsbury Publishing|language=en |isbn=978-1441142702 |language=en |page=[https://books.google.com/books?id=dNuoAwAAQBAJ&q=Anarcho-communism&pg=PA329 329] |access-date=21 Disyembre 2019 |archive-date=15 Enero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115214158/https://books.google.com/books?id=dNuoAwAAQBAJ |url-status=live |via=Google Books}}</ref><ref>{{cite book |last1=Wetherly |first1=Paul |title=Political Ideologies |url=https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ |date=2017 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0198727859 |pages=[https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&q=anarcho-communism 130], [https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&q=anarcho-communism 137], [https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&q=anarcho-communism 424] |language=en |access-date=21 Disyembre 2019 |archive-date=22 Hulyo 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210722044620/https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ |url-status=live |via=Google Books}}</ref> o "komunismong libertaryo".{{Sfn|Nettlau|1996|p=145}}<ref>{{cite book |last=Bolloten |first=Burnett |url=https://books.google.com/books?id=-VarDLHA3_YC&q=%22libertarian%20communism%22&pg=PA65 |title=The Spanish Civil War: Revolution and Counterrevolution |publisher=University of North Carolina Press |year=1991 |isbn=978-0807819067 |page=65 |access-date=25 Marso 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220211095511/https://books.google.com/books?id=-VarDLHA3_YC&q=%22libertarian%20communism%22&pg=PA65 |archive-date=11 Pebrero 2022 |url-status=live |via=Google Books|language=en}}</ref>|group=nb|name=nb4}} ay isang pinakadulong-kaliwang ideolohiyang pampulitika at paaralan ng kaisipang anarkista na nagsusulong ng isang anyo ng komunismo. Ang [[komunismo]] (mula sa salitang [[Wikang Latin|Latin]] na ''communis'', na nangangahulugang "panlahat" o "pangkaraniwan"){{sfn|Ball|Dagger|2019}}{{sfn|Ball|Dagger|2019}} ay isang ideolohiyang pampulitika at pang-ekonomiya na naglalayong lumikha ng isang lipunang komunista—isang kaayusang sosyoekonomikong walang uri na nakasentro sa sama-samang pagmamay-ari ng mga kasangkapan sa produksyon, distribusyon, at pagpapalitan, at namamahagi ng mga produkto sa lipunan batay sa pangangailangan.<ref>{{cite book |last=Ely|first=Richard T|title=French and German socialism in modern times|date=1883|publisher=Harper & Brothers|location=New York|pages=35–36|oclc=456632|quote=All communists without exception propose that the people as a whole, or some particular division of the people, as a village or commune, should own all the means of production{{snd}}land, houses, factories, railroads, canals, etc.; that production should be carried on in common; and that officers, selected in one way or another, should distribute among the inhabitants the fruits of their labor.|language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Bukharin|first1=Nikolai|title=The ABC of Communism|last2=Preobrazhensky|first2=Yevgeni|date=1922|publisher=Communist Party of Great Britain|location=Londres, Inglatera|pages=72–73, § 20|translator-last1=Paul|translator-first1=Cedar|chapter=Distribution in the communist system|access-date=18 Agosto 2021|orig-date=1920|translator-last2=Paul|translator-first2=Eden|chapter-url=https://www.marxists.org/archive/bukharin/works/1920/abc/ABC-of-Communism.pdf#page=67|via=Marxists Internet Archive|archive-url=https://web.archive.org/web/20250212173140/https://www.marxists.org/archive/bukharin/works/1920/abc/ABC-of-Communism.pdf#page=67|archive-date=12 Pebrero 2025|language=en}}</ref><ref name="Steele p.43">{{harvp|Steele|1992|p=43}}: "One widespread distinction was that socialism socialised production only while communism socialised production and consumption."</ref> Nananawagan ang anarkistang komunismo sa pag-aalis ng mga herarkiya, gayundin ng pribadong pag-aari, subalit pinananatili ang personal na pag-aari at ang mga bagay, [[Kalakalan|kalakal]], at serbisyong kolektibong pag-aari. Sinusuportahan nito ang panlipunang pagmamay-ari ng ari-arian at ang pamamahagi ng mga [[yaman]] ayon sa prinsipyong "[[mula sa bawat isa ayon sa kaniyang kakayahan, para sa bawat isa ayon sa kaniyang pangangailangan]]." Unang nabuo ang anarkistang komunismo bilang isang natatanging kaisipan sa seksiyong Italyano ng ''International Workingmen's Association''.{{Sfn|Pernicone|1993|pp=111–113}} Nang maglaon, naging mahalaga ang mga teoretikal na akda ni Peter Kropotkin, sapagkat pinalawak at pinaunlad ng mga ito ang kapuwa maka-organisasyong agos ng anarkistang komunismo at ang maka-pag-aalsang agos na tumututol sa pormal na organisasyon.{{Sfn|Pengam|1987|pp=74–75}} Kabilang sa mga halimbawa ng mga lipunang anarkistang komunista ang mga teritoryong anarkista ng Makhnovshchina noong Rebolusyong Ruso,<ref>{{cite book |last=Skirda|first=Alexandre|title=Nestor Makhno: Anarchy's Cossack|publisher=AK Press|year=2004|isbn=1902593685|location=Edinburgh|page=394|translator-last=Sharkey|translator-first=Paul|oclc=58872511|orig-year=1982|language=en}}</ref> at ang mga teritoryo ng Rebolusyong Espanyol, lalo na ang rebolusyonaryong Cataluña.<ref>{{cite book |url=http://www.revoltlib.com/?id=1045|first=Murray|last=Bookchin|archive-url=https://web.archive.org/web/20211023194646/http://www.revoltlib.com/%3Fid%3D1045|archive-date=23 October 2021|title=To Remember Spain: The Anarchist and Syndicalist Revolution of 1936|date=2 Pebrero 2017|quote=In anarchist industrial areas like Catalonia, an estimated three-quarters of the economy was placed under workers' control, as it was in anarchist rural areas like Aragon. [...] In the more thoroughly anarchist areas, particularly among the agrarian collectives, money was eliminated and the material means of life were allocated strictly according to need rather than work, following the traditional precepts of a libertarian communist society.|language=en}}</ref> === Mutuwalismo === {{main|Mutuwalismo}} Ang [[Mutualismo|mutuwalismo]] ay isang paaralan ng kaisipang anarkista at teoryang pang-ekonomiya na nagsusulong ng pagkontrol ng mga manggagawa sa mga kasangkapan ng produksyon, ng isang malayang pamilihan na binubuo ng mga indibiduwal na [[Artesano|artisano]], mga nag-iisang pagmamay-ari, at mga [[kooperatiba]] ng mga manggagawa, gayundin ng mga karapatan sa pag-aari batay sa okupasyon at paggamit. Bilang mga tagapagtaguyod ng teorya ng halaga ng paggawa at teorya ng paggawa sa pagmamay-ari, tinututulan ng mga mutuwalista ang lahat ng anyo ng renta sa ekonomiya, [[Tubo (ekonomika)|tubo]], at [[interes]] na lampas sa nominal na interes, sapagkat itinuturing nila ang mga ito na nakabatay sa pagsasamantala sa paggawa. Hangarin ng mga mutuwalista na bumuo ng isang ekonomiyang walang akumulasyon ng kapital o konsentrasyon ng pagmamay-ari ng lupa. Hinihikayat din nila ang pagtatatag ng sariling pamamahala ng mga manggagawa, na sa kanilang pananaw ay maaaring suportahan sa pamamagitan ng paglalabas ng mutuwal na kredito ng mga mutuwal na bangk, na may layuning makalikha ng isang lipunang [[pederal]]. Ayon kay Peter Kropotkin, nagmula ang mutwalismo sa mga pangyayari ng Rebolusyong Pranses, lalo na sa pederalista at tuwirang demokratikong estruktura ng [[Komuna ng Paris]].{{Sfn|Marshall|1993|pp=431-432}} Ang mga saligan ng teoryang pang-ekonomiya ng mutwalismo ay nag-ugat sa radikalismo ng [[Mga Ingles|Ingles]] na [[Sosyalismo|sosyalistang]] si Thomas Spence. Hinango niya mula sa [[Bibliya]], gayundin sa mga liberal na akda nina [[John Locke]] at James Harrington, ang panawagang buwagin ang pribadong pagmamay-ari at ilagay ang kontrol sa produksyon sa mga manggagawa sa pamamagitan ng mga kooperatiba ng mga manggagawa.{{Sfn|Carson|2018|p=83}} Unang ginamit ang katawagang "mutuwalismo" noong dekada 1820. Sa simula, itinuring itong kasingkahulugan ng mga katawagang tulad ng "mutuwal na pagtutulungan", "pagkakatumbasan", at "makatarungang pakikitungo".{{Sfn|Wilbur|2019|p=213}} Noong 1822, ginamit ng Pranses na pilosopong utopista na si [[Charles Fourier]] ang katawagang mutuwalismong pinagsamang nagtatagpo (Pranses: ''mutualisme composé convergent'') upang ilarawan ang isang anyo ng progresibong [[edukasyon]] na iniangkop sa Sistemang Monitoriyal ng mga mag-aaral na nagsisilbing guro sa kapwa mag-aaral.{{Sfn|Wilbur|2019|pp=214-215}} === Ekonomiyang regalo === Ang ekonomiyang regalo (''gift economy'') o kulturang regalo ay isang sistema ng [[pagpapalitan]] kung saan ang mga mahahalagang bagay ay hindi ipinagbibili, kundi kusang ibinibigay nang walang hayag na kasunduan para sa agarang o hinaharap na kapalit.<ref name="Cheal">{{cite book |last=Cheal|first=David J|title=The Gift Economy|publisher=Routledge|location=New York|year=1988|pages=1–19|chapter=1|isbn=0415006414|chapter-url=https://books.google.com/books?id=o-wNAAAAQAAJ&pg=PP1|access-date=2009-06-18|language=en}}</ref> Ang pagbibigay ng regalo sa isang kulturang regalo ay pinamamahalaan ng mga pamantayang panlipunan at mga kaugalian; bagaman may umiiral na inaasahan ng katumbasan, ang mga regalo ay hindi ibinibigay bilang tahasang kapalit ng mga produkto o serbisyo kapalit ng [[salapi]] o ng iba pang produkto o serbisyo.<ref name="R. Kranton">R. Kranton: ''Reciprocal exchange: a self-sustaining system'', American Economic Review, V. 86 (1996), Issue 4 (Setyembre), pp. 830–851 (sa Ingles)</ref> Naiiba ito sa [[ekonomiyang pamilihan]] o [[Palitan ng kalakal|palitang-kalakal]], kung saan ang mga produkto at serbisyo ay pangunahing ipinagpapalit nang hayagan batay sa halagang natatanggap bilang kapalit. [[File:Give_away_shop_utrecht_inside.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Give_away_shop_utrecht_inside.jpg|right|thumb|Sa loob ng tindahang pamigay sa [[Utrecht]]. Mababasa sa paskil ang: "Sapat ang ibinibigay ng daigdig para sa pangangailangan ng lahat, subalit hindi para sa kasakiman ng lahat."]] Ang mga tindahang pamigay (''give-away shops''), malayang tindahan (''freeshops''), o libreng tindahan (''free stores'') ay mga tindahan kung saan libre ang lahat ng paninda. Katulad ang mga ito ng mga tindahang pangkawanggawa (''charity shops''), na karamihan sa mga ipinamimigay ay mga gamit na segunda mano—subalit ang kaibhan ay walang anumang bayad ang lahat ng bagay. Maging ito man ay [[aklat]], [[muwebles]], [[kasuotan]], o [[kagamitang pambahay]], malaya itong ibinibigay, bagaman may ilang tindahan na nagpapatupad ng patakarang "magbigay ng isa, kumuha ng isa" (''one-in, one-out''), gaya ng sa mga palitang tindahan (''swap shops''). Ang libreng tindahan ay isang anyo ng nakabubuong tuwirang pagkilos na nag-aalok ng alternatibo sa pamimili sa loob ng balangkas na nakabatay sa salapi, na nagpapahintulot sa mga tao na magpalitan ng mga produkto at serbisyo sa labas ng isang ekonomiyang nakasalalay sa pera. Ang pangkat na kontra-kultura ng [[dekada 1960]] na The Diggers<ref>{{cite book |author1=John Campbell McMillian|author2=Paul Buhle|title=The new left revisited|url=https://books.google.com/books?id=U_Ohks41z2IC&pg=PA112|access-date=28 Disyembre 2011|year=2003|publisher=Temple University Press|isbn=978-1566399760|pages=112–|language=en}}</ref> ay nagbukas ng mga libreng tindahan na namimigay ng kanilang mga paninda, naghahain ng libreng pagkain, namamahagi ng mga libreng [[Medisina|gamot]], nagbibigay ng salapi, nag-oorganisa ng mga libreng konsiyerto, at lumilikha ng mga likhang-sining na pampulitika.<ref name="Lytle2005">{{cite book|last=Lytle|first=Mark Hamilton|title=America's Uncivil Wars: The Sixties Era from Elvis to the Fall of Richard Nixon|url=https://books.google.com/books?id=5w3iBwAAQBAJ|year=2005|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0190291846|pages=213, 215|language=en}}</ref> Hinango ng The Diggers ang kanilang pangalan mula sa orihinal na English Diggers na pinamunuan ni Gerrard Winstanley,<ref name="Digger Archives">{{cite web |url=http://www.diggers.org/overview.htm|title=Overview: who were (are) the Diggers?|access-date=2007-06-17|work=The Digger Archives|language=en}}</ref> at layunin nilang bumuo ng isang maliit na lipunang malaya sa salapi at kapitalismo.<ref name="American Experience doc">{{cite video |people=Gail Dolgin; Vicente Franco|date=2007|title=American Experience: The Summer of Love|url=https://www.pbs.org/wgbh/amex/love/index.html|publisher=PBS|access-date=2007-04-23|archive-date=2017-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20170325104758/http://www.pbs.org/wgbh/amex/love/index.html|url-status=dead|language=en}}</ref> Maraming anarkista, lalo na ang mga anarko-primitibista at anarko-komunista, ang naniniwalang ang iba't ibang anyo ng ekonomiyang regalo ay maaaring maging susi sa pagputol sa siklo ng [[kahirapan]]. Dahil dito, madalas nilang hangarin na baguhin ang buong lipunan tungo sa isang ekonomiyang regalo. Itinuturing ng mga anarko-komunista ang ekonomiyang regalo bilang isang huwarang sistema na walang salapi, mga pamilihan, o sentralisadong pagpaplano. Ang pananaw na ito ay maitutunton kahit man lamang kay Peter Kropotkin, na nakakita sa mga pamayanang mangangaso at mangangalap na kaniyang napuntahan bilang huwaran ng mutuwal na pagtutulungan.<ref>Mutual Aid: A Factor of Evolution (1955 malambot na pabalat (muling inimprenta 2005), kabilang ang paunang salita noong 1914 ni Kropotkin, Paunang Salita at Bibliyograpiya ni Ashley Montagu, at ''The Struggle for Existence'', ni Thomas H. Huxley ed.). Boston: Extending Horizons Books, Porter Sargent Publishers. {{ISBN|0875580246}}. Project Gutenberg e-text, Project LibriVox librong awdyo (sa Ingles)</ref> Bilang kapalit ng sistemang pamilihan, itinataguyod ng mga anarko-komunista—gaya ng mga nanirahan sa ilang nayon sa Espanya noong [[dekada 1930]]—ang isang ekonomiyang regalo na walang salapi, kung saan ang mga produkto at serbisyo ay nililikha ng mga manggagawa at ipinamamahagi sa mga tindahang pangkomunidad. Sa sistemang ito, ang bawat isa (kabilang ang mismong mga manggagawang lumikha ng mga ito) ay may karapatang kumuha at gumamit ng anumang produkto o serbisyo na kanilang nais o kailangan bilang kabayaran sa kanilang ambag sa paglikha ng mga produkto at serbisyo.<ref>[Augustin Souchy, "A Journey Through Aragon," sa Sam_Dolgoff (pat.), The Anarchist Collectives, ts. 10] (sa Ingles)</ref> === Ekonomiyang aklatan === Ang ekonomiyang aklatan (''library economy'') ay isang teoretikal na sistemang pang-ekonomiya para sa isang lipunan kung saan ang mga tradisyonal na tindahan ng tingi ay ganap na pinapalitan ng mga [[aklatan]] ng mga bagay (''libraries of things''). Ang mga ito ay mga organisasyong sama-samang pagmamay-ari ng isang [[pamayanan]] na nagpapahiram ng mga bagay na angkop sa sistemang pagpapahiram—lalo na yaong mga bagay na paminsan-minsan lamang gamitin subalit mahirap itabi o itago, tulad ng mga espesyal na kagamitang pangkusina at mga natatanging kagamitang [[Teknolohiya|teknolohikal]]. Kabilang din dito ang mga karaniwang ipinahihiram ng mga tradisyonal na aklatan, gaya ng mga [[aklat]], dyornal, at iba pang midya. Ang anumang bagay na hindi angkop na ipamahagi sa pamamagitan ng sistemang pagpapahiram ay sa halip ay malayang ipamamahagi batay sa pangangailangan. Nalalapat ito sa mga bagay na maaari lamang gamitin nang minsan o yaong nangangailangan ng napakahabang panahon bago mailipat ang pagmamay-ari, tulad ng [[pagkain]] at [[pabahay]].<ref>{{Cite web |url=https://www.law.georgetown.edu/environmental-law-review/blog/is-a-library-centric-economy-the-answer-to-sustainable-living/|title=Is a Library-Centric Economy the Answer to Sustainable Living?|website=law.georgetown.edu|access-date=2026-03-01|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://stimpunks.org/glossary/library-economy/|title=Library Economy - Stimpunks Foundation|website=stimpunks.org|access-date=2026-03-01|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://enlightenknowledge.com/library-economy-components-and-multifaceted-role/|title=Library Economy: Components and Multifaceted role|website=enlightenknowledge.com|access-date=2026-03-01|language=en}}</ref> Sa loob ng anarkismo, ang ekonomiyang aklatan ay isang iminungkahing paraan ng pag-oorganisa ng mga pinagkukunang-yaman at pamamahagi ng mga [[produkto]] at serbisyo batay sa mga komon (''commons''), malayang pagsasama (''free association''), at sama-samang pamamahala, sa halip na pribadong pagmamay-ari o kontrol ng estado.<ref name=":5">{{Cite book |last=Andrewism |url=https://theanarchistlibrary.org/library/andrewism-how-anarchy-works |title=How Anarchy Works |date=2024-05-01 |language=en}}</ref> Inilalarawan ito ni Andrewismo bilang isang paraan ng pag-unawa sa kung paano maisasagawa sa praktika ang mga prinsipyong anarkista sa larangan ng ekonomiya. Nakabatay ito sa tatlong pangunahing simulain: ''usufruct'' (malayang paggamit ng mga komon ayon sa pangangailangan), ''irreducible minimum'' (pinakamababang antas na hindi maipagkakait), at ''complementarity'' (pagkilala sa magkakaibang kakayahan at pangangailangan ng mga tao bilang magkatuwang at hindi magkakumpitensya).<ref name=":5" /> === Kontra-ekonomika === Ang kontra-ekonomika (''counter-economics'') ay isang teoryang pang-ekonomiya at rebolusyonaryong pamamaraan na binubuo ng tuwirang pagkilos na isinasagawa sa pamamagitan ng [[itim na pamilihan]] o abong pamilihan. Bilang isang termino, unang ginamit ito ng mga Amerikanong aktibista at teorista ng libertaryanismo na sina Samuel Edward Konkin III at J. Neil Schulman. Binigyang-kahulugan ito ni Konkin bilang pag-aaral o pagsasagawa ng "lahat ng mapayapang kilos ng tao na ipinagbabawal ng Estado."<ref>{{Cite web |title=Agorism: Revolutionary market anarchism |url=https://agorism.eu.org/ |access-date=2026-07-29 |website=Agorism: Revolutionary market anarchism |language=en-US}}</ref> Ang termino ay pinaikling anyo ng kontra-ekonomika laban sa establisimyento at maaari ring tawaging kontra-politika. Isinama ni Schulman ang kontra-ekonomika sa doktrina ni Konkin na agorismo,<ref>Afterword by Samuel Edward Konkin in ''Alongside Night'' (1999). Pulpless.com. p. 274. {{ISBN|1-58445-120-3}}. {{ISBN|978-1-58445-120-4}}. (sa Ingles)</ref> isang pilosopiyang panlipunan ng kaliwang libertaryanismo<ref>{{Cite web |title=Interview With Samuel Edward Konkin III |url=http://www.spaz.org/~dan/individualist-anarchist/software/konkin-interview.html |access-date=2026-07-29 |website=www.spaz.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=Apr 28, 2015|title=Black-Market Activism: Samuel Edward Konkin III and Agorism|url=https://www.libertarianism.org/columns/black-market-activism-samuel-edward-konkin-iii-agorism|archive-url=https://web.archive.org/web/20160514001633/http://www.libertarianism.org/columns/black-market-activism-samuel-edward-konkin-iii-agorism|archive-date=2016-05-14|access-date=2026-07-29|website=www.libertarianism.org}}</ref> at isang sangay ng anarkismong pampamilihan na nagtataguyod ng paglikha ng isang lipunan kung saan ang lahat ng ugnayan sa pagitan ng mga tao ay nakabatay sa kusang-loob na pagpapalitan.<ref name="Konkin">{{cite book|url=http://www.kopubco.com/pdf/An_Agorist_Primer_by_SEK3.pdf|title=An Agorist Primer|last=Konkin III|first=Samuel Edward|publisher=Kopubco|date=Disyembre 2008|access-date=21 Disyembre 2019|quote=The goal of agorism is the agora. The society of the open marketplace as near to untainted by theft, assault, and fraud as can be humanly attained is as close to a free society as can be achieved. And a free society is the only one in which each and every one of us can satisfy his or her subjective values without crushing others' values by violence and coercion.|language=en}}</ref> == Halimbawa ng pamayanang anarkista == === '''Rebolusyon sa Cataluña''' === Ang Rebolusyonaryong [[Cataluña]]{{Sfnm|1a1=Alexander|1y=1999|1p=754|2a1=Graham|2y=2002|2p=221|3a1=Paz|3y=2006|3p=512}} (Hulyo 21, 1936 – Mayo 8, 1937) ang panahong ang nagsasariling rehiyon ng Cataluña sa hilagang-silangang Espanya ay pinamamahalaan o malaki ang impluwensiya ng iba't ibang [[Unyon ng manggagawa|unyong manggagawa]], partidong pampulitika, at mga milisyang anarkista, sindikalista, komunista, at sosyalista noong panahon ng [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]]. Bagaman nanatiling nasa kapangyarihan ang konstitusyonal na institusyon ng sariling pamahalaan ng Cataluña, ang Generalitat de Catalunya (na pinamumunuan ng ''Esquerra Republicana de Catalunya'' o ERC), at kinuha pa nito ang karamihan sa mga kapangyarihang dating nasa pamahalaang sentral ng Espanya sa nasasakupan nito, ang mga unyong manggagawa ang ''[[de facto]]'' na namahala sa malaking bahagi ng [[ekonomiya]] at mga puwersang [[militar]]. Kabilang dito ang Confederación Nacional del Trabajo (CNT, ''Pambansang Kompederasyon ng Paggawa''), na siyang pangunahing unyong manggagawa noong panahong iyon, at ang malapit na kaugnay nitong ''Federación Anarquista Ibérica'' (FAI, Pederasyong Anarkista ng [[Iberya]]). Mahalaga rin ang papel ng ''Unión General de Trabajadores'' (UGT, Pangkalahatang Unyon ng mga Manggagawa), ng ''Partido Obrero de Unificación Marxista'' (POUM, Partido ng mga Manggagawa para sa Marxistang Pagkakaisa), at ng ''Partit Socialista Unificat de Catalunya'' (PSUC, Nagkaisang Partidong Sosyalista ng Cataluña), na kinabibilangan ng dating Partido Komunista ng Cataluña. Nagsimula ang pamumunong sosyalista sa rehiyon kasabay ng Rebolusyong Espanyol ng 1936, na nagbunga ng pagkontrol ng mga manggagawa sa mga [[negosyo]] at [[pabrika]], kolektibong [[pagsasaka]] sa malaking bahagi ng kanayunan, at mga pag-atake laban sa mga nasyonalista ng Espanya at sa klerong Katoliko. Ang lumalaking impluwensiya ng Partido Komunista ng Espanya (PCE) sa pamahalaan ng Prenteng Popular, at ang hangarin nitong isabansa ang mga rebolusyonaryong komite at mga milisya, ay nagbunsod ng tunggalian laban sa CNT at POUM. Nauwi ito sa Mga Araw ng Mayo (''May Days''), at sa kalaunan ay napalitan ang CNT ng PSUC bilang pangunahing puwersang pampulitika sa Cataluña hanggang sa matalo sila ng mga puwersang Nasyonalista noong 1939. === '''Komunidad sa Manchuria''' === Ang Samahan ng mga Mamamayang Koreano sa Manchuria (''Korean People's Association in Manchuria'',<ref>{{Cite book |last=Dalessandro |first=Francesco |url=https://theanarchistlibrary.org/library/francesco-dalessandro-the-forgotten-anarchist-commune-in-manchuria |title=The Forgotten Anarchist Commune in Manchuria |date=2020 |language=en}}</ref> KPAM; {{Korean|hangul=재만한족총연합회}}; Agosto 1929 – Setyembre 1931) ay isang nagsasariling awtonomong prepektura sa [[Manchuria]] na tinitirhan ng humigit-kumulang dalawang milyong takas na [[Mga Koreano|Koreano]]. Matapos ang pananakop ng [[Hapon]] sa Korea, maraming anarkistang Koreano ang tumakas patawid ng hangganan patungong Manchuria, kung saan nagsimula silang mag-organisa ng isang ugnayan ng mutwal na pagtutulungan para sa mga lumikas na Koreano sa rehiyon. Kasama ang ilang nasyonalista na Koreano, itinatag nila ang KPAM upang magbigay ng pagkain, edukasyon, at pagtatanggol sa sarili sa mga kasapi nito. Hindi nagtagal, hinarap ng samahan ang pag-atake ng mga komunistang Koreano at sa mga [[Imperyo ng Hapon|imperyalistang Hapones]], na nagsagawa ng mga pagpaslang sa kanilang mga pinuno. Ang pananakop ng Hapon sa Manchuria ang nagwakas sa eksperimentong anarkista, at marami sa mga kasapi nito ang tumakas patungong [[Tsina]] upang ipagpatuloy ang pakikipaglaban laban sa Imperyo ng Hapon. === '''Kilusang Makhno (Makhnovschina)''' === Ang Makhnovshchina ({{Langx|uk|Махновщина|translit=Makhnovshchyna}}, {{IPA|uk|mɐxˈnɔu̯ʃtʃɪnɐ|IPA}}) ay isang malawakang kilusan na naglalayong itatag ang anarkistang komunismo sa panahon ng Digmaan para sa Kalayaan ng Ukraine noong 1917–1921. Ipinangalan ito kay Nestor Makhno,<ref>{{Cite book |last=Kuznetsov |first=Michael |url=https://theanarchistlibrary.org/library/michael-kuznetsov-the-makhnovshchina-through-the-prism-of-the-psyche |title=The Makhnovshchina through the Prism of the Psyche |language=en}}</ref> ang punong kumandante ng Rebolusyonaryong Hukbong Insurhente ng Ukranya (''Revolutionary Insurgent Army of Ukraine''). Layunin ng kilusan na lumikha ng isang sistema ng mga malalayang sobyet na mamamahala sa paglipat tungo sa isang lipunang walang estado at walang uri. Kinontrol nito ang mga teritoryo sa timog at silangang [[Ukranya]]. Unang lumakas ang kilusang Makhnobista kasunod ng [[Rebolusyong Pebrero]], nang magtatag ito ng ilang komunang agrikultural sa bayan ni Makhno na Huliaipole. Matapos kumampi sa mga [[Bolshevik]] sa panahon ng Digmaang Ukranyano–Sobyet, napilitang kumilos nang lihim ang mga Makhnobista dahil sa pananalakay ng Austro-Aleman, at nagsagawa sila ng digmaang gerilya laban sa [[Gitnang Kapangyarihan]] sa buong 1918. Pagkaraan ng tagumpay ng mga insurhente sa Labanan sa Dibrivka, nakontrol ng Makhnovshchina ang malaking bahagi ng lalawigan ng Katerynoslav at nagsimulang magtatag ng mga institusyong anarkista-komunista. Isang Panrehiyong Kongreso ng mga Magsasaka, Manggagawa, at mga Insurhente ang ipinatawag upang isaayos ang pampulitika at pang-ekonomiyang pamamahala ng rehiyon, at itinatag ang Rebolusyonaryong Konsehong Militar (''Military Revolutionary Council'') bilang ''de facto'' na sangay tagapagpaganap ng kilusan. Napaliligiran ng iba't ibang kaaway sa lahat ng panig, bumagsak ang depensa ng mga Makhnobista sa labanan para sa Donbas dahil sa pagsulong ng Puting Kilusan (''White movement'') noong Hunyo 1919. Dahil dito, napilitang umurong ang mga Makhnobista patungong Kherson, kung saan muling inayos ang kanilang hukbo at nagsagawa ng matagumpay na kontra-opensiba laban sa mga Puti sa Labanan sa Peregonovka. Matapos mapigilan ang pagsulong ng mga Puti, nakontrol ng mga Makhnobista ang malaking bahagi ng timog at silangang Ukranya sa huling bahagi ng 1919, at nasakop pa nila ang ilang malalaking lungsod na industriyal, sa kabila ng pagiging isang kilusang pangunahing binubuo ng mga magsasaka. Nagwakas ang pamamahala ng mga Makhnobista sa rehiyon nang lusubin ng Pulang Hukbo (''Red Army'') ang Ukranya noong Enero 1920, na nagsimula sa Tunggaliang Bolshevik–Makhnobista. Nagsagawa ang mga Makhnobista ng digmaang gerilya laban sa Pulang Hukbo, na nagpapatupad ng mga patakarang Bolshevik tulad ng Pulang Teror (''Red Terror'') at komunismong pandigma. Malawak ang suportang natanggap ng mga Makhnobista mula sa kanilang baseng magsasaka. Bagaman pansamantalang nagkaroon ng kapayapaan ang dalawang panig sa pamamagitan ng Kasunduang Starobilsk upang labanan ang mga nalalabing pwersa ng Puting Kilusan, muli ring sinalakay ng Pulang Hukbo ang mga Makhnobista at tuluyang natalo ang mga ito pagsapit ng Agosto 1921. Ang mga pangunahing pinuno ng Makhnobista ay napilitang magtungo sa pagkatapon, natalo sa labanan, o nabihag at pinaslang ng Pulang Hukbo. === Zomia === Ang Zomia ay isang katawagang [[Heograpiya|heograpikal]] na ipinakilala noong 2002 ng historyador na si Willem van Schendel ng [[Unibersidad ng Amsterdam]]<ref>{{cite web |url=https://socialhistory.org/en/staff/willem-van-schendel|title=Willem van Schendel|website=International Institute of Social History|accessdate=Nobyembre 28, 2010|language=en}}</ref><ref>{{cite book |date=2005|editor-last1=Kratoska|editor1-first=P. H.|editor2-last=Raben|editor2-first=R.|editor3-last=Nordholt|editor3-first=H. S.|title=Locating Southeast Asia: Geographies of Knowledge and Politics of Space|publisher=Singapore University Press|page=v|isbn=9971-69-288-0|language=en}}</ref> upang tukuyin ang malawak na bahagi ng kalupaang [[Timog-silangang Asya]] na sa kasaysayan ay nanatiling lampas sa kontrol ng mga pamahalaang nakabatay sa mga sentro ng populasyon sa mga kapatagan.<ref>{{cite book |last=van Schendel|first=W.|chapter=Geographies of knowing, geographies of ignorance: Jumping scale in Southeast Asia|date=2005|editor-last1=Kratoska|editor1-first=P. H.|editor2-last=Raben|editor2-first=R.|editor3-last=Nordholt|editor3-first=H. S.|title=Locating Southeast Asia: Geographies of Knowledge and Politics of Space|publisher=Singapore University Press|isbn=9971-69-288-0|language=en}}</ref> Ang aklat na ''The Art of Not Being Governed: An Anarchist History of Upland Southeast Asia'' (''Ang Sining ng Hindi Pagpapasakop sa Pamamahala: Isang Anarkistang Kasaysayan ng Bulubunduking Timog-Silangang Asya'') ng Amerikanong antropologong si James C. Scott, na inilathala noong 2009, ay sinusuri nito ang mataas na bulubunduking rehiyon ng Zomia sa Timog-Silangang Asya.<ref name="Scott-2009">{{cite book |last1=Scott|first1=James C|title=The Art of Not Being Governed: An Anarchist History of Upland Southeast Asia|date=30 Setyembre 2009|publisher=Yale University Press|location=New Haven|isbn=9780300152289|url=https://yalebooks.yale.edu/book/9780300152289/art-not-being-governed|accessdate=20 Abril 2020|format=Matigas na pabalat|language=en}}</ref><ref name="Truthout-2011">{{cite web|last=Sethness|first=Javier|title=Refugees' Descendants in Southeast Asia Prove Stateless Society Is Possible|url=http://www.truth-out.org/opinion/item/1950:refugees-descendants-in-southeast-asia-prove-stateless-society-is-possible|website=Truthout|format=Review|date=3 Hulyo 2011|accessdate=20 April 2020|language=en}}</ref> Ayon kay Scott, ang humigit-kumulang 100 milyong naninirahan sa Zomia ay binubuo ng mga minoryang [[etniko]] na may "tunay na nakalilitong pagkakaiba-iba ng mga etnisidad at [[wika]]". Sa loob ng mahabang panahon, iniwasan nilang mapasailalim sa pamamahala o dominasyon ng mga nakapaligid na imperyo, kultura, o pamahalaan. Kabilang sa mga pangkat na ito ang mga Akha, Hmong, Karen, Lahu, Mien, at Wa.<ref name="Chronicle-2011">{{cite news|last=Hammond|first=Ruth|title=The Battle Over Zomia|url=https://chronicle.com/article/The-Battle-Over-Zomia/128845/|work=The Chronicle of Higher Education|date=4 Setyembre 2011|accessdate=20 Abril 2020|language=en}}</ref> === Exarcheia ng Gresya === Ang Exarcheia ({{Langx|el|Εξάρχεια}}, {{IPA|el|eˈksarçi.a|pron}}) ay isang kapitbahayan sa gitnang bahagi ng [[Atenas]], [[Gresya]], na malapit sa makasaysayang gusali ng [[National Technical University of Athens|Pambansang]] [[National Technical University of Athens|Teknikal na Unibersidad ng Atenas]].<ref name=":16">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/cities/2019/aug/26/athens-police-poised-to-evict-refugees-from-squatted-housing-projects|title=Inside Exarcheia: the self-governing community Athens police want rid of|first1=Alex|last1=King|first2=Ioanna|last2=Manoussaki-Adamopoulou|newspaper=The Guardian|date=26 Agosto 2019|access-date=12 Hunyo 2020|via=www.theguardian.com|archive-date=26 Agosto 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190826080334/https://www.theguardian.com/cities/2019/aug/26/athens-police-poised-to-evict-refugees-from-squatted-housing-projects|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kontogianni|first=Bella|date=30 Abril 2021|title=Exarcheia: Most Misunderstood Neighborhood in Athens|url=https://greekreporter.com/2021/04/30/exarcheia-most-misunderstood-neighborhood-in-athens/|access-date=|website=Greek Reporter|language=en-US|quote=Often referred to as the anarchist neighborhood of Athens [...]|archive-date=30 Abril 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210430204823/https://greekreporter.com/2021/04/30/exarcheia-most-misunderstood-neighborhood-in-athens/|url-status=live}}</ref> Ang pangalang ''Exarcheia'' ay nagmula sa isang negosyante noong ika-19 na siglo na nagngangalang Exarchos ({{Langx|el|Έξαρχος|links=no}}), na nagbukas ng isang malaking tindahang pangkalahatan sa lugar. Ang Exarcheia ay nasa hangganan ng Kolonaki sa silangan at napapaligiran ng Kalye Patission, Kalye Panepistimiou, at Abenida Alexandras. [[File:Street_in_Exarcheia,_Greece.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Street_in_Exarcheia,_Greece.jpg|left|thumb|Kalye sa Exarcheia]] Ang Exarcheia ay nabuo sa pagitan ng 1870 at 1880 sa dating hangganan ng lungsod ng Atenas at nagkaroon ng mahalagang papel sa panlipunan at pampolitikang buhay ng Gresya. Dito naganap ang Pag-aalsa sa Politekniko ng Atenas noong Nobyembre 1973. Noong Disyembre 2008, ang pagpatay ng isang pulis sa 15-taong-gulang na si Alexandros Grigoropoulos sa Exarcheia ay nagbunsod ng malawakang pag-aalsa sa buong Gresya. Ang Exarcheia ay isang lugar na tinitirhan ng maraming [[intelektuwal]] at mga alagad ng sining, at tahanan din ng iba't ibang pangkat na may motibong pampolitika. Isa rin itong sentro ng sining kung saan regular na idinaraos ang mga pagtatanghal sa teatro at mga konsyerto sa paligid ng pangunahing [[liwasan]]. Matatagpuan din sa Exarcheia ang punong himpilan ng PASOK, isang partidong pampolitika sa Gresya na sumuporta sa mga patakarang pagtitipid na ipinataw ng [[Unyong Europeo]] noong 2009. Dahil dito, naging madalas itong puntiryahin ng mga anarkista sa kanilang mga pag-atake.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-greece-attack-bullets/gun-used-in-greek-pasok-shooting-favored-by-one-guerrilla-group-police-idUSKBN1D71GD|title=Gun from Greek PASOK shooting used in past guerrilla attacks -police|date=7 Nobyembre 2017|work=Reuters|access-date=5 Pebrero 2018|archive-date=5 Pebrero 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180205184347/https://www.reuters.com/article/us-greece-attack-bullets/gun-used-in-greek-pasok-shooting-favored-by-one-guerrilla-group-police-idUSKBN1D71GD|url-status=live|language=en}}</ref> Ang mga himpilan ng pulisya at iba pang simbolo ng awtoridad (at kapitalismo), gaya ng mga [[bangko]], ay madalas ding maging target ng mga pangkat na nasa dulong kaliwa ng politika.<ref>{{Cite web |last=Antonova|first=Angela|date=2026-07-31|title=Greek anarchist youths throw petrol bombs at cars outside central Athens police station|url=https://english.pravda.ru/news/hotspots/90534-police_station/|access-date=2026-08-01|website=english.pravda.ru|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2008-12-07|title=Greek police shooting sparks riot|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7769710.stm|access-date=2026-08-01|language=en-GB}}</ref> Makikita rin sa Exarcheia ang maraming halimbawa ng mga ''graffiti'' na laban sa kapitalismo.<ref>{{cite news|last1=Pilic|first1=Damir|title=Red Revival: The Fall and Rise of Karl Marx|url=http://www.balkaninsight.com/en/article/red-revival-the-fall-and-rise-of-karl-marx-10-16-2015|agency=Balkan Insight|date=23 Nobyembre 2015|access-date=3 Oktubre 2016|archive-date=12 Disyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181212124708/http://www.balkaninsight.com/en/article/red-revival-the-fall-and-rise-of-karl-marx-10-16-2015|url-status=live|language=en}}</ref> Mayroon ding isang sariling pinamamahalaang estrukturang pangkalusugan na nagbibigay ng mga serbisyong medikal sa lugar.<ref>{{Cite web |date=2015-10-13|title=Aυτοοργανωμένη Δομή Υγείας Εξαρχείων (Α.Δ.Υ.Ε.) {{!}} Κάτοικοι, συλλογικότητες και κοινωνικά εγχειρήματα Εξαρχείων|url=http://syl-kat-exarcheion.espivblogs.net/%CE%BA%CE%BF%CE%B9%CE%BD%CF%89%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CF%8C-%CE%B9%CE%B1%CF%84%CF%81%CE%B5%CE%AF%CE%BF|access-date=10 Disyembre 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20151013024209/http://syl-kat-exarcheion.espivblogs.net/%CE%BA%CE%BF%CE%B9%CE%BD%CF%89%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CF%8C-%CE%B9%CE%B1%CF%84%CF%81%CE%B5%CE%AF%CE%BF|archive-date=13 Oktubre 2015|language=Griyego}}</ref> Ang mga protesta na nagsisimula sa Exarcheia ay nagpapakita ng samu't saring pormasyong pampolitika at mga koalisyon, kabilang ang mga kabataang napagkaitan ng oportunidad, mga migrante, mga kontra-awtoritaryo, mga anarkista, at mga mamamayang [[Gresya|Griyego]] mula sa katamtaman hanggang sa pinakamatitinding panig ng magkabilang dulo ng pampolitikang ispektro.<ref name=":8">{{Cite journal|last=Astrinaki|first=R.|title="(Un)hooding" a Rebellion: The December 2008 Events in Athens|journal=Social Text|volume=27|issue=4 101|pages=97–107|doi=10.1215/01642472-2009-056|year=2009|language=en}}</ref><ref name=":9">{{Cite journal|last=Apoifis|first=Nicholas|title=Fieldwork in a furnace: anarchists, anti-authoritarians and militant ethnography|journal=Qualitative Research|volume=17|issue=1|pages=3–19|doi=10.1177/1468794116652450|year=2017|s2cid=148163559|doi-access=free|language=en}}</ref> == Oposisyon sa anarkismo == === Liberalismo === Ang [[liberalismo]] at anarkismo ay parehong kumikilala sa halaga ng indibidwal na kalayaan, subalit lubos silang nagkakasalungat pagdating sa usapin ng pamahalaan. Ang anarkismo ay may matinding pagdududa sa moral na batayan ng estado.<ref>{{Citation |last=Fiala |first=Andrew |title=Anarchism |date=2025 |url=https://plato.stanford.edu/archives/win2025/entries/anarchism/ |work=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |edition=Tagniyebe 2025 |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |language=en |access-date=2026-08-01 |editor2-last=Nodelman |editor2-first=Uri}}</ref> Isinusulong nito ang ganap na pagbuwag sa pamahalaan at sa lahat ng sapilitang herarkiya upang mapalitan ang mga ito ng boluntaryong samahan at kapayapaang nakabatay sa pinagkasunduan. Sa kabilang banda, naniniwala naman ang liberalismo na makatwiran at kailangan ang mga institusyong pampolitika tulad ng konstitusyonal na demokrasya at ang batas (''rule of law'').<ref>{{Cite web |title=Liberalism - Routledge Encyclopedia of Philosophy |url=https://www.rep.routledge.com/articles/thematic/liberalism/v-1 |access-date=2026-08-01 |website=www.rep.routledge.com |language=en}}</ref> Para sa mga liberal, ang limitadong pamahalaan ay mahalaga upang maprotektahan ang mga karapatan at interes ng bawat indibiduwa. Magkaiba rin ang kanilang pananaw sa ekonomiya. Suportado ng liberalismo ang kapitalismo at [[malayang pamilihan]]. Tinututulan naman ng karamihang anarkista ang pribadong pag-aari. Nais ng mga anarkista ang kolektibong pamamahala sa komunidad. Gumagamit ang liberalismo ng batas at mga reporma. Ang anarkismo naman ay naniniwala sa direktang aksyon.<ref>{{Cite web |title=Anarchism and Liberalism – Earlham Sociology and Politics Pages |url=https://earlhamsociologypages.uk/anarchliber/ |access-date=2026-08-01 |language=en-GB}}</ref> === Pasismo === Ang [[pasismo]] ay isang malayong-kanang [[ideolohiya]] na nagtataguyod ng pamahalaang awtoritaryo. Sa sistemang ito, ang kapakanan ng mamamayan ay ganap na isinusuko sa ilalim ng interes ng isang makapangyarihang [[diktador]]. Karaniwan nitong ipinagbabawal ang kalayaan ng indibiduwal, tinututulan ang [[demokrasya]], at gumagamit ng puwersa ng militar upang supilin ang anumang uri ng oposisyon. Sa kabilang dako, ang anarkismo ay isang radikal na pilosopiyang pampolitika na naglalayong tuluyang buwagin ang estado at pamahalaan. Naniniwala ang anarkismo na ang lahat ng usapin ng tao ay dapat pamahalaan ng mga indibiduwal sa pamamagitan ng boluntaryong pagsasama-sama nang walang sapilitang awtoridad.<ref>{{Cite web |title=Anarkismo {{!}} Southeast Asian Anarchist Library |url=https://sea.theanarchistlibrary.org/library/joseph-a-labadie-anarkismo-tl |access-date=2026-08-01 |website=sea.theanarchistlibrary.org}}</ref> Layunin nitong lumikha ng isang egalitaryo o pantay-pantay na lipunan na walang herarkiya, kung saan ang kaayusan ay nagmumula sa kusang-loob na pagtutulungan ng mamamayan at hindi sa utos ng batas o pinuno.<ref>{{Cite web |title=Anarkismo {{!}} libcom.org |url=https://libcom.org/article/anarkismo |access-date=2026-08-01 |website=libcom.org |language=en}}</ref> Ang historikal na pananaw sa pasismo ay nagsilbing marahas na alternatibo sa anarkiya sa pamamagitan ng pagpataw ng Ganap na Estado.<ref>{{Cite journal |date=1926-01-01 |title=Fascism as an Alternative to Anarchy |url=https://online.ucpress.edu/currenthistory/article/23/4/522/123829/Fascism-as-an-Alternative-to-Anarchy |journal=Current History |language=en |volume=23 |issue=4 |pages=522–524 |doi=10.1525/curh.1926.23.4.522 |issn=0011-3530}}</ref> Sa kabilang banda, ipinapakita na ang anarkismo ay tumatayo bilang direktang paglaban sa pasismo, na nagtataguyod ng lipunang walang herarkiya at tiraniya.<ref>{{Cite web |title=Spanish civil war {{!}} libcom.org |url=https://libcom.org/tags/spanish-civil-war |access-date=2026-08-01 |website=libcom.org |language=en}}</ref> === Pagkamabansa === Ang [[nasyonalismo]] at anarkismo ay dalawang magkaibang kaisipang pampulitika: pinapahalagahan ng nasyonalismo ang pagmamahal sa bayan at kapangyarihan ng estado, habang tinututulan naman ng anarkismo ang pamahalaan at lahat ng uri ng hirarkiya. Sa konteksto ng kasaysayan, ang dalawang kaisipang ito ay nag-abot at nag-impluwensya sa mga kilusang mapagpalaya. Ang mga bayani at propagandistang Pilipino tulad nina [[José Rizal|Jose Rizal]] at [[Isabelo de los Reyes]] ay nakasalamuha at naimpluwensyahan ng mga ideyang anarkista habang nasa Espanya.<ref>{{Cite book |last=Fernandez |first=Erwin S. |url=https://theanarchistlibrary.org/library/erwin-s-fernandez-anarchism-in-the-philippines |title=Anarchism in the Philippines |date=2009 |language=en}}</ref> Ang nasyonalismo ay ginamit upang pagbuklurin ang [[mga Pilipino]] para itatag ang sariling pamahalaan laban sa mga Kastila, samantalang ang anarkismo naman ay nagbigay-inspirasyon sa mga maagang unyon ng mga manggagawa upang labanan ang mapang-aping sistema nang walang pag-asa sa sentralisadong kapangyarihan. Ang modernong bansa-estado at ang institusyon ng pribadong ari-arian ay direktang kasalungat ng anarkistang konsepto ng tunay na [[kalayaan]] o kalayaan bilang kawalan ng dominasyon. Ang nasyonalismo na nagtatanggol sa kapangyarihan ng estado ay isang estruktural na hadlang na nagpapanatili ng dominasyon, na radikal na tinatanggihan ng anarkismo. Ang nasyonalismo ay itinuturing na isang mapanlinlang na kasangkapan ng gobyerno upang panatilihin ang kontrol sa mga [[Pagkamamamayan|mamamayan]] sa pamamagitan ng pagpukaw ng [[patriyotismo]] o huwad na pagmamahal sa bayan.<ref name=":6">{{Cite book |last=Anonymous |url=https://theanarchistlibrary.org/library/anonymous-anarchism-and-nationalism |title=Anarchism and Nationalism |date=1970 |language=en}}</ref> Madalas gamitin ng mga tradisyonal na partidong pampolitika—maging ng tinatawag na "kaliwang" grupo—ang mga kilusang pambansang pagpapalaya para lamang sa sarili nilang ambisyon na makamit at mapanatili ang kapangyarihan ng estado<ref name=":6" />. Sa sandaling maupo sa puwesto ang isang bagong pamahalaan, muli nitong pinapalakas ang mga pambansang hangganan at militarismo, na nagreresulta pa rin sa kawalan ng tunay na kalayaan.<ref name=":6" /> Dahil dito, hayagang tinatanggihan ng anarkismo ang nasyonalismo at anumang rebolusyon na naglalayon lamang na magpalit ng mga pinuno o magtatag ng bagong naghaharing uri.<ref name=":6" /> Ang tunay na sagot ng anarkismo laban sa [[imperyalismo]] ay hindi ang pagtatayo ng mga reaksyonaryong rehimeng nasyonalista, kundi ang isang pandaigdigang rebolusyong panlipunan.<ref name=":6" /> Nilalayon nitong tuluyang gibain ang lahat ng artipisyal na pambansa, [[Relihiyon|relihiyoso]], at rasyal na harang na naghihiwalay sa mga manggagawa at mamamayan ng mundo.<ref name=":6" /> === Pamahalaang sosyalista === Nagkakaiba ang [[sosyalismo]] at anarkismo sa isang pangunahing usapin: ang pangangailangan ng isang estado. Ipinapalagay ng pananaw ng sosyalismo na ang paggamit at pamamahagi ng mga yaman ng lipunan ay dapat kontrolin at planuhin ng isang pamahalaang halal ng mamamayan upang magsilbing kasangkapan ng [[katarungan]]. Umaasa ang mga sosyalista sa sentral na kapangyarihang ito at sa sentralisadong pagpaplano upang pangasiwaan ang produksyon at makatarungang maipamahagi ang kayamanan sa buong lipunan. Sa kabilang banda, itinuturing ng mga anarkista na ang anumang sentralisadong pamahalaan ay likas na mapaniil at nakasasama sa [[pag-unlad]] ng sangkatauhan. Ang anarkismo ay hayagang tumututol sa awtoridad ng estado at sa halip ay nagtataguyod ng ganap na sariling pamamahala. Naniniwala ang mga anarkista na ang lipunan ay dapat organisahin batay lamang sa kusang-loob na pagsang-ayon ng mga tao at sa malalayang samahang [[boluntaryo]], na tuluyang nag-aalis sa mga mapamilit na hirarkiyang ginagamit ng isang sosyalistang estado. Sa tradisyon ng o sosyalismo ng estado, naniniwala silang kailangang gamitin ang kontrol ng gobyerno upang pamahalaan ang produksyon, [[yaman]], at mga ari-arian para sa publiko. Ayon sa makasaysayang sanaysay na ''State Socialism and Anarchism'' ni Benjamin Tucker,<ref>{{Cite web |last=Tucker |first=Benjamin R. |date=1888 |title=STATE SOCIALISM AND ANARCHISM: How Far They Agree, and Wherein They Differ |url=https://cooperative-individualism.org/tucker-benjamin_state-socialism-and-anarchism-1888.pdf |access-date=Agosto 2, 2026 |website=cooperative-individualism.org |language=en}}</ref> ang sistemang ito ay naglalayong gawing isang malawak na burukrasya ang nasyon kung saan ang estado ang nag-iisang tagapamahala ng industriya upang tuluyang burahin ang kapitalistang kompetisyon. Para sa mga sosyalista, ang awtoridad ng pamahalaan ay isang pansamantala ngunit kinakailangang hakbang upang protektahan ang mga manggagawa at ipatupad ang pagkakapantay-pantay. Sa kabilang banda, tahasang tinatanggihan ng anarkismo ang argumentong ito at itinuturing ang estado bilang ugat ng kawalan ng [[kalayaan]]. Sa [[Akademikong larangan|akademikong]] pagsusuri,<ref>{{Cite journal |last=Shaffer |first=Kirwin |date=2023-01-02 |title=Anarchists vs. the State: As Latin America swings left, activists keep alive a long anarchist tradition of critiquing the limits of state power. For them, the real alternatives are in communities, workplaces, and the streets. |url=https://doi.org/10.1080/10714839.2023.2184080 |journal=NACLA Report on the Americas |language=en |volume=55 |issue=1 |pages=74–81 |doi=10.1080/10714839.2023.2184080 |issn=1071-4839}}</ref> ang mga anarkista ay mahigpit na sumasalungat sa kahit anong uri ng hirarkikong na pamahalaan. Naniniwala sila na kapag ang kapangyarihan ay ibinigay sa isang sosyalistang estado, ang burukrasya nito ay likas na magiging mapaniil at hindi kusang maglalaho. Sa halip na dumaan sa pamahalaan, isinusulong ng anarkismo ang agarang pagbuo ng lipunan mula sa ibaba pataas (''bottom-up'') sa pamamagitan ng mga boluntaryong unyon at malayang kooperasyon ng mga tao. === Teokrasya === Ang [[teokrasya]] at anarkismo ay dalawang magkaibang sistema ng pamamahala. Sa teokrasya, ang pamahalaan ay pinamumunuan ng mga pinuno ng relihiyon at ang mga batas ay ibinabatay sa utos ng [[Diyos]], kung saan may mataas na kontrol ang estado sa buhay at paniniwala ng mga mamamayan. Isang modernong halimbawa nito ay ang [[Apganistan]] sa ilalim ng [[Taliban]], kung saan pinatatakbo ang bansa bilang isang teokratikong estado.<ref>{{Cite web |date=Enero 23, 2026 |title=Afghanistan: Taliban consolidate theocratic State while the humanitarian crisis deepens, EUAA report finds {{!}} European Union Agency for Asylum |url=https://www.euaa.europa.eu/news-events/afghanistan-taliban-consolidate-theocratic-state-while-humanitarian-crisis-deepens-euaa-report-finds |access-date=2026-08-02 |website=www.euaa.europa.eu |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Politics |first=Oishimaya Sen Nag |date=2025-03-14 |title=Countries With A Theocratic Government Today |url=https://www.worldatlas.com/government/countries-with-a-theocratic-government-today.html |access-date=2026-08-02 |website=WorldAtlas |language=en-US}}</ref> Sa [[Kasaysayan ng Pilipinas|kasaysayan naman ng Pilipinas]], masasalamin ang sistemang ito sa tinawag ni [[Marcelo H. del Pilar]] na "''La Frailocracia''" o pamahalaan ng mga [[prayle]] noong [[Imperyong Kastila|rehimeng Espanyol]]. Sa kaniyang mismong akda na ''Frailocracy in the Philippines'' (na inilathala sa Ingles ng [[Pambansang Komisyong Pangkasaysayan]]),<ref>{{Cite book |last=Pilar |first=Marcelo H. del Del |author-link=Marcelo H. del Pilar |url=https://openlibrary.org/books/OL3853103M/Frailocracy_in_the_Philippines |title=Frailocracy in the Philippines |date=1979 |publisher=National Historical Institute |location=Manila}}</ref> masusing idinokumento ang naging kasaysayan ng ugnayan ng relihiyon at estado, kung saan ang mga prayle ang siyang humawak sa tunay na kapangyarihang pampolitika sa kolonya.<ref>{{Cite web |last=Guerrero |first=Leon Ma. |author-link=Leon Maria Guerrero |date=1952-12-13 |title=Del Pilar, December 13, 1952 |url=https://philippinesfreepress.wordpress.com/1952/12/13/del-pilar-december-13-1952/ |access-date=2026-08-02 |website=The Philippines Free Press Online |language=en}}</ref> Sa kabilang banda, ang anarkismo ay ganap na kataliwasan nito dahil tinatanggihan nito ang anumang uri ng gobyerno, pinuno, o relihiyosong awtoridad sa lipunan. Naniniwala ang mga anarkista na kayang mag-organisa ng lipunan ang mga tao sa pamamagitan ng boluntaryong kooperasyon at pagkakapantay-pantay nang walang nagdidiktang estado, na siyang kabaligtaran ng mahigpit na hirarkiya at dogmang ipinatutupad sa sistemang teokratiko. === Demokrasya ng nakararami === Ang [[demokrasya]] ng nakararami ay nakabatay sa sama-samang pagpapasya kung saan ang pasya ng nakararami ang namamayani sa minorya o sa buong pangkat, na sinusuportahan ng mapamilit na kapangyarihan ng mga institusyon. Tinatanggihan naman ng anarkismo ang lahat ng anyo ng di-boluntaryong hirarkiya, sentralisadong pamamahala, at pamimilit na isinasagawa ng estado.<ref>{{Citation |last=Clark |first=Patricia |title=Anarchism and Democracy |date=2003 |url=https://sk.sagepub.com/dict/edvol/understanding-democratic-politics/chpt/anarchism-democracy |work=Understanding Democratic Politics: An Introduction |pages=261–270 |place=1 Oliver's Yard, 55 City Road, London EC1Y 1SP United Kingdom |publisher=SAGE Publications Ltd |doi=10.4135/9781446220962.n26 |isbn=978-0-7619-7183-2 |access-date=2026-08-02 |last2=Gemie |first2=Sharif}}</ref><ref>{{Cite book |last=Baker |first=Zoe |url=https://theanarchistlibrary.org/library/zoe-baker-anarchism-and-democracy |title=Anarchism and Democracy |date=2022-04-18 |language=en}}</ref> Sa halip, itinataguyod nito ang kusang-loob na pagsasama at, sa pangkalahatan, ang pagtutulungang nakabatay sa pagkakasundo ng lahat o konsenso.<ref>{{Cite book |last=Baker |first=Zoe |url=https://theanarchistlibrary.org/library/zoe-baker-myths-about-anarchism-democracy-and-decision-making |title=Myths About Anarchism, Democracy, and Decision-Making |date=2025-12-30 |language=en}}</ref> === Kapitalismo at panlipunang pamilihan === Ang [[kapitalismo]], ang ekonomiyang panlipunang [[pamilihan]], at ang anarkismo ay magkakaibang sistemang pampulitika at pang-ekonomiya na nakabatay sa kani-kanilang pananaw hinggil sa kapangyarihan ng pamahalaan, pagmamay-ari ng ari-arian, at mga pamilihan. Ang kapitalismo ay umaasa sa pribadong pagmamay-ari at sa hangaring [[Kita|kumita]], ang ekonomiyang panlipunang pamilihan ay nagdaragdag ng matitibay na patakaran ng estado para sa kapakanang panlipunan, samantalang ang anarkismo ay naglalayong ganap na buwagin ang awtoridad ng estado at ang mga tradisyunal na hirarkiya. Ang kapitalismo at anarkismo ay may magkatunggaling pananaw sa lipunan at kalikasan ng tao. Sa usapin ng pamahalaan, tinatanggap ng kapitalismo ang estado bilang tagapagtanggol ng mga [[kontrata]] at pribadong ari-arian, samantalang ganap na tinatanggihan ng anarkismo ang pamahalaan dahil itinuturing itong mapang-api. pagdating naman sa ari-arian, ang kapitalismo ay nakasalalay sa pribadong pagmamay-ari upang kumita ng tubo, ngunit para sa anarkismo, ang mga kagamitan sa produksyon ay dapat pag-arian ng komunidad o ng mga manggagawa mismo.<ref>{{Cite web |date=2025-08-03 |title=Capitalism vs Anarchism: Understanding Two Radical Visions - VOICES OF CAPITALISM |url=https://voicesofcapitalism.com/capitalism-vs-anarchism/ |access-date=2026-08-02 |language=en-US}}</ref> Sa huli, ang kapitalismo ay umaasa sa [[malayang pamilihan]] kung saan ang lakas-paggawa ay binabayaran ng [[sahod]] bilang produkto, samantalang itinuturing ng anarkismo na mapagsamantala ang sistemang ito at mas pinapaboran ang pagtutulungan at kolektibong pamamahala para sa pangangailangan ng [[pamayanan]]. === Komunismong awtoritaryo (Marxismo-Leninismo-Maoismo) === Kapwa layunin ng [[Marxismo]]-[[Leninismo]]-[[Maoismo]]<ref>{{Cite web |last=KC |first=Arjan |date=2025-12-15 |title=Communism Ideologies Marxism Leninism... |url=https://gurkhatech.com/communism-ideologies-marxism-leninism-maoism/ |access-date=2026-08-02 |website=Gurkha Technology |language=en-US}}</ref> at anarkismo ang pagtatatag ng isang walang-uri at walang-estado na lipunang [[Komunismo|komunista]], subalit lubos silang nagkakaiba sa paraan kung paano ito makakamit. Gumagamit ang mga grupong Marxista-Leninista-Maoista ng isang sentralisadong partidong taliba at isang makapangyarihang estado upang durugin ang kapitalismo. Samantala, tinatanggihan ng mga anarkista ang lahat ng estado at herarkiya mula pa lamang sa simula, at sa halip ay itinataguyod ang sariling pamamahala at kusang-loob na pagtutulungan. === Meritokrasya at Kakistokrasya === Ang anarkismo ay hindi naniniwala sa konsepto ng meritokrasya, na dapat pamahalaan ng magagaling ang mga tao, dahil hindi rin pakasiguradong maibibigay nito ang pangakong pag-unlad at maaaring gamitin ang talino sa pagpapanatili sa kanilang pangaabuso sa posisyon at gamitin itong rason para pagtakpan ang korupsyon. Sinasabi na ang paglaganap ng meritokrasyang sistema ay nangyayari sa mga kapitalistang bansa, na siyang sanhi ng lubos na pagod at pagbaba ng tingin ng mag-aaral at trabahador sa kanyang sarili para lang makamit ang karangalan o kita. Minsan nagiging sanhi pa ng malawakang pagpapatiwakal. Sa kaakibat nitong sistema, ang kakistokrasya, ay minsan umuusbong ang realidad nito sa ating sistema na pamumunuan tayo ng mga pinuno na siyang nagpapanggap na magaling ngunit wala palang alam, o hindi marunong sa aspeto ng pamamahala. Minsan, hinahaluan ng iba't ibang klaseng pandurugas at pananamantala hanggang mabulok ang sistema sa pawang na kasinungalingan at ipagpatuloy ang bulok na sistemang ito sa pamamagitan ng pagmamana ng posisyon sa kamag-anak nila gamit ang panlilinlang na pati ang galing at talino nila ay namana o kaparehas din. === Minarkismo === Kahit na ang maliit na impluwensiya ng pamamahala ay tinututulan ng anarkismo sapagkat pinagdududahan nito ang pagkaepektibo nito upang makamit ang ninanais na anarkiya. Ngunit, maspinapaboran ito kaysa sa ibang klaseng pulitikang pananaw lalo na kung ito ay gumagamit ng mga konseptong anarkismo tulad ng Demokratikong Munisipalismo at Demokratikong Kumpederalismo na siyang gumagamit ng ilalim-paangat na pagoorganisa at desisyon. Isang halimbawa ay ang Zapatista ng Chiapas Mexico o kaya naman ang Rojava sa Syria. Ngunit, hindi sapat para sa mga anarkista na basta lamang magkaroon ng pamahalaan na konti ang impluwensiya o pangingielam sa lipunan dahil maaaring umusbong ang sentimyento na palakasin ang pamahalaan, o kaya naman ay magkaroon ng malawakang pagusbong ng panibagong mga abusado sa kapangyarihan na hindi saklaw sa miyembro ng pamahalaan tulad ng mga Mafia, Warlord, Kartel, Oligarko, at mga Gangster. == Tingnan din == * [[Komunismo]] * [[Mutualismo]] * [[Sosyalismo]] == Mga pananda == <references group="nb"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} == Mga talababa == {{Refbegin|30em|indent=yes}} * {{Cite book |last=Marshall |first=Peter |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |publisher=HarperCollins |date=1992 |isbn=978-0-0021-7855-6 |location=London}} * {{Cite encyclopedia |date=2009 |title=Anarchism |encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest |publisher=John Wiley & Sons |location=Oxford |last=Cohn |first=Jesse |editor-last=Ness |editor-first=Immanuel |language=en |pages=1–11 |doi=10.1002/9781405198073.wbierp0039 |isbn=978-1-4051-9807-3}} * {{Cite book |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |date=2018 |publisher=Palgrave Macmillan | language=en |isbn=978-3-3197-5619-6 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Arvidsson |first=Stefan |title=The Style and Mythology of Socialism: Socialist Idealism, 1871–1914 |publisher=Routledge |language=en |date=2017 |isbn=978-0-3673-4880-9 |edition=1st |location=London}} * {{Cite book |last=Otero |first=Carlos Peregrín |title=Noam Chomsky: Critical Assessments |publisher=Routledge |language=en |date=1994 |isbn=978-0-4150-1005-4 |volume=2–3 |location=London}} * {{Cite book |last=Guérin |first=Daniel |url=http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |title=Anarchism: From Theory to Practice |publisher=Monthly Review Press |date=1970 |isbn=978-0-8534-5128-0 |access-date=16 Pebrero 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200714125723/http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |archive-date=14 Hulyo 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Bates |first=David |title=Political Ideologies |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2017 |isbn=978-0-1987-2785-9 |editor-last=Wetherly |editor-first=Paul |chapter=Anarchism |access-date=28 Pebrero 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&pg=PA128 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111304/https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&pg=PA128 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |date=2015 |title=Black Panther Radical Factionalization and the Development of Black Anarchism |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-black-studies_2015-10_46_7/page/678 |journal=Journal of Black Studies|language=en |location=Thousand Oaks |publisher=SAGE Publishing |volume=46 |issue=7 |pages=678–703 |doi=10.1177/0021934715593053 |jstor=24572914 |s2cid=145663405}} * {{Cite book |last=Long |first=Roderick T. |url=https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |title=The Routledge Companion to Social and Political Philosophy |publisher=Routledge |date=2013 |isbn=978-0-4158-7456-4 |editor-last=Gaud |editor-first=Gerald F. |access-date=28 Pebrero 2019 |editor-last2=D'Agostino |editor-first2=Fred |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085833/https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |archive-date=9 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite web |date=2019 |title=Definition of Anarchism |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111728/https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |archive-date=18 Pebrero 2021 |access-date=28 Pebrero 2019 |website=Merriam-Webster |language=en |ref={{Sfnref|Merriam-Webster|2019}}}} * {{Cite book |last=Sylvan |first=Richard |title=A Companion to Contemporary Political Philosophy |date=2007 |publisher=Blackwell Publishing |isbn=978-1-4051-3653-2 |editor-last=Goodin |editor-first=Robert E. |edition=2 |series=Blackwell Companions to Philosophy |volume=5 |chapter=Anarchism |editor-last2=Pettit |editor-first2=Philip |editor-last3=Pogge |editor-first3=Thomas |language=en}} * {{Cite book |last=Joll |first=James |language=en |title=The Anarchists |publisher=Harvard University Press |date=1964 |oclc=65683373}} * {{Cite book |last=Carlson |first=Andrew R. |title=Anarchism in Germany; Vol. 1: The Early Movement |url=https://archive.org/details/anarchismingerma0001carl |language=en |publisher=Scarecrow Press |date=1972 |isbn=978-0-8108-0484-5 |location=Metuchen, New Jersey}} * {{Cite news |last=Kahn |first=Joseph |date=5 Agosto 2000 |title=Anarchism, the Creed That Won't Stay Dead; The Spread of World Capitalism Resurrects a Long-Dormant Movement |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2000/08/05/arts/anarchism-creed-that-won-t-stay-dead-spread-world-capitalism-resurrects-long.html |url-access=subscription |page=B9 |issn=0362-4331|language=en}} * {{Citation |last=Baker |first=Zoe |title=Means and Ends: The Revolutionary Practice of Anarchism in Europe and the United States |date=2023 |place=Edinburgh |publisher=AK Press |isbn=978-1-84935-498-1|language=en}} * {{Cite book |last=Nettlau |first=Max |language=en|title=A Short History of Anarchism |publisher=Freedom Press |date=1996 |isbn=978-0-9003-8489-9}} * {{Cite book |last=Ward |first=Colin |url=https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |title=Anarchism: A Very Short Introduction |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2004 |isbn=978-0-1928-0477-8 |location=Oxford |author-mask=2 |access-date=12 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304153805/https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |archive-date=4 Marso 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Goodway |first=David |language=en |title=Anarchist Seeds Beneath the Snow |publisher=Liverpool Press |date=2006 |isbn=978-1-8463-1025-6}} * {{Cite book |last=Skirda |first=Alexandre |title=Facing the Enemy: A History of Anarchist Organization From Proudhon to May 1968 |url=https://archive.org/details/facingenemyhisto0000skir |publisher=AK Press|language=en |date=2002 |isbn=978-1-9025-9319-7}} * {{Cite book |last=Fernández |first=Frank |title=Cuban Anarchism: The History of A Movement |publisher=Sharp Press |date=2009 |orig-date=2001|language=en}} * {{Cite book |last=Morris |first=Christopher W. |url=https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |title=An Essay on the Modern State |publisher=Cambridge University Press |date=2002 |isbn=978-0-5215-2407-0 |access-date=15 Setyembre 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115214335/https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |archive-date=15 Enero 2021 |url-status=live}} * {{Cite journal |last=Osgood |first=Herbert L. |date=Marso 1889 |title=Scientific Anarchism |journal=Political Science Quarterly|language=en |publisher=The Academy of Political Science |volume=4 |issue=1 |pages=1–36 |doi=10.2307/2139424 |jstor=2139424}} * {{Cite book |last=Newman |first=Michael |title=Socialism: A Very Short Introduction |url=https://archive.org/details/socialismverysho0000newm |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1928-0431-0 |language=en |location=Oxford}} * {{Cite book |last=Morris |first=Brian |title=Anthropology, Ecology, and Anarchism: A Brian Morris Reader |url=https://archive.org/details/anthropologyecol0000bria |publisher=PM Press|language=en |others=Marshall, Peter |date=2015 |isbn=978-1-6048-6093-1 |edition=illustrated |location=Oakland |author-mask=2}} * {{Cite book |last=Walter |first=Nicholas |title=About Anarchism |publisher=Freedom Press |date=2002 |isbn=978-0-9003-8490-5 |location=London|language=en}} * {{Cite book |last=Jennings |first=Jeremy |title=Contemporary Political Ideologies |publisher=Pinter |date=1993 |isbn=978-0-8618-7096-7 |editor-last=Eatwell |editor-first=Roger |location=London |pages=127–146 |chapter=Anarchism |editor-last2=Wright |editor-first2=Anthony|language=en}} * {{Cite book |last1=Gay |first1=Kathlyn |title=Encyclopedia of Political Anarchy |url=https://archive.org/details/encyclopediaofpo0000gayk |last2=Gay |first2=Martin |publisher=ABC-CLIO |date=1999 |isbn=978-0-8743-6982-3|language=en}} * {{Cite encyclopedia |date=2008 |title=Anarcho-capitalism |encyclopedia=The Encyclopedia of Libertarianism |publisher=SAGE; Cato Institute|language=en|url=https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&pg=PT51 |access-date=2 Setyembre 2020 |editor-last=Hamowy |editor-first=Ronald |pages=13–14 |doi=10.4135/9781412965811.n8 |isbn=978-1-4129-6580-4 |oclc=191924853 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111721/https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&pg=PT51 |archive-date=18 February 2021 |last1=Morris |first1=Andrew |url-status=live |url-access=subscription}} * {{Cite book |last=Johnson |first=Charles |title=Anarchism/Minarchism: Is a Government Part of a Free Country? |publisher=Ashgate Publishing|language=en |date=2008 |isbn=978-0-7546-6066-8 |editor-last=Long |editor-first=Roderick T. |pages=155–188 |chapter=Liberty, Equality, Solidarity Toward a Dialectical Anarchism |editor-last2=Machan |editor-first2=Tibor R.}} * {{Cite book |last=Franks |first=Benjamin |title=The Oxford Handbook of Political Ideologies |url=https://archive.org/details/oxfordhandbookof0000unse_k5b8 |date=Agosto 2013 |publisher=[[Oxford University Press]] |editor-last=Freeden |editor-first=Michael |pages=[https://archive.org/details/oxfordhandbookof0000unse_k5b8/page/385 385]–404 |chapter=Anarchism |doi=10.1093/oxfordhb/9780199585977.013.0001 |isbn=978-0-19-958597-7 |editor-last2=Stears |editor-first2=Marc|language=en}} * {{Cite book |last=McLaughlin |first=Paul |title=Anarchism and Authority: A Philosophical Introduction to Classical Anarchism |publisher=Ashgate|language=en |date=2007 |isbn=978-0-7546-6196-2 |location=Aldershot}} * {{Cite journal |last=Jun |first=Nathan |date=Setyembre 2009 |title=Anarchist Philosophy and Working Class Struggle: A Brief History and Commentary |url=https://philarchive.org/rec/JUNAPA-2 |journal=WorkingUSA |language=en |volume=12 |issue=3 |pages=505–519 |doi=10.1111/j.1743-4580.2009.00251.x |issn=1089-7011}} * {{Cite book |last1=McLean |first1=Iain |url=https://archive.org/details/oxfordconcisedic00iain |title=The Concise Oxford Dictionary of Politics |last2=McMillan |first2=Alistair |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2003 |isbn=978-0-1928-0276-7 |url-access=registration|language=en}} * {{Cite journal |last=Gabardi |first=Wayne |date=1986 |title=Anarchism. By David Miller. (London: J. M. Dent and Sons, 1984. pp. 216 [pagsur ng aklat]) |url=https://archive.org/details/sim_american-political-science-review_1986-03_80_1/page/300 |journal=American Political Science Review |volume=80 |issue=1 |pages=300–302 |doi=10.2307/1957102 |jstor=446800 |s2cid=151950709|language=en}} * {{Cite encyclopedia |date=2003 |title=Anarchism |encyclopedia=The Blackwell Dictionary of Modern Social Thought |publisher=Blackwell Publishing|language=en |location=Malden, Massachusetts |url=https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&pg=PA12 |access-date=15 Agosto 2020 |last=Ostergaard |first=Geoffrey |editor-last=Outhwaite |editor-first=William |edition=2nd |isbn=978-0-6312-2164-7 |oclc=49704935 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418004719/https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&pg=PA12 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last1=Harrison |first1=Kevin |url=https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |title=Understanding Political Ideas and Movements |last2=Boyd |first2=Tony |publisher=Manchester University Press |date=2003 |isbn=978-0-7190-6151-6 |access-date=7 Marso 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308074910/https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |archive-date=8 Marso 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Brooks |first=Frank H. |title=The Individualist Anarchists: An Anthology of Liberty (1881–1908) |publisher=Transaction Publishers |date=1994 |isbn=978-1-5600-0132-4|language=en}} * {{harvc |last=Backes |first=Uwe |c=Left-Wing Extremism: The Conceptual Dimension |in=Zúquete |year=2023a |pp=3–22|language=en}} * {{harvc |last=Krüusselmann |first=Katharina |last2=Weggemans |first2=Daan |c=Radicalization and Left-Wing Extremism |in=Zúquete |year=2023a |pp=55–68|language=en}} * {{Cite book |editor-last=Zúquete |editor-first=José Pedro |title=The Palgrave Handbook of Left-Wing Extremism |date=2023a |publisher=Palgrave Macmillan |volume=1 |isbn=978-3-031-30896-3|language=en}} * {{Cite book |last=Marshall |first=Peter | language=en |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |url=https://archive.org/details/Demanding_the_impossible_9781604862706 |publisher=PM Press |date=1993 |isbn=978-1-6048-6064-1 |location=Oakland, California |author-mask=2}} * {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |title=Anarchist Voices: An Oral History of Anarchism in America |url=https://archive.org/details/anarchistvoiceso0000avri |publisher=Princeton University Press |date=1996 |isbn=978-0-6910-4494-1|language=en}} * {{Cite journal |last1=Angelbeck |first1=Bill |last2=Grier |first2=Colin |date=2012 |title=Anarchism and the Archaeology of Anarchic Societies: Resistance to Centralization in the Coast Salish Region of the Pacific Northwest Coast |url=https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |url-status=live |journal=Current Anthropology |volume=53 |issue=5 |pages=547–587 |doi=10.1086/667621 |s2cid=142786065 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180721142558/https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |archive-date=21 Hulyo 2018 |access-date=24 Hunyo 2021 | language=en |s2cid-access=free |issn=0011-3204}} * {{Cite book |last=Egoumenides |first=Magda |url=https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |title=Philosophical Anarchism and Political Obligation |publisher=Bloomsbury Publishing|language=en |date=2014 |isbn=978-1-4411-2445-6 |location=New York |access-date=21 Pebrero 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111334/https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Klosko |first=George |url=https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |title=Political Obligations |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1995-5104-0 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124033632/https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |archive-date=24 Nobyembre 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Wilbur |first=Shawn |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Mutualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Miller |first=David |url=https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |title=The Blackwell Encyclopaedia of Political Thought |publisher=Wiley|language=en |date=1991 |isbn=978-0-6311-7944-3 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818145221/https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |archive-date=18 Agosto 2020 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Pierson |first=Christopher |url=https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&pg=PA187 |title=Just Property: Enlightenment, Revolution, and History |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2013 |isbn=978-0-1996-7329-2 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210316125550/https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&pg=PA187 |archive-date=16 Marso 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Morris |first=Brian |url=https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |title=Bakunin: The Philosophy of Freedom |publisher=Black Rose Books |date=1993 |isbn=978-1-8954-3166-7 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225175003/https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |archive-date=25 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Shannon |first=Deric |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=91–106 |chapter=Anti-Capitalism and Libertarian Political Economy |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Heywood |first=Andrew |language=en|url=https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&pg=PA146 |title=Political Ideologies: An Introduction |publisher=Macmillan International Higher Education |date=2017 |isbn=978-1-1376-0604-4 |edition=6 |access-date=13 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111410/https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&pg=PA146 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Bakunin |first=Mikhail |title=Statism and Anarchy |url=https://archive.org/details/statismanarchy0000baku |publisher=Cambridge University Press |date=1990 |isbn=978-0-5213-6182-8 |editor-last=Shatz |editor-first=Marshall |series=Cambridge Texts in the History of Political Thought |location=Cambridge, England |translator-last=Shatz |translator-first=Marshall |doi=10.1017/CBO9781139168083 |lccn=89077393 |oclc=20826465|language=en |orig-date=1873}} * {{Cite book |last=Mayne |first=Alan James |url=https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&pg=PA131 |title=From Politics Past to Politics Future: An Integrated Analysis of Current and Emergent Paradigms |publisher=Greenwood Publishing Group |date=1999 |isbn=978-0-2759-6151-0 |access-date=20 Setyembre 2010|language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418013303/https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&pg=PA131 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Turcato |first=Davide |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Anarchist Communism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=Anarchism: a Documentary History of Libertarian Ideas: from Anarchy to Anarchism |url=https://archive.org/details/anarchismdocumen0000unse |publisher=Black Rose Books |date=2005 |isbn=978-1-5516-4250-5 |location=Montréal|language=en}} * {{Cite book |last=Pernicone |first=Nunzio |url=https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |title=Italian Anarchism, 1864–1892 |publisher=Princeton University Press |date=2009 |isbn=978-0-6916-3268-1 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200819161516/https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |archive-date=19 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite journal |last=Levy |first=Carl |date=8 Mayo 2011 |title=Social Histories of Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |volume=4 |issue=2 |pages=1–44 |doi=10.1353/jsr.2010.0003 |issn=1930-1197 |s2cid=144317650|language=en}} * {{Cite book |last=Van der Walt |first=Lucien |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |pages=249–264 |chapter=Syndicalism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Ryley |first=Peter |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=225–236 |chapter=Individualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite news |last=Imrie |first=Doug |date=1994 |title=The Illegalists |url=http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908072801/http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-date=8 Setyembre 2015 |access-date=9 Disyembre 2010 |work=Anarchy: A Journal of Desire Armed |language=en}} * {{Cite book |last=Parry |first=Richard |url=https://archive.org/details/bonnotgang0000parr |title=The Bonnot Gang |publisher=Rebel Press |date=1987 |isbn=978-0-9460-6104-4 |url-access=registration|language=en}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |author-mask=2 |date=2018 |title=Contemporary Anarchist and Anarchistic Movements |journal=Sociology Compass |publisher=Wiley |volume=12 |issue=6 |article-number=e12582 |doi=10.1111/soc4.12582 |issn=1751-9020|language=en}} * {{Cite web |last=Coutinho |first=Steve |date=3 Marso 2016 |title=Zhuangzi |url=http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303175106/http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=5 Marso 2019 |publisher=Internet Encyclopedia of Philosophy |language=en}} * {{Cite journal |last=Crone |first=Patricia |date=2000 |title=Ninth-Century Muslim Anarchists |url=https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |journal=Past & Present |issue=167 |pages=3–28 |doi=10.1093/past/167.1.3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200828210845/https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |archive-date=28 Agosto 2020 |access-date=3 Enero 2022|language=en}} * {{Cite book |last=Dodson |first=Edward |title=The Discovery of First Principles |publisher=Authorhouse |date=2002 |isbn=978-0-5952-4912-1 |volume=2|language=en}} * {{Cite book |last=Thomas |first=Paul |language=en |title=Karl Marx and the Anarchists |publisher=Routledge & Kegan Paul |date=1985 |isbn=978-0-7102-0685-5 |location=London}} * {{Cite book |url=https://archive.org/details/historyofterrori00grar |title=The History of Terrorism: From Antiquity to Al-Quaeda |publisher=University of California Press|language=en |date=2007 |isbn=978-0-5202-4709-3 |editor-last=Chaliand |editor-first=Gerard |location=Berkeley; Los Angeles; London |oclc=634891265 |editor-last2=Blin |editor-first2=Arnaud |url-access=registration}} * {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=325–342 |chapter=Anarchism and the First International |author-mask=2 |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{Cite journal |last=Anderson |first=Benedict |date=2004 |title=In the World-Shadow of Bismarck and Nobel |url=http://newleftreview.org/II/28/benedict-anderson-in-the-world-shadow-of-bismarck-and-nobel |journal=New Left Review|language=en |volume=2 |issue=28 |pages=85–129 |article-number=2519 |doi=10.64590/q8k |archive-url=https://web.archive.org/web/20151219130121/http://newleftreview.org/II/28/benedict-anderson-in-the-world-shadow-of-bismarck-and-nobel |archive-date=19 Disyembre 2015 |access-date=7 Enero 2016 |url-access=subscription}} * {{Cite journal |last1=Lutz |first1=James M. |last2=Ulmschneider |first2=Georgia Wralstad |date=2019 |title=Civil Liberties, National Security and U.S. Courts in Times of Terrorism |journal=Perspectives on Terrorism |volume=13 |issue=6 |pages=43–57 |jstor=26853740|language=en}} * {{Cite book |last=Bantman |first=Constance |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=371–388 |chapter=The Era of Propaganda by the Deed |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=m7BhDwAAQBAJ&pg=PA372}} * {{Cite book |last=Moya |first=Jose C. |title=In Defiance of Boundaries: Anarchism in Latin American History |publisher=University Press of Florida |others=Kirwin R. Shaffer |date=2015 |isbn=978-0-8130-5138-3 |editor-last=Laforcade |editor-first=Geoffroy de |chapter=Transference, culture, and critique The Circulation of Anarchist Ideas and Practices |access-date=6 Marso 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=ikt6AQAACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085903/https://books.google.com/books?id=ikt6AQAACAAJ |archive-date=9 Agosto 2020|language=en |url-status=live}} * {{Cite book |last=Laursen |first=Ole Birk |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=149–168 |chapter=Anti-Imperialism |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Nomad |first=Max |title=Revolutionary Internationals 1864–1943 |publisher=Stanford University Press|language=en |date=1966 |isbn=978-0-8047-0293-5 |editor-last=Drachkovitch |editor-first=Milorad M. |page=88 |chapter=The Anarchist Tradition}} * {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |language=en |publisher=AK Press |date=2006 |isbn=978-1-9048-5948-2 |location=Stirling |author-mask=2|title=The Russian Anarchists|url=https://archive.org/details/bwb_KT-771-669 }} * {{Cite book |last=Bolloten |first=Burnett |language=en |title=The Spanish Civil War: Revolution and Counterrevolution |url=https://archive.org/details/spanishcivilwarr0000boll_z8t8 |publisher=University of North Carolina Press |date=1984 |isbn=978-0-8078-1906-7}} * {{Cite journal |last=Harmon |first=Christopher C. |date=2011 |title=How Terrorist Groups End: Studies of the Twentieth Century |journal=Connections|language=en |volume=10 |issue=2 |pages=51–104 |jstor=26310649}} * {{Cite book |last=Rupert |first=Mark |url=https://archive.org/details/globalizationint00rupe |title=Globalization and International Political Economy |publisher=Rowman & Littlefield Publishers|language=en |date=2006 |isbn=978-0-7425-2943-4 |location=Lanham}} * {{Cite book |last=Evren |first=Süreyyya |language=en |title=Post-Anarchism: A Reader |url=https://archive.org/details/postanarchismrea0000unse |publisher=Pluto Press |date=2011 |isbn=978-0-7453-3086-0 |editor-last=Rousselle |editor-first=Duane |pages=[https://archive.org/details/postanarchismrea0000unse/page/1 1]–19 |chapter=How New Anarchism Changed the World (of Opposition) after Seattle and Gave Birth to Post-Anarchism |editor-last2=Evren |editor-first2=Süreyyya }} * {{Cite book |last=Honeywell |first=C. |url=https://books.google.com/books?id=qzKOzQEACAAJ |title=Anarchism |publisher=Wiley |date=2021 |isbn=978-1-5095-2390-0 |series=Key Concepts in Political Theory |access-date=13 Agosto 2022|language=em}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Leonard |author-mask=2 |date=2010 |title=Hakim Bey and Ontological Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |location=East Lansing |publisher=Michigan State University Press|language=en |volume=4 |issue=2 |pages=109–137 |doi=10.1353/jsr.2010.0009 |jstor=41887660 |s2cid=143304524}} * {{Cite book |last=Ramnath |first=Maia |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Non-Western Anarchisms and Postcolonialism |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{cite book|last=Pernicone|first=Nunzio|year=1993|title=Italian Anarchism, 1864–1892|publisher=Princeton University Press|isbn=0691056927|lccn=92-46661}} * {{Cite book|last=Pengam|first=Alain|chapter=Anarcho-Communism|editor-last1=Ribel|editor-first1=Maximilien|editor-last2=Crump|editor-first2=John|year=1987|title=Non-Market Socialism in the Nineteenth and Twentieth Centuries|publisher=Palgrave Macmillan|chapter-url=https://books.google.com/books?id=dqmvCwAAQBAJ&q=anarcho-communism+stateless+communism&pg=PA60|pages=60–82|doi=10.1007/978-1-349-18775-1_4|isbn=978-1349187751|language=en}} * {{cite encyclopedia |editor1-last=Ball |editor1-first=Terence |editor2-last=Dagger |editor2-first=Richard |date=2019 |orig-date=1999 |url=https://www.britannica.com/topic/communism |title=Communism |edition=revised |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=10 Hunyo 2020|language=en }} * {{cite book |last=Steele |first=David |title=From Marx to Mises: Post-Capitalist Society and the Challenge of Economic Calculation |publisher=Open Court Publishing Company|language=en |year=1992 |isbn=978-0-87548-449-5}} * {{cite book|chapter=Anarchism and Markets|last=Carson|first=Kevin|year=2018|location=Leiden|publisher=Brill|editor-first=Nathan|editor-last=Jun|title=Brill's Companion to Anarchism and Philosophy|isbn=978-90-04-35689-4|pages=81–119|doi=10.1163/9789004356894_005|url=https://brill.com/view/title/35861|language=en}} * {{cite book|last=Alexander|first=Robert|title=The Anarchists in the Spanish Civil War|isbn=1-85756-400-6|location=[[Londres]]|publisher=Janus|year=1999|oclc=43717219|url=https://libcom.org/history/anarchists-spanish-civil-war-robert-alexander|language=en}} * {{cite book|last=Graham|first=Helen|language=en|year=2002|title=The Spanish Republic at War, 1936–1939|location=[[Cambridge]]|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=0-521-45932-X|oclc=464890766}} * {{cite book|first=Abel|last=Paz|title=Durruti in the Spanish Revolution|url=https://www.akpress.org/durrutiinthespanishrevolution.html|year=2006|orig-year=1996|translator-first=Chuck|translator-last=Morse|language=en|location=[[Edinburgh]]|publisher=AK Press|isbn=1-904859-50-X|lccn=2006920974|oclc=482919277}} {{Refend}} [[Kategorya:Mga ideolohiyang pampolitika]] [[Kategorya:Anarkismo|*]] [[Kategorya:Mga ideolohiyang pang-ekonomiya]] fgtsrr2he2lahj1ey2uqdcjaqnx132c 2218560 2218559 2026-08-02T04:17:01Z Jojit fb 38 /* Komunismong awtoritaryo (Marxismo-Leninismo-Maoismo) */ 2218560 wikitext text/x-wiki {{About|pilosopiyang pampolitika|ang katayuan ng isang lipunang walang awtoridad|Anarkiya}} [[Talaksan:Black_flag_waving.svg|frame|Itim na watawat ng anarkismo]] Ang '''anarkismo''' ay isang [[Pilosopiyang pampolitika|pilosopiyang pampulitika]] at kilusan na naglalayong buwagin ang lahat ng mga institusyong nagpapatuloy ng [[Awtoritarismo|awtoridad]], pamimilit, o herarkiya, na pangunahing tinututukan ang [[estado]] at [[kapitalismo]]. Isinusulong ng anarkismo ang pagpapalit sa estado ng mga lipunang walang estado at mga kusang-loob na malalayang samahan. Inilalarawan ang anarkismo bilang bahagi ng libertaryong sangay ng kilusang [[Sosyalismo|sosyalista]] (libertaryong sosyalismo).{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}}{{Refn|Sa aklat na ''In Anarchism: From Theory to Practice'' (1970),{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} inilarawan ng historyador na anarkista na si Daniel Guérin ang anarkismo bilang kasingkahulugan ng libertaryang sosyalismo. Isinulat niya na ang anarkismo ay "talagang kasingkahulugan ng sosyalismo. Ang isang anarkista ay pangunahing isang sosyalista na ang layunin ay wakasan ang pagsasamantala ng tao sa kapwa tao. Ang anarkismo ay isa lamang sa mga daloy ng kaisipang sosyalista—ang daloy na ang pangunahing katangian ay ang pagpapahalaga sa kalayaan at ang agarang hangaring buwagin ang estado."{{Sfn|Arvidsson|2017}} Sa kaniyang maraming akda tungkol sa anarkismo, inilalarawan naman ng historyador na si Noam Chomsky ang anarkismo, kasama ng libertaryang Marxismo, bilang libertaryang sangay ng sosyalismo.{{Sfn|Otero|1994|p=617}}|group=nb|name=nb1}} Bagaman matatagpuan ang mga bakas ng mga ideyang anarkista sa buong kasaysayan, umusbong ang makabagong anarkismo noong [[Panahon ng Kaliwanagan]]. Sa huling kalahati ng [[Ika-19 na dantaon|ika-19 na]] [[Ika-19 na dantaon|dantaon]] at sa mga unang dekada ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], umunlad ang kilusang anarkista sa maraming bahagi ng daigdig at nagkaroon ng mahalagang papel sa pakikibaka ng mga [[manggagawa]] para sa kanilang paglaya. Sa panahong ito, nabuo ang iba't ibang paaralan ng kaisipang anarkista. Nakibahagi ang mga anarkista sa ilang mga rebolusyon, lalo na sa [[Komuna ng Paris]], [[Digmaang Sibil sa Rusya]], at [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], na ang pagwawakas ay nagmarka rin sa pagtatapos ng klasikal na panahon ng anarkismo. Sa mga huling dekada ng ika-20 dantaon at pagpasok ng ika-21 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista at lumawak ang katanyagan at impluwensiya nito sa loob ng mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa digmaan, at laban sa globalisasyon. Gumagamit ang mga anarkista ng iba't ibang pamamaraan upang isulong ang pagbabagong panlipunan, na karaniwang inuuri bilang [[rebolusyonaryo]] o ebolusyonaryo, bagaman madalas na nagsasapawan ang dalawa at naipapakita sa sari-saring taktika. Karaniwang pinapaboran ng mga ebolusyonaryong pamamaraan ang unti-unti at madalas ay di-marahas na pagbabago, samantalang layunin ng mga rebolusyonaryong pamamaraan na wasakin ang mga mapaniil na estado at institusyon. Maraming aspekto ng kabihasnang pantao ang naimpluwensiyahan ng teorya, kritika, at praktika ng anarkismo. == Etimolohiya, terminolohiya, at kahulugan == [[File:Proudhon_jeune.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Proudhon_jeune.jpg|thumb|Si Pierre-Joseph Proudhon ang unang pilosopong pampolitika na tinawag ang sarili bilang anarkista{{Sfn|Kahn|2000}}<ref name="Merriman2">Merriman, John M. (2009). ''How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror''. New Haven: Yale University Press. p. 42. {{ISBN|9780300217933}}.</ref><ref name="Leier2">Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}.</ref>]] Ang etimolohikal na pinagmulan ng salitang anarkismo ay mula sa Sinaunang [[Wikang Griyego|Griyegong]] ''anarkhia'' (ἀναρχία), na nangangahulugang "walang pinuno" o "walang namumuno". Binubuo ito ng unlaping ''an-'' ("walang") at ng salitang ''arkhos'' ("pinuno" o "tagapamahala"). Ang hulaping ''-ismo'' ay tumutukoy sa isang ideolohikal na kilusan o kaisipan na nagtataguyod ng anarkiya.{{Sfnm|1a1=Bates|1y=2017|1p=128|2a1=Long|2y=2013|2p=217}} Lumitaw ang salitang ''anarchisme'' sa [[wikang Ingles]] noong 1642 at ang ''anarchy'' naman noong 1539; sa mga unang paggamit nito sa Ingles, binibigyang-diin nito ang kahulugan ng kaguluhan o kawalan ng kaayusan.{{Sfnm|1a1=Merriam-Webster|1y=2019|1loc="Anarchism"|2a1=''Oxford English Dictionary''|2y=2005|2loc="Anarchism"|3a1=Sylvan|3y=2007|3p=260}} Sa panahon ng [[Rebolusyong Pranses]], iba't ibang pangkat ang tumawag sa kanilang mga kalaban bilang mga ''anarkista'', bagaman kakaunti sa mga tinawag na ganoon ang may mga pananaw na kahalintulad ng mga sumunod na anarkista. Maraming rebolusyonaryo noong ika-19 na dantaon, gaya nina William Godwin (1756–1836) at Wilhelm Weitling (1808–1871), ang nag-ambag sa mga doktrinang anarkista ng susunod na salinlahi, subalit hindi nila ginamit ang mga katawagang ''anarkista'' o ''anarkismo'' upang ilarawan ang kanilang sarili o ang kanilang mga paniniwala.{{Sfn|Joll|1964|pp=27–37}}{{Sfn|Carlson|1972|pp=22–23}} Ang unang pilosopong pampolitika na tumawag sa kaniyang sarili bilang isang anarkista (Pranses: ''anarchiste'') at nagbigay sa salitang ito ng positibong kahulugan ay si Pierre-Joseph Proudhon (1809–1865).{{Sfn|Kahn|2000}}<ref name="Merriman2" /><ref name="Leier">Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}. (sa Ingles)</ref> Ayon sa ilang historyador, umusbong ang kilusang anarkista sa pagitan ng panahon ni Proudhon at ng Kongresong Saint-Imier noong 1872, bagaman may magkakaibang pananaw ang mga historyador hinggil dito.{{Sfn|Baker|2023|p=40-43}} Mula noong [[dekada 1890]], at nagsimula sa [[Pransiya]],{{Sfn|Nettlau|1996|p=162}} ang salitang ''libertaryanismo'' ay madalas gamitin bilang kasingkahulugan ng anarkismo;{{Sfn|Guérin|1970|loc="The Basic Ideas of Anarchism"}} hanggang sa kasalukuyan, karaniwan pa rin ang ganitong paggamit sa labas ng [[Estados Unidos]].{{Sfnm|1a1=Ward|1y=2004|1p=62|2a1=Goodway|2y=2006|2p=4|3a1=Skirda|3y=2002|3p=183|4a1=Fernández|4y=2009|4p=9}} Gayunman, sa ilang gamit, ang libertaryanismo ay tumutukoy lamang sa [[Indibidwalismo|indibiduwalistang]] pilosopiya ng [[malayang pamilihan]], at ang anarkismo ng malayang merkado ay mas tiyak na tinatawag na libertaryang anarkismo.{{Sfn|Morris|2002|p=61}} Bagaman ang katawagang libertaryanismo ay matagal nang halos kasingkahulugan ng anarkismo,{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6}} ang kahulugan nito ay naging mas malabo sa paglipas ng panahon dahil sa pag-angkin dito ng iba't ibang pangkat na may magkakaibang [[ideolohiya]],{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} kabilang ang Bagong Kaliwa at ang mga tagapagtaguyod ng libertaryang Marxismo, na hindi inuugnay ang kanilang sarili sa mga awtoritaryang sosyalista o sa isang partidong banguwardismo, gayundin ang mga radikal na [[Liberalismo|liberal]] sa usaping pangkultura na pangunahing nakatuon sa mga [[kalayaang sibil]].{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Dahil dito, may ilang anarkista ang mas pinipiling gamitin ang katawagang libertaryang sosyalismo{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}} upang maiwasan ang mga negatibong kahulugang ikinakabit sa salitang ''anarkismo'' at upang bigyang-diin ang kaugnayan nito sa sosyalismo.{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Sa pangkalahatan, ginagamit ang anarkismo upang tukuyin ang kontra-awtoritaryang sangay ng kilusang sosyalista.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=104}}{{Refn|group=nb|name=nb1}} Karaniwan itong inihahambing sa mga anyo ng sosyalismo na nakasentro sa estado o ipinapataw mula sa itaas.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Karaniwang binibigyang-diin ng mga iskolar ng anarkismo ang sosyalistang katangian ng anarkismo{{Sfn|Newman|2005|p=15}} at tinutuligsa ang mga pagtatangkang paghiwalayin ang dalawa bilang magkasalungat na ideolohiya.{{Sfn|Morris|2015|p=64}} May ilang iskolar ding naglalarawan sa anarkismo bilang may maraming impluwensiya mula sa liberalismo,{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} at bilang kapuwa liberal at sosyalista, bagaman higit na sosyalista.{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Samantala, maraming iskolar ang tumatangging ituring na isang anyo ng anarkismo ang anarko-kapitalismo, sapagkat para sa kanila ay hindi nito wastong nauunawaan ang mga pangunahing simulain ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}}{{Refn|Ayon kay Herbert L. Osgood, ang anarkismo ang "pinakasukdulang kabaligtaran" ng awtoritaryang komunismo at sosyalismong nakasentro sa estado.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Ayon naman kay Peter Marshall, "sa pangkalahatan, mas malapit ang anarkismo sa sosyalismo kaysa sa liberalismo. ... Malaking bahagi ng anarkismo ay kabilang sa kampo ng sosyalismo, bagaman mayroon din itong ilang impluwensiya mula sa liberalismo. Hindi ito maaaring ipailalim lamang sa sosyalismo, at mas mainam itong ituring bilang isang hiwalay at natatanging doktrina."{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Ayon kay Jeremy Jennings, "mahirap hindi mapagpasyahan na ang mga ideyang ito"—na tumutukoy sa anarko-kapitalismo—"ay tinatawag lamang na anarkista dahil sa maling pag-unawa sa kung ano ang anarkismo." Dagdag pa niya, "ang anarkismo ay hindi nagtataguyod ng lubos na walang hadlang na kalayaan ng indibidwal (na tila pinaniniwalaan ng mga 'anarko-kapitalista'); sa halip, gaya ng nakita na natin, itinataguyod nito ang pagpapalawak ng [[indibidwalidad]] at ng pamayanan."{{Sfn|Morris|2015|p=64}} Isinulat naman ni Nicolas Walter na "ang anarkismo ay nagmula kapuwa sa liberalismo at sosyalismo, sa kasaysayan man at sa ideolohiya. ... Sa isang diwa, nananatiling mga liberal at mga sosyalista ang mga anarkista, at tuwing itinatakwil nila ang mabubuting elemento ng alinman sa dalawa, ipinagkakanulo nila ang mismong anarkismo. ... Kami ay mga liberal, subalit higit pa rito; kami rin ay mga sosyalista, subalit higit pa rito."{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Isinama naman ni Michael Newman ang anarkismo bilang isa sa maraming tradisyon ng sosyalismo, lalo na ang tradisyong higit na nakahanay sa sosyalismo na sinusundan nina Pierre-Joseph Proudhon at Mikhail Bakunin.{{Sfn|Newman|2005|p=15}} Samantala, iginiit ni Brian Morris na "nakalilinlang kapuwa sa konsepto at sa kasaysayan" ang paglikha ng isang mahigpit na paghahati sa pagitan ng sosyalismo at anarkismo.|group=nb}} Bagaman ang pagtutol sa estado ay pangunahing bahagi ng kaisipang anarkista, hindi madaling bigyan ng iisang depinisyon ang anarkismo, sapagkat malawak ang talakayan ng mga iskolar at mga anarkista tungkol dito, at bahagyang magkakaiba ang pag-unawa rito ng iba't ibang tradisyon ng anarkismo.{{Sfn|Long|2013|p=217}}{{Refn|Isang karaniwang depinisyong tinatanggap ng mga anarkista ay ang anarkismo ay isang kalipunan ng mga pilosopiyang pampolitika na tumututol sa awtoridad at hirarkikong organisasyon, kabilang ang [[kapitalismo]], [[nasyonalismo]], ang [[estado]], at lahat ng kaugnay na institusyon, sa pamamalakad ng lahat ng [[ugnayang pantao]], pabor sa isang lipunang nakabatay sa [[desentralisasyon]], [[kalayaan]], at kusang-loob na samahan. Gayunman, binibigyang-diin ng mga iskolar na ang depinisyong ito ay may kaparehong mga kakulangan ng depinisyong nakabatay sa kontra-awtoritaryanismo (isang ''[[a posteriori]]'' na kongklusyon), kontra-etatismo o kontra-estado (sapagkat higit pa rito ang anarkismo),{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1p=166|2a1=Jun|2y=2009|2p=507|3a1=Franks|3y=2013|3pp=386–388}} at etimolohiya (ang simpleng pagwawaksi sa mga namumuno).{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1pp=25–29|2a1=Long|2y=2013|2pp=217}}|group=nb}} Kabilang sa mahahalagang sangkap ng depinisyon nito ang hangarin para sa isang [[Lipunan|lipunang]] walang pamimilit, ang pagtanggi sa aparatong pang-estado, ang paniniwalang likas na kayang mamuhay o umunlad ng tao sa isang lipunang walang pamimilit, at ang mungkahi kung paano maisasakatuparan ang mithiin ng anarkiya.{{Sfn|McLaughlin|2007|pp=25–26}} == Simbolismo == {{multiple image | total_width = 320 | image1 = Anarchy-symbol.svg | caption1 = Simbolong bilog na A | image2 = Circle-A red.svg | caption2 = Naka-istilong Bilog na A na punk | align = right | header = Ang bilog na A (''circle-A'') ay isang sagisag ng anarkismo na kumakatawan sa mga pangunahing simulain nito, kabilang ang kalayaan ng indibidwal at pagtutol sa awtoritaryanismo.<ref>{{Cite web |title=Understanding The Meaning Behind The Anarchist Symbol: Breaking Down The Unconventional Ideals {{!}} ShunSpirit |url=https://shunspirit.com/article/anarchist-symbol-meaning |access-date=12 Disyembre 2025|language=en |website=shunspirit.com}}</ref> }} Mula pa noong ika-19 na dantaon, gumagamit na ang mga anarkista ng ilang sagisag para sa kanilang adhikain, kabilang ang pinakatanyag na bilog na A (''circle-A''), ang itim na watawat, at ang itim na [[pusa]].<ref name="Baillargeon">{{cite book |last1=Baillargeon |first1=Normand |url=https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&q=%22circle+A%22 |title=Order Without Power: An Introduction to Anarchism: History and Current Challenges |date=2013 |publisher=Seven Stories Press |isbn=978-1-60980-472-5 |location=New York |language=en |translator=Mary Foster |access-date=Oktubre 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210922142448/https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&q=%22circle+A%22 |archive-date=Setyembre 22, 2021 |url-status=live |orig-year=2008}}</ref><ref name="An Anarchist FAQ">{{cite book |title=An Anarchist FAQ |publisher=AK Press |year=2008 |isbn=978-1-902593-90-6 |editor-last=Mckay |editor-first=Iain |location=Edinburgh |language=en |chapter=Appendix – The Symbols of Anarchy |oclc=182529204 |chapter-url=https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20201005101602/https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-date=Oktubre 5, 2020}}</ref> Karaniwan din ang mga [[watawat]] na hinati sa dalawang kulay, na kadalasang nakabatay sa itim na watawat, gaya ng pula at itim at itim at lila, na kumakatawan sa anarko-sindikalismo at anarka-[[peminismo]], ayon sa pagkakasunod. Mula noong ikalawang kalahati ng ika-20 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista sa paggamit ng mga bagong sagisag na mas madaling iguhit at mas madaling makilala, na ang pinakatanyag ay ang bilog na A. Mula sa pagsisimula ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], naging higit na laganap ang mga sagisag pangkultura ng anarkismo sa [[kulturang popular]], kasabay ng pag-usbong ng kilusang kontra-[[globalisasyon]] at ng subkulturang [[punk]].<ref name="revival">{{cite journal |last=Williams |first=Leonard |date=Setyembre 2007 |title=Anarchism Revived |journal=New Political Science |volume=29 |issue=3 |pages=297–312 |doi=10.1080/07393140701510160 |s2cid=220354272|language=en}}</ref><ref name="Gordon">{{cite journal |last=Gordon |first=Uri |date=Pebrero 2007 |title=Anarchism reloaded |journal=Journal of Political Ideologies |volume=12 |issue=1 |pages=29–48 |doi=10.1080/13569310601095598 |s2cid=216089196|language=en}}</ref> == Mga paaralan ng kaisipan == Karaniwang hinahati ang mga paaralan ng kaisipan sa anarkismo sa dalawang pangunahing makasaysayang tradisyon: ang panlipunang anarkismo at ang indibiduwalistang anarkismo, dahil sa kanilang magkakaibang pinagmulan, pagpapahalaga, at pag-unlad.{{Sfnm|1a1=McLean|1a2=McMillan|1y=2003|1loc="Anarchism"|2a1=Ostergaard|2y=2003|2p=14|2loc="Anarchism"}} Binibigyang-diin ng indibiduwalistang tradisyon ang negatibong kalayaan sa pamamagitan ng pagtutol sa mga paghihigpit sa malayang indibiduwal, samantalang binibigyang-diin ng panlipunang tradisyon ang positibong [[kalayaan]] sa layuning ganap na mapaunlad ang malayang kakayahan ng lipunan sa pamamagitan ng pagkakapantay-pantay at panlipunang pagmamay-ari.{{Sfn|Harrison|Boyd|2003|p=251}} Sa kronolohikal na pananaw, maaaring hatiin ang anarkismo sa mga klasikong tradisyon noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at sa mga pos-klasikong tradisyon—gaya ng anarka-peminismo, berdeng anarkismo, at pos-anarkismo—na umusbong pagkatapos nito.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=9}} Ang pagbibigay-diin ng anarkismo sa pagtutol sa [[kapitalismo]], pagkakapantay-pantay, at pagpapalawak ng [[pamayanan]] at indibiduwalidad ang nagtatangi rito mula sa anarko-kapitalismo at iba pang uri ng ekonomikong libertaryanismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}} Karamihan sa mga pananaw nito sa [[ekonomiya]] at pilosopiyang legal ay nagpapakita ng mga kontra-awtoritaryo, kontra-estado, libertariyo, at radikal na pagpapakahulugan sa makakaliwa at sosyalistang pulitika,{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} kabilang ang [[kolektibismo]], [[komunismo]], [[Indibidwalismo|indibiduwalismo]], [[Mutualismo|mutuwalismo]], at sindikalismo, bukod sa iba pang mga teoryang pang-ekonomiya ng libertaryang [[sosyalismo]].{{Sfn|Guérin|1970|p=35|loc="Critique of authoritarian socialism"}} Karaniwang inilalagay ang anarkismo sa pinakakaliwang bahagi ng espektrong pampolitika, bagaman marami ang tumututol sa awtoridad ng estado batay sa mga simulain ng kanan, gaya ng mga anarko-kapitalista.{{Sfnm|1a1=Brooks|1y=1994|1p=[https://books.google.com/books?id=gHyUj9HFYBIC&pg=PP15 xi]|1ps=, "Usually considered to be an extreme left-wing ideology".}}<ref name=":1">{{Cite journal |last=Jungkunz |first=Sebastian |date=2019-01-02 |title=Towards a Measurement of Extreme Left-Wing Attitudes |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09644008.2018.1484906 |journal=German Politics |language=en |volume=28 |issue=1 |pages=101–122 |doi=10.1080/09644008.2018.1484906 |issn=0964-4008 |url-access=subscription |s2cid=158624439}}</ref>{{Sfn|Backes|2023a|p=12}}{{Sfn|Krüusselmann|Weggemans|2023a|p=58}} Dahil walang iisang nakapirming kalipunan ng doktrina o natatanging pandaigdigang pananaw ang anarkismo,{{Sfn|Marshall|1993|pp=14–17}} umiral ang maraming uri at tradisyon nito, at malaki ang pagkakaiba-iba ng mga anyo ng anarkiya.{{Sfn|Sylvan|2007|p=262}} Bilang tugon sa sektaryanismo sa loob ng kilusang anarkista, lumitaw ang anarkismo nang walang [[pang-uri]], isang panawagan para sa pagpaparaya at pagkakaisa ng mga anarkista na unang isinulong ni Fernando Tarrida del Mármol noong 1889 bilang tugon sa matitinding pagtatalo hinggil sa teoryang anarkista noong panahong iyon.{{Sfn|Avrich|1996|p=6}} Sa kabila ng kanilang pagkakahiwalay, ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo ay hindi itinuturing na magkakahiwalay na mga entidad kundi mga tendensiya na nagsasalubong at nag-uugnayan sa isa't isa sa pamamagitan ng magkakaparehong simulain, gaya ng awtonomiya, mutuwal na pagtutulungan, pagtutol sa awtoridad, at [[desentralisasyon]].{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=1–6|2a1=Angelbeck|2a2=Grier|2y=2012|2p=551}} Higit pa sa mga partikular na paksyon ng mga kilusang pampolitika ng anarkismo na bumubuo sa anarkismong pampolitika, mayroon ding anarkismong pampilosopiya, na nagsasabing ang estado ay walang moral na pagiging lehitimo, nang hindi kinakailangang tanggapin ang pangangailangan ng isang rebolusyon upang ito ay maalis.{{Sfn|Egoumenides|2014|p=2}} Bilang isang sangay, lalo na ng indibiduwalistang anarkismo,{{Sfnm|1a1=Ostergaard|1y=2003|1p=12|2a1=Gabardi|2y=1986|2pp=300–302}} maaaring tanggapin ng anarkismo pampilosopiya ang pag-iral ng isang pinakamaliit na estado, subalit iginiit nito na walang [[Moralidad|moral]] na tungkulin ang mga [[mamamayan]] na sundin ang pamahalaan kapag ito ay sumasalungat sa awtonomiya ng indibiduwal.{{Sfn|Klosko|2005|p=4}} Maging ang magkakaibang pilosopikal na tradisyon tulad ng Obhetibismo at Kantiyanismo ay nagbigay ng mga argumentong ginamit upang ipagtanggol ang anarkismo pampilosopiya, kabilang ang pagtatanggol ni Robert Paul Wolff sa anarkismo laban sa mga pormal na paraan ng pagbibigay-katwiran sa pagiging lehitimo ng estado.<ref name="sa">{{cite journal |last=Martin |first=Thomas |date=2000 |title=Book Review: In Defense of Anarchism |url=http://library.nothingness.org/articles/SA/en/display/348 |journal=Social Anarchism |issue=27 |access-date=19 Hunyo 2008|language=en}}</ref> Binibigyang-pansin din ng anarkismo ang mga argumentong moral sapagkat may mahalagang papel ang [[etika]] sa pilosopiyang anarkista. Mayroon ding ilang anarkista na yumakap sa paniniwala sa [[Nihilismo|nihilismong]] pampolitika.{{Sfn|Walter|2002|p=52}} === Klasiko === Sa mga klasikong tradisyon ng anarkismo, ang mga unang umusbong ay ang mutuwalismo at indibiduwalistang anarkismo. Sinundan ang mga ito ng mga pangunahing tradisyon ng panlipunang anarkismo, gaya ng kolektibistang anarkismo, anarko-komunismo, at anarko-sindikalismo. Nagkakaiba ang mga tradisyong ito sa kanilang pananaw hinggil sa organisasyon at estrukturang pang-ekonomiya ng kanilang mithiing lipunan.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=2}} Ang mutuwalismo ay isang teoryang pang-ekonomiya noong ika-18 dantaon na pinaunlad bilang teoryang anarkista ni Pierre-Joseph Proudhon. Kabilang sa mga layunin nito ang "pagbuwag sa estado",<ref name=":0">{{Cite book |title=The Desk Encyclopedia of World History |date=2006 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-7394-7809-7 |editor-last=Wright |editor-first=Edmund |location=New York |pages=20–21}}</ref> pagkakatumbasan, malayang samahan, kusang-loob na [[kontrata]], pederasyon, at repormang [[Pananalapi (disiplina)|pananalapi]] sa parehong kredito at [[salapi]] na pamamahalaan ng isang [[bangko]] ng sambayanan.{{Sfn|Wilbur|2019|pp=213–218}} Sa paglipas ng panahon, inilarawan ang mutuwalismo bilang isang ideolohiyang nasa pagitan ng indibiduwalista at kolektibistang anyo ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Avrich|1y=1996|1p=6|2a1=Miller|2y=1991|2p=11}} Sa ''What Is Property?'' (1840), unang inilarawan ni Proudhon ang kaniyang layunin bilang isang "ikatlong anyo ng lipunan, ang sintesis ng komunismo at pag-aari."{{Sfn|Pierson|2013|p=187}} Ang kolektibistang anarkismo ay isang rebolusyonaryong sosyalistang anyo ng anarkismo{{Sfn|Morris|1993|p=76}} na karaniwang iniuugnay kay Mikhail Bakunin.{{Sfn|Shannon|2019|p=101}} Isinusulong ng mga kolektibistang anarkista ang kolektibong pagmamay-ari ng mga kagamitan sa produksiyon, na inaasahang maisasakatuparan sa pamamagitan ng marahas na [[rebolusyon]],{{Sfn|Avrich|1996|pp=3–4}} at naniniwalang dapat bayaran ang mga [[manggagawa]] ayon sa oras na kanilang ginawa, sa halip na ipamahagi ang mga [[produkto]] ayon sa pangangailangan tulad ng sa komunismo. Umusbong ang kolektibistang anarkismo kasabay ng [[Marxismo]], subalit tinanggihan nito ang [[diktadura]] ng [[proletaryado]], sa kabila ng ipinahahayag na layunin ng Marxismo na magtatag ng isang lipunang kolektibista na walang estado.{{Sfnm|1a1=Heywood|1y=2017|1pp=146–147|2a1=Bakunin|2y=1990}} Ang anarko-komunismo ay isang teorya ng anarkismo na nagsusulong ng isang lipunang komunista na may magkakasamang pagmamay-ari ng mga kagamitan sa [[produksiyon]],{{Sfn|Mayne|1999|p=131}} na pinangangasiwaan ng isang pederal na ugnayan ng mga kusang-loob na samahan.{{Sfn|Marshall|1993|p=327}} Ang produksiyon at pagkonsumo ay ibabatay sa prinsipyong "[[Mula sa bawat isa ayon sa kaniyang kakayahan, para sa bawat isa ayon sa kaniyang pangangailangan]]."{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1p=327|2a1=Turcato|2y=2019|2pp=237–238}} Umusbong ang anarko-komunismo mula sa mga radikal na sosyalistang kilusan pagkatapos ng [[Rebolusyong Pranses]],{{Sfn|Graham|2005}} subalit unang nabuo bilang isang natatanging [[doktrina]] sa seksiyong [[Italya|Italyano]] ng Unang Internasyonal.{{Sfn|Pernicone|2009|pp=111–113}} Kalaunan ay higit pa itong pinaunlad sa mga teoretikal na akda ni [[Peter Kropotkin]],{{Sfn|Turcato|2019|pp=239–244}} na ang kaniyang partikular na pananaw ang naging nangingibabaw sa maraming anarkista pagsapit ng huling bahagi ng ika-19 na dantaon.{{Sfn|Levy|2011|p=6}} Ang anarko-sindikalismo ay isang sangay ng anarkismo na tumitingin sa mga unyon ng mga [[manggagawa]] bilang isang posibleng puwersa para sa rebolusyonaryong pagbabago ng lipunan. Layunin nitong palitan ang kapitalismo at ang estado ng isang bagong lipunang [[Demokrasya|demokratikong]] pinamamahalaan mismo ng mga manggagawa. Ang mga pangunahing simulain ng anarko-sindikalismo ay direktang pagkilos, pagkakaisa ng mga manggagawa, at sariling pamamahala ng mga manggagawa.{{Sfn|Van der Walt|2019|p=249}} Ang indibiduwalistang anarkismo naman ay isang pangkat ng iba't ibang tradisyon ng kaisipan sa loob ng kilusang anarkista na nagbibigay ng higit na diin sa indibiduwal at sa kaniyang [[Malayang kalooban|malayang pagpapasya]] kaysa sa anumang panlabas na salik na nagtatakda ng kaniyang kilos.{{Sfn|Ryley|2019|p=225}} Kabilang sa mga unang nakaimpluwensiya sa anyong ito ng anarkismo sina William Godwin, Max Stirner, at [[Henry David Thoreau]]. Sa iba't ibang bansa, nakakuha ang indibiduwalistang anarkismo ng maliit ngunit magkakaibang pangkat ng mga tagasunod, kabilang ang mga Bohemyo na alagad ng [[sining]] at mga [[intelektuwal]],{{Sfn|Marshall|1993|p=440}} gayundin ang mga kabataang anarkistang lumalabag sa batas sa kilusang nakilala bilang iligalismo at indibiduwal na pagbawi.{{Sfnm|1a1=Imrie|1y=1994|2a1=Parry|2y=1987|2p=15}} === Pos-klasiko at kontemporaryo === Patuloy na umusbong ang anarkismo ng maraming [[pilosopiya]] at kilusan na, sa ilang pagkakataon, ay eklektiko, na humahango ng mga ideya mula sa iba't ibang pinagmulan at pinagsasama ang magkakaibang konsepto upang makalikha ng mga bagong pamamaraang pampilosopiya. Nanatiling mahalagang bahagi ng mga makabagong tradisyon ng anarkismo ang kontra-kapitalistang tradisyon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Williams|2018|p=4}} Maraming pangkat, tendensiya, at paaralan ng kaisipan ng anarkismo ang umiiral sa kasalukuyan, kaya mahirap ilarawan ang makabagong kilusang anarkista bilang isang magkakaisang kabuuan.{{Sfn|Franks|2013|pp=385–386}} Bagaman nakapaglatag ang mga teorista at aktibista ng mga "medyo matatag na kalipunan ng mga simulain ng anarkismo," wala pa ring nagkakaisang pananaw kung alin sa mga simulain ang pangunahing batayan nito. Dahil dito, inilalarawan ng mga komentarista ang mga anarkismo sa halip na isang iisang anarkismo, sapagkat bagaman may mga simulain silang magkakatulad, magkakaiba ang pagpapahalagang ibinibigay ng bawat paaralan sa mga ito. Halimbawa, maaaring isang pangkalahatang simulain ang pagkakapantay-pantay ng kasarian, subalit higit itong binibigyang-priyoridad ng anarka-peminismo kaysa ng anarko-komunismo.{{Sfn|Franks|2013|p=386}} Sa pangkalahatan, tutol ang mga anarkista sa mapilit na awtoridad sa lahat ng anyo nito, kabilang ang lahat ng sentralisado at hirarkikong anyo ng pamahalaan (halimbawa, [[monarkiya]], kinatawang demokrasya, sosyalismong pang-estado, at iba pa), mga sistemang nakabatay sa uring pang-ekonomiya (halimbawa, kapitalismo, [[Bolshevik|Bolshevismo]], [[Piyudalismo|pyudalismo]], [[pang-aalipin]], at iba pa), mga awtokratikong [[relihiyon]] (halimbawa, pundamentalistang [[Islam]], [[Simbahang Katoliko Romano]], at iba pa), patriyarkiya, heteroseksismo, pananaig ng mga puti, at [[imperyalismo]].{{Sfn|Jun|2009|pp=507–508}} Gayunman, nagkakaiba ang mga paaralan ng anarkismo sa mga pamamaraang dapat gamitin upang tutulan ang mga ito.{{Sfn|Jun|2009|p=507}} == Kasaysayan == === Sinaunang panahon at gitnang panahon === Ang mga pinakakilalang naunang tagapagpauna ng anarkismo sa sinaunang daigdig ay matatagpuan sa [[Tsina]] at [[Gresya]]. Sa Tsina, ang anarkismong pampilosopiya (ang pagtalakay sa pagiging lehitimo ng estado) ay inilahad ng mga pilosopong [[Taoismo|Taoista]] na sina Zhuang Zhou at [[Laozi]].{{Sfnm|1a1=Coutinho|1y=2016|2a1=Marshall|2y=1993|2p=54}} Kasama ng [[estoisismo]], sinasabing ang [[Taoismo]] ay nagtaglay ng mahahalagang paunang pahiwatig ng anarkismo.{{Sfn|Sylvan|2007|p=257}} Naipahayag din ang mga pananaw na anarkiko ng mga [[Mandudula|mandudulang]] [[trahedya]] at mga pilosopo sa Gresya. Ginamit nina [[Esquilo|Eskilo]] at [[Sopokles]] ang alamat ni Antigona upang ilarawan ang tunggalian sa pagitan ng mga batas na ipinapataw ng estado at ng pansariling awtonomiya. Patuloy namang kinuwestiyon ni Sokrates ang mga awtoridad sa [[Atenas]] at iginiit ang [[karapatan]] ng indibiduwal sa [[kalayaan]] ng budhi. Tinanggihan ng mga [[Siniko]] ang batas ng tao (''nomos'') at ang mga kaugnay na awtoridad, habang sinisikap nilang mamuhay ayon sa kalikasan (''physis''). Samantala, itinaguyod ng mga Estoiko ang isang lipunang nakabatay sa di-pormal at magiliw na ugnayan ng mga mamamayan nang walang pag-iral ng estado.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4, 66–73}} Sa [[Imperyong Sasanida]] (224–651 CE), nanawagan si [[Mazdak]] para sa isang lipunang may pagkakapantay-pantay at sa pag-aalis ng monarkiya, subalit hindi nagtagal ay ipinapatay siya ni Emperador Kavad I.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Sa Basra, nangaral ang ilang sektang panrelihiyon laban sa estado.{{Sfn|Crone|2000|pp=3, 21–25}} Sa [[Gitnang Kapanahunan|Gitnang Panahon]] sa [[Europa]], walang naging malinaw na gawaing anarkista maliban sa ilang mapagkait sa sariling mga kilusang panrelihiyon. Nagkaroon ng mga tendensiyang kontra-estado at libertaryo ang iba't ibang sektang panrelihiyon sa Europa.{{Sfn|Nettlau|1996|p=8}} Ang mga ito, kasama ng ilang kilusang [[Muslim]], ang kalauna'y nagbigay-daan sa pag-usbong ng panrelihiyong anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Ang muling pagsigla ng interes sa sinaunang panahon noong [[Renasimiyento|Renasimyento]] at ang pagbibigay-diin sa sariling pagpapasya noong [[Repormasyon]] ay muling nagpasigla sa mga elementong sekular na kontra-awtoritaryo sa Europa, lalo na sa Pransiya. Ang mga hamon ng [[Panahon ng Kaliwanagan]] sa awtoridad na intelektuwal—maging sekular o panrelihiyon—at ang mga rebolusyon noong dekada 1790 at noong 1848 ay pawang nagpasigla sa pag-unlad ng ideolohiyang humantong sa panahon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=307}} === Makabagong panahon === [[File:Barricade18March1871_(more_cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Barricade18March1871_(more_cropped).jpg|thumb|Ang Komuna ng Paris, isa sa mga pinakaunang eksperimento sa anarkismo.]] Noong [[Himagsikang Pranses|Rebolusyong Pranses]], ang mga pangkat na gaya ng Enragés at ng ''sans-culottes'' ay naging mahalagang yugto sa pag-usbong ng mga damdaming kontra-estado at [[Pederalismo|pederalista]].{{Sfn|Marshall|1993|p=4}} Sa buong ika-19 na dantaon, umusbong ang mga unang tradisyon ng anarkismo: itinaguyod ni William Godwin ang anarkismo pampilosopiya sa [[Inglatera]] sa pamamagitan ng moral na pagtanggi sa pagiging lehitimo ng estado; ang kaisipan ni Max Stirner ay naglatag ng daan para sa indibiduwalismo; at ang teorya ng mutuwalismo ni Pierre-Joseph Proudhon ay nakatagpo ng matabang lupa sa Pransiya.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}} Pagsapit ng huling bahagi ng dekada 1870, malinaw nang nahubog ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo, at mula 1880 hanggang 1914 ay naganap ang isang bugso ng [[Globalisasyon|globalisasyong]] noon ay hindi pa nasasaksihan.{{Sfn|Levy|2011|pp=10–15}} Ang panahong ito ng klasikal na anarkismo ay tumagal hanggang sa pagtatapos ng [[Digmaang Sibil ng Espanya]] at itinuturing na ginintuang panahon ng anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}} [[File:Bakunin.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bakunin.png|thumb|Tinutulan ni Mikhail Bakunin ang Marxistang layunin ng diktadura ng proletaryado at nakipag-alyansa sa mga pederalista sa loob ng Unang Internasyonal bago siya pinatalsik ng mga Marxista.]] Humango si Mikhail Bakunin mula sa mutuwalismo upang itatag ang anarkismong kolektibista, at sumapi siya sa ''International Workingmen's Association'', isang samahan ng mga manggagawa na kalauna'y nakilala bilang Unang Internasyonal (''First International''), na itinatag noong 1864 upang pag-isahin ang iba't ibang rebolusyonaryong kilusan. Naging isang mahalagang puwersang pampolitika ang Internasyonal, at isa sa mga pangunahing personalidad nito si [[Karl Marx]], na kasapi ng Pangkalahatang Konseho nito. Ang pangkat ni Bakunin, ang Pederasyong Jura, at ang mga tagasunod ni Pierre-Joseph Proudhon (ang mga mutuwalista) ay tumutol sa sosyalismong pang-estado, at itinaguyod ang pag-iwas sa pakikilahok sa elektoral na pulitika (''political abstentionism'') at ang pagpapanatili ng maliliit na pag-aari.{{Sfnm|1a1=Dodson|1y=2002|1p=312|2a1=Thomas|2y=1985|2p=187|3a1=Chaliand|3a2=Blin|3y=2007|3p=116}} Pagkaraan ng matitinding alitan, pinalayas ng mga Marxista ang mga Bakuninista mula sa Internasyonal sa Kongreso sa [[Ang Haya|Haya]] ng 1872.{{Sfnm|1a1=Graham|1y=2019|1pp=334–336|2a1=Marshall|2y=1993|2p=24}} Katulad din nito, ang mga anarkista ay nakaranas ng gayong pagtrato sa Ikalawang Internasyonal at tuluyang pinalayas noong 1896.{{Sfn|Levy|2011|p=12}} Hinulaan ni Bakunin na kung magkakaroon ng kapangyarihan ang mga rebolusyonaryo ayon sa mga tuntunin ni Marx, sila rin ay magiging mga bagong mapaniil sa mga [[manggagawa]]. Bilang tugon sa kanilang pagpapatalsik mula sa Unang Internasyonal, itinatag ng mga anarkista ang Internasyonal ng St. Imier. Sa impluwensiya ni [[Peter Kropotkin]], isang Rusong [[Pilosopiya|pilosopo]] at [[siyentipiko]], nagkaroon ng malaking pagkakatulad ang anarko-komunismo at ang kolektibismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=5}} Ang mga anarko-komunista, na humango ng inspirasyon mula sa [[Komuna ng Paris]] ng 1871, ay nagsulong ng malayang pederasyon at ng pamamahagi ng mga kalakal ayon sa pangangailangan ng bawat isa.{{Sfn|Graham|2005|p=xii}} Sa panahong ito, may isang minorya ng mga anarkista ang yumakap sa taktika ng rebolusyonaryong karahasang pampolitika, na nakilala bilang propaganda ng gawa (''propaganda of the deed'').{{Sfn|Marshall|1993|pp=633–636}} Ang pagkakawatak-watak ng kilusang sosyalista sa Pransiya sa maraming pangkat, gayundin ang pagbitay at pagpapatapon sa maraming Komunardo sa mga kolonya ng bilangguan matapos supilin ang Komuna ng Paris, ay nagbigay-daan sa pag-usbong ng mga indibiduwalistang pagpapahayag at pagkilos sa larangang pampolitika.{{Sfn|Anderson|2004}} Bagaman maraming anarkista ang lumayo sa mga gawaing ito ng terorismo, nadungisan ang reputasyon ng buong kilusan, at isinagawa ang iba't ibang hakbang upang pigilan ang pagpasok ng mga anarkista sa [[Estados Unidos]], kabilang ang Batas sa Imigrasyon ng 1903, na kilala rin bilang Batas sa Pagbubukod sa mga Anarkista.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=633–636|2a1=Lutz|2a2=Ulmschneider|2y=2019|2p=46}} Ang iligalismo ay isa pang estratehiyang niyakap ng ilang anarkista sa panahong ito.{{Sfn|Bantman|2019|p=374}} Pagsapit ng simula ng ika-20 dantaon, humupa na ang kilusang terorista, at ang lugar nito ay napalitan ng anarko-komunismo at anarko-sindikalismo, habang ang anarkismo ay lumaganap sa iba't ibang panig ng daigdig.{{Sfn|Moya|2015|p=327}}{{Sfn|Levy|2011|p=16}} Sa [[Tsina]], may maliliit na pangkat ng mga mag-aaral na nagpakilala ng [[makatao]] at [[maka-agham]] na bersiyon ng anarko-komunismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=519–521}} Samantala, naging sentro ang [[Tokyo]] ng mga mapanghimagsik na kabataan mula sa iba't ibang bansa sa [[Silangang Asya]] na nagtungo sa kabisera ng [[Hapon]] upang mag-aral.{{Sfn|Marshall|1993|pp=519–521}} Sa [[Amerikang Latino]], naging pangunahing baluwarte ng anarko-sindikalismo ang [[Arhentina]], kung saan ito ang naging pinakaprominenteng [[ideolohiya]] ng kaliwa.{{Sfnm|1a1=Levy|1y=2011|1p=23|2a1=Laursen|2y=2019|2p=157|3a1=Marshall|3y=1993|3pp=504–508}} Nakilahok din ang mga anarkista sa Komuna ng Strandzha at sa Republika ng Kruševo, na itinatag sa [[Masedonya]] sa panahon ng Pag-aalsang Ilinden–Preobrazhenie noong 1903, gayundin sa [[Rebolusyong Mehikano]] noong 1910. Sa sunod-sunod na mga rebolusyon noong 1917–1923, nagkaroon ang mga anarkista ng iba't ibang antas ng aktibong pakikilahok.{{sfn|Marshall|1993|p=470}} Sa kabila ng mga pangamba, masigasig na nakilahok ang mga anarkista sa Rebolusyong Ruso bilang pagsalungat sa Kilusang Puti, lalo na sa Makhnovshchina. Nang makita nila ang tagumpay ng mga Bolshevik sa [[Rebolusyong Oktubre]] at ang sumunod na [[Digmaang Sibil sa Rusya]], maraming manggagawa at aktibista ang lumipat sa mga partidong komunista, na lumakas kapalit ng paghina ng anarkismo at iba pang kilusang sosyalista. Sa Pransiya at Estados Unidos, maraming kasapi ng malalaking kilusang sindikalista, gaya ng Pangkalahatang Kompederasyon ng Paggawa at ng Manggagawang Pang-industriya ng Mundo, ang umalis sa kanilang mga samahan at sumapi sa Komunistang Internasyonal.{{Sfn|Nomad|1966|p=88}} Gayunman, matapos maging matatag ang pamahalaang Bolshevik, dumanas ng matinding panunupil ang mga anarkista, kabilang noong Pag-aalsa sa [[Kronstadt]]. Maraming anarkista mula sa [[Petrograd]] at [[Mosku]] ang tumakas patungong [[Ukranya]], subalit kalaunan ay dinurog din ng mga Bolshevik ang kilusang anarkista roon.{{Sfn|Avrich|2006|p=204}} Dahil sa panunupil sa mga anarkista sa Rusya, umusbong ang dalawang bagong magkasalungat na kaisipan: ang platapormismo at ang sintesis na anarkistang. Layunin ng una na bumuo ng isang magkakaugnay na samahang mangunguna sa rebolusyon, samantalang tinututulan naman ng ikalawa ang anumang anyo ng organisasyong maihahalintulad sa isang partidong pampolitika. Sa [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]] noong 1936–1939, muling nakipag-alyansa ang mga anarkista at mga sindikalista (CNT at FAI) sa iba't ibang kilusang makakaliwa. Ang matagal nang tradisyon ng anarkismo sa [[Espanya]] ang naging dahilan upang gumanap ang mga anarkista ng mahalagang papel sa digmaan, lalo na sa Rebolusyong Espanyol ng 1936. Bilang tugon sa paghihimagsik ng hukbo, isang kilusang binigyang-inspirasyon ng anarkismo—na binubuo ng mga [[magsasaka]] at manggagawa at sinusuportahan ng mga armadong milisya—ang kumontrol sa [[Barcelona]] at sa malalawak na kanayunan ng Espanya, kung saan isinakolektibo nila ang mga lupain.{{Sfn|Bolloten|1984|p=1107}} Sa simula ng digmaan, nagbigay ang [[Unyong Sobyetiko|Unyong Sobyet]] ng limitadong tulong. Gayunman, nauwi ito sa matinding tunggalian sa pagitan ng mga komunista at iba pang pangkat ng makakaliwa sa isang serye ng mga pangyayaring nakilala bilang Mga Araw ng Mayo, habang pinagtibay ni [[Joseph Stalin]] ang kontrol ng Unyong Sobyet sa pamahalaang Republikano. Nagbunga ito ng panibagong pagkatalo ng mga anarkista sa kamay ng mga komunista.{{Sfn|Marshall|1993|pp=xi, 466}} ==== Pagkatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig ==== Sa pagtatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], lubhang nanghina ang kilusang anarkista. Pagsapit ng dekada 1960, muling sumigla ang anarkismo, na marahil ay dulot ng nakitang kabiguan ng [[Marxismo–Leninismo]] at ng mga tensiyong ibinunga ng [[Digmaang Malamig]].{{Sfn|Marshall|1993|p=539}} Sa panahong ito, lumitaw ang anarkismo sa iba't ibang kilusang tumutuligsa kapwa sa kapitalismo at sa estado, gaya ng mga kilusang laban sa sandatang nuklear, pangkapaligiran, pangkapayapaan, kontra-kultura ng dekada 1960, at ng Bagong Kaliwa.{{Sfn|Marshall|1993|pp=xi, 539}} Nagkaroon din ito ng paglipat mula sa dati nitong mapanghimagsik na katangian tungo sa mapanuksong repormismong kontra-ikapitalista. Naiugnay rin ang anarkismo sa subkulturang [[punk]], gaya ng makikita sa mga banda tulad ng Crass at Sex Pistols.{{Sfn|Marshall|1993|pp=493–494}} Ang mga umiiral na kaisipang [[Peminismo|peminista]] ng anarka-peminismo ay muling sumigla noong ikalawang yugto ng peminismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=493–494}} Sa panahong ito rin nagsimulang mabuo ang itim na anarkismo (''black anarchism''), na nakaimpluwensiya sa paglayo ng anarkismo mula sa dati nitong nakasentro sa [[Europa]].{{Sfn|Williams|2015|p=680}} Kasabay nito, nabigo itong magkaroon ng malawak na impluwensiya sa Hilagang Europa, habang naabot naman nito ang hindi pa nararanasang kasikatan sa [[Amerikang Latino]].{{Sfn|Harmon|2011|p=70}} Noong pagpasok ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], lalong lumawak ang kasikatan at impluwensiya ng anarkismo sa mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa [[digmaan]], at laban sa [[globalisasyon]].{{Sfn|Rupert|2006|p=66}} Lumago ang interes sa kilusang anarkista kasabay ng pag-igting ng kilusang kontra-globalisasyon,{{Sfn|Evren|2011|p=1}} na ang mga pangunahing kalipunan ng mga aktibista ay nakabatay sa mga pananaw na anarkista.{{Sfn|Evren|2011|p=2}} Naging kilala ang mga anarkista sa kanilang pakikilahok sa mga protesta laban sa [[Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal|World Trade Organization]] (WTO, o Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal), [[Group of Eight]] (G8, o Pangkat ng Walo), at World Economic Forum (WEF, o Pandaigdigan na Pagpupulong sa Ekonomiya). Sa mga protestang ito, ang mga pansamantalang pangkat na walang pinuno at hindi nagpapakilala, na tinatawag na ''black blocs'' o blokeng itim, ay nasangkot sa mga kaguluhan, pagsira ng [[ari-arian]], at mararahas na komprontasyon laban sa [[pulisya]]. Kabilang sa iba pang mga taktika sa pag-oorganisa na umusbong sa panahong ito ang mga ''affinity group'' (mga pangkat na binubuo ng magkakatulad ang layunin), ''security culture'' (kultura ng pagpapanatili ng seguridad), at paggamit ng mga desentralisadong [[teknolohiya]] gaya ng [[Internet]]. Isa sa pinakamahalagang pangyayari sa panahong ito ang mga komprontasyon sa kumperensiya ng WTO sa [[Seattle]] noong 1999.{{Sfn|Rupert|2006|p=66}} Habang hinuhubog ng kilusang ito ang radikalismo ng ika-21 dantaon, ang mas malawak na pagtanggap sa mga simulain ng anarkismo ay naging hudyat ng muling pagsigla ng interes sa anarkismo.{{Sfn|Evren|2011|p=2}} Gayunman, sa makabagong pagbabalita, madalas na binibigyang-diin ang karahasang isinagawa ng mga ''black bloc'' sa mga demonstrasyon at iniuugnay ito sa mga anarkista.<ref>{{Cite news |date=8 Oktubre 2013 |title=Black Blocs hijack Brazil teacher protests |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-24453113 |access-date=23 Hunyo 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Booth |first1=Robert |last2=Vallée |first2=Marc |date=1 Abril 2011 |title='Black bloc' anarchists behind anti-cuts rampage reject thuggery claims |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/society/2011/apr/01/anarchists-anti-cuts-march |access-date=23 Hunyo 2025 |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite news |date=3 Abril 2011 |title=Who are the Black Bloc and what are they trying to achieve? |language=en-AU |work=ABC News |url=https://www.abc.net.au/news/2011-04-04/blocwilliams/45890 |access-date=23 Hunyo 2025}}</ref> Bagaman may mga layuning rebolusyonaryo, marami sa mga makabagong anyo ng anarkismo ay hindi nakatuon sa komprontasyon. Sa halip, sinisikap nilang bumuo ng isang alternatibong paraan ng organisasyong panlipunan (alinsunod sa teorya ng kapangyarihang dalawahan o ''dual power''), na nakabatay sa ugnayang may pagtutulungan at kusang-loob na kooperasyon. Makikita ito sa mga pangkat tulad ng Food Not Bombs (Pagkain Hindi Bomba) at sa mga sentrong panlipunang pinamamahalaan ng mga kalahok mismo.{{Sfn|Honeywell|2021|}} Ang mas malawak na pagkapansin sa anarkismo ay nagbunsod din sa mas maraming iskolar sa mga [[Larangang akademiko|larangan]] tulad ng [[antropolohiya]] at [[kasaysayan]] na pag-aralan at makibahagi sa kilusang anarkista, bagaman higit na pinahahalagahan ng makabagong anarkismo ang pagkilos kaysa sa teoryang [[akademiko]].{{Sfnm|1a1=Williams|1y=2010|1p=110|2a1=Evren|2y=2011|2p=1|3a1=Angelbeck|3a2=Grier|3y=2012|3p=549}} Naging maimpluwensiya rin ang mga ideya ng anarkismo sa pag-unlad ng mga Zapatista sa [[Mehiko]] at ng Pederasyon Demokratiko ng Hilagang Siria, na mas kilala bilang Rojava, isang ''[[de facto]]'' na nagsasariling rehiyon sa hilagang [[Siria|SIria]].{{Sfn|Ramnath|2019|p=691}} == Paglaganap ng anarkismo sa Pilipinas == Ang anarkismo sa [[Pilipinas]] ay nag-ugat sa laban kontra [[kolonyalismo]] laban sa [[Imperyong Espanyol]] at naging maimpluwensiya sa [[Himagsikang Pilipino]] at sa maagang kilusang unyon ng mga manggagawa sa bansa. Matapos itong mapalitan ng Marxismo–Leninismo bilang pangunahing rebolusyonaryong kaisipan noong kalagitnaan ng ika-20 dantaon, muli itong sumigla bilang bahagi ng punk na subkultura kasunod ng pagkakahati-hati ng [[Partido Komunista ng Pilipinas]]. Mabilis na lumaganap ang nasyonalismong Pilipino sa buong kapuluan matapos ang Maluwalhating Rebolusyon ng 1868. Maraming intelektuwal na Pilipino, kabilang sina [[José Rizal]] at [[Marcelo H. del Pilar]], ang naglunsad ng [[Kilusang Propaganda]], na nanawagan ng mga reporma sa pamamahala ng [[Silangang Indiyas ng Espanya]].<ref>{{cite book|last1=Schumacher|first1=John|title=The Propaganda Movement, 1880–1895: The Creation of Filipino Consciousness, the Making of the Revolution|date=1997|publisher=Ateneo University Press|location=Manila|isbn=971-550-209-1|page=333|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last1=Agoncillo|first1=Teodoro|title=History of the Filipino People|url=https://archive.org/details/historyoffilipin00teod|url-access=registration|date=1990|publisher=Garotech Publishing|location=Lungsod Quezon|isbn=971-8711-06-6|edition=8|language=en}}</ref> Noong 1890, lumipat si Rizal sa Europa, kung saan nakilala niya ang mga kilusang anarkista sa Pransiya at Espanya. Sa Espanya, naging tagapayo niya ang Proudhonistang pederalista na si Francisco Pi y Margall.<ref name=":2">{{Cite book |last=Anderson|first=Benedict|title=Age of globalization : anarchists and the anticolonial imagination|date=2013|publisher=Verso|isbn=978-1-78168-144-2|pages=107, 159|oclc=864023954|language=en}}</ref><ref name=":02">{{cite journal|url=https://asj.upd.edu.ph/mediabox/archive/ASJ-49-1-2013/From%20Cadiz%20to%20La%20Liga%20-%20Spanish%20Context%20of%20Rizals%20Political%20Thought%20-%20Aseniero.pdf|pages=27–39|title=From Cádiz to La Liga: The Spanish Context of Rizal's Political Thought|first=George|last=Aseniero|date=31 Oktubre 2013|journal=Asian Studies: Journal of Critical Perspectives on Asia|publisher=[[University of the Philippines Diliman]]|volume=49|issue=1|location=Lungsod Quezon|issn=2244-5927|oclc=950730261|language=en}}</ref> Ang konsepto ng propaganda sa pamamagitan ng gawa (''propaganda of the deed'') ang naging partikular na inspirasyon sa ikalawang nobela ni Rizal na ''[[El filibusterismo]]'', na naglalarawan ng isang rebolusyon para sa pambansang paglaya laban sa mga kolonyal na awtoridad ng Espanya sa Pilipinas.<ref name=":2" /> Sa [[Nobelang Pilipino|nobelang]] iyon, inilarawan ni Rizal ang isang nabigong pagtatangka ng propaganda sa pamamagitan ng gawa sa katauhan ni Simoun, na nagtangkang pasabugin ang isang pagtitipong dinaluhan ng mga piling tao o elitista ng kolonyal na pamahalaan.<ref name=":12">{{cite book |last=Anderson|first=Benedict|title=The Age Of Globalization: Anarchists and the Anti-Colonial Imagination|publisher=Verso Books|year=2013|isbn=9781781681442|location=[[London]]|page=31|oclc=875370534|language=en}}</ref> Pagbalik niya sa [[Maynila]] noong 1892, itinatag ni Rizal ang [[La Liga Filipina]], isang lihim na samahan na nakatuon sa pagtutulungan, pagtatatag ng mga kooperatiba, at iba pang gawain.<ref name=":02" /> Dahil sa kaniyang mga gawain sa Liga, inaresto si Rizal at ipinatapon sa Dapitan.<ref>{{cite book |last1=Zaide|first1=Gregorio F.|title=Rizal: His Exile to Dapitan|date=1976|publisher=St. Mary's|pages=193|url=https://books.google.com/books?id=xPziMgEACAAJ&q=rizal+exile+in+dapitan|access-date=19 Agosto 2019|language=en}}</ref> Doon ay nagtayo siya ng isang [[ospital]], isang sistema ng panustos ng tubig, at isang [[paaralan]], kung saan siya nagturo at nagsagawa rin ng pagsasaka at [[paghahalaman]].<ref>{{cite book |last1=Gibbs|first1=Eloise A.|title=Rizal in Dapitan: A Story Based on the Life of José Rizal During His Exile in Dapitan|date=1960|publisher=University Book Supply|page=230|url=https://books.google.com/books?id=jqFAAAAAIAAJ&q=Rizal+in+dapitan|access-date=20 Agosto 2019|language=en}}</ref> Matapos ipatapon si Rizal, maraming nasyonalistang Pilipino ang nagtatag ng [[Katipunan]], isa pang lihim na samahan, subalit sa pagkakataong ito ay may layuning makamit ang kasarinlan mula sa Espanya sa pamamagitan ng isang himagsikan. Dahil sa inspirasyon mula sa mga akda ni Rizal, nag-organisa ang Katipunan ng armadong paglaban sa pamahalaang Espanyol sa pamumuno ni [[Andrés Bonifacio]].<ref>{{Citation|last=Agoncillo|first=Teodoro|author-link=Teodoro Agoncillo|title=The Revolt of the Masses: The story of Bonifacio and the Katipunan|publisher=[[University of the Philippines]] Press|location=Lungsod Quezon|year=1996|orig-year=1956|isbn=971-8711-06-6|url=https://books.google.com/books?id=SV_BAQAACAAJ|page=41|language=en}}</ref> Matapos mabunyag ang mga gawain ng Katipunan noong Agosto 1896, nagsimula ang Himagsikang Pilipino. Nag-alsa ang mga kasapi ng Katipunan sa [[Caloocan]],<ref name="Ocampo1995">{{cite book |last=Ocampo|first=Ambeth R.|title=Bonifacio's bolo|url=https://books.google.com/books?id=YWhxAAAAMAAJ|year=1995|publisher=Anvil Pub.|isbn=978-971-27-0418-5|page=8|language=en}}</ref> itinatag ang [[Republika ng Katagalugan]], at nagpahayag ng isang pambansang armadong himagsikan.<ref name="guererro1">{{citation |last1=Guererro|first1=Milagros|last2=Encarnacion|first2=Emmanuel|last3=Villegas|first3=Ramon|title=Andres Bonifacio and the 1896 Revolution|journal=Sulyap Kultura|volume=1|issue=2|pages=3–12|publisher=National Commission for Culture and the Arts|year=1996|url=http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1|access-date=2009-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20101115193832/http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1|archive-date=2010-11-15|url-status=dead|language=en}}</ref> Bagaman walang tuwirang naging bahagi si Rizal sa himagsikan, nilitis siya ng hukumang militar sa mga kasong paghihimagsik, sedisyon, at sabuwatan. Napatunayang nagkasala siya sa lahat ng paratang at binaril ng pulutong ng mga tagabaril bilang pagbitay.<ref>{{cite book|last1=Russell|first1=Charles Edward|last2=Rodriguez|first2=Eulogio Balan|title=The hero of the Filipinos: the story of José Rizal, poet, patriot and martyr|url=https://archive.org/details/herooffilipinoss00russ_0|year=1923|publisher=The Century co.|page=[https://archive.org/details/herooffilipinoss00russ_0/page/308 308]|language=en}}</ref> Noong 1897, napatalsik at ipinapatay si Bonifacio ni [[Emilio Aguinaldo]], na siyang umako sa pamumuno ng kilusang rebolusyonaryo.<ref>{{cite book|last1=Agoncillo|first1=Teodoro|title=History of the Filipino People|url=https://archive.org/details/historyoffilipin00teod|url-access=registration|date=1990|publisher=Garotech Publishing|location=Lungsod Quezon|isbn=971-8711-06-6|edition=8|pages=178–181|language=en}}</ref> Matapos mapalayas ang mga Espanyol mula sa kapuluan, nagtatag si Aguinaldo ng isang diktadura at ipinahayag ang [[kasarinlan ng Pilipinas]]. Gayunman, sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)|Kasunduan sa Paris]], pormal na isinuko ng Espanya ang Pilipinas sa Estados Unidos, na naging mitsa ng armadong tunggalian laban sa bagong tatag na [[Unang Republika ng Pilipinas]].<ref>{{cite book|last=Randolph|first=Carman Fitz|title=The Law and Policy of Annexation|chapter=Chapter I, The Annexation of the Philippines|publisher=BiblioBazaar, LLC|location=Charleston, South Carolina|year=2009|isbn=978-1-103-32481-1|language=en}}</ref> Sa panahon ng himagsikan, si [[Isabelo de los Reyes]] ay kabilang sa mga rebolusyonaryong ipinatapon sa Espanya, kung saan siya ay ibinilanggo sa Kastilyo ng Montjuïc. Doon ay nakilala niya ang ilang mga anarkista at sindikalista, at napag-aralan ang panitikang anarkista na ibinibigay sa kanya ng isang simpatetikong bantay.<ref name="Mojares">{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/268 268]|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Scott|first=William Henry|year=1992|title=The Union Obrera Democrática: First Filipino Trade Union|location=Lungsod Quezon|publisher=New Day|page=14|isbn=9789711004880|oclc=1187047203|language=en}}</ref> Matapos siyang makalaya, nakilala niya ang ilang mga palaisip na anarkista, kabilang sina Francesc Ferrer,<ref name="Saulo">{{Cite book |title=Communism in the Philippines : An Introduction|last=Saulo|first=Alfredo|date=2002|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9715504035|edition=Pinalaki|location=Maynila, Pilipinas|oclc=969406494|page=4|language=en}}</ref> at nabasa ang mga akda nina Pierre-Joseph Proudhon, Mikhail Bakunin, at Peter Kropotkin.<ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/n282 269]|language=en}}</ref> Matapos sumuko ang mga hukbo ni Emilio Aguinaldo at maitatag ang Pamahalaang Insular noong 1901, nakabalik si Isabelo sa Maynila,<ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/274 274]|language=en}}</ref> dala ang isang malaking koleksiyon ng mga akdang anarkista at sosyalista.<ref>{{Cite book |title=Komunista : the genesis of the Philippine Communist Party, 1902–1935|last=Richardson|first=Jim|date=2011|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715506267|location=Lungsod Quezon|oclc=756771087|page=15|language=en}}</ref> Dahil sa impluwensiya ng anarko-sindikalismo, pinangunahan niya ang isang bugso ng mga protesta at welga ng mga manggagawa sa Maynila, na humantong sa pagtatatag ng Unión Obrera Democrática (UOD), ang kauna-unahang makabagong pederasyon ng mga unyon ng manggagawa sa bansa.<ref>{{cite journal|last=Dennison|first=Eleanor|url=https://www.jstor.org/stable/3022423|title=Philippine Labor under the Commonwealth|journal=Far Eastern Survey|volume=7|issue=24|publisher=Institute of Pacific Relations|date=7 Disyembre 1938|pages=277–282|doi=10.2307/3022423|jstor=3022423|issn=0362-8949|oclc=4636899601|url-access=subscription|language=en}}</ref> Nang maglunsad ang UOD ng isang pangkalahatang welga noong Agosto 1902, isinailalim ito sa pagmamanman ng pulisya at inaresto si Isabelo.<ref>{{cite book|last=Pomeroy|first=William J.|year=1992|title=The Philippines: Colonialism, Collaboration, and Resistance|url=https://archive.org/details/philippinescolon00pome|location=New York|publisher=International|page=[https://archive.org/details/philippinescolon00pome/page/51 51]|isbn=9780717806928|oclc=246725565|language=en}}</ref><ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/279 279]|language=en}}</ref> Habang nasa bilangguan, naghain siya ng pagbibitiw sa UOD, subalit ipinagpatuloy ang kanyang gawain nina Hermenegildo Cruz, isang tagapag-organisa ng kilusang paggawa, at Arturo Soriano, isang pinuno ng welga. Isinalin ni Soriano sa [[wikang Tagalog]] ang dayalogo ni Errico Malatesta na ''Fra Contadini'' (''Sa Pagitan ng mga Magsasaka'') sa pamagat na Dalawang Magbubukid. Sa huli, nabuwag ang UOD dahil sa mga panloob na hidwaan. Ang pangkat ng mga katamtaman (''moderates''), sa pamumuno ni [[Lope K. Santos]], ay bumuo ng Unión del Trabajo de Filipinas (UTF) na sinuportahan ng Estados Unidos, samantalang ang pangkat ng mga radikal, sa pamumuno ni Hermenegildo Cruz, ay nagtatag ng Congreso Obrero de Filipinas (COF).<ref>{{Cite book |title=Komunista : the genesis of the Philippine Communist Party, 1902–1935|last=Richardson|first=Jim|date=2011|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715506267|location=Lungsod Quezon|oclc=756771087|page=21|language=en}}</ref> Nang maglaon, isinulat ni Santos ang nobelang ''[[Banaag at Sikat]]'', na tumatalakay sa dalawang magkaibigan: ang isa ay isang sosyalista at ang isa naman ay isang anarkista.<ref name="LKSantos">{{cite book|last=Santos|first=Lope K.|author-link=Lope K. Santos|title=[[Banaag at Sikat]]|publisher=Bookmark|location=Philippines|year=1988}}</ref> Bilang bahagi ng Kilusang Mayo a Kuwatro, nagtatag ang mga anarkistang Tsino ng isang sangay sa Maynila, kung saan naglathala sila ng mga babasahing anarkista na ipinamahagi sa buong Timog-silangang Asya.<ref>{{cite book|first=C.F.|last=Yong|title=The origins of Malayan Communism|location=[[Singapore]]|year=1997|page=18|publisher=Strategic Information and Research Development Centre|isbn=9789672165606|oclc=1112676175|language=en}}</ref> Gayunman, dahil sa pagbuwag sa UOD, humupa na noon ang kilusang anarkista sa malaking bahagi ng kapuluan. Nagpatuloy pa rin ang mga kaisipang anarkista sa hanay ng mga magsasaka, lalo na sa mga unyong magsasaka gaya ng Aguman ding Maldang Talapagobra (AMT; ''Liga ng mga Maralitang Manggagawa''), isang prente ng Partido Sosyalista ng Pilipinas.<ref name=":22">{{Cite book |last=Fegan|first=Brian|title=Philippine Social History: Global Trade and Local Transformation|publisher=Allen & Unwin|year=1982|editor-last=McCoy|editor-first=Alfred|location=Sydney|pages=107|chapter=The Social History of a Central Luzon Barrio|editor-last2=de Jesus|editor-first2=Ed|language=en}}</ref> Ang paglaganap ng mga kaisipang anarkistang ito ay pinadali ng mga babasahing ipinakilala nina Isabelo de los Reyes at Dominador Gómez sa loob ng Partido Sosyalista.<ref name=":23">{{Cite book |last=Fegan|first=Brian|title=Philippine Social History: Global Trade and Local Transformation|publisher=Allen & Unwin|year=1982|editor-last=McCoy|editor-first=Alfred|location=Sydney|pages=107|chapter=The Social History of a Central Luzon Barrio|editor-last2=de Jesus|editor-first2=Ed|language=en}}</ref> Pagkatapos ng Rebolusyong Ruso, nagsimulang mag-ugat ang Marxismo–Leninismo sa mga makakaliwang pangkat noong [[dekada 1920]]. Sa impluwensiya ng Partido Obrero de Filipinas, nakipag-ugnayan ang COF sa Red International of Labor Unions (Pulang Pandaigdigang Samahan ng mga Unyon ng Manggagawa) noong 1927.<ref>{{cite book|first=Edward Hallett|last=Carr|title=A History of Soviet Russia, Volume 14: Foundations of a Planned Economy: Volume 3, Part 3|location=[[Londres]]|publisher=Macmillan|year=1978|page=1040|oclc=1200091334|language=en}}</ref> Ang ugnayang ito ay nagdulot ng pagkakahati sa pagitan ng mga katamtaman at mga rebolusyonaryo sa loob ng COF, na humantong sa tuluyang pagkawatak-watak ng unyon.<ref>{{cite book|first=Crisanto|last=Evangelista|author-link=Crisanto Evangelista|title=The Split in the Philippine Labour Congress: Agents of U.S. Imperialists and Native Bourgeoisie Fail to Capture Congress|publisher=The Red International of Labor Unions|volume=1|issue=6/7|date=Agosto 1929|page=300|language=en}}</ref> Noong 1930, umusbong mula sa pagkakahating ito ang [[Partido Komunista ng Pilipinas]], na nagsimulang isentralisa ang pamamahala sa kilusang manggagawa.<ref name="Saulo" /> Sa una ay ipinagbawal ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Kataas-taasang Hukuman]] ang Partido Komunista,<ref name="Court1932">{{cite court |litigants=The People of the Philippine Islands v. Crisanto Evangelista, et al.|vol=GR L-36278|reporter=SCRA|court=Phil.|date=1932|url=http://www.lawphil.net/judjuris/juri1932/oct1932/gr_l-36278_1932.html|access-date=Marso 25, 2017|language=en}}</ref> subalit kalaunan ay ginawang legal ito matapos maitatag ang [[Komonwelt ng Pilipinas]], dahil sa lumalaking banta mula sa [[Imperyo ng Hapon]].<ref name="Saulo" /> Noong [[dekada 1970]], nagsimulang muling umusbong ang kilusang anarkista sa Pilipinas bilang bahagi ng umuusbong na subkulturang [[punk]] sa kapuluan, na nagtaguyod ng matibay na pilosopiya ng pagtutol sa awtoridad. Sa ilalim ng [[Batas militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|diktadurang Marcos]], dinala sa bansa ng mga nagbalik na kasapi ng diyaspora ang musikang punk, na palihim na ipinalaganap sa buong Maynila, na nagbunsod sa paglitaw ng kilusang Pinoy punk. Naging daluyan ang musikang punk ng pagpapahayag ng pagkadismaya ng kabataan sa konserbatibong lipunan, at noong [[dekada 1980]] ay nagkaroon ito ng hayagang pampulitikang katangian, kung saan maraming punk ang tahasang yumakap sa mga kaisipang anarkista.<ref name="Interview">{{cite book|url=https://www.alpineanarchist.org/r_i_philippines_english.html|chapter=Interview with Jong Pairez and Bas Umali about Anarchism in the Philippines|title=Von Jakarta bis Johannesburg|editor1=Gabriel Kuhn|editor2=Sebastian Kalicha|year=2010|first1=Jong|last1=Pairez|first2=Bas|last2=Umali|location=Münster|publisher=Unrast|isbn=9783897715066|oclc=919085683|language=en}}</ref> Ang pagkakahati-hati ng Partido Komunista ng Pilipinas matapos ang [[Himagsikang Lakas ng Bayan]] ay nagbunsod pa ng panibagong pagsigla ng mga gawaing anarkista sa kapuluan.<ref name="CH293">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=293|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Ayon sa isang [[salaysay]], isang selulang kadre ng Partido Komunista ang yumakap sa anarkismo.<ref name="CH293" /> Isa sa mga kaisipang umusbong mula sa pagkakahati ay ang demokrasyang bayan, na nagsusulong na ang wastong larangan para sa mga demokratikong inisyatiba ay ang lipunang sibil sa halip na ang estado.<ref>{{Cite web |title=Re-Imagining Philippine Revolution {{!}} Southeast Asian Anarchist Library |url=https://sea.theanarchistlibrary.org/library/isagani-serrano-re-imagining-philippine-revolution-en |access-date=2026-07-26 |website=sea.theanarchistlibrary.org}}</ref> Ang mga tinaguriang "demokratang bayan" ay pangunahing nahati sa pagitan ng mga minarkista, na lumahok sa pulitikang elektoral, at ng mga anarkista, na nakibahagi sa pag-oorganisa ng mga pamayanan.<ref>{{cite book|last=Törnquist|first=Olle|year=2002|title=Popular development and democracy|publisher=University of Oslo|url=http://folk.uio.no/ollet/final-edited-UNRISD-2.pdf|access-date=8 Pebrero 2012|location=[[Oslo]]|series=SUM Occasional Papers|issue=3|isbn=9788290391435|oclc=474607527|language=en}}</ref> Sa peryodikong ''Kasarinlan'', inilathala ng dating kasapi ng Partido Komunista na si Isagani Serrano ang [[sanaysay]] na ''Reimagining Philippine Revolution'', kung saan kanyang itinaguyod ang demokrasyang bayan, pinuna ang ideolohiya ng partido, at nagpanukala ng isang panlipunang rebolusyong laban sa estado.<ref>{{cite journal|url=https://sea.theanarchistlibrary.org/library/isagani-serrano-re-imagining-philippine-revolution-en|title=Reimagining Philippine Revolution|last=Serrano|first=Isagani|pages=80–81|year=1994|volume=10|issue=2|journal=Kasarinlan: Philippine Journal of Third World Studies|issn=2012-080X|oclc=939095270|publisher=[[University of the Philippines Diliman]]|location=[[Lungsod Quezon]]|language=en}}</ref> Patuloy na nakaakit ng mga tagasunod ang kilusang anarkista noong dekada 1990, lalo na matapos ang mga protesta laban sa WTO sa Seattle noong 1999, na nagdala sa anarkismo sa pangunahing talakayang pampubliko.<ref name="Interview" /> Isa sa mga grupong nabuo sa panahong ito ang Metro Manila Anarchist Confederation (MMAC, o Konpederasyon ng mga Anarkista sa [[Kalakhang Maynila]]), na naglalayong pag-ugnayin ang mga indibiduwal at kolektibo upang sama-samang kumilos, sa halip na bumuo ng isang [[Partidong pampolitika|partidong pampulitika]].<ref name="CH298">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=298–300|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Nagsimula ring mabuo ang iba pang organisadong pangkat ng mga anarkista, kung saan nagsanib ang ilang kolektibo upang itatag ang Anti-Capitalist Convergence Philippines (Pagtitipong Laban sa Kapitalismo sa Pilipinas), na nag-organisa ng mga protesta laban sa [[Pandaigdigang Pondong Pananalapi]] at sa [[Bangkong Pandaigdig]].<ref name="Ness">{{Cite encyclopedia |last1=Fernandez|first1=Erwin S.|editor1-last=Ness|editor1-first=Immanuel|title=Anarchism, Philippines|pages=1–2|date=2009|doi=10.1002/9781405198073.wbierp0068|language=en|isbn=978-1-4051-9807-3|publisher=John Wiley & Sons|encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest|df=mdy-all}}</ref> Bagama't umusbong at lumaganap sa Pilipinas ang iba't ibang kilusang sosyalista at komunista noong ika-20 dantaon, hindi kailanman nabuo ang isang organisadong partidong anarkista sa bansa.<ref>{{Cite web |last=Cruz |first=Elfren S. |date=Hulyo 30, 2026 |title=How communism began in the Philippines |url=https://www.philstar.com/opinion/2026/07/30/2545655/how-communism-began-philippines |access-date=2026-07-30 |website=Philstar.com}}</ref> Gayunpaman, hindi ito nangangahulugang hindi kailanman umiral ang anarkismo bilang isang kaisipan sa Pilipinas. Tulad na nabanggit sa artikulong ito, nakapasok sa bansa ang mga ideyang anarkista at anarko-sindikalista noong unang bahagi ng ika-20 dantaon. Sa kabila nito, hindi naging sapat ang lakas ng kilusang anarkista upang makapagtatag ng isang partidong pampulitika, at kalaunan ay natabunan ito ng lumalakas na impluwensiya ng Marxismo-Leninismo at ng mga organisadong partidong komunista. Noong 2001, lalo pang nahikayat ang mga Pilipino sa anarkismo sa panahon ng [[Ikalawang Rebolusyon sa EDSA|Ikalawang Himagsikang EDSA]] laban sa pamahalaan ni [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulong]] [[Joseph Estrada]]. Sa panahong ito, namahagi ang mga anarkista ng polyetong pinamagatang ''Organize Without Leaders!'' ("Mag-organisa nang Walang mga Pinuno!"), na nagbigay-diin sa kanilang kaibhan sa iba pang pangkat ng oposisyon na naglalayong makamit ang kapangyarihang pampulitika.<ref name="CH300">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=300–303|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Matapos maluklok sa kapangyarihan si [[Gloria Macapagal Arroyo]] bilang pangulo, maraming makakaliwa sa bansa ang nadismaya sa mga Himagsikang EDSA, na sa kanilang pananaw ay nauwi lamang sa pagpapalit ng naghaharing rehimen.<ref name="CH304">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=304–306|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Lalo pang tumindi ang pagkadismayang ito matapos ang nabigong [[EDSA Tres|EDSA III]], na mabilis na sinupil at nagresulta sa pag-aresto sa mga pinuno ng oposisyon, subalit nagpalawak din ng kamalayan ng publiko sa mga posibilidad ng sariling pag-oorganisa.<ref name="CH308">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=308|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Maging ang ilang kasapi ng Partido Komunista ay nagsimulang manawagan ng sistemikong pagbabago, sa halip na ang dati nilang panawagan para sa pagpapalit lamang ng rehimen.<ref name="CH311">{{cite thesis|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present |publisher=[[University of Western Australia]] |chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=311|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Kasunod ng mga himagsikang ito, nagsimulang manawagan ang mga makabagong Pilipinong anarkista, gaya ni Bas Umali, ng pagbuwag sa estadong-bansa ng Pilipinas at ng pagtatatag kapalit nito ng isang desentralisadong "kapuluang konpederasyon".<ref>{{cite web|url=http://www.anarkismo.net/article/2923|title=Archipelagic Confederation|date=26 Abril 2006|access-date=25 Hulyo 2021|last=Umali|first=Bas|work=Anarkismo.net|language=en}}</ref> Ang mga anarkistang paraan ng paglutas ng mga suliranin, na nakabatay sa sinaunang tradisyon ng bayanihan bago dumating ang mga mananakop at sinusuportahan, bukod sa iba pa, ng [[Kristiyanismo|Kristiyanong]] prinsipyo ng subsidyaridad,<ref name="delmundo2021">{{cite web|last=Del Mundo|first=Rubi|date=2021-04-21|title=Mutual Aid, Community Pantries Bring Out the Best in Filipinos and the Worst in Duterte's Inhumane Regime|url=https://cpp.ph/statements/mutual-aid-community-pantries-bring-out-the-best-in-filipinos-and-the-worst-in-dutertes-inhumane-regime|website=Philippine Revolution Web Central|language=en}}</ref> ay muling lumitaw sa pangunahing kamalayan bilang alternatibo sa kawalang-kapangyarihang dulot ng pagdepende sa iba.<ref name="mendizábal2021">{{cite web|url=https://kodao.org/putting-back-the-community-in-community-pantry/|title=Putting Back the "Community" in Community Pantry|website=Kodao|date=2021-04-27|first=L. S.|last=Mendizábal|language=en}}</ref> Isang halimbawa nito ang pagtatatag ng mga ''community pantry'' o [[bodegang bayan]] noong [[pandemya ng COVID-19]] at ang pagpapatuloy ng mga ito sa kabila ng hindi kanais-nais na kalagayang pampulitika at pang-ekonomiya.<ref name="yuvallos2021">{{cite news|url=https://nolisoli.ph/96642/opinion-maginhawa-community-pantry-ayuvallos-20210420/|newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]|date=20 Abril 2021|last=Yuvallos|first=Andreiana|title=The Gov't's Response to the Community-Pantry Movement? Policing and Bureaucracy|access-date=25 Hulyo 2021|publisher=Hinge Inquirer Publications|location=[[Makati]]|issn=0116-0443|oclc=243915470|language=en|archive-date=16 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210516125629/https://nolisoli.ph/96642/opinion-maginhawa-community-pantry-ayuvallos-20210420/|url-status=dead}}</ref><ref name="sadongdong2021">{{cite news|work=[[Manila Bulletin]]|url=https://mb.com.ph/2021/04/20/parlade-community-pantry-could-be-used-to-urge-public-to-revolt-vs-govt/|title=Parladé: Community Pantry Could be Used to Urge Public to Revolt vs. Gov't|date=20 Abril 2021|first=Martín|last=Sadongdong|access-date=25 Hulyo 2021|issn=0116-3086|oclc=42725386|publisher=Manila Bulletin Publishing Corporation|location=[[Maynila]]|language=en}}</ref><ref name="chúa2021">{{cite news|url=https://www.manilastandard.net/news/top-stories/352408/-communist-tag-halts-community-pantry-for-a-day.html|first=Adelle|last=Chúa|date=21 Abril 2021|newspaper=Manila Standard|title="Communist" Tag Halts Community Pantry for a Day|access-date=25 Hulyo 2021|publisher=Philippine Manila Standard Publishing, Inc.|location=[[Makati]]|issn=0116-5054|oclc=819413184|language=en}}</ref> Noong 2009, may iba't ibang grupong anarkista na sa Pilipinas. Kabilang sa mga ito ang panrehiyong Davao Anarchists Resistance Movement (DARM, o Kilusang Paglaban ng mga Anarkista ng Davao), ang anarka-peministang organisasyong Liberate the Clit Kolektiv (LiCK, o Palayain ang Clit Kolektiv), ang tagapaglathalang ''Dumpling Press'', ang organisasyong nagtataguyod ng pagpapalaya sa mga hayop na Youth Collective for Animal Liberation (YCAL, o Kolektibong Kabataan para sa Pagpapalaya ng mga Hayop), at ang Local Anarchist Network (LAN, o Lokal na Kalipunan ng mga Anarkista), na naglalarawan sa sarili bilang "maluwag na samahan ng mga anarkista" na binubuo ng iba't ibang tendensiya.<ref name="Ness" /> == Mga konsepto == === Propaganda ng gawa === Ang propaganda ng gawa, o propaganda sa pamamagitan ng gawa, ay isang uri ng tuwirang pagkilos na naglalayong maimpluwensiyahan ang opinyong pampubliko. Ang mismong pagkilos ay nilalayong magsilbing halimbawa na maaaring tularan ng iba at maging mitsa ng isang panlipunang rebolusyon. Madalas itong iniuugnay sa mga mararahas na pagkilos na isinagawa ng iba't ibang anarkista noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at unang bahagi ng ika-20 dantaon, kabilang ang mga pambobomba at [[asasinasyon]] na nakatuon laban sa estado at sa naghaharing uri bilang pagpapahayag ng pagtutol sa kapitalismo, gayundin ang panununog sa mga simbahan na tumatarget sa mga pangkat [[panrelihiyon]]. Gayunpaman, mayroon ding mga di-marahas na anyo ang propaganda ng gawa.<ref>{{cite book |last1=Woodcock|first1=George|chapter=Prologue|pages=11–32|jstor=10.3138/j.ctt2ttv2t.4|title=Anarchism|date=2004|publisher=University of Toronto Press|isbn=978-1-55111-629-7|quote-page=20|quote=the modern pacifist anarchists, …have tended to concentrate their attention largely on the creation of libertarian communities – particularly farming communities – within present society, as a kind of peaceful version of the propaganda by deed.|language=en}}</ref> Nilayon ang mga gawaing ito ng [[terorismo]] na magpasiklab ng isang "diwa ng paghihimagsik" sa pamamagitan ng pagpapakita na ang estado, ang gitna at nakatataas na uri, at ang mga organisasyong panrelihiyon ay hindi makapangyarihan sa lahat. Layunin din nitong udyukan ang estado na tumugon nang lalo pang mapaniil.<ref name="Merriman">{{cite book |last=Merriman|first=John M.|date=2016|title=The Dynamite Club: How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror|publisher=[[Yale University Press]]|page=[https://books.google.com/books?id=w8mtCwAAQBAJ&pg=PA63 63]|isbn=978-0-300-21792-6|language=en}}</ref> Noong Kongresong Panlipunang Rebolusyonaryo sa Londres noong 1881, pormal na inaprubahan ang taktikang ito.<ref name="Abidor">{{cite book |last=Abidor|first=Mitchell|url=https://books.google.com/books?id=ELZHEAAAQBAJ&pg=PT7|title=Death to Bourgeois Society: The Propagandists of the Deed|date=2016|publisher=PM Press|isbn=978-1-62963-112-7|language=en}}</ref> === Mutual na tulungan === Ang katawagang "''mutual aid''" tulungang mutuwal (o pagtutulungang-bayan) ay pinasikat ng pilosopong anarkista na si [[Peter Kropotkin]] sa kanyang kalipunan ng mga sanaysay na ''Mutual Aid: A Factor of Evolution''. Dito, ipinangatwiran niya na ang kooperasyon, at hindi ang kompetisyon, ang pangunahing puwersang nagtutulak sa [[ebolusyon]], sa pamamagitan ng [[Mutualismo|mutuwalismo]] sa [[biyolohiya]].<ref name="KropotkinRobinson2020">{{cite book |author1=Peter Kropotkin|author2=Victor Robinson|title=Mutual Aid – A Factor of Evolution: With an Excerpt from Comrade Kropotkin by Victor Robinson|url=https://books.google.com/books?id=CbLoDwAAQBAJ|chapter=Introduction|date=26 Mayo 2020|publisher=Read Books Limited|isbn=978-1-5287-9015-4|language=en}}</ref><ref name="Kropotkin">{{cite book |title=Mutual Aid: A Factor of Evolution|url=http://theanarchistlibrary.org/library/petr-kropotkin-mutual-aid-a-factor-of-evolution|last=Kropotkin|first=Petr|date=1902|via=The Anarchist Library|access-date=6 Mayo 2020|language=en}}</ref> Ipinahayag ni Kropotkin na ang pagtutulungang-bayan ay may praktikal na pakinabang sa pananatiling buhay ng mga tao at hayop at na ito ay naitaguyod sa pamamagitan ng [[likas na pagpili]]. Iginiit din niya na ang pagtutulungang-bayan ay masasabing kasintanda ng kultura ng tao.<ref name="Kropotkin" /> Ang pagkilalang ito sa malawak na katangian at pakinabang ng pagtutulungang-bayan sa bawat indibidwal ay salungat sa mga teorya ng [[Charles Darwin|Darwinismong]] panlipunan, na nagbibigay-diin sa kompetisyon ng mga indibiduwal at sa pananatili ng pinakamainam (''survival of the fittest''). === Pinakamababang antas na hindi maipagkakait === Ang ''irreducible minimum'' o pinakamababang antas na hindi maipagkakait ay isang pangunahing prinsipyong etikal sa ekolohiyang panlipunan ni Murray Bookchin.<ref>{{Cite book |last=Biehl |first=Janet |url=https://theanarchistlibrary.org/library/murray-bookchin-janet-biehl-the-murray-bookchin-reader |title=The Murray Bookchin Reader |date=1999 |language=en}}</ref> Nagmula ito sa pag-aaral ng mga katutubo at lipunang walang herarkiya. Ayon sa prinsipyong ito, ang bawat miyembro ng komunidad ay may walang-kondisyong karapatan sa mga pangunahing pangangailangan sa buhay,<ref>{{Cite news |last=Tokar |first=Brian |date=2008-03-01 |title=On Bookchin's Social Ecology and its Contributions to Social Movements {{!}} Institute for Social Ecology |language=en-US |work=Institute for Social Ecology |url=https://social-ecology.org/wp/2008/03/on-bookchins-social-ecology-and-its-contributions-to-social-movements/ |access-date=2026-07-21}}</ref> tulad ng pagkain, pabahay, at kalusugan—anuman ang kanilang naiambag na trabaho. === Pagwawalang-bisa sa paggawa === Partikular sa mga anarkistang lupon,<ref>{{Cite web |last=Ford|first=Nick|title=7 Key Concepts for Understanding Anti-Work Theory|url=https://www.filmsforaction.org/articles/7-key-concepts-for-understanding-antiwork-theory/|access-date=2022-08-09|website=Films For Action|language=en}}</ref> may ilan na naniniwalang ang [[Trabaho|paggawa]] ay lalong nahiwalay sa tao sa paglipas ng kasaysayan at sa likas na katangian nito ay hindi kasiya-siya at mabigat, kaya't hindi ito dapat ipataw sa pamamagitan ng mga paraang [[pang-ekonomiya]] o [[pampulitika]].<ref>{{Cite web |last=Peters|first=Adele|date=2015-02-02|title=Work Is Bullshit: The Argument For "Antiwork"|url=https://www.fastcompany.com/3041719/work-is-bullshit-the-argument-for-antiwork|access-date=2022-08-09|website=Fast Company|language=en-US}}</ref> Sa ganitong pananaw, may ilan na nananawagan sa pagpapatupad ng walang kondisyong batayang kita (''unconditional basic income'') at/o pagpapaikli ng linggo ng paggawa, gaya ng apat-na-araw na linggo ng trabaho.<ref>{{Cite web |last=Lashbrooke|first=Barnaby|title=The 'Anti-Work' Movement Is A Sign Something's Rotten In The Workplace|url=https://www.forbes.com/sites/barnabylashbrooke/2021/10/25/the-anti-work-movement-is-a-sign-somethings-rotten-in-the-workplace/|access-date=2022-08-09|website=[[Forbes]]|language=en}}</ref> Noong 1985, isinulat ng anarkista at sitwasyonistang manunulat na si Bob Black ang kinikilalang manipestong ''The Abolition of Work'' (''Ang Pagpapawalang-bisa sa Paggawa''). === Pagkakaisa ng pamamaraan at layunin === Sa anarkismo, ang pagkakaisa ng pamamaraan at layunin (''unity of means and ends'') ay tinatawag na politikang preporatibo. Sinasabi nito na ang mga paraang ginagamit sa pagbabago ng lipunan ay dapat mismong nagpapakita ng [[Kalayaan|malaya]], patas, at walang-gobyernong lipunan na gustong itayo. Ang politikang preporatibo ay mga paraan ng pag-oorganisa at mga ugnayang panlipunan na naglalayong isabuhay ang lipunang ninanais itatag ng isang pangkat sa hinaharap.<ref>{{cite web |last=Smith|first=E. T.|date=2023-02-01|title=Prefigurative Politics in Practice|url=https://commonslibrary.org/prefigurative-politics-in-practice/|access-date=2026-05-18|work=The Commons Library|language=en}}</ref> Sa praktika, kabilang dito ang pagbuo ng isang bagong lipunan "sa loob ng balangkas ng lumang lipunan" sa pamamagitan ng pamumuhay ayon sa mga pagpapahalaga at mga estrukturang panlipunang ninanais ng pangkat para sa hinaharap.<ref>{{cite web |title=Understanding Prefigurative Politics: A Deep Dive|url=https://www.classwithmason.com/2024/10/understanding-prefigurative-politics.html|website=Class with Mason|date=25 Oktubre 2024|access-date=25 Oktubre 2024|language=en}}</ref> Ayon kay Carl Boggs, na siyang lumikha ng katawagang ito, layunin ng politikang preporatibo na maisakatawan "sa loob mismo ng kasalukuyang pampulitikang gawain ng isang kilusan [...] ang mga anyo ng ugnayang panlipunan, pagpapasya, [[kultura]], at karanasang pantao na siyang pinakahuling mithiin nito," kaya't nagkakatugma ang paraan at ang layunin ng pagbabagong panlipunan.<ref>Boggs, Carl. 1977. Marxism, Prefigurative Communism, and the Problem of Workers' Control. [https://repository.library.brown.edu/studio/item/bdr:89258/ ''Radical America'' 11 (November)], 100; cf. Boggs Jr., Carl. Revolutionary Process, Political Strategy, and the Dilemma of Power. Theory & Society 4, Blg. 3 (Taglagas), 359-93. (sa Ingles)</ref> Minsan ding ipinagtatanggol ang politikang preporatibo batay sa paniniwalang ang mga layuning makakamit ng isang kilusang panlipunan ay "saligang hinuhubog ng mga paraang ginagamit nito."<ref>Leach, D. K. (2013). Prefigurative politics. The Wiley-Blackwell encyclopedia of social and political movements, 1004-1006. (sa Ingles)</ref> Ang preporatibismo ay ang pagsisikap na isabuhay o isagawa ang politikang preporatibo.<ref>{{Cite journal |last=Heffernan|first=Timothy|date=2020|title='Where Is the New Constitution?': Public Protest and Community-Building in Post–Economic Collapse Iceland|url=https://doi.org/10.3167/arcs.2020.060114|journal=Conflict and Society|volume=6|issue=1|pages=236–254|language=en}}</ref> === Anarkismo at pagkamakabansa o kontra-pagkamakabansa === Ang anarkismo at pagkamakabansa ay kapwa umusbong sa Europa kasunod ng [[Rebolusyong Pranses]] ng 1789, at may mahaba at matatag na ugnayan na maitutunton hanggang kay Mikhail Bakunin at sa kanyang pakikilahok sa kilusang Pan-Slabiko bago pa niya yakapin ang anarkismo. Mahaba rin ang kasaysayan ng pakikilahok ng mga anarkista sa mga kilusang makabansa sa iba't ibang panig ng daigdig, gayundin sa internasyonalismo. Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, malakas ang suporta ng anarkismo sa anasyonalismo at [[Esperanto]].<ref name="nodo50.org">Firth, Will. [http://www.nodo50.org/esperanto/anarkiismo.htm "Esperant Kaj Anarkiismo"]. ''Nodo50''. Nakuha noong 21 Setyembre 2020. "Anarkiistoj estis inter la pioniroj de la disvastigo de Esperanto. En 1905 fondiĝis en Stokholmo la unua anarkiisma Esperanto-grupo. Sekvis multaj aliaj: en Bulgario, Ĉinio kaj aliaj landoj. Anarkiistoj kaj anarki-sindikatistoj, kiuj antaŭ la Unua Mondmilito apartenis al la nombre plej granda grupo inter la proletaj esperantistoj, fondis en 1906 la internacian ligon Paco-Libereco, kiu eldonis la Internacian Socian Revuon. Paco-libereco unuiĝis en 1910 kun alia progresema asocio, Esperantista Laboristaro. La komuna organizaĵo nomiĝis Liberiga Stelo. Ĝis 1914 tiu organizaĵo eldonis multe da revolucia literaturo en Esperanto, interalie ankaŭ anarkiisma. Tial povis evolui en la jaroj antaŭ la Unua Mondmilito ekzemple vigla korespondado inter eŭropaj kaj japanaj anarkiistoj. En 1907 la Internacia Anarkiisma Kongreso en Amsterdamo faris rezolucion pri la afero de internacia lingvo, kaj venis dum la postaj jaroj similaj kongresaj rezolucioj. Esperantistoj, kiuj partoprenis tiujn kongresojn, okupiĝis precipe pri la internaciaj rilatoj de la anarkiistoj." (sa Esperanto)</ref><ref name="naturismo">{{cite news|last=Roselló|first=Josep Maria Roselló|date=17 Agosto 2005|url=http://www.nodo50.org/ekintza/article.php3?id_article%3D310|url-status=dead|title=Dossier: El naturalismo libertario en la península ibérica (1890-1939)|newspaper=Ekintza Zuzena|issue=32|archive-url=https://web.archive.org/web/20120320014704/https://www.nodo50.org/ekintza/article.php3?id_article=310|archive-date=20 Marso 2012|access-date=3 Hunyo 2014|quote=Proliferarán así diversos grupos que practicarán el excursionismo, el naturismo, el nudismo, la emancipación sexual o el esperantismo, alrededor de asociaciones informales vinculadas de una manera o de otra al anarquismo. Precisamente las limitaciones a las asociaciones obreras impuestas desde la legislación especial de la Dictadura potenciarуán indirectamente esta especie de asociacionismo informal en que confluirá el movimiento anarquista con esta heterogeneidad de prácticas y tendencias. Uno de los grupos más destacados, que será el impulsor de la revista individualista ''Ética'' será el Ateneo Naturista Ecléctico, con sede en Barcelona, con sus diferentes secciones la más destacada de las cuales será el grupo excursionista Sol y Vida.|language=es}}</ref><ref name="acracia">{{cite web|last=Díez|first=Xavier|date=1 Abril 2006|url=http://www.acracia.org/1-23a58lainsumision.pdf|url-status=dead|title=La insumisión voluntaria. El anarquismo individualista español durante la Dictadura y la Segunda República (1923-1938)|pages=1–36|archive-url=https://web.archive.org/web/20110723130358/http://www.acracia.org/1-23a58lainsumision.pdf|archive-date=23 Hulyo 2011|access-date=6 Mayo 2011|quote=La insumisión voluntaria: El anarquismo individualista español durante la Dictadura y la Segunda República (1923–1938).|language=es}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], inusig ng Espanyang Francoista ang mga anarkista at mga makabayang Katalan, na marami sa kanila ay malawakang gumagamit ng Esperanto.<ref name="Del Barrio">Del Barrio, Toño; Lins, Ulrich (27–29 Nobyembre 2006). [http://www.nodo50.org/esperanto/artik68es.htm "La utilización del esperanto durante la Guerra Civil Española"]. ''Nodo50''. International Congress on the Spanish Civil War. Hinango noong 21 Setyembre 2020. (sa Kastila)</ref> Iginiit ng anarkistang [[Irlandes]] na si Andrew Flood na ang mga anarkista ay hindi mga makabansa at lubos na tinututulan ang [[pagkamakabansa]]; sa halip, sila ay mga kontra-imperyalista.<ref name="Flood">Flood, Andrew. "An Anarchist Perspective on Irish Nationalism". Workers Solidarity Movement. (sa Ingles)</ref> Katulad nito, itinuturing ng Anarchist Federation (Pederasyong Anarkista) sa Britanya at Irlanda na ang pagkamakabansa ay isang ideolohiyang ganap na nakatali sa pag-unlad ng kapitalismo at hindi kayang lumampas dito.<ref name="Anarchist Federation">[http://www.afed.org.uk/publications/pamphlets-booklets/126-against-nationalism.html "Against Nationalism"]. Anarchist Federation. 3 Abril 2009. Retrieved 23 Setyembre 2020. (sa Ingles)</ref> Si Pierre-Joseph Proudhon, ang unang taong hayagang tumawag sa sarili bilang isang anarkista sa positibong diwa, ay tumutol sa pagkamakabansa, at iginiit na ang "pagwawakas ng militarismo ang misyon ng ika-19 na dantaon, kung hindi ay hahantong ito sa walang hanggang paghina".<ref>Woodcock, George. ''Pierre-Joseph Proudhon''. p. 233. (sa Ingles)</ref> Ayon kay Proudhon, sa ilalim ng kanyang mungkahing mutuwalismo, "wala nang magiging [[nasyonalidad]], wala nang bayang tinubuan sa pampulitikang kahulugan ng mga salitang ito; ang magiging kahulugan na lamang ng mga ito ay pook ng [[kapanganakan]]. Ang tao, anuman ang kanyang [[lahi]] o kulay, ay mamamayan ng daigdig; ang [[pagkamamamayan]] ay isang karapatang maaaring matamo saanman."<ref>Proudhon, Pierre-Joseph. ''General Idea of the Revolution in the Nineteenth Century''. p. 283. (sa Ingles)</ref> === ACAB === [[File:ACABBanner.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:ACABBanner.jpg|left|thumb|Mga anarkista sa [[Leipzig]], [[Alemanya]], na nagpoprotesta habang may hawak na bandilang may nakasulat na "''ACAB, all cops are b...''"]] Ang ACAB, isang daglat para sa ''all cops are bastards'' ("lahat ng pulis ay mga walanghiya" o "lahat ng pulis ay mga bastardo"), ay isang islogang pampulitika na iniuugnay sa mga tutol sa [[kapulisan]]. Karaniwan itong ginagamit bilang kasabihan sa mga ''graffiti'' o ipinapaukit bilang tato. Minsan ay isinusulat din ito bilang 1312, kung saan ang bawat bilang ay kumakatawan sa posisyon ng katumbas na titik sa [[Alpabeto|alpabetong]] Ingles (A=1, C=3, A=1, B=2). Ang pariralang ''all cops are bastards'' ay unang lumitaw sa [[Inglatera]] noong [[dekada 1920]],<ref name="Partridge1986">{{cite book|last=Partridge|first=Eric|title=A Dictionary of Catch Phrases|url=https://archive.org/details/dictionaryofcatc0000part_c8l4|publisher=Taylor & Francis|year=1986|isbn=978-0-415-05916-9|page=[https://archive.org/details/dictionaryofcatc0000part_c8l4/page/1 1]|language=en}}</ref><ref name=":13">{{Cite book|last1=Aitken-Smith|first1=Trent|title=The Tattoo Dictionary|last2=Tyson|first2=Ashley|date=2016|publisher=Octopus|isbn=978-1-78472-254-8|pages=13|language=en}}</ref><ref name="GQ">{{cite web|last=Groundwater|first=Colin|date=11 Hunyo 2020|title=A brief history of ACAB|url=https://www.gq-magazine.co.uk/politics/article/acab-meaning|access-date=11 Setyembre 2020|website=GQ|language=en}}</ref> at kalaunan ay pinaikli bilang "ACAB" ng mga manggagawang nagwewelga noong [[dekada 1940]].<ref name="GQ" /> Sa kasaysayan, ang daglat ay iniugnay sa mga [[kriminal]] sa Reyno Unido.<ref name=":13" /> Una itong naitala bilang tato ng mga bilanggo noong [[dekada 1970]], at karaniwang inilalagay ang tig-isang titik sa bawat daliri, o kung minsan ay ikinukubli bilang maliliit na tuldok sa bawat buko ng kamay.<ref name="ThompsonBlack2006">{{cite book|last1=Thompson|first1=Tim|url=https://archive.org/details/forensichumanide00thom_803|title=Forensic Human Identification: An Introduction|last2=Black|first2=Sue|publisher=Taylor & Francis|year=2006|isbn=978-0-8493-3954-7|page=[https://archive.org/details/forensichumanide00thom_803/page/n391 384]|url-access=limited|language=en}}</ref><ref name=":13" /> Noong 1970, ginamit ng ''Daily Mirror'' ang ACAB bilang pamagat ng isang artikulong nagsasaad na ito ay nakatatak sa isang kasapi ng ''Hells Angels'' na nakita sa [[lansangan]].<ref name="GQ" /> Ginamit din ng [[Direktor sa pelikula|direktor]] ng pelikulang si Sidney Hayers ang isang sinensurang bersyon ng [[parirala]] bilang pamagat ng kaniyang pelikulang [[krimen]] noong 1972 na ''All Coppers Are...''.''<ref>{{cite book|last=Elliot|first=Paul|title=Studying the British Crime Film|url=https://archive.org/details/studyingbritishc0000elli|publisher=Columbia University Press|year=2014|isbn=978-1-906-73374-2|pages=[https://archive.org/details/studyingbritishc0000elli/page/78 78]–79|language=en}}</ref>'' Noong 1977, nakita ng isang mamamahayag mula sa [[Newcastle upon Tyne]] ang daglat na nakasulat sa mga [[dingding]] ng isang selda sa bilangguan.<ref name="Partridge1986" /> Noong dekada 1980, naging simbolo ng kontra-establisimyento ang ACAB, lalo na sa loob ng mga subkulturang punk at ''skinhead'' (o ahit-ulo).<ref name=":13" /><ref name="GQ" /><ref name=":03">{{cite web|title=ACAB|url=https://www.adl.org/education/references/hate-symbols/acab|access-date=2019-05-30|website=Anti-Defamation League|language=en}}</ref> Lalo itong sumikat dahil sa awiting "A.C.A.B." ng bandang Oi! na the 4-Skins, na inilabas noong 1982.<ref name=":13" /><ref name="GQ" /> Sa mga sumunod na taon, naging tanyag ang ACAB bilang [[islogan]] ng mga ''hooligan'' at ''ultras'' sa [[Futbol|putbol]] sa Europa,<ref>{{Cite journal|last=Pollard|first=John|date=2016|title=Skinhead culture: the ideologies, mythologies, religions and conspiracy theories of racist skinheads|journal=Patterns of Prejudice|volume=50|issue=4–5|pages=398–419|doi=10.1080/0031322X.2016.1243349|s2cid=151502563|issn=0031-322X|language=en}}</ref><ref name=":13" /> gayundin ng mga kilusang anarkista at kontra-awtoritaryo sa iba't ibang panig ng mundo.<ref name="GQ" /> Sa ilang konteksto, itinuturing ng Anti-Defamation League (Liga Laban sa Paninirang-puri) ang parirala bilang isang simbolo ng pagkamuhi at inilalarawan ito bilang "isang matagal nang islogan sa kultura ng mga ''skinhead''," habang binabanggit ding ginagamit ito kapwa ng mga [[Rasismo|rasista]] at mga kontra-rasistang ''skinhead''.<ref name=":03" /><ref name="guerra">{{cite journal|last=Guerra|first=Nicola|title=Dalla strada alla letteratura, le spericolate e propizie vicende del forestierismo A.C.A.B.. Il contatto linguistico tra italiano e inglese nelle sottoculture Skinhead e Ultras|trans-title=From the road to literature, the reckless and auspicious events of the forestry industry A.C.A.B .. The linguistic contact between Italian and English in the Skinhead and Ultras subcultures|url=https://www.academia.edu/4566221|journal=Analele Universităţii Din Craiova, Seria Ştiinţe Filologice Linguistică Nr. 1-2|date=Enero 2013|publisher=Universităţii din Craiova|access-date=2020-06-03|language=en}}</ref> Matapos ang pagpaslang ng pulis na si Derek Chauvin kay [[George Floyd]] noong Mayo 2020, mas naging madalas ang paggamit ng katawagang ACAB ng mga taong tutol sa kapulisan.<ref name="vice_acab">{{cite news |work=Vice|last=Poulter|first=James|title=How 'ACAB' Became the Universal Anti-Police Slogan|url=https://www.vice.com/en/article/acab-all-cops-are-bastards-origin-story-protest/|access-date=2020-08-26|date=2020-06-08|language=en}}</ref> Habang lumalaganap sa buong Estados Unidos ang mga protesta bilang tugon sa [[Pagpatay kay George Floyd|pagkamatay ni Floyd]] at ang mga talakayan tungkol sa karahasang isinasagawa ng pulisya na may motibong panlahi, mas madalas ding nabanggit ang ACAB sa mga plataporma ng [[hatirang pangmadla]], at nagsimula ring ibenta ang mga produktong may nakalimbag na daglat na ito.<ref name="vice_acab" /> Ayon sa mga tagapagtaguyod ng katawagan, ang ACAB ay nangangahulugang ang bawat pulis ay may pananagutan sa isang hindi makatarungang sistema. [[Pangangatuwiran|Ipinapangatuwiran]] nila na kahit hindi mismo nakikilahok ang isang pulis sa kalupitan ng pulisya o sa [[rasismo]] sa pagpapatupad ng [[batas]], may [[pananagutan]] pa rin siya sa mga ginawa ng kaniyang mga kasamahan dahil hindi niya ito tinututulan o sinusubukang pigilan.<ref>{{Cite web|date=2020-06-01|title=What I mean when I say I want to abolish the police|url=https://www.independent.co.uk/voices/acab-abolish-police-george-floyd-protests-cops-a9543386.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20200602083406/https://www.independent.co.uk/voices/acab-abolish-police-george-floyd-protests-cops-a9543386.html|archive-date=2020-06-02|url-access=limited|url-status=live|access-date=2021-12-17|website=The Independent|language=en}}</ref> === Pagbuwag sa bilangguan === [[File:La_presó_és_tortura.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:La_pres%C3%B3_%C3%A9s_tortura.jpg|thumb|Isang ''graffiti'' o sulat sa pader sa [[Cataluña]] na nakasulat sa [[wikang Kastila]] na may salin na "Ang bilangguan ay pagpapahirap" at simbolong Bilog-A ng anarkismo.]] Ang pagbuwag sa bilangguan (''prison abolition'') ay isang kilusan na naglalayong buwagin ang bilangguan bilang isang institusyon.<ref name="Frampton">{{cite news |last1=Frampton|first1=Thomas Ward|title=The Dangerous Few: Taking Seriously Prison Abolition and Its Skeptics|url=https://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/hlr135&div=98&id=&page=|access-date=15 Agosto 2025|work=Harvard Law Review|date=2021–2022|pages=2013|language=en}}</ref> Hindi tulad ng reporma sa bilangguan, layunin ng pagbuwag sa bilangguan na magtatag ng isang sistema ng [[Katarungan|hustisyang]] pangkriminal na hindi gumagamit ng pagkakapiit bilang paraan ng pagpaparusa. Karaniwang itinataguyod ng mga tagasuporta nito ang makapanunumbalik na hustisya, na naglalayong maituwid at maibalik sa lipunan ang mga [[nagkasala]], sa halip na ang mapagganting hustisya, na naglalayong magparusa sa nagkasala batay sa tindi ng kaniyang krimen. Madalas ding isinusulong ng mga tagapagtaguyod ng pagbuwag sa bilangguan ang malalaking pagbabagong pang-estruktura upang maiwasan ang krimen sa antas ng [[lipunan]] sa pamamagitan ng pagtugon sa mga ugat nito. Ayon sa pananaw na ito, ang krimen ay bunga ng mga suliraning panlipunan tulad ng rasismo at [[kahirapan]]. Bahagyang nabuo ang kilusan para sa pagbuwag sa bilangguan sa Estados Unidos bilang tugon sa pag-aalsa sa Bilangguan ng Attica noong 1971, na nagbigay-pansin sa mga di-makataong kalagayang laganap sa mga bilangguan. Ang mga kilalang aktibista, lalo na si Angela Davis, ay nakatulong upang mabigyang-pansin ang usapin ng pagbuwag sa bilangguan, bagaman nanatili itong higit na limitado sa mga makakaliwang pangkat at mga akademikong lupon. Muling sumigla ang interes sa kilusan matapos ang pagpaslang kay George Floyd noong 2020 at ang mga kaguluhang sibil na sumunod dito, na nagbigay-diin sa mga hindi pagkakapantay-pantay batay sa lahi sa loob ng sistemang hustisyang pangkriminal. === Pagpapalaya sa kabataan === Ang pagpapalaya sa mga bata (''child liberation'') sa anarkismo ay ang paniniwala na ang mga bata at [[kabataan]] ay nararapat magkaroon ng buong awtonomiya, respeto, at kalayaan mula sa panunupil ng mga matatanda, mapilitang pagpapalaki ng magulang, at sapilitang pag-aaral. Pangunahing layunin nito na wakasan ang pagtrato sa mga bata bilang pag-aari ng [[magulang]], palitan ang mga tradisyonal na paaralan ng mga boluntaryong espasyo sa pag-aaral, at tiyakin ang tulong-komunidad para sa mga pangunahing pangangailangan. Ang kilusan para sa mga karapatan ng kabataan (''youth rights movement''), na inilalarawan din bilang pagpapalaya sa kabataan (''youth liberation''), ay isang umuusbong na kilusang mula sa mga karaniwang mamamayan na naglalayong labanan ang [[Diskriminasyon sa gulang|diskriminasyon sa edad]] at isulong ang mga karapatang sibil ng mga kabataan—yaong mga hindi pa umaabot sa edad ng legal na ganap na gulang, na 18 taong gulang sa karamihan ng mga bansa. May ilang pangkat na nilalabanan ang pedopobya at ephebipobiya sa lipunan sa pamamagitan ng pagtataguyod ng tinig ng kabataan, pagbibigay-kapangyarihan sa kabataan, at sa huli, ng pagkakapantay-pantay sa pagitan ng mga henerasyon sa pamamagitan ng pakikipagtuwang ng kabataan at mga nakatatanda.<ref>Fletcher, A. (2006) ''[http://www.commonaction.org/WYVH.pdf Washington Youth Voice Handbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081001193809/http://www.commonaction.org/WYVH.pdf|date=2008-10-01}}'' Olympia, WA: CommonAction. (sa Ingles)</ref> Maraming tagapagtaguyod ng mga karapatan ng kabataan ang itinatangi ang kanilang kilusan mula sa kilusan para sa mga karapatan ng mga bata, sapagkat ipinapangatuwiran nilang ang huli ay nagsusulong ng mga pagbabagong kadalasang higit na naghihigpit sa mga bata at kabataan.<ref>Axon, K. (n.d.) [https://web.archive.org/web/20080215235519/http://www.asfar.org/zine/1st/Pedophobia.html ''The Anti-Child Bias of Children's Advocacy Groups''] Chicago, IL: Americans for a Society Free of Age Restrictions. (sa Ingles)</ref> === Anarkiyang pakikipagrelasyon === [[File:RA_symbol.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:RA_symbol.jpg|left|thumb|Simbolo ng anarkiyang pakikipagrelasyon]] Ang anarkiyang pakikipagrelasyon ay ang paglalapat ng mga prinsipyong anarkista sa mga [[ugnayang interpersonal]].<ref name=":4">{{Cite book |last=Pérez-Cortés|first=Juan-Carlos|title=Relationship Anarchy: Occupy Intimacy!|date=2022|publisher=La Oveja Roja|isbn=979-8-3680-3944-2|location=Madrid|language=en}}</ref> Kabilang sa mga pangunahing pagpapahalaga nito ang awtonomiya, mga gawaing laban sa herarkiya, pagtutol sa normatibidad, at pagkakaugnayang nakabatay sa pagtutulungan ng pamayanan.<ref>{{Cite web|title=The Difference Between Relationship Anarchy and Non-Hierarchical Polyamory|url=http://www.relationship-anarchy.com/videos/2016/6/20/the-difference-between-relationship-anarchy-and-non-hierarchical-polyamory|website=Relationship Anarchy|language=en-GB|access-date=2020-05-07|archive-date=2020-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200503103805/http://www.relationship-anarchy.com/videos/2016/6/20/the-difference-between-relationship-anarchy-and-non-hierarchical-polyamory|url-status=dead}}</ref><ref name=":24">{{Cite web|date=2020-09-05|title=The Great Showdown of Hierarchical Polyamory vs. Relationship Anarchy|url=http://thenewmodality.com/the-great-showdown-of-hierarchical-polyamory-vs-relationship-anarchy/|access-date=2022-02-14|website=The New Modality|language=en-US|archive-date=2022-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20220120105438/http://thenewmodality.com/the-great-showdown-of-hierarchical-polyamory-vs-relationship-anarchy/|url-status=live}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|title=Can relationship anarchy create a world without heartbreak? {{!}} Aeon Ideas|url=https://aeon.co/ideas/can-relationship-anarchy-create-a-world-without-heartbreak|access-date=2022-02-14|website=Aeon|language=en|archive-date=2020-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200320145346/https://aeon.co/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=What Is Relationship Anarchy?|url=https://www.mindbodygreen.com/articles/what-is-relationship-anarchy|publisher=Mindbodygreen|access-date=2023-04-26|website=MBGRelationships|date=2 Agosto 2020|archive-date=2023-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230426200016/https://www.mindbodygreen.com/articles/what-is-relationship-anarchy|url-status=live|language=en}}</ref> Hayagan itong tumututol sa amatonormatibidad<ref>{{Cite web|date=2018-05-09|title=Are You Radical Enough to Be a Relationship Anarchist?|url=https://www.gq.com/story/relationship-anarchy|access-date=2022-02-14|website=GQ|language=en-US|archive-date=2020-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200320213043/https://www.gq.com/story/relationship-anarchy|url-status=live}}</ref> at mononormatibidad, at karaniwan—bagaman hindi sa lahat ng pagkakataon—na hindi monogamo.<ref name=":14">{{Cite web|last=Heaney|first=Katie|date=2018-10-23|title=What It's Like Being a Relationship Anarchist|url=https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|access-date=2022-02-14|website=The Cut|language=en-us|archive-date=2022-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417014230/https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|url-status=live}}</ref><ref name=":3" /><ref name=":04">{{Cite web|last=Lopez|first=Veronica|date=2021-10-15|title=Here's What to Know About Relationship Anarchy|url=https://www.cosmopolitan.com/sexopedia/a37973461/relationship-anarchy/|access-date=2022-02-13|website=Cosmopolitan|language=en-US|archive-date=2021-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20211206194702/https://www.cosmopolitan.com/sexopedia/a37973461/relationship-anarchy/|url-status=live}}</ref><ref name=":15">{{Cite web|last=Heaney|first=Katie|date=2018-10-23|title=What It's Like Being a Relationship Anarchist|url=https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|access-date=2022-02-14|website=The Cut|language=en-us|archive-date=2022-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417014230/https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|url-status=live}}</ref> Naiiba ito sa poliyamorya, ''solo poly'', ''swinging'', at iba pang anyo ng pakikipagrelasyon, sapagkat maaaring taglay pa rin ng mga ito ang mga estrukturang gaya ng amatonormatibidad, herarkiya ng mga matalik na relasyon, at mga tuntuning naglilimita sa awtonomiya.<ref name=":24" /><ref name=":04" /><ref name="De las Heras Gómez pp. 644–660">{{cite journal |last=De las Heras Gómez|first=Roma|title=Thinking Relationship Anarchy from a Queer Feminist Approach|journal=Sociological Research Online|publisher=SAGE Publications|volume=24|issue=4|date=2018-12-20|issn=1360-7804|doi=10.1177/1360780418811965|pages=644–660|s2cid=220124663|url=https://qsu070.noblogs.org/files/2020/10/De-las-Heras-G%C3%B3mez-2018-Thinking-Relationship-Anarchy-from-a-Queer-Feminist-Approach.pdf|access-date=2022-12-19|archive-date=2022-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20221219162224/https://qsu070.noblogs.org/files/2020/10/De-las-Heras-G%C3%B3mez-2018-Thinking-Relationship-Anarchy-from-a-Queer-Feminist-Approach.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Binibigyang-kahulugan din ang anarkiyang pakikipagrelasyon bilang isang bagong paradigma kung saan ang pagiging malapit sa isa't isa at awtonomiya ay hindi na itinuturing na mga bagay na likas na nagkakasalungatan o lumilikha ng suliranin sa loob ng isang relasyon.<ref>{{cite web |last1=Guillén|first1=Ricardo|title=Beyond romantic love – an analysis of how the dilemma of closeness vs. autonomy is handled in relationship anarchy discourse|url=https://lup.lub.lu.se/student-papers/search/publication/8968241|website=LUP Student Papers|publisher=Lund University Libraries|access-date=29 Nobyembre 2021|archive-date=19 Oktubre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019121447/https://lup.lub.lu.se/student-papers/search/publication/8968241|url-status=live|language=en}}</ref> == Perspektibong pang-ekonomiya == === Komunismong anarkista === Ang anarkistang komunismo{{refn|Kilala din bilang "anarko-komunismo"<ref>{{cite book |last1=Hodges |first1=Donald C. |url=https://books.google.com/books?id=Pu7zAgAAQBAJ |title=Sandino's Communism: Spiritual Politics for the Twenty-First Century |year=2014 |publisher=University of Texas Press |isbn=978-0292715646 |language=en |page=[https://books.google.com/books?id=Pu7zAgAAQBAJ&q=Anarcho-communism&pg=PA3 3] |access-date=21 Disyembre 2019 |archive-date=22 Hulyo 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210722044609/https://books.google.com/books?id=Pu7zAgAAQBAJ |url-status=live |via=Google Books}}</ref><ref>{{cite book |last1=Kinna |first1=Ruth|title=The Bloomsbury Companion to Anarchism |url=https://books.google.com/books?id=dNuoAwAAQBAJ |year=2012 |publisher=Bloomsbury Publishing|language=en |isbn=978-1441142702 |language=en |page=[https://books.google.com/books?id=dNuoAwAAQBAJ&q=Anarcho-communism&pg=PA329 329] |access-date=21 Disyembre 2019 |archive-date=15 Enero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115214158/https://books.google.com/books?id=dNuoAwAAQBAJ |url-status=live |via=Google Books}}</ref><ref>{{cite book |last1=Wetherly |first1=Paul |title=Political Ideologies |url=https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ |date=2017 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0198727859 |pages=[https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&q=anarcho-communism 130], [https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&q=anarcho-communism 137], [https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&q=anarcho-communism 424] |language=en |access-date=21 Disyembre 2019 |archive-date=22 Hulyo 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210722044620/https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ |url-status=live |via=Google Books}}</ref> o "komunismong libertaryo".{{Sfn|Nettlau|1996|p=145}}<ref>{{cite book |last=Bolloten |first=Burnett |url=https://books.google.com/books?id=-VarDLHA3_YC&q=%22libertarian%20communism%22&pg=PA65 |title=The Spanish Civil War: Revolution and Counterrevolution |publisher=University of North Carolina Press |year=1991 |isbn=978-0807819067 |page=65 |access-date=25 Marso 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220211095511/https://books.google.com/books?id=-VarDLHA3_YC&q=%22libertarian%20communism%22&pg=PA65 |archive-date=11 Pebrero 2022 |url-status=live |via=Google Books|language=en}}</ref>|group=nb|name=nb4}} ay isang pinakadulong-kaliwang ideolohiyang pampulitika at paaralan ng kaisipang anarkista na nagsusulong ng isang anyo ng komunismo. Ang [[komunismo]] (mula sa salitang [[Wikang Latin|Latin]] na ''communis'', na nangangahulugang "panlahat" o "pangkaraniwan"){{sfn|Ball|Dagger|2019}}{{sfn|Ball|Dagger|2019}} ay isang ideolohiyang pampulitika at pang-ekonomiya na naglalayong lumikha ng isang lipunang komunista—isang kaayusang sosyoekonomikong walang uri na nakasentro sa sama-samang pagmamay-ari ng mga kasangkapan sa produksyon, distribusyon, at pagpapalitan, at namamahagi ng mga produkto sa lipunan batay sa pangangailangan.<ref>{{cite book |last=Ely|first=Richard T|title=French and German socialism in modern times|date=1883|publisher=Harper & Brothers|location=New York|pages=35–36|oclc=456632|quote=All communists without exception propose that the people as a whole, or some particular division of the people, as a village or commune, should own all the means of production{{snd}}land, houses, factories, railroads, canals, etc.; that production should be carried on in common; and that officers, selected in one way or another, should distribute among the inhabitants the fruits of their labor.|language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Bukharin|first1=Nikolai|title=The ABC of Communism|last2=Preobrazhensky|first2=Yevgeni|date=1922|publisher=Communist Party of Great Britain|location=Londres, Inglatera|pages=72–73, § 20|translator-last1=Paul|translator-first1=Cedar|chapter=Distribution in the communist system|access-date=18 Agosto 2021|orig-date=1920|translator-last2=Paul|translator-first2=Eden|chapter-url=https://www.marxists.org/archive/bukharin/works/1920/abc/ABC-of-Communism.pdf#page=67|via=Marxists Internet Archive|archive-url=https://web.archive.org/web/20250212173140/https://www.marxists.org/archive/bukharin/works/1920/abc/ABC-of-Communism.pdf#page=67|archive-date=12 Pebrero 2025|language=en}}</ref><ref name="Steele p.43">{{harvp|Steele|1992|p=43}}: "One widespread distinction was that socialism socialised production only while communism socialised production and consumption."</ref> Nananawagan ang anarkistang komunismo sa pag-aalis ng mga herarkiya, gayundin ng pribadong pag-aari, subalit pinananatili ang personal na pag-aari at ang mga bagay, [[Kalakalan|kalakal]], at serbisyong kolektibong pag-aari. Sinusuportahan nito ang panlipunang pagmamay-ari ng ari-arian at ang pamamahagi ng mga [[yaman]] ayon sa prinsipyong "[[mula sa bawat isa ayon sa kaniyang kakayahan, para sa bawat isa ayon sa kaniyang pangangailangan]]." Unang nabuo ang anarkistang komunismo bilang isang natatanging kaisipan sa seksiyong Italyano ng ''International Workingmen's Association''.{{Sfn|Pernicone|1993|pp=111–113}} Nang maglaon, naging mahalaga ang mga teoretikal na akda ni Peter Kropotkin, sapagkat pinalawak at pinaunlad ng mga ito ang kapuwa maka-organisasyong agos ng anarkistang komunismo at ang maka-pag-aalsang agos na tumututol sa pormal na organisasyon.{{Sfn|Pengam|1987|pp=74–75}} Kabilang sa mga halimbawa ng mga lipunang anarkistang komunista ang mga teritoryong anarkista ng Makhnovshchina noong Rebolusyong Ruso,<ref>{{cite book |last=Skirda|first=Alexandre|title=Nestor Makhno: Anarchy's Cossack|publisher=AK Press|year=2004|isbn=1902593685|location=Edinburgh|page=394|translator-last=Sharkey|translator-first=Paul|oclc=58872511|orig-year=1982|language=en}}</ref> at ang mga teritoryo ng Rebolusyong Espanyol, lalo na ang rebolusyonaryong Cataluña.<ref>{{cite book |url=http://www.revoltlib.com/?id=1045|first=Murray|last=Bookchin|archive-url=https://web.archive.org/web/20211023194646/http://www.revoltlib.com/%3Fid%3D1045|archive-date=23 October 2021|title=To Remember Spain: The Anarchist and Syndicalist Revolution of 1936|date=2 Pebrero 2017|quote=In anarchist industrial areas like Catalonia, an estimated three-quarters of the economy was placed under workers' control, as it was in anarchist rural areas like Aragon. [...] In the more thoroughly anarchist areas, particularly among the agrarian collectives, money was eliminated and the material means of life were allocated strictly according to need rather than work, following the traditional precepts of a libertarian communist society.|language=en}}</ref> === Mutuwalismo === {{main|Mutuwalismo}} Ang [[Mutualismo|mutuwalismo]] ay isang paaralan ng kaisipang anarkista at teoryang pang-ekonomiya na nagsusulong ng pagkontrol ng mga manggagawa sa mga kasangkapan ng produksyon, ng isang malayang pamilihan na binubuo ng mga indibiduwal na [[Artesano|artisano]], mga nag-iisang pagmamay-ari, at mga [[kooperatiba]] ng mga manggagawa, gayundin ng mga karapatan sa pag-aari batay sa okupasyon at paggamit. Bilang mga tagapagtaguyod ng teorya ng halaga ng paggawa at teorya ng paggawa sa pagmamay-ari, tinututulan ng mga mutuwalista ang lahat ng anyo ng renta sa ekonomiya, [[Tubo (ekonomika)|tubo]], at [[interes]] na lampas sa nominal na interes, sapagkat itinuturing nila ang mga ito na nakabatay sa pagsasamantala sa paggawa. Hangarin ng mga mutuwalista na bumuo ng isang ekonomiyang walang akumulasyon ng kapital o konsentrasyon ng pagmamay-ari ng lupa. Hinihikayat din nila ang pagtatatag ng sariling pamamahala ng mga manggagawa, na sa kanilang pananaw ay maaaring suportahan sa pamamagitan ng paglalabas ng mutuwal na kredito ng mga mutuwal na bangk, na may layuning makalikha ng isang lipunang [[pederal]]. Ayon kay Peter Kropotkin, nagmula ang mutwalismo sa mga pangyayari ng Rebolusyong Pranses, lalo na sa pederalista at tuwirang demokratikong estruktura ng [[Komuna ng Paris]].{{Sfn|Marshall|1993|pp=431-432}} Ang mga saligan ng teoryang pang-ekonomiya ng mutwalismo ay nag-ugat sa radikalismo ng [[Mga Ingles|Ingles]] na [[Sosyalismo|sosyalistang]] si Thomas Spence. Hinango niya mula sa [[Bibliya]], gayundin sa mga liberal na akda nina [[John Locke]] at James Harrington, ang panawagang buwagin ang pribadong pagmamay-ari at ilagay ang kontrol sa produksyon sa mga manggagawa sa pamamagitan ng mga kooperatiba ng mga manggagawa.{{Sfn|Carson|2018|p=83}} Unang ginamit ang katawagang "mutuwalismo" noong dekada 1820. Sa simula, itinuring itong kasingkahulugan ng mga katawagang tulad ng "mutuwal na pagtutulungan", "pagkakatumbasan", at "makatarungang pakikitungo".{{Sfn|Wilbur|2019|p=213}} Noong 1822, ginamit ng Pranses na pilosopong utopista na si [[Charles Fourier]] ang katawagang mutuwalismong pinagsamang nagtatagpo (Pranses: ''mutualisme composé convergent'') upang ilarawan ang isang anyo ng progresibong [[edukasyon]] na iniangkop sa Sistemang Monitoriyal ng mga mag-aaral na nagsisilbing guro sa kapwa mag-aaral.{{Sfn|Wilbur|2019|pp=214-215}} === Ekonomiyang regalo === Ang ekonomiyang regalo (''gift economy'') o kulturang regalo ay isang sistema ng [[pagpapalitan]] kung saan ang mga mahahalagang bagay ay hindi ipinagbibili, kundi kusang ibinibigay nang walang hayag na kasunduan para sa agarang o hinaharap na kapalit.<ref name="Cheal">{{cite book |last=Cheal|first=David J|title=The Gift Economy|publisher=Routledge|location=New York|year=1988|pages=1–19|chapter=1|isbn=0415006414|chapter-url=https://books.google.com/books?id=o-wNAAAAQAAJ&pg=PP1|access-date=2009-06-18|language=en}}</ref> Ang pagbibigay ng regalo sa isang kulturang regalo ay pinamamahalaan ng mga pamantayang panlipunan at mga kaugalian; bagaman may umiiral na inaasahan ng katumbasan, ang mga regalo ay hindi ibinibigay bilang tahasang kapalit ng mga produkto o serbisyo kapalit ng [[salapi]] o ng iba pang produkto o serbisyo.<ref name="R. Kranton">R. Kranton: ''Reciprocal exchange: a self-sustaining system'', American Economic Review, V. 86 (1996), Issue 4 (Setyembre), pp. 830–851 (sa Ingles)</ref> Naiiba ito sa [[ekonomiyang pamilihan]] o [[Palitan ng kalakal|palitang-kalakal]], kung saan ang mga produkto at serbisyo ay pangunahing ipinagpapalit nang hayagan batay sa halagang natatanggap bilang kapalit. [[File:Give_away_shop_utrecht_inside.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Give_away_shop_utrecht_inside.jpg|right|thumb|Sa loob ng tindahang pamigay sa [[Utrecht]]. Mababasa sa paskil ang: "Sapat ang ibinibigay ng daigdig para sa pangangailangan ng lahat, subalit hindi para sa kasakiman ng lahat."]] Ang mga tindahang pamigay (''give-away shops''), malayang tindahan (''freeshops''), o libreng tindahan (''free stores'') ay mga tindahan kung saan libre ang lahat ng paninda. Katulad ang mga ito ng mga tindahang pangkawanggawa (''charity shops''), na karamihan sa mga ipinamimigay ay mga gamit na segunda mano—subalit ang kaibhan ay walang anumang bayad ang lahat ng bagay. Maging ito man ay [[aklat]], [[muwebles]], [[kasuotan]], o [[kagamitang pambahay]], malaya itong ibinibigay, bagaman may ilang tindahan na nagpapatupad ng patakarang "magbigay ng isa, kumuha ng isa" (''one-in, one-out''), gaya ng sa mga palitang tindahan (''swap shops''). Ang libreng tindahan ay isang anyo ng nakabubuong tuwirang pagkilos na nag-aalok ng alternatibo sa pamimili sa loob ng balangkas na nakabatay sa salapi, na nagpapahintulot sa mga tao na magpalitan ng mga produkto at serbisyo sa labas ng isang ekonomiyang nakasalalay sa pera. Ang pangkat na kontra-kultura ng [[dekada 1960]] na The Diggers<ref>{{cite book |author1=John Campbell McMillian|author2=Paul Buhle|title=The new left revisited|url=https://books.google.com/books?id=U_Ohks41z2IC&pg=PA112|access-date=28 Disyembre 2011|year=2003|publisher=Temple University Press|isbn=978-1566399760|pages=112–|language=en}}</ref> ay nagbukas ng mga libreng tindahan na namimigay ng kanilang mga paninda, naghahain ng libreng pagkain, namamahagi ng mga libreng [[Medisina|gamot]], nagbibigay ng salapi, nag-oorganisa ng mga libreng konsiyerto, at lumilikha ng mga likhang-sining na pampulitika.<ref name="Lytle2005">{{cite book|last=Lytle|first=Mark Hamilton|title=America's Uncivil Wars: The Sixties Era from Elvis to the Fall of Richard Nixon|url=https://books.google.com/books?id=5w3iBwAAQBAJ|year=2005|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0190291846|pages=213, 215|language=en}}</ref> Hinango ng The Diggers ang kanilang pangalan mula sa orihinal na English Diggers na pinamunuan ni Gerrard Winstanley,<ref name="Digger Archives">{{cite web |url=http://www.diggers.org/overview.htm|title=Overview: who were (are) the Diggers?|access-date=2007-06-17|work=The Digger Archives|language=en}}</ref> at layunin nilang bumuo ng isang maliit na lipunang malaya sa salapi at kapitalismo.<ref name="American Experience doc">{{cite video |people=Gail Dolgin; Vicente Franco|date=2007|title=American Experience: The Summer of Love|url=https://www.pbs.org/wgbh/amex/love/index.html|publisher=PBS|access-date=2007-04-23|archive-date=2017-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20170325104758/http://www.pbs.org/wgbh/amex/love/index.html|url-status=dead|language=en}}</ref> Maraming anarkista, lalo na ang mga anarko-primitibista at anarko-komunista, ang naniniwalang ang iba't ibang anyo ng ekonomiyang regalo ay maaaring maging susi sa pagputol sa siklo ng [[kahirapan]]. Dahil dito, madalas nilang hangarin na baguhin ang buong lipunan tungo sa isang ekonomiyang regalo. Itinuturing ng mga anarko-komunista ang ekonomiyang regalo bilang isang huwarang sistema na walang salapi, mga pamilihan, o sentralisadong pagpaplano. Ang pananaw na ito ay maitutunton kahit man lamang kay Peter Kropotkin, na nakakita sa mga pamayanang mangangaso at mangangalap na kaniyang napuntahan bilang huwaran ng mutuwal na pagtutulungan.<ref>Mutual Aid: A Factor of Evolution (1955 malambot na pabalat (muling inimprenta 2005), kabilang ang paunang salita noong 1914 ni Kropotkin, Paunang Salita at Bibliyograpiya ni Ashley Montagu, at ''The Struggle for Existence'', ni Thomas H. Huxley ed.). Boston: Extending Horizons Books, Porter Sargent Publishers. {{ISBN|0875580246}}. Project Gutenberg e-text, Project LibriVox librong awdyo (sa Ingles)</ref> Bilang kapalit ng sistemang pamilihan, itinataguyod ng mga anarko-komunista—gaya ng mga nanirahan sa ilang nayon sa Espanya noong [[dekada 1930]]—ang isang ekonomiyang regalo na walang salapi, kung saan ang mga produkto at serbisyo ay nililikha ng mga manggagawa at ipinamamahagi sa mga tindahang pangkomunidad. Sa sistemang ito, ang bawat isa (kabilang ang mismong mga manggagawang lumikha ng mga ito) ay may karapatang kumuha at gumamit ng anumang produkto o serbisyo na kanilang nais o kailangan bilang kabayaran sa kanilang ambag sa paglikha ng mga produkto at serbisyo.<ref>[Augustin Souchy, "A Journey Through Aragon," sa Sam_Dolgoff (pat.), The Anarchist Collectives, ts. 10] (sa Ingles)</ref> === Ekonomiyang aklatan === Ang ekonomiyang aklatan (''library economy'') ay isang teoretikal na sistemang pang-ekonomiya para sa isang lipunan kung saan ang mga tradisyonal na tindahan ng tingi ay ganap na pinapalitan ng mga [[aklatan]] ng mga bagay (''libraries of things''). Ang mga ito ay mga organisasyong sama-samang pagmamay-ari ng isang [[pamayanan]] na nagpapahiram ng mga bagay na angkop sa sistemang pagpapahiram—lalo na yaong mga bagay na paminsan-minsan lamang gamitin subalit mahirap itabi o itago, tulad ng mga espesyal na kagamitang pangkusina at mga natatanging kagamitang [[Teknolohiya|teknolohikal]]. Kabilang din dito ang mga karaniwang ipinahihiram ng mga tradisyonal na aklatan, gaya ng mga [[aklat]], dyornal, at iba pang midya. Ang anumang bagay na hindi angkop na ipamahagi sa pamamagitan ng sistemang pagpapahiram ay sa halip ay malayang ipamamahagi batay sa pangangailangan. Nalalapat ito sa mga bagay na maaari lamang gamitin nang minsan o yaong nangangailangan ng napakahabang panahon bago mailipat ang pagmamay-ari, tulad ng [[pagkain]] at [[pabahay]].<ref>{{Cite web |url=https://www.law.georgetown.edu/environmental-law-review/blog/is-a-library-centric-economy-the-answer-to-sustainable-living/|title=Is a Library-Centric Economy the Answer to Sustainable Living?|website=law.georgetown.edu|access-date=2026-03-01|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://stimpunks.org/glossary/library-economy/|title=Library Economy - Stimpunks Foundation|website=stimpunks.org|access-date=2026-03-01|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://enlightenknowledge.com/library-economy-components-and-multifaceted-role/|title=Library Economy: Components and Multifaceted role|website=enlightenknowledge.com|access-date=2026-03-01|language=en}}</ref> Sa loob ng anarkismo, ang ekonomiyang aklatan ay isang iminungkahing paraan ng pag-oorganisa ng mga pinagkukunang-yaman at pamamahagi ng mga [[produkto]] at serbisyo batay sa mga komon (''commons''), malayang pagsasama (''free association''), at sama-samang pamamahala, sa halip na pribadong pagmamay-ari o kontrol ng estado.<ref name=":5">{{Cite book |last=Andrewism |url=https://theanarchistlibrary.org/library/andrewism-how-anarchy-works |title=How Anarchy Works |date=2024-05-01 |language=en}}</ref> Inilalarawan ito ni Andrewismo bilang isang paraan ng pag-unawa sa kung paano maisasagawa sa praktika ang mga prinsipyong anarkista sa larangan ng ekonomiya. Nakabatay ito sa tatlong pangunahing simulain: ''usufruct'' (malayang paggamit ng mga komon ayon sa pangangailangan), ''irreducible minimum'' (pinakamababang antas na hindi maipagkakait), at ''complementarity'' (pagkilala sa magkakaibang kakayahan at pangangailangan ng mga tao bilang magkatuwang at hindi magkakumpitensya).<ref name=":5" /> === Kontra-ekonomika === Ang kontra-ekonomika (''counter-economics'') ay isang teoryang pang-ekonomiya at rebolusyonaryong pamamaraan na binubuo ng tuwirang pagkilos na isinasagawa sa pamamagitan ng [[itim na pamilihan]] o abong pamilihan. Bilang isang termino, unang ginamit ito ng mga Amerikanong aktibista at teorista ng libertaryanismo na sina Samuel Edward Konkin III at J. Neil Schulman. Binigyang-kahulugan ito ni Konkin bilang pag-aaral o pagsasagawa ng "lahat ng mapayapang kilos ng tao na ipinagbabawal ng Estado."<ref>{{Cite web |title=Agorism: Revolutionary market anarchism |url=https://agorism.eu.org/ |access-date=2026-07-29 |website=Agorism: Revolutionary market anarchism |language=en-US}}</ref> Ang termino ay pinaikling anyo ng kontra-ekonomika laban sa establisimyento at maaari ring tawaging kontra-politika. Isinama ni Schulman ang kontra-ekonomika sa doktrina ni Konkin na agorismo,<ref>Afterword by Samuel Edward Konkin in ''Alongside Night'' (1999). Pulpless.com. p. 274. {{ISBN|1-58445-120-3}}. {{ISBN|978-1-58445-120-4}}. (sa Ingles)</ref> isang pilosopiyang panlipunan ng kaliwang libertaryanismo<ref>{{Cite web |title=Interview With Samuel Edward Konkin III |url=http://www.spaz.org/~dan/individualist-anarchist/software/konkin-interview.html |access-date=2026-07-29 |website=www.spaz.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=Apr 28, 2015|title=Black-Market Activism: Samuel Edward Konkin III and Agorism|url=https://www.libertarianism.org/columns/black-market-activism-samuel-edward-konkin-iii-agorism|archive-url=https://web.archive.org/web/20160514001633/http://www.libertarianism.org/columns/black-market-activism-samuel-edward-konkin-iii-agorism|archive-date=2016-05-14|access-date=2026-07-29|website=www.libertarianism.org}}</ref> at isang sangay ng anarkismong pampamilihan na nagtataguyod ng paglikha ng isang lipunan kung saan ang lahat ng ugnayan sa pagitan ng mga tao ay nakabatay sa kusang-loob na pagpapalitan.<ref name="Konkin">{{cite book|url=http://www.kopubco.com/pdf/An_Agorist_Primer_by_SEK3.pdf|title=An Agorist Primer|last=Konkin III|first=Samuel Edward|publisher=Kopubco|date=Disyembre 2008|access-date=21 Disyembre 2019|quote=The goal of agorism is the agora. The society of the open marketplace as near to untainted by theft, assault, and fraud as can be humanly attained is as close to a free society as can be achieved. And a free society is the only one in which each and every one of us can satisfy his or her subjective values without crushing others' values by violence and coercion.|language=en}}</ref> == Halimbawa ng pamayanang anarkista == === '''Rebolusyon sa Cataluña''' === Ang Rebolusyonaryong [[Cataluña]]{{Sfnm|1a1=Alexander|1y=1999|1p=754|2a1=Graham|2y=2002|2p=221|3a1=Paz|3y=2006|3p=512}} (Hulyo 21, 1936 – Mayo 8, 1937) ang panahong ang nagsasariling rehiyon ng Cataluña sa hilagang-silangang Espanya ay pinamamahalaan o malaki ang impluwensiya ng iba't ibang [[Unyon ng manggagawa|unyong manggagawa]], partidong pampulitika, at mga milisyang anarkista, sindikalista, komunista, at sosyalista noong panahon ng [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]]. Bagaman nanatiling nasa kapangyarihan ang konstitusyonal na institusyon ng sariling pamahalaan ng Cataluña, ang Generalitat de Catalunya (na pinamumunuan ng ''Esquerra Republicana de Catalunya'' o ERC), at kinuha pa nito ang karamihan sa mga kapangyarihang dating nasa pamahalaang sentral ng Espanya sa nasasakupan nito, ang mga unyong manggagawa ang ''[[de facto]]'' na namahala sa malaking bahagi ng [[ekonomiya]] at mga puwersang [[militar]]. Kabilang dito ang Confederación Nacional del Trabajo (CNT, ''Pambansang Kompederasyon ng Paggawa''), na siyang pangunahing unyong manggagawa noong panahong iyon, at ang malapit na kaugnay nitong ''Federación Anarquista Ibérica'' (FAI, Pederasyong Anarkista ng [[Iberya]]). Mahalaga rin ang papel ng ''Unión General de Trabajadores'' (UGT, Pangkalahatang Unyon ng mga Manggagawa), ng ''Partido Obrero de Unificación Marxista'' (POUM, Partido ng mga Manggagawa para sa Marxistang Pagkakaisa), at ng ''Partit Socialista Unificat de Catalunya'' (PSUC, Nagkaisang Partidong Sosyalista ng Cataluña), na kinabibilangan ng dating Partido Komunista ng Cataluña. Nagsimula ang pamumunong sosyalista sa rehiyon kasabay ng Rebolusyong Espanyol ng 1936, na nagbunga ng pagkontrol ng mga manggagawa sa mga [[negosyo]] at [[pabrika]], kolektibong [[pagsasaka]] sa malaking bahagi ng kanayunan, at mga pag-atake laban sa mga nasyonalista ng Espanya at sa klerong Katoliko. Ang lumalaking impluwensiya ng Partido Komunista ng Espanya (PCE) sa pamahalaan ng Prenteng Popular, at ang hangarin nitong isabansa ang mga rebolusyonaryong komite at mga milisya, ay nagbunsod ng tunggalian laban sa CNT at POUM. Nauwi ito sa Mga Araw ng Mayo (''May Days''), at sa kalaunan ay napalitan ang CNT ng PSUC bilang pangunahing puwersang pampulitika sa Cataluña hanggang sa matalo sila ng mga puwersang Nasyonalista noong 1939. === '''Komunidad sa Manchuria''' === Ang Samahan ng mga Mamamayang Koreano sa Manchuria (''Korean People's Association in Manchuria'',<ref>{{Cite book |last=Dalessandro |first=Francesco |url=https://theanarchistlibrary.org/library/francesco-dalessandro-the-forgotten-anarchist-commune-in-manchuria |title=The Forgotten Anarchist Commune in Manchuria |date=2020 |language=en}}</ref> KPAM; {{Korean|hangul=재만한족총연합회}}; Agosto 1929 – Setyembre 1931) ay isang nagsasariling awtonomong prepektura sa [[Manchuria]] na tinitirhan ng humigit-kumulang dalawang milyong takas na [[Mga Koreano|Koreano]]. Matapos ang pananakop ng [[Hapon]] sa Korea, maraming anarkistang Koreano ang tumakas patawid ng hangganan patungong Manchuria, kung saan nagsimula silang mag-organisa ng isang ugnayan ng mutwal na pagtutulungan para sa mga lumikas na Koreano sa rehiyon. Kasama ang ilang nasyonalista na Koreano, itinatag nila ang KPAM upang magbigay ng pagkain, edukasyon, at pagtatanggol sa sarili sa mga kasapi nito. Hindi nagtagal, hinarap ng samahan ang pag-atake ng mga komunistang Koreano at sa mga [[Imperyo ng Hapon|imperyalistang Hapones]], na nagsagawa ng mga pagpaslang sa kanilang mga pinuno. Ang pananakop ng Hapon sa Manchuria ang nagwakas sa eksperimentong anarkista, at marami sa mga kasapi nito ang tumakas patungong [[Tsina]] upang ipagpatuloy ang pakikipaglaban laban sa Imperyo ng Hapon. === '''Kilusang Makhno (Makhnovschina)''' === Ang Makhnovshchina ({{Langx|uk|Махновщина|translit=Makhnovshchyna}}, {{IPA|uk|mɐxˈnɔu̯ʃtʃɪnɐ|IPA}}) ay isang malawakang kilusan na naglalayong itatag ang anarkistang komunismo sa panahon ng Digmaan para sa Kalayaan ng Ukraine noong 1917–1921. Ipinangalan ito kay Nestor Makhno,<ref>{{Cite book |last=Kuznetsov |first=Michael |url=https://theanarchistlibrary.org/library/michael-kuznetsov-the-makhnovshchina-through-the-prism-of-the-psyche |title=The Makhnovshchina through the Prism of the Psyche |language=en}}</ref> ang punong kumandante ng Rebolusyonaryong Hukbong Insurhente ng Ukranya (''Revolutionary Insurgent Army of Ukraine''). Layunin ng kilusan na lumikha ng isang sistema ng mga malalayang sobyet na mamamahala sa paglipat tungo sa isang lipunang walang estado at walang uri. Kinontrol nito ang mga teritoryo sa timog at silangang [[Ukranya]]. Unang lumakas ang kilusang Makhnobista kasunod ng [[Rebolusyong Pebrero]], nang magtatag ito ng ilang komunang agrikultural sa bayan ni Makhno na Huliaipole. Matapos kumampi sa mga [[Bolshevik]] sa panahon ng Digmaang Ukranyano–Sobyet, napilitang kumilos nang lihim ang mga Makhnobista dahil sa pananalakay ng Austro-Aleman, at nagsagawa sila ng digmaang gerilya laban sa [[Gitnang Kapangyarihan]] sa buong 1918. Pagkaraan ng tagumpay ng mga insurhente sa Labanan sa Dibrivka, nakontrol ng Makhnovshchina ang malaking bahagi ng lalawigan ng Katerynoslav at nagsimulang magtatag ng mga institusyong anarkista-komunista. Isang Panrehiyong Kongreso ng mga Magsasaka, Manggagawa, at mga Insurhente ang ipinatawag upang isaayos ang pampulitika at pang-ekonomiyang pamamahala ng rehiyon, at itinatag ang Rebolusyonaryong Konsehong Militar (''Military Revolutionary Council'') bilang ''de facto'' na sangay tagapagpaganap ng kilusan. Napaliligiran ng iba't ibang kaaway sa lahat ng panig, bumagsak ang depensa ng mga Makhnobista sa labanan para sa Donbas dahil sa pagsulong ng Puting Kilusan (''White movement'') noong Hunyo 1919. Dahil dito, napilitang umurong ang mga Makhnobista patungong Kherson, kung saan muling inayos ang kanilang hukbo at nagsagawa ng matagumpay na kontra-opensiba laban sa mga Puti sa Labanan sa Peregonovka. Matapos mapigilan ang pagsulong ng mga Puti, nakontrol ng mga Makhnobista ang malaking bahagi ng timog at silangang Ukranya sa huling bahagi ng 1919, at nasakop pa nila ang ilang malalaking lungsod na industriyal, sa kabila ng pagiging isang kilusang pangunahing binubuo ng mga magsasaka. Nagwakas ang pamamahala ng mga Makhnobista sa rehiyon nang lusubin ng Pulang Hukbo (''Red Army'') ang Ukranya noong Enero 1920, na nagsimula sa Tunggaliang Bolshevik–Makhnobista. Nagsagawa ang mga Makhnobista ng digmaang gerilya laban sa Pulang Hukbo, na nagpapatupad ng mga patakarang Bolshevik tulad ng Pulang Teror (''Red Terror'') at komunismong pandigma. Malawak ang suportang natanggap ng mga Makhnobista mula sa kanilang baseng magsasaka. Bagaman pansamantalang nagkaroon ng kapayapaan ang dalawang panig sa pamamagitan ng Kasunduang Starobilsk upang labanan ang mga nalalabing pwersa ng Puting Kilusan, muli ring sinalakay ng Pulang Hukbo ang mga Makhnobista at tuluyang natalo ang mga ito pagsapit ng Agosto 1921. Ang mga pangunahing pinuno ng Makhnobista ay napilitang magtungo sa pagkatapon, natalo sa labanan, o nabihag at pinaslang ng Pulang Hukbo. === Zomia === Ang Zomia ay isang katawagang [[Heograpiya|heograpikal]] na ipinakilala noong 2002 ng historyador na si Willem van Schendel ng [[Unibersidad ng Amsterdam]]<ref>{{cite web |url=https://socialhistory.org/en/staff/willem-van-schendel|title=Willem van Schendel|website=International Institute of Social History|accessdate=Nobyembre 28, 2010|language=en}}</ref><ref>{{cite book |date=2005|editor-last1=Kratoska|editor1-first=P. H.|editor2-last=Raben|editor2-first=R.|editor3-last=Nordholt|editor3-first=H. S.|title=Locating Southeast Asia: Geographies of Knowledge and Politics of Space|publisher=Singapore University Press|page=v|isbn=9971-69-288-0|language=en}}</ref> upang tukuyin ang malawak na bahagi ng kalupaang [[Timog-silangang Asya]] na sa kasaysayan ay nanatiling lampas sa kontrol ng mga pamahalaang nakabatay sa mga sentro ng populasyon sa mga kapatagan.<ref>{{cite book |last=van Schendel|first=W.|chapter=Geographies of knowing, geographies of ignorance: Jumping scale in Southeast Asia|date=2005|editor-last1=Kratoska|editor1-first=P. H.|editor2-last=Raben|editor2-first=R.|editor3-last=Nordholt|editor3-first=H. S.|title=Locating Southeast Asia: Geographies of Knowledge and Politics of Space|publisher=Singapore University Press|isbn=9971-69-288-0|language=en}}</ref> Ang aklat na ''The Art of Not Being Governed: An Anarchist History of Upland Southeast Asia'' (''Ang Sining ng Hindi Pagpapasakop sa Pamamahala: Isang Anarkistang Kasaysayan ng Bulubunduking Timog-Silangang Asya'') ng Amerikanong antropologong si James C. Scott, na inilathala noong 2009, ay sinusuri nito ang mataas na bulubunduking rehiyon ng Zomia sa Timog-Silangang Asya.<ref name="Scott-2009">{{cite book |last1=Scott|first1=James C|title=The Art of Not Being Governed: An Anarchist History of Upland Southeast Asia|date=30 Setyembre 2009|publisher=Yale University Press|location=New Haven|isbn=9780300152289|url=https://yalebooks.yale.edu/book/9780300152289/art-not-being-governed|accessdate=20 Abril 2020|format=Matigas na pabalat|language=en}}</ref><ref name="Truthout-2011">{{cite web|last=Sethness|first=Javier|title=Refugees' Descendants in Southeast Asia Prove Stateless Society Is Possible|url=http://www.truth-out.org/opinion/item/1950:refugees-descendants-in-southeast-asia-prove-stateless-society-is-possible|website=Truthout|format=Review|date=3 Hulyo 2011|accessdate=20 April 2020|language=en}}</ref> Ayon kay Scott, ang humigit-kumulang 100 milyong naninirahan sa Zomia ay binubuo ng mga minoryang [[etniko]] na may "tunay na nakalilitong pagkakaiba-iba ng mga etnisidad at [[wika]]". Sa loob ng mahabang panahon, iniwasan nilang mapasailalim sa pamamahala o dominasyon ng mga nakapaligid na imperyo, kultura, o pamahalaan. Kabilang sa mga pangkat na ito ang mga Akha, Hmong, Karen, Lahu, Mien, at Wa.<ref name="Chronicle-2011">{{cite news|last=Hammond|first=Ruth|title=The Battle Over Zomia|url=https://chronicle.com/article/The-Battle-Over-Zomia/128845/|work=The Chronicle of Higher Education|date=4 Setyembre 2011|accessdate=20 Abril 2020|language=en}}</ref> === Exarcheia ng Gresya === Ang Exarcheia ({{Langx|el|Εξάρχεια}}, {{IPA|el|eˈksarçi.a|pron}}) ay isang kapitbahayan sa gitnang bahagi ng [[Atenas]], [[Gresya]], na malapit sa makasaysayang gusali ng [[National Technical University of Athens|Pambansang]] [[National Technical University of Athens|Teknikal na Unibersidad ng Atenas]].<ref name=":16">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/cities/2019/aug/26/athens-police-poised-to-evict-refugees-from-squatted-housing-projects|title=Inside Exarcheia: the self-governing community Athens police want rid of|first1=Alex|last1=King|first2=Ioanna|last2=Manoussaki-Adamopoulou|newspaper=The Guardian|date=26 Agosto 2019|access-date=12 Hunyo 2020|via=www.theguardian.com|archive-date=26 Agosto 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190826080334/https://www.theguardian.com/cities/2019/aug/26/athens-police-poised-to-evict-refugees-from-squatted-housing-projects|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kontogianni|first=Bella|date=30 Abril 2021|title=Exarcheia: Most Misunderstood Neighborhood in Athens|url=https://greekreporter.com/2021/04/30/exarcheia-most-misunderstood-neighborhood-in-athens/|access-date=|website=Greek Reporter|language=en-US|quote=Often referred to as the anarchist neighborhood of Athens [...]|archive-date=30 Abril 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210430204823/https://greekreporter.com/2021/04/30/exarcheia-most-misunderstood-neighborhood-in-athens/|url-status=live}}</ref> Ang pangalang ''Exarcheia'' ay nagmula sa isang negosyante noong ika-19 na siglo na nagngangalang Exarchos ({{Langx|el|Έξαρχος|links=no}}), na nagbukas ng isang malaking tindahang pangkalahatan sa lugar. Ang Exarcheia ay nasa hangganan ng Kolonaki sa silangan at napapaligiran ng Kalye Patission, Kalye Panepistimiou, at Abenida Alexandras. [[File:Street_in_Exarcheia,_Greece.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Street_in_Exarcheia,_Greece.jpg|left|thumb|Kalye sa Exarcheia]] Ang Exarcheia ay nabuo sa pagitan ng 1870 at 1880 sa dating hangganan ng lungsod ng Atenas at nagkaroon ng mahalagang papel sa panlipunan at pampolitikang buhay ng Gresya. Dito naganap ang Pag-aalsa sa Politekniko ng Atenas noong Nobyembre 1973. Noong Disyembre 2008, ang pagpatay ng isang pulis sa 15-taong-gulang na si Alexandros Grigoropoulos sa Exarcheia ay nagbunsod ng malawakang pag-aalsa sa buong Gresya. Ang Exarcheia ay isang lugar na tinitirhan ng maraming [[intelektuwal]] at mga alagad ng sining, at tahanan din ng iba't ibang pangkat na may motibong pampolitika. Isa rin itong sentro ng sining kung saan regular na idinaraos ang mga pagtatanghal sa teatro at mga konsyerto sa paligid ng pangunahing [[liwasan]]. Matatagpuan din sa Exarcheia ang punong himpilan ng PASOK, isang partidong pampolitika sa Gresya na sumuporta sa mga patakarang pagtitipid na ipinataw ng [[Unyong Europeo]] noong 2009. Dahil dito, naging madalas itong puntiryahin ng mga anarkista sa kanilang mga pag-atake.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-greece-attack-bullets/gun-used-in-greek-pasok-shooting-favored-by-one-guerrilla-group-police-idUSKBN1D71GD|title=Gun from Greek PASOK shooting used in past guerrilla attacks -police|date=7 Nobyembre 2017|work=Reuters|access-date=5 Pebrero 2018|archive-date=5 Pebrero 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180205184347/https://www.reuters.com/article/us-greece-attack-bullets/gun-used-in-greek-pasok-shooting-favored-by-one-guerrilla-group-police-idUSKBN1D71GD|url-status=live|language=en}}</ref> Ang mga himpilan ng pulisya at iba pang simbolo ng awtoridad (at kapitalismo), gaya ng mga [[bangko]], ay madalas ding maging target ng mga pangkat na nasa dulong kaliwa ng politika.<ref>{{Cite web |last=Antonova|first=Angela|date=2026-07-31|title=Greek anarchist youths throw petrol bombs at cars outside central Athens police station|url=https://english.pravda.ru/news/hotspots/90534-police_station/|access-date=2026-08-01|website=english.pravda.ru|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2008-12-07|title=Greek police shooting sparks riot|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7769710.stm|access-date=2026-08-01|language=en-GB}}</ref> Makikita rin sa Exarcheia ang maraming halimbawa ng mga ''graffiti'' na laban sa kapitalismo.<ref>{{cite news|last1=Pilic|first1=Damir|title=Red Revival: The Fall and Rise of Karl Marx|url=http://www.balkaninsight.com/en/article/red-revival-the-fall-and-rise-of-karl-marx-10-16-2015|agency=Balkan Insight|date=23 Nobyembre 2015|access-date=3 Oktubre 2016|archive-date=12 Disyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181212124708/http://www.balkaninsight.com/en/article/red-revival-the-fall-and-rise-of-karl-marx-10-16-2015|url-status=live|language=en}}</ref> Mayroon ding isang sariling pinamamahalaang estrukturang pangkalusugan na nagbibigay ng mga serbisyong medikal sa lugar.<ref>{{Cite web |date=2015-10-13|title=Aυτοοργανωμένη Δομή Υγείας Εξαρχείων (Α.Δ.Υ.Ε.) {{!}} Κάτοικοι, συλλογικότητες και κοινωνικά εγχειρήματα Εξαρχείων|url=http://syl-kat-exarcheion.espivblogs.net/%CE%BA%CE%BF%CE%B9%CE%BD%CF%89%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CF%8C-%CE%B9%CE%B1%CF%84%CF%81%CE%B5%CE%AF%CE%BF|access-date=10 Disyembre 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20151013024209/http://syl-kat-exarcheion.espivblogs.net/%CE%BA%CE%BF%CE%B9%CE%BD%CF%89%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CF%8C-%CE%B9%CE%B1%CF%84%CF%81%CE%B5%CE%AF%CE%BF|archive-date=13 Oktubre 2015|language=Griyego}}</ref> Ang mga protesta na nagsisimula sa Exarcheia ay nagpapakita ng samu't saring pormasyong pampolitika at mga koalisyon, kabilang ang mga kabataang napagkaitan ng oportunidad, mga migrante, mga kontra-awtoritaryo, mga anarkista, at mga mamamayang [[Gresya|Griyego]] mula sa katamtaman hanggang sa pinakamatitinding panig ng magkabilang dulo ng pampolitikang ispektro.<ref name=":8">{{Cite journal|last=Astrinaki|first=R.|title="(Un)hooding" a Rebellion: The December 2008 Events in Athens|journal=Social Text|volume=27|issue=4 101|pages=97–107|doi=10.1215/01642472-2009-056|year=2009|language=en}}</ref><ref name=":9">{{Cite journal|last=Apoifis|first=Nicholas|title=Fieldwork in a furnace: anarchists, anti-authoritarians and militant ethnography|journal=Qualitative Research|volume=17|issue=1|pages=3–19|doi=10.1177/1468794116652450|year=2017|s2cid=148163559|doi-access=free|language=en}}</ref> == Oposisyon sa anarkismo == === Liberalismo === Ang [[liberalismo]] at anarkismo ay parehong kumikilala sa halaga ng indibidwal na kalayaan, subalit lubos silang nagkakasalungat pagdating sa usapin ng pamahalaan. Ang anarkismo ay may matinding pagdududa sa moral na batayan ng estado.<ref>{{Citation |last=Fiala |first=Andrew |title=Anarchism |date=2025 |url=https://plato.stanford.edu/archives/win2025/entries/anarchism/ |work=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |edition=Tagniyebe 2025 |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |language=en |access-date=2026-08-01 |editor2-last=Nodelman |editor2-first=Uri}}</ref> Isinusulong nito ang ganap na pagbuwag sa pamahalaan at sa lahat ng sapilitang herarkiya upang mapalitan ang mga ito ng boluntaryong samahan at kapayapaang nakabatay sa pinagkasunduan. Sa kabilang banda, naniniwala naman ang liberalismo na makatwiran at kailangan ang mga institusyong pampolitika tulad ng konstitusyonal na demokrasya at ang batas (''rule of law'').<ref>{{Cite web |title=Liberalism - Routledge Encyclopedia of Philosophy |url=https://www.rep.routledge.com/articles/thematic/liberalism/v-1 |access-date=2026-08-01 |website=www.rep.routledge.com |language=en}}</ref> Para sa mga liberal, ang limitadong pamahalaan ay mahalaga upang maprotektahan ang mga karapatan at interes ng bawat indibiduwa. Magkaiba rin ang kanilang pananaw sa ekonomiya. Suportado ng liberalismo ang kapitalismo at [[malayang pamilihan]]. Tinututulan naman ng karamihang anarkista ang pribadong pag-aari. Nais ng mga anarkista ang kolektibong pamamahala sa komunidad. Gumagamit ang liberalismo ng batas at mga reporma. Ang anarkismo naman ay naniniwala sa direktang aksyon.<ref>{{Cite web |title=Anarchism and Liberalism – Earlham Sociology and Politics Pages |url=https://earlhamsociologypages.uk/anarchliber/ |access-date=2026-08-01 |language=en-GB}}</ref> === Pasismo === Ang [[pasismo]] ay isang malayong-kanang [[ideolohiya]] na nagtataguyod ng pamahalaang awtoritaryo. Sa sistemang ito, ang kapakanan ng mamamayan ay ganap na isinusuko sa ilalim ng interes ng isang makapangyarihang [[diktador]]. Karaniwan nitong ipinagbabawal ang kalayaan ng indibiduwal, tinututulan ang [[demokrasya]], at gumagamit ng puwersa ng militar upang supilin ang anumang uri ng oposisyon. Sa kabilang dako, ang anarkismo ay isang radikal na pilosopiyang pampolitika na naglalayong tuluyang buwagin ang estado at pamahalaan. Naniniwala ang anarkismo na ang lahat ng usapin ng tao ay dapat pamahalaan ng mga indibiduwal sa pamamagitan ng boluntaryong pagsasama-sama nang walang sapilitang awtoridad.<ref>{{Cite web |title=Anarkismo {{!}} Southeast Asian Anarchist Library |url=https://sea.theanarchistlibrary.org/library/joseph-a-labadie-anarkismo-tl |access-date=2026-08-01 |website=sea.theanarchistlibrary.org}}</ref> Layunin nitong lumikha ng isang egalitaryo o pantay-pantay na lipunan na walang herarkiya, kung saan ang kaayusan ay nagmumula sa kusang-loob na pagtutulungan ng mamamayan at hindi sa utos ng batas o pinuno.<ref>{{Cite web |title=Anarkismo {{!}} libcom.org |url=https://libcom.org/article/anarkismo |access-date=2026-08-01 |website=libcom.org |language=en}}</ref> Ang historikal na pananaw sa pasismo ay nagsilbing marahas na alternatibo sa anarkiya sa pamamagitan ng pagpataw ng Ganap na Estado.<ref>{{Cite journal |date=1926-01-01 |title=Fascism as an Alternative to Anarchy |url=https://online.ucpress.edu/currenthistory/article/23/4/522/123829/Fascism-as-an-Alternative-to-Anarchy |journal=Current History |language=en |volume=23 |issue=4 |pages=522–524 |doi=10.1525/curh.1926.23.4.522 |issn=0011-3530}}</ref> Sa kabilang banda, ipinapakita na ang anarkismo ay tumatayo bilang direktang paglaban sa pasismo, na nagtataguyod ng lipunang walang herarkiya at tiraniya.<ref>{{Cite web |title=Spanish civil war {{!}} libcom.org |url=https://libcom.org/tags/spanish-civil-war |access-date=2026-08-01 |website=libcom.org |language=en}}</ref> === Pagkamabansa === Ang [[nasyonalismo]] at anarkismo ay dalawang magkaibang kaisipang pampulitika: pinapahalagahan ng nasyonalismo ang pagmamahal sa bayan at kapangyarihan ng estado, habang tinututulan naman ng anarkismo ang pamahalaan at lahat ng uri ng hirarkiya. Sa konteksto ng kasaysayan, ang dalawang kaisipang ito ay nag-abot at nag-impluwensya sa mga kilusang mapagpalaya. Ang mga bayani at propagandistang Pilipino tulad nina [[José Rizal|Jose Rizal]] at [[Isabelo de los Reyes]] ay nakasalamuha at naimpluwensyahan ng mga ideyang anarkista habang nasa Espanya.<ref>{{Cite book |last=Fernandez |first=Erwin S. |url=https://theanarchistlibrary.org/library/erwin-s-fernandez-anarchism-in-the-philippines |title=Anarchism in the Philippines |date=2009 |language=en}}</ref> Ang nasyonalismo ay ginamit upang pagbuklurin ang [[mga Pilipino]] para itatag ang sariling pamahalaan laban sa mga Kastila, samantalang ang anarkismo naman ay nagbigay-inspirasyon sa mga maagang unyon ng mga manggagawa upang labanan ang mapang-aping sistema nang walang pag-asa sa sentralisadong kapangyarihan. Ang modernong bansa-estado at ang institusyon ng pribadong ari-arian ay direktang kasalungat ng anarkistang konsepto ng tunay na [[kalayaan]] o kalayaan bilang kawalan ng dominasyon. Ang nasyonalismo na nagtatanggol sa kapangyarihan ng estado ay isang estruktural na hadlang na nagpapanatili ng dominasyon, na radikal na tinatanggihan ng anarkismo. Ang nasyonalismo ay itinuturing na isang mapanlinlang na kasangkapan ng gobyerno upang panatilihin ang kontrol sa mga [[Pagkamamamayan|mamamayan]] sa pamamagitan ng pagpukaw ng [[patriyotismo]] o huwad na pagmamahal sa bayan.<ref name=":6">{{Cite book |last=Anonymous |url=https://theanarchistlibrary.org/library/anonymous-anarchism-and-nationalism |title=Anarchism and Nationalism |date=1970 |language=en}}</ref> Madalas gamitin ng mga tradisyonal na partidong pampolitika—maging ng tinatawag na "kaliwang" grupo—ang mga kilusang pambansang pagpapalaya para lamang sa sarili nilang ambisyon na makamit at mapanatili ang kapangyarihan ng estado<ref name=":6" />. Sa sandaling maupo sa puwesto ang isang bagong pamahalaan, muli nitong pinapalakas ang mga pambansang hangganan at militarismo, na nagreresulta pa rin sa kawalan ng tunay na kalayaan.<ref name=":6" /> Dahil dito, hayagang tinatanggihan ng anarkismo ang nasyonalismo at anumang rebolusyon na naglalayon lamang na magpalit ng mga pinuno o magtatag ng bagong naghaharing uri.<ref name=":6" /> Ang tunay na sagot ng anarkismo laban sa [[imperyalismo]] ay hindi ang pagtatayo ng mga reaksyonaryong rehimeng nasyonalista, kundi ang isang pandaigdigang rebolusyong panlipunan.<ref name=":6" /> Nilalayon nitong tuluyang gibain ang lahat ng artipisyal na pambansa, [[Relihiyon|relihiyoso]], at rasyal na harang na naghihiwalay sa mga manggagawa at mamamayan ng mundo.<ref name=":6" /> === Pamahalaang sosyalista === Nagkakaiba ang [[sosyalismo]] at anarkismo sa isang pangunahing usapin: ang pangangailangan ng isang estado. Ipinapalagay ng pananaw ng sosyalismo na ang paggamit at pamamahagi ng mga yaman ng lipunan ay dapat kontrolin at planuhin ng isang pamahalaang halal ng mamamayan upang magsilbing kasangkapan ng [[katarungan]]. Umaasa ang mga sosyalista sa sentral na kapangyarihang ito at sa sentralisadong pagpaplano upang pangasiwaan ang produksyon at makatarungang maipamahagi ang kayamanan sa buong lipunan. Sa kabilang banda, itinuturing ng mga anarkista na ang anumang sentralisadong pamahalaan ay likas na mapaniil at nakasasama sa [[pag-unlad]] ng sangkatauhan. Ang anarkismo ay hayagang tumututol sa awtoridad ng estado at sa halip ay nagtataguyod ng ganap na sariling pamamahala. Naniniwala ang mga anarkista na ang lipunan ay dapat organisahin batay lamang sa kusang-loob na pagsang-ayon ng mga tao at sa malalayang samahang [[boluntaryo]], na tuluyang nag-aalis sa mga mapamilit na hirarkiyang ginagamit ng isang sosyalistang estado. Sa tradisyon ng o sosyalismo ng estado, naniniwala silang kailangang gamitin ang kontrol ng gobyerno upang pamahalaan ang produksyon, [[yaman]], at mga ari-arian para sa publiko. Ayon sa makasaysayang sanaysay na ''State Socialism and Anarchism'' ni Benjamin Tucker,<ref>{{Cite web |last=Tucker |first=Benjamin R. |date=1888 |title=STATE SOCIALISM AND ANARCHISM: How Far They Agree, and Wherein They Differ |url=https://cooperative-individualism.org/tucker-benjamin_state-socialism-and-anarchism-1888.pdf |access-date=Agosto 2, 2026 |website=cooperative-individualism.org |language=en}}</ref> ang sistemang ito ay naglalayong gawing isang malawak na burukrasya ang nasyon kung saan ang estado ang nag-iisang tagapamahala ng industriya upang tuluyang burahin ang kapitalistang kompetisyon. Para sa mga sosyalista, ang awtoridad ng pamahalaan ay isang pansamantala ngunit kinakailangang hakbang upang protektahan ang mga manggagawa at ipatupad ang pagkakapantay-pantay. Sa kabilang banda, tahasang tinatanggihan ng anarkismo ang argumentong ito at itinuturing ang estado bilang ugat ng kawalan ng [[kalayaan]]. Sa [[Akademikong larangan|akademikong]] pagsusuri,<ref>{{Cite journal |last=Shaffer |first=Kirwin |date=2023-01-02 |title=Anarchists vs. the State: As Latin America swings left, activists keep alive a long anarchist tradition of critiquing the limits of state power. For them, the real alternatives are in communities, workplaces, and the streets. |url=https://doi.org/10.1080/10714839.2023.2184080 |journal=NACLA Report on the Americas |language=en |volume=55 |issue=1 |pages=74–81 |doi=10.1080/10714839.2023.2184080 |issn=1071-4839}}</ref> ang mga anarkista ay mahigpit na sumasalungat sa kahit anong uri ng hirarkikong na pamahalaan. Naniniwala sila na kapag ang kapangyarihan ay ibinigay sa isang sosyalistang estado, ang burukrasya nito ay likas na magiging mapaniil at hindi kusang maglalaho. Sa halip na dumaan sa pamahalaan, isinusulong ng anarkismo ang agarang pagbuo ng lipunan mula sa ibaba pataas (''bottom-up'') sa pamamagitan ng mga boluntaryong unyon at malayang kooperasyon ng mga tao. === Teokrasya === Ang [[teokrasya]] at anarkismo ay dalawang magkaibang sistema ng pamamahala. Sa teokrasya, ang pamahalaan ay pinamumunuan ng mga pinuno ng relihiyon at ang mga batas ay ibinabatay sa utos ng [[Diyos]], kung saan may mataas na kontrol ang estado sa buhay at paniniwala ng mga mamamayan. Isang modernong halimbawa nito ay ang [[Apganistan]] sa ilalim ng [[Taliban]], kung saan pinatatakbo ang bansa bilang isang teokratikong estado.<ref>{{Cite web |date=Enero 23, 2026 |title=Afghanistan: Taliban consolidate theocratic State while the humanitarian crisis deepens, EUAA report finds {{!}} European Union Agency for Asylum |url=https://www.euaa.europa.eu/news-events/afghanistan-taliban-consolidate-theocratic-state-while-humanitarian-crisis-deepens-euaa-report-finds |access-date=2026-08-02 |website=www.euaa.europa.eu |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Politics |first=Oishimaya Sen Nag |date=2025-03-14 |title=Countries With A Theocratic Government Today |url=https://www.worldatlas.com/government/countries-with-a-theocratic-government-today.html |access-date=2026-08-02 |website=WorldAtlas |language=en-US}}</ref> Sa [[Kasaysayan ng Pilipinas|kasaysayan naman ng Pilipinas]], masasalamin ang sistemang ito sa tinawag ni [[Marcelo H. del Pilar]] na "''La Frailocracia''" o pamahalaan ng mga [[prayle]] noong [[Imperyong Kastila|rehimeng Espanyol]]. Sa kaniyang mismong akda na ''Frailocracy in the Philippines'' (na inilathala sa Ingles ng [[Pambansang Komisyong Pangkasaysayan]]),<ref>{{Cite book |last=Pilar |first=Marcelo H. del Del |author-link=Marcelo H. del Pilar |url=https://openlibrary.org/books/OL3853103M/Frailocracy_in_the_Philippines |title=Frailocracy in the Philippines |date=1979 |publisher=National Historical Institute |location=Manila}}</ref> masusing idinokumento ang naging kasaysayan ng ugnayan ng relihiyon at estado, kung saan ang mga prayle ang siyang humawak sa tunay na kapangyarihang pampolitika sa kolonya.<ref>{{Cite web |last=Guerrero |first=Leon Ma. |author-link=Leon Maria Guerrero |date=1952-12-13 |title=Del Pilar, December 13, 1952 |url=https://philippinesfreepress.wordpress.com/1952/12/13/del-pilar-december-13-1952/ |access-date=2026-08-02 |website=The Philippines Free Press Online |language=en}}</ref> Sa kabilang banda, ang anarkismo ay ganap na kataliwasan nito dahil tinatanggihan nito ang anumang uri ng gobyerno, pinuno, o relihiyosong awtoridad sa lipunan. Naniniwala ang mga anarkista na kayang mag-organisa ng lipunan ang mga tao sa pamamagitan ng boluntaryong kooperasyon at pagkakapantay-pantay nang walang nagdidiktang estado, na siyang kabaligtaran ng mahigpit na hirarkiya at dogmang ipinatutupad sa sistemang teokratiko. === Demokrasya ng nakararami === Ang [[demokrasya]] ng nakararami ay nakabatay sa sama-samang pagpapasya kung saan ang pasya ng nakararami ang namamayani sa minorya o sa buong pangkat, na sinusuportahan ng mapamilit na kapangyarihan ng mga institusyon. Tinatanggihan naman ng anarkismo ang lahat ng anyo ng di-boluntaryong hirarkiya, sentralisadong pamamahala, at pamimilit na isinasagawa ng estado.<ref>{{Citation |last=Clark |first=Patricia |title=Anarchism and Democracy |date=2003 |url=https://sk.sagepub.com/dict/edvol/understanding-democratic-politics/chpt/anarchism-democracy |work=Understanding Democratic Politics: An Introduction |pages=261–270 |place=1 Oliver's Yard, 55 City Road, London EC1Y 1SP United Kingdom |publisher=SAGE Publications Ltd |doi=10.4135/9781446220962.n26 |isbn=978-0-7619-7183-2 |access-date=2026-08-02 |last2=Gemie |first2=Sharif}}</ref><ref>{{Cite book |last=Baker |first=Zoe |url=https://theanarchistlibrary.org/library/zoe-baker-anarchism-and-democracy |title=Anarchism and Democracy |date=2022-04-18 |language=en}}</ref> Sa halip, itinataguyod nito ang kusang-loob na pagsasama at, sa pangkalahatan, ang pagtutulungang nakabatay sa pagkakasundo ng lahat o konsenso.<ref>{{Cite book |last=Baker |first=Zoe |url=https://theanarchistlibrary.org/library/zoe-baker-myths-about-anarchism-democracy-and-decision-making |title=Myths About Anarchism, Democracy, and Decision-Making |date=2025-12-30 |language=en}}</ref> === Kapitalismo at panlipunang pamilihan === Ang [[kapitalismo]], ang ekonomiyang panlipunang [[pamilihan]], at ang anarkismo ay magkakaibang sistemang pampulitika at pang-ekonomiya na nakabatay sa kani-kanilang pananaw hinggil sa kapangyarihan ng pamahalaan, pagmamay-ari ng ari-arian, at mga pamilihan. Ang kapitalismo ay umaasa sa pribadong pagmamay-ari at sa hangaring [[Kita|kumita]], ang ekonomiyang panlipunang pamilihan ay nagdaragdag ng matitibay na patakaran ng estado para sa kapakanang panlipunan, samantalang ang anarkismo ay naglalayong ganap na buwagin ang awtoridad ng estado at ang mga tradisyunal na hirarkiya. Ang kapitalismo at anarkismo ay may magkatunggaling pananaw sa lipunan at kalikasan ng tao. Sa usapin ng pamahalaan, tinatanggap ng kapitalismo ang estado bilang tagapagtanggol ng mga [[kontrata]] at pribadong ari-arian, samantalang ganap na tinatanggihan ng anarkismo ang pamahalaan dahil itinuturing itong mapang-api. pagdating naman sa ari-arian, ang kapitalismo ay nakasalalay sa pribadong pagmamay-ari upang kumita ng tubo, ngunit para sa anarkismo, ang mga kagamitan sa produksyon ay dapat pag-arian ng komunidad o ng mga manggagawa mismo.<ref>{{Cite web |date=2025-08-03 |title=Capitalism vs Anarchism: Understanding Two Radical Visions - VOICES OF CAPITALISM |url=https://voicesofcapitalism.com/capitalism-vs-anarchism/ |access-date=2026-08-02 |language=en-US}}</ref> Sa huli, ang kapitalismo ay umaasa sa [[malayang pamilihan]] kung saan ang lakas-paggawa ay binabayaran ng [[sahod]] bilang produkto, samantalang itinuturing ng anarkismo na mapagsamantala ang sistemang ito at mas pinapaboran ang pagtutulungan at kolektibong pamamahala para sa pangangailangan ng [[pamayanan]]. === Komunismong awtoritaryo (Marxismo-Leninismo-Maoismo) === Kapwa layunin ng [[Marxismo]]-[[Leninismo]]-[[Maoismo]]<ref>{{Cite web |last=KC |first=Arjan |date=2025-12-15 |title=Communism Ideologies Marxism Leninism... |url=https://gurkhatech.com/communism-ideologies-marxism-leninism-maoism/ |access-date=2026-08-02 |website=Gurkha Technology |language=en-US}}</ref> at anarkismo ang pagtatatag ng isang walang-uri at walang-estado na lipunang [[Komunismo|komunista]], subalit lubos silang nagkakaiba sa paraan kung paano ito makakamit. Gumagamit ang mga grupong Marxista-Leninista-Maoista ng isang sentralisadong partidong taliba at isang makapangyarihang estado upang durugin ang kapitalismo. Samantala, tinatanggihan ng mga anarkista ang lahat ng estado at herarkiya mula pa lamang sa simula, at sa halip ay itinataguyod ang sariling pamamahala at kusang-loob na pagtutulungan. Nailalarawan ang tagisan ng Marxismo-Leninismo-Maoismo (MLM) at anarkismo sa Pilipinas sa pamamagitan ng magkaibang diskarte ng mga militanteng grupo at mga lokal na komunidad. Ang mga organisasyong MLM sa bansa, tulad ng [[Bagong Hukbong Bayan]] (NPA) at mga pambansang-demokratikong alyansa, ay kumikilos sa ilalim ng gabay ng mga turo nina [[Karl Marx|Marx]], [[Vladimir Lenin|Lenin]], at [[Mao Zedong]], kung saan sentralisado ang pamumuno at may malinaw na hirarkiya ng mga kadre. Sa kabilang banda, ang mga lokal na anarkista sa Pilipinas ay tahasang tumatanggi sa ideya ng iisang pinuno o organisasyon. Malaki rin ang pagkakaiba ng dalawang panig pagdating sa konsepto ng nasyonalismo at paraan ng pagbabago. Ang kilusang MLM sa [[Pilipinas]] ay tradisyonal na gumagamit ng diskursong "makabayan" na hango sa diwa ng mga rebolusyonaryo tulad ni [[Andrés Bonifacio|Andres Bonifacio]] upang pukawin ang damdamin ng mga manggagawa at [[magsasaka]]. Para sa mga anarkista, isang malaking kontrahan ang maging makabayan habang isinusulong ang isang lipunang walang estado. Habang ang mga Maoista ay nakatutok sa Matagalang Digmaang Bayan upang agawin ang kapangyarihan ng pamahalaan, kinukuwestiyon ng mga anarkista ang armadong pakikibaka dahil sa panganib na tuluyan nitong maubos ang [[kalikasan]] bago pa man magtagumpay ang rebolusyon. Sa halip na [[digmaan]], mas pinipili ng mga anarkistang Pilipino ang mga direktang aksyon sa komunidad gaya ng pagtugon sa [[baha]], mga kampanyang kontra-[[halalan]], o pakikilahok sa mga proyektong pangkalikasan. === Meritokrasya at Kakistokrasya === Ang anarkismo ay hindi naniniwala sa konsepto ng meritokrasya, na dapat pamahalaan ng magagaling ang mga tao, dahil hindi rin pakasiguradong maibibigay nito ang pangakong pag-unlad at maaaring gamitin ang talino sa pagpapanatili sa kanilang pangaabuso sa posisyon at gamitin itong rason para pagtakpan ang korupsyon. Sinasabi na ang paglaganap ng meritokrasyang sistema ay nangyayari sa mga kapitalistang bansa, na siyang sanhi ng lubos na pagod at pagbaba ng tingin ng mag-aaral at trabahador sa kanyang sarili para lang makamit ang karangalan o kita. Minsan nagiging sanhi pa ng malawakang pagpapatiwakal. Sa kaakibat nitong sistema, ang kakistokrasya, ay minsan umuusbong ang realidad nito sa ating sistema na pamumunuan tayo ng mga pinuno na siyang nagpapanggap na magaling ngunit wala palang alam, o hindi marunong sa aspeto ng pamamahala. Minsan, hinahaluan ng iba't ibang klaseng pandurugas at pananamantala hanggang mabulok ang sistema sa pawang na kasinungalingan at ipagpatuloy ang bulok na sistemang ito sa pamamagitan ng pagmamana ng posisyon sa kamag-anak nila gamit ang panlilinlang na pati ang galing at talino nila ay namana o kaparehas din. === Minarkismo === Kahit na ang maliit na impluwensiya ng pamamahala ay tinututulan ng anarkismo sapagkat pinagdududahan nito ang pagkaepektibo nito upang makamit ang ninanais na anarkiya. Ngunit, maspinapaboran ito kaysa sa ibang klaseng pulitikang pananaw lalo na kung ito ay gumagamit ng mga konseptong anarkismo tulad ng Demokratikong Munisipalismo at Demokratikong Kumpederalismo na siyang gumagamit ng ilalim-paangat na pagoorganisa at desisyon. Isang halimbawa ay ang Zapatista ng Chiapas Mexico o kaya naman ang Rojava sa Syria. Ngunit, hindi sapat para sa mga anarkista na basta lamang magkaroon ng pamahalaan na konti ang impluwensiya o pangingielam sa lipunan dahil maaaring umusbong ang sentimyento na palakasin ang pamahalaan, o kaya naman ay magkaroon ng malawakang pagusbong ng panibagong mga abusado sa kapangyarihan na hindi saklaw sa miyembro ng pamahalaan tulad ng mga Mafia, Warlord, Kartel, Oligarko, at mga Gangster. == Tingnan din == * [[Komunismo]] * [[Mutualismo]] * [[Sosyalismo]] == Mga pananda == <references group="nb"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} == Mga talababa == {{Refbegin|30em|indent=yes}} * {{Cite book |last=Marshall |first=Peter |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |publisher=HarperCollins |date=1992 |isbn=978-0-0021-7855-6 |location=London}} * {{Cite encyclopedia |date=2009 |title=Anarchism |encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest |publisher=John Wiley & Sons |location=Oxford |last=Cohn |first=Jesse |editor-last=Ness |editor-first=Immanuel |language=en |pages=1–11 |doi=10.1002/9781405198073.wbierp0039 |isbn=978-1-4051-9807-3}} * {{Cite book |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |date=2018 |publisher=Palgrave Macmillan | language=en |isbn=978-3-3197-5619-6 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Arvidsson |first=Stefan |title=The Style and Mythology of Socialism: Socialist Idealism, 1871–1914 |publisher=Routledge |language=en |date=2017 |isbn=978-0-3673-4880-9 |edition=1st |location=London}} * {{Cite book |last=Otero |first=Carlos Peregrín |title=Noam Chomsky: Critical Assessments |publisher=Routledge |language=en |date=1994 |isbn=978-0-4150-1005-4 |volume=2–3 |location=London}} * {{Cite book |last=Guérin |first=Daniel |url=http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |title=Anarchism: From Theory to Practice |publisher=Monthly Review Press |date=1970 |isbn=978-0-8534-5128-0 |access-date=16 Pebrero 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200714125723/http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |archive-date=14 Hulyo 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Bates |first=David |title=Political Ideologies |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2017 |isbn=978-0-1987-2785-9 |editor-last=Wetherly |editor-first=Paul |chapter=Anarchism |access-date=28 Pebrero 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&pg=PA128 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111304/https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&pg=PA128 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |date=2015 |title=Black Panther Radical Factionalization and the Development of Black Anarchism |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-black-studies_2015-10_46_7/page/678 |journal=Journal of Black Studies|language=en |location=Thousand Oaks |publisher=SAGE Publishing |volume=46 |issue=7 |pages=678–703 |doi=10.1177/0021934715593053 |jstor=24572914 |s2cid=145663405}} * {{Cite book |last=Long |first=Roderick T. |url=https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |title=The Routledge Companion to Social and Political Philosophy |publisher=Routledge |date=2013 |isbn=978-0-4158-7456-4 |editor-last=Gaud |editor-first=Gerald F. |access-date=28 Pebrero 2019 |editor-last2=D'Agostino |editor-first2=Fred |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085833/https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |archive-date=9 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite web |date=2019 |title=Definition of Anarchism |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111728/https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |archive-date=18 Pebrero 2021 |access-date=28 Pebrero 2019 |website=Merriam-Webster |language=en |ref={{Sfnref|Merriam-Webster|2019}}}} * {{Cite book |last=Sylvan |first=Richard |title=A Companion to Contemporary Political Philosophy |date=2007 |publisher=Blackwell Publishing |isbn=978-1-4051-3653-2 |editor-last=Goodin |editor-first=Robert E. |edition=2 |series=Blackwell Companions to Philosophy |volume=5 |chapter=Anarchism |editor-last2=Pettit |editor-first2=Philip |editor-last3=Pogge |editor-first3=Thomas |language=en}} * {{Cite book |last=Joll |first=James |language=en |title=The Anarchists |publisher=Harvard University Press |date=1964 |oclc=65683373}} * {{Cite book |last=Carlson |first=Andrew R. |title=Anarchism in Germany; Vol. 1: The Early Movement |url=https://archive.org/details/anarchismingerma0001carl |language=en |publisher=Scarecrow Press |date=1972 |isbn=978-0-8108-0484-5 |location=Metuchen, New Jersey}} * {{Cite news |last=Kahn |first=Joseph |date=5 Agosto 2000 |title=Anarchism, the Creed That Won't Stay Dead; The Spread of World Capitalism Resurrects a Long-Dormant Movement |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2000/08/05/arts/anarchism-creed-that-won-t-stay-dead-spread-world-capitalism-resurrects-long.html |url-access=subscription |page=B9 |issn=0362-4331|language=en}} * {{Citation |last=Baker |first=Zoe |title=Means and Ends: The Revolutionary Practice of Anarchism in Europe and the United States |date=2023 |place=Edinburgh |publisher=AK Press |isbn=978-1-84935-498-1|language=en}} * {{Cite book |last=Nettlau |first=Max |language=en|title=A Short History of Anarchism |publisher=Freedom Press |date=1996 |isbn=978-0-9003-8489-9}} * {{Cite book |last=Ward |first=Colin |url=https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |title=Anarchism: A Very Short Introduction |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2004 |isbn=978-0-1928-0477-8 |location=Oxford |author-mask=2 |access-date=12 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304153805/https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |archive-date=4 Marso 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Goodway |first=David |language=en |title=Anarchist Seeds Beneath the Snow |publisher=Liverpool Press |date=2006 |isbn=978-1-8463-1025-6}} * {{Cite book |last=Skirda |first=Alexandre |title=Facing the Enemy: A History of Anarchist Organization From Proudhon to May 1968 |url=https://archive.org/details/facingenemyhisto0000skir |publisher=AK Press|language=en |date=2002 |isbn=978-1-9025-9319-7}} * {{Cite book |last=Fernández |first=Frank |title=Cuban Anarchism: The History of A Movement |publisher=Sharp Press |date=2009 |orig-date=2001|language=en}} * {{Cite book |last=Morris |first=Christopher W. |url=https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |title=An Essay on the Modern State |publisher=Cambridge University Press |date=2002 |isbn=978-0-5215-2407-0 |access-date=15 Setyembre 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115214335/https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |archive-date=15 Enero 2021 |url-status=live}} * {{Cite journal |last=Osgood |first=Herbert L. |date=Marso 1889 |title=Scientific Anarchism |journal=Political Science Quarterly|language=en |publisher=The Academy of Political Science |volume=4 |issue=1 |pages=1–36 |doi=10.2307/2139424 |jstor=2139424}} * {{Cite book |last=Newman |first=Michael |title=Socialism: A Very Short Introduction |url=https://archive.org/details/socialismverysho0000newm |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1928-0431-0 |language=en |location=Oxford}} * {{Cite book |last=Morris |first=Brian |title=Anthropology, Ecology, and Anarchism: A Brian Morris Reader |url=https://archive.org/details/anthropologyecol0000bria |publisher=PM Press|language=en |others=Marshall, Peter |date=2015 |isbn=978-1-6048-6093-1 |edition=illustrated |location=Oakland |author-mask=2}} * {{Cite book |last=Walter |first=Nicholas |title=About Anarchism |publisher=Freedom Press |date=2002 |isbn=978-0-9003-8490-5 |location=London|language=en}} * {{Cite book |last=Jennings |first=Jeremy |title=Contemporary Political Ideologies |publisher=Pinter |date=1993 |isbn=978-0-8618-7096-7 |editor-last=Eatwell |editor-first=Roger |location=London |pages=127–146 |chapter=Anarchism |editor-last2=Wright |editor-first2=Anthony|language=en}} * {{Cite book |last1=Gay |first1=Kathlyn |title=Encyclopedia of Political Anarchy |url=https://archive.org/details/encyclopediaofpo0000gayk |last2=Gay |first2=Martin |publisher=ABC-CLIO |date=1999 |isbn=978-0-8743-6982-3|language=en}} * {{Cite encyclopedia |date=2008 |title=Anarcho-capitalism |encyclopedia=The Encyclopedia of Libertarianism |publisher=SAGE; Cato Institute|language=en|url=https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&pg=PT51 |access-date=2 Setyembre 2020 |editor-last=Hamowy |editor-first=Ronald |pages=13–14 |doi=10.4135/9781412965811.n8 |isbn=978-1-4129-6580-4 |oclc=191924853 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111721/https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&pg=PT51 |archive-date=18 February 2021 |last1=Morris |first1=Andrew |url-status=live |url-access=subscription}} * {{Cite book |last=Johnson |first=Charles |title=Anarchism/Minarchism: Is a Government Part of a Free Country? |publisher=Ashgate Publishing|language=en |date=2008 |isbn=978-0-7546-6066-8 |editor-last=Long |editor-first=Roderick T. |pages=155–188 |chapter=Liberty, Equality, Solidarity Toward a Dialectical Anarchism |editor-last2=Machan |editor-first2=Tibor R.}} * {{Cite book |last=Franks |first=Benjamin |title=The Oxford Handbook of Political Ideologies |url=https://archive.org/details/oxfordhandbookof0000unse_k5b8 |date=Agosto 2013 |publisher=[[Oxford University Press]] |editor-last=Freeden |editor-first=Michael |pages=[https://archive.org/details/oxfordhandbookof0000unse_k5b8/page/385 385]–404 |chapter=Anarchism |doi=10.1093/oxfordhb/9780199585977.013.0001 |isbn=978-0-19-958597-7 |editor-last2=Stears |editor-first2=Marc|language=en}} * {{Cite book |last=McLaughlin |first=Paul |title=Anarchism and Authority: A Philosophical Introduction to Classical Anarchism |publisher=Ashgate|language=en |date=2007 |isbn=978-0-7546-6196-2 |location=Aldershot}} * {{Cite journal |last=Jun |first=Nathan |date=Setyembre 2009 |title=Anarchist Philosophy and Working Class Struggle: A Brief History and Commentary |url=https://philarchive.org/rec/JUNAPA-2 |journal=WorkingUSA |language=en |volume=12 |issue=3 |pages=505–519 |doi=10.1111/j.1743-4580.2009.00251.x |issn=1089-7011}} * {{Cite book |last1=McLean |first1=Iain |url=https://archive.org/details/oxfordconcisedic00iain |title=The Concise Oxford Dictionary of Politics |last2=McMillan |first2=Alistair |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2003 |isbn=978-0-1928-0276-7 |url-access=registration|language=en}} * {{Cite journal |last=Gabardi |first=Wayne |date=1986 |title=Anarchism. By David Miller. (London: J. M. Dent and Sons, 1984. pp. 216 [pagsur ng aklat]) |url=https://archive.org/details/sim_american-political-science-review_1986-03_80_1/page/300 |journal=American Political Science Review |volume=80 |issue=1 |pages=300–302 |doi=10.2307/1957102 |jstor=446800 |s2cid=151950709|language=en}} * {{Cite encyclopedia |date=2003 |title=Anarchism |encyclopedia=The Blackwell Dictionary of Modern Social Thought |publisher=Blackwell Publishing|language=en |location=Malden, Massachusetts |url=https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&pg=PA12 |access-date=15 Agosto 2020 |last=Ostergaard |first=Geoffrey |editor-last=Outhwaite |editor-first=William |edition=2nd |isbn=978-0-6312-2164-7 |oclc=49704935 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418004719/https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&pg=PA12 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last1=Harrison |first1=Kevin |url=https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |title=Understanding Political Ideas and Movements |last2=Boyd |first2=Tony |publisher=Manchester University Press |date=2003 |isbn=978-0-7190-6151-6 |access-date=7 Marso 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308074910/https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |archive-date=8 Marso 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Brooks |first=Frank H. |title=The Individualist Anarchists: An Anthology of Liberty (1881–1908) |publisher=Transaction Publishers |date=1994 |isbn=978-1-5600-0132-4|language=en}} * {{harvc |last=Backes |first=Uwe |c=Left-Wing Extremism: The Conceptual Dimension |in=Zúquete |year=2023a |pp=3–22|language=en}} * {{harvc |last=Krüusselmann |first=Katharina |last2=Weggemans |first2=Daan |c=Radicalization and Left-Wing Extremism |in=Zúquete |year=2023a |pp=55–68|language=en}} * {{Cite book |editor-last=Zúquete |editor-first=José Pedro |title=The Palgrave Handbook of Left-Wing Extremism |date=2023a |publisher=Palgrave Macmillan |volume=1 |isbn=978-3-031-30896-3|language=en}} * {{Cite book |last=Marshall |first=Peter | language=en |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |url=https://archive.org/details/Demanding_the_impossible_9781604862706 |publisher=PM Press |date=1993 |isbn=978-1-6048-6064-1 |location=Oakland, California |author-mask=2}} * {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |title=Anarchist Voices: An Oral History of Anarchism in America |url=https://archive.org/details/anarchistvoiceso0000avri |publisher=Princeton University Press |date=1996 |isbn=978-0-6910-4494-1|language=en}} * {{Cite journal |last1=Angelbeck |first1=Bill |last2=Grier |first2=Colin |date=2012 |title=Anarchism and the Archaeology of Anarchic Societies: Resistance to Centralization in the Coast Salish Region of the Pacific Northwest Coast |url=https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |url-status=live |journal=Current Anthropology |volume=53 |issue=5 |pages=547–587 |doi=10.1086/667621 |s2cid=142786065 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180721142558/https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |archive-date=21 Hulyo 2018 |access-date=24 Hunyo 2021 | language=en |s2cid-access=free |issn=0011-3204}} * {{Cite book |last=Egoumenides |first=Magda |url=https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |title=Philosophical Anarchism and Political Obligation |publisher=Bloomsbury Publishing|language=en |date=2014 |isbn=978-1-4411-2445-6 |location=New York |access-date=21 Pebrero 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111334/https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Klosko |first=George |url=https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |title=Political Obligations |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1995-5104-0 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124033632/https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |archive-date=24 Nobyembre 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Wilbur |first=Shawn |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Mutualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Miller |first=David |url=https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |title=The Blackwell Encyclopaedia of Political Thought |publisher=Wiley|language=en |date=1991 |isbn=978-0-6311-7944-3 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818145221/https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |archive-date=18 Agosto 2020 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Pierson |first=Christopher |url=https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&pg=PA187 |title=Just Property: Enlightenment, Revolution, and History |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2013 |isbn=978-0-1996-7329-2 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210316125550/https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&pg=PA187 |archive-date=16 Marso 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Morris |first=Brian |url=https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |title=Bakunin: The Philosophy of Freedom |publisher=Black Rose Books |date=1993 |isbn=978-1-8954-3166-7 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225175003/https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |archive-date=25 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Shannon |first=Deric |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=91–106 |chapter=Anti-Capitalism and Libertarian Political Economy |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Heywood |first=Andrew |language=en|url=https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&pg=PA146 |title=Political Ideologies: An Introduction |publisher=Macmillan International Higher Education |date=2017 |isbn=978-1-1376-0604-4 |edition=6 |access-date=13 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111410/https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&pg=PA146 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Bakunin |first=Mikhail |title=Statism and Anarchy |url=https://archive.org/details/statismanarchy0000baku |publisher=Cambridge University Press |date=1990 |isbn=978-0-5213-6182-8 |editor-last=Shatz |editor-first=Marshall |series=Cambridge Texts in the History of Political Thought |location=Cambridge, England |translator-last=Shatz |translator-first=Marshall |doi=10.1017/CBO9781139168083 |lccn=89077393 |oclc=20826465|language=en |orig-date=1873}} * {{Cite book |last=Mayne |first=Alan James |url=https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&pg=PA131 |title=From Politics Past to Politics Future: An Integrated Analysis of Current and Emergent Paradigms |publisher=Greenwood Publishing Group |date=1999 |isbn=978-0-2759-6151-0 |access-date=20 Setyembre 2010|language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418013303/https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&pg=PA131 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Turcato |first=Davide |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Anarchist Communism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=Anarchism: a Documentary History of Libertarian Ideas: from Anarchy to Anarchism |url=https://archive.org/details/anarchismdocumen0000unse |publisher=Black Rose Books |date=2005 |isbn=978-1-5516-4250-5 |location=Montréal|language=en}} * {{Cite book |last=Pernicone |first=Nunzio |url=https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |title=Italian Anarchism, 1864–1892 |publisher=Princeton University Press |date=2009 |isbn=978-0-6916-3268-1 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200819161516/https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |archive-date=19 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite journal |last=Levy |first=Carl |date=8 Mayo 2011 |title=Social Histories of Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |volume=4 |issue=2 |pages=1–44 |doi=10.1353/jsr.2010.0003 |issn=1930-1197 |s2cid=144317650|language=en}} * {{Cite book |last=Van der Walt |first=Lucien |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |pages=249–264 |chapter=Syndicalism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Ryley |first=Peter |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=225–236 |chapter=Individualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite news |last=Imrie |first=Doug |date=1994 |title=The Illegalists |url=http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908072801/http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-date=8 Setyembre 2015 |access-date=9 Disyembre 2010 |work=Anarchy: A Journal of Desire Armed |language=en}} * {{Cite book |last=Parry |first=Richard |url=https://archive.org/details/bonnotgang0000parr |title=The Bonnot Gang |publisher=Rebel Press |date=1987 |isbn=978-0-9460-6104-4 |url-access=registration|language=en}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |author-mask=2 |date=2018 |title=Contemporary Anarchist and Anarchistic Movements |journal=Sociology Compass |publisher=Wiley |volume=12 |issue=6 |article-number=e12582 |doi=10.1111/soc4.12582 |issn=1751-9020|language=en}} * {{Cite web |last=Coutinho |first=Steve |date=3 Marso 2016 |title=Zhuangzi |url=http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303175106/http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=5 Marso 2019 |publisher=Internet Encyclopedia of Philosophy |language=en}} * {{Cite journal |last=Crone |first=Patricia |date=2000 |title=Ninth-Century Muslim Anarchists |url=https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |journal=Past & Present |issue=167 |pages=3–28 |doi=10.1093/past/167.1.3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200828210845/https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |archive-date=28 Agosto 2020 |access-date=3 Enero 2022|language=en}} * {{Cite book |last=Dodson |first=Edward |title=The Discovery of First Principles |publisher=Authorhouse |date=2002 |isbn=978-0-5952-4912-1 |volume=2|language=en}} * {{Cite book |last=Thomas |first=Paul |language=en |title=Karl Marx and the Anarchists |publisher=Routledge & Kegan Paul |date=1985 |isbn=978-0-7102-0685-5 |location=London}} * {{Cite book |url=https://archive.org/details/historyofterrori00grar |title=The History of Terrorism: From Antiquity to Al-Quaeda |publisher=University of California Press|language=en |date=2007 |isbn=978-0-5202-4709-3 |editor-last=Chaliand |editor-first=Gerard |location=Berkeley; Los Angeles; London |oclc=634891265 |editor-last2=Blin |editor-first2=Arnaud |url-access=registration}} * {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=325–342 |chapter=Anarchism and the First International |author-mask=2 |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{Cite journal |last=Anderson |first=Benedict |date=2004 |title=In the World-Shadow of Bismarck and Nobel |url=http://newleftreview.org/II/28/benedict-anderson-in-the-world-shadow-of-bismarck-and-nobel |journal=New Left Review|language=en |volume=2 |issue=28 |pages=85–129 |article-number=2519 |doi=10.64590/q8k |archive-url=https://web.archive.org/web/20151219130121/http://newleftreview.org/II/28/benedict-anderson-in-the-world-shadow-of-bismarck-and-nobel |archive-date=19 Disyembre 2015 |access-date=7 Enero 2016 |url-access=subscription}} * {{Cite journal |last1=Lutz |first1=James M. |last2=Ulmschneider |first2=Georgia Wralstad |date=2019 |title=Civil Liberties, National Security and U.S. Courts in Times of Terrorism |journal=Perspectives on Terrorism |volume=13 |issue=6 |pages=43–57 |jstor=26853740|language=en}} * {{Cite book |last=Bantman |first=Constance |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=371–388 |chapter=The Era of Propaganda by the Deed |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=m7BhDwAAQBAJ&pg=PA372}} * {{Cite book |last=Moya |first=Jose C. |title=In Defiance of Boundaries: Anarchism in Latin American History |publisher=University Press of Florida |others=Kirwin R. Shaffer |date=2015 |isbn=978-0-8130-5138-3 |editor-last=Laforcade |editor-first=Geoffroy de |chapter=Transference, culture, and critique The Circulation of Anarchist Ideas and Practices |access-date=6 Marso 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=ikt6AQAACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085903/https://books.google.com/books?id=ikt6AQAACAAJ |archive-date=9 Agosto 2020|language=en |url-status=live}} * {{Cite book |last=Laursen |first=Ole Birk |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=149–168 |chapter=Anti-Imperialism |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Nomad |first=Max |title=Revolutionary Internationals 1864–1943 |publisher=Stanford University Press|language=en |date=1966 |isbn=978-0-8047-0293-5 |editor-last=Drachkovitch |editor-first=Milorad M. |page=88 |chapter=The Anarchist Tradition}} * {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |language=en |publisher=AK Press |date=2006 |isbn=978-1-9048-5948-2 |location=Stirling |author-mask=2|title=The Russian Anarchists|url=https://archive.org/details/bwb_KT-771-669 }} * {{Cite book |last=Bolloten |first=Burnett |language=en |title=The Spanish Civil War: Revolution and Counterrevolution |url=https://archive.org/details/spanishcivilwarr0000boll_z8t8 |publisher=University of North Carolina Press |date=1984 |isbn=978-0-8078-1906-7}} * {{Cite journal |last=Harmon |first=Christopher C. |date=2011 |title=How Terrorist Groups End: Studies of the Twentieth Century |journal=Connections|language=en |volume=10 |issue=2 |pages=51–104 |jstor=26310649}} * {{Cite book |last=Rupert |first=Mark |url=https://archive.org/details/globalizationint00rupe |title=Globalization and International Political Economy |publisher=Rowman & Littlefield Publishers|language=en |date=2006 |isbn=978-0-7425-2943-4 |location=Lanham}} * {{Cite book |last=Evren |first=Süreyyya |language=en |title=Post-Anarchism: A Reader |url=https://archive.org/details/postanarchismrea0000unse |publisher=Pluto Press |date=2011 |isbn=978-0-7453-3086-0 |editor-last=Rousselle |editor-first=Duane |pages=[https://archive.org/details/postanarchismrea0000unse/page/1 1]–19 |chapter=How New Anarchism Changed the World (of Opposition) after Seattle and Gave Birth to Post-Anarchism |editor-last2=Evren |editor-first2=Süreyyya }} * {{Cite book |last=Honeywell |first=C. |url=https://books.google.com/books?id=qzKOzQEACAAJ |title=Anarchism |publisher=Wiley |date=2021 |isbn=978-1-5095-2390-0 |series=Key Concepts in Political Theory |access-date=13 Agosto 2022|language=em}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Leonard |author-mask=2 |date=2010 |title=Hakim Bey and Ontological Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |location=East Lansing |publisher=Michigan State University Press|language=en |volume=4 |issue=2 |pages=109–137 |doi=10.1353/jsr.2010.0009 |jstor=41887660 |s2cid=143304524}} * {{Cite book |last=Ramnath |first=Maia |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Non-Western Anarchisms and Postcolonialism |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{cite book|last=Pernicone|first=Nunzio|year=1993|title=Italian Anarchism, 1864–1892|publisher=Princeton University Press|isbn=0691056927|lccn=92-46661}} * {{Cite book|last=Pengam|first=Alain|chapter=Anarcho-Communism|editor-last1=Ribel|editor-first1=Maximilien|editor-last2=Crump|editor-first2=John|year=1987|title=Non-Market Socialism in the Nineteenth and Twentieth Centuries|publisher=Palgrave Macmillan|chapter-url=https://books.google.com/books?id=dqmvCwAAQBAJ&q=anarcho-communism+stateless+communism&pg=PA60|pages=60–82|doi=10.1007/978-1-349-18775-1_4|isbn=978-1349187751|language=en}} * {{cite encyclopedia |editor1-last=Ball |editor1-first=Terence |editor2-last=Dagger |editor2-first=Richard |date=2019 |orig-date=1999 |url=https://www.britannica.com/topic/communism |title=Communism |edition=revised |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=10 Hunyo 2020|language=en }} * {{cite book |last=Steele |first=David |title=From Marx to Mises: Post-Capitalist Society and the Challenge of Economic Calculation |publisher=Open Court Publishing Company|language=en |year=1992 |isbn=978-0-87548-449-5}} * {{cite book|chapter=Anarchism and Markets|last=Carson|first=Kevin|year=2018|location=Leiden|publisher=Brill|editor-first=Nathan|editor-last=Jun|title=Brill's Companion to Anarchism and Philosophy|isbn=978-90-04-35689-4|pages=81–119|doi=10.1163/9789004356894_005|url=https://brill.com/view/title/35861|language=en}} * {{cite book|last=Alexander|first=Robert|title=The Anarchists in the Spanish Civil War|isbn=1-85756-400-6|location=[[Londres]]|publisher=Janus|year=1999|oclc=43717219|url=https://libcom.org/history/anarchists-spanish-civil-war-robert-alexander|language=en}} * {{cite book|last=Graham|first=Helen|language=en|year=2002|title=The Spanish Republic at War, 1936–1939|location=[[Cambridge]]|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=0-521-45932-X|oclc=464890766}} * {{cite book|first=Abel|last=Paz|title=Durruti in the Spanish Revolution|url=https://www.akpress.org/durrutiinthespanishrevolution.html|year=2006|orig-year=1996|translator-first=Chuck|translator-last=Morse|language=en|location=[[Edinburgh]]|publisher=AK Press|isbn=1-904859-50-X|lccn=2006920974|oclc=482919277}} {{Refend}} [[Kategorya:Mga ideolohiyang pampolitika]] [[Kategorya:Anarkismo|*]] [[Kategorya:Mga ideolohiyang pang-ekonomiya]] t2z72ozfteyutur6pfx77k1t297obyp 2218561 2218560 2026-08-02T04:18:36Z Jojit fb 38 /* Komunismong awtoritaryo (Marxismo-Leninismo-Maoismo) */ 2218561 wikitext text/x-wiki {{About|pilosopiyang pampolitika|ang katayuan ng isang lipunang walang awtoridad|Anarkiya}} [[Talaksan:Black_flag_waving.svg|frame|Itim na watawat ng anarkismo]] Ang '''anarkismo''' ay isang [[Pilosopiyang pampolitika|pilosopiyang pampulitika]] at kilusan na naglalayong buwagin ang lahat ng mga institusyong nagpapatuloy ng [[Awtoritarismo|awtoridad]], pamimilit, o herarkiya, na pangunahing tinututukan ang [[estado]] at [[kapitalismo]]. Isinusulong ng anarkismo ang pagpapalit sa estado ng mga lipunang walang estado at mga kusang-loob na malalayang samahan. Inilalarawan ang anarkismo bilang bahagi ng libertaryong sangay ng kilusang [[Sosyalismo|sosyalista]] (libertaryong sosyalismo).{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}}{{Refn|Sa aklat na ''In Anarchism: From Theory to Practice'' (1970),{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} inilarawan ng historyador na anarkista na si Daniel Guérin ang anarkismo bilang kasingkahulugan ng libertaryang sosyalismo. Isinulat niya na ang anarkismo ay "talagang kasingkahulugan ng sosyalismo. Ang isang anarkista ay pangunahing isang sosyalista na ang layunin ay wakasan ang pagsasamantala ng tao sa kapwa tao. Ang anarkismo ay isa lamang sa mga daloy ng kaisipang sosyalista—ang daloy na ang pangunahing katangian ay ang pagpapahalaga sa kalayaan at ang agarang hangaring buwagin ang estado."{{Sfn|Arvidsson|2017}} Sa kaniyang maraming akda tungkol sa anarkismo, inilalarawan naman ng historyador na si Noam Chomsky ang anarkismo, kasama ng libertaryang Marxismo, bilang libertaryang sangay ng sosyalismo.{{Sfn|Otero|1994|p=617}}|group=nb|name=nb1}} Bagaman matatagpuan ang mga bakas ng mga ideyang anarkista sa buong kasaysayan, umusbong ang makabagong anarkismo noong [[Panahon ng Kaliwanagan]]. Sa huling kalahati ng [[Ika-19 na dantaon|ika-19 na]] [[Ika-19 na dantaon|dantaon]] at sa mga unang dekada ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], umunlad ang kilusang anarkista sa maraming bahagi ng daigdig at nagkaroon ng mahalagang papel sa pakikibaka ng mga [[manggagawa]] para sa kanilang paglaya. Sa panahong ito, nabuo ang iba't ibang paaralan ng kaisipang anarkista. Nakibahagi ang mga anarkista sa ilang mga rebolusyon, lalo na sa [[Komuna ng Paris]], [[Digmaang Sibil sa Rusya]], at [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], na ang pagwawakas ay nagmarka rin sa pagtatapos ng klasikal na panahon ng anarkismo. Sa mga huling dekada ng ika-20 dantaon at pagpasok ng ika-21 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista at lumawak ang katanyagan at impluwensiya nito sa loob ng mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa digmaan, at laban sa globalisasyon. Gumagamit ang mga anarkista ng iba't ibang pamamaraan upang isulong ang pagbabagong panlipunan, na karaniwang inuuri bilang [[rebolusyonaryo]] o ebolusyonaryo, bagaman madalas na nagsasapawan ang dalawa at naipapakita sa sari-saring taktika. Karaniwang pinapaboran ng mga ebolusyonaryong pamamaraan ang unti-unti at madalas ay di-marahas na pagbabago, samantalang layunin ng mga rebolusyonaryong pamamaraan na wasakin ang mga mapaniil na estado at institusyon. Maraming aspekto ng kabihasnang pantao ang naimpluwensiyahan ng teorya, kritika, at praktika ng anarkismo. == Etimolohiya, terminolohiya, at kahulugan == [[File:Proudhon_jeune.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Proudhon_jeune.jpg|thumb|Si Pierre-Joseph Proudhon ang unang pilosopong pampolitika na tinawag ang sarili bilang anarkista{{Sfn|Kahn|2000}}<ref name="Merriman2">Merriman, John M. (2009). ''How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror''. New Haven: Yale University Press. p. 42. {{ISBN|9780300217933}}.</ref><ref name="Leier2">Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}.</ref>]] Ang etimolohikal na pinagmulan ng salitang anarkismo ay mula sa Sinaunang [[Wikang Griyego|Griyegong]] ''anarkhia'' (ἀναρχία), na nangangahulugang "walang pinuno" o "walang namumuno". Binubuo ito ng unlaping ''an-'' ("walang") at ng salitang ''arkhos'' ("pinuno" o "tagapamahala"). Ang hulaping ''-ismo'' ay tumutukoy sa isang ideolohikal na kilusan o kaisipan na nagtataguyod ng anarkiya.{{Sfnm|1a1=Bates|1y=2017|1p=128|2a1=Long|2y=2013|2p=217}} Lumitaw ang salitang ''anarchisme'' sa [[wikang Ingles]] noong 1642 at ang ''anarchy'' naman noong 1539; sa mga unang paggamit nito sa Ingles, binibigyang-diin nito ang kahulugan ng kaguluhan o kawalan ng kaayusan.{{Sfnm|1a1=Merriam-Webster|1y=2019|1loc="Anarchism"|2a1=''Oxford English Dictionary''|2y=2005|2loc="Anarchism"|3a1=Sylvan|3y=2007|3p=260}} Sa panahon ng [[Rebolusyong Pranses]], iba't ibang pangkat ang tumawag sa kanilang mga kalaban bilang mga ''anarkista'', bagaman kakaunti sa mga tinawag na ganoon ang may mga pananaw na kahalintulad ng mga sumunod na anarkista. Maraming rebolusyonaryo noong ika-19 na dantaon, gaya nina William Godwin (1756–1836) at Wilhelm Weitling (1808–1871), ang nag-ambag sa mga doktrinang anarkista ng susunod na salinlahi, subalit hindi nila ginamit ang mga katawagang ''anarkista'' o ''anarkismo'' upang ilarawan ang kanilang sarili o ang kanilang mga paniniwala.{{Sfn|Joll|1964|pp=27–37}}{{Sfn|Carlson|1972|pp=22–23}} Ang unang pilosopong pampolitika na tumawag sa kaniyang sarili bilang isang anarkista (Pranses: ''anarchiste'') at nagbigay sa salitang ito ng positibong kahulugan ay si Pierre-Joseph Proudhon (1809–1865).{{Sfn|Kahn|2000}}<ref name="Merriman2" /><ref name="Leier">Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}. (sa Ingles)</ref> Ayon sa ilang historyador, umusbong ang kilusang anarkista sa pagitan ng panahon ni Proudhon at ng Kongresong Saint-Imier noong 1872, bagaman may magkakaibang pananaw ang mga historyador hinggil dito.{{Sfn|Baker|2023|p=40-43}} Mula noong [[dekada 1890]], at nagsimula sa [[Pransiya]],{{Sfn|Nettlau|1996|p=162}} ang salitang ''libertaryanismo'' ay madalas gamitin bilang kasingkahulugan ng anarkismo;{{Sfn|Guérin|1970|loc="The Basic Ideas of Anarchism"}} hanggang sa kasalukuyan, karaniwan pa rin ang ganitong paggamit sa labas ng [[Estados Unidos]].{{Sfnm|1a1=Ward|1y=2004|1p=62|2a1=Goodway|2y=2006|2p=4|3a1=Skirda|3y=2002|3p=183|4a1=Fernández|4y=2009|4p=9}} Gayunman, sa ilang gamit, ang libertaryanismo ay tumutukoy lamang sa [[Indibidwalismo|indibiduwalistang]] pilosopiya ng [[malayang pamilihan]], at ang anarkismo ng malayang merkado ay mas tiyak na tinatawag na libertaryang anarkismo.{{Sfn|Morris|2002|p=61}} Bagaman ang katawagang libertaryanismo ay matagal nang halos kasingkahulugan ng anarkismo,{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6}} ang kahulugan nito ay naging mas malabo sa paglipas ng panahon dahil sa pag-angkin dito ng iba't ibang pangkat na may magkakaibang [[ideolohiya]],{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} kabilang ang Bagong Kaliwa at ang mga tagapagtaguyod ng libertaryang Marxismo, na hindi inuugnay ang kanilang sarili sa mga awtoritaryang sosyalista o sa isang partidong banguwardismo, gayundin ang mga radikal na [[Liberalismo|liberal]] sa usaping pangkultura na pangunahing nakatuon sa mga [[kalayaang sibil]].{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Dahil dito, may ilang anarkista ang mas pinipiling gamitin ang katawagang libertaryang sosyalismo{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}} upang maiwasan ang mga negatibong kahulugang ikinakabit sa salitang ''anarkismo'' at upang bigyang-diin ang kaugnayan nito sa sosyalismo.{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Sa pangkalahatan, ginagamit ang anarkismo upang tukuyin ang kontra-awtoritaryang sangay ng kilusang sosyalista.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=104}}{{Refn|group=nb|name=nb1}} Karaniwan itong inihahambing sa mga anyo ng sosyalismo na nakasentro sa estado o ipinapataw mula sa itaas.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Karaniwang binibigyang-diin ng mga iskolar ng anarkismo ang sosyalistang katangian ng anarkismo{{Sfn|Newman|2005|p=15}} at tinutuligsa ang mga pagtatangkang paghiwalayin ang dalawa bilang magkasalungat na ideolohiya.{{Sfn|Morris|2015|p=64}} May ilang iskolar ding naglalarawan sa anarkismo bilang may maraming impluwensiya mula sa liberalismo,{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} at bilang kapuwa liberal at sosyalista, bagaman higit na sosyalista.{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Samantala, maraming iskolar ang tumatangging ituring na isang anyo ng anarkismo ang anarko-kapitalismo, sapagkat para sa kanila ay hindi nito wastong nauunawaan ang mga pangunahing simulain ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}}{{Refn|Ayon kay Herbert L. Osgood, ang anarkismo ang "pinakasukdulang kabaligtaran" ng awtoritaryang komunismo at sosyalismong nakasentro sa estado.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Ayon naman kay Peter Marshall, "sa pangkalahatan, mas malapit ang anarkismo sa sosyalismo kaysa sa liberalismo. ... Malaking bahagi ng anarkismo ay kabilang sa kampo ng sosyalismo, bagaman mayroon din itong ilang impluwensiya mula sa liberalismo. Hindi ito maaaring ipailalim lamang sa sosyalismo, at mas mainam itong ituring bilang isang hiwalay at natatanging doktrina."{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Ayon kay Jeremy Jennings, "mahirap hindi mapagpasyahan na ang mga ideyang ito"—na tumutukoy sa anarko-kapitalismo—"ay tinatawag lamang na anarkista dahil sa maling pag-unawa sa kung ano ang anarkismo." Dagdag pa niya, "ang anarkismo ay hindi nagtataguyod ng lubos na walang hadlang na kalayaan ng indibidwal (na tila pinaniniwalaan ng mga 'anarko-kapitalista'); sa halip, gaya ng nakita na natin, itinataguyod nito ang pagpapalawak ng [[indibidwalidad]] at ng pamayanan."{{Sfn|Morris|2015|p=64}} Isinulat naman ni Nicolas Walter na "ang anarkismo ay nagmula kapuwa sa liberalismo at sosyalismo, sa kasaysayan man at sa ideolohiya. ... Sa isang diwa, nananatiling mga liberal at mga sosyalista ang mga anarkista, at tuwing itinatakwil nila ang mabubuting elemento ng alinman sa dalawa, ipinagkakanulo nila ang mismong anarkismo. ... Kami ay mga liberal, subalit higit pa rito; kami rin ay mga sosyalista, subalit higit pa rito."{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Isinama naman ni Michael Newman ang anarkismo bilang isa sa maraming tradisyon ng sosyalismo, lalo na ang tradisyong higit na nakahanay sa sosyalismo na sinusundan nina Pierre-Joseph Proudhon at Mikhail Bakunin.{{Sfn|Newman|2005|p=15}} Samantala, iginiit ni Brian Morris na "nakalilinlang kapuwa sa konsepto at sa kasaysayan" ang paglikha ng isang mahigpit na paghahati sa pagitan ng sosyalismo at anarkismo.|group=nb}} Bagaman ang pagtutol sa estado ay pangunahing bahagi ng kaisipang anarkista, hindi madaling bigyan ng iisang depinisyon ang anarkismo, sapagkat malawak ang talakayan ng mga iskolar at mga anarkista tungkol dito, at bahagyang magkakaiba ang pag-unawa rito ng iba't ibang tradisyon ng anarkismo.{{Sfn|Long|2013|p=217}}{{Refn|Isang karaniwang depinisyong tinatanggap ng mga anarkista ay ang anarkismo ay isang kalipunan ng mga pilosopiyang pampolitika na tumututol sa awtoridad at hirarkikong organisasyon, kabilang ang [[kapitalismo]], [[nasyonalismo]], ang [[estado]], at lahat ng kaugnay na institusyon, sa pamamalakad ng lahat ng [[ugnayang pantao]], pabor sa isang lipunang nakabatay sa [[desentralisasyon]], [[kalayaan]], at kusang-loob na samahan. Gayunman, binibigyang-diin ng mga iskolar na ang depinisyong ito ay may kaparehong mga kakulangan ng depinisyong nakabatay sa kontra-awtoritaryanismo (isang ''[[a posteriori]]'' na kongklusyon), kontra-etatismo o kontra-estado (sapagkat higit pa rito ang anarkismo),{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1p=166|2a1=Jun|2y=2009|2p=507|3a1=Franks|3y=2013|3pp=386–388}} at etimolohiya (ang simpleng pagwawaksi sa mga namumuno).{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1pp=25–29|2a1=Long|2y=2013|2pp=217}}|group=nb}} Kabilang sa mahahalagang sangkap ng depinisyon nito ang hangarin para sa isang [[Lipunan|lipunang]] walang pamimilit, ang pagtanggi sa aparatong pang-estado, ang paniniwalang likas na kayang mamuhay o umunlad ng tao sa isang lipunang walang pamimilit, at ang mungkahi kung paano maisasakatuparan ang mithiin ng anarkiya.{{Sfn|McLaughlin|2007|pp=25–26}} == Simbolismo == {{multiple image | total_width = 320 | image1 = Anarchy-symbol.svg | caption1 = Simbolong bilog na A | image2 = Circle-A red.svg | caption2 = Naka-istilong Bilog na A na punk | align = right | header = Ang bilog na A (''circle-A'') ay isang sagisag ng anarkismo na kumakatawan sa mga pangunahing simulain nito, kabilang ang kalayaan ng indibidwal at pagtutol sa awtoritaryanismo.<ref>{{Cite web |title=Understanding The Meaning Behind The Anarchist Symbol: Breaking Down The Unconventional Ideals {{!}} ShunSpirit |url=https://shunspirit.com/article/anarchist-symbol-meaning |access-date=12 Disyembre 2025|language=en |website=shunspirit.com}}</ref> }} Mula pa noong ika-19 na dantaon, gumagamit na ang mga anarkista ng ilang sagisag para sa kanilang adhikain, kabilang ang pinakatanyag na bilog na A (''circle-A''), ang itim na watawat, at ang itim na [[pusa]].<ref name="Baillargeon">{{cite book |last1=Baillargeon |first1=Normand |url=https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&q=%22circle+A%22 |title=Order Without Power: An Introduction to Anarchism: History and Current Challenges |date=2013 |publisher=Seven Stories Press |isbn=978-1-60980-472-5 |location=New York |language=en |translator=Mary Foster |access-date=Oktubre 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210922142448/https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&q=%22circle+A%22 |archive-date=Setyembre 22, 2021 |url-status=live |orig-year=2008}}</ref><ref name="An Anarchist FAQ">{{cite book |title=An Anarchist FAQ |publisher=AK Press |year=2008 |isbn=978-1-902593-90-6 |editor-last=Mckay |editor-first=Iain |location=Edinburgh |language=en |chapter=Appendix – The Symbols of Anarchy |oclc=182529204 |chapter-url=https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20201005101602/https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-date=Oktubre 5, 2020}}</ref> Karaniwan din ang mga [[watawat]] na hinati sa dalawang kulay, na kadalasang nakabatay sa itim na watawat, gaya ng pula at itim at itim at lila, na kumakatawan sa anarko-sindikalismo at anarka-[[peminismo]], ayon sa pagkakasunod. Mula noong ikalawang kalahati ng ika-20 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista sa paggamit ng mga bagong sagisag na mas madaling iguhit at mas madaling makilala, na ang pinakatanyag ay ang bilog na A. Mula sa pagsisimula ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], naging higit na laganap ang mga sagisag pangkultura ng anarkismo sa [[kulturang popular]], kasabay ng pag-usbong ng kilusang kontra-[[globalisasyon]] at ng subkulturang [[punk]].<ref name="revival">{{cite journal |last=Williams |first=Leonard |date=Setyembre 2007 |title=Anarchism Revived |journal=New Political Science |volume=29 |issue=3 |pages=297–312 |doi=10.1080/07393140701510160 |s2cid=220354272|language=en}}</ref><ref name="Gordon">{{cite journal |last=Gordon |first=Uri |date=Pebrero 2007 |title=Anarchism reloaded |journal=Journal of Political Ideologies |volume=12 |issue=1 |pages=29–48 |doi=10.1080/13569310601095598 |s2cid=216089196|language=en}}</ref> == Mga paaralan ng kaisipan == Karaniwang hinahati ang mga paaralan ng kaisipan sa anarkismo sa dalawang pangunahing makasaysayang tradisyon: ang panlipunang anarkismo at ang indibiduwalistang anarkismo, dahil sa kanilang magkakaibang pinagmulan, pagpapahalaga, at pag-unlad.{{Sfnm|1a1=McLean|1a2=McMillan|1y=2003|1loc="Anarchism"|2a1=Ostergaard|2y=2003|2p=14|2loc="Anarchism"}} Binibigyang-diin ng indibiduwalistang tradisyon ang negatibong kalayaan sa pamamagitan ng pagtutol sa mga paghihigpit sa malayang indibiduwal, samantalang binibigyang-diin ng panlipunang tradisyon ang positibong [[kalayaan]] sa layuning ganap na mapaunlad ang malayang kakayahan ng lipunan sa pamamagitan ng pagkakapantay-pantay at panlipunang pagmamay-ari.{{Sfn|Harrison|Boyd|2003|p=251}} Sa kronolohikal na pananaw, maaaring hatiin ang anarkismo sa mga klasikong tradisyon noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at sa mga pos-klasikong tradisyon—gaya ng anarka-peminismo, berdeng anarkismo, at pos-anarkismo—na umusbong pagkatapos nito.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=9}} Ang pagbibigay-diin ng anarkismo sa pagtutol sa [[kapitalismo]], pagkakapantay-pantay, at pagpapalawak ng [[pamayanan]] at indibiduwalidad ang nagtatangi rito mula sa anarko-kapitalismo at iba pang uri ng ekonomikong libertaryanismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}} Karamihan sa mga pananaw nito sa [[ekonomiya]] at pilosopiyang legal ay nagpapakita ng mga kontra-awtoritaryo, kontra-estado, libertariyo, at radikal na pagpapakahulugan sa makakaliwa at sosyalistang pulitika,{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} kabilang ang [[kolektibismo]], [[komunismo]], [[Indibidwalismo|indibiduwalismo]], [[Mutualismo|mutuwalismo]], at sindikalismo, bukod sa iba pang mga teoryang pang-ekonomiya ng libertaryang [[sosyalismo]].{{Sfn|Guérin|1970|p=35|loc="Critique of authoritarian socialism"}} Karaniwang inilalagay ang anarkismo sa pinakakaliwang bahagi ng espektrong pampolitika, bagaman marami ang tumututol sa awtoridad ng estado batay sa mga simulain ng kanan, gaya ng mga anarko-kapitalista.{{Sfnm|1a1=Brooks|1y=1994|1p=[https://books.google.com/books?id=gHyUj9HFYBIC&pg=PP15 xi]|1ps=, "Usually considered to be an extreme left-wing ideology".}}<ref name=":1">{{Cite journal |last=Jungkunz |first=Sebastian |date=2019-01-02 |title=Towards a Measurement of Extreme Left-Wing Attitudes |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09644008.2018.1484906 |journal=German Politics |language=en |volume=28 |issue=1 |pages=101–122 |doi=10.1080/09644008.2018.1484906 |issn=0964-4008 |url-access=subscription |s2cid=158624439}}</ref>{{Sfn|Backes|2023a|p=12}}{{Sfn|Krüusselmann|Weggemans|2023a|p=58}} Dahil walang iisang nakapirming kalipunan ng doktrina o natatanging pandaigdigang pananaw ang anarkismo,{{Sfn|Marshall|1993|pp=14–17}} umiral ang maraming uri at tradisyon nito, at malaki ang pagkakaiba-iba ng mga anyo ng anarkiya.{{Sfn|Sylvan|2007|p=262}} Bilang tugon sa sektaryanismo sa loob ng kilusang anarkista, lumitaw ang anarkismo nang walang [[pang-uri]], isang panawagan para sa pagpaparaya at pagkakaisa ng mga anarkista na unang isinulong ni Fernando Tarrida del Mármol noong 1889 bilang tugon sa matitinding pagtatalo hinggil sa teoryang anarkista noong panahong iyon.{{Sfn|Avrich|1996|p=6}} Sa kabila ng kanilang pagkakahiwalay, ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo ay hindi itinuturing na magkakahiwalay na mga entidad kundi mga tendensiya na nagsasalubong at nag-uugnayan sa isa't isa sa pamamagitan ng magkakaparehong simulain, gaya ng awtonomiya, mutuwal na pagtutulungan, pagtutol sa awtoridad, at [[desentralisasyon]].{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=1–6|2a1=Angelbeck|2a2=Grier|2y=2012|2p=551}} Higit pa sa mga partikular na paksyon ng mga kilusang pampolitika ng anarkismo na bumubuo sa anarkismong pampolitika, mayroon ding anarkismong pampilosopiya, na nagsasabing ang estado ay walang moral na pagiging lehitimo, nang hindi kinakailangang tanggapin ang pangangailangan ng isang rebolusyon upang ito ay maalis.{{Sfn|Egoumenides|2014|p=2}} Bilang isang sangay, lalo na ng indibiduwalistang anarkismo,{{Sfnm|1a1=Ostergaard|1y=2003|1p=12|2a1=Gabardi|2y=1986|2pp=300–302}} maaaring tanggapin ng anarkismo pampilosopiya ang pag-iral ng isang pinakamaliit na estado, subalit iginiit nito na walang [[Moralidad|moral]] na tungkulin ang mga [[mamamayan]] na sundin ang pamahalaan kapag ito ay sumasalungat sa awtonomiya ng indibiduwal.{{Sfn|Klosko|2005|p=4}} Maging ang magkakaibang pilosopikal na tradisyon tulad ng Obhetibismo at Kantiyanismo ay nagbigay ng mga argumentong ginamit upang ipagtanggol ang anarkismo pampilosopiya, kabilang ang pagtatanggol ni Robert Paul Wolff sa anarkismo laban sa mga pormal na paraan ng pagbibigay-katwiran sa pagiging lehitimo ng estado.<ref name="sa">{{cite journal |last=Martin |first=Thomas |date=2000 |title=Book Review: In Defense of Anarchism |url=http://library.nothingness.org/articles/SA/en/display/348 |journal=Social Anarchism |issue=27 |access-date=19 Hunyo 2008|language=en}}</ref> Binibigyang-pansin din ng anarkismo ang mga argumentong moral sapagkat may mahalagang papel ang [[etika]] sa pilosopiyang anarkista. Mayroon ding ilang anarkista na yumakap sa paniniwala sa [[Nihilismo|nihilismong]] pampolitika.{{Sfn|Walter|2002|p=52}} === Klasiko === Sa mga klasikong tradisyon ng anarkismo, ang mga unang umusbong ay ang mutuwalismo at indibiduwalistang anarkismo. Sinundan ang mga ito ng mga pangunahing tradisyon ng panlipunang anarkismo, gaya ng kolektibistang anarkismo, anarko-komunismo, at anarko-sindikalismo. Nagkakaiba ang mga tradisyong ito sa kanilang pananaw hinggil sa organisasyon at estrukturang pang-ekonomiya ng kanilang mithiing lipunan.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=2}} Ang mutuwalismo ay isang teoryang pang-ekonomiya noong ika-18 dantaon na pinaunlad bilang teoryang anarkista ni Pierre-Joseph Proudhon. Kabilang sa mga layunin nito ang "pagbuwag sa estado",<ref name=":0">{{Cite book |title=The Desk Encyclopedia of World History |date=2006 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-7394-7809-7 |editor-last=Wright |editor-first=Edmund |location=New York |pages=20–21}}</ref> pagkakatumbasan, malayang samahan, kusang-loob na [[kontrata]], pederasyon, at repormang [[Pananalapi (disiplina)|pananalapi]] sa parehong kredito at [[salapi]] na pamamahalaan ng isang [[bangko]] ng sambayanan.{{Sfn|Wilbur|2019|pp=213–218}} Sa paglipas ng panahon, inilarawan ang mutuwalismo bilang isang ideolohiyang nasa pagitan ng indibiduwalista at kolektibistang anyo ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Avrich|1y=1996|1p=6|2a1=Miller|2y=1991|2p=11}} Sa ''What Is Property?'' (1840), unang inilarawan ni Proudhon ang kaniyang layunin bilang isang "ikatlong anyo ng lipunan, ang sintesis ng komunismo at pag-aari."{{Sfn|Pierson|2013|p=187}} Ang kolektibistang anarkismo ay isang rebolusyonaryong sosyalistang anyo ng anarkismo{{Sfn|Morris|1993|p=76}} na karaniwang iniuugnay kay Mikhail Bakunin.{{Sfn|Shannon|2019|p=101}} Isinusulong ng mga kolektibistang anarkista ang kolektibong pagmamay-ari ng mga kagamitan sa produksiyon, na inaasahang maisasakatuparan sa pamamagitan ng marahas na [[rebolusyon]],{{Sfn|Avrich|1996|pp=3–4}} at naniniwalang dapat bayaran ang mga [[manggagawa]] ayon sa oras na kanilang ginawa, sa halip na ipamahagi ang mga [[produkto]] ayon sa pangangailangan tulad ng sa komunismo. Umusbong ang kolektibistang anarkismo kasabay ng [[Marxismo]], subalit tinanggihan nito ang [[diktadura]] ng [[proletaryado]], sa kabila ng ipinahahayag na layunin ng Marxismo na magtatag ng isang lipunang kolektibista na walang estado.{{Sfnm|1a1=Heywood|1y=2017|1pp=146–147|2a1=Bakunin|2y=1990}} Ang anarko-komunismo ay isang teorya ng anarkismo na nagsusulong ng isang lipunang komunista na may magkakasamang pagmamay-ari ng mga kagamitan sa [[produksiyon]],{{Sfn|Mayne|1999|p=131}} na pinangangasiwaan ng isang pederal na ugnayan ng mga kusang-loob na samahan.{{Sfn|Marshall|1993|p=327}} Ang produksiyon at pagkonsumo ay ibabatay sa prinsipyong "[[Mula sa bawat isa ayon sa kaniyang kakayahan, para sa bawat isa ayon sa kaniyang pangangailangan]]."{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1p=327|2a1=Turcato|2y=2019|2pp=237–238}} Umusbong ang anarko-komunismo mula sa mga radikal na sosyalistang kilusan pagkatapos ng [[Rebolusyong Pranses]],{{Sfn|Graham|2005}} subalit unang nabuo bilang isang natatanging [[doktrina]] sa seksiyong [[Italya|Italyano]] ng Unang Internasyonal.{{Sfn|Pernicone|2009|pp=111–113}} Kalaunan ay higit pa itong pinaunlad sa mga teoretikal na akda ni [[Peter Kropotkin]],{{Sfn|Turcato|2019|pp=239–244}} na ang kaniyang partikular na pananaw ang naging nangingibabaw sa maraming anarkista pagsapit ng huling bahagi ng ika-19 na dantaon.{{Sfn|Levy|2011|p=6}} Ang anarko-sindikalismo ay isang sangay ng anarkismo na tumitingin sa mga unyon ng mga [[manggagawa]] bilang isang posibleng puwersa para sa rebolusyonaryong pagbabago ng lipunan. Layunin nitong palitan ang kapitalismo at ang estado ng isang bagong lipunang [[Demokrasya|demokratikong]] pinamamahalaan mismo ng mga manggagawa. Ang mga pangunahing simulain ng anarko-sindikalismo ay direktang pagkilos, pagkakaisa ng mga manggagawa, at sariling pamamahala ng mga manggagawa.{{Sfn|Van der Walt|2019|p=249}} Ang indibiduwalistang anarkismo naman ay isang pangkat ng iba't ibang tradisyon ng kaisipan sa loob ng kilusang anarkista na nagbibigay ng higit na diin sa indibiduwal at sa kaniyang [[Malayang kalooban|malayang pagpapasya]] kaysa sa anumang panlabas na salik na nagtatakda ng kaniyang kilos.{{Sfn|Ryley|2019|p=225}} Kabilang sa mga unang nakaimpluwensiya sa anyong ito ng anarkismo sina William Godwin, Max Stirner, at [[Henry David Thoreau]]. Sa iba't ibang bansa, nakakuha ang indibiduwalistang anarkismo ng maliit ngunit magkakaibang pangkat ng mga tagasunod, kabilang ang mga Bohemyo na alagad ng [[sining]] at mga [[intelektuwal]],{{Sfn|Marshall|1993|p=440}} gayundin ang mga kabataang anarkistang lumalabag sa batas sa kilusang nakilala bilang iligalismo at indibiduwal na pagbawi.{{Sfnm|1a1=Imrie|1y=1994|2a1=Parry|2y=1987|2p=15}} === Pos-klasiko at kontemporaryo === Patuloy na umusbong ang anarkismo ng maraming [[pilosopiya]] at kilusan na, sa ilang pagkakataon, ay eklektiko, na humahango ng mga ideya mula sa iba't ibang pinagmulan at pinagsasama ang magkakaibang konsepto upang makalikha ng mga bagong pamamaraang pampilosopiya. Nanatiling mahalagang bahagi ng mga makabagong tradisyon ng anarkismo ang kontra-kapitalistang tradisyon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Williams|2018|p=4}} Maraming pangkat, tendensiya, at paaralan ng kaisipan ng anarkismo ang umiiral sa kasalukuyan, kaya mahirap ilarawan ang makabagong kilusang anarkista bilang isang magkakaisang kabuuan.{{Sfn|Franks|2013|pp=385–386}} Bagaman nakapaglatag ang mga teorista at aktibista ng mga "medyo matatag na kalipunan ng mga simulain ng anarkismo," wala pa ring nagkakaisang pananaw kung alin sa mga simulain ang pangunahing batayan nito. Dahil dito, inilalarawan ng mga komentarista ang mga anarkismo sa halip na isang iisang anarkismo, sapagkat bagaman may mga simulain silang magkakatulad, magkakaiba ang pagpapahalagang ibinibigay ng bawat paaralan sa mga ito. Halimbawa, maaaring isang pangkalahatang simulain ang pagkakapantay-pantay ng kasarian, subalit higit itong binibigyang-priyoridad ng anarka-peminismo kaysa ng anarko-komunismo.{{Sfn|Franks|2013|p=386}} Sa pangkalahatan, tutol ang mga anarkista sa mapilit na awtoridad sa lahat ng anyo nito, kabilang ang lahat ng sentralisado at hirarkikong anyo ng pamahalaan (halimbawa, [[monarkiya]], kinatawang demokrasya, sosyalismong pang-estado, at iba pa), mga sistemang nakabatay sa uring pang-ekonomiya (halimbawa, kapitalismo, [[Bolshevik|Bolshevismo]], [[Piyudalismo|pyudalismo]], [[pang-aalipin]], at iba pa), mga awtokratikong [[relihiyon]] (halimbawa, pundamentalistang [[Islam]], [[Simbahang Katoliko Romano]], at iba pa), patriyarkiya, heteroseksismo, pananaig ng mga puti, at [[imperyalismo]].{{Sfn|Jun|2009|pp=507–508}} Gayunman, nagkakaiba ang mga paaralan ng anarkismo sa mga pamamaraang dapat gamitin upang tutulan ang mga ito.{{Sfn|Jun|2009|p=507}} == Kasaysayan == === Sinaunang panahon at gitnang panahon === Ang mga pinakakilalang naunang tagapagpauna ng anarkismo sa sinaunang daigdig ay matatagpuan sa [[Tsina]] at [[Gresya]]. Sa Tsina, ang anarkismong pampilosopiya (ang pagtalakay sa pagiging lehitimo ng estado) ay inilahad ng mga pilosopong [[Taoismo|Taoista]] na sina Zhuang Zhou at [[Laozi]].{{Sfnm|1a1=Coutinho|1y=2016|2a1=Marshall|2y=1993|2p=54}} Kasama ng [[estoisismo]], sinasabing ang [[Taoismo]] ay nagtaglay ng mahahalagang paunang pahiwatig ng anarkismo.{{Sfn|Sylvan|2007|p=257}} Naipahayag din ang mga pananaw na anarkiko ng mga [[Mandudula|mandudulang]] [[trahedya]] at mga pilosopo sa Gresya. Ginamit nina [[Esquilo|Eskilo]] at [[Sopokles]] ang alamat ni Antigona upang ilarawan ang tunggalian sa pagitan ng mga batas na ipinapataw ng estado at ng pansariling awtonomiya. Patuloy namang kinuwestiyon ni Sokrates ang mga awtoridad sa [[Atenas]] at iginiit ang [[karapatan]] ng indibiduwal sa [[kalayaan]] ng budhi. Tinanggihan ng mga [[Siniko]] ang batas ng tao (''nomos'') at ang mga kaugnay na awtoridad, habang sinisikap nilang mamuhay ayon sa kalikasan (''physis''). Samantala, itinaguyod ng mga Estoiko ang isang lipunang nakabatay sa di-pormal at magiliw na ugnayan ng mga mamamayan nang walang pag-iral ng estado.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4, 66–73}} Sa [[Imperyong Sasanida]] (224–651 CE), nanawagan si [[Mazdak]] para sa isang lipunang may pagkakapantay-pantay at sa pag-aalis ng monarkiya, subalit hindi nagtagal ay ipinapatay siya ni Emperador Kavad I.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Sa Basra, nangaral ang ilang sektang panrelihiyon laban sa estado.{{Sfn|Crone|2000|pp=3, 21–25}} Sa [[Gitnang Kapanahunan|Gitnang Panahon]] sa [[Europa]], walang naging malinaw na gawaing anarkista maliban sa ilang mapagkait sa sariling mga kilusang panrelihiyon. Nagkaroon ng mga tendensiyang kontra-estado at libertaryo ang iba't ibang sektang panrelihiyon sa Europa.{{Sfn|Nettlau|1996|p=8}} Ang mga ito, kasama ng ilang kilusang [[Muslim]], ang kalauna'y nagbigay-daan sa pag-usbong ng panrelihiyong anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Ang muling pagsigla ng interes sa sinaunang panahon noong [[Renasimiyento|Renasimyento]] at ang pagbibigay-diin sa sariling pagpapasya noong [[Repormasyon]] ay muling nagpasigla sa mga elementong sekular na kontra-awtoritaryo sa Europa, lalo na sa Pransiya. Ang mga hamon ng [[Panahon ng Kaliwanagan]] sa awtoridad na intelektuwal—maging sekular o panrelihiyon—at ang mga rebolusyon noong dekada 1790 at noong 1848 ay pawang nagpasigla sa pag-unlad ng ideolohiyang humantong sa panahon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=307}} === Makabagong panahon === [[File:Barricade18March1871_(more_cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Barricade18March1871_(more_cropped).jpg|thumb|Ang Komuna ng Paris, isa sa mga pinakaunang eksperimento sa anarkismo.]] Noong [[Himagsikang Pranses|Rebolusyong Pranses]], ang mga pangkat na gaya ng Enragés at ng ''sans-culottes'' ay naging mahalagang yugto sa pag-usbong ng mga damdaming kontra-estado at [[Pederalismo|pederalista]].{{Sfn|Marshall|1993|p=4}} Sa buong ika-19 na dantaon, umusbong ang mga unang tradisyon ng anarkismo: itinaguyod ni William Godwin ang anarkismo pampilosopiya sa [[Inglatera]] sa pamamagitan ng moral na pagtanggi sa pagiging lehitimo ng estado; ang kaisipan ni Max Stirner ay naglatag ng daan para sa indibiduwalismo; at ang teorya ng mutuwalismo ni Pierre-Joseph Proudhon ay nakatagpo ng matabang lupa sa Pransiya.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}} Pagsapit ng huling bahagi ng dekada 1870, malinaw nang nahubog ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo, at mula 1880 hanggang 1914 ay naganap ang isang bugso ng [[Globalisasyon|globalisasyong]] noon ay hindi pa nasasaksihan.{{Sfn|Levy|2011|pp=10–15}} Ang panahong ito ng klasikal na anarkismo ay tumagal hanggang sa pagtatapos ng [[Digmaang Sibil ng Espanya]] at itinuturing na ginintuang panahon ng anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}} [[File:Bakunin.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bakunin.png|thumb|Tinutulan ni Mikhail Bakunin ang Marxistang layunin ng diktadura ng proletaryado at nakipag-alyansa sa mga pederalista sa loob ng Unang Internasyonal bago siya pinatalsik ng mga Marxista.]] Humango si Mikhail Bakunin mula sa mutuwalismo upang itatag ang anarkismong kolektibista, at sumapi siya sa ''International Workingmen's Association'', isang samahan ng mga manggagawa na kalauna'y nakilala bilang Unang Internasyonal (''First International''), na itinatag noong 1864 upang pag-isahin ang iba't ibang rebolusyonaryong kilusan. Naging isang mahalagang puwersang pampolitika ang Internasyonal, at isa sa mga pangunahing personalidad nito si [[Karl Marx]], na kasapi ng Pangkalahatang Konseho nito. Ang pangkat ni Bakunin, ang Pederasyong Jura, at ang mga tagasunod ni Pierre-Joseph Proudhon (ang mga mutuwalista) ay tumutol sa sosyalismong pang-estado, at itinaguyod ang pag-iwas sa pakikilahok sa elektoral na pulitika (''political abstentionism'') at ang pagpapanatili ng maliliit na pag-aari.{{Sfnm|1a1=Dodson|1y=2002|1p=312|2a1=Thomas|2y=1985|2p=187|3a1=Chaliand|3a2=Blin|3y=2007|3p=116}} Pagkaraan ng matitinding alitan, pinalayas ng mga Marxista ang mga Bakuninista mula sa Internasyonal sa Kongreso sa [[Ang Haya|Haya]] ng 1872.{{Sfnm|1a1=Graham|1y=2019|1pp=334–336|2a1=Marshall|2y=1993|2p=24}} Katulad din nito, ang mga anarkista ay nakaranas ng gayong pagtrato sa Ikalawang Internasyonal at tuluyang pinalayas noong 1896.{{Sfn|Levy|2011|p=12}} Hinulaan ni Bakunin na kung magkakaroon ng kapangyarihan ang mga rebolusyonaryo ayon sa mga tuntunin ni Marx, sila rin ay magiging mga bagong mapaniil sa mga [[manggagawa]]. Bilang tugon sa kanilang pagpapatalsik mula sa Unang Internasyonal, itinatag ng mga anarkista ang Internasyonal ng St. Imier. Sa impluwensiya ni [[Peter Kropotkin]], isang Rusong [[Pilosopiya|pilosopo]] at [[siyentipiko]], nagkaroon ng malaking pagkakatulad ang anarko-komunismo at ang kolektibismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=5}} Ang mga anarko-komunista, na humango ng inspirasyon mula sa [[Komuna ng Paris]] ng 1871, ay nagsulong ng malayang pederasyon at ng pamamahagi ng mga kalakal ayon sa pangangailangan ng bawat isa.{{Sfn|Graham|2005|p=xii}} Sa panahong ito, may isang minorya ng mga anarkista ang yumakap sa taktika ng rebolusyonaryong karahasang pampolitika, na nakilala bilang propaganda ng gawa (''propaganda of the deed'').{{Sfn|Marshall|1993|pp=633–636}} Ang pagkakawatak-watak ng kilusang sosyalista sa Pransiya sa maraming pangkat, gayundin ang pagbitay at pagpapatapon sa maraming Komunardo sa mga kolonya ng bilangguan matapos supilin ang Komuna ng Paris, ay nagbigay-daan sa pag-usbong ng mga indibiduwalistang pagpapahayag at pagkilos sa larangang pampolitika.{{Sfn|Anderson|2004}} Bagaman maraming anarkista ang lumayo sa mga gawaing ito ng terorismo, nadungisan ang reputasyon ng buong kilusan, at isinagawa ang iba't ibang hakbang upang pigilan ang pagpasok ng mga anarkista sa [[Estados Unidos]], kabilang ang Batas sa Imigrasyon ng 1903, na kilala rin bilang Batas sa Pagbubukod sa mga Anarkista.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=633–636|2a1=Lutz|2a2=Ulmschneider|2y=2019|2p=46}} Ang iligalismo ay isa pang estratehiyang niyakap ng ilang anarkista sa panahong ito.{{Sfn|Bantman|2019|p=374}} Pagsapit ng simula ng ika-20 dantaon, humupa na ang kilusang terorista, at ang lugar nito ay napalitan ng anarko-komunismo at anarko-sindikalismo, habang ang anarkismo ay lumaganap sa iba't ibang panig ng daigdig.{{Sfn|Moya|2015|p=327}}{{Sfn|Levy|2011|p=16}} Sa [[Tsina]], may maliliit na pangkat ng mga mag-aaral na nagpakilala ng [[makatao]] at [[maka-agham]] na bersiyon ng anarko-komunismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=519–521}} Samantala, naging sentro ang [[Tokyo]] ng mga mapanghimagsik na kabataan mula sa iba't ibang bansa sa [[Silangang Asya]] na nagtungo sa kabisera ng [[Hapon]] upang mag-aral.{{Sfn|Marshall|1993|pp=519–521}} Sa [[Amerikang Latino]], naging pangunahing baluwarte ng anarko-sindikalismo ang [[Arhentina]], kung saan ito ang naging pinakaprominenteng [[ideolohiya]] ng kaliwa.{{Sfnm|1a1=Levy|1y=2011|1p=23|2a1=Laursen|2y=2019|2p=157|3a1=Marshall|3y=1993|3pp=504–508}} Nakilahok din ang mga anarkista sa Komuna ng Strandzha at sa Republika ng Kruševo, na itinatag sa [[Masedonya]] sa panahon ng Pag-aalsang Ilinden–Preobrazhenie noong 1903, gayundin sa [[Rebolusyong Mehikano]] noong 1910. Sa sunod-sunod na mga rebolusyon noong 1917–1923, nagkaroon ang mga anarkista ng iba't ibang antas ng aktibong pakikilahok.{{sfn|Marshall|1993|p=470}} Sa kabila ng mga pangamba, masigasig na nakilahok ang mga anarkista sa Rebolusyong Ruso bilang pagsalungat sa Kilusang Puti, lalo na sa Makhnovshchina. Nang makita nila ang tagumpay ng mga Bolshevik sa [[Rebolusyong Oktubre]] at ang sumunod na [[Digmaang Sibil sa Rusya]], maraming manggagawa at aktibista ang lumipat sa mga partidong komunista, na lumakas kapalit ng paghina ng anarkismo at iba pang kilusang sosyalista. Sa Pransiya at Estados Unidos, maraming kasapi ng malalaking kilusang sindikalista, gaya ng Pangkalahatang Kompederasyon ng Paggawa at ng Manggagawang Pang-industriya ng Mundo, ang umalis sa kanilang mga samahan at sumapi sa Komunistang Internasyonal.{{Sfn|Nomad|1966|p=88}} Gayunman, matapos maging matatag ang pamahalaang Bolshevik, dumanas ng matinding panunupil ang mga anarkista, kabilang noong Pag-aalsa sa [[Kronstadt]]. Maraming anarkista mula sa [[Petrograd]] at [[Mosku]] ang tumakas patungong [[Ukranya]], subalit kalaunan ay dinurog din ng mga Bolshevik ang kilusang anarkista roon.{{Sfn|Avrich|2006|p=204}} Dahil sa panunupil sa mga anarkista sa Rusya, umusbong ang dalawang bagong magkasalungat na kaisipan: ang platapormismo at ang sintesis na anarkistang. Layunin ng una na bumuo ng isang magkakaugnay na samahang mangunguna sa rebolusyon, samantalang tinututulan naman ng ikalawa ang anumang anyo ng organisasyong maihahalintulad sa isang partidong pampolitika. Sa [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]] noong 1936–1939, muling nakipag-alyansa ang mga anarkista at mga sindikalista (CNT at FAI) sa iba't ibang kilusang makakaliwa. Ang matagal nang tradisyon ng anarkismo sa [[Espanya]] ang naging dahilan upang gumanap ang mga anarkista ng mahalagang papel sa digmaan, lalo na sa Rebolusyong Espanyol ng 1936. Bilang tugon sa paghihimagsik ng hukbo, isang kilusang binigyang-inspirasyon ng anarkismo—na binubuo ng mga [[magsasaka]] at manggagawa at sinusuportahan ng mga armadong milisya—ang kumontrol sa [[Barcelona]] at sa malalawak na kanayunan ng Espanya, kung saan isinakolektibo nila ang mga lupain.{{Sfn|Bolloten|1984|p=1107}} Sa simula ng digmaan, nagbigay ang [[Unyong Sobyetiko|Unyong Sobyet]] ng limitadong tulong. Gayunman, nauwi ito sa matinding tunggalian sa pagitan ng mga komunista at iba pang pangkat ng makakaliwa sa isang serye ng mga pangyayaring nakilala bilang Mga Araw ng Mayo, habang pinagtibay ni [[Joseph Stalin]] ang kontrol ng Unyong Sobyet sa pamahalaang Republikano. Nagbunga ito ng panibagong pagkatalo ng mga anarkista sa kamay ng mga komunista.{{Sfn|Marshall|1993|pp=xi, 466}} ==== Pagkatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig ==== Sa pagtatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], lubhang nanghina ang kilusang anarkista. Pagsapit ng dekada 1960, muling sumigla ang anarkismo, na marahil ay dulot ng nakitang kabiguan ng [[Marxismo–Leninismo]] at ng mga tensiyong ibinunga ng [[Digmaang Malamig]].{{Sfn|Marshall|1993|p=539}} Sa panahong ito, lumitaw ang anarkismo sa iba't ibang kilusang tumutuligsa kapwa sa kapitalismo at sa estado, gaya ng mga kilusang laban sa sandatang nuklear, pangkapaligiran, pangkapayapaan, kontra-kultura ng dekada 1960, at ng Bagong Kaliwa.{{Sfn|Marshall|1993|pp=xi, 539}} Nagkaroon din ito ng paglipat mula sa dati nitong mapanghimagsik na katangian tungo sa mapanuksong repormismong kontra-ikapitalista. Naiugnay rin ang anarkismo sa subkulturang [[punk]], gaya ng makikita sa mga banda tulad ng Crass at Sex Pistols.{{Sfn|Marshall|1993|pp=493–494}} Ang mga umiiral na kaisipang [[Peminismo|peminista]] ng anarka-peminismo ay muling sumigla noong ikalawang yugto ng peminismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=493–494}} Sa panahong ito rin nagsimulang mabuo ang itim na anarkismo (''black anarchism''), na nakaimpluwensiya sa paglayo ng anarkismo mula sa dati nitong nakasentro sa [[Europa]].{{Sfn|Williams|2015|p=680}} Kasabay nito, nabigo itong magkaroon ng malawak na impluwensiya sa Hilagang Europa, habang naabot naman nito ang hindi pa nararanasang kasikatan sa [[Amerikang Latino]].{{Sfn|Harmon|2011|p=70}} Noong pagpasok ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], lalong lumawak ang kasikatan at impluwensiya ng anarkismo sa mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa [[digmaan]], at laban sa [[globalisasyon]].{{Sfn|Rupert|2006|p=66}} Lumago ang interes sa kilusang anarkista kasabay ng pag-igting ng kilusang kontra-globalisasyon,{{Sfn|Evren|2011|p=1}} na ang mga pangunahing kalipunan ng mga aktibista ay nakabatay sa mga pananaw na anarkista.{{Sfn|Evren|2011|p=2}} Naging kilala ang mga anarkista sa kanilang pakikilahok sa mga protesta laban sa [[Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal|World Trade Organization]] (WTO, o Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal), [[Group of Eight]] (G8, o Pangkat ng Walo), at World Economic Forum (WEF, o Pandaigdigan na Pagpupulong sa Ekonomiya). Sa mga protestang ito, ang mga pansamantalang pangkat na walang pinuno at hindi nagpapakilala, na tinatawag na ''black blocs'' o blokeng itim, ay nasangkot sa mga kaguluhan, pagsira ng [[ari-arian]], at mararahas na komprontasyon laban sa [[pulisya]]. Kabilang sa iba pang mga taktika sa pag-oorganisa na umusbong sa panahong ito ang mga ''affinity group'' (mga pangkat na binubuo ng magkakatulad ang layunin), ''security culture'' (kultura ng pagpapanatili ng seguridad), at paggamit ng mga desentralisadong [[teknolohiya]] gaya ng [[Internet]]. Isa sa pinakamahalagang pangyayari sa panahong ito ang mga komprontasyon sa kumperensiya ng WTO sa [[Seattle]] noong 1999.{{Sfn|Rupert|2006|p=66}} Habang hinuhubog ng kilusang ito ang radikalismo ng ika-21 dantaon, ang mas malawak na pagtanggap sa mga simulain ng anarkismo ay naging hudyat ng muling pagsigla ng interes sa anarkismo.{{Sfn|Evren|2011|p=2}} Gayunman, sa makabagong pagbabalita, madalas na binibigyang-diin ang karahasang isinagawa ng mga ''black bloc'' sa mga demonstrasyon at iniuugnay ito sa mga anarkista.<ref>{{Cite news |date=8 Oktubre 2013 |title=Black Blocs hijack Brazil teacher protests |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-24453113 |access-date=23 Hunyo 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Booth |first1=Robert |last2=Vallée |first2=Marc |date=1 Abril 2011 |title='Black bloc' anarchists behind anti-cuts rampage reject thuggery claims |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/society/2011/apr/01/anarchists-anti-cuts-march |access-date=23 Hunyo 2025 |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite news |date=3 Abril 2011 |title=Who are the Black Bloc and what are they trying to achieve? |language=en-AU |work=ABC News |url=https://www.abc.net.au/news/2011-04-04/blocwilliams/45890 |access-date=23 Hunyo 2025}}</ref> Bagaman may mga layuning rebolusyonaryo, marami sa mga makabagong anyo ng anarkismo ay hindi nakatuon sa komprontasyon. Sa halip, sinisikap nilang bumuo ng isang alternatibong paraan ng organisasyong panlipunan (alinsunod sa teorya ng kapangyarihang dalawahan o ''dual power''), na nakabatay sa ugnayang may pagtutulungan at kusang-loob na kooperasyon. Makikita ito sa mga pangkat tulad ng Food Not Bombs (Pagkain Hindi Bomba) at sa mga sentrong panlipunang pinamamahalaan ng mga kalahok mismo.{{Sfn|Honeywell|2021|}} Ang mas malawak na pagkapansin sa anarkismo ay nagbunsod din sa mas maraming iskolar sa mga [[Larangang akademiko|larangan]] tulad ng [[antropolohiya]] at [[kasaysayan]] na pag-aralan at makibahagi sa kilusang anarkista, bagaman higit na pinahahalagahan ng makabagong anarkismo ang pagkilos kaysa sa teoryang [[akademiko]].{{Sfnm|1a1=Williams|1y=2010|1p=110|2a1=Evren|2y=2011|2p=1|3a1=Angelbeck|3a2=Grier|3y=2012|3p=549}} Naging maimpluwensiya rin ang mga ideya ng anarkismo sa pag-unlad ng mga Zapatista sa [[Mehiko]] at ng Pederasyon Demokratiko ng Hilagang Siria, na mas kilala bilang Rojava, isang ''[[de facto]]'' na nagsasariling rehiyon sa hilagang [[Siria|SIria]].{{Sfn|Ramnath|2019|p=691}} == Paglaganap ng anarkismo sa Pilipinas == Ang anarkismo sa [[Pilipinas]] ay nag-ugat sa laban kontra [[kolonyalismo]] laban sa [[Imperyong Espanyol]] at naging maimpluwensiya sa [[Himagsikang Pilipino]] at sa maagang kilusang unyon ng mga manggagawa sa bansa. Matapos itong mapalitan ng Marxismo–Leninismo bilang pangunahing rebolusyonaryong kaisipan noong kalagitnaan ng ika-20 dantaon, muli itong sumigla bilang bahagi ng punk na subkultura kasunod ng pagkakahati-hati ng [[Partido Komunista ng Pilipinas]]. Mabilis na lumaganap ang nasyonalismong Pilipino sa buong kapuluan matapos ang Maluwalhating Rebolusyon ng 1868. Maraming intelektuwal na Pilipino, kabilang sina [[José Rizal]] at [[Marcelo H. del Pilar]], ang naglunsad ng [[Kilusang Propaganda]], na nanawagan ng mga reporma sa pamamahala ng [[Silangang Indiyas ng Espanya]].<ref>{{cite book|last1=Schumacher|first1=John|title=The Propaganda Movement, 1880–1895: The Creation of Filipino Consciousness, the Making of the Revolution|date=1997|publisher=Ateneo University Press|location=Manila|isbn=971-550-209-1|page=333|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last1=Agoncillo|first1=Teodoro|title=History of the Filipino People|url=https://archive.org/details/historyoffilipin00teod|url-access=registration|date=1990|publisher=Garotech Publishing|location=Lungsod Quezon|isbn=971-8711-06-6|edition=8|language=en}}</ref> Noong 1890, lumipat si Rizal sa Europa, kung saan nakilala niya ang mga kilusang anarkista sa Pransiya at Espanya. Sa Espanya, naging tagapayo niya ang Proudhonistang pederalista na si Francisco Pi y Margall.<ref name=":2">{{Cite book |last=Anderson|first=Benedict|title=Age of globalization : anarchists and the anticolonial imagination|date=2013|publisher=Verso|isbn=978-1-78168-144-2|pages=107, 159|oclc=864023954|language=en}}</ref><ref name=":02">{{cite journal|url=https://asj.upd.edu.ph/mediabox/archive/ASJ-49-1-2013/From%20Cadiz%20to%20La%20Liga%20-%20Spanish%20Context%20of%20Rizals%20Political%20Thought%20-%20Aseniero.pdf|pages=27–39|title=From Cádiz to La Liga: The Spanish Context of Rizal's Political Thought|first=George|last=Aseniero|date=31 Oktubre 2013|journal=Asian Studies: Journal of Critical Perspectives on Asia|publisher=[[University of the Philippines Diliman]]|volume=49|issue=1|location=Lungsod Quezon|issn=2244-5927|oclc=950730261|language=en}}</ref> Ang konsepto ng propaganda sa pamamagitan ng gawa (''propaganda of the deed'') ang naging partikular na inspirasyon sa ikalawang nobela ni Rizal na ''[[El filibusterismo]]'', na naglalarawan ng isang rebolusyon para sa pambansang paglaya laban sa mga kolonyal na awtoridad ng Espanya sa Pilipinas.<ref name=":2" /> Sa [[Nobelang Pilipino|nobelang]] iyon, inilarawan ni Rizal ang isang nabigong pagtatangka ng propaganda sa pamamagitan ng gawa sa katauhan ni Simoun, na nagtangkang pasabugin ang isang pagtitipong dinaluhan ng mga piling tao o elitista ng kolonyal na pamahalaan.<ref name=":12">{{cite book |last=Anderson|first=Benedict|title=The Age Of Globalization: Anarchists and the Anti-Colonial Imagination|publisher=Verso Books|year=2013|isbn=9781781681442|location=[[London]]|page=31|oclc=875370534|language=en}}</ref> Pagbalik niya sa [[Maynila]] noong 1892, itinatag ni Rizal ang [[La Liga Filipina]], isang lihim na samahan na nakatuon sa pagtutulungan, pagtatatag ng mga kooperatiba, at iba pang gawain.<ref name=":02" /> Dahil sa kaniyang mga gawain sa Liga, inaresto si Rizal at ipinatapon sa Dapitan.<ref>{{cite book |last1=Zaide|first1=Gregorio F.|title=Rizal: His Exile to Dapitan|date=1976|publisher=St. Mary's|pages=193|url=https://books.google.com/books?id=xPziMgEACAAJ&q=rizal+exile+in+dapitan|access-date=19 Agosto 2019|language=en}}</ref> Doon ay nagtayo siya ng isang [[ospital]], isang sistema ng panustos ng tubig, at isang [[paaralan]], kung saan siya nagturo at nagsagawa rin ng pagsasaka at [[paghahalaman]].<ref>{{cite book |last1=Gibbs|first1=Eloise A.|title=Rizal in Dapitan: A Story Based on the Life of José Rizal During His Exile in Dapitan|date=1960|publisher=University Book Supply|page=230|url=https://books.google.com/books?id=jqFAAAAAIAAJ&q=Rizal+in+dapitan|access-date=20 Agosto 2019|language=en}}</ref> Matapos ipatapon si Rizal, maraming nasyonalistang Pilipino ang nagtatag ng [[Katipunan]], isa pang lihim na samahan, subalit sa pagkakataong ito ay may layuning makamit ang kasarinlan mula sa Espanya sa pamamagitan ng isang himagsikan. Dahil sa inspirasyon mula sa mga akda ni Rizal, nag-organisa ang Katipunan ng armadong paglaban sa pamahalaang Espanyol sa pamumuno ni [[Andrés Bonifacio]].<ref>{{Citation|last=Agoncillo|first=Teodoro|author-link=Teodoro Agoncillo|title=The Revolt of the Masses: The story of Bonifacio and the Katipunan|publisher=[[University of the Philippines]] Press|location=Lungsod Quezon|year=1996|orig-year=1956|isbn=971-8711-06-6|url=https://books.google.com/books?id=SV_BAQAACAAJ|page=41|language=en}}</ref> Matapos mabunyag ang mga gawain ng Katipunan noong Agosto 1896, nagsimula ang Himagsikang Pilipino. Nag-alsa ang mga kasapi ng Katipunan sa [[Caloocan]],<ref name="Ocampo1995">{{cite book |last=Ocampo|first=Ambeth R.|title=Bonifacio's bolo|url=https://books.google.com/books?id=YWhxAAAAMAAJ|year=1995|publisher=Anvil Pub.|isbn=978-971-27-0418-5|page=8|language=en}}</ref> itinatag ang [[Republika ng Katagalugan]], at nagpahayag ng isang pambansang armadong himagsikan.<ref name="guererro1">{{citation |last1=Guererro|first1=Milagros|last2=Encarnacion|first2=Emmanuel|last3=Villegas|first3=Ramon|title=Andres Bonifacio and the 1896 Revolution|journal=Sulyap Kultura|volume=1|issue=2|pages=3–12|publisher=National Commission for Culture and the Arts|year=1996|url=http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1|access-date=2009-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20101115193832/http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1|archive-date=2010-11-15|url-status=dead|language=en}}</ref> Bagaman walang tuwirang naging bahagi si Rizal sa himagsikan, nilitis siya ng hukumang militar sa mga kasong paghihimagsik, sedisyon, at sabuwatan. Napatunayang nagkasala siya sa lahat ng paratang at binaril ng pulutong ng mga tagabaril bilang pagbitay.<ref>{{cite book|last1=Russell|first1=Charles Edward|last2=Rodriguez|first2=Eulogio Balan|title=The hero of the Filipinos: the story of José Rizal, poet, patriot and martyr|url=https://archive.org/details/herooffilipinoss00russ_0|year=1923|publisher=The Century co.|page=[https://archive.org/details/herooffilipinoss00russ_0/page/308 308]|language=en}}</ref> Noong 1897, napatalsik at ipinapatay si Bonifacio ni [[Emilio Aguinaldo]], na siyang umako sa pamumuno ng kilusang rebolusyonaryo.<ref>{{cite book|last1=Agoncillo|first1=Teodoro|title=History of the Filipino People|url=https://archive.org/details/historyoffilipin00teod|url-access=registration|date=1990|publisher=Garotech Publishing|location=Lungsod Quezon|isbn=971-8711-06-6|edition=8|pages=178–181|language=en}}</ref> Matapos mapalayas ang mga Espanyol mula sa kapuluan, nagtatag si Aguinaldo ng isang diktadura at ipinahayag ang [[kasarinlan ng Pilipinas]]. Gayunman, sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)|Kasunduan sa Paris]], pormal na isinuko ng Espanya ang Pilipinas sa Estados Unidos, na naging mitsa ng armadong tunggalian laban sa bagong tatag na [[Unang Republika ng Pilipinas]].<ref>{{cite book|last=Randolph|first=Carman Fitz|title=The Law and Policy of Annexation|chapter=Chapter I, The Annexation of the Philippines|publisher=BiblioBazaar, LLC|location=Charleston, South Carolina|year=2009|isbn=978-1-103-32481-1|language=en}}</ref> Sa panahon ng himagsikan, si [[Isabelo de los Reyes]] ay kabilang sa mga rebolusyonaryong ipinatapon sa Espanya, kung saan siya ay ibinilanggo sa Kastilyo ng Montjuïc. Doon ay nakilala niya ang ilang mga anarkista at sindikalista, at napag-aralan ang panitikang anarkista na ibinibigay sa kanya ng isang simpatetikong bantay.<ref name="Mojares">{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/268 268]|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Scott|first=William Henry|year=1992|title=The Union Obrera Democrática: First Filipino Trade Union|location=Lungsod Quezon|publisher=New Day|page=14|isbn=9789711004880|oclc=1187047203|language=en}}</ref> Matapos siyang makalaya, nakilala niya ang ilang mga palaisip na anarkista, kabilang sina Francesc Ferrer,<ref name="Saulo">{{Cite book |title=Communism in the Philippines : An Introduction|last=Saulo|first=Alfredo|date=2002|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9715504035|edition=Pinalaki|location=Maynila, Pilipinas|oclc=969406494|page=4|language=en}}</ref> at nabasa ang mga akda nina Pierre-Joseph Proudhon, Mikhail Bakunin, at Peter Kropotkin.<ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/n282 269]|language=en}}</ref> Matapos sumuko ang mga hukbo ni Emilio Aguinaldo at maitatag ang Pamahalaang Insular noong 1901, nakabalik si Isabelo sa Maynila,<ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/274 274]|language=en}}</ref> dala ang isang malaking koleksiyon ng mga akdang anarkista at sosyalista.<ref>{{Cite book |title=Komunista : the genesis of the Philippine Communist Party, 1902–1935|last=Richardson|first=Jim|date=2011|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715506267|location=Lungsod Quezon|oclc=756771087|page=15|language=en}}</ref> Dahil sa impluwensiya ng anarko-sindikalismo, pinangunahan niya ang isang bugso ng mga protesta at welga ng mga manggagawa sa Maynila, na humantong sa pagtatatag ng Unión Obrera Democrática (UOD), ang kauna-unahang makabagong pederasyon ng mga unyon ng manggagawa sa bansa.<ref>{{cite journal|last=Dennison|first=Eleanor|url=https://www.jstor.org/stable/3022423|title=Philippine Labor under the Commonwealth|journal=Far Eastern Survey|volume=7|issue=24|publisher=Institute of Pacific Relations|date=7 Disyembre 1938|pages=277–282|doi=10.2307/3022423|jstor=3022423|issn=0362-8949|oclc=4636899601|url-access=subscription|language=en}}</ref> Nang maglunsad ang UOD ng isang pangkalahatang welga noong Agosto 1902, isinailalim ito sa pagmamanman ng pulisya at inaresto si Isabelo.<ref>{{cite book|last=Pomeroy|first=William J.|year=1992|title=The Philippines: Colonialism, Collaboration, and Resistance|url=https://archive.org/details/philippinescolon00pome|location=New York|publisher=International|page=[https://archive.org/details/philippinescolon00pome/page/51 51]|isbn=9780717806928|oclc=246725565|language=en}}</ref><ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/279 279]|language=en}}</ref> Habang nasa bilangguan, naghain siya ng pagbibitiw sa UOD, subalit ipinagpatuloy ang kanyang gawain nina Hermenegildo Cruz, isang tagapag-organisa ng kilusang paggawa, at Arturo Soriano, isang pinuno ng welga. Isinalin ni Soriano sa [[wikang Tagalog]] ang dayalogo ni Errico Malatesta na ''Fra Contadini'' (''Sa Pagitan ng mga Magsasaka'') sa pamagat na Dalawang Magbubukid. Sa huli, nabuwag ang UOD dahil sa mga panloob na hidwaan. Ang pangkat ng mga katamtaman (''moderates''), sa pamumuno ni [[Lope K. Santos]], ay bumuo ng Unión del Trabajo de Filipinas (UTF) na sinuportahan ng Estados Unidos, samantalang ang pangkat ng mga radikal, sa pamumuno ni Hermenegildo Cruz, ay nagtatag ng Congreso Obrero de Filipinas (COF).<ref>{{Cite book |title=Komunista : the genesis of the Philippine Communist Party, 1902–1935|last=Richardson|first=Jim|date=2011|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715506267|location=Lungsod Quezon|oclc=756771087|page=21|language=en}}</ref> Nang maglaon, isinulat ni Santos ang nobelang ''[[Banaag at Sikat]]'', na tumatalakay sa dalawang magkaibigan: ang isa ay isang sosyalista at ang isa naman ay isang anarkista.<ref name="LKSantos">{{cite book|last=Santos|first=Lope K.|author-link=Lope K. Santos|title=[[Banaag at Sikat]]|publisher=Bookmark|location=Philippines|year=1988}}</ref> Bilang bahagi ng Kilusang Mayo a Kuwatro, nagtatag ang mga anarkistang Tsino ng isang sangay sa Maynila, kung saan naglathala sila ng mga babasahing anarkista na ipinamahagi sa buong Timog-silangang Asya.<ref>{{cite book|first=C.F.|last=Yong|title=The origins of Malayan Communism|location=[[Singapore]]|year=1997|page=18|publisher=Strategic Information and Research Development Centre|isbn=9789672165606|oclc=1112676175|language=en}}</ref> Gayunman, dahil sa pagbuwag sa UOD, humupa na noon ang kilusang anarkista sa malaking bahagi ng kapuluan. Nagpatuloy pa rin ang mga kaisipang anarkista sa hanay ng mga magsasaka, lalo na sa mga unyong magsasaka gaya ng Aguman ding Maldang Talapagobra (AMT; ''Liga ng mga Maralitang Manggagawa''), isang prente ng Partido Sosyalista ng Pilipinas.<ref name=":22">{{Cite book |last=Fegan|first=Brian|title=Philippine Social History: Global Trade and Local Transformation|publisher=Allen & Unwin|year=1982|editor-last=McCoy|editor-first=Alfred|location=Sydney|pages=107|chapter=The Social History of a Central Luzon Barrio|editor-last2=de Jesus|editor-first2=Ed|language=en}}</ref> Ang paglaganap ng mga kaisipang anarkistang ito ay pinadali ng mga babasahing ipinakilala nina Isabelo de los Reyes at Dominador Gómez sa loob ng Partido Sosyalista.<ref name=":23">{{Cite book |last=Fegan|first=Brian|title=Philippine Social History: Global Trade and Local Transformation|publisher=Allen & Unwin|year=1982|editor-last=McCoy|editor-first=Alfred|location=Sydney|pages=107|chapter=The Social History of a Central Luzon Barrio|editor-last2=de Jesus|editor-first2=Ed|language=en}}</ref> Pagkatapos ng Rebolusyong Ruso, nagsimulang mag-ugat ang Marxismo–Leninismo sa mga makakaliwang pangkat noong [[dekada 1920]]. Sa impluwensiya ng Partido Obrero de Filipinas, nakipag-ugnayan ang COF sa Red International of Labor Unions (Pulang Pandaigdigang Samahan ng mga Unyon ng Manggagawa) noong 1927.<ref>{{cite book|first=Edward Hallett|last=Carr|title=A History of Soviet Russia, Volume 14: Foundations of a Planned Economy: Volume 3, Part 3|location=[[Londres]]|publisher=Macmillan|year=1978|page=1040|oclc=1200091334|language=en}}</ref> Ang ugnayang ito ay nagdulot ng pagkakahati sa pagitan ng mga katamtaman at mga rebolusyonaryo sa loob ng COF, na humantong sa tuluyang pagkawatak-watak ng unyon.<ref>{{cite book|first=Crisanto|last=Evangelista|author-link=Crisanto Evangelista|title=The Split in the Philippine Labour Congress: Agents of U.S. Imperialists and Native Bourgeoisie Fail to Capture Congress|publisher=The Red International of Labor Unions|volume=1|issue=6/7|date=Agosto 1929|page=300|language=en}}</ref> Noong 1930, umusbong mula sa pagkakahating ito ang [[Partido Komunista ng Pilipinas]], na nagsimulang isentralisa ang pamamahala sa kilusang manggagawa.<ref name="Saulo" /> Sa una ay ipinagbawal ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Kataas-taasang Hukuman]] ang Partido Komunista,<ref name="Court1932">{{cite court |litigants=The People of the Philippine Islands v. Crisanto Evangelista, et al.|vol=GR L-36278|reporter=SCRA|court=Phil.|date=1932|url=http://www.lawphil.net/judjuris/juri1932/oct1932/gr_l-36278_1932.html|access-date=Marso 25, 2017|language=en}}</ref> subalit kalaunan ay ginawang legal ito matapos maitatag ang [[Komonwelt ng Pilipinas]], dahil sa lumalaking banta mula sa [[Imperyo ng Hapon]].<ref name="Saulo" /> Noong [[dekada 1970]], nagsimulang muling umusbong ang kilusang anarkista sa Pilipinas bilang bahagi ng umuusbong na subkulturang [[punk]] sa kapuluan, na nagtaguyod ng matibay na pilosopiya ng pagtutol sa awtoridad. Sa ilalim ng [[Batas militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|diktadurang Marcos]], dinala sa bansa ng mga nagbalik na kasapi ng diyaspora ang musikang punk, na palihim na ipinalaganap sa buong Maynila, na nagbunsod sa paglitaw ng kilusang Pinoy punk. Naging daluyan ang musikang punk ng pagpapahayag ng pagkadismaya ng kabataan sa konserbatibong lipunan, at noong [[dekada 1980]] ay nagkaroon ito ng hayagang pampulitikang katangian, kung saan maraming punk ang tahasang yumakap sa mga kaisipang anarkista.<ref name="Interview">{{cite book|url=https://www.alpineanarchist.org/r_i_philippines_english.html|chapter=Interview with Jong Pairez and Bas Umali about Anarchism in the Philippines|title=Von Jakarta bis Johannesburg|editor1=Gabriel Kuhn|editor2=Sebastian Kalicha|year=2010|first1=Jong|last1=Pairez|first2=Bas|last2=Umali|location=Münster|publisher=Unrast|isbn=9783897715066|oclc=919085683|language=en}}</ref> Ang pagkakahati-hati ng Partido Komunista ng Pilipinas matapos ang [[Himagsikang Lakas ng Bayan]] ay nagbunsod pa ng panibagong pagsigla ng mga gawaing anarkista sa kapuluan.<ref name="CH293">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=293|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Ayon sa isang [[salaysay]], isang selulang kadre ng Partido Komunista ang yumakap sa anarkismo.<ref name="CH293" /> Isa sa mga kaisipang umusbong mula sa pagkakahati ay ang demokrasyang bayan, na nagsusulong na ang wastong larangan para sa mga demokratikong inisyatiba ay ang lipunang sibil sa halip na ang estado.<ref>{{Cite web |title=Re-Imagining Philippine Revolution {{!}} Southeast Asian Anarchist Library |url=https://sea.theanarchistlibrary.org/library/isagani-serrano-re-imagining-philippine-revolution-en |access-date=2026-07-26 |website=sea.theanarchistlibrary.org}}</ref> Ang mga tinaguriang "demokratang bayan" ay pangunahing nahati sa pagitan ng mga minarkista, na lumahok sa pulitikang elektoral, at ng mga anarkista, na nakibahagi sa pag-oorganisa ng mga pamayanan.<ref>{{cite book|last=Törnquist|first=Olle|year=2002|title=Popular development and democracy|publisher=University of Oslo|url=http://folk.uio.no/ollet/final-edited-UNRISD-2.pdf|access-date=8 Pebrero 2012|location=[[Oslo]]|series=SUM Occasional Papers|issue=3|isbn=9788290391435|oclc=474607527|language=en}}</ref> Sa peryodikong ''Kasarinlan'', inilathala ng dating kasapi ng Partido Komunista na si Isagani Serrano ang [[sanaysay]] na ''Reimagining Philippine Revolution'', kung saan kanyang itinaguyod ang demokrasyang bayan, pinuna ang ideolohiya ng partido, at nagpanukala ng isang panlipunang rebolusyong laban sa estado.<ref>{{cite journal|url=https://sea.theanarchistlibrary.org/library/isagani-serrano-re-imagining-philippine-revolution-en|title=Reimagining Philippine Revolution|last=Serrano|first=Isagani|pages=80–81|year=1994|volume=10|issue=2|journal=Kasarinlan: Philippine Journal of Third World Studies|issn=2012-080X|oclc=939095270|publisher=[[University of the Philippines Diliman]]|location=[[Lungsod Quezon]]|language=en}}</ref> Patuloy na nakaakit ng mga tagasunod ang kilusang anarkista noong dekada 1990, lalo na matapos ang mga protesta laban sa WTO sa Seattle noong 1999, na nagdala sa anarkismo sa pangunahing talakayang pampubliko.<ref name="Interview" /> Isa sa mga grupong nabuo sa panahong ito ang Metro Manila Anarchist Confederation (MMAC, o Konpederasyon ng mga Anarkista sa [[Kalakhang Maynila]]), na naglalayong pag-ugnayin ang mga indibiduwal at kolektibo upang sama-samang kumilos, sa halip na bumuo ng isang [[Partidong pampolitika|partidong pampulitika]].<ref name="CH298">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=298–300|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Nagsimula ring mabuo ang iba pang organisadong pangkat ng mga anarkista, kung saan nagsanib ang ilang kolektibo upang itatag ang Anti-Capitalist Convergence Philippines (Pagtitipong Laban sa Kapitalismo sa Pilipinas), na nag-organisa ng mga protesta laban sa [[Pandaigdigang Pondong Pananalapi]] at sa [[Bangkong Pandaigdig]].<ref name="Ness">{{Cite encyclopedia |last1=Fernandez|first1=Erwin S.|editor1-last=Ness|editor1-first=Immanuel|title=Anarchism, Philippines|pages=1–2|date=2009|doi=10.1002/9781405198073.wbierp0068|language=en|isbn=978-1-4051-9807-3|publisher=John Wiley & Sons|encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest|df=mdy-all}}</ref> Bagama't umusbong at lumaganap sa Pilipinas ang iba't ibang kilusang sosyalista at komunista noong ika-20 dantaon, hindi kailanman nabuo ang isang organisadong partidong anarkista sa bansa.<ref>{{Cite web |last=Cruz |first=Elfren S. |date=Hulyo 30, 2026 |title=How communism began in the Philippines |url=https://www.philstar.com/opinion/2026/07/30/2545655/how-communism-began-philippines |access-date=2026-07-30 |website=Philstar.com}}</ref> Gayunpaman, hindi ito nangangahulugang hindi kailanman umiral ang anarkismo bilang isang kaisipan sa Pilipinas. Tulad na nabanggit sa artikulong ito, nakapasok sa bansa ang mga ideyang anarkista at anarko-sindikalista noong unang bahagi ng ika-20 dantaon. Sa kabila nito, hindi naging sapat ang lakas ng kilusang anarkista upang makapagtatag ng isang partidong pampulitika, at kalaunan ay natabunan ito ng lumalakas na impluwensiya ng Marxismo-Leninismo at ng mga organisadong partidong komunista. Noong 2001, lalo pang nahikayat ang mga Pilipino sa anarkismo sa panahon ng [[Ikalawang Rebolusyon sa EDSA|Ikalawang Himagsikang EDSA]] laban sa pamahalaan ni [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulong]] [[Joseph Estrada]]. Sa panahong ito, namahagi ang mga anarkista ng polyetong pinamagatang ''Organize Without Leaders!'' ("Mag-organisa nang Walang mga Pinuno!"), na nagbigay-diin sa kanilang kaibhan sa iba pang pangkat ng oposisyon na naglalayong makamit ang kapangyarihang pampulitika.<ref name="CH300">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=300–303|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Matapos maluklok sa kapangyarihan si [[Gloria Macapagal Arroyo]] bilang pangulo, maraming makakaliwa sa bansa ang nadismaya sa mga Himagsikang EDSA, na sa kanilang pananaw ay nauwi lamang sa pagpapalit ng naghaharing rehimen.<ref name="CH304">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=304–306|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Lalo pang tumindi ang pagkadismayang ito matapos ang nabigong [[EDSA Tres|EDSA III]], na mabilis na sinupil at nagresulta sa pag-aresto sa mga pinuno ng oposisyon, subalit nagpalawak din ng kamalayan ng publiko sa mga posibilidad ng sariling pag-oorganisa.<ref name="CH308">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=308|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Maging ang ilang kasapi ng Partido Komunista ay nagsimulang manawagan ng sistemikong pagbabago, sa halip na ang dati nilang panawagan para sa pagpapalit lamang ng rehimen.<ref name="CH311">{{cite thesis|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present |publisher=[[University of Western Australia]] |chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=311|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Kasunod ng mga himagsikang ito, nagsimulang manawagan ang mga makabagong Pilipinong anarkista, gaya ni Bas Umali, ng pagbuwag sa estadong-bansa ng Pilipinas at ng pagtatatag kapalit nito ng isang desentralisadong "kapuluang konpederasyon".<ref>{{cite web|url=http://www.anarkismo.net/article/2923|title=Archipelagic Confederation|date=26 Abril 2006|access-date=25 Hulyo 2021|last=Umali|first=Bas|work=Anarkismo.net|language=en}}</ref> Ang mga anarkistang paraan ng paglutas ng mga suliranin, na nakabatay sa sinaunang tradisyon ng bayanihan bago dumating ang mga mananakop at sinusuportahan, bukod sa iba pa, ng [[Kristiyanismo|Kristiyanong]] prinsipyo ng subsidyaridad,<ref name="delmundo2021">{{cite web|last=Del Mundo|first=Rubi|date=2021-04-21|title=Mutual Aid, Community Pantries Bring Out the Best in Filipinos and the Worst in Duterte's Inhumane Regime|url=https://cpp.ph/statements/mutual-aid-community-pantries-bring-out-the-best-in-filipinos-and-the-worst-in-dutertes-inhumane-regime|website=Philippine Revolution Web Central|language=en}}</ref> ay muling lumitaw sa pangunahing kamalayan bilang alternatibo sa kawalang-kapangyarihang dulot ng pagdepende sa iba.<ref name="mendizábal2021">{{cite web|url=https://kodao.org/putting-back-the-community-in-community-pantry/|title=Putting Back the "Community" in Community Pantry|website=Kodao|date=2021-04-27|first=L. S.|last=Mendizábal|language=en}}</ref> Isang halimbawa nito ang pagtatatag ng mga ''community pantry'' o [[bodegang bayan]] noong [[pandemya ng COVID-19]] at ang pagpapatuloy ng mga ito sa kabila ng hindi kanais-nais na kalagayang pampulitika at pang-ekonomiya.<ref name="yuvallos2021">{{cite news|url=https://nolisoli.ph/96642/opinion-maginhawa-community-pantry-ayuvallos-20210420/|newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]|date=20 Abril 2021|last=Yuvallos|first=Andreiana|title=The Gov't's Response to the Community-Pantry Movement? Policing and Bureaucracy|access-date=25 Hulyo 2021|publisher=Hinge Inquirer Publications|location=[[Makati]]|issn=0116-0443|oclc=243915470|language=en|archive-date=16 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210516125629/https://nolisoli.ph/96642/opinion-maginhawa-community-pantry-ayuvallos-20210420/|url-status=dead}}</ref><ref name="sadongdong2021">{{cite news|work=[[Manila Bulletin]]|url=https://mb.com.ph/2021/04/20/parlade-community-pantry-could-be-used-to-urge-public-to-revolt-vs-govt/|title=Parladé: Community Pantry Could be Used to Urge Public to Revolt vs. Gov't|date=20 Abril 2021|first=Martín|last=Sadongdong|access-date=25 Hulyo 2021|issn=0116-3086|oclc=42725386|publisher=Manila Bulletin Publishing Corporation|location=[[Maynila]]|language=en}}</ref><ref name="chúa2021">{{cite news|url=https://www.manilastandard.net/news/top-stories/352408/-communist-tag-halts-community-pantry-for-a-day.html|first=Adelle|last=Chúa|date=21 Abril 2021|newspaper=Manila Standard|title="Communist" Tag Halts Community Pantry for a Day|access-date=25 Hulyo 2021|publisher=Philippine Manila Standard Publishing, Inc.|location=[[Makati]]|issn=0116-5054|oclc=819413184|language=en}}</ref> Noong 2009, may iba't ibang grupong anarkista na sa Pilipinas. Kabilang sa mga ito ang panrehiyong Davao Anarchists Resistance Movement (DARM, o Kilusang Paglaban ng mga Anarkista ng Davao), ang anarka-peministang organisasyong Liberate the Clit Kolektiv (LiCK, o Palayain ang Clit Kolektiv), ang tagapaglathalang ''Dumpling Press'', ang organisasyong nagtataguyod ng pagpapalaya sa mga hayop na Youth Collective for Animal Liberation (YCAL, o Kolektibong Kabataan para sa Pagpapalaya ng mga Hayop), at ang Local Anarchist Network (LAN, o Lokal na Kalipunan ng mga Anarkista), na naglalarawan sa sarili bilang "maluwag na samahan ng mga anarkista" na binubuo ng iba't ibang tendensiya.<ref name="Ness" /> == Mga konsepto == === Propaganda ng gawa === Ang propaganda ng gawa, o propaganda sa pamamagitan ng gawa, ay isang uri ng tuwirang pagkilos na naglalayong maimpluwensiyahan ang opinyong pampubliko. Ang mismong pagkilos ay nilalayong magsilbing halimbawa na maaaring tularan ng iba at maging mitsa ng isang panlipunang rebolusyon. Madalas itong iniuugnay sa mga mararahas na pagkilos na isinagawa ng iba't ibang anarkista noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at unang bahagi ng ika-20 dantaon, kabilang ang mga pambobomba at [[asasinasyon]] na nakatuon laban sa estado at sa naghaharing uri bilang pagpapahayag ng pagtutol sa kapitalismo, gayundin ang panununog sa mga simbahan na tumatarget sa mga pangkat [[panrelihiyon]]. Gayunpaman, mayroon ding mga di-marahas na anyo ang propaganda ng gawa.<ref>{{cite book |last1=Woodcock|first1=George|chapter=Prologue|pages=11–32|jstor=10.3138/j.ctt2ttv2t.4|title=Anarchism|date=2004|publisher=University of Toronto Press|isbn=978-1-55111-629-7|quote-page=20|quote=the modern pacifist anarchists, …have tended to concentrate their attention largely on the creation of libertarian communities – particularly farming communities – within present society, as a kind of peaceful version of the propaganda by deed.|language=en}}</ref> Nilayon ang mga gawaing ito ng [[terorismo]] na magpasiklab ng isang "diwa ng paghihimagsik" sa pamamagitan ng pagpapakita na ang estado, ang gitna at nakatataas na uri, at ang mga organisasyong panrelihiyon ay hindi makapangyarihan sa lahat. Layunin din nitong udyukan ang estado na tumugon nang lalo pang mapaniil.<ref name="Merriman">{{cite book |last=Merriman|first=John M.|date=2016|title=The Dynamite Club: How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror|publisher=[[Yale University Press]]|page=[https://books.google.com/books?id=w8mtCwAAQBAJ&pg=PA63 63]|isbn=978-0-300-21792-6|language=en}}</ref> Noong Kongresong Panlipunang Rebolusyonaryo sa Londres noong 1881, pormal na inaprubahan ang taktikang ito.<ref name="Abidor">{{cite book |last=Abidor|first=Mitchell|url=https://books.google.com/books?id=ELZHEAAAQBAJ&pg=PT7|title=Death to Bourgeois Society: The Propagandists of the Deed|date=2016|publisher=PM Press|isbn=978-1-62963-112-7|language=en}}</ref> === Mutual na tulungan === Ang katawagang "''mutual aid''" tulungang mutuwal (o pagtutulungang-bayan) ay pinasikat ng pilosopong anarkista na si [[Peter Kropotkin]] sa kanyang kalipunan ng mga sanaysay na ''Mutual Aid: A Factor of Evolution''. Dito, ipinangatwiran niya na ang kooperasyon, at hindi ang kompetisyon, ang pangunahing puwersang nagtutulak sa [[ebolusyon]], sa pamamagitan ng [[Mutualismo|mutuwalismo]] sa [[biyolohiya]].<ref name="KropotkinRobinson2020">{{cite book |author1=Peter Kropotkin|author2=Victor Robinson|title=Mutual Aid – A Factor of Evolution: With an Excerpt from Comrade Kropotkin by Victor Robinson|url=https://books.google.com/books?id=CbLoDwAAQBAJ|chapter=Introduction|date=26 Mayo 2020|publisher=Read Books Limited|isbn=978-1-5287-9015-4|language=en}}</ref><ref name="Kropotkin">{{cite book |title=Mutual Aid: A Factor of Evolution|url=http://theanarchistlibrary.org/library/petr-kropotkin-mutual-aid-a-factor-of-evolution|last=Kropotkin|first=Petr|date=1902|via=The Anarchist Library|access-date=6 Mayo 2020|language=en}}</ref> Ipinahayag ni Kropotkin na ang pagtutulungang-bayan ay may praktikal na pakinabang sa pananatiling buhay ng mga tao at hayop at na ito ay naitaguyod sa pamamagitan ng [[likas na pagpili]]. Iginiit din niya na ang pagtutulungang-bayan ay masasabing kasintanda ng kultura ng tao.<ref name="Kropotkin" /> Ang pagkilalang ito sa malawak na katangian at pakinabang ng pagtutulungang-bayan sa bawat indibidwal ay salungat sa mga teorya ng [[Charles Darwin|Darwinismong]] panlipunan, na nagbibigay-diin sa kompetisyon ng mga indibiduwal at sa pananatili ng pinakamainam (''survival of the fittest''). === Pinakamababang antas na hindi maipagkakait === Ang ''irreducible minimum'' o pinakamababang antas na hindi maipagkakait ay isang pangunahing prinsipyong etikal sa ekolohiyang panlipunan ni Murray Bookchin.<ref>{{Cite book |last=Biehl |first=Janet |url=https://theanarchistlibrary.org/library/murray-bookchin-janet-biehl-the-murray-bookchin-reader |title=The Murray Bookchin Reader |date=1999 |language=en}}</ref> Nagmula ito sa pag-aaral ng mga katutubo at lipunang walang herarkiya. Ayon sa prinsipyong ito, ang bawat miyembro ng komunidad ay may walang-kondisyong karapatan sa mga pangunahing pangangailangan sa buhay,<ref>{{Cite news |last=Tokar |first=Brian |date=2008-03-01 |title=On Bookchin's Social Ecology and its Contributions to Social Movements {{!}} Institute for Social Ecology |language=en-US |work=Institute for Social Ecology |url=https://social-ecology.org/wp/2008/03/on-bookchins-social-ecology-and-its-contributions-to-social-movements/ |access-date=2026-07-21}}</ref> tulad ng pagkain, pabahay, at kalusugan—anuman ang kanilang naiambag na trabaho. === Pagwawalang-bisa sa paggawa === Partikular sa mga anarkistang lupon,<ref>{{Cite web |last=Ford|first=Nick|title=7 Key Concepts for Understanding Anti-Work Theory|url=https://www.filmsforaction.org/articles/7-key-concepts-for-understanding-antiwork-theory/|access-date=2022-08-09|website=Films For Action|language=en}}</ref> may ilan na naniniwalang ang [[Trabaho|paggawa]] ay lalong nahiwalay sa tao sa paglipas ng kasaysayan at sa likas na katangian nito ay hindi kasiya-siya at mabigat, kaya't hindi ito dapat ipataw sa pamamagitan ng mga paraang [[pang-ekonomiya]] o [[pampulitika]].<ref>{{Cite web |last=Peters|first=Adele|date=2015-02-02|title=Work Is Bullshit: The Argument For "Antiwork"|url=https://www.fastcompany.com/3041719/work-is-bullshit-the-argument-for-antiwork|access-date=2022-08-09|website=Fast Company|language=en-US}}</ref> Sa ganitong pananaw, may ilan na nananawagan sa pagpapatupad ng walang kondisyong batayang kita (''unconditional basic income'') at/o pagpapaikli ng linggo ng paggawa, gaya ng apat-na-araw na linggo ng trabaho.<ref>{{Cite web |last=Lashbrooke|first=Barnaby|title=The 'Anti-Work' Movement Is A Sign Something's Rotten In The Workplace|url=https://www.forbes.com/sites/barnabylashbrooke/2021/10/25/the-anti-work-movement-is-a-sign-somethings-rotten-in-the-workplace/|access-date=2022-08-09|website=[[Forbes]]|language=en}}</ref> Noong 1985, isinulat ng anarkista at sitwasyonistang manunulat na si Bob Black ang kinikilalang manipestong ''The Abolition of Work'' (''Ang Pagpapawalang-bisa sa Paggawa''). === Pagkakaisa ng pamamaraan at layunin === Sa anarkismo, ang pagkakaisa ng pamamaraan at layunin (''unity of means and ends'') ay tinatawag na politikang preporatibo. Sinasabi nito na ang mga paraang ginagamit sa pagbabago ng lipunan ay dapat mismong nagpapakita ng [[Kalayaan|malaya]], patas, at walang-gobyernong lipunan na gustong itayo. Ang politikang preporatibo ay mga paraan ng pag-oorganisa at mga ugnayang panlipunan na naglalayong isabuhay ang lipunang ninanais itatag ng isang pangkat sa hinaharap.<ref>{{cite web |last=Smith|first=E. T.|date=2023-02-01|title=Prefigurative Politics in Practice|url=https://commonslibrary.org/prefigurative-politics-in-practice/|access-date=2026-05-18|work=The Commons Library|language=en}}</ref> Sa praktika, kabilang dito ang pagbuo ng isang bagong lipunan "sa loob ng balangkas ng lumang lipunan" sa pamamagitan ng pamumuhay ayon sa mga pagpapahalaga at mga estrukturang panlipunang ninanais ng pangkat para sa hinaharap.<ref>{{cite web |title=Understanding Prefigurative Politics: A Deep Dive|url=https://www.classwithmason.com/2024/10/understanding-prefigurative-politics.html|website=Class with Mason|date=25 Oktubre 2024|access-date=25 Oktubre 2024|language=en}}</ref> Ayon kay Carl Boggs, na siyang lumikha ng katawagang ito, layunin ng politikang preporatibo na maisakatawan "sa loob mismo ng kasalukuyang pampulitikang gawain ng isang kilusan [...] ang mga anyo ng ugnayang panlipunan, pagpapasya, [[kultura]], at karanasang pantao na siyang pinakahuling mithiin nito," kaya't nagkakatugma ang paraan at ang layunin ng pagbabagong panlipunan.<ref>Boggs, Carl. 1977. Marxism, Prefigurative Communism, and the Problem of Workers' Control. [https://repository.library.brown.edu/studio/item/bdr:89258/ ''Radical America'' 11 (November)], 100; cf. Boggs Jr., Carl. Revolutionary Process, Political Strategy, and the Dilemma of Power. Theory & Society 4, Blg. 3 (Taglagas), 359-93. (sa Ingles)</ref> Minsan ding ipinagtatanggol ang politikang preporatibo batay sa paniniwalang ang mga layuning makakamit ng isang kilusang panlipunan ay "saligang hinuhubog ng mga paraang ginagamit nito."<ref>Leach, D. K. (2013). Prefigurative politics. The Wiley-Blackwell encyclopedia of social and political movements, 1004-1006. (sa Ingles)</ref> Ang preporatibismo ay ang pagsisikap na isabuhay o isagawa ang politikang preporatibo.<ref>{{Cite journal |last=Heffernan|first=Timothy|date=2020|title='Where Is the New Constitution?': Public Protest and Community-Building in Post–Economic Collapse Iceland|url=https://doi.org/10.3167/arcs.2020.060114|journal=Conflict and Society|volume=6|issue=1|pages=236–254|language=en}}</ref> === Anarkismo at pagkamakabansa o kontra-pagkamakabansa === Ang anarkismo at pagkamakabansa ay kapwa umusbong sa Europa kasunod ng [[Rebolusyong Pranses]] ng 1789, at may mahaba at matatag na ugnayan na maitutunton hanggang kay Mikhail Bakunin at sa kanyang pakikilahok sa kilusang Pan-Slabiko bago pa niya yakapin ang anarkismo. Mahaba rin ang kasaysayan ng pakikilahok ng mga anarkista sa mga kilusang makabansa sa iba't ibang panig ng daigdig, gayundin sa internasyonalismo. Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, malakas ang suporta ng anarkismo sa anasyonalismo at [[Esperanto]].<ref name="nodo50.org">Firth, Will. [http://www.nodo50.org/esperanto/anarkiismo.htm "Esperant Kaj Anarkiismo"]. ''Nodo50''. Nakuha noong 21 Setyembre 2020. "Anarkiistoj estis inter la pioniroj de la disvastigo de Esperanto. En 1905 fondiĝis en Stokholmo la unua anarkiisma Esperanto-grupo. Sekvis multaj aliaj: en Bulgario, Ĉinio kaj aliaj landoj. Anarkiistoj kaj anarki-sindikatistoj, kiuj antaŭ la Unua Mondmilito apartenis al la nombre plej granda grupo inter la proletaj esperantistoj, fondis en 1906 la internacian ligon Paco-Libereco, kiu eldonis la Internacian Socian Revuon. Paco-libereco unuiĝis en 1910 kun alia progresema asocio, Esperantista Laboristaro. La komuna organizaĵo nomiĝis Liberiga Stelo. Ĝis 1914 tiu organizaĵo eldonis multe da revolucia literaturo en Esperanto, interalie ankaŭ anarkiisma. Tial povis evolui en la jaroj antaŭ la Unua Mondmilito ekzemple vigla korespondado inter eŭropaj kaj japanaj anarkiistoj. En 1907 la Internacia Anarkiisma Kongreso en Amsterdamo faris rezolucion pri la afero de internacia lingvo, kaj venis dum la postaj jaroj similaj kongresaj rezolucioj. Esperantistoj, kiuj partoprenis tiujn kongresojn, okupiĝis precipe pri la internaciaj rilatoj de la anarkiistoj." (sa Esperanto)</ref><ref name="naturismo">{{cite news|last=Roselló|first=Josep Maria Roselló|date=17 Agosto 2005|url=http://www.nodo50.org/ekintza/article.php3?id_article%3D310|url-status=dead|title=Dossier: El naturalismo libertario en la península ibérica (1890-1939)|newspaper=Ekintza Zuzena|issue=32|archive-url=https://web.archive.org/web/20120320014704/https://www.nodo50.org/ekintza/article.php3?id_article=310|archive-date=20 Marso 2012|access-date=3 Hunyo 2014|quote=Proliferarán así diversos grupos que practicarán el excursionismo, el naturismo, el nudismo, la emancipación sexual o el esperantismo, alrededor de asociaciones informales vinculadas de una manera o de otra al anarquismo. Precisamente las limitaciones a las asociaciones obreras impuestas desde la legislación especial de la Dictadura potenciarуán indirectamente esta especie de asociacionismo informal en que confluirá el movimiento anarquista con esta heterogeneidad de prácticas y tendencias. Uno de los grupos más destacados, que será el impulsor de la revista individualista ''Ética'' será el Ateneo Naturista Ecléctico, con sede en Barcelona, con sus diferentes secciones la más destacada de las cuales será el grupo excursionista Sol y Vida.|language=es}}</ref><ref name="acracia">{{cite web|last=Díez|first=Xavier|date=1 Abril 2006|url=http://www.acracia.org/1-23a58lainsumision.pdf|url-status=dead|title=La insumisión voluntaria. El anarquismo individualista español durante la Dictadura y la Segunda República (1923-1938)|pages=1–36|archive-url=https://web.archive.org/web/20110723130358/http://www.acracia.org/1-23a58lainsumision.pdf|archive-date=23 Hulyo 2011|access-date=6 Mayo 2011|quote=La insumisión voluntaria: El anarquismo individualista español durante la Dictadura y la Segunda República (1923–1938).|language=es}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], inusig ng Espanyang Francoista ang mga anarkista at mga makabayang Katalan, na marami sa kanila ay malawakang gumagamit ng Esperanto.<ref name="Del Barrio">Del Barrio, Toño; Lins, Ulrich (27–29 Nobyembre 2006). [http://www.nodo50.org/esperanto/artik68es.htm "La utilización del esperanto durante la Guerra Civil Española"]. ''Nodo50''. International Congress on the Spanish Civil War. Hinango noong 21 Setyembre 2020. (sa Kastila)</ref> Iginiit ng anarkistang [[Irlandes]] na si Andrew Flood na ang mga anarkista ay hindi mga makabansa at lubos na tinututulan ang [[pagkamakabansa]]; sa halip, sila ay mga kontra-imperyalista.<ref name="Flood">Flood, Andrew. "An Anarchist Perspective on Irish Nationalism". Workers Solidarity Movement. (sa Ingles)</ref> Katulad nito, itinuturing ng Anarchist Federation (Pederasyong Anarkista) sa Britanya at Irlanda na ang pagkamakabansa ay isang ideolohiyang ganap na nakatali sa pag-unlad ng kapitalismo at hindi kayang lumampas dito.<ref name="Anarchist Federation">[http://www.afed.org.uk/publications/pamphlets-booklets/126-against-nationalism.html "Against Nationalism"]. Anarchist Federation. 3 Abril 2009. Retrieved 23 Setyembre 2020. (sa Ingles)</ref> Si Pierre-Joseph Proudhon, ang unang taong hayagang tumawag sa sarili bilang isang anarkista sa positibong diwa, ay tumutol sa pagkamakabansa, at iginiit na ang "pagwawakas ng militarismo ang misyon ng ika-19 na dantaon, kung hindi ay hahantong ito sa walang hanggang paghina".<ref>Woodcock, George. ''Pierre-Joseph Proudhon''. p. 233. (sa Ingles)</ref> Ayon kay Proudhon, sa ilalim ng kanyang mungkahing mutuwalismo, "wala nang magiging [[nasyonalidad]], wala nang bayang tinubuan sa pampulitikang kahulugan ng mga salitang ito; ang magiging kahulugan na lamang ng mga ito ay pook ng [[kapanganakan]]. Ang tao, anuman ang kanyang [[lahi]] o kulay, ay mamamayan ng daigdig; ang [[pagkamamamayan]] ay isang karapatang maaaring matamo saanman."<ref>Proudhon, Pierre-Joseph. ''General Idea of the Revolution in the Nineteenth Century''. p. 283. (sa Ingles)</ref> === ACAB === [[File:ACABBanner.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:ACABBanner.jpg|left|thumb|Mga anarkista sa [[Leipzig]], [[Alemanya]], na nagpoprotesta habang may hawak na bandilang may nakasulat na "''ACAB, all cops are b...''"]] Ang ACAB, isang daglat para sa ''all cops are bastards'' ("lahat ng pulis ay mga walanghiya" o "lahat ng pulis ay mga bastardo"), ay isang islogang pampulitika na iniuugnay sa mga tutol sa [[kapulisan]]. Karaniwan itong ginagamit bilang kasabihan sa mga ''graffiti'' o ipinapaukit bilang tato. Minsan ay isinusulat din ito bilang 1312, kung saan ang bawat bilang ay kumakatawan sa posisyon ng katumbas na titik sa [[Alpabeto|alpabetong]] Ingles (A=1, C=3, A=1, B=2). Ang pariralang ''all cops are bastards'' ay unang lumitaw sa [[Inglatera]] noong [[dekada 1920]],<ref name="Partridge1986">{{cite book|last=Partridge|first=Eric|title=A Dictionary of Catch Phrases|url=https://archive.org/details/dictionaryofcatc0000part_c8l4|publisher=Taylor & Francis|year=1986|isbn=978-0-415-05916-9|page=[https://archive.org/details/dictionaryofcatc0000part_c8l4/page/1 1]|language=en}}</ref><ref name=":13">{{Cite book|last1=Aitken-Smith|first1=Trent|title=The Tattoo Dictionary|last2=Tyson|first2=Ashley|date=2016|publisher=Octopus|isbn=978-1-78472-254-8|pages=13|language=en}}</ref><ref name="GQ">{{cite web|last=Groundwater|first=Colin|date=11 Hunyo 2020|title=A brief history of ACAB|url=https://www.gq-magazine.co.uk/politics/article/acab-meaning|access-date=11 Setyembre 2020|website=GQ|language=en}}</ref> at kalaunan ay pinaikli bilang "ACAB" ng mga manggagawang nagwewelga noong [[dekada 1940]].<ref name="GQ" /> Sa kasaysayan, ang daglat ay iniugnay sa mga [[kriminal]] sa Reyno Unido.<ref name=":13" /> Una itong naitala bilang tato ng mga bilanggo noong [[dekada 1970]], at karaniwang inilalagay ang tig-isang titik sa bawat daliri, o kung minsan ay ikinukubli bilang maliliit na tuldok sa bawat buko ng kamay.<ref name="ThompsonBlack2006">{{cite book|last1=Thompson|first1=Tim|url=https://archive.org/details/forensichumanide00thom_803|title=Forensic Human Identification: An Introduction|last2=Black|first2=Sue|publisher=Taylor & Francis|year=2006|isbn=978-0-8493-3954-7|page=[https://archive.org/details/forensichumanide00thom_803/page/n391 384]|url-access=limited|language=en}}</ref><ref name=":13" /> Noong 1970, ginamit ng ''Daily Mirror'' ang ACAB bilang pamagat ng isang artikulong nagsasaad na ito ay nakatatak sa isang kasapi ng ''Hells Angels'' na nakita sa [[lansangan]].<ref name="GQ" /> Ginamit din ng [[Direktor sa pelikula|direktor]] ng pelikulang si Sidney Hayers ang isang sinensurang bersyon ng [[parirala]] bilang pamagat ng kaniyang pelikulang [[krimen]] noong 1972 na ''All Coppers Are...''.''<ref>{{cite book|last=Elliot|first=Paul|title=Studying the British Crime Film|url=https://archive.org/details/studyingbritishc0000elli|publisher=Columbia University Press|year=2014|isbn=978-1-906-73374-2|pages=[https://archive.org/details/studyingbritishc0000elli/page/78 78]–79|language=en}}</ref>'' Noong 1977, nakita ng isang mamamahayag mula sa [[Newcastle upon Tyne]] ang daglat na nakasulat sa mga [[dingding]] ng isang selda sa bilangguan.<ref name="Partridge1986" /> Noong dekada 1980, naging simbolo ng kontra-establisimyento ang ACAB, lalo na sa loob ng mga subkulturang punk at ''skinhead'' (o ahit-ulo).<ref name=":13" /><ref name="GQ" /><ref name=":03">{{cite web|title=ACAB|url=https://www.adl.org/education/references/hate-symbols/acab|access-date=2019-05-30|website=Anti-Defamation League|language=en}}</ref> Lalo itong sumikat dahil sa awiting "A.C.A.B." ng bandang Oi! na the 4-Skins, na inilabas noong 1982.<ref name=":13" /><ref name="GQ" /> Sa mga sumunod na taon, naging tanyag ang ACAB bilang [[islogan]] ng mga ''hooligan'' at ''ultras'' sa [[Futbol|putbol]] sa Europa,<ref>{{Cite journal|last=Pollard|first=John|date=2016|title=Skinhead culture: the ideologies, mythologies, religions and conspiracy theories of racist skinheads|journal=Patterns of Prejudice|volume=50|issue=4–5|pages=398–419|doi=10.1080/0031322X.2016.1243349|s2cid=151502563|issn=0031-322X|language=en}}</ref><ref name=":13" /> gayundin ng mga kilusang anarkista at kontra-awtoritaryo sa iba't ibang panig ng mundo.<ref name="GQ" /> Sa ilang konteksto, itinuturing ng Anti-Defamation League (Liga Laban sa Paninirang-puri) ang parirala bilang isang simbolo ng pagkamuhi at inilalarawan ito bilang "isang matagal nang islogan sa kultura ng mga ''skinhead''," habang binabanggit ding ginagamit ito kapwa ng mga [[Rasismo|rasista]] at mga kontra-rasistang ''skinhead''.<ref name=":03" /><ref name="guerra">{{cite journal|last=Guerra|first=Nicola|title=Dalla strada alla letteratura, le spericolate e propizie vicende del forestierismo A.C.A.B.. Il contatto linguistico tra italiano e inglese nelle sottoculture Skinhead e Ultras|trans-title=From the road to literature, the reckless and auspicious events of the forestry industry A.C.A.B .. The linguistic contact between Italian and English in the Skinhead and Ultras subcultures|url=https://www.academia.edu/4566221|journal=Analele Universităţii Din Craiova, Seria Ştiinţe Filologice Linguistică Nr. 1-2|date=Enero 2013|publisher=Universităţii din Craiova|access-date=2020-06-03|language=en}}</ref> Matapos ang pagpaslang ng pulis na si Derek Chauvin kay [[George Floyd]] noong Mayo 2020, mas naging madalas ang paggamit ng katawagang ACAB ng mga taong tutol sa kapulisan.<ref name="vice_acab">{{cite news |work=Vice|last=Poulter|first=James|title=How 'ACAB' Became the Universal Anti-Police Slogan|url=https://www.vice.com/en/article/acab-all-cops-are-bastards-origin-story-protest/|access-date=2020-08-26|date=2020-06-08|language=en}}</ref> Habang lumalaganap sa buong Estados Unidos ang mga protesta bilang tugon sa [[Pagpatay kay George Floyd|pagkamatay ni Floyd]] at ang mga talakayan tungkol sa karahasang isinasagawa ng pulisya na may motibong panlahi, mas madalas ding nabanggit ang ACAB sa mga plataporma ng [[hatirang pangmadla]], at nagsimula ring ibenta ang mga produktong may nakalimbag na daglat na ito.<ref name="vice_acab" /> Ayon sa mga tagapagtaguyod ng katawagan, ang ACAB ay nangangahulugang ang bawat pulis ay may pananagutan sa isang hindi makatarungang sistema. [[Pangangatuwiran|Ipinapangatuwiran]] nila na kahit hindi mismo nakikilahok ang isang pulis sa kalupitan ng pulisya o sa [[rasismo]] sa pagpapatupad ng [[batas]], may [[pananagutan]] pa rin siya sa mga ginawa ng kaniyang mga kasamahan dahil hindi niya ito tinututulan o sinusubukang pigilan.<ref>{{Cite web|date=2020-06-01|title=What I mean when I say I want to abolish the police|url=https://www.independent.co.uk/voices/acab-abolish-police-george-floyd-protests-cops-a9543386.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20200602083406/https://www.independent.co.uk/voices/acab-abolish-police-george-floyd-protests-cops-a9543386.html|archive-date=2020-06-02|url-access=limited|url-status=live|access-date=2021-12-17|website=The Independent|language=en}}</ref> === Pagbuwag sa bilangguan === [[File:La_presó_és_tortura.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:La_pres%C3%B3_%C3%A9s_tortura.jpg|thumb|Isang ''graffiti'' o sulat sa pader sa [[Cataluña]] na nakasulat sa [[wikang Kastila]] na may salin na "Ang bilangguan ay pagpapahirap" at simbolong Bilog-A ng anarkismo.]] Ang pagbuwag sa bilangguan (''prison abolition'') ay isang kilusan na naglalayong buwagin ang bilangguan bilang isang institusyon.<ref name="Frampton">{{cite news |last1=Frampton|first1=Thomas Ward|title=The Dangerous Few: Taking Seriously Prison Abolition and Its Skeptics|url=https://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/hlr135&div=98&id=&page=|access-date=15 Agosto 2025|work=Harvard Law Review|date=2021–2022|pages=2013|language=en}}</ref> Hindi tulad ng reporma sa bilangguan, layunin ng pagbuwag sa bilangguan na magtatag ng isang sistema ng [[Katarungan|hustisyang]] pangkriminal na hindi gumagamit ng pagkakapiit bilang paraan ng pagpaparusa. Karaniwang itinataguyod ng mga tagasuporta nito ang makapanunumbalik na hustisya, na naglalayong maituwid at maibalik sa lipunan ang mga [[nagkasala]], sa halip na ang mapagganting hustisya, na naglalayong magparusa sa nagkasala batay sa tindi ng kaniyang krimen. Madalas ding isinusulong ng mga tagapagtaguyod ng pagbuwag sa bilangguan ang malalaking pagbabagong pang-estruktura upang maiwasan ang krimen sa antas ng [[lipunan]] sa pamamagitan ng pagtugon sa mga ugat nito. Ayon sa pananaw na ito, ang krimen ay bunga ng mga suliraning panlipunan tulad ng rasismo at [[kahirapan]]. Bahagyang nabuo ang kilusan para sa pagbuwag sa bilangguan sa Estados Unidos bilang tugon sa pag-aalsa sa Bilangguan ng Attica noong 1971, na nagbigay-pansin sa mga di-makataong kalagayang laganap sa mga bilangguan. Ang mga kilalang aktibista, lalo na si Angela Davis, ay nakatulong upang mabigyang-pansin ang usapin ng pagbuwag sa bilangguan, bagaman nanatili itong higit na limitado sa mga makakaliwang pangkat at mga akademikong lupon. Muling sumigla ang interes sa kilusan matapos ang pagpaslang kay George Floyd noong 2020 at ang mga kaguluhang sibil na sumunod dito, na nagbigay-diin sa mga hindi pagkakapantay-pantay batay sa lahi sa loob ng sistemang hustisyang pangkriminal. === Pagpapalaya sa kabataan === Ang pagpapalaya sa mga bata (''child liberation'') sa anarkismo ay ang paniniwala na ang mga bata at [[kabataan]] ay nararapat magkaroon ng buong awtonomiya, respeto, at kalayaan mula sa panunupil ng mga matatanda, mapilitang pagpapalaki ng magulang, at sapilitang pag-aaral. Pangunahing layunin nito na wakasan ang pagtrato sa mga bata bilang pag-aari ng [[magulang]], palitan ang mga tradisyonal na paaralan ng mga boluntaryong espasyo sa pag-aaral, at tiyakin ang tulong-komunidad para sa mga pangunahing pangangailangan. Ang kilusan para sa mga karapatan ng kabataan (''youth rights movement''), na inilalarawan din bilang pagpapalaya sa kabataan (''youth liberation''), ay isang umuusbong na kilusang mula sa mga karaniwang mamamayan na naglalayong labanan ang [[Diskriminasyon sa gulang|diskriminasyon sa edad]] at isulong ang mga karapatang sibil ng mga kabataan—yaong mga hindi pa umaabot sa edad ng legal na ganap na gulang, na 18 taong gulang sa karamihan ng mga bansa. May ilang pangkat na nilalabanan ang pedopobya at ephebipobiya sa lipunan sa pamamagitan ng pagtataguyod ng tinig ng kabataan, pagbibigay-kapangyarihan sa kabataan, at sa huli, ng pagkakapantay-pantay sa pagitan ng mga henerasyon sa pamamagitan ng pakikipagtuwang ng kabataan at mga nakatatanda.<ref>Fletcher, A. (2006) ''[http://www.commonaction.org/WYVH.pdf Washington Youth Voice Handbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081001193809/http://www.commonaction.org/WYVH.pdf|date=2008-10-01}}'' Olympia, WA: CommonAction. (sa Ingles)</ref> Maraming tagapagtaguyod ng mga karapatan ng kabataan ang itinatangi ang kanilang kilusan mula sa kilusan para sa mga karapatan ng mga bata, sapagkat ipinapangatuwiran nilang ang huli ay nagsusulong ng mga pagbabagong kadalasang higit na naghihigpit sa mga bata at kabataan.<ref>Axon, K. (n.d.) [https://web.archive.org/web/20080215235519/http://www.asfar.org/zine/1st/Pedophobia.html ''The Anti-Child Bias of Children's Advocacy Groups''] Chicago, IL: Americans for a Society Free of Age Restrictions. (sa Ingles)</ref> === Anarkiyang pakikipagrelasyon === [[File:RA_symbol.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:RA_symbol.jpg|left|thumb|Simbolo ng anarkiyang pakikipagrelasyon]] Ang anarkiyang pakikipagrelasyon ay ang paglalapat ng mga prinsipyong anarkista sa mga [[ugnayang interpersonal]].<ref name=":4">{{Cite book |last=Pérez-Cortés|first=Juan-Carlos|title=Relationship Anarchy: Occupy Intimacy!|date=2022|publisher=La Oveja Roja|isbn=979-8-3680-3944-2|location=Madrid|language=en}}</ref> Kabilang sa mga pangunahing pagpapahalaga nito ang awtonomiya, mga gawaing laban sa herarkiya, pagtutol sa normatibidad, at pagkakaugnayang nakabatay sa pagtutulungan ng pamayanan.<ref>{{Cite web|title=The Difference Between Relationship Anarchy and Non-Hierarchical Polyamory|url=http://www.relationship-anarchy.com/videos/2016/6/20/the-difference-between-relationship-anarchy-and-non-hierarchical-polyamory|website=Relationship Anarchy|language=en-GB|access-date=2020-05-07|archive-date=2020-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200503103805/http://www.relationship-anarchy.com/videos/2016/6/20/the-difference-between-relationship-anarchy-and-non-hierarchical-polyamory|url-status=dead}}</ref><ref name=":24">{{Cite web|date=2020-09-05|title=The Great Showdown of Hierarchical Polyamory vs. Relationship Anarchy|url=http://thenewmodality.com/the-great-showdown-of-hierarchical-polyamory-vs-relationship-anarchy/|access-date=2022-02-14|website=The New Modality|language=en-US|archive-date=2022-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20220120105438/http://thenewmodality.com/the-great-showdown-of-hierarchical-polyamory-vs-relationship-anarchy/|url-status=live}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|title=Can relationship anarchy create a world without heartbreak? {{!}} Aeon Ideas|url=https://aeon.co/ideas/can-relationship-anarchy-create-a-world-without-heartbreak|access-date=2022-02-14|website=Aeon|language=en|archive-date=2020-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200320145346/https://aeon.co/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=What Is Relationship Anarchy?|url=https://www.mindbodygreen.com/articles/what-is-relationship-anarchy|publisher=Mindbodygreen|access-date=2023-04-26|website=MBGRelationships|date=2 Agosto 2020|archive-date=2023-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230426200016/https://www.mindbodygreen.com/articles/what-is-relationship-anarchy|url-status=live|language=en}}</ref> Hayagan itong tumututol sa amatonormatibidad<ref>{{Cite web|date=2018-05-09|title=Are You Radical Enough to Be a Relationship Anarchist?|url=https://www.gq.com/story/relationship-anarchy|access-date=2022-02-14|website=GQ|language=en-US|archive-date=2020-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200320213043/https://www.gq.com/story/relationship-anarchy|url-status=live}}</ref> at mononormatibidad, at karaniwan—bagaman hindi sa lahat ng pagkakataon—na hindi monogamo.<ref name=":14">{{Cite web|last=Heaney|first=Katie|date=2018-10-23|title=What It's Like Being a Relationship Anarchist|url=https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|access-date=2022-02-14|website=The Cut|language=en-us|archive-date=2022-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417014230/https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|url-status=live}}</ref><ref name=":3" /><ref name=":04">{{Cite web|last=Lopez|first=Veronica|date=2021-10-15|title=Here's What to Know About Relationship Anarchy|url=https://www.cosmopolitan.com/sexopedia/a37973461/relationship-anarchy/|access-date=2022-02-13|website=Cosmopolitan|language=en-US|archive-date=2021-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20211206194702/https://www.cosmopolitan.com/sexopedia/a37973461/relationship-anarchy/|url-status=live}}</ref><ref name=":15">{{Cite web|last=Heaney|first=Katie|date=2018-10-23|title=What It's Like Being a Relationship Anarchist|url=https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|access-date=2022-02-14|website=The Cut|language=en-us|archive-date=2022-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417014230/https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|url-status=live}}</ref> Naiiba ito sa poliyamorya, ''solo poly'', ''swinging'', at iba pang anyo ng pakikipagrelasyon, sapagkat maaaring taglay pa rin ng mga ito ang mga estrukturang gaya ng amatonormatibidad, herarkiya ng mga matalik na relasyon, at mga tuntuning naglilimita sa awtonomiya.<ref name=":24" /><ref name=":04" /><ref name="De las Heras Gómez pp. 644–660">{{cite journal |last=De las Heras Gómez|first=Roma|title=Thinking Relationship Anarchy from a Queer Feminist Approach|journal=Sociological Research Online|publisher=SAGE Publications|volume=24|issue=4|date=2018-12-20|issn=1360-7804|doi=10.1177/1360780418811965|pages=644–660|s2cid=220124663|url=https://qsu070.noblogs.org/files/2020/10/De-las-Heras-G%C3%B3mez-2018-Thinking-Relationship-Anarchy-from-a-Queer-Feminist-Approach.pdf|access-date=2022-12-19|archive-date=2022-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20221219162224/https://qsu070.noblogs.org/files/2020/10/De-las-Heras-G%C3%B3mez-2018-Thinking-Relationship-Anarchy-from-a-Queer-Feminist-Approach.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Binibigyang-kahulugan din ang anarkiyang pakikipagrelasyon bilang isang bagong paradigma kung saan ang pagiging malapit sa isa't isa at awtonomiya ay hindi na itinuturing na mga bagay na likas na nagkakasalungatan o lumilikha ng suliranin sa loob ng isang relasyon.<ref>{{cite web |last1=Guillén|first1=Ricardo|title=Beyond romantic love – an analysis of how the dilemma of closeness vs. autonomy is handled in relationship anarchy discourse|url=https://lup.lub.lu.se/student-papers/search/publication/8968241|website=LUP Student Papers|publisher=Lund University Libraries|access-date=29 Nobyembre 2021|archive-date=19 Oktubre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019121447/https://lup.lub.lu.se/student-papers/search/publication/8968241|url-status=live|language=en}}</ref> == Perspektibong pang-ekonomiya == === Komunismong anarkista === Ang anarkistang komunismo{{refn|Kilala din bilang "anarko-komunismo"<ref>{{cite book |last1=Hodges |first1=Donald C. |url=https://books.google.com/books?id=Pu7zAgAAQBAJ |title=Sandino's Communism: Spiritual Politics for the Twenty-First Century |year=2014 |publisher=University of Texas Press |isbn=978-0292715646 |language=en |page=[https://books.google.com/books?id=Pu7zAgAAQBAJ&q=Anarcho-communism&pg=PA3 3] |access-date=21 Disyembre 2019 |archive-date=22 Hulyo 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210722044609/https://books.google.com/books?id=Pu7zAgAAQBAJ |url-status=live |via=Google Books}}</ref><ref>{{cite book |last1=Kinna |first1=Ruth|title=The Bloomsbury Companion to Anarchism |url=https://books.google.com/books?id=dNuoAwAAQBAJ |year=2012 |publisher=Bloomsbury Publishing|language=en |isbn=978-1441142702 |language=en |page=[https://books.google.com/books?id=dNuoAwAAQBAJ&q=Anarcho-communism&pg=PA329 329] |access-date=21 Disyembre 2019 |archive-date=15 Enero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115214158/https://books.google.com/books?id=dNuoAwAAQBAJ |url-status=live |via=Google Books}}</ref><ref>{{cite book |last1=Wetherly |first1=Paul |title=Political Ideologies |url=https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ |date=2017 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0198727859 |pages=[https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&q=anarcho-communism 130], [https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&q=anarcho-communism 137], [https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&q=anarcho-communism 424] |language=en |access-date=21 Disyembre 2019 |archive-date=22 Hulyo 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210722044620/https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ |url-status=live |via=Google Books}}</ref> o "komunismong libertaryo".{{Sfn|Nettlau|1996|p=145}}<ref>{{cite book |last=Bolloten |first=Burnett |url=https://books.google.com/books?id=-VarDLHA3_YC&q=%22libertarian%20communism%22&pg=PA65 |title=The Spanish Civil War: Revolution and Counterrevolution |publisher=University of North Carolina Press |year=1991 |isbn=978-0807819067 |page=65 |access-date=25 Marso 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220211095511/https://books.google.com/books?id=-VarDLHA3_YC&q=%22libertarian%20communism%22&pg=PA65 |archive-date=11 Pebrero 2022 |url-status=live |via=Google Books|language=en}}</ref>|group=nb|name=nb4}} ay isang pinakadulong-kaliwang ideolohiyang pampulitika at paaralan ng kaisipang anarkista na nagsusulong ng isang anyo ng komunismo. Ang [[komunismo]] (mula sa salitang [[Wikang Latin|Latin]] na ''communis'', na nangangahulugang "panlahat" o "pangkaraniwan"){{sfn|Ball|Dagger|2019}}{{sfn|Ball|Dagger|2019}} ay isang ideolohiyang pampulitika at pang-ekonomiya na naglalayong lumikha ng isang lipunang komunista—isang kaayusang sosyoekonomikong walang uri na nakasentro sa sama-samang pagmamay-ari ng mga kasangkapan sa produksyon, distribusyon, at pagpapalitan, at namamahagi ng mga produkto sa lipunan batay sa pangangailangan.<ref>{{cite book |last=Ely|first=Richard T|title=French and German socialism in modern times|date=1883|publisher=Harper & Brothers|location=New York|pages=35–36|oclc=456632|quote=All communists without exception propose that the people as a whole, or some particular division of the people, as a village or commune, should own all the means of production{{snd}}land, houses, factories, railroads, canals, etc.; that production should be carried on in common; and that officers, selected in one way or another, should distribute among the inhabitants the fruits of their labor.|language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Bukharin|first1=Nikolai|title=The ABC of Communism|last2=Preobrazhensky|first2=Yevgeni|date=1922|publisher=Communist Party of Great Britain|location=Londres, Inglatera|pages=72–73, § 20|translator-last1=Paul|translator-first1=Cedar|chapter=Distribution in the communist system|access-date=18 Agosto 2021|orig-date=1920|translator-last2=Paul|translator-first2=Eden|chapter-url=https://www.marxists.org/archive/bukharin/works/1920/abc/ABC-of-Communism.pdf#page=67|via=Marxists Internet Archive|archive-url=https://web.archive.org/web/20250212173140/https://www.marxists.org/archive/bukharin/works/1920/abc/ABC-of-Communism.pdf#page=67|archive-date=12 Pebrero 2025|language=en}}</ref><ref name="Steele p.43">{{harvp|Steele|1992|p=43}}: "One widespread distinction was that socialism socialised production only while communism socialised production and consumption."</ref> Nananawagan ang anarkistang komunismo sa pag-aalis ng mga herarkiya, gayundin ng pribadong pag-aari, subalit pinananatili ang personal na pag-aari at ang mga bagay, [[Kalakalan|kalakal]], at serbisyong kolektibong pag-aari. Sinusuportahan nito ang panlipunang pagmamay-ari ng ari-arian at ang pamamahagi ng mga [[yaman]] ayon sa prinsipyong "[[mula sa bawat isa ayon sa kaniyang kakayahan, para sa bawat isa ayon sa kaniyang pangangailangan]]." Unang nabuo ang anarkistang komunismo bilang isang natatanging kaisipan sa seksiyong Italyano ng ''International Workingmen's Association''.{{Sfn|Pernicone|1993|pp=111–113}} Nang maglaon, naging mahalaga ang mga teoretikal na akda ni Peter Kropotkin, sapagkat pinalawak at pinaunlad ng mga ito ang kapuwa maka-organisasyong agos ng anarkistang komunismo at ang maka-pag-aalsang agos na tumututol sa pormal na organisasyon.{{Sfn|Pengam|1987|pp=74–75}} Kabilang sa mga halimbawa ng mga lipunang anarkistang komunista ang mga teritoryong anarkista ng Makhnovshchina noong Rebolusyong Ruso,<ref>{{cite book |last=Skirda|first=Alexandre|title=Nestor Makhno: Anarchy's Cossack|publisher=AK Press|year=2004|isbn=1902593685|location=Edinburgh|page=394|translator-last=Sharkey|translator-first=Paul|oclc=58872511|orig-year=1982|language=en}}</ref> at ang mga teritoryo ng Rebolusyong Espanyol, lalo na ang rebolusyonaryong Cataluña.<ref>{{cite book |url=http://www.revoltlib.com/?id=1045|first=Murray|last=Bookchin|archive-url=https://web.archive.org/web/20211023194646/http://www.revoltlib.com/%3Fid%3D1045|archive-date=23 October 2021|title=To Remember Spain: The Anarchist and Syndicalist Revolution of 1936|date=2 Pebrero 2017|quote=In anarchist industrial areas like Catalonia, an estimated three-quarters of the economy was placed under workers' control, as it was in anarchist rural areas like Aragon. [...] In the more thoroughly anarchist areas, particularly among the agrarian collectives, money was eliminated and the material means of life were allocated strictly according to need rather than work, following the traditional precepts of a libertarian communist society.|language=en}}</ref> === Mutuwalismo === {{main|Mutuwalismo}} Ang [[Mutualismo|mutuwalismo]] ay isang paaralan ng kaisipang anarkista at teoryang pang-ekonomiya na nagsusulong ng pagkontrol ng mga manggagawa sa mga kasangkapan ng produksyon, ng isang malayang pamilihan na binubuo ng mga indibiduwal na [[Artesano|artisano]], mga nag-iisang pagmamay-ari, at mga [[kooperatiba]] ng mga manggagawa, gayundin ng mga karapatan sa pag-aari batay sa okupasyon at paggamit. Bilang mga tagapagtaguyod ng teorya ng halaga ng paggawa at teorya ng paggawa sa pagmamay-ari, tinututulan ng mga mutuwalista ang lahat ng anyo ng renta sa ekonomiya, [[Tubo (ekonomika)|tubo]], at [[interes]] na lampas sa nominal na interes, sapagkat itinuturing nila ang mga ito na nakabatay sa pagsasamantala sa paggawa. Hangarin ng mga mutuwalista na bumuo ng isang ekonomiyang walang akumulasyon ng kapital o konsentrasyon ng pagmamay-ari ng lupa. Hinihikayat din nila ang pagtatatag ng sariling pamamahala ng mga manggagawa, na sa kanilang pananaw ay maaaring suportahan sa pamamagitan ng paglalabas ng mutuwal na kredito ng mga mutuwal na bangk, na may layuning makalikha ng isang lipunang [[pederal]]. Ayon kay Peter Kropotkin, nagmula ang mutwalismo sa mga pangyayari ng Rebolusyong Pranses, lalo na sa pederalista at tuwirang demokratikong estruktura ng [[Komuna ng Paris]].{{Sfn|Marshall|1993|pp=431-432}} Ang mga saligan ng teoryang pang-ekonomiya ng mutwalismo ay nag-ugat sa radikalismo ng [[Mga Ingles|Ingles]] na [[Sosyalismo|sosyalistang]] si Thomas Spence. Hinango niya mula sa [[Bibliya]], gayundin sa mga liberal na akda nina [[John Locke]] at James Harrington, ang panawagang buwagin ang pribadong pagmamay-ari at ilagay ang kontrol sa produksyon sa mga manggagawa sa pamamagitan ng mga kooperatiba ng mga manggagawa.{{Sfn|Carson|2018|p=83}} Unang ginamit ang katawagang "mutuwalismo" noong dekada 1820. Sa simula, itinuring itong kasingkahulugan ng mga katawagang tulad ng "mutuwal na pagtutulungan", "pagkakatumbasan", at "makatarungang pakikitungo".{{Sfn|Wilbur|2019|p=213}} Noong 1822, ginamit ng Pranses na pilosopong utopista na si [[Charles Fourier]] ang katawagang mutuwalismong pinagsamang nagtatagpo (Pranses: ''mutualisme composé convergent'') upang ilarawan ang isang anyo ng progresibong [[edukasyon]] na iniangkop sa Sistemang Monitoriyal ng mga mag-aaral na nagsisilbing guro sa kapwa mag-aaral.{{Sfn|Wilbur|2019|pp=214-215}} === Ekonomiyang regalo === Ang ekonomiyang regalo (''gift economy'') o kulturang regalo ay isang sistema ng [[pagpapalitan]] kung saan ang mga mahahalagang bagay ay hindi ipinagbibili, kundi kusang ibinibigay nang walang hayag na kasunduan para sa agarang o hinaharap na kapalit.<ref name="Cheal">{{cite book |last=Cheal|first=David J|title=The Gift Economy|publisher=Routledge|location=New York|year=1988|pages=1–19|chapter=1|isbn=0415006414|chapter-url=https://books.google.com/books?id=o-wNAAAAQAAJ&pg=PP1|access-date=2009-06-18|language=en}}</ref> Ang pagbibigay ng regalo sa isang kulturang regalo ay pinamamahalaan ng mga pamantayang panlipunan at mga kaugalian; bagaman may umiiral na inaasahan ng katumbasan, ang mga regalo ay hindi ibinibigay bilang tahasang kapalit ng mga produkto o serbisyo kapalit ng [[salapi]] o ng iba pang produkto o serbisyo.<ref name="R. Kranton">R. Kranton: ''Reciprocal exchange: a self-sustaining system'', American Economic Review, V. 86 (1996), Issue 4 (Setyembre), pp. 830–851 (sa Ingles)</ref> Naiiba ito sa [[ekonomiyang pamilihan]] o [[Palitan ng kalakal|palitang-kalakal]], kung saan ang mga produkto at serbisyo ay pangunahing ipinagpapalit nang hayagan batay sa halagang natatanggap bilang kapalit. [[File:Give_away_shop_utrecht_inside.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Give_away_shop_utrecht_inside.jpg|right|thumb|Sa loob ng tindahang pamigay sa [[Utrecht]]. Mababasa sa paskil ang: "Sapat ang ibinibigay ng daigdig para sa pangangailangan ng lahat, subalit hindi para sa kasakiman ng lahat."]] Ang mga tindahang pamigay (''give-away shops''), malayang tindahan (''freeshops''), o libreng tindahan (''free stores'') ay mga tindahan kung saan libre ang lahat ng paninda. Katulad ang mga ito ng mga tindahang pangkawanggawa (''charity shops''), na karamihan sa mga ipinamimigay ay mga gamit na segunda mano—subalit ang kaibhan ay walang anumang bayad ang lahat ng bagay. Maging ito man ay [[aklat]], [[muwebles]], [[kasuotan]], o [[kagamitang pambahay]], malaya itong ibinibigay, bagaman may ilang tindahan na nagpapatupad ng patakarang "magbigay ng isa, kumuha ng isa" (''one-in, one-out''), gaya ng sa mga palitang tindahan (''swap shops''). Ang libreng tindahan ay isang anyo ng nakabubuong tuwirang pagkilos na nag-aalok ng alternatibo sa pamimili sa loob ng balangkas na nakabatay sa salapi, na nagpapahintulot sa mga tao na magpalitan ng mga produkto at serbisyo sa labas ng isang ekonomiyang nakasalalay sa pera. Ang pangkat na kontra-kultura ng [[dekada 1960]] na The Diggers<ref>{{cite book |author1=John Campbell McMillian|author2=Paul Buhle|title=The new left revisited|url=https://books.google.com/books?id=U_Ohks41z2IC&pg=PA112|access-date=28 Disyembre 2011|year=2003|publisher=Temple University Press|isbn=978-1566399760|pages=112–|language=en}}</ref> ay nagbukas ng mga libreng tindahan na namimigay ng kanilang mga paninda, naghahain ng libreng pagkain, namamahagi ng mga libreng [[Medisina|gamot]], nagbibigay ng salapi, nag-oorganisa ng mga libreng konsiyerto, at lumilikha ng mga likhang-sining na pampulitika.<ref name="Lytle2005">{{cite book|last=Lytle|first=Mark Hamilton|title=America's Uncivil Wars: The Sixties Era from Elvis to the Fall of Richard Nixon|url=https://books.google.com/books?id=5w3iBwAAQBAJ|year=2005|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0190291846|pages=213, 215|language=en}}</ref> Hinango ng The Diggers ang kanilang pangalan mula sa orihinal na English Diggers na pinamunuan ni Gerrard Winstanley,<ref name="Digger Archives">{{cite web |url=http://www.diggers.org/overview.htm|title=Overview: who were (are) the Diggers?|access-date=2007-06-17|work=The Digger Archives|language=en}}</ref> at layunin nilang bumuo ng isang maliit na lipunang malaya sa salapi at kapitalismo.<ref name="American Experience doc">{{cite video |people=Gail Dolgin; Vicente Franco|date=2007|title=American Experience: The Summer of Love|url=https://www.pbs.org/wgbh/amex/love/index.html|publisher=PBS|access-date=2007-04-23|archive-date=2017-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20170325104758/http://www.pbs.org/wgbh/amex/love/index.html|url-status=dead|language=en}}</ref> Maraming anarkista, lalo na ang mga anarko-primitibista at anarko-komunista, ang naniniwalang ang iba't ibang anyo ng ekonomiyang regalo ay maaaring maging susi sa pagputol sa siklo ng [[kahirapan]]. Dahil dito, madalas nilang hangarin na baguhin ang buong lipunan tungo sa isang ekonomiyang regalo. Itinuturing ng mga anarko-komunista ang ekonomiyang regalo bilang isang huwarang sistema na walang salapi, mga pamilihan, o sentralisadong pagpaplano. Ang pananaw na ito ay maitutunton kahit man lamang kay Peter Kropotkin, na nakakita sa mga pamayanang mangangaso at mangangalap na kaniyang napuntahan bilang huwaran ng mutuwal na pagtutulungan.<ref>Mutual Aid: A Factor of Evolution (1955 malambot na pabalat (muling inimprenta 2005), kabilang ang paunang salita noong 1914 ni Kropotkin, Paunang Salita at Bibliyograpiya ni Ashley Montagu, at ''The Struggle for Existence'', ni Thomas H. Huxley ed.). Boston: Extending Horizons Books, Porter Sargent Publishers. {{ISBN|0875580246}}. Project Gutenberg e-text, Project LibriVox librong awdyo (sa Ingles)</ref> Bilang kapalit ng sistemang pamilihan, itinataguyod ng mga anarko-komunista—gaya ng mga nanirahan sa ilang nayon sa Espanya noong [[dekada 1930]]—ang isang ekonomiyang regalo na walang salapi, kung saan ang mga produkto at serbisyo ay nililikha ng mga manggagawa at ipinamamahagi sa mga tindahang pangkomunidad. Sa sistemang ito, ang bawat isa (kabilang ang mismong mga manggagawang lumikha ng mga ito) ay may karapatang kumuha at gumamit ng anumang produkto o serbisyo na kanilang nais o kailangan bilang kabayaran sa kanilang ambag sa paglikha ng mga produkto at serbisyo.<ref>[Augustin Souchy, "A Journey Through Aragon," sa Sam_Dolgoff (pat.), The Anarchist Collectives, ts. 10] (sa Ingles)</ref> === Ekonomiyang aklatan === Ang ekonomiyang aklatan (''library economy'') ay isang teoretikal na sistemang pang-ekonomiya para sa isang lipunan kung saan ang mga tradisyonal na tindahan ng tingi ay ganap na pinapalitan ng mga [[aklatan]] ng mga bagay (''libraries of things''). Ang mga ito ay mga organisasyong sama-samang pagmamay-ari ng isang [[pamayanan]] na nagpapahiram ng mga bagay na angkop sa sistemang pagpapahiram—lalo na yaong mga bagay na paminsan-minsan lamang gamitin subalit mahirap itabi o itago, tulad ng mga espesyal na kagamitang pangkusina at mga natatanging kagamitang [[Teknolohiya|teknolohikal]]. Kabilang din dito ang mga karaniwang ipinahihiram ng mga tradisyonal na aklatan, gaya ng mga [[aklat]], dyornal, at iba pang midya. Ang anumang bagay na hindi angkop na ipamahagi sa pamamagitan ng sistemang pagpapahiram ay sa halip ay malayang ipamamahagi batay sa pangangailangan. Nalalapat ito sa mga bagay na maaari lamang gamitin nang minsan o yaong nangangailangan ng napakahabang panahon bago mailipat ang pagmamay-ari, tulad ng [[pagkain]] at [[pabahay]].<ref>{{Cite web |url=https://www.law.georgetown.edu/environmental-law-review/blog/is-a-library-centric-economy-the-answer-to-sustainable-living/|title=Is a Library-Centric Economy the Answer to Sustainable Living?|website=law.georgetown.edu|access-date=2026-03-01|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://stimpunks.org/glossary/library-economy/|title=Library Economy - Stimpunks Foundation|website=stimpunks.org|access-date=2026-03-01|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://enlightenknowledge.com/library-economy-components-and-multifaceted-role/|title=Library Economy: Components and Multifaceted role|website=enlightenknowledge.com|access-date=2026-03-01|language=en}}</ref> Sa loob ng anarkismo, ang ekonomiyang aklatan ay isang iminungkahing paraan ng pag-oorganisa ng mga pinagkukunang-yaman at pamamahagi ng mga [[produkto]] at serbisyo batay sa mga komon (''commons''), malayang pagsasama (''free association''), at sama-samang pamamahala, sa halip na pribadong pagmamay-ari o kontrol ng estado.<ref name=":5">{{Cite book |last=Andrewism |url=https://theanarchistlibrary.org/library/andrewism-how-anarchy-works |title=How Anarchy Works |date=2024-05-01 |language=en}}</ref> Inilalarawan ito ni Andrewismo bilang isang paraan ng pag-unawa sa kung paano maisasagawa sa praktika ang mga prinsipyong anarkista sa larangan ng ekonomiya. Nakabatay ito sa tatlong pangunahing simulain: ''usufruct'' (malayang paggamit ng mga komon ayon sa pangangailangan), ''irreducible minimum'' (pinakamababang antas na hindi maipagkakait), at ''complementarity'' (pagkilala sa magkakaibang kakayahan at pangangailangan ng mga tao bilang magkatuwang at hindi magkakumpitensya).<ref name=":5" /> === Kontra-ekonomika === Ang kontra-ekonomika (''counter-economics'') ay isang teoryang pang-ekonomiya at rebolusyonaryong pamamaraan na binubuo ng tuwirang pagkilos na isinasagawa sa pamamagitan ng [[itim na pamilihan]] o abong pamilihan. Bilang isang termino, unang ginamit ito ng mga Amerikanong aktibista at teorista ng libertaryanismo na sina Samuel Edward Konkin III at J. Neil Schulman. Binigyang-kahulugan ito ni Konkin bilang pag-aaral o pagsasagawa ng "lahat ng mapayapang kilos ng tao na ipinagbabawal ng Estado."<ref>{{Cite web |title=Agorism: Revolutionary market anarchism |url=https://agorism.eu.org/ |access-date=2026-07-29 |website=Agorism: Revolutionary market anarchism |language=en-US}}</ref> Ang termino ay pinaikling anyo ng kontra-ekonomika laban sa establisimyento at maaari ring tawaging kontra-politika. Isinama ni Schulman ang kontra-ekonomika sa doktrina ni Konkin na agorismo,<ref>Afterword by Samuel Edward Konkin in ''Alongside Night'' (1999). Pulpless.com. p. 274. {{ISBN|1-58445-120-3}}. {{ISBN|978-1-58445-120-4}}. (sa Ingles)</ref> isang pilosopiyang panlipunan ng kaliwang libertaryanismo<ref>{{Cite web |title=Interview With Samuel Edward Konkin III |url=http://www.spaz.org/~dan/individualist-anarchist/software/konkin-interview.html |access-date=2026-07-29 |website=www.spaz.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=Apr 28, 2015|title=Black-Market Activism: Samuel Edward Konkin III and Agorism|url=https://www.libertarianism.org/columns/black-market-activism-samuel-edward-konkin-iii-agorism|archive-url=https://web.archive.org/web/20160514001633/http://www.libertarianism.org/columns/black-market-activism-samuel-edward-konkin-iii-agorism|archive-date=2016-05-14|access-date=2026-07-29|website=www.libertarianism.org}}</ref> at isang sangay ng anarkismong pampamilihan na nagtataguyod ng paglikha ng isang lipunan kung saan ang lahat ng ugnayan sa pagitan ng mga tao ay nakabatay sa kusang-loob na pagpapalitan.<ref name="Konkin">{{cite book|url=http://www.kopubco.com/pdf/An_Agorist_Primer_by_SEK3.pdf|title=An Agorist Primer|last=Konkin III|first=Samuel Edward|publisher=Kopubco|date=Disyembre 2008|access-date=21 Disyembre 2019|quote=The goal of agorism is the agora. The society of the open marketplace as near to untainted by theft, assault, and fraud as can be humanly attained is as close to a free society as can be achieved. And a free society is the only one in which each and every one of us can satisfy his or her subjective values without crushing others' values by violence and coercion.|language=en}}</ref> == Halimbawa ng pamayanang anarkista == === '''Rebolusyon sa Cataluña''' === Ang Rebolusyonaryong [[Cataluña]]{{Sfnm|1a1=Alexander|1y=1999|1p=754|2a1=Graham|2y=2002|2p=221|3a1=Paz|3y=2006|3p=512}} (Hulyo 21, 1936 – Mayo 8, 1937) ang panahong ang nagsasariling rehiyon ng Cataluña sa hilagang-silangang Espanya ay pinamamahalaan o malaki ang impluwensiya ng iba't ibang [[Unyon ng manggagawa|unyong manggagawa]], partidong pampulitika, at mga milisyang anarkista, sindikalista, komunista, at sosyalista noong panahon ng [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]]. Bagaman nanatiling nasa kapangyarihan ang konstitusyonal na institusyon ng sariling pamahalaan ng Cataluña, ang Generalitat de Catalunya (na pinamumunuan ng ''Esquerra Republicana de Catalunya'' o ERC), at kinuha pa nito ang karamihan sa mga kapangyarihang dating nasa pamahalaang sentral ng Espanya sa nasasakupan nito, ang mga unyong manggagawa ang ''[[de facto]]'' na namahala sa malaking bahagi ng [[ekonomiya]] at mga puwersang [[militar]]. Kabilang dito ang Confederación Nacional del Trabajo (CNT, ''Pambansang Kompederasyon ng Paggawa''), na siyang pangunahing unyong manggagawa noong panahong iyon, at ang malapit na kaugnay nitong ''Federación Anarquista Ibérica'' (FAI, Pederasyong Anarkista ng [[Iberya]]). Mahalaga rin ang papel ng ''Unión General de Trabajadores'' (UGT, Pangkalahatang Unyon ng mga Manggagawa), ng ''Partido Obrero de Unificación Marxista'' (POUM, Partido ng mga Manggagawa para sa Marxistang Pagkakaisa), at ng ''Partit Socialista Unificat de Catalunya'' (PSUC, Nagkaisang Partidong Sosyalista ng Cataluña), na kinabibilangan ng dating Partido Komunista ng Cataluña. Nagsimula ang pamumunong sosyalista sa rehiyon kasabay ng Rebolusyong Espanyol ng 1936, na nagbunga ng pagkontrol ng mga manggagawa sa mga [[negosyo]] at [[pabrika]], kolektibong [[pagsasaka]] sa malaking bahagi ng kanayunan, at mga pag-atake laban sa mga nasyonalista ng Espanya at sa klerong Katoliko. Ang lumalaking impluwensiya ng Partido Komunista ng Espanya (PCE) sa pamahalaan ng Prenteng Popular, at ang hangarin nitong isabansa ang mga rebolusyonaryong komite at mga milisya, ay nagbunsod ng tunggalian laban sa CNT at POUM. Nauwi ito sa Mga Araw ng Mayo (''May Days''), at sa kalaunan ay napalitan ang CNT ng PSUC bilang pangunahing puwersang pampulitika sa Cataluña hanggang sa matalo sila ng mga puwersang Nasyonalista noong 1939. === '''Komunidad sa Manchuria''' === Ang Samahan ng mga Mamamayang Koreano sa Manchuria (''Korean People's Association in Manchuria'',<ref>{{Cite book |last=Dalessandro |first=Francesco |url=https://theanarchistlibrary.org/library/francesco-dalessandro-the-forgotten-anarchist-commune-in-manchuria |title=The Forgotten Anarchist Commune in Manchuria |date=2020 |language=en}}</ref> KPAM; {{Korean|hangul=재만한족총연합회}}; Agosto 1929 – Setyembre 1931) ay isang nagsasariling awtonomong prepektura sa [[Manchuria]] na tinitirhan ng humigit-kumulang dalawang milyong takas na [[Mga Koreano|Koreano]]. Matapos ang pananakop ng [[Hapon]] sa Korea, maraming anarkistang Koreano ang tumakas patawid ng hangganan patungong Manchuria, kung saan nagsimula silang mag-organisa ng isang ugnayan ng mutwal na pagtutulungan para sa mga lumikas na Koreano sa rehiyon. Kasama ang ilang nasyonalista na Koreano, itinatag nila ang KPAM upang magbigay ng pagkain, edukasyon, at pagtatanggol sa sarili sa mga kasapi nito. Hindi nagtagal, hinarap ng samahan ang pag-atake ng mga komunistang Koreano at sa mga [[Imperyo ng Hapon|imperyalistang Hapones]], na nagsagawa ng mga pagpaslang sa kanilang mga pinuno. Ang pananakop ng Hapon sa Manchuria ang nagwakas sa eksperimentong anarkista, at marami sa mga kasapi nito ang tumakas patungong [[Tsina]] upang ipagpatuloy ang pakikipaglaban laban sa Imperyo ng Hapon. === '''Kilusang Makhno (Makhnovschina)''' === Ang Makhnovshchina ({{Langx|uk|Махновщина|translit=Makhnovshchyna}}, {{IPA|uk|mɐxˈnɔu̯ʃtʃɪnɐ|IPA}}) ay isang malawakang kilusan na naglalayong itatag ang anarkistang komunismo sa panahon ng Digmaan para sa Kalayaan ng Ukraine noong 1917–1921. Ipinangalan ito kay Nestor Makhno,<ref>{{Cite book |last=Kuznetsov |first=Michael |url=https://theanarchistlibrary.org/library/michael-kuznetsov-the-makhnovshchina-through-the-prism-of-the-psyche |title=The Makhnovshchina through the Prism of the Psyche |language=en}}</ref> ang punong kumandante ng Rebolusyonaryong Hukbong Insurhente ng Ukranya (''Revolutionary Insurgent Army of Ukraine''). Layunin ng kilusan na lumikha ng isang sistema ng mga malalayang sobyet na mamamahala sa paglipat tungo sa isang lipunang walang estado at walang uri. Kinontrol nito ang mga teritoryo sa timog at silangang [[Ukranya]]. Unang lumakas ang kilusang Makhnobista kasunod ng [[Rebolusyong Pebrero]], nang magtatag ito ng ilang komunang agrikultural sa bayan ni Makhno na Huliaipole. Matapos kumampi sa mga [[Bolshevik]] sa panahon ng Digmaang Ukranyano–Sobyet, napilitang kumilos nang lihim ang mga Makhnobista dahil sa pananalakay ng Austro-Aleman, at nagsagawa sila ng digmaang gerilya laban sa [[Gitnang Kapangyarihan]] sa buong 1918. Pagkaraan ng tagumpay ng mga insurhente sa Labanan sa Dibrivka, nakontrol ng Makhnovshchina ang malaking bahagi ng lalawigan ng Katerynoslav at nagsimulang magtatag ng mga institusyong anarkista-komunista. Isang Panrehiyong Kongreso ng mga Magsasaka, Manggagawa, at mga Insurhente ang ipinatawag upang isaayos ang pampulitika at pang-ekonomiyang pamamahala ng rehiyon, at itinatag ang Rebolusyonaryong Konsehong Militar (''Military Revolutionary Council'') bilang ''de facto'' na sangay tagapagpaganap ng kilusan. Napaliligiran ng iba't ibang kaaway sa lahat ng panig, bumagsak ang depensa ng mga Makhnobista sa labanan para sa Donbas dahil sa pagsulong ng Puting Kilusan (''White movement'') noong Hunyo 1919. Dahil dito, napilitang umurong ang mga Makhnobista patungong Kherson, kung saan muling inayos ang kanilang hukbo at nagsagawa ng matagumpay na kontra-opensiba laban sa mga Puti sa Labanan sa Peregonovka. Matapos mapigilan ang pagsulong ng mga Puti, nakontrol ng mga Makhnobista ang malaking bahagi ng timog at silangang Ukranya sa huling bahagi ng 1919, at nasakop pa nila ang ilang malalaking lungsod na industriyal, sa kabila ng pagiging isang kilusang pangunahing binubuo ng mga magsasaka. Nagwakas ang pamamahala ng mga Makhnobista sa rehiyon nang lusubin ng Pulang Hukbo (''Red Army'') ang Ukranya noong Enero 1920, na nagsimula sa Tunggaliang Bolshevik–Makhnobista. Nagsagawa ang mga Makhnobista ng digmaang gerilya laban sa Pulang Hukbo, na nagpapatupad ng mga patakarang Bolshevik tulad ng Pulang Teror (''Red Terror'') at komunismong pandigma. Malawak ang suportang natanggap ng mga Makhnobista mula sa kanilang baseng magsasaka. Bagaman pansamantalang nagkaroon ng kapayapaan ang dalawang panig sa pamamagitan ng Kasunduang Starobilsk upang labanan ang mga nalalabing pwersa ng Puting Kilusan, muli ring sinalakay ng Pulang Hukbo ang mga Makhnobista at tuluyang natalo ang mga ito pagsapit ng Agosto 1921. Ang mga pangunahing pinuno ng Makhnobista ay napilitang magtungo sa pagkatapon, natalo sa labanan, o nabihag at pinaslang ng Pulang Hukbo. === Zomia === Ang Zomia ay isang katawagang [[Heograpiya|heograpikal]] na ipinakilala noong 2002 ng historyador na si Willem van Schendel ng [[Unibersidad ng Amsterdam]]<ref>{{cite web |url=https://socialhistory.org/en/staff/willem-van-schendel|title=Willem van Schendel|website=International Institute of Social History|accessdate=Nobyembre 28, 2010|language=en}}</ref><ref>{{cite book |date=2005|editor-last1=Kratoska|editor1-first=P. H.|editor2-last=Raben|editor2-first=R.|editor3-last=Nordholt|editor3-first=H. S.|title=Locating Southeast Asia: Geographies of Knowledge and Politics of Space|publisher=Singapore University Press|page=v|isbn=9971-69-288-0|language=en}}</ref> upang tukuyin ang malawak na bahagi ng kalupaang [[Timog-silangang Asya]] na sa kasaysayan ay nanatiling lampas sa kontrol ng mga pamahalaang nakabatay sa mga sentro ng populasyon sa mga kapatagan.<ref>{{cite book |last=van Schendel|first=W.|chapter=Geographies of knowing, geographies of ignorance: Jumping scale in Southeast Asia|date=2005|editor-last1=Kratoska|editor1-first=P. H.|editor2-last=Raben|editor2-first=R.|editor3-last=Nordholt|editor3-first=H. S.|title=Locating Southeast Asia: Geographies of Knowledge and Politics of Space|publisher=Singapore University Press|isbn=9971-69-288-0|language=en}}</ref> Ang aklat na ''The Art of Not Being Governed: An Anarchist History of Upland Southeast Asia'' (''Ang Sining ng Hindi Pagpapasakop sa Pamamahala: Isang Anarkistang Kasaysayan ng Bulubunduking Timog-Silangang Asya'') ng Amerikanong antropologong si James C. Scott, na inilathala noong 2009, ay sinusuri nito ang mataas na bulubunduking rehiyon ng Zomia sa Timog-Silangang Asya.<ref name="Scott-2009">{{cite book |last1=Scott|first1=James C|title=The Art of Not Being Governed: An Anarchist History of Upland Southeast Asia|date=30 Setyembre 2009|publisher=Yale University Press|location=New Haven|isbn=9780300152289|url=https://yalebooks.yale.edu/book/9780300152289/art-not-being-governed|accessdate=20 Abril 2020|format=Matigas na pabalat|language=en}}</ref><ref name="Truthout-2011">{{cite web|last=Sethness|first=Javier|title=Refugees' Descendants in Southeast Asia Prove Stateless Society Is Possible|url=http://www.truth-out.org/opinion/item/1950:refugees-descendants-in-southeast-asia-prove-stateless-society-is-possible|website=Truthout|format=Review|date=3 Hulyo 2011|accessdate=20 April 2020|language=en}}</ref> Ayon kay Scott, ang humigit-kumulang 100 milyong naninirahan sa Zomia ay binubuo ng mga minoryang [[etniko]] na may "tunay na nakalilitong pagkakaiba-iba ng mga etnisidad at [[wika]]". Sa loob ng mahabang panahon, iniwasan nilang mapasailalim sa pamamahala o dominasyon ng mga nakapaligid na imperyo, kultura, o pamahalaan. Kabilang sa mga pangkat na ito ang mga Akha, Hmong, Karen, Lahu, Mien, at Wa.<ref name="Chronicle-2011">{{cite news|last=Hammond|first=Ruth|title=The Battle Over Zomia|url=https://chronicle.com/article/The-Battle-Over-Zomia/128845/|work=The Chronicle of Higher Education|date=4 Setyembre 2011|accessdate=20 Abril 2020|language=en}}</ref> === Exarcheia ng Gresya === Ang Exarcheia ({{Langx|el|Εξάρχεια}}, {{IPA|el|eˈksarçi.a|pron}}) ay isang kapitbahayan sa gitnang bahagi ng [[Atenas]], [[Gresya]], na malapit sa makasaysayang gusali ng [[National Technical University of Athens|Pambansang]] [[National Technical University of Athens|Teknikal na Unibersidad ng Atenas]].<ref name=":16">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/cities/2019/aug/26/athens-police-poised-to-evict-refugees-from-squatted-housing-projects|title=Inside Exarcheia: the self-governing community Athens police want rid of|first1=Alex|last1=King|first2=Ioanna|last2=Manoussaki-Adamopoulou|newspaper=The Guardian|date=26 Agosto 2019|access-date=12 Hunyo 2020|via=www.theguardian.com|archive-date=26 Agosto 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190826080334/https://www.theguardian.com/cities/2019/aug/26/athens-police-poised-to-evict-refugees-from-squatted-housing-projects|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kontogianni|first=Bella|date=30 Abril 2021|title=Exarcheia: Most Misunderstood Neighborhood in Athens|url=https://greekreporter.com/2021/04/30/exarcheia-most-misunderstood-neighborhood-in-athens/|access-date=|website=Greek Reporter|language=en-US|quote=Often referred to as the anarchist neighborhood of Athens [...]|archive-date=30 Abril 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210430204823/https://greekreporter.com/2021/04/30/exarcheia-most-misunderstood-neighborhood-in-athens/|url-status=live}}</ref> Ang pangalang ''Exarcheia'' ay nagmula sa isang negosyante noong ika-19 na siglo na nagngangalang Exarchos ({{Langx|el|Έξαρχος|links=no}}), na nagbukas ng isang malaking tindahang pangkalahatan sa lugar. Ang Exarcheia ay nasa hangganan ng Kolonaki sa silangan at napapaligiran ng Kalye Patission, Kalye Panepistimiou, at Abenida Alexandras. [[File:Street_in_Exarcheia,_Greece.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Street_in_Exarcheia,_Greece.jpg|left|thumb|Kalye sa Exarcheia]] Ang Exarcheia ay nabuo sa pagitan ng 1870 at 1880 sa dating hangganan ng lungsod ng Atenas at nagkaroon ng mahalagang papel sa panlipunan at pampolitikang buhay ng Gresya. Dito naganap ang Pag-aalsa sa Politekniko ng Atenas noong Nobyembre 1973. Noong Disyembre 2008, ang pagpatay ng isang pulis sa 15-taong-gulang na si Alexandros Grigoropoulos sa Exarcheia ay nagbunsod ng malawakang pag-aalsa sa buong Gresya. Ang Exarcheia ay isang lugar na tinitirhan ng maraming [[intelektuwal]] at mga alagad ng sining, at tahanan din ng iba't ibang pangkat na may motibong pampolitika. Isa rin itong sentro ng sining kung saan regular na idinaraos ang mga pagtatanghal sa teatro at mga konsyerto sa paligid ng pangunahing [[liwasan]]. Matatagpuan din sa Exarcheia ang punong himpilan ng PASOK, isang partidong pampolitika sa Gresya na sumuporta sa mga patakarang pagtitipid na ipinataw ng [[Unyong Europeo]] noong 2009. Dahil dito, naging madalas itong puntiryahin ng mga anarkista sa kanilang mga pag-atake.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-greece-attack-bullets/gun-used-in-greek-pasok-shooting-favored-by-one-guerrilla-group-police-idUSKBN1D71GD|title=Gun from Greek PASOK shooting used in past guerrilla attacks -police|date=7 Nobyembre 2017|work=Reuters|access-date=5 Pebrero 2018|archive-date=5 Pebrero 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180205184347/https://www.reuters.com/article/us-greece-attack-bullets/gun-used-in-greek-pasok-shooting-favored-by-one-guerrilla-group-police-idUSKBN1D71GD|url-status=live|language=en}}</ref> Ang mga himpilan ng pulisya at iba pang simbolo ng awtoridad (at kapitalismo), gaya ng mga [[bangko]], ay madalas ding maging target ng mga pangkat na nasa dulong kaliwa ng politika.<ref>{{Cite web |last=Antonova|first=Angela|date=2026-07-31|title=Greek anarchist youths throw petrol bombs at cars outside central Athens police station|url=https://english.pravda.ru/news/hotspots/90534-police_station/|access-date=2026-08-01|website=english.pravda.ru|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2008-12-07|title=Greek police shooting sparks riot|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7769710.stm|access-date=2026-08-01|language=en-GB}}</ref> Makikita rin sa Exarcheia ang maraming halimbawa ng mga ''graffiti'' na laban sa kapitalismo.<ref>{{cite news|last1=Pilic|first1=Damir|title=Red Revival: The Fall and Rise of Karl Marx|url=http://www.balkaninsight.com/en/article/red-revival-the-fall-and-rise-of-karl-marx-10-16-2015|agency=Balkan Insight|date=23 Nobyembre 2015|access-date=3 Oktubre 2016|archive-date=12 Disyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181212124708/http://www.balkaninsight.com/en/article/red-revival-the-fall-and-rise-of-karl-marx-10-16-2015|url-status=live|language=en}}</ref> Mayroon ding isang sariling pinamamahalaang estrukturang pangkalusugan na nagbibigay ng mga serbisyong medikal sa lugar.<ref>{{Cite web |date=2015-10-13|title=Aυτοοργανωμένη Δομή Υγείας Εξαρχείων (Α.Δ.Υ.Ε.) {{!}} Κάτοικοι, συλλογικότητες και κοινωνικά εγχειρήματα Εξαρχείων|url=http://syl-kat-exarcheion.espivblogs.net/%CE%BA%CE%BF%CE%B9%CE%BD%CF%89%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CF%8C-%CE%B9%CE%B1%CF%84%CF%81%CE%B5%CE%AF%CE%BF|access-date=10 Disyembre 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20151013024209/http://syl-kat-exarcheion.espivblogs.net/%CE%BA%CE%BF%CE%B9%CE%BD%CF%89%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CF%8C-%CE%B9%CE%B1%CF%84%CF%81%CE%B5%CE%AF%CE%BF|archive-date=13 Oktubre 2015|language=Griyego}}</ref> Ang mga protesta na nagsisimula sa Exarcheia ay nagpapakita ng samu't saring pormasyong pampolitika at mga koalisyon, kabilang ang mga kabataang napagkaitan ng oportunidad, mga migrante, mga kontra-awtoritaryo, mga anarkista, at mga mamamayang [[Gresya|Griyego]] mula sa katamtaman hanggang sa pinakamatitinding panig ng magkabilang dulo ng pampolitikang ispektro.<ref name=":8">{{Cite journal|last=Astrinaki|first=R.|title="(Un)hooding" a Rebellion: The December 2008 Events in Athens|journal=Social Text|volume=27|issue=4 101|pages=97–107|doi=10.1215/01642472-2009-056|year=2009|language=en}}</ref><ref name=":9">{{Cite journal|last=Apoifis|first=Nicholas|title=Fieldwork in a furnace: anarchists, anti-authoritarians and militant ethnography|journal=Qualitative Research|volume=17|issue=1|pages=3–19|doi=10.1177/1468794116652450|year=2017|s2cid=148163559|doi-access=free|language=en}}</ref> == Oposisyon sa anarkismo == === Liberalismo === Ang [[liberalismo]] at anarkismo ay parehong kumikilala sa halaga ng indibidwal na kalayaan, subalit lubos silang nagkakasalungat pagdating sa usapin ng pamahalaan. Ang anarkismo ay may matinding pagdududa sa moral na batayan ng estado.<ref>{{Citation |last=Fiala |first=Andrew |title=Anarchism |date=2025 |url=https://plato.stanford.edu/archives/win2025/entries/anarchism/ |work=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |edition=Tagniyebe 2025 |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |language=en |access-date=2026-08-01 |editor2-last=Nodelman |editor2-first=Uri}}</ref> Isinusulong nito ang ganap na pagbuwag sa pamahalaan at sa lahat ng sapilitang herarkiya upang mapalitan ang mga ito ng boluntaryong samahan at kapayapaang nakabatay sa pinagkasunduan. Sa kabilang banda, naniniwala naman ang liberalismo na makatwiran at kailangan ang mga institusyong pampolitika tulad ng konstitusyonal na demokrasya at ang batas (''rule of law'').<ref>{{Cite web |title=Liberalism - Routledge Encyclopedia of Philosophy |url=https://www.rep.routledge.com/articles/thematic/liberalism/v-1 |access-date=2026-08-01 |website=www.rep.routledge.com |language=en}}</ref> Para sa mga liberal, ang limitadong pamahalaan ay mahalaga upang maprotektahan ang mga karapatan at interes ng bawat indibiduwa. Magkaiba rin ang kanilang pananaw sa ekonomiya. Suportado ng liberalismo ang kapitalismo at [[malayang pamilihan]]. Tinututulan naman ng karamihang anarkista ang pribadong pag-aari. Nais ng mga anarkista ang kolektibong pamamahala sa komunidad. Gumagamit ang liberalismo ng batas at mga reporma. Ang anarkismo naman ay naniniwala sa direktang aksyon.<ref>{{Cite web |title=Anarchism and Liberalism – Earlham Sociology and Politics Pages |url=https://earlhamsociologypages.uk/anarchliber/ |access-date=2026-08-01 |language=en-GB}}</ref> === Pasismo === Ang [[pasismo]] ay isang malayong-kanang [[ideolohiya]] na nagtataguyod ng pamahalaang awtoritaryo. Sa sistemang ito, ang kapakanan ng mamamayan ay ganap na isinusuko sa ilalim ng interes ng isang makapangyarihang [[diktador]]. Karaniwan nitong ipinagbabawal ang kalayaan ng indibiduwal, tinututulan ang [[demokrasya]], at gumagamit ng puwersa ng militar upang supilin ang anumang uri ng oposisyon. Sa kabilang dako, ang anarkismo ay isang radikal na pilosopiyang pampolitika na naglalayong tuluyang buwagin ang estado at pamahalaan. Naniniwala ang anarkismo na ang lahat ng usapin ng tao ay dapat pamahalaan ng mga indibiduwal sa pamamagitan ng boluntaryong pagsasama-sama nang walang sapilitang awtoridad.<ref>{{Cite web |title=Anarkismo {{!}} Southeast Asian Anarchist Library |url=https://sea.theanarchistlibrary.org/library/joseph-a-labadie-anarkismo-tl |access-date=2026-08-01 |website=sea.theanarchistlibrary.org}}</ref> Layunin nitong lumikha ng isang egalitaryo o pantay-pantay na lipunan na walang herarkiya, kung saan ang kaayusan ay nagmumula sa kusang-loob na pagtutulungan ng mamamayan at hindi sa utos ng batas o pinuno.<ref>{{Cite web |title=Anarkismo {{!}} libcom.org |url=https://libcom.org/article/anarkismo |access-date=2026-08-01 |website=libcom.org |language=en}}</ref> Ang historikal na pananaw sa pasismo ay nagsilbing marahas na alternatibo sa anarkiya sa pamamagitan ng pagpataw ng Ganap na Estado.<ref>{{Cite journal |date=1926-01-01 |title=Fascism as an Alternative to Anarchy |url=https://online.ucpress.edu/currenthistory/article/23/4/522/123829/Fascism-as-an-Alternative-to-Anarchy |journal=Current History |language=en |volume=23 |issue=4 |pages=522–524 |doi=10.1525/curh.1926.23.4.522 |issn=0011-3530}}</ref> Sa kabilang banda, ipinapakita na ang anarkismo ay tumatayo bilang direktang paglaban sa pasismo, na nagtataguyod ng lipunang walang herarkiya at tiraniya.<ref>{{Cite web |title=Spanish civil war {{!}} libcom.org |url=https://libcom.org/tags/spanish-civil-war |access-date=2026-08-01 |website=libcom.org |language=en}}</ref> === Pagkamabansa === Ang [[nasyonalismo]] at anarkismo ay dalawang magkaibang kaisipang pampulitika: pinapahalagahan ng nasyonalismo ang pagmamahal sa bayan at kapangyarihan ng estado, habang tinututulan naman ng anarkismo ang pamahalaan at lahat ng uri ng hirarkiya. Sa konteksto ng kasaysayan, ang dalawang kaisipang ito ay nag-abot at nag-impluwensya sa mga kilusang mapagpalaya. Ang mga bayani at propagandistang Pilipino tulad nina [[José Rizal|Jose Rizal]] at [[Isabelo de los Reyes]] ay nakasalamuha at naimpluwensyahan ng mga ideyang anarkista habang nasa Espanya.<ref>{{Cite book |last=Fernandez |first=Erwin S. |url=https://theanarchistlibrary.org/library/erwin-s-fernandez-anarchism-in-the-philippines |title=Anarchism in the Philippines |date=2009 |language=en}}</ref> Ang nasyonalismo ay ginamit upang pagbuklurin ang [[mga Pilipino]] para itatag ang sariling pamahalaan laban sa mga Kastila, samantalang ang anarkismo naman ay nagbigay-inspirasyon sa mga maagang unyon ng mga manggagawa upang labanan ang mapang-aping sistema nang walang pag-asa sa sentralisadong kapangyarihan. Ang modernong bansa-estado at ang institusyon ng pribadong ari-arian ay direktang kasalungat ng anarkistang konsepto ng tunay na [[kalayaan]] o kalayaan bilang kawalan ng dominasyon. Ang nasyonalismo na nagtatanggol sa kapangyarihan ng estado ay isang estruktural na hadlang na nagpapanatili ng dominasyon, na radikal na tinatanggihan ng anarkismo. Ang nasyonalismo ay itinuturing na isang mapanlinlang na kasangkapan ng gobyerno upang panatilihin ang kontrol sa mga [[Pagkamamamayan|mamamayan]] sa pamamagitan ng pagpukaw ng [[patriyotismo]] o huwad na pagmamahal sa bayan.<ref name=":6">{{Cite book |last=Anonymous |url=https://theanarchistlibrary.org/library/anonymous-anarchism-and-nationalism |title=Anarchism and Nationalism |date=1970 |language=en}}</ref> Madalas gamitin ng mga tradisyonal na partidong pampolitika—maging ng tinatawag na "kaliwang" grupo—ang mga kilusang pambansang pagpapalaya para lamang sa sarili nilang ambisyon na makamit at mapanatili ang kapangyarihan ng estado<ref name=":6" />. Sa sandaling maupo sa puwesto ang isang bagong pamahalaan, muli nitong pinapalakas ang mga pambansang hangganan at militarismo, na nagreresulta pa rin sa kawalan ng tunay na kalayaan.<ref name=":6" /> Dahil dito, hayagang tinatanggihan ng anarkismo ang nasyonalismo at anumang rebolusyon na naglalayon lamang na magpalit ng mga pinuno o magtatag ng bagong naghaharing uri.<ref name=":6" /> Ang tunay na sagot ng anarkismo laban sa [[imperyalismo]] ay hindi ang pagtatayo ng mga reaksyonaryong rehimeng nasyonalista, kundi ang isang pandaigdigang rebolusyong panlipunan.<ref name=":6" /> Nilalayon nitong tuluyang gibain ang lahat ng artipisyal na pambansa, [[Relihiyon|relihiyoso]], at rasyal na harang na naghihiwalay sa mga manggagawa at mamamayan ng mundo.<ref name=":6" /> === Pamahalaang sosyalista === Nagkakaiba ang [[sosyalismo]] at anarkismo sa isang pangunahing usapin: ang pangangailangan ng isang estado. Ipinapalagay ng pananaw ng sosyalismo na ang paggamit at pamamahagi ng mga yaman ng lipunan ay dapat kontrolin at planuhin ng isang pamahalaang halal ng mamamayan upang magsilbing kasangkapan ng [[katarungan]]. Umaasa ang mga sosyalista sa sentral na kapangyarihang ito at sa sentralisadong pagpaplano upang pangasiwaan ang produksyon at makatarungang maipamahagi ang kayamanan sa buong lipunan. Sa kabilang banda, itinuturing ng mga anarkista na ang anumang sentralisadong pamahalaan ay likas na mapaniil at nakasasama sa [[pag-unlad]] ng sangkatauhan. Ang anarkismo ay hayagang tumututol sa awtoridad ng estado at sa halip ay nagtataguyod ng ganap na sariling pamamahala. Naniniwala ang mga anarkista na ang lipunan ay dapat organisahin batay lamang sa kusang-loob na pagsang-ayon ng mga tao at sa malalayang samahang [[boluntaryo]], na tuluyang nag-aalis sa mga mapamilit na hirarkiyang ginagamit ng isang sosyalistang estado. Sa tradisyon ng o sosyalismo ng estado, naniniwala silang kailangang gamitin ang kontrol ng gobyerno upang pamahalaan ang produksyon, [[yaman]], at mga ari-arian para sa publiko. Ayon sa makasaysayang sanaysay na ''State Socialism and Anarchism'' ni Benjamin Tucker,<ref>{{Cite web |last=Tucker |first=Benjamin R. |date=1888 |title=STATE SOCIALISM AND ANARCHISM: How Far They Agree, and Wherein They Differ |url=https://cooperative-individualism.org/tucker-benjamin_state-socialism-and-anarchism-1888.pdf |access-date=Agosto 2, 2026 |website=cooperative-individualism.org |language=en}}</ref> ang sistemang ito ay naglalayong gawing isang malawak na burukrasya ang nasyon kung saan ang estado ang nag-iisang tagapamahala ng industriya upang tuluyang burahin ang kapitalistang kompetisyon. Para sa mga sosyalista, ang awtoridad ng pamahalaan ay isang pansamantala ngunit kinakailangang hakbang upang protektahan ang mga manggagawa at ipatupad ang pagkakapantay-pantay. Sa kabilang banda, tahasang tinatanggihan ng anarkismo ang argumentong ito at itinuturing ang estado bilang ugat ng kawalan ng [[kalayaan]]. Sa [[Akademikong larangan|akademikong]] pagsusuri,<ref>{{Cite journal |last=Shaffer |first=Kirwin |date=2023-01-02 |title=Anarchists vs. the State: As Latin America swings left, activists keep alive a long anarchist tradition of critiquing the limits of state power. For them, the real alternatives are in communities, workplaces, and the streets. |url=https://doi.org/10.1080/10714839.2023.2184080 |journal=NACLA Report on the Americas |language=en |volume=55 |issue=1 |pages=74–81 |doi=10.1080/10714839.2023.2184080 |issn=1071-4839}}</ref> ang mga anarkista ay mahigpit na sumasalungat sa kahit anong uri ng hirarkikong na pamahalaan. Naniniwala sila na kapag ang kapangyarihan ay ibinigay sa isang sosyalistang estado, ang burukrasya nito ay likas na magiging mapaniil at hindi kusang maglalaho. Sa halip na dumaan sa pamahalaan, isinusulong ng anarkismo ang agarang pagbuo ng lipunan mula sa ibaba pataas (''bottom-up'') sa pamamagitan ng mga boluntaryong unyon at malayang kooperasyon ng mga tao. === Teokrasya === Ang [[teokrasya]] at anarkismo ay dalawang magkaibang sistema ng pamamahala. Sa teokrasya, ang pamahalaan ay pinamumunuan ng mga pinuno ng relihiyon at ang mga batas ay ibinabatay sa utos ng [[Diyos]], kung saan may mataas na kontrol ang estado sa buhay at paniniwala ng mga mamamayan. Isang modernong halimbawa nito ay ang [[Apganistan]] sa ilalim ng [[Taliban]], kung saan pinatatakbo ang bansa bilang isang teokratikong estado.<ref>{{Cite web |date=Enero 23, 2026 |title=Afghanistan: Taliban consolidate theocratic State while the humanitarian crisis deepens, EUAA report finds {{!}} European Union Agency for Asylum |url=https://www.euaa.europa.eu/news-events/afghanistan-taliban-consolidate-theocratic-state-while-humanitarian-crisis-deepens-euaa-report-finds |access-date=2026-08-02 |website=www.euaa.europa.eu |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Politics |first=Oishimaya Sen Nag |date=2025-03-14 |title=Countries With A Theocratic Government Today |url=https://www.worldatlas.com/government/countries-with-a-theocratic-government-today.html |access-date=2026-08-02 |website=WorldAtlas |language=en-US}}</ref> Sa [[Kasaysayan ng Pilipinas|kasaysayan naman ng Pilipinas]], masasalamin ang sistemang ito sa tinawag ni [[Marcelo H. del Pilar]] na "''La Frailocracia''" o pamahalaan ng mga [[prayle]] noong [[Imperyong Kastila|rehimeng Espanyol]]. Sa kaniyang mismong akda na ''Frailocracy in the Philippines'' (na inilathala sa Ingles ng [[Pambansang Komisyong Pangkasaysayan]]),<ref>{{Cite book |last=Pilar |first=Marcelo H. del Del |author-link=Marcelo H. del Pilar |url=https://openlibrary.org/books/OL3853103M/Frailocracy_in_the_Philippines |title=Frailocracy in the Philippines |date=1979 |publisher=National Historical Institute |location=Manila}}</ref> masusing idinokumento ang naging kasaysayan ng ugnayan ng relihiyon at estado, kung saan ang mga prayle ang siyang humawak sa tunay na kapangyarihang pampolitika sa kolonya.<ref>{{Cite web |last=Guerrero |first=Leon Ma. |author-link=Leon Maria Guerrero |date=1952-12-13 |title=Del Pilar, December 13, 1952 |url=https://philippinesfreepress.wordpress.com/1952/12/13/del-pilar-december-13-1952/ |access-date=2026-08-02 |website=The Philippines Free Press Online |language=en}}</ref> Sa kabilang banda, ang anarkismo ay ganap na kataliwasan nito dahil tinatanggihan nito ang anumang uri ng gobyerno, pinuno, o relihiyosong awtoridad sa lipunan. Naniniwala ang mga anarkista na kayang mag-organisa ng lipunan ang mga tao sa pamamagitan ng boluntaryong kooperasyon at pagkakapantay-pantay nang walang nagdidiktang estado, na siyang kabaligtaran ng mahigpit na hirarkiya at dogmang ipinatutupad sa sistemang teokratiko. === Demokrasya ng nakararami === Ang [[demokrasya]] ng nakararami ay nakabatay sa sama-samang pagpapasya kung saan ang pasya ng nakararami ang namamayani sa minorya o sa buong pangkat, na sinusuportahan ng mapamilit na kapangyarihan ng mga institusyon. Tinatanggihan naman ng anarkismo ang lahat ng anyo ng di-boluntaryong hirarkiya, sentralisadong pamamahala, at pamimilit na isinasagawa ng estado.<ref>{{Citation |last=Clark |first=Patricia |title=Anarchism and Democracy |date=2003 |url=https://sk.sagepub.com/dict/edvol/understanding-democratic-politics/chpt/anarchism-democracy |work=Understanding Democratic Politics: An Introduction |pages=261–270 |place=1 Oliver's Yard, 55 City Road, London EC1Y 1SP United Kingdom |publisher=SAGE Publications Ltd |doi=10.4135/9781446220962.n26 |isbn=978-0-7619-7183-2 |access-date=2026-08-02 |last2=Gemie |first2=Sharif}}</ref><ref>{{Cite book |last=Baker |first=Zoe |url=https://theanarchistlibrary.org/library/zoe-baker-anarchism-and-democracy |title=Anarchism and Democracy |date=2022-04-18 |language=en}}</ref> Sa halip, itinataguyod nito ang kusang-loob na pagsasama at, sa pangkalahatan, ang pagtutulungang nakabatay sa pagkakasundo ng lahat o konsenso.<ref>{{Cite book |last=Baker |first=Zoe |url=https://theanarchistlibrary.org/library/zoe-baker-myths-about-anarchism-democracy-and-decision-making |title=Myths About Anarchism, Democracy, and Decision-Making |date=2025-12-30 |language=en}}</ref> === Kapitalismo at panlipunang pamilihan === Ang [[kapitalismo]], ang ekonomiyang panlipunang [[pamilihan]], at ang anarkismo ay magkakaibang sistemang pampulitika at pang-ekonomiya na nakabatay sa kani-kanilang pananaw hinggil sa kapangyarihan ng pamahalaan, pagmamay-ari ng ari-arian, at mga pamilihan. Ang kapitalismo ay umaasa sa pribadong pagmamay-ari at sa hangaring [[Kita|kumita]], ang ekonomiyang panlipunang pamilihan ay nagdaragdag ng matitibay na patakaran ng estado para sa kapakanang panlipunan, samantalang ang anarkismo ay naglalayong ganap na buwagin ang awtoridad ng estado at ang mga tradisyunal na hirarkiya. Ang kapitalismo at anarkismo ay may magkatunggaling pananaw sa lipunan at kalikasan ng tao. Sa usapin ng pamahalaan, tinatanggap ng kapitalismo ang estado bilang tagapagtanggol ng mga [[kontrata]] at pribadong ari-arian, samantalang ganap na tinatanggihan ng anarkismo ang pamahalaan dahil itinuturing itong mapang-api. pagdating naman sa ari-arian, ang kapitalismo ay nakasalalay sa pribadong pagmamay-ari upang kumita ng tubo, ngunit para sa anarkismo, ang mga kagamitan sa produksyon ay dapat pag-arian ng komunidad o ng mga manggagawa mismo.<ref>{{Cite web |date=2025-08-03 |title=Capitalism vs Anarchism: Understanding Two Radical Visions - VOICES OF CAPITALISM |url=https://voicesofcapitalism.com/capitalism-vs-anarchism/ |access-date=2026-08-02 |language=en-US}}</ref> Sa huli, ang kapitalismo ay umaasa sa [[malayang pamilihan]] kung saan ang lakas-paggawa ay binabayaran ng [[sahod]] bilang produkto, samantalang itinuturing ng anarkismo na mapagsamantala ang sistemang ito at mas pinapaboran ang pagtutulungan at kolektibong pamamahala para sa pangangailangan ng [[pamayanan]]. === Komunismong awtoritaryo (Marxismo-Leninismo-Maoismo) === Kapwa layunin ng [[Marxismo]]-[[Leninismo]]-[[Maoismo]]<ref>{{Cite web |last=KC |first=Arjan |date=2025-12-15 |title=Communism Ideologies Marxism Leninism... |url=https://gurkhatech.com/communism-ideologies-marxism-leninism-maoism/ |access-date=2026-08-02 |website=Gurkha Technology |language=en-US}}</ref> at anarkismo ang pagtatatag ng isang walang-uri at walang-estado na lipunang [[Komunismo|komunista]], subalit lubos silang nagkakaiba sa paraan kung paano ito makakamit. Gumagamit ang mga grupong Marxista-Leninista-Maoista ng isang sentralisadong partidong taliba at isang makapangyarihang estado upang durugin ang kapitalismo. Samantala, tinatanggihan ng mga anarkista ang lahat ng estado at herarkiya mula pa lamang sa simula, at sa halip ay itinataguyod ang sariling pamamahala at kusang-loob na pagtutulungan. Nailalarawan ang tagisan ng Marxismo-Leninismo-Maoismo (MLM) at anarkismo sa Pilipinas sa pamamagitan ng magkaibang diskarte ng mga militanteng grupo at mga lokal na komunidad. Ang mga organisasyong MLM sa bansa, tulad ng [[Bagong Hukbong Bayan]] (NPA) at mga pambansang-demokratikong alyansa, ay kumikilos sa ilalim ng gabay ng mga turo nina [[Karl Marx|Marx]], [[Vladimir Lenin|Lenin]], at [[Mao Zedong]], kung saan sentralisado ang pamumuno at may malinaw na hirarkiya ng mga kadre. Sa kabilang banda, ang mga lokal na anarkista sa Pilipinas ay tahasang tumatanggi sa ideya ng iisang pinuno o organisasyon. Malaki rin ang pagkakaiba ng dalawang panig pagdating sa konsepto ng nasyonalismo at paraan ng pagbabago. Ang kilusang MLM sa [[Pilipinas]] ay tradisyonal na gumagamit ng diskursong "makabayan" na hango sa diwa ng mga rebolusyonaryo tulad ni [[Andrés Bonifacio|Andres Bonifacio]] upang pukawin ang damdamin ng mga manggagawa at [[magsasaka]].<ref>{{Cite book |last=Ladrido |first=Portia |url=https://theanarchistlibrary.org/library/portia-ladrido-the-anarchists-making-a-difference-in-philippine-society#toc2 |title=The anarchists making a difference in Philippine society |date=2017-09-28 |language=en}}</ref> Para sa mga anarkista, isang malaking kontrahan ang maging makabayan habang isinusulong ang isang lipunang walang estado. Habang ang mga Maoista ay nakatutok sa Matagalang Digmaang Bayan upang agawin ang kapangyarihan ng pamahalaan, kinukuwestiyon ng mga anarkista ang armadong pakikibaka dahil sa panganib na tuluyan nitong maubos ang [[kalikasan]] bago pa man magtagumpay ang rebolusyon. Sa halip na [[digmaan]], mas pinipili ng mga anarkistang Pilipino ang mga direktang aksyon sa komunidad gaya ng pagtugon sa [[baha]], mga kampanyang kontra-[[halalan]], o pakikilahok sa mga proyektong pangkalikasan. === Meritokrasya at Kakistokrasya === Ang anarkismo ay hindi naniniwala sa konsepto ng meritokrasya, na dapat pamahalaan ng magagaling ang mga tao, dahil hindi rin pakasiguradong maibibigay nito ang pangakong pag-unlad at maaaring gamitin ang talino sa pagpapanatili sa kanilang pangaabuso sa posisyon at gamitin itong rason para pagtakpan ang korupsyon. Sinasabi na ang paglaganap ng meritokrasyang sistema ay nangyayari sa mga kapitalistang bansa, na siyang sanhi ng lubos na pagod at pagbaba ng tingin ng mag-aaral at trabahador sa kanyang sarili para lang makamit ang karangalan o kita. Minsan nagiging sanhi pa ng malawakang pagpapatiwakal. Sa kaakibat nitong sistema, ang kakistokrasya, ay minsan umuusbong ang realidad nito sa ating sistema na pamumunuan tayo ng mga pinuno na siyang nagpapanggap na magaling ngunit wala palang alam, o hindi marunong sa aspeto ng pamamahala. Minsan, hinahaluan ng iba't ibang klaseng pandurugas at pananamantala hanggang mabulok ang sistema sa pawang na kasinungalingan at ipagpatuloy ang bulok na sistemang ito sa pamamagitan ng pagmamana ng posisyon sa kamag-anak nila gamit ang panlilinlang na pati ang galing at talino nila ay namana o kaparehas din. === Minarkismo === Kahit na ang maliit na impluwensiya ng pamamahala ay tinututulan ng anarkismo sapagkat pinagdududahan nito ang pagkaepektibo nito upang makamit ang ninanais na anarkiya. Ngunit, maspinapaboran ito kaysa sa ibang klaseng pulitikang pananaw lalo na kung ito ay gumagamit ng mga konseptong anarkismo tulad ng Demokratikong Munisipalismo at Demokratikong Kumpederalismo na siyang gumagamit ng ilalim-paangat na pagoorganisa at desisyon. Isang halimbawa ay ang Zapatista ng Chiapas Mexico o kaya naman ang Rojava sa Syria. Ngunit, hindi sapat para sa mga anarkista na basta lamang magkaroon ng pamahalaan na konti ang impluwensiya o pangingielam sa lipunan dahil maaaring umusbong ang sentimyento na palakasin ang pamahalaan, o kaya naman ay magkaroon ng malawakang pagusbong ng panibagong mga abusado sa kapangyarihan na hindi saklaw sa miyembro ng pamahalaan tulad ng mga Mafia, Warlord, Kartel, Oligarko, at mga Gangster. == Tingnan din == * [[Komunismo]] * [[Mutualismo]] * [[Sosyalismo]] == Mga pananda == <references group="nb"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} == Mga talababa == {{Refbegin|30em|indent=yes}} * {{Cite book |last=Marshall |first=Peter |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |publisher=HarperCollins |date=1992 |isbn=978-0-0021-7855-6 |location=London}} * {{Cite encyclopedia |date=2009 |title=Anarchism |encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest |publisher=John Wiley & Sons |location=Oxford |last=Cohn |first=Jesse |editor-last=Ness |editor-first=Immanuel |language=en |pages=1–11 |doi=10.1002/9781405198073.wbierp0039 |isbn=978-1-4051-9807-3}} * {{Cite book |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |date=2018 |publisher=Palgrave Macmillan | language=en |isbn=978-3-3197-5619-6 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Arvidsson |first=Stefan |title=The Style and Mythology of Socialism: Socialist Idealism, 1871–1914 |publisher=Routledge |language=en |date=2017 |isbn=978-0-3673-4880-9 |edition=1st |location=London}} * {{Cite book |last=Otero |first=Carlos Peregrín |title=Noam Chomsky: Critical Assessments |publisher=Routledge |language=en |date=1994 |isbn=978-0-4150-1005-4 |volume=2–3 |location=London}} * {{Cite book |last=Guérin |first=Daniel |url=http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |title=Anarchism: From Theory to Practice |publisher=Monthly Review Press |date=1970 |isbn=978-0-8534-5128-0 |access-date=16 Pebrero 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200714125723/http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |archive-date=14 Hulyo 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Bates |first=David |title=Political Ideologies |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2017 |isbn=978-0-1987-2785-9 |editor-last=Wetherly |editor-first=Paul |chapter=Anarchism |access-date=28 Pebrero 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&pg=PA128 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111304/https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&pg=PA128 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |date=2015 |title=Black Panther Radical Factionalization and the Development of Black Anarchism |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-black-studies_2015-10_46_7/page/678 |journal=Journal of Black Studies|language=en |location=Thousand Oaks |publisher=SAGE Publishing |volume=46 |issue=7 |pages=678–703 |doi=10.1177/0021934715593053 |jstor=24572914 |s2cid=145663405}} * {{Cite book |last=Long |first=Roderick T. |url=https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |title=The Routledge Companion to Social and Political Philosophy |publisher=Routledge |date=2013 |isbn=978-0-4158-7456-4 |editor-last=Gaud |editor-first=Gerald F. |access-date=28 Pebrero 2019 |editor-last2=D'Agostino |editor-first2=Fred |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085833/https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |archive-date=9 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite web |date=2019 |title=Definition of Anarchism |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111728/https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |archive-date=18 Pebrero 2021 |access-date=28 Pebrero 2019 |website=Merriam-Webster |language=en |ref={{Sfnref|Merriam-Webster|2019}}}} * {{Cite book |last=Sylvan |first=Richard |title=A Companion to Contemporary Political Philosophy |date=2007 |publisher=Blackwell Publishing |isbn=978-1-4051-3653-2 |editor-last=Goodin |editor-first=Robert E. |edition=2 |series=Blackwell Companions to Philosophy |volume=5 |chapter=Anarchism |editor-last2=Pettit |editor-first2=Philip |editor-last3=Pogge |editor-first3=Thomas |language=en}} * {{Cite book |last=Joll |first=James |language=en |title=The Anarchists |publisher=Harvard University Press |date=1964 |oclc=65683373}} * {{Cite book |last=Carlson |first=Andrew R. |title=Anarchism in Germany; Vol. 1: The Early Movement |url=https://archive.org/details/anarchismingerma0001carl |language=en |publisher=Scarecrow Press |date=1972 |isbn=978-0-8108-0484-5 |location=Metuchen, New Jersey}} * {{Cite news |last=Kahn |first=Joseph |date=5 Agosto 2000 |title=Anarchism, the Creed That Won't Stay Dead; The Spread of World Capitalism Resurrects a Long-Dormant Movement |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2000/08/05/arts/anarchism-creed-that-won-t-stay-dead-spread-world-capitalism-resurrects-long.html |url-access=subscription |page=B9 |issn=0362-4331|language=en}} * {{Citation |last=Baker |first=Zoe |title=Means and Ends: The Revolutionary Practice of Anarchism in Europe and the United States |date=2023 |place=Edinburgh |publisher=AK Press |isbn=978-1-84935-498-1|language=en}} * {{Cite book |last=Nettlau |first=Max |language=en|title=A Short History of Anarchism |publisher=Freedom Press |date=1996 |isbn=978-0-9003-8489-9}} * {{Cite book |last=Ward |first=Colin |url=https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |title=Anarchism: A Very Short Introduction |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2004 |isbn=978-0-1928-0477-8 |location=Oxford |author-mask=2 |access-date=12 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304153805/https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |archive-date=4 Marso 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Goodway |first=David |language=en |title=Anarchist Seeds Beneath the Snow |publisher=Liverpool Press |date=2006 |isbn=978-1-8463-1025-6}} * {{Cite book |last=Skirda |first=Alexandre |title=Facing the Enemy: A History of Anarchist Organization From Proudhon to May 1968 |url=https://archive.org/details/facingenemyhisto0000skir |publisher=AK Press|language=en |date=2002 |isbn=978-1-9025-9319-7}} * {{Cite book |last=Fernández |first=Frank |title=Cuban Anarchism: The History of A Movement |publisher=Sharp Press |date=2009 |orig-date=2001|language=en}} * {{Cite book |last=Morris |first=Christopher W. |url=https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |title=An Essay on the Modern State |publisher=Cambridge University Press |date=2002 |isbn=978-0-5215-2407-0 |access-date=15 Setyembre 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115214335/https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |archive-date=15 Enero 2021 |url-status=live}} * {{Cite journal |last=Osgood |first=Herbert L. |date=Marso 1889 |title=Scientific Anarchism |journal=Political Science Quarterly|language=en |publisher=The Academy of Political Science |volume=4 |issue=1 |pages=1–36 |doi=10.2307/2139424 |jstor=2139424}} * {{Cite book |last=Newman |first=Michael |title=Socialism: A Very Short Introduction |url=https://archive.org/details/socialismverysho0000newm |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1928-0431-0 |language=en |location=Oxford}} * {{Cite book |last=Morris |first=Brian |title=Anthropology, Ecology, and Anarchism: A Brian Morris Reader |url=https://archive.org/details/anthropologyecol0000bria |publisher=PM Press|language=en |others=Marshall, Peter |date=2015 |isbn=978-1-6048-6093-1 |edition=illustrated |location=Oakland |author-mask=2}} * {{Cite book |last=Walter |first=Nicholas |title=About Anarchism |publisher=Freedom Press |date=2002 |isbn=978-0-9003-8490-5 |location=London|language=en}} * {{Cite book |last=Jennings |first=Jeremy |title=Contemporary Political Ideologies |publisher=Pinter |date=1993 |isbn=978-0-8618-7096-7 |editor-last=Eatwell |editor-first=Roger |location=London |pages=127–146 |chapter=Anarchism |editor-last2=Wright |editor-first2=Anthony|language=en}} * {{Cite book |last1=Gay |first1=Kathlyn |title=Encyclopedia of Political Anarchy |url=https://archive.org/details/encyclopediaofpo0000gayk |last2=Gay |first2=Martin |publisher=ABC-CLIO |date=1999 |isbn=978-0-8743-6982-3|language=en}} * {{Cite encyclopedia |date=2008 |title=Anarcho-capitalism |encyclopedia=The Encyclopedia of Libertarianism |publisher=SAGE; Cato Institute|language=en|url=https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&pg=PT51 |access-date=2 Setyembre 2020 |editor-last=Hamowy |editor-first=Ronald |pages=13–14 |doi=10.4135/9781412965811.n8 |isbn=978-1-4129-6580-4 |oclc=191924853 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111721/https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&pg=PT51 |archive-date=18 February 2021 |last1=Morris |first1=Andrew |url-status=live |url-access=subscription}} * {{Cite book |last=Johnson |first=Charles |title=Anarchism/Minarchism: Is a Government Part of a Free Country? |publisher=Ashgate Publishing|language=en |date=2008 |isbn=978-0-7546-6066-8 |editor-last=Long |editor-first=Roderick T. |pages=155–188 |chapter=Liberty, Equality, Solidarity Toward a Dialectical Anarchism |editor-last2=Machan |editor-first2=Tibor R.}} * {{Cite book |last=Franks |first=Benjamin |title=The Oxford Handbook of Political Ideologies |url=https://archive.org/details/oxfordhandbookof0000unse_k5b8 |date=Agosto 2013 |publisher=[[Oxford University Press]] |editor-last=Freeden |editor-first=Michael |pages=[https://archive.org/details/oxfordhandbookof0000unse_k5b8/page/385 385]–404 |chapter=Anarchism |doi=10.1093/oxfordhb/9780199585977.013.0001 |isbn=978-0-19-958597-7 |editor-last2=Stears |editor-first2=Marc|language=en}} * {{Cite book |last=McLaughlin |first=Paul |title=Anarchism and Authority: A Philosophical Introduction to Classical Anarchism |publisher=Ashgate|language=en |date=2007 |isbn=978-0-7546-6196-2 |location=Aldershot}} * {{Cite journal |last=Jun |first=Nathan |date=Setyembre 2009 |title=Anarchist Philosophy and Working Class Struggle: A Brief History and Commentary |url=https://philarchive.org/rec/JUNAPA-2 |journal=WorkingUSA |language=en |volume=12 |issue=3 |pages=505–519 |doi=10.1111/j.1743-4580.2009.00251.x |issn=1089-7011}} * {{Cite book |last1=McLean |first1=Iain |url=https://archive.org/details/oxfordconcisedic00iain |title=The Concise Oxford Dictionary of Politics |last2=McMillan |first2=Alistair |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2003 |isbn=978-0-1928-0276-7 |url-access=registration|language=en}} * {{Cite journal |last=Gabardi |first=Wayne |date=1986 |title=Anarchism. By David Miller. (London: J. M. Dent and Sons, 1984. pp. 216 [pagsur ng aklat]) |url=https://archive.org/details/sim_american-political-science-review_1986-03_80_1/page/300 |journal=American Political Science Review |volume=80 |issue=1 |pages=300–302 |doi=10.2307/1957102 |jstor=446800 |s2cid=151950709|language=en}} * {{Cite encyclopedia |date=2003 |title=Anarchism |encyclopedia=The Blackwell Dictionary of Modern Social Thought |publisher=Blackwell Publishing|language=en |location=Malden, Massachusetts |url=https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&pg=PA12 |access-date=15 Agosto 2020 |last=Ostergaard |first=Geoffrey |editor-last=Outhwaite |editor-first=William |edition=2nd |isbn=978-0-6312-2164-7 |oclc=49704935 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418004719/https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&pg=PA12 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last1=Harrison |first1=Kevin |url=https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |title=Understanding Political Ideas and Movements |last2=Boyd |first2=Tony |publisher=Manchester University Press |date=2003 |isbn=978-0-7190-6151-6 |access-date=7 Marso 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308074910/https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |archive-date=8 Marso 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Brooks |first=Frank H. |title=The Individualist Anarchists: An Anthology of Liberty (1881–1908) |publisher=Transaction Publishers |date=1994 |isbn=978-1-5600-0132-4|language=en}} * {{harvc |last=Backes |first=Uwe |c=Left-Wing Extremism: The Conceptual Dimension |in=Zúquete |year=2023a |pp=3–22|language=en}} * {{harvc |last=Krüusselmann |first=Katharina |last2=Weggemans |first2=Daan |c=Radicalization and Left-Wing Extremism |in=Zúquete |year=2023a |pp=55–68|language=en}} * {{Cite book |editor-last=Zúquete |editor-first=José Pedro |title=The Palgrave Handbook of Left-Wing Extremism |date=2023a |publisher=Palgrave Macmillan |volume=1 |isbn=978-3-031-30896-3|language=en}} * {{Cite book |last=Marshall |first=Peter | language=en |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |url=https://archive.org/details/Demanding_the_impossible_9781604862706 |publisher=PM Press |date=1993 |isbn=978-1-6048-6064-1 |location=Oakland, California |author-mask=2}} * {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |title=Anarchist Voices: An Oral History of Anarchism in America |url=https://archive.org/details/anarchistvoiceso0000avri |publisher=Princeton University Press |date=1996 |isbn=978-0-6910-4494-1|language=en}} * {{Cite journal |last1=Angelbeck |first1=Bill |last2=Grier |first2=Colin |date=2012 |title=Anarchism and the Archaeology of Anarchic Societies: Resistance to Centralization in the Coast Salish Region of the Pacific Northwest Coast |url=https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |url-status=live |journal=Current Anthropology |volume=53 |issue=5 |pages=547–587 |doi=10.1086/667621 |s2cid=142786065 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180721142558/https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |archive-date=21 Hulyo 2018 |access-date=24 Hunyo 2021 | language=en |s2cid-access=free |issn=0011-3204}} * {{Cite book |last=Egoumenides |first=Magda |url=https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |title=Philosophical Anarchism and Political Obligation |publisher=Bloomsbury Publishing|language=en |date=2014 |isbn=978-1-4411-2445-6 |location=New York |access-date=21 Pebrero 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111334/https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Klosko |first=George |url=https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |title=Political Obligations |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1995-5104-0 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124033632/https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |archive-date=24 Nobyembre 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Wilbur |first=Shawn |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Mutualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Miller |first=David |url=https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |title=The Blackwell Encyclopaedia of Political Thought |publisher=Wiley|language=en |date=1991 |isbn=978-0-6311-7944-3 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818145221/https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |archive-date=18 Agosto 2020 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Pierson |first=Christopher |url=https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&pg=PA187 |title=Just Property: Enlightenment, Revolution, and History |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2013 |isbn=978-0-1996-7329-2 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210316125550/https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&pg=PA187 |archive-date=16 Marso 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Morris |first=Brian |url=https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |title=Bakunin: The Philosophy of Freedom |publisher=Black Rose Books |date=1993 |isbn=978-1-8954-3166-7 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225175003/https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |archive-date=25 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Shannon |first=Deric |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=91–106 |chapter=Anti-Capitalism and Libertarian Political Economy |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Heywood |first=Andrew |language=en|url=https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&pg=PA146 |title=Political Ideologies: An Introduction |publisher=Macmillan International Higher Education |date=2017 |isbn=978-1-1376-0604-4 |edition=6 |access-date=13 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111410/https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&pg=PA146 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Bakunin |first=Mikhail |title=Statism and Anarchy |url=https://archive.org/details/statismanarchy0000baku |publisher=Cambridge University Press |date=1990 |isbn=978-0-5213-6182-8 |editor-last=Shatz |editor-first=Marshall |series=Cambridge Texts in the History of Political Thought |location=Cambridge, England |translator-last=Shatz |translator-first=Marshall |doi=10.1017/CBO9781139168083 |lccn=89077393 |oclc=20826465|language=en |orig-date=1873}} * {{Cite book |last=Mayne |first=Alan James |url=https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&pg=PA131 |title=From Politics Past to Politics Future: An Integrated Analysis of Current and Emergent Paradigms |publisher=Greenwood Publishing Group |date=1999 |isbn=978-0-2759-6151-0 |access-date=20 Setyembre 2010|language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418013303/https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&pg=PA131 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Turcato |first=Davide |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Anarchist Communism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=Anarchism: a Documentary History of Libertarian Ideas: from Anarchy to Anarchism |url=https://archive.org/details/anarchismdocumen0000unse |publisher=Black Rose Books |date=2005 |isbn=978-1-5516-4250-5 |location=Montréal|language=en}} * {{Cite book |last=Pernicone |first=Nunzio |url=https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |title=Italian Anarchism, 1864–1892 |publisher=Princeton University Press |date=2009 |isbn=978-0-6916-3268-1 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200819161516/https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |archive-date=19 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite journal |last=Levy |first=Carl |date=8 Mayo 2011 |title=Social Histories of Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |volume=4 |issue=2 |pages=1–44 |doi=10.1353/jsr.2010.0003 |issn=1930-1197 |s2cid=144317650|language=en}} * {{Cite book |last=Van der Walt |first=Lucien |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |pages=249–264 |chapter=Syndicalism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Ryley |first=Peter |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=225–236 |chapter=Individualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite news |last=Imrie |first=Doug |date=1994 |title=The Illegalists |url=http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908072801/http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-date=8 Setyembre 2015 |access-date=9 Disyembre 2010 |work=Anarchy: A Journal of Desire Armed |language=en}} * {{Cite book |last=Parry |first=Richard |url=https://archive.org/details/bonnotgang0000parr |title=The Bonnot Gang |publisher=Rebel Press |date=1987 |isbn=978-0-9460-6104-4 |url-access=registration|language=en}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |author-mask=2 |date=2018 |title=Contemporary Anarchist and Anarchistic Movements |journal=Sociology Compass |publisher=Wiley |volume=12 |issue=6 |article-number=e12582 |doi=10.1111/soc4.12582 |issn=1751-9020|language=en}} * {{Cite web |last=Coutinho |first=Steve |date=3 Marso 2016 |title=Zhuangzi |url=http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303175106/http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=5 Marso 2019 |publisher=Internet Encyclopedia of Philosophy |language=en}} * {{Cite journal |last=Crone |first=Patricia |date=2000 |title=Ninth-Century Muslim Anarchists |url=https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |journal=Past & Present |issue=167 |pages=3–28 |doi=10.1093/past/167.1.3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200828210845/https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |archive-date=28 Agosto 2020 |access-date=3 Enero 2022|language=en}} * {{Cite book |last=Dodson |first=Edward |title=The Discovery of First Principles |publisher=Authorhouse |date=2002 |isbn=978-0-5952-4912-1 |volume=2|language=en}} * {{Cite book |last=Thomas |first=Paul |language=en |title=Karl Marx and the Anarchists |publisher=Routledge & Kegan Paul |date=1985 |isbn=978-0-7102-0685-5 |location=London}} * {{Cite book |url=https://archive.org/details/historyofterrori00grar |title=The History of Terrorism: From Antiquity to Al-Quaeda |publisher=University of California Press|language=en |date=2007 |isbn=978-0-5202-4709-3 |editor-last=Chaliand |editor-first=Gerard |location=Berkeley; Los Angeles; London |oclc=634891265 |editor-last2=Blin |editor-first2=Arnaud |url-access=registration}} * {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=325–342 |chapter=Anarchism and the First International |author-mask=2 |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{Cite journal |last=Anderson |first=Benedict |date=2004 |title=In the World-Shadow of Bismarck and Nobel |url=http://newleftreview.org/II/28/benedict-anderson-in-the-world-shadow-of-bismarck-and-nobel |journal=New Left Review|language=en |volume=2 |issue=28 |pages=85–129 |article-number=2519 |doi=10.64590/q8k |archive-url=https://web.archive.org/web/20151219130121/http://newleftreview.org/II/28/benedict-anderson-in-the-world-shadow-of-bismarck-and-nobel |archive-date=19 Disyembre 2015 |access-date=7 Enero 2016 |url-access=subscription}} * {{Cite journal |last1=Lutz |first1=James M. |last2=Ulmschneider |first2=Georgia Wralstad |date=2019 |title=Civil Liberties, National Security and U.S. Courts in Times of Terrorism |journal=Perspectives on Terrorism |volume=13 |issue=6 |pages=43–57 |jstor=26853740|language=en}} * {{Cite book |last=Bantman |first=Constance |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=371–388 |chapter=The Era of Propaganda by the Deed |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=m7BhDwAAQBAJ&pg=PA372}} * {{Cite book |last=Moya |first=Jose C. |title=In Defiance of Boundaries: Anarchism in Latin American History |publisher=University Press of Florida |others=Kirwin R. Shaffer |date=2015 |isbn=978-0-8130-5138-3 |editor-last=Laforcade |editor-first=Geoffroy de |chapter=Transference, culture, and critique The Circulation of Anarchist Ideas and Practices |access-date=6 Marso 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=ikt6AQAACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085903/https://books.google.com/books?id=ikt6AQAACAAJ |archive-date=9 Agosto 2020|language=en |url-status=live}} * {{Cite book |last=Laursen |first=Ole Birk |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=149–168 |chapter=Anti-Imperialism |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Nomad |first=Max |title=Revolutionary Internationals 1864–1943 |publisher=Stanford University Press|language=en |date=1966 |isbn=978-0-8047-0293-5 |editor-last=Drachkovitch |editor-first=Milorad M. |page=88 |chapter=The Anarchist Tradition}} * {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |language=en |publisher=AK Press |date=2006 |isbn=978-1-9048-5948-2 |location=Stirling |author-mask=2|title=The Russian Anarchists|url=https://archive.org/details/bwb_KT-771-669 }} * {{Cite book |last=Bolloten |first=Burnett |language=en |title=The Spanish Civil War: Revolution and Counterrevolution |url=https://archive.org/details/spanishcivilwarr0000boll_z8t8 |publisher=University of North Carolina Press |date=1984 |isbn=978-0-8078-1906-7}} * {{Cite journal |last=Harmon |first=Christopher C. |date=2011 |title=How Terrorist Groups End: Studies of the Twentieth Century |journal=Connections|language=en |volume=10 |issue=2 |pages=51–104 |jstor=26310649}} * {{Cite book |last=Rupert |first=Mark |url=https://archive.org/details/globalizationint00rupe |title=Globalization and International Political Economy |publisher=Rowman & Littlefield Publishers|language=en |date=2006 |isbn=978-0-7425-2943-4 |location=Lanham}} * {{Cite book |last=Evren |first=Süreyyya |language=en |title=Post-Anarchism: A Reader |url=https://archive.org/details/postanarchismrea0000unse |publisher=Pluto Press |date=2011 |isbn=978-0-7453-3086-0 |editor-last=Rousselle |editor-first=Duane |pages=[https://archive.org/details/postanarchismrea0000unse/page/1 1]–19 |chapter=How New Anarchism Changed the World (of Opposition) after Seattle and Gave Birth to Post-Anarchism |editor-last2=Evren |editor-first2=Süreyyya }} * {{Cite book |last=Honeywell |first=C. |url=https://books.google.com/books?id=qzKOzQEACAAJ |title=Anarchism |publisher=Wiley |date=2021 |isbn=978-1-5095-2390-0 |series=Key Concepts in Political Theory |access-date=13 Agosto 2022|language=em}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Leonard |author-mask=2 |date=2010 |title=Hakim Bey and Ontological Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |location=East Lansing |publisher=Michigan State University Press|language=en |volume=4 |issue=2 |pages=109–137 |doi=10.1353/jsr.2010.0009 |jstor=41887660 |s2cid=143304524}} * {{Cite book |last=Ramnath |first=Maia |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Non-Western Anarchisms and Postcolonialism |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{cite book|last=Pernicone|first=Nunzio|year=1993|title=Italian Anarchism, 1864–1892|publisher=Princeton University Press|isbn=0691056927|lccn=92-46661}} * {{Cite book|last=Pengam|first=Alain|chapter=Anarcho-Communism|editor-last1=Ribel|editor-first1=Maximilien|editor-last2=Crump|editor-first2=John|year=1987|title=Non-Market Socialism in the Nineteenth and Twentieth Centuries|publisher=Palgrave Macmillan|chapter-url=https://books.google.com/books?id=dqmvCwAAQBAJ&q=anarcho-communism+stateless+communism&pg=PA60|pages=60–82|doi=10.1007/978-1-349-18775-1_4|isbn=978-1349187751|language=en}} * {{cite encyclopedia |editor1-last=Ball |editor1-first=Terence |editor2-last=Dagger |editor2-first=Richard |date=2019 |orig-date=1999 |url=https://www.britannica.com/topic/communism |title=Communism |edition=revised |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=10 Hunyo 2020|language=en }} * {{cite book |last=Steele |first=David |title=From Marx to Mises: Post-Capitalist Society and the Challenge of Economic Calculation |publisher=Open Court Publishing Company|language=en |year=1992 |isbn=978-0-87548-449-5}} * {{cite book|chapter=Anarchism and Markets|last=Carson|first=Kevin|year=2018|location=Leiden|publisher=Brill|editor-first=Nathan|editor-last=Jun|title=Brill's Companion to Anarchism and Philosophy|isbn=978-90-04-35689-4|pages=81–119|doi=10.1163/9789004356894_005|url=https://brill.com/view/title/35861|language=en}} * {{cite book|last=Alexander|first=Robert|title=The Anarchists in the Spanish Civil War|isbn=1-85756-400-6|location=[[Londres]]|publisher=Janus|year=1999|oclc=43717219|url=https://libcom.org/history/anarchists-spanish-civil-war-robert-alexander|language=en}} * {{cite book|last=Graham|first=Helen|language=en|year=2002|title=The Spanish Republic at War, 1936–1939|location=[[Cambridge]]|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=0-521-45932-X|oclc=464890766}} * {{cite book|first=Abel|last=Paz|title=Durruti in the Spanish Revolution|url=https://www.akpress.org/durrutiinthespanishrevolution.html|year=2006|orig-year=1996|translator-first=Chuck|translator-last=Morse|language=en|location=[[Edinburgh]]|publisher=AK Press|isbn=1-904859-50-X|lccn=2006920974|oclc=482919277}} {{Refend}} [[Kategorya:Mga ideolohiyang pampolitika]] [[Kategorya:Anarkismo|*]] [[Kategorya:Mga ideolohiyang pang-ekonomiya]] qp410q14215av0lbcctb8yl5k8174mm 2218562 2218561 2026-08-02T04:21:15Z Jojit fb 38 /* Komunismong awtoritaryo (Marxismo-Leninismo-Maoismo) */ 2218562 wikitext text/x-wiki {{About|pilosopiyang pampolitika|ang katayuan ng isang lipunang walang awtoridad|Anarkiya}} [[Talaksan:Black_flag_waving.svg|frame|Itim na watawat ng anarkismo]] Ang '''anarkismo''' ay isang [[Pilosopiyang pampolitika|pilosopiyang pampulitika]] at kilusan na naglalayong buwagin ang lahat ng mga institusyong nagpapatuloy ng [[Awtoritarismo|awtoridad]], pamimilit, o herarkiya, na pangunahing tinututukan ang [[estado]] at [[kapitalismo]]. Isinusulong ng anarkismo ang pagpapalit sa estado ng mga lipunang walang estado at mga kusang-loob na malalayang samahan. Inilalarawan ang anarkismo bilang bahagi ng libertaryong sangay ng kilusang [[Sosyalismo|sosyalista]] (libertaryong sosyalismo).{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}}{{Refn|Sa aklat na ''In Anarchism: From Theory to Practice'' (1970),{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} inilarawan ng historyador na anarkista na si Daniel Guérin ang anarkismo bilang kasingkahulugan ng libertaryang sosyalismo. Isinulat niya na ang anarkismo ay "talagang kasingkahulugan ng sosyalismo. Ang isang anarkista ay pangunahing isang sosyalista na ang layunin ay wakasan ang pagsasamantala ng tao sa kapwa tao. Ang anarkismo ay isa lamang sa mga daloy ng kaisipang sosyalista—ang daloy na ang pangunahing katangian ay ang pagpapahalaga sa kalayaan at ang agarang hangaring buwagin ang estado."{{Sfn|Arvidsson|2017}} Sa kaniyang maraming akda tungkol sa anarkismo, inilalarawan naman ng historyador na si Noam Chomsky ang anarkismo, kasama ng libertaryang Marxismo, bilang libertaryang sangay ng sosyalismo.{{Sfn|Otero|1994|p=617}}|group=nb|name=nb1}} Bagaman matatagpuan ang mga bakas ng mga ideyang anarkista sa buong kasaysayan, umusbong ang makabagong anarkismo noong [[Panahon ng Kaliwanagan]]. Sa huling kalahati ng [[Ika-19 na dantaon|ika-19 na]] [[Ika-19 na dantaon|dantaon]] at sa mga unang dekada ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], umunlad ang kilusang anarkista sa maraming bahagi ng daigdig at nagkaroon ng mahalagang papel sa pakikibaka ng mga [[manggagawa]] para sa kanilang paglaya. Sa panahong ito, nabuo ang iba't ibang paaralan ng kaisipang anarkista. Nakibahagi ang mga anarkista sa ilang mga rebolusyon, lalo na sa [[Komuna ng Paris]], [[Digmaang Sibil sa Rusya]], at [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], na ang pagwawakas ay nagmarka rin sa pagtatapos ng klasikal na panahon ng anarkismo. Sa mga huling dekada ng ika-20 dantaon at pagpasok ng ika-21 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista at lumawak ang katanyagan at impluwensiya nito sa loob ng mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa digmaan, at laban sa globalisasyon. Gumagamit ang mga anarkista ng iba't ibang pamamaraan upang isulong ang pagbabagong panlipunan, na karaniwang inuuri bilang [[rebolusyonaryo]] o ebolusyonaryo, bagaman madalas na nagsasapawan ang dalawa at naipapakita sa sari-saring taktika. Karaniwang pinapaboran ng mga ebolusyonaryong pamamaraan ang unti-unti at madalas ay di-marahas na pagbabago, samantalang layunin ng mga rebolusyonaryong pamamaraan na wasakin ang mga mapaniil na estado at institusyon. Maraming aspekto ng kabihasnang pantao ang naimpluwensiyahan ng teorya, kritika, at praktika ng anarkismo. == Etimolohiya, terminolohiya, at kahulugan == [[File:Proudhon_jeune.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Proudhon_jeune.jpg|thumb|Si Pierre-Joseph Proudhon ang unang pilosopong pampolitika na tinawag ang sarili bilang anarkista{{Sfn|Kahn|2000}}<ref name="Merriman2">Merriman, John M. (2009). ''How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror''. New Haven: Yale University Press. p. 42. {{ISBN|9780300217933}}.</ref><ref name="Leier2">Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}.</ref>]] Ang etimolohikal na pinagmulan ng salitang anarkismo ay mula sa Sinaunang [[Wikang Griyego|Griyegong]] ''anarkhia'' (ἀναρχία), na nangangahulugang "walang pinuno" o "walang namumuno". Binubuo ito ng unlaping ''an-'' ("walang") at ng salitang ''arkhos'' ("pinuno" o "tagapamahala"). Ang hulaping ''-ismo'' ay tumutukoy sa isang ideolohikal na kilusan o kaisipan na nagtataguyod ng anarkiya.{{Sfnm|1a1=Bates|1y=2017|1p=128|2a1=Long|2y=2013|2p=217}} Lumitaw ang salitang ''anarchisme'' sa [[wikang Ingles]] noong 1642 at ang ''anarchy'' naman noong 1539; sa mga unang paggamit nito sa Ingles, binibigyang-diin nito ang kahulugan ng kaguluhan o kawalan ng kaayusan.{{Sfnm|1a1=Merriam-Webster|1y=2019|1loc="Anarchism"|2a1=''Oxford English Dictionary''|2y=2005|2loc="Anarchism"|3a1=Sylvan|3y=2007|3p=260}} Sa panahon ng [[Rebolusyong Pranses]], iba't ibang pangkat ang tumawag sa kanilang mga kalaban bilang mga ''anarkista'', bagaman kakaunti sa mga tinawag na ganoon ang may mga pananaw na kahalintulad ng mga sumunod na anarkista. Maraming rebolusyonaryo noong ika-19 na dantaon, gaya nina William Godwin (1756–1836) at Wilhelm Weitling (1808–1871), ang nag-ambag sa mga doktrinang anarkista ng susunod na salinlahi, subalit hindi nila ginamit ang mga katawagang ''anarkista'' o ''anarkismo'' upang ilarawan ang kanilang sarili o ang kanilang mga paniniwala.{{Sfn|Joll|1964|pp=27–37}}{{Sfn|Carlson|1972|pp=22–23}} Ang unang pilosopong pampolitika na tumawag sa kaniyang sarili bilang isang anarkista (Pranses: ''anarchiste'') at nagbigay sa salitang ito ng positibong kahulugan ay si Pierre-Joseph Proudhon (1809–1865).{{Sfn|Kahn|2000}}<ref name="Merriman2" /><ref name="Leier">Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}. (sa Ingles)</ref> Ayon sa ilang historyador, umusbong ang kilusang anarkista sa pagitan ng panahon ni Proudhon at ng Kongresong Saint-Imier noong 1872, bagaman may magkakaibang pananaw ang mga historyador hinggil dito.{{Sfn|Baker|2023|p=40-43}} Mula noong [[dekada 1890]], at nagsimula sa [[Pransiya]],{{Sfn|Nettlau|1996|p=162}} ang salitang ''libertaryanismo'' ay madalas gamitin bilang kasingkahulugan ng anarkismo;{{Sfn|Guérin|1970|loc="The Basic Ideas of Anarchism"}} hanggang sa kasalukuyan, karaniwan pa rin ang ganitong paggamit sa labas ng [[Estados Unidos]].{{Sfnm|1a1=Ward|1y=2004|1p=62|2a1=Goodway|2y=2006|2p=4|3a1=Skirda|3y=2002|3p=183|4a1=Fernández|4y=2009|4p=9}} Gayunman, sa ilang gamit, ang libertaryanismo ay tumutukoy lamang sa [[Indibidwalismo|indibiduwalistang]] pilosopiya ng [[malayang pamilihan]], at ang anarkismo ng malayang merkado ay mas tiyak na tinatawag na libertaryang anarkismo.{{Sfn|Morris|2002|p=61}} Bagaman ang katawagang libertaryanismo ay matagal nang halos kasingkahulugan ng anarkismo,{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6}} ang kahulugan nito ay naging mas malabo sa paglipas ng panahon dahil sa pag-angkin dito ng iba't ibang pangkat na may magkakaibang [[ideolohiya]],{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} kabilang ang Bagong Kaliwa at ang mga tagapagtaguyod ng libertaryang Marxismo, na hindi inuugnay ang kanilang sarili sa mga awtoritaryang sosyalista o sa isang partidong banguwardismo, gayundin ang mga radikal na [[Liberalismo|liberal]] sa usaping pangkultura na pangunahing nakatuon sa mga [[kalayaang sibil]].{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Dahil dito, may ilang anarkista ang mas pinipiling gamitin ang katawagang libertaryang sosyalismo{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}} upang maiwasan ang mga negatibong kahulugang ikinakabit sa salitang ''anarkismo'' at upang bigyang-diin ang kaugnayan nito sa sosyalismo.{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Sa pangkalahatan, ginagamit ang anarkismo upang tukuyin ang kontra-awtoritaryang sangay ng kilusang sosyalista.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=104}}{{Refn|group=nb|name=nb1}} Karaniwan itong inihahambing sa mga anyo ng sosyalismo na nakasentro sa estado o ipinapataw mula sa itaas.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Karaniwang binibigyang-diin ng mga iskolar ng anarkismo ang sosyalistang katangian ng anarkismo{{Sfn|Newman|2005|p=15}} at tinutuligsa ang mga pagtatangkang paghiwalayin ang dalawa bilang magkasalungat na ideolohiya.{{Sfn|Morris|2015|p=64}} May ilang iskolar ding naglalarawan sa anarkismo bilang may maraming impluwensiya mula sa liberalismo,{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} at bilang kapuwa liberal at sosyalista, bagaman higit na sosyalista.{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Samantala, maraming iskolar ang tumatangging ituring na isang anyo ng anarkismo ang anarko-kapitalismo, sapagkat para sa kanila ay hindi nito wastong nauunawaan ang mga pangunahing simulain ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}}{{Refn|Ayon kay Herbert L. Osgood, ang anarkismo ang "pinakasukdulang kabaligtaran" ng awtoritaryang komunismo at sosyalismong nakasentro sa estado.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Ayon naman kay Peter Marshall, "sa pangkalahatan, mas malapit ang anarkismo sa sosyalismo kaysa sa liberalismo. ... Malaking bahagi ng anarkismo ay kabilang sa kampo ng sosyalismo, bagaman mayroon din itong ilang impluwensiya mula sa liberalismo. Hindi ito maaaring ipailalim lamang sa sosyalismo, at mas mainam itong ituring bilang isang hiwalay at natatanging doktrina."{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Ayon kay Jeremy Jennings, "mahirap hindi mapagpasyahan na ang mga ideyang ito"—na tumutukoy sa anarko-kapitalismo—"ay tinatawag lamang na anarkista dahil sa maling pag-unawa sa kung ano ang anarkismo." Dagdag pa niya, "ang anarkismo ay hindi nagtataguyod ng lubos na walang hadlang na kalayaan ng indibidwal (na tila pinaniniwalaan ng mga 'anarko-kapitalista'); sa halip, gaya ng nakita na natin, itinataguyod nito ang pagpapalawak ng [[indibidwalidad]] at ng pamayanan."{{Sfn|Morris|2015|p=64}} Isinulat naman ni Nicolas Walter na "ang anarkismo ay nagmula kapuwa sa liberalismo at sosyalismo, sa kasaysayan man at sa ideolohiya. ... Sa isang diwa, nananatiling mga liberal at mga sosyalista ang mga anarkista, at tuwing itinatakwil nila ang mabubuting elemento ng alinman sa dalawa, ipinagkakanulo nila ang mismong anarkismo. ... Kami ay mga liberal, subalit higit pa rito; kami rin ay mga sosyalista, subalit higit pa rito."{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Isinama naman ni Michael Newman ang anarkismo bilang isa sa maraming tradisyon ng sosyalismo, lalo na ang tradisyong higit na nakahanay sa sosyalismo na sinusundan nina Pierre-Joseph Proudhon at Mikhail Bakunin.{{Sfn|Newman|2005|p=15}} Samantala, iginiit ni Brian Morris na "nakalilinlang kapuwa sa konsepto at sa kasaysayan" ang paglikha ng isang mahigpit na paghahati sa pagitan ng sosyalismo at anarkismo.|group=nb}} Bagaman ang pagtutol sa estado ay pangunahing bahagi ng kaisipang anarkista, hindi madaling bigyan ng iisang depinisyon ang anarkismo, sapagkat malawak ang talakayan ng mga iskolar at mga anarkista tungkol dito, at bahagyang magkakaiba ang pag-unawa rito ng iba't ibang tradisyon ng anarkismo.{{Sfn|Long|2013|p=217}}{{Refn|Isang karaniwang depinisyong tinatanggap ng mga anarkista ay ang anarkismo ay isang kalipunan ng mga pilosopiyang pampolitika na tumututol sa awtoridad at hirarkikong organisasyon, kabilang ang [[kapitalismo]], [[nasyonalismo]], ang [[estado]], at lahat ng kaugnay na institusyon, sa pamamalakad ng lahat ng [[ugnayang pantao]], pabor sa isang lipunang nakabatay sa [[desentralisasyon]], [[kalayaan]], at kusang-loob na samahan. Gayunman, binibigyang-diin ng mga iskolar na ang depinisyong ito ay may kaparehong mga kakulangan ng depinisyong nakabatay sa kontra-awtoritaryanismo (isang ''[[a posteriori]]'' na kongklusyon), kontra-etatismo o kontra-estado (sapagkat higit pa rito ang anarkismo),{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1p=166|2a1=Jun|2y=2009|2p=507|3a1=Franks|3y=2013|3pp=386–388}} at etimolohiya (ang simpleng pagwawaksi sa mga namumuno).{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1pp=25–29|2a1=Long|2y=2013|2pp=217}}|group=nb}} Kabilang sa mahahalagang sangkap ng depinisyon nito ang hangarin para sa isang [[Lipunan|lipunang]] walang pamimilit, ang pagtanggi sa aparatong pang-estado, ang paniniwalang likas na kayang mamuhay o umunlad ng tao sa isang lipunang walang pamimilit, at ang mungkahi kung paano maisasakatuparan ang mithiin ng anarkiya.{{Sfn|McLaughlin|2007|pp=25–26}} == Simbolismo == {{multiple image | total_width = 320 | image1 = Anarchy-symbol.svg | caption1 = Simbolong bilog na A | image2 = Circle-A red.svg | caption2 = Naka-istilong Bilog na A na punk | align = right | header = Ang bilog na A (''circle-A'') ay isang sagisag ng anarkismo na kumakatawan sa mga pangunahing simulain nito, kabilang ang kalayaan ng indibidwal at pagtutol sa awtoritaryanismo.<ref>{{Cite web |title=Understanding The Meaning Behind The Anarchist Symbol: Breaking Down The Unconventional Ideals {{!}} ShunSpirit |url=https://shunspirit.com/article/anarchist-symbol-meaning |access-date=12 Disyembre 2025|language=en |website=shunspirit.com}}</ref> }} Mula pa noong ika-19 na dantaon, gumagamit na ang mga anarkista ng ilang sagisag para sa kanilang adhikain, kabilang ang pinakatanyag na bilog na A (''circle-A''), ang itim na watawat, at ang itim na [[pusa]].<ref name="Baillargeon">{{cite book |last1=Baillargeon |first1=Normand |url=https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&q=%22circle+A%22 |title=Order Without Power: An Introduction to Anarchism: History and Current Challenges |date=2013 |publisher=Seven Stories Press |isbn=978-1-60980-472-5 |location=New York |language=en |translator=Mary Foster |access-date=Oktubre 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210922142448/https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&q=%22circle+A%22 |archive-date=Setyembre 22, 2021 |url-status=live |orig-year=2008}}</ref><ref name="An Anarchist FAQ">{{cite book |title=An Anarchist FAQ |publisher=AK Press |year=2008 |isbn=978-1-902593-90-6 |editor-last=Mckay |editor-first=Iain |location=Edinburgh |language=en |chapter=Appendix – The Symbols of Anarchy |oclc=182529204 |chapter-url=https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20201005101602/https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-date=Oktubre 5, 2020}}</ref> Karaniwan din ang mga [[watawat]] na hinati sa dalawang kulay, na kadalasang nakabatay sa itim na watawat, gaya ng pula at itim at itim at lila, na kumakatawan sa anarko-sindikalismo at anarka-[[peminismo]], ayon sa pagkakasunod. Mula noong ikalawang kalahati ng ika-20 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista sa paggamit ng mga bagong sagisag na mas madaling iguhit at mas madaling makilala, na ang pinakatanyag ay ang bilog na A. Mula sa pagsisimula ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], naging higit na laganap ang mga sagisag pangkultura ng anarkismo sa [[kulturang popular]], kasabay ng pag-usbong ng kilusang kontra-[[globalisasyon]] at ng subkulturang [[punk]].<ref name="revival">{{cite journal |last=Williams |first=Leonard |date=Setyembre 2007 |title=Anarchism Revived |journal=New Political Science |volume=29 |issue=3 |pages=297–312 |doi=10.1080/07393140701510160 |s2cid=220354272|language=en}}</ref><ref name="Gordon">{{cite journal |last=Gordon |first=Uri |date=Pebrero 2007 |title=Anarchism reloaded |journal=Journal of Political Ideologies |volume=12 |issue=1 |pages=29–48 |doi=10.1080/13569310601095598 |s2cid=216089196|language=en}}</ref> == Mga paaralan ng kaisipan == Karaniwang hinahati ang mga paaralan ng kaisipan sa anarkismo sa dalawang pangunahing makasaysayang tradisyon: ang panlipunang anarkismo at ang indibiduwalistang anarkismo, dahil sa kanilang magkakaibang pinagmulan, pagpapahalaga, at pag-unlad.{{Sfnm|1a1=McLean|1a2=McMillan|1y=2003|1loc="Anarchism"|2a1=Ostergaard|2y=2003|2p=14|2loc="Anarchism"}} Binibigyang-diin ng indibiduwalistang tradisyon ang negatibong kalayaan sa pamamagitan ng pagtutol sa mga paghihigpit sa malayang indibiduwal, samantalang binibigyang-diin ng panlipunang tradisyon ang positibong [[kalayaan]] sa layuning ganap na mapaunlad ang malayang kakayahan ng lipunan sa pamamagitan ng pagkakapantay-pantay at panlipunang pagmamay-ari.{{Sfn|Harrison|Boyd|2003|p=251}} Sa kronolohikal na pananaw, maaaring hatiin ang anarkismo sa mga klasikong tradisyon noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at sa mga pos-klasikong tradisyon—gaya ng anarka-peminismo, berdeng anarkismo, at pos-anarkismo—na umusbong pagkatapos nito.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=9}} Ang pagbibigay-diin ng anarkismo sa pagtutol sa [[kapitalismo]], pagkakapantay-pantay, at pagpapalawak ng [[pamayanan]] at indibiduwalidad ang nagtatangi rito mula sa anarko-kapitalismo at iba pang uri ng ekonomikong libertaryanismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}} Karamihan sa mga pananaw nito sa [[ekonomiya]] at pilosopiyang legal ay nagpapakita ng mga kontra-awtoritaryo, kontra-estado, libertariyo, at radikal na pagpapakahulugan sa makakaliwa at sosyalistang pulitika,{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} kabilang ang [[kolektibismo]], [[komunismo]], [[Indibidwalismo|indibiduwalismo]], [[Mutualismo|mutuwalismo]], at sindikalismo, bukod sa iba pang mga teoryang pang-ekonomiya ng libertaryang [[sosyalismo]].{{Sfn|Guérin|1970|p=35|loc="Critique of authoritarian socialism"}} Karaniwang inilalagay ang anarkismo sa pinakakaliwang bahagi ng espektrong pampolitika, bagaman marami ang tumututol sa awtoridad ng estado batay sa mga simulain ng kanan, gaya ng mga anarko-kapitalista.{{Sfnm|1a1=Brooks|1y=1994|1p=[https://books.google.com/books?id=gHyUj9HFYBIC&pg=PP15 xi]|1ps=, "Usually considered to be an extreme left-wing ideology".}}<ref name=":1">{{Cite journal |last=Jungkunz |first=Sebastian |date=2019-01-02 |title=Towards a Measurement of Extreme Left-Wing Attitudes |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09644008.2018.1484906 |journal=German Politics |language=en |volume=28 |issue=1 |pages=101–122 |doi=10.1080/09644008.2018.1484906 |issn=0964-4008 |url-access=subscription |s2cid=158624439}}</ref>{{Sfn|Backes|2023a|p=12}}{{Sfn|Krüusselmann|Weggemans|2023a|p=58}} Dahil walang iisang nakapirming kalipunan ng doktrina o natatanging pandaigdigang pananaw ang anarkismo,{{Sfn|Marshall|1993|pp=14–17}} umiral ang maraming uri at tradisyon nito, at malaki ang pagkakaiba-iba ng mga anyo ng anarkiya.{{Sfn|Sylvan|2007|p=262}} Bilang tugon sa sektaryanismo sa loob ng kilusang anarkista, lumitaw ang anarkismo nang walang [[pang-uri]], isang panawagan para sa pagpaparaya at pagkakaisa ng mga anarkista na unang isinulong ni Fernando Tarrida del Mármol noong 1889 bilang tugon sa matitinding pagtatalo hinggil sa teoryang anarkista noong panahong iyon.{{Sfn|Avrich|1996|p=6}} Sa kabila ng kanilang pagkakahiwalay, ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo ay hindi itinuturing na magkakahiwalay na mga entidad kundi mga tendensiya na nagsasalubong at nag-uugnayan sa isa't isa sa pamamagitan ng magkakaparehong simulain, gaya ng awtonomiya, mutuwal na pagtutulungan, pagtutol sa awtoridad, at [[desentralisasyon]].{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=1–6|2a1=Angelbeck|2a2=Grier|2y=2012|2p=551}} Higit pa sa mga partikular na paksyon ng mga kilusang pampolitika ng anarkismo na bumubuo sa anarkismong pampolitika, mayroon ding anarkismong pampilosopiya, na nagsasabing ang estado ay walang moral na pagiging lehitimo, nang hindi kinakailangang tanggapin ang pangangailangan ng isang rebolusyon upang ito ay maalis.{{Sfn|Egoumenides|2014|p=2}} Bilang isang sangay, lalo na ng indibiduwalistang anarkismo,{{Sfnm|1a1=Ostergaard|1y=2003|1p=12|2a1=Gabardi|2y=1986|2pp=300–302}} maaaring tanggapin ng anarkismo pampilosopiya ang pag-iral ng isang pinakamaliit na estado, subalit iginiit nito na walang [[Moralidad|moral]] na tungkulin ang mga [[mamamayan]] na sundin ang pamahalaan kapag ito ay sumasalungat sa awtonomiya ng indibiduwal.{{Sfn|Klosko|2005|p=4}} Maging ang magkakaibang pilosopikal na tradisyon tulad ng Obhetibismo at Kantiyanismo ay nagbigay ng mga argumentong ginamit upang ipagtanggol ang anarkismo pampilosopiya, kabilang ang pagtatanggol ni Robert Paul Wolff sa anarkismo laban sa mga pormal na paraan ng pagbibigay-katwiran sa pagiging lehitimo ng estado.<ref name="sa">{{cite journal |last=Martin |first=Thomas |date=2000 |title=Book Review: In Defense of Anarchism |url=http://library.nothingness.org/articles/SA/en/display/348 |journal=Social Anarchism |issue=27 |access-date=19 Hunyo 2008|language=en}}</ref> Binibigyang-pansin din ng anarkismo ang mga argumentong moral sapagkat may mahalagang papel ang [[etika]] sa pilosopiyang anarkista. Mayroon ding ilang anarkista na yumakap sa paniniwala sa [[Nihilismo|nihilismong]] pampolitika.{{Sfn|Walter|2002|p=52}} === Klasiko === Sa mga klasikong tradisyon ng anarkismo, ang mga unang umusbong ay ang mutuwalismo at indibiduwalistang anarkismo. Sinundan ang mga ito ng mga pangunahing tradisyon ng panlipunang anarkismo, gaya ng kolektibistang anarkismo, anarko-komunismo, at anarko-sindikalismo. Nagkakaiba ang mga tradisyong ito sa kanilang pananaw hinggil sa organisasyon at estrukturang pang-ekonomiya ng kanilang mithiing lipunan.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=2}} Ang mutuwalismo ay isang teoryang pang-ekonomiya noong ika-18 dantaon na pinaunlad bilang teoryang anarkista ni Pierre-Joseph Proudhon. Kabilang sa mga layunin nito ang "pagbuwag sa estado",<ref name=":0">{{Cite book |title=The Desk Encyclopedia of World History |date=2006 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-7394-7809-7 |editor-last=Wright |editor-first=Edmund |location=New York |pages=20–21}}</ref> pagkakatumbasan, malayang samahan, kusang-loob na [[kontrata]], pederasyon, at repormang [[Pananalapi (disiplina)|pananalapi]] sa parehong kredito at [[salapi]] na pamamahalaan ng isang [[bangko]] ng sambayanan.{{Sfn|Wilbur|2019|pp=213–218}} Sa paglipas ng panahon, inilarawan ang mutuwalismo bilang isang ideolohiyang nasa pagitan ng indibiduwalista at kolektibistang anyo ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Avrich|1y=1996|1p=6|2a1=Miller|2y=1991|2p=11}} Sa ''What Is Property?'' (1840), unang inilarawan ni Proudhon ang kaniyang layunin bilang isang "ikatlong anyo ng lipunan, ang sintesis ng komunismo at pag-aari."{{Sfn|Pierson|2013|p=187}} Ang kolektibistang anarkismo ay isang rebolusyonaryong sosyalistang anyo ng anarkismo{{Sfn|Morris|1993|p=76}} na karaniwang iniuugnay kay Mikhail Bakunin.{{Sfn|Shannon|2019|p=101}} Isinusulong ng mga kolektibistang anarkista ang kolektibong pagmamay-ari ng mga kagamitan sa produksiyon, na inaasahang maisasakatuparan sa pamamagitan ng marahas na [[rebolusyon]],{{Sfn|Avrich|1996|pp=3–4}} at naniniwalang dapat bayaran ang mga [[manggagawa]] ayon sa oras na kanilang ginawa, sa halip na ipamahagi ang mga [[produkto]] ayon sa pangangailangan tulad ng sa komunismo. Umusbong ang kolektibistang anarkismo kasabay ng [[Marxismo]], subalit tinanggihan nito ang [[diktadura]] ng [[proletaryado]], sa kabila ng ipinahahayag na layunin ng Marxismo na magtatag ng isang lipunang kolektibista na walang estado.{{Sfnm|1a1=Heywood|1y=2017|1pp=146–147|2a1=Bakunin|2y=1990}} Ang anarko-komunismo ay isang teorya ng anarkismo na nagsusulong ng isang lipunang komunista na may magkakasamang pagmamay-ari ng mga kagamitan sa [[produksiyon]],{{Sfn|Mayne|1999|p=131}} na pinangangasiwaan ng isang pederal na ugnayan ng mga kusang-loob na samahan.{{Sfn|Marshall|1993|p=327}} Ang produksiyon at pagkonsumo ay ibabatay sa prinsipyong "[[Mula sa bawat isa ayon sa kaniyang kakayahan, para sa bawat isa ayon sa kaniyang pangangailangan]]."{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1p=327|2a1=Turcato|2y=2019|2pp=237–238}} Umusbong ang anarko-komunismo mula sa mga radikal na sosyalistang kilusan pagkatapos ng [[Rebolusyong Pranses]],{{Sfn|Graham|2005}} subalit unang nabuo bilang isang natatanging [[doktrina]] sa seksiyong [[Italya|Italyano]] ng Unang Internasyonal.{{Sfn|Pernicone|2009|pp=111–113}} Kalaunan ay higit pa itong pinaunlad sa mga teoretikal na akda ni [[Peter Kropotkin]],{{Sfn|Turcato|2019|pp=239–244}} na ang kaniyang partikular na pananaw ang naging nangingibabaw sa maraming anarkista pagsapit ng huling bahagi ng ika-19 na dantaon.{{Sfn|Levy|2011|p=6}} Ang anarko-sindikalismo ay isang sangay ng anarkismo na tumitingin sa mga unyon ng mga [[manggagawa]] bilang isang posibleng puwersa para sa rebolusyonaryong pagbabago ng lipunan. Layunin nitong palitan ang kapitalismo at ang estado ng isang bagong lipunang [[Demokrasya|demokratikong]] pinamamahalaan mismo ng mga manggagawa. Ang mga pangunahing simulain ng anarko-sindikalismo ay direktang pagkilos, pagkakaisa ng mga manggagawa, at sariling pamamahala ng mga manggagawa.{{Sfn|Van der Walt|2019|p=249}} Ang indibiduwalistang anarkismo naman ay isang pangkat ng iba't ibang tradisyon ng kaisipan sa loob ng kilusang anarkista na nagbibigay ng higit na diin sa indibiduwal at sa kaniyang [[Malayang kalooban|malayang pagpapasya]] kaysa sa anumang panlabas na salik na nagtatakda ng kaniyang kilos.{{Sfn|Ryley|2019|p=225}} Kabilang sa mga unang nakaimpluwensiya sa anyong ito ng anarkismo sina William Godwin, Max Stirner, at [[Henry David Thoreau]]. Sa iba't ibang bansa, nakakuha ang indibiduwalistang anarkismo ng maliit ngunit magkakaibang pangkat ng mga tagasunod, kabilang ang mga Bohemyo na alagad ng [[sining]] at mga [[intelektuwal]],{{Sfn|Marshall|1993|p=440}} gayundin ang mga kabataang anarkistang lumalabag sa batas sa kilusang nakilala bilang iligalismo at indibiduwal na pagbawi.{{Sfnm|1a1=Imrie|1y=1994|2a1=Parry|2y=1987|2p=15}} === Pos-klasiko at kontemporaryo === Patuloy na umusbong ang anarkismo ng maraming [[pilosopiya]] at kilusan na, sa ilang pagkakataon, ay eklektiko, na humahango ng mga ideya mula sa iba't ibang pinagmulan at pinagsasama ang magkakaibang konsepto upang makalikha ng mga bagong pamamaraang pampilosopiya. Nanatiling mahalagang bahagi ng mga makabagong tradisyon ng anarkismo ang kontra-kapitalistang tradisyon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Williams|2018|p=4}} Maraming pangkat, tendensiya, at paaralan ng kaisipan ng anarkismo ang umiiral sa kasalukuyan, kaya mahirap ilarawan ang makabagong kilusang anarkista bilang isang magkakaisang kabuuan.{{Sfn|Franks|2013|pp=385–386}} Bagaman nakapaglatag ang mga teorista at aktibista ng mga "medyo matatag na kalipunan ng mga simulain ng anarkismo," wala pa ring nagkakaisang pananaw kung alin sa mga simulain ang pangunahing batayan nito. Dahil dito, inilalarawan ng mga komentarista ang mga anarkismo sa halip na isang iisang anarkismo, sapagkat bagaman may mga simulain silang magkakatulad, magkakaiba ang pagpapahalagang ibinibigay ng bawat paaralan sa mga ito. Halimbawa, maaaring isang pangkalahatang simulain ang pagkakapantay-pantay ng kasarian, subalit higit itong binibigyang-priyoridad ng anarka-peminismo kaysa ng anarko-komunismo.{{Sfn|Franks|2013|p=386}} Sa pangkalahatan, tutol ang mga anarkista sa mapilit na awtoridad sa lahat ng anyo nito, kabilang ang lahat ng sentralisado at hirarkikong anyo ng pamahalaan (halimbawa, [[monarkiya]], kinatawang demokrasya, sosyalismong pang-estado, at iba pa), mga sistemang nakabatay sa uring pang-ekonomiya (halimbawa, kapitalismo, [[Bolshevik|Bolshevismo]], [[Piyudalismo|pyudalismo]], [[pang-aalipin]], at iba pa), mga awtokratikong [[relihiyon]] (halimbawa, pundamentalistang [[Islam]], [[Simbahang Katoliko Romano]], at iba pa), patriyarkiya, heteroseksismo, pananaig ng mga puti, at [[imperyalismo]].{{Sfn|Jun|2009|pp=507–508}} Gayunman, nagkakaiba ang mga paaralan ng anarkismo sa mga pamamaraang dapat gamitin upang tutulan ang mga ito.{{Sfn|Jun|2009|p=507}} == Kasaysayan == === Sinaunang panahon at gitnang panahon === Ang mga pinakakilalang naunang tagapagpauna ng anarkismo sa sinaunang daigdig ay matatagpuan sa [[Tsina]] at [[Gresya]]. Sa Tsina, ang anarkismong pampilosopiya (ang pagtalakay sa pagiging lehitimo ng estado) ay inilahad ng mga pilosopong [[Taoismo|Taoista]] na sina Zhuang Zhou at [[Laozi]].{{Sfnm|1a1=Coutinho|1y=2016|2a1=Marshall|2y=1993|2p=54}} Kasama ng [[estoisismo]], sinasabing ang [[Taoismo]] ay nagtaglay ng mahahalagang paunang pahiwatig ng anarkismo.{{Sfn|Sylvan|2007|p=257}} Naipahayag din ang mga pananaw na anarkiko ng mga [[Mandudula|mandudulang]] [[trahedya]] at mga pilosopo sa Gresya. Ginamit nina [[Esquilo|Eskilo]] at [[Sopokles]] ang alamat ni Antigona upang ilarawan ang tunggalian sa pagitan ng mga batas na ipinapataw ng estado at ng pansariling awtonomiya. Patuloy namang kinuwestiyon ni Sokrates ang mga awtoridad sa [[Atenas]] at iginiit ang [[karapatan]] ng indibiduwal sa [[kalayaan]] ng budhi. Tinanggihan ng mga [[Siniko]] ang batas ng tao (''nomos'') at ang mga kaugnay na awtoridad, habang sinisikap nilang mamuhay ayon sa kalikasan (''physis''). Samantala, itinaguyod ng mga Estoiko ang isang lipunang nakabatay sa di-pormal at magiliw na ugnayan ng mga mamamayan nang walang pag-iral ng estado.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4, 66–73}} Sa [[Imperyong Sasanida]] (224–651 CE), nanawagan si [[Mazdak]] para sa isang lipunang may pagkakapantay-pantay at sa pag-aalis ng monarkiya, subalit hindi nagtagal ay ipinapatay siya ni Emperador Kavad I.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Sa Basra, nangaral ang ilang sektang panrelihiyon laban sa estado.{{Sfn|Crone|2000|pp=3, 21–25}} Sa [[Gitnang Kapanahunan|Gitnang Panahon]] sa [[Europa]], walang naging malinaw na gawaing anarkista maliban sa ilang mapagkait sa sariling mga kilusang panrelihiyon. Nagkaroon ng mga tendensiyang kontra-estado at libertaryo ang iba't ibang sektang panrelihiyon sa Europa.{{Sfn|Nettlau|1996|p=8}} Ang mga ito, kasama ng ilang kilusang [[Muslim]], ang kalauna'y nagbigay-daan sa pag-usbong ng panrelihiyong anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Ang muling pagsigla ng interes sa sinaunang panahon noong [[Renasimiyento|Renasimyento]] at ang pagbibigay-diin sa sariling pagpapasya noong [[Repormasyon]] ay muling nagpasigla sa mga elementong sekular na kontra-awtoritaryo sa Europa, lalo na sa Pransiya. Ang mga hamon ng [[Panahon ng Kaliwanagan]] sa awtoridad na intelektuwal—maging sekular o panrelihiyon—at ang mga rebolusyon noong dekada 1790 at noong 1848 ay pawang nagpasigla sa pag-unlad ng ideolohiyang humantong sa panahon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=307}} === Makabagong panahon === [[File:Barricade18March1871_(more_cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Barricade18March1871_(more_cropped).jpg|thumb|Ang Komuna ng Paris, isa sa mga pinakaunang eksperimento sa anarkismo.]] Noong [[Himagsikang Pranses|Rebolusyong Pranses]], ang mga pangkat na gaya ng Enragés at ng ''sans-culottes'' ay naging mahalagang yugto sa pag-usbong ng mga damdaming kontra-estado at [[Pederalismo|pederalista]].{{Sfn|Marshall|1993|p=4}} Sa buong ika-19 na dantaon, umusbong ang mga unang tradisyon ng anarkismo: itinaguyod ni William Godwin ang anarkismo pampilosopiya sa [[Inglatera]] sa pamamagitan ng moral na pagtanggi sa pagiging lehitimo ng estado; ang kaisipan ni Max Stirner ay naglatag ng daan para sa indibiduwalismo; at ang teorya ng mutuwalismo ni Pierre-Joseph Proudhon ay nakatagpo ng matabang lupa sa Pransiya.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}} Pagsapit ng huling bahagi ng dekada 1870, malinaw nang nahubog ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo, at mula 1880 hanggang 1914 ay naganap ang isang bugso ng [[Globalisasyon|globalisasyong]] noon ay hindi pa nasasaksihan.{{Sfn|Levy|2011|pp=10–15}} Ang panahong ito ng klasikal na anarkismo ay tumagal hanggang sa pagtatapos ng [[Digmaang Sibil ng Espanya]] at itinuturing na ginintuang panahon ng anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}} [[File:Bakunin.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bakunin.png|thumb|Tinutulan ni Mikhail Bakunin ang Marxistang layunin ng diktadura ng proletaryado at nakipag-alyansa sa mga pederalista sa loob ng Unang Internasyonal bago siya pinatalsik ng mga Marxista.]] Humango si Mikhail Bakunin mula sa mutuwalismo upang itatag ang anarkismong kolektibista, at sumapi siya sa ''International Workingmen's Association'', isang samahan ng mga manggagawa na kalauna'y nakilala bilang Unang Internasyonal (''First International''), na itinatag noong 1864 upang pag-isahin ang iba't ibang rebolusyonaryong kilusan. Naging isang mahalagang puwersang pampolitika ang Internasyonal, at isa sa mga pangunahing personalidad nito si [[Karl Marx]], na kasapi ng Pangkalahatang Konseho nito. Ang pangkat ni Bakunin, ang Pederasyong Jura, at ang mga tagasunod ni Pierre-Joseph Proudhon (ang mga mutuwalista) ay tumutol sa sosyalismong pang-estado, at itinaguyod ang pag-iwas sa pakikilahok sa elektoral na pulitika (''political abstentionism'') at ang pagpapanatili ng maliliit na pag-aari.{{Sfnm|1a1=Dodson|1y=2002|1p=312|2a1=Thomas|2y=1985|2p=187|3a1=Chaliand|3a2=Blin|3y=2007|3p=116}} Pagkaraan ng matitinding alitan, pinalayas ng mga Marxista ang mga Bakuninista mula sa Internasyonal sa Kongreso sa [[Ang Haya|Haya]] ng 1872.{{Sfnm|1a1=Graham|1y=2019|1pp=334–336|2a1=Marshall|2y=1993|2p=24}} Katulad din nito, ang mga anarkista ay nakaranas ng gayong pagtrato sa Ikalawang Internasyonal at tuluyang pinalayas noong 1896.{{Sfn|Levy|2011|p=12}} Hinulaan ni Bakunin na kung magkakaroon ng kapangyarihan ang mga rebolusyonaryo ayon sa mga tuntunin ni Marx, sila rin ay magiging mga bagong mapaniil sa mga [[manggagawa]]. Bilang tugon sa kanilang pagpapatalsik mula sa Unang Internasyonal, itinatag ng mga anarkista ang Internasyonal ng St. Imier. Sa impluwensiya ni [[Peter Kropotkin]], isang Rusong [[Pilosopiya|pilosopo]] at [[siyentipiko]], nagkaroon ng malaking pagkakatulad ang anarko-komunismo at ang kolektibismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=5}} Ang mga anarko-komunista, na humango ng inspirasyon mula sa [[Komuna ng Paris]] ng 1871, ay nagsulong ng malayang pederasyon at ng pamamahagi ng mga kalakal ayon sa pangangailangan ng bawat isa.{{Sfn|Graham|2005|p=xii}} Sa panahong ito, may isang minorya ng mga anarkista ang yumakap sa taktika ng rebolusyonaryong karahasang pampolitika, na nakilala bilang propaganda ng gawa (''propaganda of the deed'').{{Sfn|Marshall|1993|pp=633–636}} Ang pagkakawatak-watak ng kilusang sosyalista sa Pransiya sa maraming pangkat, gayundin ang pagbitay at pagpapatapon sa maraming Komunardo sa mga kolonya ng bilangguan matapos supilin ang Komuna ng Paris, ay nagbigay-daan sa pag-usbong ng mga indibiduwalistang pagpapahayag at pagkilos sa larangang pampolitika.{{Sfn|Anderson|2004}} Bagaman maraming anarkista ang lumayo sa mga gawaing ito ng terorismo, nadungisan ang reputasyon ng buong kilusan, at isinagawa ang iba't ibang hakbang upang pigilan ang pagpasok ng mga anarkista sa [[Estados Unidos]], kabilang ang Batas sa Imigrasyon ng 1903, na kilala rin bilang Batas sa Pagbubukod sa mga Anarkista.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=633–636|2a1=Lutz|2a2=Ulmschneider|2y=2019|2p=46}} Ang iligalismo ay isa pang estratehiyang niyakap ng ilang anarkista sa panahong ito.{{Sfn|Bantman|2019|p=374}} Pagsapit ng simula ng ika-20 dantaon, humupa na ang kilusang terorista, at ang lugar nito ay napalitan ng anarko-komunismo at anarko-sindikalismo, habang ang anarkismo ay lumaganap sa iba't ibang panig ng daigdig.{{Sfn|Moya|2015|p=327}}{{Sfn|Levy|2011|p=16}} Sa [[Tsina]], may maliliit na pangkat ng mga mag-aaral na nagpakilala ng [[makatao]] at [[maka-agham]] na bersiyon ng anarko-komunismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=519–521}} Samantala, naging sentro ang [[Tokyo]] ng mga mapanghimagsik na kabataan mula sa iba't ibang bansa sa [[Silangang Asya]] na nagtungo sa kabisera ng [[Hapon]] upang mag-aral.{{Sfn|Marshall|1993|pp=519–521}} Sa [[Amerikang Latino]], naging pangunahing baluwarte ng anarko-sindikalismo ang [[Arhentina]], kung saan ito ang naging pinakaprominenteng [[ideolohiya]] ng kaliwa.{{Sfnm|1a1=Levy|1y=2011|1p=23|2a1=Laursen|2y=2019|2p=157|3a1=Marshall|3y=1993|3pp=504–508}} Nakilahok din ang mga anarkista sa Komuna ng Strandzha at sa Republika ng Kruševo, na itinatag sa [[Masedonya]] sa panahon ng Pag-aalsang Ilinden–Preobrazhenie noong 1903, gayundin sa [[Rebolusyong Mehikano]] noong 1910. Sa sunod-sunod na mga rebolusyon noong 1917–1923, nagkaroon ang mga anarkista ng iba't ibang antas ng aktibong pakikilahok.{{sfn|Marshall|1993|p=470}} Sa kabila ng mga pangamba, masigasig na nakilahok ang mga anarkista sa Rebolusyong Ruso bilang pagsalungat sa Kilusang Puti, lalo na sa Makhnovshchina. Nang makita nila ang tagumpay ng mga Bolshevik sa [[Rebolusyong Oktubre]] at ang sumunod na [[Digmaang Sibil sa Rusya]], maraming manggagawa at aktibista ang lumipat sa mga partidong komunista, na lumakas kapalit ng paghina ng anarkismo at iba pang kilusang sosyalista. Sa Pransiya at Estados Unidos, maraming kasapi ng malalaking kilusang sindikalista, gaya ng Pangkalahatang Kompederasyon ng Paggawa at ng Manggagawang Pang-industriya ng Mundo, ang umalis sa kanilang mga samahan at sumapi sa Komunistang Internasyonal.{{Sfn|Nomad|1966|p=88}} Gayunman, matapos maging matatag ang pamahalaang Bolshevik, dumanas ng matinding panunupil ang mga anarkista, kabilang noong Pag-aalsa sa [[Kronstadt]]. Maraming anarkista mula sa [[Petrograd]] at [[Mosku]] ang tumakas patungong [[Ukranya]], subalit kalaunan ay dinurog din ng mga Bolshevik ang kilusang anarkista roon.{{Sfn|Avrich|2006|p=204}} Dahil sa panunupil sa mga anarkista sa Rusya, umusbong ang dalawang bagong magkasalungat na kaisipan: ang platapormismo at ang sintesis na anarkistang. Layunin ng una na bumuo ng isang magkakaugnay na samahang mangunguna sa rebolusyon, samantalang tinututulan naman ng ikalawa ang anumang anyo ng organisasyong maihahalintulad sa isang partidong pampolitika. Sa [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]] noong 1936–1939, muling nakipag-alyansa ang mga anarkista at mga sindikalista (CNT at FAI) sa iba't ibang kilusang makakaliwa. Ang matagal nang tradisyon ng anarkismo sa [[Espanya]] ang naging dahilan upang gumanap ang mga anarkista ng mahalagang papel sa digmaan, lalo na sa Rebolusyong Espanyol ng 1936. Bilang tugon sa paghihimagsik ng hukbo, isang kilusang binigyang-inspirasyon ng anarkismo—na binubuo ng mga [[magsasaka]] at manggagawa at sinusuportahan ng mga armadong milisya—ang kumontrol sa [[Barcelona]] at sa malalawak na kanayunan ng Espanya, kung saan isinakolektibo nila ang mga lupain.{{Sfn|Bolloten|1984|p=1107}} Sa simula ng digmaan, nagbigay ang [[Unyong Sobyetiko|Unyong Sobyet]] ng limitadong tulong. Gayunman, nauwi ito sa matinding tunggalian sa pagitan ng mga komunista at iba pang pangkat ng makakaliwa sa isang serye ng mga pangyayaring nakilala bilang Mga Araw ng Mayo, habang pinagtibay ni [[Joseph Stalin]] ang kontrol ng Unyong Sobyet sa pamahalaang Republikano. Nagbunga ito ng panibagong pagkatalo ng mga anarkista sa kamay ng mga komunista.{{Sfn|Marshall|1993|pp=xi, 466}} ==== Pagkatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig ==== Sa pagtatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], lubhang nanghina ang kilusang anarkista. Pagsapit ng dekada 1960, muling sumigla ang anarkismo, na marahil ay dulot ng nakitang kabiguan ng [[Marxismo–Leninismo]] at ng mga tensiyong ibinunga ng [[Digmaang Malamig]].{{Sfn|Marshall|1993|p=539}} Sa panahong ito, lumitaw ang anarkismo sa iba't ibang kilusang tumutuligsa kapwa sa kapitalismo at sa estado, gaya ng mga kilusang laban sa sandatang nuklear, pangkapaligiran, pangkapayapaan, kontra-kultura ng dekada 1960, at ng Bagong Kaliwa.{{Sfn|Marshall|1993|pp=xi, 539}} Nagkaroon din ito ng paglipat mula sa dati nitong mapanghimagsik na katangian tungo sa mapanuksong repormismong kontra-ikapitalista. Naiugnay rin ang anarkismo sa subkulturang [[punk]], gaya ng makikita sa mga banda tulad ng Crass at Sex Pistols.{{Sfn|Marshall|1993|pp=493–494}} Ang mga umiiral na kaisipang [[Peminismo|peminista]] ng anarka-peminismo ay muling sumigla noong ikalawang yugto ng peminismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=493–494}} Sa panahong ito rin nagsimulang mabuo ang itim na anarkismo (''black anarchism''), na nakaimpluwensiya sa paglayo ng anarkismo mula sa dati nitong nakasentro sa [[Europa]].{{Sfn|Williams|2015|p=680}} Kasabay nito, nabigo itong magkaroon ng malawak na impluwensiya sa Hilagang Europa, habang naabot naman nito ang hindi pa nararanasang kasikatan sa [[Amerikang Latino]].{{Sfn|Harmon|2011|p=70}} Noong pagpasok ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], lalong lumawak ang kasikatan at impluwensiya ng anarkismo sa mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa [[digmaan]], at laban sa [[globalisasyon]].{{Sfn|Rupert|2006|p=66}} Lumago ang interes sa kilusang anarkista kasabay ng pag-igting ng kilusang kontra-globalisasyon,{{Sfn|Evren|2011|p=1}} na ang mga pangunahing kalipunan ng mga aktibista ay nakabatay sa mga pananaw na anarkista.{{Sfn|Evren|2011|p=2}} Naging kilala ang mga anarkista sa kanilang pakikilahok sa mga protesta laban sa [[Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal|World Trade Organization]] (WTO, o Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal), [[Group of Eight]] (G8, o Pangkat ng Walo), at World Economic Forum (WEF, o Pandaigdigan na Pagpupulong sa Ekonomiya). Sa mga protestang ito, ang mga pansamantalang pangkat na walang pinuno at hindi nagpapakilala, na tinatawag na ''black blocs'' o blokeng itim, ay nasangkot sa mga kaguluhan, pagsira ng [[ari-arian]], at mararahas na komprontasyon laban sa [[pulisya]]. Kabilang sa iba pang mga taktika sa pag-oorganisa na umusbong sa panahong ito ang mga ''affinity group'' (mga pangkat na binubuo ng magkakatulad ang layunin), ''security culture'' (kultura ng pagpapanatili ng seguridad), at paggamit ng mga desentralisadong [[teknolohiya]] gaya ng [[Internet]]. Isa sa pinakamahalagang pangyayari sa panahong ito ang mga komprontasyon sa kumperensiya ng WTO sa [[Seattle]] noong 1999.{{Sfn|Rupert|2006|p=66}} Habang hinuhubog ng kilusang ito ang radikalismo ng ika-21 dantaon, ang mas malawak na pagtanggap sa mga simulain ng anarkismo ay naging hudyat ng muling pagsigla ng interes sa anarkismo.{{Sfn|Evren|2011|p=2}} Gayunman, sa makabagong pagbabalita, madalas na binibigyang-diin ang karahasang isinagawa ng mga ''black bloc'' sa mga demonstrasyon at iniuugnay ito sa mga anarkista.<ref>{{Cite news |date=8 Oktubre 2013 |title=Black Blocs hijack Brazil teacher protests |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-24453113 |access-date=23 Hunyo 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Booth |first1=Robert |last2=Vallée |first2=Marc |date=1 Abril 2011 |title='Black bloc' anarchists behind anti-cuts rampage reject thuggery claims |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/society/2011/apr/01/anarchists-anti-cuts-march |access-date=23 Hunyo 2025 |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite news |date=3 Abril 2011 |title=Who are the Black Bloc and what are they trying to achieve? |language=en-AU |work=ABC News |url=https://www.abc.net.au/news/2011-04-04/blocwilliams/45890 |access-date=23 Hunyo 2025}}</ref> Bagaman may mga layuning rebolusyonaryo, marami sa mga makabagong anyo ng anarkismo ay hindi nakatuon sa komprontasyon. Sa halip, sinisikap nilang bumuo ng isang alternatibong paraan ng organisasyong panlipunan (alinsunod sa teorya ng kapangyarihang dalawahan o ''dual power''), na nakabatay sa ugnayang may pagtutulungan at kusang-loob na kooperasyon. Makikita ito sa mga pangkat tulad ng Food Not Bombs (Pagkain Hindi Bomba) at sa mga sentrong panlipunang pinamamahalaan ng mga kalahok mismo.{{Sfn|Honeywell|2021|}} Ang mas malawak na pagkapansin sa anarkismo ay nagbunsod din sa mas maraming iskolar sa mga [[Larangang akademiko|larangan]] tulad ng [[antropolohiya]] at [[kasaysayan]] na pag-aralan at makibahagi sa kilusang anarkista, bagaman higit na pinahahalagahan ng makabagong anarkismo ang pagkilos kaysa sa teoryang [[akademiko]].{{Sfnm|1a1=Williams|1y=2010|1p=110|2a1=Evren|2y=2011|2p=1|3a1=Angelbeck|3a2=Grier|3y=2012|3p=549}} Naging maimpluwensiya rin ang mga ideya ng anarkismo sa pag-unlad ng mga Zapatista sa [[Mehiko]] at ng Pederasyon Demokratiko ng Hilagang Siria, na mas kilala bilang Rojava, isang ''[[de facto]]'' na nagsasariling rehiyon sa hilagang [[Siria|SIria]].{{Sfn|Ramnath|2019|p=691}} == Paglaganap ng anarkismo sa Pilipinas == Ang anarkismo sa [[Pilipinas]] ay nag-ugat sa laban kontra [[kolonyalismo]] laban sa [[Imperyong Espanyol]] at naging maimpluwensiya sa [[Himagsikang Pilipino]] at sa maagang kilusang unyon ng mga manggagawa sa bansa. Matapos itong mapalitan ng Marxismo–Leninismo bilang pangunahing rebolusyonaryong kaisipan noong kalagitnaan ng ika-20 dantaon, muli itong sumigla bilang bahagi ng punk na subkultura kasunod ng pagkakahati-hati ng [[Partido Komunista ng Pilipinas]]. Mabilis na lumaganap ang nasyonalismong Pilipino sa buong kapuluan matapos ang Maluwalhating Rebolusyon ng 1868. Maraming intelektuwal na Pilipino, kabilang sina [[José Rizal]] at [[Marcelo H. del Pilar]], ang naglunsad ng [[Kilusang Propaganda]], na nanawagan ng mga reporma sa pamamahala ng [[Silangang Indiyas ng Espanya]].<ref>{{cite book|last1=Schumacher|first1=John|title=The Propaganda Movement, 1880–1895: The Creation of Filipino Consciousness, the Making of the Revolution|date=1997|publisher=Ateneo University Press|location=Manila|isbn=971-550-209-1|page=333|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last1=Agoncillo|first1=Teodoro|title=History of the Filipino People|url=https://archive.org/details/historyoffilipin00teod|url-access=registration|date=1990|publisher=Garotech Publishing|location=Lungsod Quezon|isbn=971-8711-06-6|edition=8|language=en}}</ref> Noong 1890, lumipat si Rizal sa Europa, kung saan nakilala niya ang mga kilusang anarkista sa Pransiya at Espanya. Sa Espanya, naging tagapayo niya ang Proudhonistang pederalista na si Francisco Pi y Margall.<ref name=":2">{{Cite book |last=Anderson|first=Benedict|title=Age of globalization : anarchists and the anticolonial imagination|date=2013|publisher=Verso|isbn=978-1-78168-144-2|pages=107, 159|oclc=864023954|language=en}}</ref><ref name=":02">{{cite journal|url=https://asj.upd.edu.ph/mediabox/archive/ASJ-49-1-2013/From%20Cadiz%20to%20La%20Liga%20-%20Spanish%20Context%20of%20Rizals%20Political%20Thought%20-%20Aseniero.pdf|pages=27–39|title=From Cádiz to La Liga: The Spanish Context of Rizal's Political Thought|first=George|last=Aseniero|date=31 Oktubre 2013|journal=Asian Studies: Journal of Critical Perspectives on Asia|publisher=[[University of the Philippines Diliman]]|volume=49|issue=1|location=Lungsod Quezon|issn=2244-5927|oclc=950730261|language=en}}</ref> Ang konsepto ng propaganda sa pamamagitan ng gawa (''propaganda of the deed'') ang naging partikular na inspirasyon sa ikalawang nobela ni Rizal na ''[[El filibusterismo]]'', na naglalarawan ng isang rebolusyon para sa pambansang paglaya laban sa mga kolonyal na awtoridad ng Espanya sa Pilipinas.<ref name=":2" /> Sa [[Nobelang Pilipino|nobelang]] iyon, inilarawan ni Rizal ang isang nabigong pagtatangka ng propaganda sa pamamagitan ng gawa sa katauhan ni Simoun, na nagtangkang pasabugin ang isang pagtitipong dinaluhan ng mga piling tao o elitista ng kolonyal na pamahalaan.<ref name=":12">{{cite book |last=Anderson|first=Benedict|title=The Age Of Globalization: Anarchists and the Anti-Colonial Imagination|publisher=Verso Books|year=2013|isbn=9781781681442|location=[[London]]|page=31|oclc=875370534|language=en}}</ref> Pagbalik niya sa [[Maynila]] noong 1892, itinatag ni Rizal ang [[La Liga Filipina]], isang lihim na samahan na nakatuon sa pagtutulungan, pagtatatag ng mga kooperatiba, at iba pang gawain.<ref name=":02" /> Dahil sa kaniyang mga gawain sa Liga, inaresto si Rizal at ipinatapon sa Dapitan.<ref>{{cite book |last1=Zaide|first1=Gregorio F.|title=Rizal: His Exile to Dapitan|date=1976|publisher=St. Mary's|pages=193|url=https://books.google.com/books?id=xPziMgEACAAJ&q=rizal+exile+in+dapitan|access-date=19 Agosto 2019|language=en}}</ref> Doon ay nagtayo siya ng isang [[ospital]], isang sistema ng panustos ng tubig, at isang [[paaralan]], kung saan siya nagturo at nagsagawa rin ng pagsasaka at [[paghahalaman]].<ref>{{cite book |last1=Gibbs|first1=Eloise A.|title=Rizal in Dapitan: A Story Based on the Life of José Rizal During His Exile in Dapitan|date=1960|publisher=University Book Supply|page=230|url=https://books.google.com/books?id=jqFAAAAAIAAJ&q=Rizal+in+dapitan|access-date=20 Agosto 2019|language=en}}</ref> Matapos ipatapon si Rizal, maraming nasyonalistang Pilipino ang nagtatag ng [[Katipunan]], isa pang lihim na samahan, subalit sa pagkakataong ito ay may layuning makamit ang kasarinlan mula sa Espanya sa pamamagitan ng isang himagsikan. Dahil sa inspirasyon mula sa mga akda ni Rizal, nag-organisa ang Katipunan ng armadong paglaban sa pamahalaang Espanyol sa pamumuno ni [[Andrés Bonifacio]].<ref>{{Citation|last=Agoncillo|first=Teodoro|author-link=Teodoro Agoncillo|title=The Revolt of the Masses: The story of Bonifacio and the Katipunan|publisher=[[University of the Philippines]] Press|location=Lungsod Quezon|year=1996|orig-year=1956|isbn=971-8711-06-6|url=https://books.google.com/books?id=SV_BAQAACAAJ|page=41|language=en}}</ref> Matapos mabunyag ang mga gawain ng Katipunan noong Agosto 1896, nagsimula ang Himagsikang Pilipino. Nag-alsa ang mga kasapi ng Katipunan sa [[Caloocan]],<ref name="Ocampo1995">{{cite book |last=Ocampo|first=Ambeth R.|title=Bonifacio's bolo|url=https://books.google.com/books?id=YWhxAAAAMAAJ|year=1995|publisher=Anvil Pub.|isbn=978-971-27-0418-5|page=8|language=en}}</ref> itinatag ang [[Republika ng Katagalugan]], at nagpahayag ng isang pambansang armadong himagsikan.<ref name="guererro1">{{citation |last1=Guererro|first1=Milagros|last2=Encarnacion|first2=Emmanuel|last3=Villegas|first3=Ramon|title=Andres Bonifacio and the 1896 Revolution|journal=Sulyap Kultura|volume=1|issue=2|pages=3–12|publisher=National Commission for Culture and the Arts|year=1996|url=http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1|access-date=2009-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20101115193832/http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1|archive-date=2010-11-15|url-status=dead|language=en}}</ref> Bagaman walang tuwirang naging bahagi si Rizal sa himagsikan, nilitis siya ng hukumang militar sa mga kasong paghihimagsik, sedisyon, at sabuwatan. Napatunayang nagkasala siya sa lahat ng paratang at binaril ng pulutong ng mga tagabaril bilang pagbitay.<ref>{{cite book|last1=Russell|first1=Charles Edward|last2=Rodriguez|first2=Eulogio Balan|title=The hero of the Filipinos: the story of José Rizal, poet, patriot and martyr|url=https://archive.org/details/herooffilipinoss00russ_0|year=1923|publisher=The Century co.|page=[https://archive.org/details/herooffilipinoss00russ_0/page/308 308]|language=en}}</ref> Noong 1897, napatalsik at ipinapatay si Bonifacio ni [[Emilio Aguinaldo]], na siyang umako sa pamumuno ng kilusang rebolusyonaryo.<ref>{{cite book|last1=Agoncillo|first1=Teodoro|title=History of the Filipino People|url=https://archive.org/details/historyoffilipin00teod|url-access=registration|date=1990|publisher=Garotech Publishing|location=Lungsod Quezon|isbn=971-8711-06-6|edition=8|pages=178–181|language=en}}</ref> Matapos mapalayas ang mga Espanyol mula sa kapuluan, nagtatag si Aguinaldo ng isang diktadura at ipinahayag ang [[kasarinlan ng Pilipinas]]. Gayunman, sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)|Kasunduan sa Paris]], pormal na isinuko ng Espanya ang Pilipinas sa Estados Unidos, na naging mitsa ng armadong tunggalian laban sa bagong tatag na [[Unang Republika ng Pilipinas]].<ref>{{cite book|last=Randolph|first=Carman Fitz|title=The Law and Policy of Annexation|chapter=Chapter I, The Annexation of the Philippines|publisher=BiblioBazaar, LLC|location=Charleston, South Carolina|year=2009|isbn=978-1-103-32481-1|language=en}}</ref> Sa panahon ng himagsikan, si [[Isabelo de los Reyes]] ay kabilang sa mga rebolusyonaryong ipinatapon sa Espanya, kung saan siya ay ibinilanggo sa Kastilyo ng Montjuïc. Doon ay nakilala niya ang ilang mga anarkista at sindikalista, at napag-aralan ang panitikang anarkista na ibinibigay sa kanya ng isang simpatetikong bantay.<ref name="Mojares">{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/268 268]|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Scott|first=William Henry|year=1992|title=The Union Obrera Democrática: First Filipino Trade Union|location=Lungsod Quezon|publisher=New Day|page=14|isbn=9789711004880|oclc=1187047203|language=en}}</ref> Matapos siyang makalaya, nakilala niya ang ilang mga palaisip na anarkista, kabilang sina Francesc Ferrer,<ref name="Saulo">{{Cite book |title=Communism in the Philippines : An Introduction|last=Saulo|first=Alfredo|date=2002|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9715504035|edition=Pinalaki|location=Maynila, Pilipinas|oclc=969406494|page=4|language=en}}</ref> at nabasa ang mga akda nina Pierre-Joseph Proudhon, Mikhail Bakunin, at Peter Kropotkin.<ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/n282 269]|language=en}}</ref> Matapos sumuko ang mga hukbo ni Emilio Aguinaldo at maitatag ang Pamahalaang Insular noong 1901, nakabalik si Isabelo sa Maynila,<ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/274 274]|language=en}}</ref> dala ang isang malaking koleksiyon ng mga akdang anarkista at sosyalista.<ref>{{Cite book |title=Komunista : the genesis of the Philippine Communist Party, 1902–1935|last=Richardson|first=Jim|date=2011|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715506267|location=Lungsod Quezon|oclc=756771087|page=15|language=en}}</ref> Dahil sa impluwensiya ng anarko-sindikalismo, pinangunahan niya ang isang bugso ng mga protesta at welga ng mga manggagawa sa Maynila, na humantong sa pagtatatag ng Unión Obrera Democrática (UOD), ang kauna-unahang makabagong pederasyon ng mga unyon ng manggagawa sa bansa.<ref>{{cite journal|last=Dennison|first=Eleanor|url=https://www.jstor.org/stable/3022423|title=Philippine Labor under the Commonwealth|journal=Far Eastern Survey|volume=7|issue=24|publisher=Institute of Pacific Relations|date=7 Disyembre 1938|pages=277–282|doi=10.2307/3022423|jstor=3022423|issn=0362-8949|oclc=4636899601|url-access=subscription|language=en}}</ref> Nang maglunsad ang UOD ng isang pangkalahatang welga noong Agosto 1902, isinailalim ito sa pagmamanman ng pulisya at inaresto si Isabelo.<ref>{{cite book|last=Pomeroy|first=William J.|year=1992|title=The Philippines: Colonialism, Collaboration, and Resistance|url=https://archive.org/details/philippinescolon00pome|location=New York|publisher=International|page=[https://archive.org/details/philippinescolon00pome/page/51 51]|isbn=9780717806928|oclc=246725565|language=en}}</ref><ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/279 279]|language=en}}</ref> Habang nasa bilangguan, naghain siya ng pagbibitiw sa UOD, subalit ipinagpatuloy ang kanyang gawain nina Hermenegildo Cruz, isang tagapag-organisa ng kilusang paggawa, at Arturo Soriano, isang pinuno ng welga. Isinalin ni Soriano sa [[wikang Tagalog]] ang dayalogo ni Errico Malatesta na ''Fra Contadini'' (''Sa Pagitan ng mga Magsasaka'') sa pamagat na Dalawang Magbubukid. Sa huli, nabuwag ang UOD dahil sa mga panloob na hidwaan. Ang pangkat ng mga katamtaman (''moderates''), sa pamumuno ni [[Lope K. Santos]], ay bumuo ng Unión del Trabajo de Filipinas (UTF) na sinuportahan ng Estados Unidos, samantalang ang pangkat ng mga radikal, sa pamumuno ni Hermenegildo Cruz, ay nagtatag ng Congreso Obrero de Filipinas (COF).<ref>{{Cite book |title=Komunista : the genesis of the Philippine Communist Party, 1902–1935|last=Richardson|first=Jim|date=2011|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715506267|location=Lungsod Quezon|oclc=756771087|page=21|language=en}}</ref> Nang maglaon, isinulat ni Santos ang nobelang ''[[Banaag at Sikat]]'', na tumatalakay sa dalawang magkaibigan: ang isa ay isang sosyalista at ang isa naman ay isang anarkista.<ref name="LKSantos">{{cite book|last=Santos|first=Lope K.|author-link=Lope K. Santos|title=[[Banaag at Sikat]]|publisher=Bookmark|location=Philippines|year=1988}}</ref> Bilang bahagi ng Kilusang Mayo a Kuwatro, nagtatag ang mga anarkistang Tsino ng isang sangay sa Maynila, kung saan naglathala sila ng mga babasahing anarkista na ipinamahagi sa buong Timog-silangang Asya.<ref>{{cite book|first=C.F.|last=Yong|title=The origins of Malayan Communism|location=[[Singapore]]|year=1997|page=18|publisher=Strategic Information and Research Development Centre|isbn=9789672165606|oclc=1112676175|language=en}}</ref> Gayunman, dahil sa pagbuwag sa UOD, humupa na noon ang kilusang anarkista sa malaking bahagi ng kapuluan. Nagpatuloy pa rin ang mga kaisipang anarkista sa hanay ng mga magsasaka, lalo na sa mga unyong magsasaka gaya ng Aguman ding Maldang Talapagobra (AMT; ''Liga ng mga Maralitang Manggagawa''), isang prente ng Partido Sosyalista ng Pilipinas.<ref name=":22">{{Cite book |last=Fegan|first=Brian|title=Philippine Social History: Global Trade and Local Transformation|publisher=Allen & Unwin|year=1982|editor-last=McCoy|editor-first=Alfred|location=Sydney|pages=107|chapter=The Social History of a Central Luzon Barrio|editor-last2=de Jesus|editor-first2=Ed|language=en}}</ref> Ang paglaganap ng mga kaisipang anarkistang ito ay pinadali ng mga babasahing ipinakilala nina Isabelo de los Reyes at Dominador Gómez sa loob ng Partido Sosyalista.<ref name=":23">{{Cite book |last=Fegan|first=Brian|title=Philippine Social History: Global Trade and Local Transformation|publisher=Allen & Unwin|year=1982|editor-last=McCoy|editor-first=Alfred|location=Sydney|pages=107|chapter=The Social History of a Central Luzon Barrio|editor-last2=de Jesus|editor-first2=Ed|language=en}}</ref> Pagkatapos ng Rebolusyong Ruso, nagsimulang mag-ugat ang Marxismo–Leninismo sa mga makakaliwang pangkat noong [[dekada 1920]]. Sa impluwensiya ng Partido Obrero de Filipinas, nakipag-ugnayan ang COF sa Red International of Labor Unions (Pulang Pandaigdigang Samahan ng mga Unyon ng Manggagawa) noong 1927.<ref>{{cite book|first=Edward Hallett|last=Carr|title=A History of Soviet Russia, Volume 14: Foundations of a Planned Economy: Volume 3, Part 3|location=[[Londres]]|publisher=Macmillan|year=1978|page=1040|oclc=1200091334|language=en}}</ref> Ang ugnayang ito ay nagdulot ng pagkakahati sa pagitan ng mga katamtaman at mga rebolusyonaryo sa loob ng COF, na humantong sa tuluyang pagkawatak-watak ng unyon.<ref>{{cite book|first=Crisanto|last=Evangelista|author-link=Crisanto Evangelista|title=The Split in the Philippine Labour Congress: Agents of U.S. Imperialists and Native Bourgeoisie Fail to Capture Congress|publisher=The Red International of Labor Unions|volume=1|issue=6/7|date=Agosto 1929|page=300|language=en}}</ref> Noong 1930, umusbong mula sa pagkakahating ito ang [[Partido Komunista ng Pilipinas]], na nagsimulang isentralisa ang pamamahala sa kilusang manggagawa.<ref name="Saulo" /> Sa una ay ipinagbawal ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Kataas-taasang Hukuman]] ang Partido Komunista,<ref name="Court1932">{{cite court |litigants=The People of the Philippine Islands v. Crisanto Evangelista, et al.|vol=GR L-36278|reporter=SCRA|court=Phil.|date=1932|url=http://www.lawphil.net/judjuris/juri1932/oct1932/gr_l-36278_1932.html|access-date=Marso 25, 2017|language=en}}</ref> subalit kalaunan ay ginawang legal ito matapos maitatag ang [[Komonwelt ng Pilipinas]], dahil sa lumalaking banta mula sa [[Imperyo ng Hapon]].<ref name="Saulo" /> Noong [[dekada 1970]], nagsimulang muling umusbong ang kilusang anarkista sa Pilipinas bilang bahagi ng umuusbong na subkulturang [[punk]] sa kapuluan, na nagtaguyod ng matibay na pilosopiya ng pagtutol sa awtoridad. Sa ilalim ng [[Batas militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|diktadurang Marcos]], dinala sa bansa ng mga nagbalik na kasapi ng diyaspora ang musikang punk, na palihim na ipinalaganap sa buong Maynila, na nagbunsod sa paglitaw ng kilusang Pinoy punk. Naging daluyan ang musikang punk ng pagpapahayag ng pagkadismaya ng kabataan sa konserbatibong lipunan, at noong [[dekada 1980]] ay nagkaroon ito ng hayagang pampulitikang katangian, kung saan maraming punk ang tahasang yumakap sa mga kaisipang anarkista.<ref name="Interview">{{cite book|url=https://www.alpineanarchist.org/r_i_philippines_english.html|chapter=Interview with Jong Pairez and Bas Umali about Anarchism in the Philippines|title=Von Jakarta bis Johannesburg|editor1=Gabriel Kuhn|editor2=Sebastian Kalicha|year=2010|first1=Jong|last1=Pairez|first2=Bas|last2=Umali|location=Münster|publisher=Unrast|isbn=9783897715066|oclc=919085683|language=en}}</ref> Ang pagkakahati-hati ng Partido Komunista ng Pilipinas matapos ang [[Himagsikang Lakas ng Bayan]] ay nagbunsod pa ng panibagong pagsigla ng mga gawaing anarkista sa kapuluan.<ref name="CH293">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=293|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Ayon sa isang [[salaysay]], isang selulang kadre ng Partido Komunista ang yumakap sa anarkismo.<ref name="CH293" /> Isa sa mga kaisipang umusbong mula sa pagkakahati ay ang demokrasyang bayan, na nagsusulong na ang wastong larangan para sa mga demokratikong inisyatiba ay ang lipunang sibil sa halip na ang estado.<ref>{{Cite web |title=Re-Imagining Philippine Revolution {{!}} Southeast Asian Anarchist Library |url=https://sea.theanarchistlibrary.org/library/isagani-serrano-re-imagining-philippine-revolution-en |access-date=2026-07-26 |website=sea.theanarchistlibrary.org}}</ref> Ang mga tinaguriang "demokratang bayan" ay pangunahing nahati sa pagitan ng mga minarkista, na lumahok sa pulitikang elektoral, at ng mga anarkista, na nakibahagi sa pag-oorganisa ng mga pamayanan.<ref>{{cite book|last=Törnquist|first=Olle|year=2002|title=Popular development and democracy|publisher=University of Oslo|url=http://folk.uio.no/ollet/final-edited-UNRISD-2.pdf|access-date=8 Pebrero 2012|location=[[Oslo]]|series=SUM Occasional Papers|issue=3|isbn=9788290391435|oclc=474607527|language=en}}</ref> Sa peryodikong ''Kasarinlan'', inilathala ng dating kasapi ng Partido Komunista na si Isagani Serrano ang [[sanaysay]] na ''Reimagining Philippine Revolution'', kung saan kanyang itinaguyod ang demokrasyang bayan, pinuna ang ideolohiya ng partido, at nagpanukala ng isang panlipunang rebolusyong laban sa estado.<ref>{{cite journal|url=https://sea.theanarchistlibrary.org/library/isagani-serrano-re-imagining-philippine-revolution-en|title=Reimagining Philippine Revolution|last=Serrano|first=Isagani|pages=80–81|year=1994|volume=10|issue=2|journal=Kasarinlan: Philippine Journal of Third World Studies|issn=2012-080X|oclc=939095270|publisher=[[University of the Philippines Diliman]]|location=[[Lungsod Quezon]]|language=en}}</ref> Patuloy na nakaakit ng mga tagasunod ang kilusang anarkista noong dekada 1990, lalo na matapos ang mga protesta laban sa WTO sa Seattle noong 1999, na nagdala sa anarkismo sa pangunahing talakayang pampubliko.<ref name="Interview" /> Isa sa mga grupong nabuo sa panahong ito ang Metro Manila Anarchist Confederation (MMAC, o Konpederasyon ng mga Anarkista sa [[Kalakhang Maynila]]), na naglalayong pag-ugnayin ang mga indibiduwal at kolektibo upang sama-samang kumilos, sa halip na bumuo ng isang [[Partidong pampolitika|partidong pampulitika]].<ref name="CH298">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=298–300|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Nagsimula ring mabuo ang iba pang organisadong pangkat ng mga anarkista, kung saan nagsanib ang ilang kolektibo upang itatag ang Anti-Capitalist Convergence Philippines (Pagtitipong Laban sa Kapitalismo sa Pilipinas), na nag-organisa ng mga protesta laban sa [[Pandaigdigang Pondong Pananalapi]] at sa [[Bangkong Pandaigdig]].<ref name="Ness">{{Cite encyclopedia |last1=Fernandez|first1=Erwin S.|editor1-last=Ness|editor1-first=Immanuel|title=Anarchism, Philippines|pages=1–2|date=2009|doi=10.1002/9781405198073.wbierp0068|language=en|isbn=978-1-4051-9807-3|publisher=John Wiley & Sons|encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest|df=mdy-all}}</ref> Bagama't umusbong at lumaganap sa Pilipinas ang iba't ibang kilusang sosyalista at komunista noong ika-20 dantaon, hindi kailanman nabuo ang isang organisadong partidong anarkista sa bansa.<ref>{{Cite web |last=Cruz |first=Elfren S. |date=Hulyo 30, 2026 |title=How communism began in the Philippines |url=https://www.philstar.com/opinion/2026/07/30/2545655/how-communism-began-philippines |access-date=2026-07-30 |website=Philstar.com}}</ref> Gayunpaman, hindi ito nangangahulugang hindi kailanman umiral ang anarkismo bilang isang kaisipan sa Pilipinas. Tulad na nabanggit sa artikulong ito, nakapasok sa bansa ang mga ideyang anarkista at anarko-sindikalista noong unang bahagi ng ika-20 dantaon. Sa kabila nito, hindi naging sapat ang lakas ng kilusang anarkista upang makapagtatag ng isang partidong pampulitika, at kalaunan ay natabunan ito ng lumalakas na impluwensiya ng Marxismo-Leninismo at ng mga organisadong partidong komunista. Noong 2001, lalo pang nahikayat ang mga Pilipino sa anarkismo sa panahon ng [[Ikalawang Rebolusyon sa EDSA|Ikalawang Himagsikang EDSA]] laban sa pamahalaan ni [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulong]] [[Joseph Estrada]]. Sa panahong ito, namahagi ang mga anarkista ng polyetong pinamagatang ''Organize Without Leaders!'' ("Mag-organisa nang Walang mga Pinuno!"), na nagbigay-diin sa kanilang kaibhan sa iba pang pangkat ng oposisyon na naglalayong makamit ang kapangyarihang pampulitika.<ref name="CH300">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=300–303|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Matapos maluklok sa kapangyarihan si [[Gloria Macapagal Arroyo]] bilang pangulo, maraming makakaliwa sa bansa ang nadismaya sa mga Himagsikang EDSA, na sa kanilang pananaw ay nauwi lamang sa pagpapalit ng naghaharing rehimen.<ref name="CH304">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=304–306|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Lalo pang tumindi ang pagkadismayang ito matapos ang nabigong [[EDSA Tres|EDSA III]], na mabilis na sinupil at nagresulta sa pag-aresto sa mga pinuno ng oposisyon, subalit nagpalawak din ng kamalayan ng publiko sa mga posibilidad ng sariling pag-oorganisa.<ref name="CH308">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=308|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Maging ang ilang kasapi ng Partido Komunista ay nagsimulang manawagan ng sistemikong pagbabago, sa halip na ang dati nilang panawagan para sa pagpapalit lamang ng rehimen.<ref name="CH311">{{cite thesis|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present |publisher=[[University of Western Australia]] |chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=311|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Kasunod ng mga himagsikang ito, nagsimulang manawagan ang mga makabagong Pilipinong anarkista, gaya ni Bas Umali, ng pagbuwag sa estadong-bansa ng Pilipinas at ng pagtatatag kapalit nito ng isang desentralisadong "kapuluang konpederasyon".<ref>{{cite web|url=http://www.anarkismo.net/article/2923|title=Archipelagic Confederation|date=26 Abril 2006|access-date=25 Hulyo 2021|last=Umali|first=Bas|work=Anarkismo.net|language=en}}</ref> Ang mga anarkistang paraan ng paglutas ng mga suliranin, na nakabatay sa sinaunang tradisyon ng bayanihan bago dumating ang mga mananakop at sinusuportahan, bukod sa iba pa, ng [[Kristiyanismo|Kristiyanong]] prinsipyo ng subsidyaridad,<ref name="delmundo2021">{{cite web|last=Del Mundo|first=Rubi|date=2021-04-21|title=Mutual Aid, Community Pantries Bring Out the Best in Filipinos and the Worst in Duterte's Inhumane Regime|url=https://cpp.ph/statements/mutual-aid-community-pantries-bring-out-the-best-in-filipinos-and-the-worst-in-dutertes-inhumane-regime|website=Philippine Revolution Web Central|language=en}}</ref> ay muling lumitaw sa pangunahing kamalayan bilang alternatibo sa kawalang-kapangyarihang dulot ng pagdepende sa iba.<ref name="mendizábal2021">{{cite web|url=https://kodao.org/putting-back-the-community-in-community-pantry/|title=Putting Back the "Community" in Community Pantry|website=Kodao|date=2021-04-27|first=L. S.|last=Mendizábal|language=en}}</ref> Isang halimbawa nito ang pagtatatag ng mga ''community pantry'' o [[bodegang bayan]] noong [[pandemya ng COVID-19]] at ang pagpapatuloy ng mga ito sa kabila ng hindi kanais-nais na kalagayang pampulitika at pang-ekonomiya.<ref name="yuvallos2021">{{cite news|url=https://nolisoli.ph/96642/opinion-maginhawa-community-pantry-ayuvallos-20210420/|newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]|date=20 Abril 2021|last=Yuvallos|first=Andreiana|title=The Gov't's Response to the Community-Pantry Movement? Policing and Bureaucracy|access-date=25 Hulyo 2021|publisher=Hinge Inquirer Publications|location=[[Makati]]|issn=0116-0443|oclc=243915470|language=en|archive-date=16 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210516125629/https://nolisoli.ph/96642/opinion-maginhawa-community-pantry-ayuvallos-20210420/|url-status=dead}}</ref><ref name="sadongdong2021">{{cite news|work=[[Manila Bulletin]]|url=https://mb.com.ph/2021/04/20/parlade-community-pantry-could-be-used-to-urge-public-to-revolt-vs-govt/|title=Parladé: Community Pantry Could be Used to Urge Public to Revolt vs. Gov't|date=20 Abril 2021|first=Martín|last=Sadongdong|access-date=25 Hulyo 2021|issn=0116-3086|oclc=42725386|publisher=Manila Bulletin Publishing Corporation|location=[[Maynila]]|language=en}}</ref><ref name="chúa2021">{{cite news|url=https://www.manilastandard.net/news/top-stories/352408/-communist-tag-halts-community-pantry-for-a-day.html|first=Adelle|last=Chúa|date=21 Abril 2021|newspaper=Manila Standard|title="Communist" Tag Halts Community Pantry for a Day|access-date=25 Hulyo 2021|publisher=Philippine Manila Standard Publishing, Inc.|location=[[Makati]]|issn=0116-5054|oclc=819413184|language=en}}</ref> Noong 2009, may iba't ibang grupong anarkista na sa Pilipinas. Kabilang sa mga ito ang panrehiyong Davao Anarchists Resistance Movement (DARM, o Kilusang Paglaban ng mga Anarkista ng Davao), ang anarka-peministang organisasyong Liberate the Clit Kolektiv (LiCK, o Palayain ang Clit Kolektiv), ang tagapaglathalang ''Dumpling Press'', ang organisasyong nagtataguyod ng pagpapalaya sa mga hayop na Youth Collective for Animal Liberation (YCAL, o Kolektibong Kabataan para sa Pagpapalaya ng mga Hayop), at ang Local Anarchist Network (LAN, o Lokal na Kalipunan ng mga Anarkista), na naglalarawan sa sarili bilang "maluwag na samahan ng mga anarkista" na binubuo ng iba't ibang tendensiya.<ref name="Ness" /> == Mga konsepto == === Propaganda ng gawa === Ang propaganda ng gawa, o propaganda sa pamamagitan ng gawa, ay isang uri ng tuwirang pagkilos na naglalayong maimpluwensiyahan ang opinyong pampubliko. Ang mismong pagkilos ay nilalayong magsilbing halimbawa na maaaring tularan ng iba at maging mitsa ng isang panlipunang rebolusyon. Madalas itong iniuugnay sa mga mararahas na pagkilos na isinagawa ng iba't ibang anarkista noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at unang bahagi ng ika-20 dantaon, kabilang ang mga pambobomba at [[asasinasyon]] na nakatuon laban sa estado at sa naghaharing uri bilang pagpapahayag ng pagtutol sa kapitalismo, gayundin ang panununog sa mga simbahan na tumatarget sa mga pangkat [[panrelihiyon]]. Gayunpaman, mayroon ding mga di-marahas na anyo ang propaganda ng gawa.<ref>{{cite book |last1=Woodcock|first1=George|chapter=Prologue|pages=11–32|jstor=10.3138/j.ctt2ttv2t.4|title=Anarchism|date=2004|publisher=University of Toronto Press|isbn=978-1-55111-629-7|quote-page=20|quote=the modern pacifist anarchists, …have tended to concentrate their attention largely on the creation of libertarian communities – particularly farming communities – within present society, as a kind of peaceful version of the propaganda by deed.|language=en}}</ref> Nilayon ang mga gawaing ito ng [[terorismo]] na magpasiklab ng isang "diwa ng paghihimagsik" sa pamamagitan ng pagpapakita na ang estado, ang gitna at nakatataas na uri, at ang mga organisasyong panrelihiyon ay hindi makapangyarihan sa lahat. Layunin din nitong udyukan ang estado na tumugon nang lalo pang mapaniil.<ref name="Merriman">{{cite book |last=Merriman|first=John M.|date=2016|title=The Dynamite Club: How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror|publisher=[[Yale University Press]]|page=[https://books.google.com/books?id=w8mtCwAAQBAJ&pg=PA63 63]|isbn=978-0-300-21792-6|language=en}}</ref> Noong Kongresong Panlipunang Rebolusyonaryo sa Londres noong 1881, pormal na inaprubahan ang taktikang ito.<ref name="Abidor">{{cite book |last=Abidor|first=Mitchell|url=https://books.google.com/books?id=ELZHEAAAQBAJ&pg=PT7|title=Death to Bourgeois Society: The Propagandists of the Deed|date=2016|publisher=PM Press|isbn=978-1-62963-112-7|language=en}}</ref> === Mutual na tulungan === Ang katawagang "''mutual aid''" tulungang mutuwal (o pagtutulungang-bayan) ay pinasikat ng pilosopong anarkista na si [[Peter Kropotkin]] sa kanyang kalipunan ng mga sanaysay na ''Mutual Aid: A Factor of Evolution''. Dito, ipinangatwiran niya na ang kooperasyon, at hindi ang kompetisyon, ang pangunahing puwersang nagtutulak sa [[ebolusyon]], sa pamamagitan ng [[Mutualismo|mutuwalismo]] sa [[biyolohiya]].<ref name="KropotkinRobinson2020">{{cite book |author1=Peter Kropotkin|author2=Victor Robinson|title=Mutual Aid – A Factor of Evolution: With an Excerpt from Comrade Kropotkin by Victor Robinson|url=https://books.google.com/books?id=CbLoDwAAQBAJ|chapter=Introduction|date=26 Mayo 2020|publisher=Read Books Limited|isbn=978-1-5287-9015-4|language=en}}</ref><ref name="Kropotkin">{{cite book |title=Mutual Aid: A Factor of Evolution|url=http://theanarchistlibrary.org/library/petr-kropotkin-mutual-aid-a-factor-of-evolution|last=Kropotkin|first=Petr|date=1902|via=The Anarchist Library|access-date=6 Mayo 2020|language=en}}</ref> Ipinahayag ni Kropotkin na ang pagtutulungang-bayan ay may praktikal na pakinabang sa pananatiling buhay ng mga tao at hayop at na ito ay naitaguyod sa pamamagitan ng [[likas na pagpili]]. Iginiit din niya na ang pagtutulungang-bayan ay masasabing kasintanda ng kultura ng tao.<ref name="Kropotkin" /> Ang pagkilalang ito sa malawak na katangian at pakinabang ng pagtutulungang-bayan sa bawat indibidwal ay salungat sa mga teorya ng [[Charles Darwin|Darwinismong]] panlipunan, na nagbibigay-diin sa kompetisyon ng mga indibiduwal at sa pananatili ng pinakamainam (''survival of the fittest''). === Pinakamababang antas na hindi maipagkakait === Ang ''irreducible minimum'' o pinakamababang antas na hindi maipagkakait ay isang pangunahing prinsipyong etikal sa ekolohiyang panlipunan ni Murray Bookchin.<ref>{{Cite book |last=Biehl |first=Janet |url=https://theanarchistlibrary.org/library/murray-bookchin-janet-biehl-the-murray-bookchin-reader |title=The Murray Bookchin Reader |date=1999 |language=en}}</ref> Nagmula ito sa pag-aaral ng mga katutubo at lipunang walang herarkiya. Ayon sa prinsipyong ito, ang bawat miyembro ng komunidad ay may walang-kondisyong karapatan sa mga pangunahing pangangailangan sa buhay,<ref>{{Cite news |last=Tokar |first=Brian |date=2008-03-01 |title=On Bookchin's Social Ecology and its Contributions to Social Movements {{!}} Institute for Social Ecology |language=en-US |work=Institute for Social Ecology |url=https://social-ecology.org/wp/2008/03/on-bookchins-social-ecology-and-its-contributions-to-social-movements/ |access-date=2026-07-21}}</ref> tulad ng pagkain, pabahay, at kalusugan—anuman ang kanilang naiambag na trabaho. === Pagwawalang-bisa sa paggawa === Partikular sa mga anarkistang lupon,<ref>{{Cite web |last=Ford|first=Nick|title=7 Key Concepts for Understanding Anti-Work Theory|url=https://www.filmsforaction.org/articles/7-key-concepts-for-understanding-antiwork-theory/|access-date=2022-08-09|website=Films For Action|language=en}}</ref> may ilan na naniniwalang ang [[Trabaho|paggawa]] ay lalong nahiwalay sa tao sa paglipas ng kasaysayan at sa likas na katangian nito ay hindi kasiya-siya at mabigat, kaya't hindi ito dapat ipataw sa pamamagitan ng mga paraang [[pang-ekonomiya]] o [[pampulitika]].<ref>{{Cite web |last=Peters|first=Adele|date=2015-02-02|title=Work Is Bullshit: The Argument For "Antiwork"|url=https://www.fastcompany.com/3041719/work-is-bullshit-the-argument-for-antiwork|access-date=2022-08-09|website=Fast Company|language=en-US}}</ref> Sa ganitong pananaw, may ilan na nananawagan sa pagpapatupad ng walang kondisyong batayang kita (''unconditional basic income'') at/o pagpapaikli ng linggo ng paggawa, gaya ng apat-na-araw na linggo ng trabaho.<ref>{{Cite web |last=Lashbrooke|first=Barnaby|title=The 'Anti-Work' Movement Is A Sign Something's Rotten In The Workplace|url=https://www.forbes.com/sites/barnabylashbrooke/2021/10/25/the-anti-work-movement-is-a-sign-somethings-rotten-in-the-workplace/|access-date=2022-08-09|website=[[Forbes]]|language=en}}</ref> Noong 1985, isinulat ng anarkista at sitwasyonistang manunulat na si Bob Black ang kinikilalang manipestong ''The Abolition of Work'' (''Ang Pagpapawalang-bisa sa Paggawa''). === Pagkakaisa ng pamamaraan at layunin === Sa anarkismo, ang pagkakaisa ng pamamaraan at layunin (''unity of means and ends'') ay tinatawag na politikang preporatibo. Sinasabi nito na ang mga paraang ginagamit sa pagbabago ng lipunan ay dapat mismong nagpapakita ng [[Kalayaan|malaya]], patas, at walang-gobyernong lipunan na gustong itayo. Ang politikang preporatibo ay mga paraan ng pag-oorganisa at mga ugnayang panlipunan na naglalayong isabuhay ang lipunang ninanais itatag ng isang pangkat sa hinaharap.<ref>{{cite web |last=Smith|first=E. T.|date=2023-02-01|title=Prefigurative Politics in Practice|url=https://commonslibrary.org/prefigurative-politics-in-practice/|access-date=2026-05-18|work=The Commons Library|language=en}}</ref> Sa praktika, kabilang dito ang pagbuo ng isang bagong lipunan "sa loob ng balangkas ng lumang lipunan" sa pamamagitan ng pamumuhay ayon sa mga pagpapahalaga at mga estrukturang panlipunang ninanais ng pangkat para sa hinaharap.<ref>{{cite web |title=Understanding Prefigurative Politics: A Deep Dive|url=https://www.classwithmason.com/2024/10/understanding-prefigurative-politics.html|website=Class with Mason|date=25 Oktubre 2024|access-date=25 Oktubre 2024|language=en}}</ref> Ayon kay Carl Boggs, na siyang lumikha ng katawagang ito, layunin ng politikang preporatibo na maisakatawan "sa loob mismo ng kasalukuyang pampulitikang gawain ng isang kilusan [...] ang mga anyo ng ugnayang panlipunan, pagpapasya, [[kultura]], at karanasang pantao na siyang pinakahuling mithiin nito," kaya't nagkakatugma ang paraan at ang layunin ng pagbabagong panlipunan.<ref>Boggs, Carl. 1977. Marxism, Prefigurative Communism, and the Problem of Workers' Control. [https://repository.library.brown.edu/studio/item/bdr:89258/ ''Radical America'' 11 (November)], 100; cf. Boggs Jr., Carl. Revolutionary Process, Political Strategy, and the Dilemma of Power. Theory & Society 4, Blg. 3 (Taglagas), 359-93. (sa Ingles)</ref> Minsan ding ipinagtatanggol ang politikang preporatibo batay sa paniniwalang ang mga layuning makakamit ng isang kilusang panlipunan ay "saligang hinuhubog ng mga paraang ginagamit nito."<ref>Leach, D. K. (2013). Prefigurative politics. The Wiley-Blackwell encyclopedia of social and political movements, 1004-1006. (sa Ingles)</ref> Ang preporatibismo ay ang pagsisikap na isabuhay o isagawa ang politikang preporatibo.<ref>{{Cite journal |last=Heffernan|first=Timothy|date=2020|title='Where Is the New Constitution?': Public Protest and Community-Building in Post–Economic Collapse Iceland|url=https://doi.org/10.3167/arcs.2020.060114|journal=Conflict and Society|volume=6|issue=1|pages=236–254|language=en}}</ref> === Anarkismo at pagkamakabansa o kontra-pagkamakabansa === Ang anarkismo at pagkamakabansa ay kapwa umusbong sa Europa kasunod ng [[Rebolusyong Pranses]] ng 1789, at may mahaba at matatag na ugnayan na maitutunton hanggang kay Mikhail Bakunin at sa kanyang pakikilahok sa kilusang Pan-Slabiko bago pa niya yakapin ang anarkismo. Mahaba rin ang kasaysayan ng pakikilahok ng mga anarkista sa mga kilusang makabansa sa iba't ibang panig ng daigdig, gayundin sa internasyonalismo. Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, malakas ang suporta ng anarkismo sa anasyonalismo at [[Esperanto]].<ref name="nodo50.org">Firth, Will. [http://www.nodo50.org/esperanto/anarkiismo.htm "Esperant Kaj Anarkiismo"]. ''Nodo50''. Nakuha noong 21 Setyembre 2020. "Anarkiistoj estis inter la pioniroj de la disvastigo de Esperanto. En 1905 fondiĝis en Stokholmo la unua anarkiisma Esperanto-grupo. Sekvis multaj aliaj: en Bulgario, Ĉinio kaj aliaj landoj. Anarkiistoj kaj anarki-sindikatistoj, kiuj antaŭ la Unua Mondmilito apartenis al la nombre plej granda grupo inter la proletaj esperantistoj, fondis en 1906 la internacian ligon Paco-Libereco, kiu eldonis la Internacian Socian Revuon. Paco-libereco unuiĝis en 1910 kun alia progresema asocio, Esperantista Laboristaro. La komuna organizaĵo nomiĝis Liberiga Stelo. Ĝis 1914 tiu organizaĵo eldonis multe da revolucia literaturo en Esperanto, interalie ankaŭ anarkiisma. Tial povis evolui en la jaroj antaŭ la Unua Mondmilito ekzemple vigla korespondado inter eŭropaj kaj japanaj anarkiistoj. En 1907 la Internacia Anarkiisma Kongreso en Amsterdamo faris rezolucion pri la afero de internacia lingvo, kaj venis dum la postaj jaroj similaj kongresaj rezolucioj. Esperantistoj, kiuj partoprenis tiujn kongresojn, okupiĝis precipe pri la internaciaj rilatoj de la anarkiistoj." (sa Esperanto)</ref><ref name="naturismo">{{cite news|last=Roselló|first=Josep Maria Roselló|date=17 Agosto 2005|url=http://www.nodo50.org/ekintza/article.php3?id_article%3D310|url-status=dead|title=Dossier: El naturalismo libertario en la península ibérica (1890-1939)|newspaper=Ekintza Zuzena|issue=32|archive-url=https://web.archive.org/web/20120320014704/https://www.nodo50.org/ekintza/article.php3?id_article=310|archive-date=20 Marso 2012|access-date=3 Hunyo 2014|quote=Proliferarán así diversos grupos que practicarán el excursionismo, el naturismo, el nudismo, la emancipación sexual o el esperantismo, alrededor de asociaciones informales vinculadas de una manera o de otra al anarquismo. Precisamente las limitaciones a las asociaciones obreras impuestas desde la legislación especial de la Dictadura potenciarуán indirectamente esta especie de asociacionismo informal en que confluirá el movimiento anarquista con esta heterogeneidad de prácticas y tendencias. Uno de los grupos más destacados, que será el impulsor de la revista individualista ''Ética'' será el Ateneo Naturista Ecléctico, con sede en Barcelona, con sus diferentes secciones la más destacada de las cuales será el grupo excursionista Sol y Vida.|language=es}}</ref><ref name="acracia">{{cite web|last=Díez|first=Xavier|date=1 Abril 2006|url=http://www.acracia.org/1-23a58lainsumision.pdf|url-status=dead|title=La insumisión voluntaria. El anarquismo individualista español durante la Dictadura y la Segunda República (1923-1938)|pages=1–36|archive-url=https://web.archive.org/web/20110723130358/http://www.acracia.org/1-23a58lainsumision.pdf|archive-date=23 Hulyo 2011|access-date=6 Mayo 2011|quote=La insumisión voluntaria: El anarquismo individualista español durante la Dictadura y la Segunda República (1923–1938).|language=es}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], inusig ng Espanyang Francoista ang mga anarkista at mga makabayang Katalan, na marami sa kanila ay malawakang gumagamit ng Esperanto.<ref name="Del Barrio">Del Barrio, Toño; Lins, Ulrich (27–29 Nobyembre 2006). [http://www.nodo50.org/esperanto/artik68es.htm "La utilización del esperanto durante la Guerra Civil Española"]. ''Nodo50''. International Congress on the Spanish Civil War. Hinango noong 21 Setyembre 2020. (sa Kastila)</ref> Iginiit ng anarkistang [[Irlandes]] na si Andrew Flood na ang mga anarkista ay hindi mga makabansa at lubos na tinututulan ang [[pagkamakabansa]]; sa halip, sila ay mga kontra-imperyalista.<ref name="Flood">Flood, Andrew. "An Anarchist Perspective on Irish Nationalism". Workers Solidarity Movement. (sa Ingles)</ref> Katulad nito, itinuturing ng Anarchist Federation (Pederasyong Anarkista) sa Britanya at Irlanda na ang pagkamakabansa ay isang ideolohiyang ganap na nakatali sa pag-unlad ng kapitalismo at hindi kayang lumampas dito.<ref name="Anarchist Federation">[http://www.afed.org.uk/publications/pamphlets-booklets/126-against-nationalism.html "Against Nationalism"]. Anarchist Federation. 3 Abril 2009. Retrieved 23 Setyembre 2020. (sa Ingles)</ref> Si Pierre-Joseph Proudhon, ang unang taong hayagang tumawag sa sarili bilang isang anarkista sa positibong diwa, ay tumutol sa pagkamakabansa, at iginiit na ang "pagwawakas ng militarismo ang misyon ng ika-19 na dantaon, kung hindi ay hahantong ito sa walang hanggang paghina".<ref>Woodcock, George. ''Pierre-Joseph Proudhon''. p. 233. (sa Ingles)</ref> Ayon kay Proudhon, sa ilalim ng kanyang mungkahing mutuwalismo, "wala nang magiging [[nasyonalidad]], wala nang bayang tinubuan sa pampulitikang kahulugan ng mga salitang ito; ang magiging kahulugan na lamang ng mga ito ay pook ng [[kapanganakan]]. Ang tao, anuman ang kanyang [[lahi]] o kulay, ay mamamayan ng daigdig; ang [[pagkamamamayan]] ay isang karapatang maaaring matamo saanman."<ref>Proudhon, Pierre-Joseph. ''General Idea of the Revolution in the Nineteenth Century''. p. 283. (sa Ingles)</ref> === ACAB === [[File:ACABBanner.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:ACABBanner.jpg|left|thumb|Mga anarkista sa [[Leipzig]], [[Alemanya]], na nagpoprotesta habang may hawak na bandilang may nakasulat na "''ACAB, all cops are b...''"]] Ang ACAB, isang daglat para sa ''all cops are bastards'' ("lahat ng pulis ay mga walanghiya" o "lahat ng pulis ay mga bastardo"), ay isang islogang pampulitika na iniuugnay sa mga tutol sa [[kapulisan]]. Karaniwan itong ginagamit bilang kasabihan sa mga ''graffiti'' o ipinapaukit bilang tato. Minsan ay isinusulat din ito bilang 1312, kung saan ang bawat bilang ay kumakatawan sa posisyon ng katumbas na titik sa [[Alpabeto|alpabetong]] Ingles (A=1, C=3, A=1, B=2). Ang pariralang ''all cops are bastards'' ay unang lumitaw sa [[Inglatera]] noong [[dekada 1920]],<ref name="Partridge1986">{{cite book|last=Partridge|first=Eric|title=A Dictionary of Catch Phrases|url=https://archive.org/details/dictionaryofcatc0000part_c8l4|publisher=Taylor & Francis|year=1986|isbn=978-0-415-05916-9|page=[https://archive.org/details/dictionaryofcatc0000part_c8l4/page/1 1]|language=en}}</ref><ref name=":13">{{Cite book|last1=Aitken-Smith|first1=Trent|title=The Tattoo Dictionary|last2=Tyson|first2=Ashley|date=2016|publisher=Octopus|isbn=978-1-78472-254-8|pages=13|language=en}}</ref><ref name="GQ">{{cite web|last=Groundwater|first=Colin|date=11 Hunyo 2020|title=A brief history of ACAB|url=https://www.gq-magazine.co.uk/politics/article/acab-meaning|access-date=11 Setyembre 2020|website=GQ|language=en}}</ref> at kalaunan ay pinaikli bilang "ACAB" ng mga manggagawang nagwewelga noong [[dekada 1940]].<ref name="GQ" /> Sa kasaysayan, ang daglat ay iniugnay sa mga [[kriminal]] sa Reyno Unido.<ref name=":13" /> Una itong naitala bilang tato ng mga bilanggo noong [[dekada 1970]], at karaniwang inilalagay ang tig-isang titik sa bawat daliri, o kung minsan ay ikinukubli bilang maliliit na tuldok sa bawat buko ng kamay.<ref name="ThompsonBlack2006">{{cite book|last1=Thompson|first1=Tim|url=https://archive.org/details/forensichumanide00thom_803|title=Forensic Human Identification: An Introduction|last2=Black|first2=Sue|publisher=Taylor & Francis|year=2006|isbn=978-0-8493-3954-7|page=[https://archive.org/details/forensichumanide00thom_803/page/n391 384]|url-access=limited|language=en}}</ref><ref name=":13" /> Noong 1970, ginamit ng ''Daily Mirror'' ang ACAB bilang pamagat ng isang artikulong nagsasaad na ito ay nakatatak sa isang kasapi ng ''Hells Angels'' na nakita sa [[lansangan]].<ref name="GQ" /> Ginamit din ng [[Direktor sa pelikula|direktor]] ng pelikulang si Sidney Hayers ang isang sinensurang bersyon ng [[parirala]] bilang pamagat ng kaniyang pelikulang [[krimen]] noong 1972 na ''All Coppers Are...''.''<ref>{{cite book|last=Elliot|first=Paul|title=Studying the British Crime Film|url=https://archive.org/details/studyingbritishc0000elli|publisher=Columbia University Press|year=2014|isbn=978-1-906-73374-2|pages=[https://archive.org/details/studyingbritishc0000elli/page/78 78]–79|language=en}}</ref>'' Noong 1977, nakita ng isang mamamahayag mula sa [[Newcastle upon Tyne]] ang daglat na nakasulat sa mga [[dingding]] ng isang selda sa bilangguan.<ref name="Partridge1986" /> Noong dekada 1980, naging simbolo ng kontra-establisimyento ang ACAB, lalo na sa loob ng mga subkulturang punk at ''skinhead'' (o ahit-ulo).<ref name=":13" /><ref name="GQ" /><ref name=":03">{{cite web|title=ACAB|url=https://www.adl.org/education/references/hate-symbols/acab|access-date=2019-05-30|website=Anti-Defamation League|language=en}}</ref> Lalo itong sumikat dahil sa awiting "A.C.A.B." ng bandang Oi! na the 4-Skins, na inilabas noong 1982.<ref name=":13" /><ref name="GQ" /> Sa mga sumunod na taon, naging tanyag ang ACAB bilang [[islogan]] ng mga ''hooligan'' at ''ultras'' sa [[Futbol|putbol]] sa Europa,<ref>{{Cite journal|last=Pollard|first=John|date=2016|title=Skinhead culture: the ideologies, mythologies, religions and conspiracy theories of racist skinheads|journal=Patterns of Prejudice|volume=50|issue=4–5|pages=398–419|doi=10.1080/0031322X.2016.1243349|s2cid=151502563|issn=0031-322X|language=en}}</ref><ref name=":13" /> gayundin ng mga kilusang anarkista at kontra-awtoritaryo sa iba't ibang panig ng mundo.<ref name="GQ" /> Sa ilang konteksto, itinuturing ng Anti-Defamation League (Liga Laban sa Paninirang-puri) ang parirala bilang isang simbolo ng pagkamuhi at inilalarawan ito bilang "isang matagal nang islogan sa kultura ng mga ''skinhead''," habang binabanggit ding ginagamit ito kapwa ng mga [[Rasismo|rasista]] at mga kontra-rasistang ''skinhead''.<ref name=":03" /><ref name="guerra">{{cite journal|last=Guerra|first=Nicola|title=Dalla strada alla letteratura, le spericolate e propizie vicende del forestierismo A.C.A.B.. Il contatto linguistico tra italiano e inglese nelle sottoculture Skinhead e Ultras|trans-title=From the road to literature, the reckless and auspicious events of the forestry industry A.C.A.B .. The linguistic contact between Italian and English in the Skinhead and Ultras subcultures|url=https://www.academia.edu/4566221|journal=Analele Universităţii Din Craiova, Seria Ştiinţe Filologice Linguistică Nr. 1-2|date=Enero 2013|publisher=Universităţii din Craiova|access-date=2020-06-03|language=en}}</ref> Matapos ang pagpaslang ng pulis na si Derek Chauvin kay [[George Floyd]] noong Mayo 2020, mas naging madalas ang paggamit ng katawagang ACAB ng mga taong tutol sa kapulisan.<ref name="vice_acab">{{cite news |work=Vice|last=Poulter|first=James|title=How 'ACAB' Became the Universal Anti-Police Slogan|url=https://www.vice.com/en/article/acab-all-cops-are-bastards-origin-story-protest/|access-date=2020-08-26|date=2020-06-08|language=en}}</ref> Habang lumalaganap sa buong Estados Unidos ang mga protesta bilang tugon sa [[Pagpatay kay George Floyd|pagkamatay ni Floyd]] at ang mga talakayan tungkol sa karahasang isinasagawa ng pulisya na may motibong panlahi, mas madalas ding nabanggit ang ACAB sa mga plataporma ng [[hatirang pangmadla]], at nagsimula ring ibenta ang mga produktong may nakalimbag na daglat na ito.<ref name="vice_acab" /> Ayon sa mga tagapagtaguyod ng katawagan, ang ACAB ay nangangahulugang ang bawat pulis ay may pananagutan sa isang hindi makatarungang sistema. [[Pangangatuwiran|Ipinapangatuwiran]] nila na kahit hindi mismo nakikilahok ang isang pulis sa kalupitan ng pulisya o sa [[rasismo]] sa pagpapatupad ng [[batas]], may [[pananagutan]] pa rin siya sa mga ginawa ng kaniyang mga kasamahan dahil hindi niya ito tinututulan o sinusubukang pigilan.<ref>{{Cite web|date=2020-06-01|title=What I mean when I say I want to abolish the police|url=https://www.independent.co.uk/voices/acab-abolish-police-george-floyd-protests-cops-a9543386.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20200602083406/https://www.independent.co.uk/voices/acab-abolish-police-george-floyd-protests-cops-a9543386.html|archive-date=2020-06-02|url-access=limited|url-status=live|access-date=2021-12-17|website=The Independent|language=en}}</ref> === Pagbuwag sa bilangguan === [[File:La_presó_és_tortura.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:La_pres%C3%B3_%C3%A9s_tortura.jpg|thumb|Isang ''graffiti'' o sulat sa pader sa [[Cataluña]] na nakasulat sa [[wikang Kastila]] na may salin na "Ang bilangguan ay pagpapahirap" at simbolong Bilog-A ng anarkismo.]] Ang pagbuwag sa bilangguan (''prison abolition'') ay isang kilusan na naglalayong buwagin ang bilangguan bilang isang institusyon.<ref name="Frampton">{{cite news |last1=Frampton|first1=Thomas Ward|title=The Dangerous Few: Taking Seriously Prison Abolition and Its Skeptics|url=https://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/hlr135&div=98&id=&page=|access-date=15 Agosto 2025|work=Harvard Law Review|date=2021–2022|pages=2013|language=en}}</ref> Hindi tulad ng reporma sa bilangguan, layunin ng pagbuwag sa bilangguan na magtatag ng isang sistema ng [[Katarungan|hustisyang]] pangkriminal na hindi gumagamit ng pagkakapiit bilang paraan ng pagpaparusa. Karaniwang itinataguyod ng mga tagasuporta nito ang makapanunumbalik na hustisya, na naglalayong maituwid at maibalik sa lipunan ang mga [[nagkasala]], sa halip na ang mapagganting hustisya, na naglalayong magparusa sa nagkasala batay sa tindi ng kaniyang krimen. Madalas ding isinusulong ng mga tagapagtaguyod ng pagbuwag sa bilangguan ang malalaking pagbabagong pang-estruktura upang maiwasan ang krimen sa antas ng [[lipunan]] sa pamamagitan ng pagtugon sa mga ugat nito. Ayon sa pananaw na ito, ang krimen ay bunga ng mga suliraning panlipunan tulad ng rasismo at [[kahirapan]]. Bahagyang nabuo ang kilusan para sa pagbuwag sa bilangguan sa Estados Unidos bilang tugon sa pag-aalsa sa Bilangguan ng Attica noong 1971, na nagbigay-pansin sa mga di-makataong kalagayang laganap sa mga bilangguan. Ang mga kilalang aktibista, lalo na si Angela Davis, ay nakatulong upang mabigyang-pansin ang usapin ng pagbuwag sa bilangguan, bagaman nanatili itong higit na limitado sa mga makakaliwang pangkat at mga akademikong lupon. Muling sumigla ang interes sa kilusan matapos ang pagpaslang kay George Floyd noong 2020 at ang mga kaguluhang sibil na sumunod dito, na nagbigay-diin sa mga hindi pagkakapantay-pantay batay sa lahi sa loob ng sistemang hustisyang pangkriminal. === Pagpapalaya sa kabataan === Ang pagpapalaya sa mga bata (''child liberation'') sa anarkismo ay ang paniniwala na ang mga bata at [[kabataan]] ay nararapat magkaroon ng buong awtonomiya, respeto, at kalayaan mula sa panunupil ng mga matatanda, mapilitang pagpapalaki ng magulang, at sapilitang pag-aaral. Pangunahing layunin nito na wakasan ang pagtrato sa mga bata bilang pag-aari ng [[magulang]], palitan ang mga tradisyonal na paaralan ng mga boluntaryong espasyo sa pag-aaral, at tiyakin ang tulong-komunidad para sa mga pangunahing pangangailangan. Ang kilusan para sa mga karapatan ng kabataan (''youth rights movement''), na inilalarawan din bilang pagpapalaya sa kabataan (''youth liberation''), ay isang umuusbong na kilusang mula sa mga karaniwang mamamayan na naglalayong labanan ang [[Diskriminasyon sa gulang|diskriminasyon sa edad]] at isulong ang mga karapatang sibil ng mga kabataan—yaong mga hindi pa umaabot sa edad ng legal na ganap na gulang, na 18 taong gulang sa karamihan ng mga bansa. May ilang pangkat na nilalabanan ang pedopobya at ephebipobiya sa lipunan sa pamamagitan ng pagtataguyod ng tinig ng kabataan, pagbibigay-kapangyarihan sa kabataan, at sa huli, ng pagkakapantay-pantay sa pagitan ng mga henerasyon sa pamamagitan ng pakikipagtuwang ng kabataan at mga nakatatanda.<ref>Fletcher, A. (2006) ''[http://www.commonaction.org/WYVH.pdf Washington Youth Voice Handbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081001193809/http://www.commonaction.org/WYVH.pdf|date=2008-10-01}}'' Olympia, WA: CommonAction. (sa Ingles)</ref> Maraming tagapagtaguyod ng mga karapatan ng kabataan ang itinatangi ang kanilang kilusan mula sa kilusan para sa mga karapatan ng mga bata, sapagkat ipinapangatuwiran nilang ang huli ay nagsusulong ng mga pagbabagong kadalasang higit na naghihigpit sa mga bata at kabataan.<ref>Axon, K. (n.d.) [https://web.archive.org/web/20080215235519/http://www.asfar.org/zine/1st/Pedophobia.html ''The Anti-Child Bias of Children's Advocacy Groups''] Chicago, IL: Americans for a Society Free of Age Restrictions. (sa Ingles)</ref> === Anarkiyang pakikipagrelasyon === [[File:RA_symbol.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:RA_symbol.jpg|left|thumb|Simbolo ng anarkiyang pakikipagrelasyon]] Ang anarkiyang pakikipagrelasyon ay ang paglalapat ng mga prinsipyong anarkista sa mga [[ugnayang interpersonal]].<ref name=":4">{{Cite book |last=Pérez-Cortés|first=Juan-Carlos|title=Relationship Anarchy: Occupy Intimacy!|date=2022|publisher=La Oveja Roja|isbn=979-8-3680-3944-2|location=Madrid|language=en}}</ref> Kabilang sa mga pangunahing pagpapahalaga nito ang awtonomiya, mga gawaing laban sa herarkiya, pagtutol sa normatibidad, at pagkakaugnayang nakabatay sa pagtutulungan ng pamayanan.<ref>{{Cite web|title=The Difference Between Relationship Anarchy and Non-Hierarchical Polyamory|url=http://www.relationship-anarchy.com/videos/2016/6/20/the-difference-between-relationship-anarchy-and-non-hierarchical-polyamory|website=Relationship Anarchy|language=en-GB|access-date=2020-05-07|archive-date=2020-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200503103805/http://www.relationship-anarchy.com/videos/2016/6/20/the-difference-between-relationship-anarchy-and-non-hierarchical-polyamory|url-status=dead}}</ref><ref name=":24">{{Cite web|date=2020-09-05|title=The Great Showdown of Hierarchical Polyamory vs. Relationship Anarchy|url=http://thenewmodality.com/the-great-showdown-of-hierarchical-polyamory-vs-relationship-anarchy/|access-date=2022-02-14|website=The New Modality|language=en-US|archive-date=2022-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20220120105438/http://thenewmodality.com/the-great-showdown-of-hierarchical-polyamory-vs-relationship-anarchy/|url-status=live}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|title=Can relationship anarchy create a world without heartbreak? {{!}} Aeon Ideas|url=https://aeon.co/ideas/can-relationship-anarchy-create-a-world-without-heartbreak|access-date=2022-02-14|website=Aeon|language=en|archive-date=2020-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200320145346/https://aeon.co/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=What Is Relationship Anarchy?|url=https://www.mindbodygreen.com/articles/what-is-relationship-anarchy|publisher=Mindbodygreen|access-date=2023-04-26|website=MBGRelationships|date=2 Agosto 2020|archive-date=2023-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230426200016/https://www.mindbodygreen.com/articles/what-is-relationship-anarchy|url-status=live|language=en}}</ref> Hayagan itong tumututol sa amatonormatibidad<ref>{{Cite web|date=2018-05-09|title=Are You Radical Enough to Be a Relationship Anarchist?|url=https://www.gq.com/story/relationship-anarchy|access-date=2022-02-14|website=GQ|language=en-US|archive-date=2020-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200320213043/https://www.gq.com/story/relationship-anarchy|url-status=live}}</ref> at mononormatibidad, at karaniwan—bagaman hindi sa lahat ng pagkakataon—na hindi monogamo.<ref name=":14">{{Cite web|last=Heaney|first=Katie|date=2018-10-23|title=What It's Like Being a Relationship Anarchist|url=https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|access-date=2022-02-14|website=The Cut|language=en-us|archive-date=2022-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417014230/https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|url-status=live}}</ref><ref name=":3" /><ref name=":04">{{Cite web|last=Lopez|first=Veronica|date=2021-10-15|title=Here's What to Know About Relationship Anarchy|url=https://www.cosmopolitan.com/sexopedia/a37973461/relationship-anarchy/|access-date=2022-02-13|website=Cosmopolitan|language=en-US|archive-date=2021-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20211206194702/https://www.cosmopolitan.com/sexopedia/a37973461/relationship-anarchy/|url-status=live}}</ref><ref name=":15">{{Cite web|last=Heaney|first=Katie|date=2018-10-23|title=What It's Like Being a Relationship Anarchist|url=https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|access-date=2022-02-14|website=The Cut|language=en-us|archive-date=2022-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417014230/https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|url-status=live}}</ref> Naiiba ito sa poliyamorya, ''solo poly'', ''swinging'', at iba pang anyo ng pakikipagrelasyon, sapagkat maaaring taglay pa rin ng mga ito ang mga estrukturang gaya ng amatonormatibidad, herarkiya ng mga matalik na relasyon, at mga tuntuning naglilimita sa awtonomiya.<ref name=":24" /><ref name=":04" /><ref name="De las Heras Gómez pp. 644–660">{{cite journal |last=De las Heras Gómez|first=Roma|title=Thinking Relationship Anarchy from a Queer Feminist Approach|journal=Sociological Research Online|publisher=SAGE Publications|volume=24|issue=4|date=2018-12-20|issn=1360-7804|doi=10.1177/1360780418811965|pages=644–660|s2cid=220124663|url=https://qsu070.noblogs.org/files/2020/10/De-las-Heras-G%C3%B3mez-2018-Thinking-Relationship-Anarchy-from-a-Queer-Feminist-Approach.pdf|access-date=2022-12-19|archive-date=2022-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20221219162224/https://qsu070.noblogs.org/files/2020/10/De-las-Heras-G%C3%B3mez-2018-Thinking-Relationship-Anarchy-from-a-Queer-Feminist-Approach.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Binibigyang-kahulugan din ang anarkiyang pakikipagrelasyon bilang isang bagong paradigma kung saan ang pagiging malapit sa isa't isa at awtonomiya ay hindi na itinuturing na mga bagay na likas na nagkakasalungatan o lumilikha ng suliranin sa loob ng isang relasyon.<ref>{{cite web |last1=Guillén|first1=Ricardo|title=Beyond romantic love – an analysis of how the dilemma of closeness vs. autonomy is handled in relationship anarchy discourse|url=https://lup.lub.lu.se/student-papers/search/publication/8968241|website=LUP Student Papers|publisher=Lund University Libraries|access-date=29 Nobyembre 2021|archive-date=19 Oktubre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019121447/https://lup.lub.lu.se/student-papers/search/publication/8968241|url-status=live|language=en}}</ref> == Perspektibong pang-ekonomiya == === Komunismong anarkista === Ang anarkistang komunismo{{refn|Kilala din bilang "anarko-komunismo"<ref>{{cite book |last1=Hodges |first1=Donald C. |url=https://books.google.com/books?id=Pu7zAgAAQBAJ |title=Sandino's Communism: Spiritual Politics for the Twenty-First Century |year=2014 |publisher=University of Texas Press |isbn=978-0292715646 |language=en |page=[https://books.google.com/books?id=Pu7zAgAAQBAJ&q=Anarcho-communism&pg=PA3 3] |access-date=21 Disyembre 2019 |archive-date=22 Hulyo 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210722044609/https://books.google.com/books?id=Pu7zAgAAQBAJ |url-status=live |via=Google Books}}</ref><ref>{{cite book |last1=Kinna |first1=Ruth|title=The Bloomsbury Companion to Anarchism |url=https://books.google.com/books?id=dNuoAwAAQBAJ |year=2012 |publisher=Bloomsbury Publishing|language=en |isbn=978-1441142702 |language=en |page=[https://books.google.com/books?id=dNuoAwAAQBAJ&q=Anarcho-communism&pg=PA329 329] |access-date=21 Disyembre 2019 |archive-date=15 Enero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115214158/https://books.google.com/books?id=dNuoAwAAQBAJ |url-status=live |via=Google Books}}</ref><ref>{{cite book |last1=Wetherly |first1=Paul |title=Political Ideologies |url=https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ |date=2017 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0198727859 |pages=[https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&q=anarcho-communism 130], [https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&q=anarcho-communism 137], [https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&q=anarcho-communism 424] |language=en |access-date=21 Disyembre 2019 |archive-date=22 Hulyo 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210722044620/https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ |url-status=live |via=Google Books}}</ref> o "komunismong libertaryo".{{Sfn|Nettlau|1996|p=145}}<ref>{{cite book |last=Bolloten |first=Burnett |url=https://books.google.com/books?id=-VarDLHA3_YC&q=%22libertarian%20communism%22&pg=PA65 |title=The Spanish Civil War: Revolution and Counterrevolution |publisher=University of North Carolina Press |year=1991 |isbn=978-0807819067 |page=65 |access-date=25 Marso 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220211095511/https://books.google.com/books?id=-VarDLHA3_YC&q=%22libertarian%20communism%22&pg=PA65 |archive-date=11 Pebrero 2022 |url-status=live |via=Google Books|language=en}}</ref>|group=nb|name=nb4}} ay isang pinakadulong-kaliwang ideolohiyang pampulitika at paaralan ng kaisipang anarkista na nagsusulong ng isang anyo ng komunismo. Ang [[komunismo]] (mula sa salitang [[Wikang Latin|Latin]] na ''communis'', na nangangahulugang "panlahat" o "pangkaraniwan"){{sfn|Ball|Dagger|2019}}{{sfn|Ball|Dagger|2019}} ay isang ideolohiyang pampulitika at pang-ekonomiya na naglalayong lumikha ng isang lipunang komunista—isang kaayusang sosyoekonomikong walang uri na nakasentro sa sama-samang pagmamay-ari ng mga kasangkapan sa produksyon, distribusyon, at pagpapalitan, at namamahagi ng mga produkto sa lipunan batay sa pangangailangan.<ref>{{cite book |last=Ely|first=Richard T|title=French and German socialism in modern times|date=1883|publisher=Harper & Brothers|location=New York|pages=35–36|oclc=456632|quote=All communists without exception propose that the people as a whole, or some particular division of the people, as a village or commune, should own all the means of production{{snd}}land, houses, factories, railroads, canals, etc.; that production should be carried on in common; and that officers, selected in one way or another, should distribute among the inhabitants the fruits of their labor.|language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Bukharin|first1=Nikolai|title=The ABC of Communism|last2=Preobrazhensky|first2=Yevgeni|date=1922|publisher=Communist Party of Great Britain|location=Londres, Inglatera|pages=72–73, § 20|translator-last1=Paul|translator-first1=Cedar|chapter=Distribution in the communist system|access-date=18 Agosto 2021|orig-date=1920|translator-last2=Paul|translator-first2=Eden|chapter-url=https://www.marxists.org/archive/bukharin/works/1920/abc/ABC-of-Communism.pdf#page=67|via=Marxists Internet Archive|archive-url=https://web.archive.org/web/20250212173140/https://www.marxists.org/archive/bukharin/works/1920/abc/ABC-of-Communism.pdf#page=67|archive-date=12 Pebrero 2025|language=en}}</ref><ref name="Steele p.43">{{harvp|Steele|1992|p=43}}: "One widespread distinction was that socialism socialised production only while communism socialised production and consumption."</ref> Nananawagan ang anarkistang komunismo sa pag-aalis ng mga herarkiya, gayundin ng pribadong pag-aari, subalit pinananatili ang personal na pag-aari at ang mga bagay, [[Kalakalan|kalakal]], at serbisyong kolektibong pag-aari. Sinusuportahan nito ang panlipunang pagmamay-ari ng ari-arian at ang pamamahagi ng mga [[yaman]] ayon sa prinsipyong "[[mula sa bawat isa ayon sa kaniyang kakayahan, para sa bawat isa ayon sa kaniyang pangangailangan]]." Unang nabuo ang anarkistang komunismo bilang isang natatanging kaisipan sa seksiyong Italyano ng ''International Workingmen's Association''.{{Sfn|Pernicone|1993|pp=111–113}} Nang maglaon, naging mahalaga ang mga teoretikal na akda ni Peter Kropotkin, sapagkat pinalawak at pinaunlad ng mga ito ang kapuwa maka-organisasyong agos ng anarkistang komunismo at ang maka-pag-aalsang agos na tumututol sa pormal na organisasyon.{{Sfn|Pengam|1987|pp=74–75}} Kabilang sa mga halimbawa ng mga lipunang anarkistang komunista ang mga teritoryong anarkista ng Makhnovshchina noong Rebolusyong Ruso,<ref>{{cite book |last=Skirda|first=Alexandre|title=Nestor Makhno: Anarchy's Cossack|publisher=AK Press|year=2004|isbn=1902593685|location=Edinburgh|page=394|translator-last=Sharkey|translator-first=Paul|oclc=58872511|orig-year=1982|language=en}}</ref> at ang mga teritoryo ng Rebolusyong Espanyol, lalo na ang rebolusyonaryong Cataluña.<ref>{{cite book |url=http://www.revoltlib.com/?id=1045|first=Murray|last=Bookchin|archive-url=https://web.archive.org/web/20211023194646/http://www.revoltlib.com/%3Fid%3D1045|archive-date=23 October 2021|title=To Remember Spain: The Anarchist and Syndicalist Revolution of 1936|date=2 Pebrero 2017|quote=In anarchist industrial areas like Catalonia, an estimated three-quarters of the economy was placed under workers' control, as it was in anarchist rural areas like Aragon. [...] In the more thoroughly anarchist areas, particularly among the agrarian collectives, money was eliminated and the material means of life were allocated strictly according to need rather than work, following the traditional precepts of a libertarian communist society.|language=en}}</ref> === Mutuwalismo === {{main|Mutuwalismo}} Ang [[Mutualismo|mutuwalismo]] ay isang paaralan ng kaisipang anarkista at teoryang pang-ekonomiya na nagsusulong ng pagkontrol ng mga manggagawa sa mga kasangkapan ng produksyon, ng isang malayang pamilihan na binubuo ng mga indibiduwal na [[Artesano|artisano]], mga nag-iisang pagmamay-ari, at mga [[kooperatiba]] ng mga manggagawa, gayundin ng mga karapatan sa pag-aari batay sa okupasyon at paggamit. Bilang mga tagapagtaguyod ng teorya ng halaga ng paggawa at teorya ng paggawa sa pagmamay-ari, tinututulan ng mga mutuwalista ang lahat ng anyo ng renta sa ekonomiya, [[Tubo (ekonomika)|tubo]], at [[interes]] na lampas sa nominal na interes, sapagkat itinuturing nila ang mga ito na nakabatay sa pagsasamantala sa paggawa. Hangarin ng mga mutuwalista na bumuo ng isang ekonomiyang walang akumulasyon ng kapital o konsentrasyon ng pagmamay-ari ng lupa. Hinihikayat din nila ang pagtatatag ng sariling pamamahala ng mga manggagawa, na sa kanilang pananaw ay maaaring suportahan sa pamamagitan ng paglalabas ng mutuwal na kredito ng mga mutuwal na bangk, na may layuning makalikha ng isang lipunang [[pederal]]. Ayon kay Peter Kropotkin, nagmula ang mutwalismo sa mga pangyayari ng Rebolusyong Pranses, lalo na sa pederalista at tuwirang demokratikong estruktura ng [[Komuna ng Paris]].{{Sfn|Marshall|1993|pp=431-432}} Ang mga saligan ng teoryang pang-ekonomiya ng mutwalismo ay nag-ugat sa radikalismo ng [[Mga Ingles|Ingles]] na [[Sosyalismo|sosyalistang]] si Thomas Spence. Hinango niya mula sa [[Bibliya]], gayundin sa mga liberal na akda nina [[John Locke]] at James Harrington, ang panawagang buwagin ang pribadong pagmamay-ari at ilagay ang kontrol sa produksyon sa mga manggagawa sa pamamagitan ng mga kooperatiba ng mga manggagawa.{{Sfn|Carson|2018|p=83}} Unang ginamit ang katawagang "mutuwalismo" noong dekada 1820. Sa simula, itinuring itong kasingkahulugan ng mga katawagang tulad ng "mutuwal na pagtutulungan", "pagkakatumbasan", at "makatarungang pakikitungo".{{Sfn|Wilbur|2019|p=213}} Noong 1822, ginamit ng Pranses na pilosopong utopista na si [[Charles Fourier]] ang katawagang mutuwalismong pinagsamang nagtatagpo (Pranses: ''mutualisme composé convergent'') upang ilarawan ang isang anyo ng progresibong [[edukasyon]] na iniangkop sa Sistemang Monitoriyal ng mga mag-aaral na nagsisilbing guro sa kapwa mag-aaral.{{Sfn|Wilbur|2019|pp=214-215}} === Ekonomiyang regalo === Ang ekonomiyang regalo (''gift economy'') o kulturang regalo ay isang sistema ng [[pagpapalitan]] kung saan ang mga mahahalagang bagay ay hindi ipinagbibili, kundi kusang ibinibigay nang walang hayag na kasunduan para sa agarang o hinaharap na kapalit.<ref name="Cheal">{{cite book |last=Cheal|first=David J|title=The Gift Economy|publisher=Routledge|location=New York|year=1988|pages=1–19|chapter=1|isbn=0415006414|chapter-url=https://books.google.com/books?id=o-wNAAAAQAAJ&pg=PP1|access-date=2009-06-18|language=en}}</ref> Ang pagbibigay ng regalo sa isang kulturang regalo ay pinamamahalaan ng mga pamantayang panlipunan at mga kaugalian; bagaman may umiiral na inaasahan ng katumbasan, ang mga regalo ay hindi ibinibigay bilang tahasang kapalit ng mga produkto o serbisyo kapalit ng [[salapi]] o ng iba pang produkto o serbisyo.<ref name="R. Kranton">R. Kranton: ''Reciprocal exchange: a self-sustaining system'', American Economic Review, V. 86 (1996), Issue 4 (Setyembre), pp. 830–851 (sa Ingles)</ref> Naiiba ito sa [[ekonomiyang pamilihan]] o [[Palitan ng kalakal|palitang-kalakal]], kung saan ang mga produkto at serbisyo ay pangunahing ipinagpapalit nang hayagan batay sa halagang natatanggap bilang kapalit. [[File:Give_away_shop_utrecht_inside.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Give_away_shop_utrecht_inside.jpg|right|thumb|Sa loob ng tindahang pamigay sa [[Utrecht]]. Mababasa sa paskil ang: "Sapat ang ibinibigay ng daigdig para sa pangangailangan ng lahat, subalit hindi para sa kasakiman ng lahat."]] Ang mga tindahang pamigay (''give-away shops''), malayang tindahan (''freeshops''), o libreng tindahan (''free stores'') ay mga tindahan kung saan libre ang lahat ng paninda. Katulad ang mga ito ng mga tindahang pangkawanggawa (''charity shops''), na karamihan sa mga ipinamimigay ay mga gamit na segunda mano—subalit ang kaibhan ay walang anumang bayad ang lahat ng bagay. Maging ito man ay [[aklat]], [[muwebles]], [[kasuotan]], o [[kagamitang pambahay]], malaya itong ibinibigay, bagaman may ilang tindahan na nagpapatupad ng patakarang "magbigay ng isa, kumuha ng isa" (''one-in, one-out''), gaya ng sa mga palitang tindahan (''swap shops''). Ang libreng tindahan ay isang anyo ng nakabubuong tuwirang pagkilos na nag-aalok ng alternatibo sa pamimili sa loob ng balangkas na nakabatay sa salapi, na nagpapahintulot sa mga tao na magpalitan ng mga produkto at serbisyo sa labas ng isang ekonomiyang nakasalalay sa pera. Ang pangkat na kontra-kultura ng [[dekada 1960]] na The Diggers<ref>{{cite book |author1=John Campbell McMillian|author2=Paul Buhle|title=The new left revisited|url=https://books.google.com/books?id=U_Ohks41z2IC&pg=PA112|access-date=28 Disyembre 2011|year=2003|publisher=Temple University Press|isbn=978-1566399760|pages=112–|language=en}}</ref> ay nagbukas ng mga libreng tindahan na namimigay ng kanilang mga paninda, naghahain ng libreng pagkain, namamahagi ng mga libreng [[Medisina|gamot]], nagbibigay ng salapi, nag-oorganisa ng mga libreng konsiyerto, at lumilikha ng mga likhang-sining na pampulitika.<ref name="Lytle2005">{{cite book|last=Lytle|first=Mark Hamilton|title=America's Uncivil Wars: The Sixties Era from Elvis to the Fall of Richard Nixon|url=https://books.google.com/books?id=5w3iBwAAQBAJ|year=2005|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0190291846|pages=213, 215|language=en}}</ref> Hinango ng The Diggers ang kanilang pangalan mula sa orihinal na English Diggers na pinamunuan ni Gerrard Winstanley,<ref name="Digger Archives">{{cite web |url=http://www.diggers.org/overview.htm|title=Overview: who were (are) the Diggers?|access-date=2007-06-17|work=The Digger Archives|language=en}}</ref> at layunin nilang bumuo ng isang maliit na lipunang malaya sa salapi at kapitalismo.<ref name="American Experience doc">{{cite video |people=Gail Dolgin; Vicente Franco|date=2007|title=American Experience: The Summer of Love|url=https://www.pbs.org/wgbh/amex/love/index.html|publisher=PBS|access-date=2007-04-23|archive-date=2017-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20170325104758/http://www.pbs.org/wgbh/amex/love/index.html|url-status=dead|language=en}}</ref> Maraming anarkista, lalo na ang mga anarko-primitibista at anarko-komunista, ang naniniwalang ang iba't ibang anyo ng ekonomiyang regalo ay maaaring maging susi sa pagputol sa siklo ng [[kahirapan]]. Dahil dito, madalas nilang hangarin na baguhin ang buong lipunan tungo sa isang ekonomiyang regalo. Itinuturing ng mga anarko-komunista ang ekonomiyang regalo bilang isang huwarang sistema na walang salapi, mga pamilihan, o sentralisadong pagpaplano. Ang pananaw na ito ay maitutunton kahit man lamang kay Peter Kropotkin, na nakakita sa mga pamayanang mangangaso at mangangalap na kaniyang napuntahan bilang huwaran ng mutuwal na pagtutulungan.<ref>Mutual Aid: A Factor of Evolution (1955 malambot na pabalat (muling inimprenta 2005), kabilang ang paunang salita noong 1914 ni Kropotkin, Paunang Salita at Bibliyograpiya ni Ashley Montagu, at ''The Struggle for Existence'', ni Thomas H. Huxley ed.). Boston: Extending Horizons Books, Porter Sargent Publishers. {{ISBN|0875580246}}. Project Gutenberg e-text, Project LibriVox librong awdyo (sa Ingles)</ref> Bilang kapalit ng sistemang pamilihan, itinataguyod ng mga anarko-komunista—gaya ng mga nanirahan sa ilang nayon sa Espanya noong [[dekada 1930]]—ang isang ekonomiyang regalo na walang salapi, kung saan ang mga produkto at serbisyo ay nililikha ng mga manggagawa at ipinamamahagi sa mga tindahang pangkomunidad. Sa sistemang ito, ang bawat isa (kabilang ang mismong mga manggagawang lumikha ng mga ito) ay may karapatang kumuha at gumamit ng anumang produkto o serbisyo na kanilang nais o kailangan bilang kabayaran sa kanilang ambag sa paglikha ng mga produkto at serbisyo.<ref>[Augustin Souchy, "A Journey Through Aragon," sa Sam_Dolgoff (pat.), The Anarchist Collectives, ts. 10] (sa Ingles)</ref> === Ekonomiyang aklatan === Ang ekonomiyang aklatan (''library economy'') ay isang teoretikal na sistemang pang-ekonomiya para sa isang lipunan kung saan ang mga tradisyonal na tindahan ng tingi ay ganap na pinapalitan ng mga [[aklatan]] ng mga bagay (''libraries of things''). Ang mga ito ay mga organisasyong sama-samang pagmamay-ari ng isang [[pamayanan]] na nagpapahiram ng mga bagay na angkop sa sistemang pagpapahiram—lalo na yaong mga bagay na paminsan-minsan lamang gamitin subalit mahirap itabi o itago, tulad ng mga espesyal na kagamitang pangkusina at mga natatanging kagamitang [[Teknolohiya|teknolohikal]]. Kabilang din dito ang mga karaniwang ipinahihiram ng mga tradisyonal na aklatan, gaya ng mga [[aklat]], dyornal, at iba pang midya. Ang anumang bagay na hindi angkop na ipamahagi sa pamamagitan ng sistemang pagpapahiram ay sa halip ay malayang ipamamahagi batay sa pangangailangan. Nalalapat ito sa mga bagay na maaari lamang gamitin nang minsan o yaong nangangailangan ng napakahabang panahon bago mailipat ang pagmamay-ari, tulad ng [[pagkain]] at [[pabahay]].<ref>{{Cite web |url=https://www.law.georgetown.edu/environmental-law-review/blog/is-a-library-centric-economy-the-answer-to-sustainable-living/|title=Is a Library-Centric Economy the Answer to Sustainable Living?|website=law.georgetown.edu|access-date=2026-03-01|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://stimpunks.org/glossary/library-economy/|title=Library Economy - Stimpunks Foundation|website=stimpunks.org|access-date=2026-03-01|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://enlightenknowledge.com/library-economy-components-and-multifaceted-role/|title=Library Economy: Components and Multifaceted role|website=enlightenknowledge.com|access-date=2026-03-01|language=en}}</ref> Sa loob ng anarkismo, ang ekonomiyang aklatan ay isang iminungkahing paraan ng pag-oorganisa ng mga pinagkukunang-yaman at pamamahagi ng mga [[produkto]] at serbisyo batay sa mga komon (''commons''), malayang pagsasama (''free association''), at sama-samang pamamahala, sa halip na pribadong pagmamay-ari o kontrol ng estado.<ref name=":5">{{Cite book |last=Andrewism |url=https://theanarchistlibrary.org/library/andrewism-how-anarchy-works |title=How Anarchy Works |date=2024-05-01 |language=en}}</ref> Inilalarawan ito ni Andrewismo bilang isang paraan ng pag-unawa sa kung paano maisasagawa sa praktika ang mga prinsipyong anarkista sa larangan ng ekonomiya. Nakabatay ito sa tatlong pangunahing simulain: ''usufruct'' (malayang paggamit ng mga komon ayon sa pangangailangan), ''irreducible minimum'' (pinakamababang antas na hindi maipagkakait), at ''complementarity'' (pagkilala sa magkakaibang kakayahan at pangangailangan ng mga tao bilang magkatuwang at hindi magkakumpitensya).<ref name=":5" /> === Kontra-ekonomika === Ang kontra-ekonomika (''counter-economics'') ay isang teoryang pang-ekonomiya at rebolusyonaryong pamamaraan na binubuo ng tuwirang pagkilos na isinasagawa sa pamamagitan ng [[itim na pamilihan]] o abong pamilihan. Bilang isang termino, unang ginamit ito ng mga Amerikanong aktibista at teorista ng libertaryanismo na sina Samuel Edward Konkin III at J. Neil Schulman. Binigyang-kahulugan ito ni Konkin bilang pag-aaral o pagsasagawa ng "lahat ng mapayapang kilos ng tao na ipinagbabawal ng Estado."<ref>{{Cite web |title=Agorism: Revolutionary market anarchism |url=https://agorism.eu.org/ |access-date=2026-07-29 |website=Agorism: Revolutionary market anarchism |language=en-US}}</ref> Ang termino ay pinaikling anyo ng kontra-ekonomika laban sa establisimyento at maaari ring tawaging kontra-politika. Isinama ni Schulman ang kontra-ekonomika sa doktrina ni Konkin na agorismo,<ref>Afterword by Samuel Edward Konkin in ''Alongside Night'' (1999). Pulpless.com. p. 274. {{ISBN|1-58445-120-3}}. {{ISBN|978-1-58445-120-4}}. (sa Ingles)</ref> isang pilosopiyang panlipunan ng kaliwang libertaryanismo<ref>{{Cite web |title=Interview With Samuel Edward Konkin III |url=http://www.spaz.org/~dan/individualist-anarchist/software/konkin-interview.html |access-date=2026-07-29 |website=www.spaz.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=Apr 28, 2015|title=Black-Market Activism: Samuel Edward Konkin III and Agorism|url=https://www.libertarianism.org/columns/black-market-activism-samuel-edward-konkin-iii-agorism|archive-url=https://web.archive.org/web/20160514001633/http://www.libertarianism.org/columns/black-market-activism-samuel-edward-konkin-iii-agorism|archive-date=2016-05-14|access-date=2026-07-29|website=www.libertarianism.org}}</ref> at isang sangay ng anarkismong pampamilihan na nagtataguyod ng paglikha ng isang lipunan kung saan ang lahat ng ugnayan sa pagitan ng mga tao ay nakabatay sa kusang-loob na pagpapalitan.<ref name="Konkin">{{cite book|url=http://www.kopubco.com/pdf/An_Agorist_Primer_by_SEK3.pdf|title=An Agorist Primer|last=Konkin III|first=Samuel Edward|publisher=Kopubco|date=Disyembre 2008|access-date=21 Disyembre 2019|quote=The goal of agorism is the agora. The society of the open marketplace as near to untainted by theft, assault, and fraud as can be humanly attained is as close to a free society as can be achieved. And a free society is the only one in which each and every one of us can satisfy his or her subjective values without crushing others' values by violence and coercion.|language=en}}</ref> == Halimbawa ng pamayanang anarkista == === '''Rebolusyon sa Cataluña''' === Ang Rebolusyonaryong [[Cataluña]]{{Sfnm|1a1=Alexander|1y=1999|1p=754|2a1=Graham|2y=2002|2p=221|3a1=Paz|3y=2006|3p=512}} (Hulyo 21, 1936 – Mayo 8, 1937) ang panahong ang nagsasariling rehiyon ng Cataluña sa hilagang-silangang Espanya ay pinamamahalaan o malaki ang impluwensiya ng iba't ibang [[Unyon ng manggagawa|unyong manggagawa]], partidong pampulitika, at mga milisyang anarkista, sindikalista, komunista, at sosyalista noong panahon ng [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]]. Bagaman nanatiling nasa kapangyarihan ang konstitusyonal na institusyon ng sariling pamahalaan ng Cataluña, ang Generalitat de Catalunya (na pinamumunuan ng ''Esquerra Republicana de Catalunya'' o ERC), at kinuha pa nito ang karamihan sa mga kapangyarihang dating nasa pamahalaang sentral ng Espanya sa nasasakupan nito, ang mga unyong manggagawa ang ''[[de facto]]'' na namahala sa malaking bahagi ng [[ekonomiya]] at mga puwersang [[militar]]. Kabilang dito ang Confederación Nacional del Trabajo (CNT, ''Pambansang Kompederasyon ng Paggawa''), na siyang pangunahing unyong manggagawa noong panahong iyon, at ang malapit na kaugnay nitong ''Federación Anarquista Ibérica'' (FAI, Pederasyong Anarkista ng [[Iberya]]). Mahalaga rin ang papel ng ''Unión General de Trabajadores'' (UGT, Pangkalahatang Unyon ng mga Manggagawa), ng ''Partido Obrero de Unificación Marxista'' (POUM, Partido ng mga Manggagawa para sa Marxistang Pagkakaisa), at ng ''Partit Socialista Unificat de Catalunya'' (PSUC, Nagkaisang Partidong Sosyalista ng Cataluña), na kinabibilangan ng dating Partido Komunista ng Cataluña. Nagsimula ang pamumunong sosyalista sa rehiyon kasabay ng Rebolusyong Espanyol ng 1936, na nagbunga ng pagkontrol ng mga manggagawa sa mga [[negosyo]] at [[pabrika]], kolektibong [[pagsasaka]] sa malaking bahagi ng kanayunan, at mga pag-atake laban sa mga nasyonalista ng Espanya at sa klerong Katoliko. Ang lumalaking impluwensiya ng Partido Komunista ng Espanya (PCE) sa pamahalaan ng Prenteng Popular, at ang hangarin nitong isabansa ang mga rebolusyonaryong komite at mga milisya, ay nagbunsod ng tunggalian laban sa CNT at POUM. Nauwi ito sa Mga Araw ng Mayo (''May Days''), at sa kalaunan ay napalitan ang CNT ng PSUC bilang pangunahing puwersang pampulitika sa Cataluña hanggang sa matalo sila ng mga puwersang Nasyonalista noong 1939. === '''Komunidad sa Manchuria''' === Ang Samahan ng mga Mamamayang Koreano sa Manchuria (''Korean People's Association in Manchuria'',<ref>{{Cite book |last=Dalessandro |first=Francesco |url=https://theanarchistlibrary.org/library/francesco-dalessandro-the-forgotten-anarchist-commune-in-manchuria |title=The Forgotten Anarchist Commune in Manchuria |date=2020 |language=en}}</ref> KPAM; {{Korean|hangul=재만한족총연합회}}; Agosto 1929 – Setyembre 1931) ay isang nagsasariling awtonomong prepektura sa [[Manchuria]] na tinitirhan ng humigit-kumulang dalawang milyong takas na [[Mga Koreano|Koreano]]. Matapos ang pananakop ng [[Hapon]] sa Korea, maraming anarkistang Koreano ang tumakas patawid ng hangganan patungong Manchuria, kung saan nagsimula silang mag-organisa ng isang ugnayan ng mutwal na pagtutulungan para sa mga lumikas na Koreano sa rehiyon. Kasama ang ilang nasyonalista na Koreano, itinatag nila ang KPAM upang magbigay ng pagkain, edukasyon, at pagtatanggol sa sarili sa mga kasapi nito. Hindi nagtagal, hinarap ng samahan ang pag-atake ng mga komunistang Koreano at sa mga [[Imperyo ng Hapon|imperyalistang Hapones]], na nagsagawa ng mga pagpaslang sa kanilang mga pinuno. Ang pananakop ng Hapon sa Manchuria ang nagwakas sa eksperimentong anarkista, at marami sa mga kasapi nito ang tumakas patungong [[Tsina]] upang ipagpatuloy ang pakikipaglaban laban sa Imperyo ng Hapon. === '''Kilusang Makhno (Makhnovschina)''' === Ang Makhnovshchina ({{Langx|uk|Махновщина|translit=Makhnovshchyna}}, {{IPA|uk|mɐxˈnɔu̯ʃtʃɪnɐ|IPA}}) ay isang malawakang kilusan na naglalayong itatag ang anarkistang komunismo sa panahon ng Digmaan para sa Kalayaan ng Ukraine noong 1917–1921. Ipinangalan ito kay Nestor Makhno,<ref>{{Cite book |last=Kuznetsov |first=Michael |url=https://theanarchistlibrary.org/library/michael-kuznetsov-the-makhnovshchina-through-the-prism-of-the-psyche |title=The Makhnovshchina through the Prism of the Psyche |language=en}}</ref> ang punong kumandante ng Rebolusyonaryong Hukbong Insurhente ng Ukranya (''Revolutionary Insurgent Army of Ukraine''). Layunin ng kilusan na lumikha ng isang sistema ng mga malalayang sobyet na mamamahala sa paglipat tungo sa isang lipunang walang estado at walang uri. Kinontrol nito ang mga teritoryo sa timog at silangang [[Ukranya]]. Unang lumakas ang kilusang Makhnobista kasunod ng [[Rebolusyong Pebrero]], nang magtatag ito ng ilang komunang agrikultural sa bayan ni Makhno na Huliaipole. Matapos kumampi sa mga [[Bolshevik]] sa panahon ng Digmaang Ukranyano–Sobyet, napilitang kumilos nang lihim ang mga Makhnobista dahil sa pananalakay ng Austro-Aleman, at nagsagawa sila ng digmaang gerilya laban sa [[Gitnang Kapangyarihan]] sa buong 1918. Pagkaraan ng tagumpay ng mga insurhente sa Labanan sa Dibrivka, nakontrol ng Makhnovshchina ang malaking bahagi ng lalawigan ng Katerynoslav at nagsimulang magtatag ng mga institusyong anarkista-komunista. Isang Panrehiyong Kongreso ng mga Magsasaka, Manggagawa, at mga Insurhente ang ipinatawag upang isaayos ang pampulitika at pang-ekonomiyang pamamahala ng rehiyon, at itinatag ang Rebolusyonaryong Konsehong Militar (''Military Revolutionary Council'') bilang ''de facto'' na sangay tagapagpaganap ng kilusan. Napaliligiran ng iba't ibang kaaway sa lahat ng panig, bumagsak ang depensa ng mga Makhnobista sa labanan para sa Donbas dahil sa pagsulong ng Puting Kilusan (''White movement'') noong Hunyo 1919. Dahil dito, napilitang umurong ang mga Makhnobista patungong Kherson, kung saan muling inayos ang kanilang hukbo at nagsagawa ng matagumpay na kontra-opensiba laban sa mga Puti sa Labanan sa Peregonovka. Matapos mapigilan ang pagsulong ng mga Puti, nakontrol ng mga Makhnobista ang malaking bahagi ng timog at silangang Ukranya sa huling bahagi ng 1919, at nasakop pa nila ang ilang malalaking lungsod na industriyal, sa kabila ng pagiging isang kilusang pangunahing binubuo ng mga magsasaka. Nagwakas ang pamamahala ng mga Makhnobista sa rehiyon nang lusubin ng Pulang Hukbo (''Red Army'') ang Ukranya noong Enero 1920, na nagsimula sa Tunggaliang Bolshevik–Makhnobista. Nagsagawa ang mga Makhnobista ng digmaang gerilya laban sa Pulang Hukbo, na nagpapatupad ng mga patakarang Bolshevik tulad ng Pulang Teror (''Red Terror'') at komunismong pandigma. Malawak ang suportang natanggap ng mga Makhnobista mula sa kanilang baseng magsasaka. Bagaman pansamantalang nagkaroon ng kapayapaan ang dalawang panig sa pamamagitan ng Kasunduang Starobilsk upang labanan ang mga nalalabing pwersa ng Puting Kilusan, muli ring sinalakay ng Pulang Hukbo ang mga Makhnobista at tuluyang natalo ang mga ito pagsapit ng Agosto 1921. Ang mga pangunahing pinuno ng Makhnobista ay napilitang magtungo sa pagkatapon, natalo sa labanan, o nabihag at pinaslang ng Pulang Hukbo. === Zomia === Ang Zomia ay isang katawagang [[Heograpiya|heograpikal]] na ipinakilala noong 2002 ng historyador na si Willem van Schendel ng [[Unibersidad ng Amsterdam]]<ref>{{cite web |url=https://socialhistory.org/en/staff/willem-van-schendel|title=Willem van Schendel|website=International Institute of Social History|accessdate=Nobyembre 28, 2010|language=en}}</ref><ref>{{cite book |date=2005|editor-last1=Kratoska|editor1-first=P. H.|editor2-last=Raben|editor2-first=R.|editor3-last=Nordholt|editor3-first=H. S.|title=Locating Southeast Asia: Geographies of Knowledge and Politics of Space|publisher=Singapore University Press|page=v|isbn=9971-69-288-0|language=en}}</ref> upang tukuyin ang malawak na bahagi ng kalupaang [[Timog-silangang Asya]] na sa kasaysayan ay nanatiling lampas sa kontrol ng mga pamahalaang nakabatay sa mga sentro ng populasyon sa mga kapatagan.<ref>{{cite book |last=van Schendel|first=W.|chapter=Geographies of knowing, geographies of ignorance: Jumping scale in Southeast Asia|date=2005|editor-last1=Kratoska|editor1-first=P. H.|editor2-last=Raben|editor2-first=R.|editor3-last=Nordholt|editor3-first=H. S.|title=Locating Southeast Asia: Geographies of Knowledge and Politics of Space|publisher=Singapore University Press|isbn=9971-69-288-0|language=en}}</ref> Ang aklat na ''The Art of Not Being Governed: An Anarchist History of Upland Southeast Asia'' (''Ang Sining ng Hindi Pagpapasakop sa Pamamahala: Isang Anarkistang Kasaysayan ng Bulubunduking Timog-Silangang Asya'') ng Amerikanong antropologong si James C. Scott, na inilathala noong 2009, ay sinusuri nito ang mataas na bulubunduking rehiyon ng Zomia sa Timog-Silangang Asya.<ref name="Scott-2009">{{cite book |last1=Scott|first1=James C|title=The Art of Not Being Governed: An Anarchist History of Upland Southeast Asia|date=30 Setyembre 2009|publisher=Yale University Press|location=New Haven|isbn=9780300152289|url=https://yalebooks.yale.edu/book/9780300152289/art-not-being-governed|accessdate=20 Abril 2020|format=Matigas na pabalat|language=en}}</ref><ref name="Truthout-2011">{{cite web|last=Sethness|first=Javier|title=Refugees' Descendants in Southeast Asia Prove Stateless Society Is Possible|url=http://www.truth-out.org/opinion/item/1950:refugees-descendants-in-southeast-asia-prove-stateless-society-is-possible|website=Truthout|format=Review|date=3 Hulyo 2011|accessdate=20 April 2020|language=en}}</ref> Ayon kay Scott, ang humigit-kumulang 100 milyong naninirahan sa Zomia ay binubuo ng mga minoryang [[etniko]] na may "tunay na nakalilitong pagkakaiba-iba ng mga etnisidad at [[wika]]". Sa loob ng mahabang panahon, iniwasan nilang mapasailalim sa pamamahala o dominasyon ng mga nakapaligid na imperyo, kultura, o pamahalaan. Kabilang sa mga pangkat na ito ang mga Akha, Hmong, Karen, Lahu, Mien, at Wa.<ref name="Chronicle-2011">{{cite news|last=Hammond|first=Ruth|title=The Battle Over Zomia|url=https://chronicle.com/article/The-Battle-Over-Zomia/128845/|work=The Chronicle of Higher Education|date=4 Setyembre 2011|accessdate=20 Abril 2020|language=en}}</ref> === Exarcheia ng Gresya === Ang Exarcheia ({{Langx|el|Εξάρχεια}}, {{IPA|el|eˈksarçi.a|pron}}) ay isang kapitbahayan sa gitnang bahagi ng [[Atenas]], [[Gresya]], na malapit sa makasaysayang gusali ng [[National Technical University of Athens|Pambansang]] [[National Technical University of Athens|Teknikal na Unibersidad ng Atenas]].<ref name=":16">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/cities/2019/aug/26/athens-police-poised-to-evict-refugees-from-squatted-housing-projects|title=Inside Exarcheia: the self-governing community Athens police want rid of|first1=Alex|last1=King|first2=Ioanna|last2=Manoussaki-Adamopoulou|newspaper=The Guardian|date=26 Agosto 2019|access-date=12 Hunyo 2020|via=www.theguardian.com|archive-date=26 Agosto 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190826080334/https://www.theguardian.com/cities/2019/aug/26/athens-police-poised-to-evict-refugees-from-squatted-housing-projects|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kontogianni|first=Bella|date=30 Abril 2021|title=Exarcheia: Most Misunderstood Neighborhood in Athens|url=https://greekreporter.com/2021/04/30/exarcheia-most-misunderstood-neighborhood-in-athens/|access-date=|website=Greek Reporter|language=en-US|quote=Often referred to as the anarchist neighborhood of Athens [...]|archive-date=30 Abril 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210430204823/https://greekreporter.com/2021/04/30/exarcheia-most-misunderstood-neighborhood-in-athens/|url-status=live}}</ref> Ang pangalang ''Exarcheia'' ay nagmula sa isang negosyante noong ika-19 na siglo na nagngangalang Exarchos ({{Langx|el|Έξαρχος|links=no}}), na nagbukas ng isang malaking tindahang pangkalahatan sa lugar. Ang Exarcheia ay nasa hangganan ng Kolonaki sa silangan at napapaligiran ng Kalye Patission, Kalye Panepistimiou, at Abenida Alexandras. [[File:Street_in_Exarcheia,_Greece.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Street_in_Exarcheia,_Greece.jpg|left|thumb|Kalye sa Exarcheia]] Ang Exarcheia ay nabuo sa pagitan ng 1870 at 1880 sa dating hangganan ng lungsod ng Atenas at nagkaroon ng mahalagang papel sa panlipunan at pampolitikang buhay ng Gresya. Dito naganap ang Pag-aalsa sa Politekniko ng Atenas noong Nobyembre 1973. Noong Disyembre 2008, ang pagpatay ng isang pulis sa 15-taong-gulang na si Alexandros Grigoropoulos sa Exarcheia ay nagbunsod ng malawakang pag-aalsa sa buong Gresya. Ang Exarcheia ay isang lugar na tinitirhan ng maraming [[intelektuwal]] at mga alagad ng sining, at tahanan din ng iba't ibang pangkat na may motibong pampolitika. Isa rin itong sentro ng sining kung saan regular na idinaraos ang mga pagtatanghal sa teatro at mga konsyerto sa paligid ng pangunahing [[liwasan]]. Matatagpuan din sa Exarcheia ang punong himpilan ng PASOK, isang partidong pampolitika sa Gresya na sumuporta sa mga patakarang pagtitipid na ipinataw ng [[Unyong Europeo]] noong 2009. Dahil dito, naging madalas itong puntiryahin ng mga anarkista sa kanilang mga pag-atake.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-greece-attack-bullets/gun-used-in-greek-pasok-shooting-favored-by-one-guerrilla-group-police-idUSKBN1D71GD|title=Gun from Greek PASOK shooting used in past guerrilla attacks -police|date=7 Nobyembre 2017|work=Reuters|access-date=5 Pebrero 2018|archive-date=5 Pebrero 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180205184347/https://www.reuters.com/article/us-greece-attack-bullets/gun-used-in-greek-pasok-shooting-favored-by-one-guerrilla-group-police-idUSKBN1D71GD|url-status=live|language=en}}</ref> Ang mga himpilan ng pulisya at iba pang simbolo ng awtoridad (at kapitalismo), gaya ng mga [[bangko]], ay madalas ding maging target ng mga pangkat na nasa dulong kaliwa ng politika.<ref>{{Cite web |last=Antonova|first=Angela|date=2026-07-31|title=Greek anarchist youths throw petrol bombs at cars outside central Athens police station|url=https://english.pravda.ru/news/hotspots/90534-police_station/|access-date=2026-08-01|website=english.pravda.ru|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2008-12-07|title=Greek police shooting sparks riot|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7769710.stm|access-date=2026-08-01|language=en-GB}}</ref> Makikita rin sa Exarcheia ang maraming halimbawa ng mga ''graffiti'' na laban sa kapitalismo.<ref>{{cite news|last1=Pilic|first1=Damir|title=Red Revival: The Fall and Rise of Karl Marx|url=http://www.balkaninsight.com/en/article/red-revival-the-fall-and-rise-of-karl-marx-10-16-2015|agency=Balkan Insight|date=23 Nobyembre 2015|access-date=3 Oktubre 2016|archive-date=12 Disyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181212124708/http://www.balkaninsight.com/en/article/red-revival-the-fall-and-rise-of-karl-marx-10-16-2015|url-status=live|language=en}}</ref> Mayroon ding isang sariling pinamamahalaang estrukturang pangkalusugan na nagbibigay ng mga serbisyong medikal sa lugar.<ref>{{Cite web |date=2015-10-13|title=Aυτοοργανωμένη Δομή Υγείας Εξαρχείων (Α.Δ.Υ.Ε.) {{!}} Κάτοικοι, συλλογικότητες και κοινωνικά εγχειρήματα Εξαρχείων|url=http://syl-kat-exarcheion.espivblogs.net/%CE%BA%CE%BF%CE%B9%CE%BD%CF%89%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CF%8C-%CE%B9%CE%B1%CF%84%CF%81%CE%B5%CE%AF%CE%BF|access-date=10 Disyembre 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20151013024209/http://syl-kat-exarcheion.espivblogs.net/%CE%BA%CE%BF%CE%B9%CE%BD%CF%89%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CF%8C-%CE%B9%CE%B1%CF%84%CF%81%CE%B5%CE%AF%CE%BF|archive-date=13 Oktubre 2015|language=Griyego}}</ref> Ang mga protesta na nagsisimula sa Exarcheia ay nagpapakita ng samu't saring pormasyong pampolitika at mga koalisyon, kabilang ang mga kabataang napagkaitan ng oportunidad, mga migrante, mga kontra-awtoritaryo, mga anarkista, at mga mamamayang [[Gresya|Griyego]] mula sa katamtaman hanggang sa pinakamatitinding panig ng magkabilang dulo ng pampolitikang ispektro.<ref name=":8">{{Cite journal|last=Astrinaki|first=R.|title="(Un)hooding" a Rebellion: The December 2008 Events in Athens|journal=Social Text|volume=27|issue=4 101|pages=97–107|doi=10.1215/01642472-2009-056|year=2009|language=en}}</ref><ref name=":9">{{Cite journal|last=Apoifis|first=Nicholas|title=Fieldwork in a furnace: anarchists, anti-authoritarians and militant ethnography|journal=Qualitative Research|volume=17|issue=1|pages=3–19|doi=10.1177/1468794116652450|year=2017|s2cid=148163559|doi-access=free|language=en}}</ref> == Oposisyon sa anarkismo == === Liberalismo === Ang [[liberalismo]] at anarkismo ay parehong kumikilala sa halaga ng indibidwal na kalayaan, subalit lubos silang nagkakasalungat pagdating sa usapin ng pamahalaan. Ang anarkismo ay may matinding pagdududa sa moral na batayan ng estado.<ref>{{Citation |last=Fiala |first=Andrew |title=Anarchism |date=2025 |url=https://plato.stanford.edu/archives/win2025/entries/anarchism/ |work=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |edition=Tagniyebe 2025 |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |language=en |access-date=2026-08-01 |editor2-last=Nodelman |editor2-first=Uri}}</ref> Isinusulong nito ang ganap na pagbuwag sa pamahalaan at sa lahat ng sapilitang herarkiya upang mapalitan ang mga ito ng boluntaryong samahan at kapayapaang nakabatay sa pinagkasunduan. Sa kabilang banda, naniniwala naman ang liberalismo na makatwiran at kailangan ang mga institusyong pampolitika tulad ng konstitusyonal na demokrasya at ang batas (''rule of law'').<ref>{{Cite web |title=Liberalism - Routledge Encyclopedia of Philosophy |url=https://www.rep.routledge.com/articles/thematic/liberalism/v-1 |access-date=2026-08-01 |website=www.rep.routledge.com |language=en}}</ref> Para sa mga liberal, ang limitadong pamahalaan ay mahalaga upang maprotektahan ang mga karapatan at interes ng bawat indibiduwa. Magkaiba rin ang kanilang pananaw sa ekonomiya. Suportado ng liberalismo ang kapitalismo at [[malayang pamilihan]]. Tinututulan naman ng karamihang anarkista ang pribadong pag-aari. Nais ng mga anarkista ang kolektibong pamamahala sa komunidad. Gumagamit ang liberalismo ng batas at mga reporma. Ang anarkismo naman ay naniniwala sa direktang aksyon.<ref>{{Cite web |title=Anarchism and Liberalism – Earlham Sociology and Politics Pages |url=https://earlhamsociologypages.uk/anarchliber/ |access-date=2026-08-01 |language=en-GB}}</ref> === Pasismo === Ang [[pasismo]] ay isang malayong-kanang [[ideolohiya]] na nagtataguyod ng pamahalaang awtoritaryo. Sa sistemang ito, ang kapakanan ng mamamayan ay ganap na isinusuko sa ilalim ng interes ng isang makapangyarihang [[diktador]]. Karaniwan nitong ipinagbabawal ang kalayaan ng indibiduwal, tinututulan ang [[demokrasya]], at gumagamit ng puwersa ng militar upang supilin ang anumang uri ng oposisyon. Sa kabilang dako, ang anarkismo ay isang radikal na pilosopiyang pampolitika na naglalayong tuluyang buwagin ang estado at pamahalaan. Naniniwala ang anarkismo na ang lahat ng usapin ng tao ay dapat pamahalaan ng mga indibiduwal sa pamamagitan ng boluntaryong pagsasama-sama nang walang sapilitang awtoridad.<ref>{{Cite web |title=Anarkismo {{!}} Southeast Asian Anarchist Library |url=https://sea.theanarchistlibrary.org/library/joseph-a-labadie-anarkismo-tl |access-date=2026-08-01 |website=sea.theanarchistlibrary.org}}</ref> Layunin nitong lumikha ng isang egalitaryo o pantay-pantay na lipunan na walang herarkiya, kung saan ang kaayusan ay nagmumula sa kusang-loob na pagtutulungan ng mamamayan at hindi sa utos ng batas o pinuno.<ref>{{Cite web |title=Anarkismo {{!}} libcom.org |url=https://libcom.org/article/anarkismo |access-date=2026-08-01 |website=libcom.org |language=en}}</ref> Ang historikal na pananaw sa pasismo ay nagsilbing marahas na alternatibo sa anarkiya sa pamamagitan ng pagpataw ng Ganap na Estado.<ref>{{Cite journal |date=1926-01-01 |title=Fascism as an Alternative to Anarchy |url=https://online.ucpress.edu/currenthistory/article/23/4/522/123829/Fascism-as-an-Alternative-to-Anarchy |journal=Current History |language=en |volume=23 |issue=4 |pages=522–524 |doi=10.1525/curh.1926.23.4.522 |issn=0011-3530}}</ref> Sa kabilang banda, ipinapakita na ang anarkismo ay tumatayo bilang direktang paglaban sa pasismo, na nagtataguyod ng lipunang walang herarkiya at tiraniya.<ref>{{Cite web |title=Spanish civil war {{!}} libcom.org |url=https://libcom.org/tags/spanish-civil-war |access-date=2026-08-01 |website=libcom.org |language=en}}</ref> === Pagkamabansa === Ang [[nasyonalismo]] at anarkismo ay dalawang magkaibang kaisipang pampulitika: pinapahalagahan ng nasyonalismo ang pagmamahal sa bayan at kapangyarihan ng estado, habang tinututulan naman ng anarkismo ang pamahalaan at lahat ng uri ng hirarkiya. Sa konteksto ng kasaysayan, ang dalawang kaisipang ito ay nag-abot at nag-impluwensya sa mga kilusang mapagpalaya. Ang mga bayani at propagandistang Pilipino tulad nina [[José Rizal|Jose Rizal]] at [[Isabelo de los Reyes]] ay nakasalamuha at naimpluwensyahan ng mga ideyang anarkista habang nasa Espanya.<ref>{{Cite book |last=Fernandez |first=Erwin S. |url=https://theanarchistlibrary.org/library/erwin-s-fernandez-anarchism-in-the-philippines |title=Anarchism in the Philippines |date=2009 |language=en}}</ref> Ang nasyonalismo ay ginamit upang pagbuklurin ang [[mga Pilipino]] para itatag ang sariling pamahalaan laban sa mga Kastila, samantalang ang anarkismo naman ay nagbigay-inspirasyon sa mga maagang unyon ng mga manggagawa upang labanan ang mapang-aping sistema nang walang pag-asa sa sentralisadong kapangyarihan. Ang modernong bansa-estado at ang institusyon ng pribadong ari-arian ay direktang kasalungat ng anarkistang konsepto ng tunay na [[kalayaan]] o kalayaan bilang kawalan ng dominasyon. Ang nasyonalismo na nagtatanggol sa kapangyarihan ng estado ay isang estruktural na hadlang na nagpapanatili ng dominasyon, na radikal na tinatanggihan ng anarkismo. Ang nasyonalismo ay itinuturing na isang mapanlinlang na kasangkapan ng gobyerno upang panatilihin ang kontrol sa mga [[Pagkamamamayan|mamamayan]] sa pamamagitan ng pagpukaw ng [[patriyotismo]] o huwad na pagmamahal sa bayan.<ref name=":6">{{Cite book |last=Anonymous |url=https://theanarchistlibrary.org/library/anonymous-anarchism-and-nationalism |title=Anarchism and Nationalism |date=1970 |language=en}}</ref> Madalas gamitin ng mga tradisyonal na partidong pampolitika—maging ng tinatawag na "kaliwang" grupo—ang mga kilusang pambansang pagpapalaya para lamang sa sarili nilang ambisyon na makamit at mapanatili ang kapangyarihan ng estado<ref name=":6" />. Sa sandaling maupo sa puwesto ang isang bagong pamahalaan, muli nitong pinapalakas ang mga pambansang hangganan at militarismo, na nagreresulta pa rin sa kawalan ng tunay na kalayaan.<ref name=":6" /> Dahil dito, hayagang tinatanggihan ng anarkismo ang nasyonalismo at anumang rebolusyon na naglalayon lamang na magpalit ng mga pinuno o magtatag ng bagong naghaharing uri.<ref name=":6" /> Ang tunay na sagot ng anarkismo laban sa [[imperyalismo]] ay hindi ang pagtatayo ng mga reaksyonaryong rehimeng nasyonalista, kundi ang isang pandaigdigang rebolusyong panlipunan.<ref name=":6" /> Nilalayon nitong tuluyang gibain ang lahat ng artipisyal na pambansa, [[Relihiyon|relihiyoso]], at rasyal na harang na naghihiwalay sa mga manggagawa at mamamayan ng mundo.<ref name=":6" /> === Pamahalaang sosyalista === Nagkakaiba ang [[sosyalismo]] at anarkismo sa isang pangunahing usapin: ang pangangailangan ng isang estado. Ipinapalagay ng pananaw ng sosyalismo na ang paggamit at pamamahagi ng mga yaman ng lipunan ay dapat kontrolin at planuhin ng isang pamahalaang halal ng mamamayan upang magsilbing kasangkapan ng [[katarungan]]. Umaasa ang mga sosyalista sa sentral na kapangyarihang ito at sa sentralisadong pagpaplano upang pangasiwaan ang produksyon at makatarungang maipamahagi ang kayamanan sa buong lipunan. Sa kabilang banda, itinuturing ng mga anarkista na ang anumang sentralisadong pamahalaan ay likas na mapaniil at nakasasama sa [[pag-unlad]] ng sangkatauhan. Ang anarkismo ay hayagang tumututol sa awtoridad ng estado at sa halip ay nagtataguyod ng ganap na sariling pamamahala. Naniniwala ang mga anarkista na ang lipunan ay dapat organisahin batay lamang sa kusang-loob na pagsang-ayon ng mga tao at sa malalayang samahang [[boluntaryo]], na tuluyang nag-aalis sa mga mapamilit na hirarkiyang ginagamit ng isang sosyalistang estado. Sa tradisyon ng o sosyalismo ng estado, naniniwala silang kailangang gamitin ang kontrol ng gobyerno upang pamahalaan ang produksyon, [[yaman]], at mga ari-arian para sa publiko. Ayon sa makasaysayang sanaysay na ''State Socialism and Anarchism'' ni Benjamin Tucker,<ref>{{Cite web |last=Tucker |first=Benjamin R. |date=1888 |title=STATE SOCIALISM AND ANARCHISM: How Far They Agree, and Wherein They Differ |url=https://cooperative-individualism.org/tucker-benjamin_state-socialism-and-anarchism-1888.pdf |access-date=Agosto 2, 2026 |website=cooperative-individualism.org |language=en}}</ref> ang sistemang ito ay naglalayong gawing isang malawak na burukrasya ang nasyon kung saan ang estado ang nag-iisang tagapamahala ng industriya upang tuluyang burahin ang kapitalistang kompetisyon. Para sa mga sosyalista, ang awtoridad ng pamahalaan ay isang pansamantala ngunit kinakailangang hakbang upang protektahan ang mga manggagawa at ipatupad ang pagkakapantay-pantay. Sa kabilang banda, tahasang tinatanggihan ng anarkismo ang argumentong ito at itinuturing ang estado bilang ugat ng kawalan ng [[kalayaan]]. Sa [[Akademikong larangan|akademikong]] pagsusuri,<ref>{{Cite journal |last=Shaffer |first=Kirwin |date=2023-01-02 |title=Anarchists vs. the State: As Latin America swings left, activists keep alive a long anarchist tradition of critiquing the limits of state power. For them, the real alternatives are in communities, workplaces, and the streets. |url=https://doi.org/10.1080/10714839.2023.2184080 |journal=NACLA Report on the Americas |language=en |volume=55 |issue=1 |pages=74–81 |doi=10.1080/10714839.2023.2184080 |issn=1071-4839}}</ref> ang mga anarkista ay mahigpit na sumasalungat sa kahit anong uri ng hirarkikong na pamahalaan. Naniniwala sila na kapag ang kapangyarihan ay ibinigay sa isang sosyalistang estado, ang burukrasya nito ay likas na magiging mapaniil at hindi kusang maglalaho. Sa halip na dumaan sa pamahalaan, isinusulong ng anarkismo ang agarang pagbuo ng lipunan mula sa ibaba pataas (''bottom-up'') sa pamamagitan ng mga boluntaryong unyon at malayang kooperasyon ng mga tao. === Teokrasya === Ang [[teokrasya]] at anarkismo ay dalawang magkaibang sistema ng pamamahala. Sa teokrasya, ang pamahalaan ay pinamumunuan ng mga pinuno ng relihiyon at ang mga batas ay ibinabatay sa utos ng [[Diyos]], kung saan may mataas na kontrol ang estado sa buhay at paniniwala ng mga mamamayan. Isang modernong halimbawa nito ay ang [[Apganistan]] sa ilalim ng [[Taliban]], kung saan pinatatakbo ang bansa bilang isang teokratikong estado.<ref>{{Cite web |date=Enero 23, 2026 |title=Afghanistan: Taliban consolidate theocratic State while the humanitarian crisis deepens, EUAA report finds {{!}} European Union Agency for Asylum |url=https://www.euaa.europa.eu/news-events/afghanistan-taliban-consolidate-theocratic-state-while-humanitarian-crisis-deepens-euaa-report-finds |access-date=2026-08-02 |website=www.euaa.europa.eu |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Politics |first=Oishimaya Sen Nag |date=2025-03-14 |title=Countries With A Theocratic Government Today |url=https://www.worldatlas.com/government/countries-with-a-theocratic-government-today.html |access-date=2026-08-02 |website=WorldAtlas |language=en-US}}</ref> Sa [[Kasaysayan ng Pilipinas|kasaysayan naman ng Pilipinas]], masasalamin ang sistemang ito sa tinawag ni [[Marcelo H. del Pilar]] na "''La Frailocracia''" o pamahalaan ng mga [[prayle]] noong [[Imperyong Kastila|rehimeng Espanyol]]. Sa kaniyang mismong akda na ''Frailocracy in the Philippines'' (na inilathala sa Ingles ng [[Pambansang Komisyong Pangkasaysayan]]),<ref>{{Cite book |last=Pilar |first=Marcelo H. del Del |author-link=Marcelo H. del Pilar |url=https://openlibrary.org/books/OL3853103M/Frailocracy_in_the_Philippines |title=Frailocracy in the Philippines |date=1979 |publisher=National Historical Institute |location=Manila}}</ref> masusing idinokumento ang naging kasaysayan ng ugnayan ng relihiyon at estado, kung saan ang mga prayle ang siyang humawak sa tunay na kapangyarihang pampolitika sa kolonya.<ref>{{Cite web |last=Guerrero |first=Leon Ma. |author-link=Leon Maria Guerrero |date=1952-12-13 |title=Del Pilar, December 13, 1952 |url=https://philippinesfreepress.wordpress.com/1952/12/13/del-pilar-december-13-1952/ |access-date=2026-08-02 |website=The Philippines Free Press Online |language=en}}</ref> Sa kabilang banda, ang anarkismo ay ganap na kataliwasan nito dahil tinatanggihan nito ang anumang uri ng gobyerno, pinuno, o relihiyosong awtoridad sa lipunan. Naniniwala ang mga anarkista na kayang mag-organisa ng lipunan ang mga tao sa pamamagitan ng boluntaryong kooperasyon at pagkakapantay-pantay nang walang nagdidiktang estado, na siyang kabaligtaran ng mahigpit na hirarkiya at dogmang ipinatutupad sa sistemang teokratiko. === Demokrasya ng nakararami === Ang [[demokrasya]] ng nakararami ay nakabatay sa sama-samang pagpapasya kung saan ang pasya ng nakararami ang namamayani sa minorya o sa buong pangkat, na sinusuportahan ng mapamilit na kapangyarihan ng mga institusyon. Tinatanggihan naman ng anarkismo ang lahat ng anyo ng di-boluntaryong hirarkiya, sentralisadong pamamahala, at pamimilit na isinasagawa ng estado.<ref>{{Citation |last=Clark |first=Patricia |title=Anarchism and Democracy |date=2003 |url=https://sk.sagepub.com/dict/edvol/understanding-democratic-politics/chpt/anarchism-democracy |work=Understanding Democratic Politics: An Introduction |pages=261–270 |place=1 Oliver's Yard, 55 City Road, London EC1Y 1SP United Kingdom |publisher=SAGE Publications Ltd |doi=10.4135/9781446220962.n26 |isbn=978-0-7619-7183-2 |access-date=2026-08-02 |last2=Gemie |first2=Sharif}}</ref><ref>{{Cite book |last=Baker |first=Zoe |url=https://theanarchistlibrary.org/library/zoe-baker-anarchism-and-democracy |title=Anarchism and Democracy |date=2022-04-18 |language=en}}</ref> Sa halip, itinataguyod nito ang kusang-loob na pagsasama at, sa pangkalahatan, ang pagtutulungang nakabatay sa pagkakasundo ng lahat o konsenso.<ref>{{Cite book |last=Baker |first=Zoe |url=https://theanarchistlibrary.org/library/zoe-baker-myths-about-anarchism-democracy-and-decision-making |title=Myths About Anarchism, Democracy, and Decision-Making |date=2025-12-30 |language=en}}</ref> === Kapitalismo at panlipunang pamilihan === Ang [[kapitalismo]], ang ekonomiyang panlipunang [[pamilihan]], at ang anarkismo ay magkakaibang sistemang pampulitika at pang-ekonomiya na nakabatay sa kani-kanilang pananaw hinggil sa kapangyarihan ng pamahalaan, pagmamay-ari ng ari-arian, at mga pamilihan. Ang kapitalismo ay umaasa sa pribadong pagmamay-ari at sa hangaring [[Kita|kumita]], ang ekonomiyang panlipunang pamilihan ay nagdaragdag ng matitibay na patakaran ng estado para sa kapakanang panlipunan, samantalang ang anarkismo ay naglalayong ganap na buwagin ang awtoridad ng estado at ang mga tradisyunal na hirarkiya. Ang kapitalismo at anarkismo ay may magkatunggaling pananaw sa lipunan at kalikasan ng tao. Sa usapin ng pamahalaan, tinatanggap ng kapitalismo ang estado bilang tagapagtanggol ng mga [[kontrata]] at pribadong ari-arian, samantalang ganap na tinatanggihan ng anarkismo ang pamahalaan dahil itinuturing itong mapang-api. pagdating naman sa ari-arian, ang kapitalismo ay nakasalalay sa pribadong pagmamay-ari upang kumita ng tubo, ngunit para sa anarkismo, ang mga kagamitan sa produksyon ay dapat pag-arian ng komunidad o ng mga manggagawa mismo.<ref>{{Cite web |date=2025-08-03 |title=Capitalism vs Anarchism: Understanding Two Radical Visions - VOICES OF CAPITALISM |url=https://voicesofcapitalism.com/capitalism-vs-anarchism/ |access-date=2026-08-02 |language=en-US}}</ref> Sa huli, ang kapitalismo ay umaasa sa [[malayang pamilihan]] kung saan ang lakas-paggawa ay binabayaran ng [[sahod]] bilang produkto, samantalang itinuturing ng anarkismo na mapagsamantala ang sistemang ito at mas pinapaboran ang pagtutulungan at kolektibong pamamahala para sa pangangailangan ng [[pamayanan]]. === Komunismong awtoritaryo (Marxismo-Leninismo-Maoismo) === Kapwa layunin ng [[Marxismo]]-[[Leninismo]]-[[Maoismo]]<ref>{{Cite web |last=KC |first=Arjan |date=2025-12-15 |title=Communism Ideologies Marxism Leninism... |url=https://gurkhatech.com/communism-ideologies-marxism-leninism-maoism/ |access-date=2026-08-02 |website=Gurkha Technology |language=en-US}}</ref> at anarkismo ang pagtatatag ng isang walang-uri at walang-estado na lipunang [[Komunismo|komunista]], subalit lubos silang nagkakaiba sa paraan kung paano ito makakamit. Gumagamit ang mga grupong Marxista-Leninista-Maoista ng isang sentralisadong partidong taliba at isang makapangyarihang estado upang durugin ang kapitalismo. Samantala, tinatanggihan ng mga anarkista ang lahat ng estado at herarkiya mula pa lamang sa simula, at sa halip ay itinataguyod ang sariling pamamahala at kusang-loob na pagtutulungan. Nailalarawan ang tagisan ng Marxismo-Leninismo-Maoismo (MLM) at anarkismo sa Pilipinas sa pamamagitan ng magkaibang diskarte ng mga militanteng grupo at mga lokal na komunidad.<ref name=":7" /> Ang mga organisasyong MLM sa bansa, tulad ng [[Bagong Hukbong Bayan]] (NPA) at mga pambansang-demokratikong alyansa, ay kumikilos sa ilalim ng gabay ng mga turo nina [[Karl Marx|Marx]], [[Vladimir Lenin|Lenin]], at [[Mao Zedong]], kung saan sentralisado ang pamumuno at may malinaw na hirarkiya ng mga kadre. Sa kabilang banda, ang mga lokal na anarkista sa Pilipinas ay tahasang tumatanggi sa ideya ng iisang pinuno o organisasyon. Malaki rin ang pagkakaiba ng dalawang panig pagdating sa konsepto ng nasyonalismo at paraan ng pagbabago. Ang kilusang MLM sa [[Pilipinas]] ay tradisyonal na gumagamit ng diskursong "makabayan" na hango sa diwa ng mga rebolusyonaryo tulad ni [[Andrés Bonifacio|Andres Bonifacio]] upang pukawin ang damdamin ng mga manggagawa at [[magsasaka]].<ref name=":7">{{Cite book |last=Ladrido |first=Portia |url=https://theanarchistlibrary.org/library/portia-ladrido-the-anarchists-making-a-difference-in-philippine-society#toc2 |title=The anarchists making a difference in Philippine society |date=2017-09-28 |language=en}}</ref> Para sa mga anarkista, isang malaking kontrahan ang maging makabayan habang isinusulong ang isang lipunang walang estado. Habang ang mga Maoista ay nakatutok sa Matagalang Digmaang Bayan upang agawin ang kapangyarihan ng pamahalaan, kinukuwestiyon ng mga anarkista ang armadong pakikibaka dahil sa panganib na tuluyan nitong maubos ang [[kalikasan]] bago pa man magtagumpay ang rebolusyon. Sa halip na [[digmaan]], mas pinipili ng mga anarkistang Pilipino ang mga direktang aksyon sa komunidad gaya ng pagtugon sa [[baha]], mga kampanyang kontra-[[halalan]], o pakikilahok sa mga proyektong pangkalikasan.<ref name=":7" /> === Meritokrasya at Kakistokrasya === Ang anarkismo ay hindi naniniwala sa konsepto ng meritokrasya, na dapat pamahalaan ng magagaling ang mga tao, dahil hindi rin pakasiguradong maibibigay nito ang pangakong pag-unlad at maaaring gamitin ang talino sa pagpapanatili sa kanilang pangaabuso sa posisyon at gamitin itong rason para pagtakpan ang korupsyon. Sinasabi na ang paglaganap ng meritokrasyang sistema ay nangyayari sa mga kapitalistang bansa, na siyang sanhi ng lubos na pagod at pagbaba ng tingin ng mag-aaral at trabahador sa kanyang sarili para lang makamit ang karangalan o kita. Minsan nagiging sanhi pa ng malawakang pagpapatiwakal. Sa kaakibat nitong sistema, ang kakistokrasya, ay minsan umuusbong ang realidad nito sa ating sistema na pamumunuan tayo ng mga pinuno na siyang nagpapanggap na magaling ngunit wala palang alam, o hindi marunong sa aspeto ng pamamahala. Minsan, hinahaluan ng iba't ibang klaseng pandurugas at pananamantala hanggang mabulok ang sistema sa pawang na kasinungalingan at ipagpatuloy ang bulok na sistemang ito sa pamamagitan ng pagmamana ng posisyon sa kamag-anak nila gamit ang panlilinlang na pati ang galing at talino nila ay namana o kaparehas din. === Minarkismo === Kahit na ang maliit na impluwensiya ng pamamahala ay tinututulan ng anarkismo sapagkat pinagdududahan nito ang pagkaepektibo nito upang makamit ang ninanais na anarkiya. Ngunit, maspinapaboran ito kaysa sa ibang klaseng pulitikang pananaw lalo na kung ito ay gumagamit ng mga konseptong anarkismo tulad ng Demokratikong Munisipalismo at Demokratikong Kumpederalismo na siyang gumagamit ng ilalim-paangat na pagoorganisa at desisyon. Isang halimbawa ay ang Zapatista ng Chiapas Mexico o kaya naman ang Rojava sa Syria. Ngunit, hindi sapat para sa mga anarkista na basta lamang magkaroon ng pamahalaan na konti ang impluwensiya o pangingielam sa lipunan dahil maaaring umusbong ang sentimyento na palakasin ang pamahalaan, o kaya naman ay magkaroon ng malawakang pagusbong ng panibagong mga abusado sa kapangyarihan na hindi saklaw sa miyembro ng pamahalaan tulad ng mga Mafia, Warlord, Kartel, Oligarko, at mga Gangster. == Tingnan din == * [[Komunismo]] * [[Mutualismo]] * [[Sosyalismo]] == Mga pananda == <references group="nb"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} == Mga talababa == {{Refbegin|30em|indent=yes}} * {{Cite book |last=Marshall |first=Peter |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |publisher=HarperCollins |date=1992 |isbn=978-0-0021-7855-6 |location=London}} * {{Cite encyclopedia |date=2009 |title=Anarchism |encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest |publisher=John Wiley & Sons |location=Oxford |last=Cohn |first=Jesse |editor-last=Ness |editor-first=Immanuel |language=en |pages=1–11 |doi=10.1002/9781405198073.wbierp0039 |isbn=978-1-4051-9807-3}} * {{Cite book |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |date=2018 |publisher=Palgrave Macmillan | language=en |isbn=978-3-3197-5619-6 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Arvidsson |first=Stefan |title=The Style and Mythology of Socialism: Socialist Idealism, 1871–1914 |publisher=Routledge |language=en |date=2017 |isbn=978-0-3673-4880-9 |edition=1st |location=London}} * {{Cite book |last=Otero |first=Carlos Peregrín |title=Noam Chomsky: Critical Assessments |publisher=Routledge |language=en |date=1994 |isbn=978-0-4150-1005-4 |volume=2–3 |location=London}} * {{Cite book |last=Guérin |first=Daniel |url=http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |title=Anarchism: From Theory to Practice |publisher=Monthly Review Press |date=1970 |isbn=978-0-8534-5128-0 |access-date=16 Pebrero 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200714125723/http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |archive-date=14 Hulyo 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Bates |first=David |title=Political Ideologies |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2017 |isbn=978-0-1987-2785-9 |editor-last=Wetherly |editor-first=Paul |chapter=Anarchism |access-date=28 Pebrero 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&pg=PA128 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111304/https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&pg=PA128 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |date=2015 |title=Black Panther Radical Factionalization and the Development of Black Anarchism |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-black-studies_2015-10_46_7/page/678 |journal=Journal of Black Studies|language=en |location=Thousand Oaks |publisher=SAGE Publishing |volume=46 |issue=7 |pages=678–703 |doi=10.1177/0021934715593053 |jstor=24572914 |s2cid=145663405}} * {{Cite book |last=Long |first=Roderick T. |url=https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |title=The Routledge Companion to Social and Political Philosophy |publisher=Routledge |date=2013 |isbn=978-0-4158-7456-4 |editor-last=Gaud |editor-first=Gerald F. |access-date=28 Pebrero 2019 |editor-last2=D'Agostino |editor-first2=Fred |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085833/https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |archive-date=9 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite web |date=2019 |title=Definition of Anarchism |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111728/https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |archive-date=18 Pebrero 2021 |access-date=28 Pebrero 2019 |website=Merriam-Webster |language=en |ref={{Sfnref|Merriam-Webster|2019}}}} * {{Cite book |last=Sylvan |first=Richard |title=A Companion to Contemporary Political Philosophy |date=2007 |publisher=Blackwell Publishing |isbn=978-1-4051-3653-2 |editor-last=Goodin |editor-first=Robert E. |edition=2 |series=Blackwell Companions to Philosophy |volume=5 |chapter=Anarchism |editor-last2=Pettit |editor-first2=Philip |editor-last3=Pogge |editor-first3=Thomas |language=en}} * {{Cite book |last=Joll |first=James |language=en |title=The Anarchists |publisher=Harvard University Press |date=1964 |oclc=65683373}} * {{Cite book |last=Carlson |first=Andrew R. |title=Anarchism in Germany; Vol. 1: The Early Movement |url=https://archive.org/details/anarchismingerma0001carl |language=en |publisher=Scarecrow Press |date=1972 |isbn=978-0-8108-0484-5 |location=Metuchen, New Jersey}} * {{Cite news |last=Kahn |first=Joseph |date=5 Agosto 2000 |title=Anarchism, the Creed That Won't Stay Dead; The Spread of World Capitalism Resurrects a Long-Dormant Movement |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2000/08/05/arts/anarchism-creed-that-won-t-stay-dead-spread-world-capitalism-resurrects-long.html |url-access=subscription |page=B9 |issn=0362-4331|language=en}} * {{Citation |last=Baker |first=Zoe |title=Means and Ends: The Revolutionary Practice of Anarchism in Europe and the United States |date=2023 |place=Edinburgh |publisher=AK Press |isbn=978-1-84935-498-1|language=en}} * {{Cite book |last=Nettlau |first=Max |language=en|title=A Short History of Anarchism |publisher=Freedom Press |date=1996 |isbn=978-0-9003-8489-9}} * {{Cite book |last=Ward |first=Colin |url=https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |title=Anarchism: A Very Short Introduction |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2004 |isbn=978-0-1928-0477-8 |location=Oxford |author-mask=2 |access-date=12 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304153805/https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |archive-date=4 Marso 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Goodway |first=David |language=en |title=Anarchist Seeds Beneath the Snow |publisher=Liverpool Press |date=2006 |isbn=978-1-8463-1025-6}} * {{Cite book |last=Skirda |first=Alexandre |title=Facing the Enemy: A History of Anarchist Organization From Proudhon to May 1968 |url=https://archive.org/details/facingenemyhisto0000skir |publisher=AK Press|language=en |date=2002 |isbn=978-1-9025-9319-7}} * {{Cite book |last=Fernández |first=Frank |title=Cuban Anarchism: The History of A Movement |publisher=Sharp Press |date=2009 |orig-date=2001|language=en}} * {{Cite book |last=Morris |first=Christopher W. |url=https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |title=An Essay on the Modern State |publisher=Cambridge University Press |date=2002 |isbn=978-0-5215-2407-0 |access-date=15 Setyembre 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115214335/https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |archive-date=15 Enero 2021 |url-status=live}} * {{Cite journal |last=Osgood |first=Herbert L. |date=Marso 1889 |title=Scientific Anarchism |journal=Political Science Quarterly|language=en |publisher=The Academy of Political Science |volume=4 |issue=1 |pages=1–36 |doi=10.2307/2139424 |jstor=2139424}} * {{Cite book |last=Newman |first=Michael |title=Socialism: A Very Short Introduction |url=https://archive.org/details/socialismverysho0000newm |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1928-0431-0 |language=en |location=Oxford}} * {{Cite book |last=Morris |first=Brian |title=Anthropology, Ecology, and Anarchism: A Brian Morris Reader |url=https://archive.org/details/anthropologyecol0000bria |publisher=PM Press|language=en |others=Marshall, Peter |date=2015 |isbn=978-1-6048-6093-1 |edition=illustrated |location=Oakland |author-mask=2}} * {{Cite book |last=Walter |first=Nicholas |title=About Anarchism |publisher=Freedom Press |date=2002 |isbn=978-0-9003-8490-5 |location=London|language=en}} * {{Cite book |last=Jennings |first=Jeremy |title=Contemporary Political Ideologies |publisher=Pinter |date=1993 |isbn=978-0-8618-7096-7 |editor-last=Eatwell |editor-first=Roger |location=London |pages=127–146 |chapter=Anarchism |editor-last2=Wright |editor-first2=Anthony|language=en}} * {{Cite book |last1=Gay |first1=Kathlyn |title=Encyclopedia of Political Anarchy |url=https://archive.org/details/encyclopediaofpo0000gayk |last2=Gay |first2=Martin |publisher=ABC-CLIO |date=1999 |isbn=978-0-8743-6982-3|language=en}} * {{Cite encyclopedia |date=2008 |title=Anarcho-capitalism |encyclopedia=The Encyclopedia of Libertarianism |publisher=SAGE; Cato Institute|language=en|url=https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&pg=PT51 |access-date=2 Setyembre 2020 |editor-last=Hamowy |editor-first=Ronald |pages=13–14 |doi=10.4135/9781412965811.n8 |isbn=978-1-4129-6580-4 |oclc=191924853 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111721/https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&pg=PT51 |archive-date=18 February 2021 |last1=Morris |first1=Andrew |url-status=live |url-access=subscription}} * {{Cite book |last=Johnson |first=Charles |title=Anarchism/Minarchism: Is a Government Part of a Free Country? |publisher=Ashgate Publishing|language=en |date=2008 |isbn=978-0-7546-6066-8 |editor-last=Long |editor-first=Roderick T. |pages=155–188 |chapter=Liberty, Equality, Solidarity Toward a Dialectical Anarchism |editor-last2=Machan |editor-first2=Tibor R.}} * {{Cite book |last=Franks |first=Benjamin |title=The Oxford Handbook of Political Ideologies |url=https://archive.org/details/oxfordhandbookof0000unse_k5b8 |date=Agosto 2013 |publisher=[[Oxford University Press]] |editor-last=Freeden |editor-first=Michael |pages=[https://archive.org/details/oxfordhandbookof0000unse_k5b8/page/385 385]–404 |chapter=Anarchism |doi=10.1093/oxfordhb/9780199585977.013.0001 |isbn=978-0-19-958597-7 |editor-last2=Stears |editor-first2=Marc|language=en}} * {{Cite book |last=McLaughlin |first=Paul |title=Anarchism and Authority: A Philosophical Introduction to Classical Anarchism |publisher=Ashgate|language=en |date=2007 |isbn=978-0-7546-6196-2 |location=Aldershot}} * {{Cite journal |last=Jun |first=Nathan |date=Setyembre 2009 |title=Anarchist Philosophy and Working Class Struggle: A Brief History and Commentary |url=https://philarchive.org/rec/JUNAPA-2 |journal=WorkingUSA |language=en |volume=12 |issue=3 |pages=505–519 |doi=10.1111/j.1743-4580.2009.00251.x |issn=1089-7011}} * {{Cite book |last1=McLean |first1=Iain |url=https://archive.org/details/oxfordconcisedic00iain |title=The Concise Oxford Dictionary of Politics |last2=McMillan |first2=Alistair |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2003 |isbn=978-0-1928-0276-7 |url-access=registration|language=en}} * {{Cite journal |last=Gabardi |first=Wayne |date=1986 |title=Anarchism. By David Miller. (London: J. M. Dent and Sons, 1984. pp. 216 [pagsur ng aklat]) |url=https://archive.org/details/sim_american-political-science-review_1986-03_80_1/page/300 |journal=American Political Science Review |volume=80 |issue=1 |pages=300–302 |doi=10.2307/1957102 |jstor=446800 |s2cid=151950709|language=en}} * {{Cite encyclopedia |date=2003 |title=Anarchism |encyclopedia=The Blackwell Dictionary of Modern Social Thought |publisher=Blackwell Publishing|language=en |location=Malden, Massachusetts |url=https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&pg=PA12 |access-date=15 Agosto 2020 |last=Ostergaard |first=Geoffrey |editor-last=Outhwaite |editor-first=William |edition=2nd |isbn=978-0-6312-2164-7 |oclc=49704935 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418004719/https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&pg=PA12 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last1=Harrison |first1=Kevin |url=https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |title=Understanding Political Ideas and Movements |last2=Boyd |first2=Tony |publisher=Manchester University Press |date=2003 |isbn=978-0-7190-6151-6 |access-date=7 Marso 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308074910/https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |archive-date=8 Marso 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Brooks |first=Frank H. |title=The Individualist Anarchists: An Anthology of Liberty (1881–1908) |publisher=Transaction Publishers |date=1994 |isbn=978-1-5600-0132-4|language=en}} * {{harvc |last=Backes |first=Uwe |c=Left-Wing Extremism: The Conceptual Dimension |in=Zúquete |year=2023a |pp=3–22|language=en}} * {{harvc |last=Krüusselmann |first=Katharina |last2=Weggemans |first2=Daan |c=Radicalization and Left-Wing Extremism |in=Zúquete |year=2023a |pp=55–68|language=en}} * {{Cite book |editor-last=Zúquete |editor-first=José Pedro |title=The Palgrave Handbook of Left-Wing Extremism |date=2023a |publisher=Palgrave Macmillan |volume=1 |isbn=978-3-031-30896-3|language=en}} * {{Cite book |last=Marshall |first=Peter | language=en |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |url=https://archive.org/details/Demanding_the_impossible_9781604862706 |publisher=PM Press |date=1993 |isbn=978-1-6048-6064-1 |location=Oakland, California |author-mask=2}} * {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |title=Anarchist Voices: An Oral History of Anarchism in America |url=https://archive.org/details/anarchistvoiceso0000avri |publisher=Princeton University Press |date=1996 |isbn=978-0-6910-4494-1|language=en}} * {{Cite journal |last1=Angelbeck |first1=Bill |last2=Grier |first2=Colin |date=2012 |title=Anarchism and the Archaeology of Anarchic Societies: Resistance to Centralization in the Coast Salish Region of the Pacific Northwest Coast |url=https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |url-status=live |journal=Current Anthropology |volume=53 |issue=5 |pages=547–587 |doi=10.1086/667621 |s2cid=142786065 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180721142558/https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |archive-date=21 Hulyo 2018 |access-date=24 Hunyo 2021 | language=en |s2cid-access=free |issn=0011-3204}} * {{Cite book |last=Egoumenides |first=Magda |url=https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |title=Philosophical Anarchism and Political Obligation |publisher=Bloomsbury Publishing|language=en |date=2014 |isbn=978-1-4411-2445-6 |location=New York |access-date=21 Pebrero 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111334/https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Klosko |first=George |url=https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |title=Political Obligations |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1995-5104-0 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124033632/https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |archive-date=24 Nobyembre 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Wilbur |first=Shawn |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Mutualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Miller |first=David |url=https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |title=The Blackwell Encyclopaedia of Political Thought |publisher=Wiley|language=en |date=1991 |isbn=978-0-6311-7944-3 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818145221/https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |archive-date=18 Agosto 2020 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Pierson |first=Christopher |url=https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&pg=PA187 |title=Just Property: Enlightenment, Revolution, and History |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2013 |isbn=978-0-1996-7329-2 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210316125550/https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&pg=PA187 |archive-date=16 Marso 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Morris |first=Brian |url=https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |title=Bakunin: The Philosophy of Freedom |publisher=Black Rose Books |date=1993 |isbn=978-1-8954-3166-7 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225175003/https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |archive-date=25 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Shannon |first=Deric |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=91–106 |chapter=Anti-Capitalism and Libertarian Political Economy |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Heywood |first=Andrew |language=en|url=https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&pg=PA146 |title=Political Ideologies: An Introduction |publisher=Macmillan International Higher Education |date=2017 |isbn=978-1-1376-0604-4 |edition=6 |access-date=13 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111410/https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&pg=PA146 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Bakunin |first=Mikhail |title=Statism and Anarchy |url=https://archive.org/details/statismanarchy0000baku |publisher=Cambridge University Press |date=1990 |isbn=978-0-5213-6182-8 |editor-last=Shatz |editor-first=Marshall |series=Cambridge Texts in the History of Political Thought |location=Cambridge, England |translator-last=Shatz |translator-first=Marshall |doi=10.1017/CBO9781139168083 |lccn=89077393 |oclc=20826465|language=en |orig-date=1873}} * {{Cite book |last=Mayne |first=Alan James |url=https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&pg=PA131 |title=From Politics Past to Politics Future: An Integrated Analysis of Current and Emergent Paradigms |publisher=Greenwood Publishing Group |date=1999 |isbn=978-0-2759-6151-0 |access-date=20 Setyembre 2010|language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418013303/https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&pg=PA131 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Turcato |first=Davide |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Anarchist Communism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=Anarchism: a Documentary History of Libertarian Ideas: from Anarchy to Anarchism |url=https://archive.org/details/anarchismdocumen0000unse |publisher=Black Rose Books |date=2005 |isbn=978-1-5516-4250-5 |location=Montréal|language=en}} * {{Cite book |last=Pernicone |first=Nunzio |url=https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |title=Italian Anarchism, 1864–1892 |publisher=Princeton University Press |date=2009 |isbn=978-0-6916-3268-1 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200819161516/https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |archive-date=19 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite journal |last=Levy |first=Carl |date=8 Mayo 2011 |title=Social Histories of Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |volume=4 |issue=2 |pages=1–44 |doi=10.1353/jsr.2010.0003 |issn=1930-1197 |s2cid=144317650|language=en}} * {{Cite book |last=Van der Walt |first=Lucien |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |pages=249–264 |chapter=Syndicalism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Ryley |first=Peter |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=225–236 |chapter=Individualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite news |last=Imrie |first=Doug |date=1994 |title=The Illegalists |url=http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908072801/http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-date=8 Setyembre 2015 |access-date=9 Disyembre 2010 |work=Anarchy: A Journal of Desire Armed |language=en}} * {{Cite book |last=Parry |first=Richard |url=https://archive.org/details/bonnotgang0000parr |title=The Bonnot Gang |publisher=Rebel Press |date=1987 |isbn=978-0-9460-6104-4 |url-access=registration|language=en}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |author-mask=2 |date=2018 |title=Contemporary Anarchist and Anarchistic Movements |journal=Sociology Compass |publisher=Wiley |volume=12 |issue=6 |article-number=e12582 |doi=10.1111/soc4.12582 |issn=1751-9020|language=en}} * {{Cite web |last=Coutinho |first=Steve |date=3 Marso 2016 |title=Zhuangzi |url=http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303175106/http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=5 Marso 2019 |publisher=Internet Encyclopedia of Philosophy |language=en}} * {{Cite journal |last=Crone |first=Patricia |date=2000 |title=Ninth-Century Muslim Anarchists |url=https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |journal=Past & Present |issue=167 |pages=3–28 |doi=10.1093/past/167.1.3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200828210845/https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |archive-date=28 Agosto 2020 |access-date=3 Enero 2022|language=en}} * {{Cite book |last=Dodson |first=Edward |title=The Discovery of First Principles |publisher=Authorhouse |date=2002 |isbn=978-0-5952-4912-1 |volume=2|language=en}} * {{Cite book |last=Thomas |first=Paul |language=en |title=Karl Marx and the Anarchists |publisher=Routledge & Kegan Paul |date=1985 |isbn=978-0-7102-0685-5 |location=London}} * {{Cite book |url=https://archive.org/details/historyofterrori00grar |title=The History of Terrorism: From Antiquity to Al-Quaeda |publisher=University of California Press|language=en |date=2007 |isbn=978-0-5202-4709-3 |editor-last=Chaliand |editor-first=Gerard |location=Berkeley; Los Angeles; London |oclc=634891265 |editor-last2=Blin |editor-first2=Arnaud |url-access=registration}} * {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=325–342 |chapter=Anarchism and the First International |author-mask=2 |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{Cite journal |last=Anderson |first=Benedict |date=2004 |title=In the World-Shadow of Bismarck and Nobel |url=http://newleftreview.org/II/28/benedict-anderson-in-the-world-shadow-of-bismarck-and-nobel |journal=New Left Review|language=en |volume=2 |issue=28 |pages=85–129 |article-number=2519 |doi=10.64590/q8k |archive-url=https://web.archive.org/web/20151219130121/http://newleftreview.org/II/28/benedict-anderson-in-the-world-shadow-of-bismarck-and-nobel |archive-date=19 Disyembre 2015 |access-date=7 Enero 2016 |url-access=subscription}} * {{Cite journal |last1=Lutz |first1=James M. |last2=Ulmschneider |first2=Georgia Wralstad |date=2019 |title=Civil Liberties, National Security and U.S. Courts in Times of Terrorism |journal=Perspectives on Terrorism |volume=13 |issue=6 |pages=43–57 |jstor=26853740|language=en}} * {{Cite book |last=Bantman |first=Constance |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=371–388 |chapter=The Era of Propaganda by the Deed |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=m7BhDwAAQBAJ&pg=PA372}} * {{Cite book |last=Moya |first=Jose C. |title=In Defiance of Boundaries: Anarchism in Latin American History |publisher=University Press of Florida |others=Kirwin R. Shaffer |date=2015 |isbn=978-0-8130-5138-3 |editor-last=Laforcade |editor-first=Geoffroy de |chapter=Transference, culture, and critique The Circulation of Anarchist Ideas and Practices |access-date=6 Marso 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=ikt6AQAACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085903/https://books.google.com/books?id=ikt6AQAACAAJ |archive-date=9 Agosto 2020|language=en |url-status=live}} * {{Cite book |last=Laursen |first=Ole Birk |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=149–168 |chapter=Anti-Imperialism |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Nomad |first=Max |title=Revolutionary Internationals 1864–1943 |publisher=Stanford University Press|language=en |date=1966 |isbn=978-0-8047-0293-5 |editor-last=Drachkovitch |editor-first=Milorad M. |page=88 |chapter=The Anarchist Tradition}} * {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |language=en |publisher=AK Press |date=2006 |isbn=978-1-9048-5948-2 |location=Stirling |author-mask=2|title=The Russian Anarchists|url=https://archive.org/details/bwb_KT-771-669 }} * {{Cite book |last=Bolloten |first=Burnett |language=en |title=The Spanish Civil War: Revolution and Counterrevolution |url=https://archive.org/details/spanishcivilwarr0000boll_z8t8 |publisher=University of North Carolina Press |date=1984 |isbn=978-0-8078-1906-7}} * {{Cite journal |last=Harmon |first=Christopher C. |date=2011 |title=How Terrorist Groups End: Studies of the Twentieth Century |journal=Connections|language=en |volume=10 |issue=2 |pages=51–104 |jstor=26310649}} * {{Cite book |last=Rupert |first=Mark |url=https://archive.org/details/globalizationint00rupe |title=Globalization and International Political Economy |publisher=Rowman & Littlefield Publishers|language=en |date=2006 |isbn=978-0-7425-2943-4 |location=Lanham}} * {{Cite book |last=Evren |first=Süreyyya |language=en |title=Post-Anarchism: A Reader |url=https://archive.org/details/postanarchismrea0000unse |publisher=Pluto Press |date=2011 |isbn=978-0-7453-3086-0 |editor-last=Rousselle |editor-first=Duane |pages=[https://archive.org/details/postanarchismrea0000unse/page/1 1]–19 |chapter=How New Anarchism Changed the World (of Opposition) after Seattle and Gave Birth to Post-Anarchism |editor-last2=Evren |editor-first2=Süreyyya }} * {{Cite book |last=Honeywell |first=C. |url=https://books.google.com/books?id=qzKOzQEACAAJ |title=Anarchism |publisher=Wiley |date=2021 |isbn=978-1-5095-2390-0 |series=Key Concepts in Political Theory |access-date=13 Agosto 2022|language=em}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Leonard |author-mask=2 |date=2010 |title=Hakim Bey and Ontological Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |location=East Lansing |publisher=Michigan State University Press|language=en |volume=4 |issue=2 |pages=109–137 |doi=10.1353/jsr.2010.0009 |jstor=41887660 |s2cid=143304524}} * {{Cite book |last=Ramnath |first=Maia |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Non-Western Anarchisms and Postcolonialism |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{cite book|last=Pernicone|first=Nunzio|year=1993|title=Italian Anarchism, 1864–1892|publisher=Princeton University Press|isbn=0691056927|lccn=92-46661}} * {{Cite book|last=Pengam|first=Alain|chapter=Anarcho-Communism|editor-last1=Ribel|editor-first1=Maximilien|editor-last2=Crump|editor-first2=John|year=1987|title=Non-Market Socialism in the Nineteenth and Twentieth Centuries|publisher=Palgrave Macmillan|chapter-url=https://books.google.com/books?id=dqmvCwAAQBAJ&q=anarcho-communism+stateless+communism&pg=PA60|pages=60–82|doi=10.1007/978-1-349-18775-1_4|isbn=978-1349187751|language=en}} * {{cite encyclopedia |editor1-last=Ball |editor1-first=Terence |editor2-last=Dagger |editor2-first=Richard |date=2019 |orig-date=1999 |url=https://www.britannica.com/topic/communism |title=Communism |edition=revised |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=10 Hunyo 2020|language=en }} * {{cite book |last=Steele |first=David |title=From Marx to Mises: Post-Capitalist Society and the Challenge of Economic Calculation |publisher=Open Court Publishing Company|language=en |year=1992 |isbn=978-0-87548-449-5}} * {{cite book|chapter=Anarchism and Markets|last=Carson|first=Kevin|year=2018|location=Leiden|publisher=Brill|editor-first=Nathan|editor-last=Jun|title=Brill's Companion to Anarchism and Philosophy|isbn=978-90-04-35689-4|pages=81–119|doi=10.1163/9789004356894_005|url=https://brill.com/view/title/35861|language=en}} * {{cite book|last=Alexander|first=Robert|title=The Anarchists in the Spanish Civil War|isbn=1-85756-400-6|location=[[Londres]]|publisher=Janus|year=1999|oclc=43717219|url=https://libcom.org/history/anarchists-spanish-civil-war-robert-alexander|language=en}} * {{cite book|last=Graham|first=Helen|language=en|year=2002|title=The Spanish Republic at War, 1936–1939|location=[[Cambridge]]|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=0-521-45932-X|oclc=464890766}} * {{cite book|first=Abel|last=Paz|title=Durruti in the Spanish Revolution|url=https://www.akpress.org/durrutiinthespanishrevolution.html|year=2006|orig-year=1996|translator-first=Chuck|translator-last=Morse|language=en|location=[[Edinburgh]]|publisher=AK Press|isbn=1-904859-50-X|lccn=2006920974|oclc=482919277}} {{Refend}} [[Kategorya:Mga ideolohiyang pampolitika]] [[Kategorya:Anarkismo|*]] [[Kategorya:Mga ideolohiyang pang-ekonomiya]] 5a54nqd5xouwsn42yxskbxl8rx25foy 2218568 2218562 2026-08-02T04:47:06Z Jojit fb 38 /* Meritokrasya at Kakistokrasya */ 2218568 wikitext text/x-wiki {{About|pilosopiyang pampolitika|ang katayuan ng isang lipunang walang awtoridad|Anarkiya}} [[Talaksan:Black_flag_waving.svg|frame|Itim na watawat ng anarkismo]] Ang '''anarkismo''' ay isang [[Pilosopiyang pampolitika|pilosopiyang pampulitika]] at kilusan na naglalayong buwagin ang lahat ng mga institusyong nagpapatuloy ng [[Awtoritarismo|awtoridad]], pamimilit, o herarkiya, na pangunahing tinututukan ang [[estado]] at [[kapitalismo]]. Isinusulong ng anarkismo ang pagpapalit sa estado ng mga lipunang walang estado at mga kusang-loob na malalayang samahan. Inilalarawan ang anarkismo bilang bahagi ng libertaryong sangay ng kilusang [[Sosyalismo|sosyalista]] (libertaryong sosyalismo).{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}}{{Refn|Sa aklat na ''In Anarchism: From Theory to Practice'' (1970),{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} inilarawan ng historyador na anarkista na si Daniel Guérin ang anarkismo bilang kasingkahulugan ng libertaryang sosyalismo. Isinulat niya na ang anarkismo ay "talagang kasingkahulugan ng sosyalismo. Ang isang anarkista ay pangunahing isang sosyalista na ang layunin ay wakasan ang pagsasamantala ng tao sa kapwa tao. Ang anarkismo ay isa lamang sa mga daloy ng kaisipang sosyalista—ang daloy na ang pangunahing katangian ay ang pagpapahalaga sa kalayaan at ang agarang hangaring buwagin ang estado."{{Sfn|Arvidsson|2017}} Sa kaniyang maraming akda tungkol sa anarkismo, inilalarawan naman ng historyador na si Noam Chomsky ang anarkismo, kasama ng libertaryang Marxismo, bilang libertaryang sangay ng sosyalismo.{{Sfn|Otero|1994|p=617}}|group=nb|name=nb1}} Bagaman matatagpuan ang mga bakas ng mga ideyang anarkista sa buong kasaysayan, umusbong ang makabagong anarkismo noong [[Panahon ng Kaliwanagan]]. Sa huling kalahati ng [[Ika-19 na dantaon|ika-19 na]] [[Ika-19 na dantaon|dantaon]] at sa mga unang dekada ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], umunlad ang kilusang anarkista sa maraming bahagi ng daigdig at nagkaroon ng mahalagang papel sa pakikibaka ng mga [[manggagawa]] para sa kanilang paglaya. Sa panahong ito, nabuo ang iba't ibang paaralan ng kaisipang anarkista. Nakibahagi ang mga anarkista sa ilang mga rebolusyon, lalo na sa [[Komuna ng Paris]], [[Digmaang Sibil sa Rusya]], at [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], na ang pagwawakas ay nagmarka rin sa pagtatapos ng klasikal na panahon ng anarkismo. Sa mga huling dekada ng ika-20 dantaon at pagpasok ng ika-21 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista at lumawak ang katanyagan at impluwensiya nito sa loob ng mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa digmaan, at laban sa globalisasyon. Gumagamit ang mga anarkista ng iba't ibang pamamaraan upang isulong ang pagbabagong panlipunan, na karaniwang inuuri bilang [[rebolusyonaryo]] o ebolusyonaryo, bagaman madalas na nagsasapawan ang dalawa at naipapakita sa sari-saring taktika. Karaniwang pinapaboran ng mga ebolusyonaryong pamamaraan ang unti-unti at madalas ay di-marahas na pagbabago, samantalang layunin ng mga rebolusyonaryong pamamaraan na wasakin ang mga mapaniil na estado at institusyon. Maraming aspekto ng kabihasnang pantao ang naimpluwensiyahan ng teorya, kritika, at praktika ng anarkismo. == Etimolohiya, terminolohiya, at kahulugan == [[File:Proudhon_jeune.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Proudhon_jeune.jpg|thumb|Si Pierre-Joseph Proudhon ang unang pilosopong pampolitika na tinawag ang sarili bilang anarkista{{Sfn|Kahn|2000}}<ref name="Merriman2">Merriman, John M. (2009). ''How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror''. New Haven: Yale University Press. p. 42. {{ISBN|9780300217933}}.</ref><ref name="Leier2">Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}.</ref>]] Ang etimolohikal na pinagmulan ng salitang anarkismo ay mula sa Sinaunang [[Wikang Griyego|Griyegong]] ''anarkhia'' (ἀναρχία), na nangangahulugang "walang pinuno" o "walang namumuno". Binubuo ito ng unlaping ''an-'' ("walang") at ng salitang ''arkhos'' ("pinuno" o "tagapamahala"). Ang hulaping ''-ismo'' ay tumutukoy sa isang ideolohikal na kilusan o kaisipan na nagtataguyod ng anarkiya.{{Sfnm|1a1=Bates|1y=2017|1p=128|2a1=Long|2y=2013|2p=217}} Lumitaw ang salitang ''anarchisme'' sa [[wikang Ingles]] noong 1642 at ang ''anarchy'' naman noong 1539; sa mga unang paggamit nito sa Ingles, binibigyang-diin nito ang kahulugan ng kaguluhan o kawalan ng kaayusan.{{Sfnm|1a1=Merriam-Webster|1y=2019|1loc="Anarchism"|2a1=''Oxford English Dictionary''|2y=2005|2loc="Anarchism"|3a1=Sylvan|3y=2007|3p=260}} Sa panahon ng [[Rebolusyong Pranses]], iba't ibang pangkat ang tumawag sa kanilang mga kalaban bilang mga ''anarkista'', bagaman kakaunti sa mga tinawag na ganoon ang may mga pananaw na kahalintulad ng mga sumunod na anarkista. Maraming rebolusyonaryo noong ika-19 na dantaon, gaya nina William Godwin (1756–1836) at Wilhelm Weitling (1808–1871), ang nag-ambag sa mga doktrinang anarkista ng susunod na salinlahi, subalit hindi nila ginamit ang mga katawagang ''anarkista'' o ''anarkismo'' upang ilarawan ang kanilang sarili o ang kanilang mga paniniwala.{{Sfn|Joll|1964|pp=27–37}}{{Sfn|Carlson|1972|pp=22–23}} Ang unang pilosopong pampolitika na tumawag sa kaniyang sarili bilang isang anarkista (Pranses: ''anarchiste'') at nagbigay sa salitang ito ng positibong kahulugan ay si Pierre-Joseph Proudhon (1809–1865).{{Sfn|Kahn|2000}}<ref name="Merriman2" /><ref name="Leier">Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}. (sa Ingles)</ref> Ayon sa ilang historyador, umusbong ang kilusang anarkista sa pagitan ng panahon ni Proudhon at ng Kongresong Saint-Imier noong 1872, bagaman may magkakaibang pananaw ang mga historyador hinggil dito.{{Sfn|Baker|2023|p=40-43}} Mula noong [[dekada 1890]], at nagsimula sa [[Pransiya]],{{Sfn|Nettlau|1996|p=162}} ang salitang ''libertaryanismo'' ay madalas gamitin bilang kasingkahulugan ng anarkismo;{{Sfn|Guérin|1970|loc="The Basic Ideas of Anarchism"}} hanggang sa kasalukuyan, karaniwan pa rin ang ganitong paggamit sa labas ng [[Estados Unidos]].{{Sfnm|1a1=Ward|1y=2004|1p=62|2a1=Goodway|2y=2006|2p=4|3a1=Skirda|3y=2002|3p=183|4a1=Fernández|4y=2009|4p=9}} Gayunman, sa ilang gamit, ang libertaryanismo ay tumutukoy lamang sa [[Indibidwalismo|indibiduwalistang]] pilosopiya ng [[malayang pamilihan]], at ang anarkismo ng malayang merkado ay mas tiyak na tinatawag na libertaryang anarkismo.{{Sfn|Morris|2002|p=61}} Bagaman ang katawagang libertaryanismo ay matagal nang halos kasingkahulugan ng anarkismo,{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6}} ang kahulugan nito ay naging mas malabo sa paglipas ng panahon dahil sa pag-angkin dito ng iba't ibang pangkat na may magkakaibang [[ideolohiya]],{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} kabilang ang Bagong Kaliwa at ang mga tagapagtaguyod ng libertaryang Marxismo, na hindi inuugnay ang kanilang sarili sa mga awtoritaryang sosyalista o sa isang partidong banguwardismo, gayundin ang mga radikal na [[Liberalismo|liberal]] sa usaping pangkultura na pangunahing nakatuon sa mga [[kalayaang sibil]].{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Dahil dito, may ilang anarkista ang mas pinipiling gamitin ang katawagang libertaryang sosyalismo{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}} upang maiwasan ang mga negatibong kahulugang ikinakabit sa salitang ''anarkismo'' at upang bigyang-diin ang kaugnayan nito sa sosyalismo.{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Sa pangkalahatan, ginagamit ang anarkismo upang tukuyin ang kontra-awtoritaryang sangay ng kilusang sosyalista.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=104}}{{Refn|group=nb|name=nb1}} Karaniwan itong inihahambing sa mga anyo ng sosyalismo na nakasentro sa estado o ipinapataw mula sa itaas.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Karaniwang binibigyang-diin ng mga iskolar ng anarkismo ang sosyalistang katangian ng anarkismo{{Sfn|Newman|2005|p=15}} at tinutuligsa ang mga pagtatangkang paghiwalayin ang dalawa bilang magkasalungat na ideolohiya.{{Sfn|Morris|2015|p=64}} May ilang iskolar ding naglalarawan sa anarkismo bilang may maraming impluwensiya mula sa liberalismo,{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} at bilang kapuwa liberal at sosyalista, bagaman higit na sosyalista.{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Samantala, maraming iskolar ang tumatangging ituring na isang anyo ng anarkismo ang anarko-kapitalismo, sapagkat para sa kanila ay hindi nito wastong nauunawaan ang mga pangunahing simulain ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}}{{Refn|Ayon kay Herbert L. Osgood, ang anarkismo ang "pinakasukdulang kabaligtaran" ng awtoritaryang komunismo at sosyalismong nakasentro sa estado.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Ayon naman kay Peter Marshall, "sa pangkalahatan, mas malapit ang anarkismo sa sosyalismo kaysa sa liberalismo. ... Malaking bahagi ng anarkismo ay kabilang sa kampo ng sosyalismo, bagaman mayroon din itong ilang impluwensiya mula sa liberalismo. Hindi ito maaaring ipailalim lamang sa sosyalismo, at mas mainam itong ituring bilang isang hiwalay at natatanging doktrina."{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Ayon kay Jeremy Jennings, "mahirap hindi mapagpasyahan na ang mga ideyang ito"—na tumutukoy sa anarko-kapitalismo—"ay tinatawag lamang na anarkista dahil sa maling pag-unawa sa kung ano ang anarkismo." Dagdag pa niya, "ang anarkismo ay hindi nagtataguyod ng lubos na walang hadlang na kalayaan ng indibidwal (na tila pinaniniwalaan ng mga 'anarko-kapitalista'); sa halip, gaya ng nakita na natin, itinataguyod nito ang pagpapalawak ng [[indibidwalidad]] at ng pamayanan."{{Sfn|Morris|2015|p=64}} Isinulat naman ni Nicolas Walter na "ang anarkismo ay nagmula kapuwa sa liberalismo at sosyalismo, sa kasaysayan man at sa ideolohiya. ... Sa isang diwa, nananatiling mga liberal at mga sosyalista ang mga anarkista, at tuwing itinatakwil nila ang mabubuting elemento ng alinman sa dalawa, ipinagkakanulo nila ang mismong anarkismo. ... Kami ay mga liberal, subalit higit pa rito; kami rin ay mga sosyalista, subalit higit pa rito."{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Isinama naman ni Michael Newman ang anarkismo bilang isa sa maraming tradisyon ng sosyalismo, lalo na ang tradisyong higit na nakahanay sa sosyalismo na sinusundan nina Pierre-Joseph Proudhon at Mikhail Bakunin.{{Sfn|Newman|2005|p=15}} Samantala, iginiit ni Brian Morris na "nakalilinlang kapuwa sa konsepto at sa kasaysayan" ang paglikha ng isang mahigpit na paghahati sa pagitan ng sosyalismo at anarkismo.|group=nb}} Bagaman ang pagtutol sa estado ay pangunahing bahagi ng kaisipang anarkista, hindi madaling bigyan ng iisang depinisyon ang anarkismo, sapagkat malawak ang talakayan ng mga iskolar at mga anarkista tungkol dito, at bahagyang magkakaiba ang pag-unawa rito ng iba't ibang tradisyon ng anarkismo.{{Sfn|Long|2013|p=217}}{{Refn|Isang karaniwang depinisyong tinatanggap ng mga anarkista ay ang anarkismo ay isang kalipunan ng mga pilosopiyang pampolitika na tumututol sa awtoridad at hirarkikong organisasyon, kabilang ang [[kapitalismo]], [[nasyonalismo]], ang [[estado]], at lahat ng kaugnay na institusyon, sa pamamalakad ng lahat ng [[ugnayang pantao]], pabor sa isang lipunang nakabatay sa [[desentralisasyon]], [[kalayaan]], at kusang-loob na samahan. Gayunman, binibigyang-diin ng mga iskolar na ang depinisyong ito ay may kaparehong mga kakulangan ng depinisyong nakabatay sa kontra-awtoritaryanismo (isang ''[[a posteriori]]'' na kongklusyon), kontra-etatismo o kontra-estado (sapagkat higit pa rito ang anarkismo),{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1p=166|2a1=Jun|2y=2009|2p=507|3a1=Franks|3y=2013|3pp=386–388}} at etimolohiya (ang simpleng pagwawaksi sa mga namumuno).{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1pp=25–29|2a1=Long|2y=2013|2pp=217}}|group=nb}} Kabilang sa mahahalagang sangkap ng depinisyon nito ang hangarin para sa isang [[Lipunan|lipunang]] walang pamimilit, ang pagtanggi sa aparatong pang-estado, ang paniniwalang likas na kayang mamuhay o umunlad ng tao sa isang lipunang walang pamimilit, at ang mungkahi kung paano maisasakatuparan ang mithiin ng anarkiya.{{Sfn|McLaughlin|2007|pp=25–26}} == Simbolismo == {{multiple image | total_width = 320 | image1 = Anarchy-symbol.svg | caption1 = Simbolong bilog na A | image2 = Circle-A red.svg | caption2 = Naka-istilong Bilog na A na punk | align = right | header = Ang bilog na A (''circle-A'') ay isang sagisag ng anarkismo na kumakatawan sa mga pangunahing simulain nito, kabilang ang kalayaan ng indibidwal at pagtutol sa awtoritaryanismo.<ref>{{Cite web |title=Understanding The Meaning Behind The Anarchist Symbol: Breaking Down The Unconventional Ideals {{!}} ShunSpirit |url=https://shunspirit.com/article/anarchist-symbol-meaning |access-date=12 Disyembre 2025|language=en |website=shunspirit.com}}</ref> }} Mula pa noong ika-19 na dantaon, gumagamit na ang mga anarkista ng ilang sagisag para sa kanilang adhikain, kabilang ang pinakatanyag na bilog na A (''circle-A''), ang itim na watawat, at ang itim na [[pusa]].<ref name="Baillargeon">{{cite book |last1=Baillargeon |first1=Normand |url=https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&q=%22circle+A%22 |title=Order Without Power: An Introduction to Anarchism: History and Current Challenges |date=2013 |publisher=Seven Stories Press |isbn=978-1-60980-472-5 |location=New York |language=en |translator=Mary Foster |access-date=Oktubre 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210922142448/https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&q=%22circle+A%22 |archive-date=Setyembre 22, 2021 |url-status=live |orig-year=2008}}</ref><ref name="An Anarchist FAQ">{{cite book |title=An Anarchist FAQ |publisher=AK Press |year=2008 |isbn=978-1-902593-90-6 |editor-last=Mckay |editor-first=Iain |location=Edinburgh |language=en |chapter=Appendix – The Symbols of Anarchy |oclc=182529204 |chapter-url=https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20201005101602/https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-date=Oktubre 5, 2020}}</ref> Karaniwan din ang mga [[watawat]] na hinati sa dalawang kulay, na kadalasang nakabatay sa itim na watawat, gaya ng pula at itim at itim at lila, na kumakatawan sa anarko-sindikalismo at anarka-[[peminismo]], ayon sa pagkakasunod. Mula noong ikalawang kalahati ng ika-20 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista sa paggamit ng mga bagong sagisag na mas madaling iguhit at mas madaling makilala, na ang pinakatanyag ay ang bilog na A. Mula sa pagsisimula ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], naging higit na laganap ang mga sagisag pangkultura ng anarkismo sa [[kulturang popular]], kasabay ng pag-usbong ng kilusang kontra-[[globalisasyon]] at ng subkulturang [[punk]].<ref name="revival">{{cite journal |last=Williams |first=Leonard |date=Setyembre 2007 |title=Anarchism Revived |journal=New Political Science |volume=29 |issue=3 |pages=297–312 |doi=10.1080/07393140701510160 |s2cid=220354272|language=en}}</ref><ref name="Gordon">{{cite journal |last=Gordon |first=Uri |date=Pebrero 2007 |title=Anarchism reloaded |journal=Journal of Political Ideologies |volume=12 |issue=1 |pages=29–48 |doi=10.1080/13569310601095598 |s2cid=216089196|language=en}}</ref> == Mga paaralan ng kaisipan == Karaniwang hinahati ang mga paaralan ng kaisipan sa anarkismo sa dalawang pangunahing makasaysayang tradisyon: ang panlipunang anarkismo at ang indibiduwalistang anarkismo, dahil sa kanilang magkakaibang pinagmulan, pagpapahalaga, at pag-unlad.{{Sfnm|1a1=McLean|1a2=McMillan|1y=2003|1loc="Anarchism"|2a1=Ostergaard|2y=2003|2p=14|2loc="Anarchism"}} Binibigyang-diin ng indibiduwalistang tradisyon ang negatibong kalayaan sa pamamagitan ng pagtutol sa mga paghihigpit sa malayang indibiduwal, samantalang binibigyang-diin ng panlipunang tradisyon ang positibong [[kalayaan]] sa layuning ganap na mapaunlad ang malayang kakayahan ng lipunan sa pamamagitan ng pagkakapantay-pantay at panlipunang pagmamay-ari.{{Sfn|Harrison|Boyd|2003|p=251}} Sa kronolohikal na pananaw, maaaring hatiin ang anarkismo sa mga klasikong tradisyon noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at sa mga pos-klasikong tradisyon—gaya ng anarka-peminismo, berdeng anarkismo, at pos-anarkismo—na umusbong pagkatapos nito.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=9}} Ang pagbibigay-diin ng anarkismo sa pagtutol sa [[kapitalismo]], pagkakapantay-pantay, at pagpapalawak ng [[pamayanan]] at indibiduwalidad ang nagtatangi rito mula sa anarko-kapitalismo at iba pang uri ng ekonomikong libertaryanismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}} Karamihan sa mga pananaw nito sa [[ekonomiya]] at pilosopiyang legal ay nagpapakita ng mga kontra-awtoritaryo, kontra-estado, libertariyo, at radikal na pagpapakahulugan sa makakaliwa at sosyalistang pulitika,{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} kabilang ang [[kolektibismo]], [[komunismo]], [[Indibidwalismo|indibiduwalismo]], [[Mutualismo|mutuwalismo]], at sindikalismo, bukod sa iba pang mga teoryang pang-ekonomiya ng libertaryang [[sosyalismo]].{{Sfn|Guérin|1970|p=35|loc="Critique of authoritarian socialism"}} Karaniwang inilalagay ang anarkismo sa pinakakaliwang bahagi ng espektrong pampolitika, bagaman marami ang tumututol sa awtoridad ng estado batay sa mga simulain ng kanan, gaya ng mga anarko-kapitalista.{{Sfnm|1a1=Brooks|1y=1994|1p=[https://books.google.com/books?id=gHyUj9HFYBIC&pg=PP15 xi]|1ps=, "Usually considered to be an extreme left-wing ideology".}}<ref name=":1">{{Cite journal |last=Jungkunz |first=Sebastian |date=2019-01-02 |title=Towards a Measurement of Extreme Left-Wing Attitudes |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09644008.2018.1484906 |journal=German Politics |language=en |volume=28 |issue=1 |pages=101–122 |doi=10.1080/09644008.2018.1484906 |issn=0964-4008 |url-access=subscription |s2cid=158624439}}</ref>{{Sfn|Backes|2023a|p=12}}{{Sfn|Krüusselmann|Weggemans|2023a|p=58}} Dahil walang iisang nakapirming kalipunan ng doktrina o natatanging pandaigdigang pananaw ang anarkismo,{{Sfn|Marshall|1993|pp=14–17}} umiral ang maraming uri at tradisyon nito, at malaki ang pagkakaiba-iba ng mga anyo ng anarkiya.{{Sfn|Sylvan|2007|p=262}} Bilang tugon sa sektaryanismo sa loob ng kilusang anarkista, lumitaw ang anarkismo nang walang [[pang-uri]], isang panawagan para sa pagpaparaya at pagkakaisa ng mga anarkista na unang isinulong ni Fernando Tarrida del Mármol noong 1889 bilang tugon sa matitinding pagtatalo hinggil sa teoryang anarkista noong panahong iyon.{{Sfn|Avrich|1996|p=6}} Sa kabila ng kanilang pagkakahiwalay, ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo ay hindi itinuturing na magkakahiwalay na mga entidad kundi mga tendensiya na nagsasalubong at nag-uugnayan sa isa't isa sa pamamagitan ng magkakaparehong simulain, gaya ng awtonomiya, mutuwal na pagtutulungan, pagtutol sa awtoridad, at [[desentralisasyon]].{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=1–6|2a1=Angelbeck|2a2=Grier|2y=2012|2p=551}} Higit pa sa mga partikular na paksyon ng mga kilusang pampolitika ng anarkismo na bumubuo sa anarkismong pampolitika, mayroon ding anarkismong pampilosopiya, na nagsasabing ang estado ay walang moral na pagiging lehitimo, nang hindi kinakailangang tanggapin ang pangangailangan ng isang rebolusyon upang ito ay maalis.{{Sfn|Egoumenides|2014|p=2}} Bilang isang sangay, lalo na ng indibiduwalistang anarkismo,{{Sfnm|1a1=Ostergaard|1y=2003|1p=12|2a1=Gabardi|2y=1986|2pp=300–302}} maaaring tanggapin ng anarkismo pampilosopiya ang pag-iral ng isang pinakamaliit na estado, subalit iginiit nito na walang [[Moralidad|moral]] na tungkulin ang mga [[mamamayan]] na sundin ang pamahalaan kapag ito ay sumasalungat sa awtonomiya ng indibiduwal.{{Sfn|Klosko|2005|p=4}} Maging ang magkakaibang pilosopikal na tradisyon tulad ng Obhetibismo at Kantiyanismo ay nagbigay ng mga argumentong ginamit upang ipagtanggol ang anarkismo pampilosopiya, kabilang ang pagtatanggol ni Robert Paul Wolff sa anarkismo laban sa mga pormal na paraan ng pagbibigay-katwiran sa pagiging lehitimo ng estado.<ref name="sa">{{cite journal |last=Martin |first=Thomas |date=2000 |title=Book Review: In Defense of Anarchism |url=http://library.nothingness.org/articles/SA/en/display/348 |journal=Social Anarchism |issue=27 |access-date=19 Hunyo 2008|language=en}}</ref> Binibigyang-pansin din ng anarkismo ang mga argumentong moral sapagkat may mahalagang papel ang [[etika]] sa pilosopiyang anarkista. Mayroon ding ilang anarkista na yumakap sa paniniwala sa [[Nihilismo|nihilismong]] pampolitika.{{Sfn|Walter|2002|p=52}} === Klasiko === Sa mga klasikong tradisyon ng anarkismo, ang mga unang umusbong ay ang mutuwalismo at indibiduwalistang anarkismo. Sinundan ang mga ito ng mga pangunahing tradisyon ng panlipunang anarkismo, gaya ng kolektibistang anarkismo, anarko-komunismo, at anarko-sindikalismo. Nagkakaiba ang mga tradisyong ito sa kanilang pananaw hinggil sa organisasyon at estrukturang pang-ekonomiya ng kanilang mithiing lipunan.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=2}} Ang mutuwalismo ay isang teoryang pang-ekonomiya noong ika-18 dantaon na pinaunlad bilang teoryang anarkista ni Pierre-Joseph Proudhon. Kabilang sa mga layunin nito ang "pagbuwag sa estado",<ref name=":0">{{Cite book |title=The Desk Encyclopedia of World History |date=2006 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-7394-7809-7 |editor-last=Wright |editor-first=Edmund |location=New York |pages=20–21}}</ref> pagkakatumbasan, malayang samahan, kusang-loob na [[kontrata]], pederasyon, at repormang [[Pananalapi (disiplina)|pananalapi]] sa parehong kredito at [[salapi]] na pamamahalaan ng isang [[bangko]] ng sambayanan.{{Sfn|Wilbur|2019|pp=213–218}} Sa paglipas ng panahon, inilarawan ang mutuwalismo bilang isang ideolohiyang nasa pagitan ng indibiduwalista at kolektibistang anyo ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Avrich|1y=1996|1p=6|2a1=Miller|2y=1991|2p=11}} Sa ''What Is Property?'' (1840), unang inilarawan ni Proudhon ang kaniyang layunin bilang isang "ikatlong anyo ng lipunan, ang sintesis ng komunismo at pag-aari."{{Sfn|Pierson|2013|p=187}} Ang kolektibistang anarkismo ay isang rebolusyonaryong sosyalistang anyo ng anarkismo{{Sfn|Morris|1993|p=76}} na karaniwang iniuugnay kay Mikhail Bakunin.{{Sfn|Shannon|2019|p=101}} Isinusulong ng mga kolektibistang anarkista ang kolektibong pagmamay-ari ng mga kagamitan sa produksiyon, na inaasahang maisasakatuparan sa pamamagitan ng marahas na [[rebolusyon]],{{Sfn|Avrich|1996|pp=3–4}} at naniniwalang dapat bayaran ang mga [[manggagawa]] ayon sa oras na kanilang ginawa, sa halip na ipamahagi ang mga [[produkto]] ayon sa pangangailangan tulad ng sa komunismo. Umusbong ang kolektibistang anarkismo kasabay ng [[Marxismo]], subalit tinanggihan nito ang [[diktadura]] ng [[proletaryado]], sa kabila ng ipinahahayag na layunin ng Marxismo na magtatag ng isang lipunang kolektibista na walang estado.{{Sfnm|1a1=Heywood|1y=2017|1pp=146–147|2a1=Bakunin|2y=1990}} Ang anarko-komunismo ay isang teorya ng anarkismo na nagsusulong ng isang lipunang komunista na may magkakasamang pagmamay-ari ng mga kagamitan sa [[produksiyon]],{{Sfn|Mayne|1999|p=131}} na pinangangasiwaan ng isang pederal na ugnayan ng mga kusang-loob na samahan.{{Sfn|Marshall|1993|p=327}} Ang produksiyon at pagkonsumo ay ibabatay sa prinsipyong "[[Mula sa bawat isa ayon sa kaniyang kakayahan, para sa bawat isa ayon sa kaniyang pangangailangan]]."{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1p=327|2a1=Turcato|2y=2019|2pp=237–238}} Umusbong ang anarko-komunismo mula sa mga radikal na sosyalistang kilusan pagkatapos ng [[Rebolusyong Pranses]],{{Sfn|Graham|2005}} subalit unang nabuo bilang isang natatanging [[doktrina]] sa seksiyong [[Italya|Italyano]] ng Unang Internasyonal.{{Sfn|Pernicone|2009|pp=111–113}} Kalaunan ay higit pa itong pinaunlad sa mga teoretikal na akda ni [[Peter Kropotkin]],{{Sfn|Turcato|2019|pp=239–244}} na ang kaniyang partikular na pananaw ang naging nangingibabaw sa maraming anarkista pagsapit ng huling bahagi ng ika-19 na dantaon.{{Sfn|Levy|2011|p=6}} Ang anarko-sindikalismo ay isang sangay ng anarkismo na tumitingin sa mga unyon ng mga [[manggagawa]] bilang isang posibleng puwersa para sa rebolusyonaryong pagbabago ng lipunan. Layunin nitong palitan ang kapitalismo at ang estado ng isang bagong lipunang [[Demokrasya|demokratikong]] pinamamahalaan mismo ng mga manggagawa. Ang mga pangunahing simulain ng anarko-sindikalismo ay direktang pagkilos, pagkakaisa ng mga manggagawa, at sariling pamamahala ng mga manggagawa.{{Sfn|Van der Walt|2019|p=249}} Ang indibiduwalistang anarkismo naman ay isang pangkat ng iba't ibang tradisyon ng kaisipan sa loob ng kilusang anarkista na nagbibigay ng higit na diin sa indibiduwal at sa kaniyang [[Malayang kalooban|malayang pagpapasya]] kaysa sa anumang panlabas na salik na nagtatakda ng kaniyang kilos.{{Sfn|Ryley|2019|p=225}} Kabilang sa mga unang nakaimpluwensiya sa anyong ito ng anarkismo sina William Godwin, Max Stirner, at [[Henry David Thoreau]]. Sa iba't ibang bansa, nakakuha ang indibiduwalistang anarkismo ng maliit ngunit magkakaibang pangkat ng mga tagasunod, kabilang ang mga Bohemyo na alagad ng [[sining]] at mga [[intelektuwal]],{{Sfn|Marshall|1993|p=440}} gayundin ang mga kabataang anarkistang lumalabag sa batas sa kilusang nakilala bilang iligalismo at indibiduwal na pagbawi.{{Sfnm|1a1=Imrie|1y=1994|2a1=Parry|2y=1987|2p=15}} === Pos-klasiko at kontemporaryo === Patuloy na umusbong ang anarkismo ng maraming [[pilosopiya]] at kilusan na, sa ilang pagkakataon, ay eklektiko, na humahango ng mga ideya mula sa iba't ibang pinagmulan at pinagsasama ang magkakaibang konsepto upang makalikha ng mga bagong pamamaraang pampilosopiya. Nanatiling mahalagang bahagi ng mga makabagong tradisyon ng anarkismo ang kontra-kapitalistang tradisyon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Williams|2018|p=4}} Maraming pangkat, tendensiya, at paaralan ng kaisipan ng anarkismo ang umiiral sa kasalukuyan, kaya mahirap ilarawan ang makabagong kilusang anarkista bilang isang magkakaisang kabuuan.{{Sfn|Franks|2013|pp=385–386}} Bagaman nakapaglatag ang mga teorista at aktibista ng mga "medyo matatag na kalipunan ng mga simulain ng anarkismo," wala pa ring nagkakaisang pananaw kung alin sa mga simulain ang pangunahing batayan nito. Dahil dito, inilalarawan ng mga komentarista ang mga anarkismo sa halip na isang iisang anarkismo, sapagkat bagaman may mga simulain silang magkakatulad, magkakaiba ang pagpapahalagang ibinibigay ng bawat paaralan sa mga ito. Halimbawa, maaaring isang pangkalahatang simulain ang pagkakapantay-pantay ng kasarian, subalit higit itong binibigyang-priyoridad ng anarka-peminismo kaysa ng anarko-komunismo.{{Sfn|Franks|2013|p=386}} Sa pangkalahatan, tutol ang mga anarkista sa mapilit na awtoridad sa lahat ng anyo nito, kabilang ang lahat ng sentralisado at hirarkikong anyo ng pamahalaan (halimbawa, [[monarkiya]], kinatawang demokrasya, sosyalismong pang-estado, at iba pa), mga sistemang nakabatay sa uring pang-ekonomiya (halimbawa, kapitalismo, [[Bolshevik|Bolshevismo]], [[Piyudalismo|pyudalismo]], [[pang-aalipin]], at iba pa), mga awtokratikong [[relihiyon]] (halimbawa, pundamentalistang [[Islam]], [[Simbahang Katoliko Romano]], at iba pa), patriyarkiya, heteroseksismo, pananaig ng mga puti, at [[imperyalismo]].{{Sfn|Jun|2009|pp=507–508}} Gayunman, nagkakaiba ang mga paaralan ng anarkismo sa mga pamamaraang dapat gamitin upang tutulan ang mga ito.{{Sfn|Jun|2009|p=507}} == Kasaysayan == === Sinaunang panahon at gitnang panahon === Ang mga pinakakilalang naunang tagapagpauna ng anarkismo sa sinaunang daigdig ay matatagpuan sa [[Tsina]] at [[Gresya]]. Sa Tsina, ang anarkismong pampilosopiya (ang pagtalakay sa pagiging lehitimo ng estado) ay inilahad ng mga pilosopong [[Taoismo|Taoista]] na sina Zhuang Zhou at [[Laozi]].{{Sfnm|1a1=Coutinho|1y=2016|2a1=Marshall|2y=1993|2p=54}} Kasama ng [[estoisismo]], sinasabing ang [[Taoismo]] ay nagtaglay ng mahahalagang paunang pahiwatig ng anarkismo.{{Sfn|Sylvan|2007|p=257}} Naipahayag din ang mga pananaw na anarkiko ng mga [[Mandudula|mandudulang]] [[trahedya]] at mga pilosopo sa Gresya. Ginamit nina [[Esquilo|Eskilo]] at [[Sopokles]] ang alamat ni Antigona upang ilarawan ang tunggalian sa pagitan ng mga batas na ipinapataw ng estado at ng pansariling awtonomiya. Patuloy namang kinuwestiyon ni Sokrates ang mga awtoridad sa [[Atenas]] at iginiit ang [[karapatan]] ng indibiduwal sa [[kalayaan]] ng budhi. Tinanggihan ng mga [[Siniko]] ang batas ng tao (''nomos'') at ang mga kaugnay na awtoridad, habang sinisikap nilang mamuhay ayon sa kalikasan (''physis''). Samantala, itinaguyod ng mga Estoiko ang isang lipunang nakabatay sa di-pormal at magiliw na ugnayan ng mga mamamayan nang walang pag-iral ng estado.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4, 66–73}} Sa [[Imperyong Sasanida]] (224–651 CE), nanawagan si [[Mazdak]] para sa isang lipunang may pagkakapantay-pantay at sa pag-aalis ng monarkiya, subalit hindi nagtagal ay ipinapatay siya ni Emperador Kavad I.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Sa Basra, nangaral ang ilang sektang panrelihiyon laban sa estado.{{Sfn|Crone|2000|pp=3, 21–25}} Sa [[Gitnang Kapanahunan|Gitnang Panahon]] sa [[Europa]], walang naging malinaw na gawaing anarkista maliban sa ilang mapagkait sa sariling mga kilusang panrelihiyon. Nagkaroon ng mga tendensiyang kontra-estado at libertaryo ang iba't ibang sektang panrelihiyon sa Europa.{{Sfn|Nettlau|1996|p=8}} Ang mga ito, kasama ng ilang kilusang [[Muslim]], ang kalauna'y nagbigay-daan sa pag-usbong ng panrelihiyong anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Ang muling pagsigla ng interes sa sinaunang panahon noong [[Renasimiyento|Renasimyento]] at ang pagbibigay-diin sa sariling pagpapasya noong [[Repormasyon]] ay muling nagpasigla sa mga elementong sekular na kontra-awtoritaryo sa Europa, lalo na sa Pransiya. Ang mga hamon ng [[Panahon ng Kaliwanagan]] sa awtoridad na intelektuwal—maging sekular o panrelihiyon—at ang mga rebolusyon noong dekada 1790 at noong 1848 ay pawang nagpasigla sa pag-unlad ng ideolohiyang humantong sa panahon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=307}} === Makabagong panahon === [[File:Barricade18March1871_(more_cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Barricade18March1871_(more_cropped).jpg|thumb|Ang Komuna ng Paris, isa sa mga pinakaunang eksperimento sa anarkismo.]] Noong [[Himagsikang Pranses|Rebolusyong Pranses]], ang mga pangkat na gaya ng Enragés at ng ''sans-culottes'' ay naging mahalagang yugto sa pag-usbong ng mga damdaming kontra-estado at [[Pederalismo|pederalista]].{{Sfn|Marshall|1993|p=4}} Sa buong ika-19 na dantaon, umusbong ang mga unang tradisyon ng anarkismo: itinaguyod ni William Godwin ang anarkismo pampilosopiya sa [[Inglatera]] sa pamamagitan ng moral na pagtanggi sa pagiging lehitimo ng estado; ang kaisipan ni Max Stirner ay naglatag ng daan para sa indibiduwalismo; at ang teorya ng mutuwalismo ni Pierre-Joseph Proudhon ay nakatagpo ng matabang lupa sa Pransiya.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}} Pagsapit ng huling bahagi ng dekada 1870, malinaw nang nahubog ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo, at mula 1880 hanggang 1914 ay naganap ang isang bugso ng [[Globalisasyon|globalisasyong]] noon ay hindi pa nasasaksihan.{{Sfn|Levy|2011|pp=10–15}} Ang panahong ito ng klasikal na anarkismo ay tumagal hanggang sa pagtatapos ng [[Digmaang Sibil ng Espanya]] at itinuturing na ginintuang panahon ng anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}} [[File:Bakunin.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bakunin.png|thumb|Tinutulan ni Mikhail Bakunin ang Marxistang layunin ng diktadura ng proletaryado at nakipag-alyansa sa mga pederalista sa loob ng Unang Internasyonal bago siya pinatalsik ng mga Marxista.]] Humango si Mikhail Bakunin mula sa mutuwalismo upang itatag ang anarkismong kolektibista, at sumapi siya sa ''International Workingmen's Association'', isang samahan ng mga manggagawa na kalauna'y nakilala bilang Unang Internasyonal (''First International''), na itinatag noong 1864 upang pag-isahin ang iba't ibang rebolusyonaryong kilusan. Naging isang mahalagang puwersang pampolitika ang Internasyonal, at isa sa mga pangunahing personalidad nito si [[Karl Marx]], na kasapi ng Pangkalahatang Konseho nito. Ang pangkat ni Bakunin, ang Pederasyong Jura, at ang mga tagasunod ni Pierre-Joseph Proudhon (ang mga mutuwalista) ay tumutol sa sosyalismong pang-estado, at itinaguyod ang pag-iwas sa pakikilahok sa elektoral na pulitika (''political abstentionism'') at ang pagpapanatili ng maliliit na pag-aari.{{Sfnm|1a1=Dodson|1y=2002|1p=312|2a1=Thomas|2y=1985|2p=187|3a1=Chaliand|3a2=Blin|3y=2007|3p=116}} Pagkaraan ng matitinding alitan, pinalayas ng mga Marxista ang mga Bakuninista mula sa Internasyonal sa Kongreso sa [[Ang Haya|Haya]] ng 1872.{{Sfnm|1a1=Graham|1y=2019|1pp=334–336|2a1=Marshall|2y=1993|2p=24}} Katulad din nito, ang mga anarkista ay nakaranas ng gayong pagtrato sa Ikalawang Internasyonal at tuluyang pinalayas noong 1896.{{Sfn|Levy|2011|p=12}} Hinulaan ni Bakunin na kung magkakaroon ng kapangyarihan ang mga rebolusyonaryo ayon sa mga tuntunin ni Marx, sila rin ay magiging mga bagong mapaniil sa mga [[manggagawa]]. Bilang tugon sa kanilang pagpapatalsik mula sa Unang Internasyonal, itinatag ng mga anarkista ang Internasyonal ng St. Imier. Sa impluwensiya ni [[Peter Kropotkin]], isang Rusong [[Pilosopiya|pilosopo]] at [[siyentipiko]], nagkaroon ng malaking pagkakatulad ang anarko-komunismo at ang kolektibismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=5}} Ang mga anarko-komunista, na humango ng inspirasyon mula sa [[Komuna ng Paris]] ng 1871, ay nagsulong ng malayang pederasyon at ng pamamahagi ng mga kalakal ayon sa pangangailangan ng bawat isa.{{Sfn|Graham|2005|p=xii}} Sa panahong ito, may isang minorya ng mga anarkista ang yumakap sa taktika ng rebolusyonaryong karahasang pampolitika, na nakilala bilang propaganda ng gawa (''propaganda of the deed'').{{Sfn|Marshall|1993|pp=633–636}} Ang pagkakawatak-watak ng kilusang sosyalista sa Pransiya sa maraming pangkat, gayundin ang pagbitay at pagpapatapon sa maraming Komunardo sa mga kolonya ng bilangguan matapos supilin ang Komuna ng Paris, ay nagbigay-daan sa pag-usbong ng mga indibiduwalistang pagpapahayag at pagkilos sa larangang pampolitika.{{Sfn|Anderson|2004}} Bagaman maraming anarkista ang lumayo sa mga gawaing ito ng terorismo, nadungisan ang reputasyon ng buong kilusan, at isinagawa ang iba't ibang hakbang upang pigilan ang pagpasok ng mga anarkista sa [[Estados Unidos]], kabilang ang Batas sa Imigrasyon ng 1903, na kilala rin bilang Batas sa Pagbubukod sa mga Anarkista.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=633–636|2a1=Lutz|2a2=Ulmschneider|2y=2019|2p=46}} Ang iligalismo ay isa pang estratehiyang niyakap ng ilang anarkista sa panahong ito.{{Sfn|Bantman|2019|p=374}} Pagsapit ng simula ng ika-20 dantaon, humupa na ang kilusang terorista, at ang lugar nito ay napalitan ng anarko-komunismo at anarko-sindikalismo, habang ang anarkismo ay lumaganap sa iba't ibang panig ng daigdig.{{Sfn|Moya|2015|p=327}}{{Sfn|Levy|2011|p=16}} Sa [[Tsina]], may maliliit na pangkat ng mga mag-aaral na nagpakilala ng [[makatao]] at [[maka-agham]] na bersiyon ng anarko-komunismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=519–521}} Samantala, naging sentro ang [[Tokyo]] ng mga mapanghimagsik na kabataan mula sa iba't ibang bansa sa [[Silangang Asya]] na nagtungo sa kabisera ng [[Hapon]] upang mag-aral.{{Sfn|Marshall|1993|pp=519–521}} Sa [[Amerikang Latino]], naging pangunahing baluwarte ng anarko-sindikalismo ang [[Arhentina]], kung saan ito ang naging pinakaprominenteng [[ideolohiya]] ng kaliwa.{{Sfnm|1a1=Levy|1y=2011|1p=23|2a1=Laursen|2y=2019|2p=157|3a1=Marshall|3y=1993|3pp=504–508}} Nakilahok din ang mga anarkista sa Komuna ng Strandzha at sa Republika ng Kruševo, na itinatag sa [[Masedonya]] sa panahon ng Pag-aalsang Ilinden–Preobrazhenie noong 1903, gayundin sa [[Rebolusyong Mehikano]] noong 1910. Sa sunod-sunod na mga rebolusyon noong 1917–1923, nagkaroon ang mga anarkista ng iba't ibang antas ng aktibong pakikilahok.{{sfn|Marshall|1993|p=470}} Sa kabila ng mga pangamba, masigasig na nakilahok ang mga anarkista sa Rebolusyong Ruso bilang pagsalungat sa Kilusang Puti, lalo na sa Makhnovshchina. Nang makita nila ang tagumpay ng mga Bolshevik sa [[Rebolusyong Oktubre]] at ang sumunod na [[Digmaang Sibil sa Rusya]], maraming manggagawa at aktibista ang lumipat sa mga partidong komunista, na lumakas kapalit ng paghina ng anarkismo at iba pang kilusang sosyalista. Sa Pransiya at Estados Unidos, maraming kasapi ng malalaking kilusang sindikalista, gaya ng Pangkalahatang Kompederasyon ng Paggawa at ng Manggagawang Pang-industriya ng Mundo, ang umalis sa kanilang mga samahan at sumapi sa Komunistang Internasyonal.{{Sfn|Nomad|1966|p=88}} Gayunman, matapos maging matatag ang pamahalaang Bolshevik, dumanas ng matinding panunupil ang mga anarkista, kabilang noong Pag-aalsa sa [[Kronstadt]]. Maraming anarkista mula sa [[Petrograd]] at [[Mosku]] ang tumakas patungong [[Ukranya]], subalit kalaunan ay dinurog din ng mga Bolshevik ang kilusang anarkista roon.{{Sfn|Avrich|2006|p=204}} Dahil sa panunupil sa mga anarkista sa Rusya, umusbong ang dalawang bagong magkasalungat na kaisipan: ang platapormismo at ang sintesis na anarkistang. Layunin ng una na bumuo ng isang magkakaugnay na samahang mangunguna sa rebolusyon, samantalang tinututulan naman ng ikalawa ang anumang anyo ng organisasyong maihahalintulad sa isang partidong pampolitika. Sa [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]] noong 1936–1939, muling nakipag-alyansa ang mga anarkista at mga sindikalista (CNT at FAI) sa iba't ibang kilusang makakaliwa. Ang matagal nang tradisyon ng anarkismo sa [[Espanya]] ang naging dahilan upang gumanap ang mga anarkista ng mahalagang papel sa digmaan, lalo na sa Rebolusyong Espanyol ng 1936. Bilang tugon sa paghihimagsik ng hukbo, isang kilusang binigyang-inspirasyon ng anarkismo—na binubuo ng mga [[magsasaka]] at manggagawa at sinusuportahan ng mga armadong milisya—ang kumontrol sa [[Barcelona]] at sa malalawak na kanayunan ng Espanya, kung saan isinakolektibo nila ang mga lupain.{{Sfn|Bolloten|1984|p=1107}} Sa simula ng digmaan, nagbigay ang [[Unyong Sobyetiko|Unyong Sobyet]] ng limitadong tulong. Gayunman, nauwi ito sa matinding tunggalian sa pagitan ng mga komunista at iba pang pangkat ng makakaliwa sa isang serye ng mga pangyayaring nakilala bilang Mga Araw ng Mayo, habang pinagtibay ni [[Joseph Stalin]] ang kontrol ng Unyong Sobyet sa pamahalaang Republikano. Nagbunga ito ng panibagong pagkatalo ng mga anarkista sa kamay ng mga komunista.{{Sfn|Marshall|1993|pp=xi, 466}} ==== Pagkatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig ==== Sa pagtatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], lubhang nanghina ang kilusang anarkista. Pagsapit ng dekada 1960, muling sumigla ang anarkismo, na marahil ay dulot ng nakitang kabiguan ng [[Marxismo–Leninismo]] at ng mga tensiyong ibinunga ng [[Digmaang Malamig]].{{Sfn|Marshall|1993|p=539}} Sa panahong ito, lumitaw ang anarkismo sa iba't ibang kilusang tumutuligsa kapwa sa kapitalismo at sa estado, gaya ng mga kilusang laban sa sandatang nuklear, pangkapaligiran, pangkapayapaan, kontra-kultura ng dekada 1960, at ng Bagong Kaliwa.{{Sfn|Marshall|1993|pp=xi, 539}} Nagkaroon din ito ng paglipat mula sa dati nitong mapanghimagsik na katangian tungo sa mapanuksong repormismong kontra-ikapitalista. Naiugnay rin ang anarkismo sa subkulturang [[punk]], gaya ng makikita sa mga banda tulad ng Crass at Sex Pistols.{{Sfn|Marshall|1993|pp=493–494}} Ang mga umiiral na kaisipang [[Peminismo|peminista]] ng anarka-peminismo ay muling sumigla noong ikalawang yugto ng peminismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=493–494}} Sa panahong ito rin nagsimulang mabuo ang itim na anarkismo (''black anarchism''), na nakaimpluwensiya sa paglayo ng anarkismo mula sa dati nitong nakasentro sa [[Europa]].{{Sfn|Williams|2015|p=680}} Kasabay nito, nabigo itong magkaroon ng malawak na impluwensiya sa Hilagang Europa, habang naabot naman nito ang hindi pa nararanasang kasikatan sa [[Amerikang Latino]].{{Sfn|Harmon|2011|p=70}} Noong pagpasok ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], lalong lumawak ang kasikatan at impluwensiya ng anarkismo sa mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa [[digmaan]], at laban sa [[globalisasyon]].{{Sfn|Rupert|2006|p=66}} Lumago ang interes sa kilusang anarkista kasabay ng pag-igting ng kilusang kontra-globalisasyon,{{Sfn|Evren|2011|p=1}} na ang mga pangunahing kalipunan ng mga aktibista ay nakabatay sa mga pananaw na anarkista.{{Sfn|Evren|2011|p=2}} Naging kilala ang mga anarkista sa kanilang pakikilahok sa mga protesta laban sa [[Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal|World Trade Organization]] (WTO, o Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal), [[Group of Eight]] (G8, o Pangkat ng Walo), at World Economic Forum (WEF, o Pandaigdigan na Pagpupulong sa Ekonomiya). Sa mga protestang ito, ang mga pansamantalang pangkat na walang pinuno at hindi nagpapakilala, na tinatawag na ''black blocs'' o blokeng itim, ay nasangkot sa mga kaguluhan, pagsira ng [[ari-arian]], at mararahas na komprontasyon laban sa [[pulisya]]. Kabilang sa iba pang mga taktika sa pag-oorganisa na umusbong sa panahong ito ang mga ''affinity group'' (mga pangkat na binubuo ng magkakatulad ang layunin), ''security culture'' (kultura ng pagpapanatili ng seguridad), at paggamit ng mga desentralisadong [[teknolohiya]] gaya ng [[Internet]]. Isa sa pinakamahalagang pangyayari sa panahong ito ang mga komprontasyon sa kumperensiya ng WTO sa [[Seattle]] noong 1999.{{Sfn|Rupert|2006|p=66}} Habang hinuhubog ng kilusang ito ang radikalismo ng ika-21 dantaon, ang mas malawak na pagtanggap sa mga simulain ng anarkismo ay naging hudyat ng muling pagsigla ng interes sa anarkismo.{{Sfn|Evren|2011|p=2}} Gayunman, sa makabagong pagbabalita, madalas na binibigyang-diin ang karahasang isinagawa ng mga ''black bloc'' sa mga demonstrasyon at iniuugnay ito sa mga anarkista.<ref>{{Cite news |date=8 Oktubre 2013 |title=Black Blocs hijack Brazil teacher protests |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-24453113 |access-date=23 Hunyo 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Booth |first1=Robert |last2=Vallée |first2=Marc |date=1 Abril 2011 |title='Black bloc' anarchists behind anti-cuts rampage reject thuggery claims |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/society/2011/apr/01/anarchists-anti-cuts-march |access-date=23 Hunyo 2025 |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite news |date=3 Abril 2011 |title=Who are the Black Bloc and what are they trying to achieve? |language=en-AU |work=ABC News |url=https://www.abc.net.au/news/2011-04-04/blocwilliams/45890 |access-date=23 Hunyo 2025}}</ref> Bagaman may mga layuning rebolusyonaryo, marami sa mga makabagong anyo ng anarkismo ay hindi nakatuon sa komprontasyon. Sa halip, sinisikap nilang bumuo ng isang alternatibong paraan ng organisasyong panlipunan (alinsunod sa teorya ng kapangyarihang dalawahan o ''dual power''), na nakabatay sa ugnayang may pagtutulungan at kusang-loob na kooperasyon. Makikita ito sa mga pangkat tulad ng Food Not Bombs (Pagkain Hindi Bomba) at sa mga sentrong panlipunang pinamamahalaan ng mga kalahok mismo.{{Sfn|Honeywell|2021|}} Ang mas malawak na pagkapansin sa anarkismo ay nagbunsod din sa mas maraming iskolar sa mga [[Larangang akademiko|larangan]] tulad ng [[antropolohiya]] at [[kasaysayan]] na pag-aralan at makibahagi sa kilusang anarkista, bagaman higit na pinahahalagahan ng makabagong anarkismo ang pagkilos kaysa sa teoryang [[akademiko]].{{Sfnm|1a1=Williams|1y=2010|1p=110|2a1=Evren|2y=2011|2p=1|3a1=Angelbeck|3a2=Grier|3y=2012|3p=549}} Naging maimpluwensiya rin ang mga ideya ng anarkismo sa pag-unlad ng mga Zapatista sa [[Mehiko]] at ng Pederasyon Demokratiko ng Hilagang Siria, na mas kilala bilang Rojava, isang ''[[de facto]]'' na nagsasariling rehiyon sa hilagang [[Siria|SIria]].{{Sfn|Ramnath|2019|p=691}} == Paglaganap ng anarkismo sa Pilipinas == Ang anarkismo sa [[Pilipinas]] ay nag-ugat sa laban kontra [[kolonyalismo]] laban sa [[Imperyong Espanyol]] at naging maimpluwensiya sa [[Himagsikang Pilipino]] at sa maagang kilusang unyon ng mga manggagawa sa bansa. Matapos itong mapalitan ng Marxismo–Leninismo bilang pangunahing rebolusyonaryong kaisipan noong kalagitnaan ng ika-20 dantaon, muli itong sumigla bilang bahagi ng punk na subkultura kasunod ng pagkakahati-hati ng [[Partido Komunista ng Pilipinas]]. Mabilis na lumaganap ang nasyonalismong Pilipino sa buong kapuluan matapos ang Maluwalhating Rebolusyon ng 1868. Maraming intelektuwal na Pilipino, kabilang sina [[José Rizal]] at [[Marcelo H. del Pilar]], ang naglunsad ng [[Kilusang Propaganda]], na nanawagan ng mga reporma sa pamamahala ng [[Silangang Indiyas ng Espanya]].<ref>{{cite book|last1=Schumacher|first1=John|title=The Propaganda Movement, 1880–1895: The Creation of Filipino Consciousness, the Making of the Revolution|date=1997|publisher=Ateneo University Press|location=Manila|isbn=971-550-209-1|page=333|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last1=Agoncillo|first1=Teodoro|title=History of the Filipino People|url=https://archive.org/details/historyoffilipin00teod|url-access=registration|date=1990|publisher=Garotech Publishing|location=Lungsod Quezon|isbn=971-8711-06-6|edition=8|language=en}}</ref> Noong 1890, lumipat si Rizal sa Europa, kung saan nakilala niya ang mga kilusang anarkista sa Pransiya at Espanya. Sa Espanya, naging tagapayo niya ang Proudhonistang pederalista na si Francisco Pi y Margall.<ref name=":2">{{Cite book |last=Anderson|first=Benedict|title=Age of globalization : anarchists and the anticolonial imagination|date=2013|publisher=Verso|isbn=978-1-78168-144-2|pages=107, 159|oclc=864023954|language=en}}</ref><ref name=":02">{{cite journal|url=https://asj.upd.edu.ph/mediabox/archive/ASJ-49-1-2013/From%20Cadiz%20to%20La%20Liga%20-%20Spanish%20Context%20of%20Rizals%20Political%20Thought%20-%20Aseniero.pdf|pages=27–39|title=From Cádiz to La Liga: The Spanish Context of Rizal's Political Thought|first=George|last=Aseniero|date=31 Oktubre 2013|journal=Asian Studies: Journal of Critical Perspectives on Asia|publisher=[[University of the Philippines Diliman]]|volume=49|issue=1|location=Lungsod Quezon|issn=2244-5927|oclc=950730261|language=en}}</ref> Ang konsepto ng propaganda sa pamamagitan ng gawa (''propaganda of the deed'') ang naging partikular na inspirasyon sa ikalawang nobela ni Rizal na ''[[El filibusterismo]]'', na naglalarawan ng isang rebolusyon para sa pambansang paglaya laban sa mga kolonyal na awtoridad ng Espanya sa Pilipinas.<ref name=":2" /> Sa [[Nobelang Pilipino|nobelang]] iyon, inilarawan ni Rizal ang isang nabigong pagtatangka ng propaganda sa pamamagitan ng gawa sa katauhan ni Simoun, na nagtangkang pasabugin ang isang pagtitipong dinaluhan ng mga piling tao o elitista ng kolonyal na pamahalaan.<ref name=":12">{{cite book |last=Anderson|first=Benedict|title=The Age Of Globalization: Anarchists and the Anti-Colonial Imagination|publisher=Verso Books|year=2013|isbn=9781781681442|location=[[London]]|page=31|oclc=875370534|language=en}}</ref> Pagbalik niya sa [[Maynila]] noong 1892, itinatag ni Rizal ang [[La Liga Filipina]], isang lihim na samahan na nakatuon sa pagtutulungan, pagtatatag ng mga kooperatiba, at iba pang gawain.<ref name=":02" /> Dahil sa kaniyang mga gawain sa Liga, inaresto si Rizal at ipinatapon sa Dapitan.<ref>{{cite book |last1=Zaide|first1=Gregorio F.|title=Rizal: His Exile to Dapitan|date=1976|publisher=St. Mary's|pages=193|url=https://books.google.com/books?id=xPziMgEACAAJ&q=rizal+exile+in+dapitan|access-date=19 Agosto 2019|language=en}}</ref> Doon ay nagtayo siya ng isang [[ospital]], isang sistema ng panustos ng tubig, at isang [[paaralan]], kung saan siya nagturo at nagsagawa rin ng pagsasaka at [[paghahalaman]].<ref>{{cite book |last1=Gibbs|first1=Eloise A.|title=Rizal in Dapitan: A Story Based on the Life of José Rizal During His Exile in Dapitan|date=1960|publisher=University Book Supply|page=230|url=https://books.google.com/books?id=jqFAAAAAIAAJ&q=Rizal+in+dapitan|access-date=20 Agosto 2019|language=en}}</ref> Matapos ipatapon si Rizal, maraming nasyonalistang Pilipino ang nagtatag ng [[Katipunan]], isa pang lihim na samahan, subalit sa pagkakataong ito ay may layuning makamit ang kasarinlan mula sa Espanya sa pamamagitan ng isang himagsikan. Dahil sa inspirasyon mula sa mga akda ni Rizal, nag-organisa ang Katipunan ng armadong paglaban sa pamahalaang Espanyol sa pamumuno ni [[Andrés Bonifacio]].<ref>{{Citation|last=Agoncillo|first=Teodoro|author-link=Teodoro Agoncillo|title=The Revolt of the Masses: The story of Bonifacio and the Katipunan|publisher=[[University of the Philippines]] Press|location=Lungsod Quezon|year=1996|orig-year=1956|isbn=971-8711-06-6|url=https://books.google.com/books?id=SV_BAQAACAAJ|page=41|language=en}}</ref> Matapos mabunyag ang mga gawain ng Katipunan noong Agosto 1896, nagsimula ang Himagsikang Pilipino. Nag-alsa ang mga kasapi ng Katipunan sa [[Caloocan]],<ref name="Ocampo1995">{{cite book |last=Ocampo|first=Ambeth R.|title=Bonifacio's bolo|url=https://books.google.com/books?id=YWhxAAAAMAAJ|year=1995|publisher=Anvil Pub.|isbn=978-971-27-0418-5|page=8|language=en}}</ref> itinatag ang [[Republika ng Katagalugan]], at nagpahayag ng isang pambansang armadong himagsikan.<ref name="guererro1">{{citation |last1=Guererro|first1=Milagros|last2=Encarnacion|first2=Emmanuel|last3=Villegas|first3=Ramon|title=Andres Bonifacio and the 1896 Revolution|journal=Sulyap Kultura|volume=1|issue=2|pages=3–12|publisher=National Commission for Culture and the Arts|year=1996|url=http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1|access-date=2009-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20101115193832/http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1|archive-date=2010-11-15|url-status=dead|language=en}}</ref> Bagaman walang tuwirang naging bahagi si Rizal sa himagsikan, nilitis siya ng hukumang militar sa mga kasong paghihimagsik, sedisyon, at sabuwatan. Napatunayang nagkasala siya sa lahat ng paratang at binaril ng pulutong ng mga tagabaril bilang pagbitay.<ref>{{cite book|last1=Russell|first1=Charles Edward|last2=Rodriguez|first2=Eulogio Balan|title=The hero of the Filipinos: the story of José Rizal, poet, patriot and martyr|url=https://archive.org/details/herooffilipinoss00russ_0|year=1923|publisher=The Century co.|page=[https://archive.org/details/herooffilipinoss00russ_0/page/308 308]|language=en}}</ref> Noong 1897, napatalsik at ipinapatay si Bonifacio ni [[Emilio Aguinaldo]], na siyang umako sa pamumuno ng kilusang rebolusyonaryo.<ref>{{cite book|last1=Agoncillo|first1=Teodoro|title=History of the Filipino People|url=https://archive.org/details/historyoffilipin00teod|url-access=registration|date=1990|publisher=Garotech Publishing|location=Lungsod Quezon|isbn=971-8711-06-6|edition=8|pages=178–181|language=en}}</ref> Matapos mapalayas ang mga Espanyol mula sa kapuluan, nagtatag si Aguinaldo ng isang diktadura at ipinahayag ang [[kasarinlan ng Pilipinas]]. Gayunman, sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)|Kasunduan sa Paris]], pormal na isinuko ng Espanya ang Pilipinas sa Estados Unidos, na naging mitsa ng armadong tunggalian laban sa bagong tatag na [[Unang Republika ng Pilipinas]].<ref>{{cite book|last=Randolph|first=Carman Fitz|title=The Law and Policy of Annexation|chapter=Chapter I, The Annexation of the Philippines|publisher=BiblioBazaar, LLC|location=Charleston, South Carolina|year=2009|isbn=978-1-103-32481-1|language=en}}</ref> Sa panahon ng himagsikan, si [[Isabelo de los Reyes]] ay kabilang sa mga rebolusyonaryong ipinatapon sa Espanya, kung saan siya ay ibinilanggo sa Kastilyo ng Montjuïc. Doon ay nakilala niya ang ilang mga anarkista at sindikalista, at napag-aralan ang panitikang anarkista na ibinibigay sa kanya ng isang simpatetikong bantay.<ref name="Mojares">{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/268 268]|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Scott|first=William Henry|year=1992|title=The Union Obrera Democrática: First Filipino Trade Union|location=Lungsod Quezon|publisher=New Day|page=14|isbn=9789711004880|oclc=1187047203|language=en}}</ref> Matapos siyang makalaya, nakilala niya ang ilang mga palaisip na anarkista, kabilang sina Francesc Ferrer,<ref name="Saulo">{{Cite book |title=Communism in the Philippines : An Introduction|last=Saulo|first=Alfredo|date=2002|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9715504035|edition=Pinalaki|location=Maynila, Pilipinas|oclc=969406494|page=4|language=en}}</ref> at nabasa ang mga akda nina Pierre-Joseph Proudhon, Mikhail Bakunin, at Peter Kropotkin.<ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/n282 269]|language=en}}</ref> Matapos sumuko ang mga hukbo ni Emilio Aguinaldo at maitatag ang Pamahalaang Insular noong 1901, nakabalik si Isabelo sa Maynila,<ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/274 274]|language=en}}</ref> dala ang isang malaking koleksiyon ng mga akdang anarkista at sosyalista.<ref>{{Cite book |title=Komunista : the genesis of the Philippine Communist Party, 1902–1935|last=Richardson|first=Jim|date=2011|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715506267|location=Lungsod Quezon|oclc=756771087|page=15|language=en}}</ref> Dahil sa impluwensiya ng anarko-sindikalismo, pinangunahan niya ang isang bugso ng mga protesta at welga ng mga manggagawa sa Maynila, na humantong sa pagtatatag ng Unión Obrera Democrática (UOD), ang kauna-unahang makabagong pederasyon ng mga unyon ng manggagawa sa bansa.<ref>{{cite journal|last=Dennison|first=Eleanor|url=https://www.jstor.org/stable/3022423|title=Philippine Labor under the Commonwealth|journal=Far Eastern Survey|volume=7|issue=24|publisher=Institute of Pacific Relations|date=7 Disyembre 1938|pages=277–282|doi=10.2307/3022423|jstor=3022423|issn=0362-8949|oclc=4636899601|url-access=subscription|language=en}}</ref> Nang maglunsad ang UOD ng isang pangkalahatang welga noong Agosto 1902, isinailalim ito sa pagmamanman ng pulisya at inaresto si Isabelo.<ref>{{cite book|last=Pomeroy|first=William J.|year=1992|title=The Philippines: Colonialism, Collaboration, and Resistance|url=https://archive.org/details/philippinescolon00pome|location=New York|publisher=International|page=[https://archive.org/details/philippinescolon00pome/page/51 51]|isbn=9780717806928|oclc=246725565|language=en}}</ref><ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/279 279]|language=en}}</ref> Habang nasa bilangguan, naghain siya ng pagbibitiw sa UOD, subalit ipinagpatuloy ang kanyang gawain nina Hermenegildo Cruz, isang tagapag-organisa ng kilusang paggawa, at Arturo Soriano, isang pinuno ng welga. Isinalin ni Soriano sa [[wikang Tagalog]] ang dayalogo ni Errico Malatesta na ''Fra Contadini'' (''Sa Pagitan ng mga Magsasaka'') sa pamagat na Dalawang Magbubukid. Sa huli, nabuwag ang UOD dahil sa mga panloob na hidwaan. Ang pangkat ng mga katamtaman (''moderates''), sa pamumuno ni [[Lope K. Santos]], ay bumuo ng Unión del Trabajo de Filipinas (UTF) na sinuportahan ng Estados Unidos, samantalang ang pangkat ng mga radikal, sa pamumuno ni Hermenegildo Cruz, ay nagtatag ng Congreso Obrero de Filipinas (COF).<ref>{{Cite book |title=Komunista : the genesis of the Philippine Communist Party, 1902–1935|last=Richardson|first=Jim|date=2011|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715506267|location=Lungsod Quezon|oclc=756771087|page=21|language=en}}</ref> Nang maglaon, isinulat ni Santos ang nobelang ''[[Banaag at Sikat]]'', na tumatalakay sa dalawang magkaibigan: ang isa ay isang sosyalista at ang isa naman ay isang anarkista.<ref name="LKSantos">{{cite book|last=Santos|first=Lope K.|author-link=Lope K. Santos|title=[[Banaag at Sikat]]|publisher=Bookmark|location=Philippines|year=1988}}</ref> Bilang bahagi ng Kilusang Mayo a Kuwatro, nagtatag ang mga anarkistang Tsino ng isang sangay sa Maynila, kung saan naglathala sila ng mga babasahing anarkista na ipinamahagi sa buong Timog-silangang Asya.<ref>{{cite book|first=C.F.|last=Yong|title=The origins of Malayan Communism|location=[[Singapore]]|year=1997|page=18|publisher=Strategic Information and Research Development Centre|isbn=9789672165606|oclc=1112676175|language=en}}</ref> Gayunman, dahil sa pagbuwag sa UOD, humupa na noon ang kilusang anarkista sa malaking bahagi ng kapuluan. Nagpatuloy pa rin ang mga kaisipang anarkista sa hanay ng mga magsasaka, lalo na sa mga unyong magsasaka gaya ng Aguman ding Maldang Talapagobra (AMT; ''Liga ng mga Maralitang Manggagawa''), isang prente ng Partido Sosyalista ng Pilipinas.<ref name=":22">{{Cite book |last=Fegan|first=Brian|title=Philippine Social History: Global Trade and Local Transformation|publisher=Allen & Unwin|year=1982|editor-last=McCoy|editor-first=Alfred|location=Sydney|pages=107|chapter=The Social History of a Central Luzon Barrio|editor-last2=de Jesus|editor-first2=Ed|language=en}}</ref> Ang paglaganap ng mga kaisipang anarkistang ito ay pinadali ng mga babasahing ipinakilala nina Isabelo de los Reyes at Dominador Gómez sa loob ng Partido Sosyalista.<ref name=":23">{{Cite book |last=Fegan|first=Brian|title=Philippine Social History: Global Trade and Local Transformation|publisher=Allen & Unwin|year=1982|editor-last=McCoy|editor-first=Alfred|location=Sydney|pages=107|chapter=The Social History of a Central Luzon Barrio|editor-last2=de Jesus|editor-first2=Ed|language=en}}</ref> Pagkatapos ng Rebolusyong Ruso, nagsimulang mag-ugat ang Marxismo–Leninismo sa mga makakaliwang pangkat noong [[dekada 1920]]. Sa impluwensiya ng Partido Obrero de Filipinas, nakipag-ugnayan ang COF sa Red International of Labor Unions (Pulang Pandaigdigang Samahan ng mga Unyon ng Manggagawa) noong 1927.<ref>{{cite book|first=Edward Hallett|last=Carr|title=A History of Soviet Russia, Volume 14: Foundations of a Planned Economy: Volume 3, Part 3|location=[[Londres]]|publisher=Macmillan|year=1978|page=1040|oclc=1200091334|language=en}}</ref> Ang ugnayang ito ay nagdulot ng pagkakahati sa pagitan ng mga katamtaman at mga rebolusyonaryo sa loob ng COF, na humantong sa tuluyang pagkawatak-watak ng unyon.<ref>{{cite book|first=Crisanto|last=Evangelista|author-link=Crisanto Evangelista|title=The Split in the Philippine Labour Congress: Agents of U.S. Imperialists and Native Bourgeoisie Fail to Capture Congress|publisher=The Red International of Labor Unions|volume=1|issue=6/7|date=Agosto 1929|page=300|language=en}}</ref> Noong 1930, umusbong mula sa pagkakahating ito ang [[Partido Komunista ng Pilipinas]], na nagsimulang isentralisa ang pamamahala sa kilusang manggagawa.<ref name="Saulo" /> Sa una ay ipinagbawal ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Kataas-taasang Hukuman]] ang Partido Komunista,<ref name="Court1932">{{cite court |litigants=The People of the Philippine Islands v. Crisanto Evangelista, et al.|vol=GR L-36278|reporter=SCRA|court=Phil.|date=1932|url=http://www.lawphil.net/judjuris/juri1932/oct1932/gr_l-36278_1932.html|access-date=Marso 25, 2017|language=en}}</ref> subalit kalaunan ay ginawang legal ito matapos maitatag ang [[Komonwelt ng Pilipinas]], dahil sa lumalaking banta mula sa [[Imperyo ng Hapon]].<ref name="Saulo" /> Noong [[dekada 1970]], nagsimulang muling umusbong ang kilusang anarkista sa Pilipinas bilang bahagi ng umuusbong na subkulturang [[punk]] sa kapuluan, na nagtaguyod ng matibay na pilosopiya ng pagtutol sa awtoridad. Sa ilalim ng [[Batas militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|diktadurang Marcos]], dinala sa bansa ng mga nagbalik na kasapi ng diyaspora ang musikang punk, na palihim na ipinalaganap sa buong Maynila, na nagbunsod sa paglitaw ng kilusang Pinoy punk. Naging daluyan ang musikang punk ng pagpapahayag ng pagkadismaya ng kabataan sa konserbatibong lipunan, at noong [[dekada 1980]] ay nagkaroon ito ng hayagang pampulitikang katangian, kung saan maraming punk ang tahasang yumakap sa mga kaisipang anarkista.<ref name="Interview">{{cite book|url=https://www.alpineanarchist.org/r_i_philippines_english.html|chapter=Interview with Jong Pairez and Bas Umali about Anarchism in the Philippines|title=Von Jakarta bis Johannesburg|editor1=Gabriel Kuhn|editor2=Sebastian Kalicha|year=2010|first1=Jong|last1=Pairez|first2=Bas|last2=Umali|location=Münster|publisher=Unrast|isbn=9783897715066|oclc=919085683|language=en}}</ref> Ang pagkakahati-hati ng Partido Komunista ng Pilipinas matapos ang [[Himagsikang Lakas ng Bayan]] ay nagbunsod pa ng panibagong pagsigla ng mga gawaing anarkista sa kapuluan.<ref name="CH293">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=293|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Ayon sa isang [[salaysay]], isang selulang kadre ng Partido Komunista ang yumakap sa anarkismo.<ref name="CH293" /> Isa sa mga kaisipang umusbong mula sa pagkakahati ay ang demokrasyang bayan, na nagsusulong na ang wastong larangan para sa mga demokratikong inisyatiba ay ang lipunang sibil sa halip na ang estado.<ref>{{Cite web |title=Re-Imagining Philippine Revolution {{!}} Southeast Asian Anarchist Library |url=https://sea.theanarchistlibrary.org/library/isagani-serrano-re-imagining-philippine-revolution-en |access-date=2026-07-26 |website=sea.theanarchistlibrary.org}}</ref> Ang mga tinaguriang "demokratang bayan" ay pangunahing nahati sa pagitan ng mga minarkista, na lumahok sa pulitikang elektoral, at ng mga anarkista, na nakibahagi sa pag-oorganisa ng mga pamayanan.<ref>{{cite book|last=Törnquist|first=Olle|year=2002|title=Popular development and democracy|publisher=University of Oslo|url=http://folk.uio.no/ollet/final-edited-UNRISD-2.pdf|access-date=8 Pebrero 2012|location=[[Oslo]]|series=SUM Occasional Papers|issue=3|isbn=9788290391435|oclc=474607527|language=en}}</ref> Sa peryodikong ''Kasarinlan'', inilathala ng dating kasapi ng Partido Komunista na si Isagani Serrano ang [[sanaysay]] na ''Reimagining Philippine Revolution'', kung saan kanyang itinaguyod ang demokrasyang bayan, pinuna ang ideolohiya ng partido, at nagpanukala ng isang panlipunang rebolusyong laban sa estado.<ref>{{cite journal|url=https://sea.theanarchistlibrary.org/library/isagani-serrano-re-imagining-philippine-revolution-en|title=Reimagining Philippine Revolution|last=Serrano|first=Isagani|pages=80–81|year=1994|volume=10|issue=2|journal=Kasarinlan: Philippine Journal of Third World Studies|issn=2012-080X|oclc=939095270|publisher=[[University of the Philippines Diliman]]|location=[[Lungsod Quezon]]|language=en}}</ref> Patuloy na nakaakit ng mga tagasunod ang kilusang anarkista noong dekada 1990, lalo na matapos ang mga protesta laban sa WTO sa Seattle noong 1999, na nagdala sa anarkismo sa pangunahing talakayang pampubliko.<ref name="Interview" /> Isa sa mga grupong nabuo sa panahong ito ang Metro Manila Anarchist Confederation (MMAC, o Konpederasyon ng mga Anarkista sa [[Kalakhang Maynila]]), na naglalayong pag-ugnayin ang mga indibiduwal at kolektibo upang sama-samang kumilos, sa halip na bumuo ng isang [[Partidong pampolitika|partidong pampulitika]].<ref name="CH298">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=298–300|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Nagsimula ring mabuo ang iba pang organisadong pangkat ng mga anarkista, kung saan nagsanib ang ilang kolektibo upang itatag ang Anti-Capitalist Convergence Philippines (Pagtitipong Laban sa Kapitalismo sa Pilipinas), na nag-organisa ng mga protesta laban sa [[Pandaigdigang Pondong Pananalapi]] at sa [[Bangkong Pandaigdig]].<ref name="Ness">{{Cite encyclopedia |last1=Fernandez|first1=Erwin S.|editor1-last=Ness|editor1-first=Immanuel|title=Anarchism, Philippines|pages=1–2|date=2009|doi=10.1002/9781405198073.wbierp0068|language=en|isbn=978-1-4051-9807-3|publisher=John Wiley & Sons|encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest|df=mdy-all}}</ref> Bagama't umusbong at lumaganap sa Pilipinas ang iba't ibang kilusang sosyalista at komunista noong ika-20 dantaon, hindi kailanman nabuo ang isang organisadong partidong anarkista sa bansa.<ref>{{Cite web |last=Cruz |first=Elfren S. |date=Hulyo 30, 2026 |title=How communism began in the Philippines |url=https://www.philstar.com/opinion/2026/07/30/2545655/how-communism-began-philippines |access-date=2026-07-30 |website=Philstar.com}}</ref> Gayunpaman, hindi ito nangangahulugang hindi kailanman umiral ang anarkismo bilang isang kaisipan sa Pilipinas. Tulad na nabanggit sa artikulong ito, nakapasok sa bansa ang mga ideyang anarkista at anarko-sindikalista noong unang bahagi ng ika-20 dantaon. Sa kabila nito, hindi naging sapat ang lakas ng kilusang anarkista upang makapagtatag ng isang partidong pampulitika, at kalaunan ay natabunan ito ng lumalakas na impluwensiya ng Marxismo-Leninismo at ng mga organisadong partidong komunista. Noong 2001, lalo pang nahikayat ang mga Pilipino sa anarkismo sa panahon ng [[Ikalawang Rebolusyon sa EDSA|Ikalawang Himagsikang EDSA]] laban sa pamahalaan ni [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulong]] [[Joseph Estrada]]. Sa panahong ito, namahagi ang mga anarkista ng polyetong pinamagatang ''Organize Without Leaders!'' ("Mag-organisa nang Walang mga Pinuno!"), na nagbigay-diin sa kanilang kaibhan sa iba pang pangkat ng oposisyon na naglalayong makamit ang kapangyarihang pampulitika.<ref name="CH300">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=300–303|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Matapos maluklok sa kapangyarihan si [[Gloria Macapagal Arroyo]] bilang pangulo, maraming makakaliwa sa bansa ang nadismaya sa mga Himagsikang EDSA, na sa kanilang pananaw ay nauwi lamang sa pagpapalit ng naghaharing rehimen.<ref name="CH304">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=304–306|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Lalo pang tumindi ang pagkadismayang ito matapos ang nabigong [[EDSA Tres|EDSA III]], na mabilis na sinupil at nagresulta sa pag-aresto sa mga pinuno ng oposisyon, subalit nagpalawak din ng kamalayan ng publiko sa mga posibilidad ng sariling pag-oorganisa.<ref name="CH308">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=308|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Maging ang ilang kasapi ng Partido Komunista ay nagsimulang manawagan ng sistemikong pagbabago, sa halip na ang dati nilang panawagan para sa pagpapalit lamang ng rehimen.<ref name="CH311">{{cite thesis|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present |publisher=[[University of Western Australia]] |chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=311|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Kasunod ng mga himagsikang ito, nagsimulang manawagan ang mga makabagong Pilipinong anarkista, gaya ni Bas Umali, ng pagbuwag sa estadong-bansa ng Pilipinas at ng pagtatatag kapalit nito ng isang desentralisadong "kapuluang konpederasyon".<ref>{{cite web|url=http://www.anarkismo.net/article/2923|title=Archipelagic Confederation|date=26 Abril 2006|access-date=25 Hulyo 2021|last=Umali|first=Bas|work=Anarkismo.net|language=en}}</ref> Ang mga anarkistang paraan ng paglutas ng mga suliranin, na nakabatay sa sinaunang tradisyon ng bayanihan bago dumating ang mga mananakop at sinusuportahan, bukod sa iba pa, ng [[Kristiyanismo|Kristiyanong]] prinsipyo ng subsidyaridad,<ref name="delmundo2021">{{cite web|last=Del Mundo|first=Rubi|date=2021-04-21|title=Mutual Aid, Community Pantries Bring Out the Best in Filipinos and the Worst in Duterte's Inhumane Regime|url=https://cpp.ph/statements/mutual-aid-community-pantries-bring-out-the-best-in-filipinos-and-the-worst-in-dutertes-inhumane-regime|website=Philippine Revolution Web Central|language=en}}</ref> ay muling lumitaw sa pangunahing kamalayan bilang alternatibo sa kawalang-kapangyarihang dulot ng pagdepende sa iba.<ref name="mendizábal2021">{{cite web|url=https://kodao.org/putting-back-the-community-in-community-pantry/|title=Putting Back the "Community" in Community Pantry|website=Kodao|date=2021-04-27|first=L. S.|last=Mendizábal|language=en}}</ref> Isang halimbawa nito ang pagtatatag ng mga ''community pantry'' o [[bodegang bayan]] noong [[pandemya ng COVID-19]] at ang pagpapatuloy ng mga ito sa kabila ng hindi kanais-nais na kalagayang pampulitika at pang-ekonomiya.<ref name="yuvallos2021">{{cite news|url=https://nolisoli.ph/96642/opinion-maginhawa-community-pantry-ayuvallos-20210420/|newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]|date=20 Abril 2021|last=Yuvallos|first=Andreiana|title=The Gov't's Response to the Community-Pantry Movement? Policing and Bureaucracy|access-date=25 Hulyo 2021|publisher=Hinge Inquirer Publications|location=[[Makati]]|issn=0116-0443|oclc=243915470|language=en|archive-date=16 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210516125629/https://nolisoli.ph/96642/opinion-maginhawa-community-pantry-ayuvallos-20210420/|url-status=dead}}</ref><ref name="sadongdong2021">{{cite news|work=[[Manila Bulletin]]|url=https://mb.com.ph/2021/04/20/parlade-community-pantry-could-be-used-to-urge-public-to-revolt-vs-govt/|title=Parladé: Community Pantry Could be Used to Urge Public to Revolt vs. Gov't|date=20 Abril 2021|first=Martín|last=Sadongdong|access-date=25 Hulyo 2021|issn=0116-3086|oclc=42725386|publisher=Manila Bulletin Publishing Corporation|location=[[Maynila]]|language=en}}</ref><ref name="chúa2021">{{cite news|url=https://www.manilastandard.net/news/top-stories/352408/-communist-tag-halts-community-pantry-for-a-day.html|first=Adelle|last=Chúa|date=21 Abril 2021|newspaper=Manila Standard|title="Communist" Tag Halts Community Pantry for a Day|access-date=25 Hulyo 2021|publisher=Philippine Manila Standard Publishing, Inc.|location=[[Makati]]|issn=0116-5054|oclc=819413184|language=en}}</ref> Noong 2009, may iba't ibang grupong anarkista na sa Pilipinas. Kabilang sa mga ito ang panrehiyong Davao Anarchists Resistance Movement (DARM, o Kilusang Paglaban ng mga Anarkista ng Davao), ang anarka-peministang organisasyong Liberate the Clit Kolektiv (LiCK, o Palayain ang Clit Kolektiv), ang tagapaglathalang ''Dumpling Press'', ang organisasyong nagtataguyod ng pagpapalaya sa mga hayop na Youth Collective for Animal Liberation (YCAL, o Kolektibong Kabataan para sa Pagpapalaya ng mga Hayop), at ang Local Anarchist Network (LAN, o Lokal na Kalipunan ng mga Anarkista), na naglalarawan sa sarili bilang "maluwag na samahan ng mga anarkista" na binubuo ng iba't ibang tendensiya.<ref name="Ness" /> == Mga konsepto == === Propaganda ng gawa === Ang propaganda ng gawa, o propaganda sa pamamagitan ng gawa, ay isang uri ng tuwirang pagkilos na naglalayong maimpluwensiyahan ang opinyong pampubliko. Ang mismong pagkilos ay nilalayong magsilbing halimbawa na maaaring tularan ng iba at maging mitsa ng isang panlipunang rebolusyon. Madalas itong iniuugnay sa mga mararahas na pagkilos na isinagawa ng iba't ibang anarkista noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at unang bahagi ng ika-20 dantaon, kabilang ang mga pambobomba at [[asasinasyon]] na nakatuon laban sa estado at sa naghaharing uri bilang pagpapahayag ng pagtutol sa kapitalismo, gayundin ang panununog sa mga simbahan na tumatarget sa mga pangkat [[panrelihiyon]]. Gayunpaman, mayroon ding mga di-marahas na anyo ang propaganda ng gawa.<ref>{{cite book |last1=Woodcock|first1=George|chapter=Prologue|pages=11–32|jstor=10.3138/j.ctt2ttv2t.4|title=Anarchism|date=2004|publisher=University of Toronto Press|isbn=978-1-55111-629-7|quote-page=20|quote=the modern pacifist anarchists, …have tended to concentrate their attention largely on the creation of libertarian communities – particularly farming communities – within present society, as a kind of peaceful version of the propaganda by deed.|language=en}}</ref> Nilayon ang mga gawaing ito ng [[terorismo]] na magpasiklab ng isang "diwa ng paghihimagsik" sa pamamagitan ng pagpapakita na ang estado, ang gitna at nakatataas na uri, at ang mga organisasyong panrelihiyon ay hindi makapangyarihan sa lahat. Layunin din nitong udyukan ang estado na tumugon nang lalo pang mapaniil.<ref name="Merriman">{{cite book |last=Merriman|first=John M.|date=2016|title=The Dynamite Club: How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror|publisher=[[Yale University Press]]|page=[https://books.google.com/books?id=w8mtCwAAQBAJ&pg=PA63 63]|isbn=978-0-300-21792-6|language=en}}</ref> Noong Kongresong Panlipunang Rebolusyonaryo sa Londres noong 1881, pormal na inaprubahan ang taktikang ito.<ref name="Abidor">{{cite book |last=Abidor|first=Mitchell|url=https://books.google.com/books?id=ELZHEAAAQBAJ&pg=PT7|title=Death to Bourgeois Society: The Propagandists of the Deed|date=2016|publisher=PM Press|isbn=978-1-62963-112-7|language=en}}</ref> === Mutual na tulungan === Ang katawagang "''mutual aid''" tulungang mutuwal (o pagtutulungang-bayan) ay pinasikat ng pilosopong anarkista na si [[Peter Kropotkin]] sa kanyang kalipunan ng mga sanaysay na ''Mutual Aid: A Factor of Evolution''. Dito, ipinangatwiran niya na ang kooperasyon, at hindi ang kompetisyon, ang pangunahing puwersang nagtutulak sa [[ebolusyon]], sa pamamagitan ng [[Mutualismo|mutuwalismo]] sa [[biyolohiya]].<ref name="KropotkinRobinson2020">{{cite book |author1=Peter Kropotkin|author2=Victor Robinson|title=Mutual Aid – A Factor of Evolution: With an Excerpt from Comrade Kropotkin by Victor Robinson|url=https://books.google.com/books?id=CbLoDwAAQBAJ|chapter=Introduction|date=26 Mayo 2020|publisher=Read Books Limited|isbn=978-1-5287-9015-4|language=en}}</ref><ref name="Kropotkin">{{cite book |title=Mutual Aid: A Factor of Evolution|url=http://theanarchistlibrary.org/library/petr-kropotkin-mutual-aid-a-factor-of-evolution|last=Kropotkin|first=Petr|date=1902|via=The Anarchist Library|access-date=6 Mayo 2020|language=en}}</ref> Ipinahayag ni Kropotkin na ang pagtutulungang-bayan ay may praktikal na pakinabang sa pananatiling buhay ng mga tao at hayop at na ito ay naitaguyod sa pamamagitan ng [[likas na pagpili]]. Iginiit din niya na ang pagtutulungang-bayan ay masasabing kasintanda ng kultura ng tao.<ref name="Kropotkin" /> Ang pagkilalang ito sa malawak na katangian at pakinabang ng pagtutulungang-bayan sa bawat indibidwal ay salungat sa mga teorya ng [[Charles Darwin|Darwinismong]] panlipunan, na nagbibigay-diin sa kompetisyon ng mga indibiduwal at sa pananatili ng pinakamainam (''survival of the fittest''). === Pinakamababang antas na hindi maipagkakait === Ang ''irreducible minimum'' o pinakamababang antas na hindi maipagkakait ay isang pangunahing prinsipyong etikal sa ekolohiyang panlipunan ni Murray Bookchin.<ref>{{Cite book |last=Biehl |first=Janet |url=https://theanarchistlibrary.org/library/murray-bookchin-janet-biehl-the-murray-bookchin-reader |title=The Murray Bookchin Reader |date=1999 |language=en}}</ref> Nagmula ito sa pag-aaral ng mga katutubo at lipunang walang herarkiya. Ayon sa prinsipyong ito, ang bawat miyembro ng komunidad ay may walang-kondisyong karapatan sa mga pangunahing pangangailangan sa buhay,<ref>{{Cite news |last=Tokar |first=Brian |date=2008-03-01 |title=On Bookchin's Social Ecology and its Contributions to Social Movements {{!}} Institute for Social Ecology |language=en-US |work=Institute for Social Ecology |url=https://social-ecology.org/wp/2008/03/on-bookchins-social-ecology-and-its-contributions-to-social-movements/ |access-date=2026-07-21}}</ref> tulad ng pagkain, pabahay, at kalusugan—anuman ang kanilang naiambag na trabaho. === Pagwawalang-bisa sa paggawa === Partikular sa mga anarkistang lupon,<ref>{{Cite web |last=Ford|first=Nick|title=7 Key Concepts for Understanding Anti-Work Theory|url=https://www.filmsforaction.org/articles/7-key-concepts-for-understanding-antiwork-theory/|access-date=2022-08-09|website=Films For Action|language=en}}</ref> may ilan na naniniwalang ang [[Trabaho|paggawa]] ay lalong nahiwalay sa tao sa paglipas ng kasaysayan at sa likas na katangian nito ay hindi kasiya-siya at mabigat, kaya't hindi ito dapat ipataw sa pamamagitan ng mga paraang [[pang-ekonomiya]] o [[pampulitika]].<ref>{{Cite web |last=Peters|first=Adele|date=2015-02-02|title=Work Is Bullshit: The Argument For "Antiwork"|url=https://www.fastcompany.com/3041719/work-is-bullshit-the-argument-for-antiwork|access-date=2022-08-09|website=Fast Company|language=en-US}}</ref> Sa ganitong pananaw, may ilan na nananawagan sa pagpapatupad ng walang kondisyong batayang kita (''unconditional basic income'') at/o pagpapaikli ng linggo ng paggawa, gaya ng apat-na-araw na linggo ng trabaho.<ref>{{Cite web |last=Lashbrooke|first=Barnaby|title=The 'Anti-Work' Movement Is A Sign Something's Rotten In The Workplace|url=https://www.forbes.com/sites/barnabylashbrooke/2021/10/25/the-anti-work-movement-is-a-sign-somethings-rotten-in-the-workplace/|access-date=2022-08-09|website=[[Forbes]]|language=en}}</ref> Noong 1985, isinulat ng anarkista at sitwasyonistang manunulat na si Bob Black ang kinikilalang manipestong ''The Abolition of Work'' (''Ang Pagpapawalang-bisa sa Paggawa''). === Pagkakaisa ng pamamaraan at layunin === Sa anarkismo, ang pagkakaisa ng pamamaraan at layunin (''unity of means and ends'') ay tinatawag na politikang preporatibo. Sinasabi nito na ang mga paraang ginagamit sa pagbabago ng lipunan ay dapat mismong nagpapakita ng [[Kalayaan|malaya]], patas, at walang-gobyernong lipunan na gustong itayo. Ang politikang preporatibo ay mga paraan ng pag-oorganisa at mga ugnayang panlipunan na naglalayong isabuhay ang lipunang ninanais itatag ng isang pangkat sa hinaharap.<ref>{{cite web |last=Smith|first=E. T.|date=2023-02-01|title=Prefigurative Politics in Practice|url=https://commonslibrary.org/prefigurative-politics-in-practice/|access-date=2026-05-18|work=The Commons Library|language=en}}</ref> Sa praktika, kabilang dito ang pagbuo ng isang bagong lipunan "sa loob ng balangkas ng lumang lipunan" sa pamamagitan ng pamumuhay ayon sa mga pagpapahalaga at mga estrukturang panlipunang ninanais ng pangkat para sa hinaharap.<ref>{{cite web |title=Understanding Prefigurative Politics: A Deep Dive|url=https://www.classwithmason.com/2024/10/understanding-prefigurative-politics.html|website=Class with Mason|date=25 Oktubre 2024|access-date=25 Oktubre 2024|language=en}}</ref> Ayon kay Carl Boggs, na siyang lumikha ng katawagang ito, layunin ng politikang preporatibo na maisakatawan "sa loob mismo ng kasalukuyang pampulitikang gawain ng isang kilusan [...] ang mga anyo ng ugnayang panlipunan, pagpapasya, [[kultura]], at karanasang pantao na siyang pinakahuling mithiin nito," kaya't nagkakatugma ang paraan at ang layunin ng pagbabagong panlipunan.<ref>Boggs, Carl. 1977. Marxism, Prefigurative Communism, and the Problem of Workers' Control. [https://repository.library.brown.edu/studio/item/bdr:89258/ ''Radical America'' 11 (November)], 100; cf. Boggs Jr., Carl. Revolutionary Process, Political Strategy, and the Dilemma of Power. Theory & Society 4, Blg. 3 (Taglagas), 359-93. (sa Ingles)</ref> Minsan ding ipinagtatanggol ang politikang preporatibo batay sa paniniwalang ang mga layuning makakamit ng isang kilusang panlipunan ay "saligang hinuhubog ng mga paraang ginagamit nito."<ref>Leach, D. K. (2013). Prefigurative politics. The Wiley-Blackwell encyclopedia of social and political movements, 1004-1006. (sa Ingles)</ref> Ang preporatibismo ay ang pagsisikap na isabuhay o isagawa ang politikang preporatibo.<ref>{{Cite journal |last=Heffernan|first=Timothy|date=2020|title='Where Is the New Constitution?': Public Protest and Community-Building in Post–Economic Collapse Iceland|url=https://doi.org/10.3167/arcs.2020.060114|journal=Conflict and Society|volume=6|issue=1|pages=236–254|language=en}}</ref> === Anarkismo at pagkamakabansa o kontra-pagkamakabansa === Ang anarkismo at pagkamakabansa ay kapwa umusbong sa Europa kasunod ng [[Rebolusyong Pranses]] ng 1789, at may mahaba at matatag na ugnayan na maitutunton hanggang kay Mikhail Bakunin at sa kanyang pakikilahok sa kilusang Pan-Slabiko bago pa niya yakapin ang anarkismo. Mahaba rin ang kasaysayan ng pakikilahok ng mga anarkista sa mga kilusang makabansa sa iba't ibang panig ng daigdig, gayundin sa internasyonalismo. Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, malakas ang suporta ng anarkismo sa anasyonalismo at [[Esperanto]].<ref name="nodo50.org">Firth, Will. [http://www.nodo50.org/esperanto/anarkiismo.htm "Esperant Kaj Anarkiismo"]. ''Nodo50''. Nakuha noong 21 Setyembre 2020. "Anarkiistoj estis inter la pioniroj de la disvastigo de Esperanto. En 1905 fondiĝis en Stokholmo la unua anarkiisma Esperanto-grupo. Sekvis multaj aliaj: en Bulgario, Ĉinio kaj aliaj landoj. Anarkiistoj kaj anarki-sindikatistoj, kiuj antaŭ la Unua Mondmilito apartenis al la nombre plej granda grupo inter la proletaj esperantistoj, fondis en 1906 la internacian ligon Paco-Libereco, kiu eldonis la Internacian Socian Revuon. Paco-libereco unuiĝis en 1910 kun alia progresema asocio, Esperantista Laboristaro. La komuna organizaĵo nomiĝis Liberiga Stelo. Ĝis 1914 tiu organizaĵo eldonis multe da revolucia literaturo en Esperanto, interalie ankaŭ anarkiisma. Tial povis evolui en la jaroj antaŭ la Unua Mondmilito ekzemple vigla korespondado inter eŭropaj kaj japanaj anarkiistoj. En 1907 la Internacia Anarkiisma Kongreso en Amsterdamo faris rezolucion pri la afero de internacia lingvo, kaj venis dum la postaj jaroj similaj kongresaj rezolucioj. Esperantistoj, kiuj partoprenis tiujn kongresojn, okupiĝis precipe pri la internaciaj rilatoj de la anarkiistoj." (sa Esperanto)</ref><ref name="naturismo">{{cite news|last=Roselló|first=Josep Maria Roselló|date=17 Agosto 2005|url=http://www.nodo50.org/ekintza/article.php3?id_article%3D310|url-status=dead|title=Dossier: El naturalismo libertario en la península ibérica (1890-1939)|newspaper=Ekintza Zuzena|issue=32|archive-url=https://web.archive.org/web/20120320014704/https://www.nodo50.org/ekintza/article.php3?id_article=310|archive-date=20 Marso 2012|access-date=3 Hunyo 2014|quote=Proliferarán así diversos grupos que practicarán el excursionismo, el naturismo, el nudismo, la emancipación sexual o el esperantismo, alrededor de asociaciones informales vinculadas de una manera o de otra al anarquismo. Precisamente las limitaciones a las asociaciones obreras impuestas desde la legislación especial de la Dictadura potenciarуán indirectamente esta especie de asociacionismo informal en que confluirá el movimiento anarquista con esta heterogeneidad de prácticas y tendencias. Uno de los grupos más destacados, que será el impulsor de la revista individualista ''Ética'' será el Ateneo Naturista Ecléctico, con sede en Barcelona, con sus diferentes secciones la más destacada de las cuales será el grupo excursionista Sol y Vida.|language=es}}</ref><ref name="acracia">{{cite web|last=Díez|first=Xavier|date=1 Abril 2006|url=http://www.acracia.org/1-23a58lainsumision.pdf|url-status=dead|title=La insumisión voluntaria. El anarquismo individualista español durante la Dictadura y la Segunda República (1923-1938)|pages=1–36|archive-url=https://web.archive.org/web/20110723130358/http://www.acracia.org/1-23a58lainsumision.pdf|archive-date=23 Hulyo 2011|access-date=6 Mayo 2011|quote=La insumisión voluntaria: El anarquismo individualista español durante la Dictadura y la Segunda República (1923–1938).|language=es}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], inusig ng Espanyang Francoista ang mga anarkista at mga makabayang Katalan, na marami sa kanila ay malawakang gumagamit ng Esperanto.<ref name="Del Barrio">Del Barrio, Toño; Lins, Ulrich (27–29 Nobyembre 2006). [http://www.nodo50.org/esperanto/artik68es.htm "La utilización del esperanto durante la Guerra Civil Española"]. ''Nodo50''. International Congress on the Spanish Civil War. Hinango noong 21 Setyembre 2020. (sa Kastila)</ref> Iginiit ng anarkistang [[Irlandes]] na si Andrew Flood na ang mga anarkista ay hindi mga makabansa at lubos na tinututulan ang [[pagkamakabansa]]; sa halip, sila ay mga kontra-imperyalista.<ref name="Flood">Flood, Andrew. "An Anarchist Perspective on Irish Nationalism". Workers Solidarity Movement. (sa Ingles)</ref> Katulad nito, itinuturing ng Anarchist Federation (Pederasyong Anarkista) sa Britanya at Irlanda na ang pagkamakabansa ay isang ideolohiyang ganap na nakatali sa pag-unlad ng kapitalismo at hindi kayang lumampas dito.<ref name="Anarchist Federation">[http://www.afed.org.uk/publications/pamphlets-booklets/126-against-nationalism.html "Against Nationalism"]. Anarchist Federation. 3 Abril 2009. Retrieved 23 Setyembre 2020. (sa Ingles)</ref> Si Pierre-Joseph Proudhon, ang unang taong hayagang tumawag sa sarili bilang isang anarkista sa positibong diwa, ay tumutol sa pagkamakabansa, at iginiit na ang "pagwawakas ng militarismo ang misyon ng ika-19 na dantaon, kung hindi ay hahantong ito sa walang hanggang paghina".<ref>Woodcock, George. ''Pierre-Joseph Proudhon''. p. 233. (sa Ingles)</ref> Ayon kay Proudhon, sa ilalim ng kanyang mungkahing mutuwalismo, "wala nang magiging [[nasyonalidad]], wala nang bayang tinubuan sa pampulitikang kahulugan ng mga salitang ito; ang magiging kahulugan na lamang ng mga ito ay pook ng [[kapanganakan]]. Ang tao, anuman ang kanyang [[lahi]] o kulay, ay mamamayan ng daigdig; ang [[pagkamamamayan]] ay isang karapatang maaaring matamo saanman."<ref>Proudhon, Pierre-Joseph. ''General Idea of the Revolution in the Nineteenth Century''. p. 283. (sa Ingles)</ref> === ACAB === [[File:ACABBanner.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:ACABBanner.jpg|left|thumb|Mga anarkista sa [[Leipzig]], [[Alemanya]], na nagpoprotesta habang may hawak na bandilang may nakasulat na "''ACAB, all cops are b...''"]] Ang ACAB, isang daglat para sa ''all cops are bastards'' ("lahat ng pulis ay mga walanghiya" o "lahat ng pulis ay mga bastardo"), ay isang islogang pampulitika na iniuugnay sa mga tutol sa [[kapulisan]]. Karaniwan itong ginagamit bilang kasabihan sa mga ''graffiti'' o ipinapaukit bilang tato. Minsan ay isinusulat din ito bilang 1312, kung saan ang bawat bilang ay kumakatawan sa posisyon ng katumbas na titik sa [[Alpabeto|alpabetong]] Ingles (A=1, C=3, A=1, B=2). Ang pariralang ''all cops are bastards'' ay unang lumitaw sa [[Inglatera]] noong [[dekada 1920]],<ref name="Partridge1986">{{cite book|last=Partridge|first=Eric|title=A Dictionary of Catch Phrases|url=https://archive.org/details/dictionaryofcatc0000part_c8l4|publisher=Taylor & Francis|year=1986|isbn=978-0-415-05916-9|page=[https://archive.org/details/dictionaryofcatc0000part_c8l4/page/1 1]|language=en}}</ref><ref name=":13">{{Cite book|last1=Aitken-Smith|first1=Trent|title=The Tattoo Dictionary|last2=Tyson|first2=Ashley|date=2016|publisher=Octopus|isbn=978-1-78472-254-8|pages=13|language=en}}</ref><ref name="GQ">{{cite web|last=Groundwater|first=Colin|date=11 Hunyo 2020|title=A brief history of ACAB|url=https://www.gq-magazine.co.uk/politics/article/acab-meaning|access-date=11 Setyembre 2020|website=GQ|language=en}}</ref> at kalaunan ay pinaikli bilang "ACAB" ng mga manggagawang nagwewelga noong [[dekada 1940]].<ref name="GQ" /> Sa kasaysayan, ang daglat ay iniugnay sa mga [[kriminal]] sa Reyno Unido.<ref name=":13" /> Una itong naitala bilang tato ng mga bilanggo noong [[dekada 1970]], at karaniwang inilalagay ang tig-isang titik sa bawat daliri, o kung minsan ay ikinukubli bilang maliliit na tuldok sa bawat buko ng kamay.<ref name="ThompsonBlack2006">{{cite book|last1=Thompson|first1=Tim|url=https://archive.org/details/forensichumanide00thom_803|title=Forensic Human Identification: An Introduction|last2=Black|first2=Sue|publisher=Taylor & Francis|year=2006|isbn=978-0-8493-3954-7|page=[https://archive.org/details/forensichumanide00thom_803/page/n391 384]|url-access=limited|language=en}}</ref><ref name=":13" /> Noong 1970, ginamit ng ''Daily Mirror'' ang ACAB bilang pamagat ng isang artikulong nagsasaad na ito ay nakatatak sa isang kasapi ng ''Hells Angels'' na nakita sa [[lansangan]].<ref name="GQ" /> Ginamit din ng [[Direktor sa pelikula|direktor]] ng pelikulang si Sidney Hayers ang isang sinensurang bersyon ng [[parirala]] bilang pamagat ng kaniyang pelikulang [[krimen]] noong 1972 na ''All Coppers Are...''.''<ref>{{cite book|last=Elliot|first=Paul|title=Studying the British Crime Film|url=https://archive.org/details/studyingbritishc0000elli|publisher=Columbia University Press|year=2014|isbn=978-1-906-73374-2|pages=[https://archive.org/details/studyingbritishc0000elli/page/78 78]–79|language=en}}</ref>'' Noong 1977, nakita ng isang mamamahayag mula sa [[Newcastle upon Tyne]] ang daglat na nakasulat sa mga [[dingding]] ng isang selda sa bilangguan.<ref name="Partridge1986" /> Noong dekada 1980, naging simbolo ng kontra-establisimyento ang ACAB, lalo na sa loob ng mga subkulturang punk at ''skinhead'' (o ahit-ulo).<ref name=":13" /><ref name="GQ" /><ref name=":03">{{cite web|title=ACAB|url=https://www.adl.org/education/references/hate-symbols/acab|access-date=2019-05-30|website=Anti-Defamation League|language=en}}</ref> Lalo itong sumikat dahil sa awiting "A.C.A.B." ng bandang Oi! na the 4-Skins, na inilabas noong 1982.<ref name=":13" /><ref name="GQ" /> Sa mga sumunod na taon, naging tanyag ang ACAB bilang [[islogan]] ng mga ''hooligan'' at ''ultras'' sa [[Futbol|putbol]] sa Europa,<ref>{{Cite journal|last=Pollard|first=John|date=2016|title=Skinhead culture: the ideologies, mythologies, religions and conspiracy theories of racist skinheads|journal=Patterns of Prejudice|volume=50|issue=4–5|pages=398–419|doi=10.1080/0031322X.2016.1243349|s2cid=151502563|issn=0031-322X|language=en}}</ref><ref name=":13" /> gayundin ng mga kilusang anarkista at kontra-awtoritaryo sa iba't ibang panig ng mundo.<ref name="GQ" /> Sa ilang konteksto, itinuturing ng Anti-Defamation League (Liga Laban sa Paninirang-puri) ang parirala bilang isang simbolo ng pagkamuhi at inilalarawan ito bilang "isang matagal nang islogan sa kultura ng mga ''skinhead''," habang binabanggit ding ginagamit ito kapwa ng mga [[Rasismo|rasista]] at mga kontra-rasistang ''skinhead''.<ref name=":03" /><ref name="guerra">{{cite journal|last=Guerra|first=Nicola|title=Dalla strada alla letteratura, le spericolate e propizie vicende del forestierismo A.C.A.B.. Il contatto linguistico tra italiano e inglese nelle sottoculture Skinhead e Ultras|trans-title=From the road to literature, the reckless and auspicious events of the forestry industry A.C.A.B .. The linguistic contact between Italian and English in the Skinhead and Ultras subcultures|url=https://www.academia.edu/4566221|journal=Analele Universităţii Din Craiova, Seria Ştiinţe Filologice Linguistică Nr. 1-2|date=Enero 2013|publisher=Universităţii din Craiova|access-date=2020-06-03|language=en}}</ref> Matapos ang pagpaslang ng pulis na si Derek Chauvin kay [[George Floyd]] noong Mayo 2020, mas naging madalas ang paggamit ng katawagang ACAB ng mga taong tutol sa kapulisan.<ref name="vice_acab">{{cite news |work=Vice|last=Poulter|first=James|title=How 'ACAB' Became the Universal Anti-Police Slogan|url=https://www.vice.com/en/article/acab-all-cops-are-bastards-origin-story-protest/|access-date=2020-08-26|date=2020-06-08|language=en}}</ref> Habang lumalaganap sa buong Estados Unidos ang mga protesta bilang tugon sa [[Pagpatay kay George Floyd|pagkamatay ni Floyd]] at ang mga talakayan tungkol sa karahasang isinasagawa ng pulisya na may motibong panlahi, mas madalas ding nabanggit ang ACAB sa mga plataporma ng [[hatirang pangmadla]], at nagsimula ring ibenta ang mga produktong may nakalimbag na daglat na ito.<ref name="vice_acab" /> Ayon sa mga tagapagtaguyod ng katawagan, ang ACAB ay nangangahulugang ang bawat pulis ay may pananagutan sa isang hindi makatarungang sistema. [[Pangangatuwiran|Ipinapangatuwiran]] nila na kahit hindi mismo nakikilahok ang isang pulis sa kalupitan ng pulisya o sa [[rasismo]] sa pagpapatupad ng [[batas]], may [[pananagutan]] pa rin siya sa mga ginawa ng kaniyang mga kasamahan dahil hindi niya ito tinututulan o sinusubukang pigilan.<ref>{{Cite web|date=2020-06-01|title=What I mean when I say I want to abolish the police|url=https://www.independent.co.uk/voices/acab-abolish-police-george-floyd-protests-cops-a9543386.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20200602083406/https://www.independent.co.uk/voices/acab-abolish-police-george-floyd-protests-cops-a9543386.html|archive-date=2020-06-02|url-access=limited|url-status=live|access-date=2021-12-17|website=The Independent|language=en}}</ref> === Pagbuwag sa bilangguan === [[File:La_presó_és_tortura.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:La_pres%C3%B3_%C3%A9s_tortura.jpg|thumb|Isang ''graffiti'' o sulat sa pader sa [[Cataluña]] na nakasulat sa [[wikang Kastila]] na may salin na "Ang bilangguan ay pagpapahirap" at simbolong Bilog-A ng anarkismo.]] Ang pagbuwag sa bilangguan (''prison abolition'') ay isang kilusan na naglalayong buwagin ang bilangguan bilang isang institusyon.<ref name="Frampton">{{cite news |last1=Frampton|first1=Thomas Ward|title=The Dangerous Few: Taking Seriously Prison Abolition and Its Skeptics|url=https://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/hlr135&div=98&id=&page=|access-date=15 Agosto 2025|work=Harvard Law Review|date=2021–2022|pages=2013|language=en}}</ref> Hindi tulad ng reporma sa bilangguan, layunin ng pagbuwag sa bilangguan na magtatag ng isang sistema ng [[Katarungan|hustisyang]] pangkriminal na hindi gumagamit ng pagkakapiit bilang paraan ng pagpaparusa. Karaniwang itinataguyod ng mga tagasuporta nito ang makapanunumbalik na hustisya, na naglalayong maituwid at maibalik sa lipunan ang mga [[nagkasala]], sa halip na ang mapagganting hustisya, na naglalayong magparusa sa nagkasala batay sa tindi ng kaniyang krimen. Madalas ding isinusulong ng mga tagapagtaguyod ng pagbuwag sa bilangguan ang malalaking pagbabagong pang-estruktura upang maiwasan ang krimen sa antas ng [[lipunan]] sa pamamagitan ng pagtugon sa mga ugat nito. Ayon sa pananaw na ito, ang krimen ay bunga ng mga suliraning panlipunan tulad ng rasismo at [[kahirapan]]. Bahagyang nabuo ang kilusan para sa pagbuwag sa bilangguan sa Estados Unidos bilang tugon sa pag-aalsa sa Bilangguan ng Attica noong 1971, na nagbigay-pansin sa mga di-makataong kalagayang laganap sa mga bilangguan. Ang mga kilalang aktibista, lalo na si Angela Davis, ay nakatulong upang mabigyang-pansin ang usapin ng pagbuwag sa bilangguan, bagaman nanatili itong higit na limitado sa mga makakaliwang pangkat at mga akademikong lupon. Muling sumigla ang interes sa kilusan matapos ang pagpaslang kay George Floyd noong 2020 at ang mga kaguluhang sibil na sumunod dito, na nagbigay-diin sa mga hindi pagkakapantay-pantay batay sa lahi sa loob ng sistemang hustisyang pangkriminal. === Pagpapalaya sa kabataan === Ang pagpapalaya sa mga bata (''child liberation'') sa anarkismo ay ang paniniwala na ang mga bata at [[kabataan]] ay nararapat magkaroon ng buong awtonomiya, respeto, at kalayaan mula sa panunupil ng mga matatanda, mapilitang pagpapalaki ng magulang, at sapilitang pag-aaral. Pangunahing layunin nito na wakasan ang pagtrato sa mga bata bilang pag-aari ng [[magulang]], palitan ang mga tradisyonal na paaralan ng mga boluntaryong espasyo sa pag-aaral, at tiyakin ang tulong-komunidad para sa mga pangunahing pangangailangan. Ang kilusan para sa mga karapatan ng kabataan (''youth rights movement''), na inilalarawan din bilang pagpapalaya sa kabataan (''youth liberation''), ay isang umuusbong na kilusang mula sa mga karaniwang mamamayan na naglalayong labanan ang [[Diskriminasyon sa gulang|diskriminasyon sa edad]] at isulong ang mga karapatang sibil ng mga kabataan—yaong mga hindi pa umaabot sa edad ng legal na ganap na gulang, na 18 taong gulang sa karamihan ng mga bansa. May ilang pangkat na nilalabanan ang pedopobya at ephebipobiya sa lipunan sa pamamagitan ng pagtataguyod ng tinig ng kabataan, pagbibigay-kapangyarihan sa kabataan, at sa huli, ng pagkakapantay-pantay sa pagitan ng mga henerasyon sa pamamagitan ng pakikipagtuwang ng kabataan at mga nakatatanda.<ref>Fletcher, A. (2006) ''[http://www.commonaction.org/WYVH.pdf Washington Youth Voice Handbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081001193809/http://www.commonaction.org/WYVH.pdf|date=2008-10-01}}'' Olympia, WA: CommonAction. (sa Ingles)</ref> Maraming tagapagtaguyod ng mga karapatan ng kabataan ang itinatangi ang kanilang kilusan mula sa kilusan para sa mga karapatan ng mga bata, sapagkat ipinapangatuwiran nilang ang huli ay nagsusulong ng mga pagbabagong kadalasang higit na naghihigpit sa mga bata at kabataan.<ref>Axon, K. (n.d.) [https://web.archive.org/web/20080215235519/http://www.asfar.org/zine/1st/Pedophobia.html ''The Anti-Child Bias of Children's Advocacy Groups''] Chicago, IL: Americans for a Society Free of Age Restrictions. (sa Ingles)</ref> === Anarkiyang pakikipagrelasyon === [[File:RA_symbol.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:RA_symbol.jpg|left|thumb|Simbolo ng anarkiyang pakikipagrelasyon]] Ang anarkiyang pakikipagrelasyon ay ang paglalapat ng mga prinsipyong anarkista sa mga [[ugnayang interpersonal]].<ref name=":4">{{Cite book |last=Pérez-Cortés|first=Juan-Carlos|title=Relationship Anarchy: Occupy Intimacy!|date=2022|publisher=La Oveja Roja|isbn=979-8-3680-3944-2|location=Madrid|language=en}}</ref> Kabilang sa mga pangunahing pagpapahalaga nito ang awtonomiya, mga gawaing laban sa herarkiya, pagtutol sa normatibidad, at pagkakaugnayang nakabatay sa pagtutulungan ng pamayanan.<ref>{{Cite web|title=The Difference Between Relationship Anarchy and Non-Hierarchical Polyamory|url=http://www.relationship-anarchy.com/videos/2016/6/20/the-difference-between-relationship-anarchy-and-non-hierarchical-polyamory|website=Relationship Anarchy|language=en-GB|access-date=2020-05-07|archive-date=2020-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200503103805/http://www.relationship-anarchy.com/videos/2016/6/20/the-difference-between-relationship-anarchy-and-non-hierarchical-polyamory|url-status=dead}}</ref><ref name=":24">{{Cite web|date=2020-09-05|title=The Great Showdown of Hierarchical Polyamory vs. Relationship Anarchy|url=http://thenewmodality.com/the-great-showdown-of-hierarchical-polyamory-vs-relationship-anarchy/|access-date=2022-02-14|website=The New Modality|language=en-US|archive-date=2022-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20220120105438/http://thenewmodality.com/the-great-showdown-of-hierarchical-polyamory-vs-relationship-anarchy/|url-status=live}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|title=Can relationship anarchy create a world without heartbreak? {{!}} Aeon Ideas|url=https://aeon.co/ideas/can-relationship-anarchy-create-a-world-without-heartbreak|access-date=2022-02-14|website=Aeon|language=en|archive-date=2020-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200320145346/https://aeon.co/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=What Is Relationship Anarchy?|url=https://www.mindbodygreen.com/articles/what-is-relationship-anarchy|publisher=Mindbodygreen|access-date=2023-04-26|website=MBGRelationships|date=2 Agosto 2020|archive-date=2023-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230426200016/https://www.mindbodygreen.com/articles/what-is-relationship-anarchy|url-status=live|language=en}}</ref> Hayagan itong tumututol sa amatonormatibidad<ref>{{Cite web|date=2018-05-09|title=Are You Radical Enough to Be a Relationship Anarchist?|url=https://www.gq.com/story/relationship-anarchy|access-date=2022-02-14|website=GQ|language=en-US|archive-date=2020-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200320213043/https://www.gq.com/story/relationship-anarchy|url-status=live}}</ref> at mononormatibidad, at karaniwan—bagaman hindi sa lahat ng pagkakataon—na hindi monogamo.<ref name=":14">{{Cite web|last=Heaney|first=Katie|date=2018-10-23|title=What It's Like Being a Relationship Anarchist|url=https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|access-date=2022-02-14|website=The Cut|language=en-us|archive-date=2022-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417014230/https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|url-status=live}}</ref><ref name=":3" /><ref name=":04">{{Cite web|last=Lopez|first=Veronica|date=2021-10-15|title=Here's What to Know About Relationship Anarchy|url=https://www.cosmopolitan.com/sexopedia/a37973461/relationship-anarchy/|access-date=2022-02-13|website=Cosmopolitan|language=en-US|archive-date=2021-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20211206194702/https://www.cosmopolitan.com/sexopedia/a37973461/relationship-anarchy/|url-status=live}}</ref><ref name=":15">{{Cite web|last=Heaney|first=Katie|date=2018-10-23|title=What It's Like Being a Relationship Anarchist|url=https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|access-date=2022-02-14|website=The Cut|language=en-us|archive-date=2022-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417014230/https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|url-status=live}}</ref> Naiiba ito sa poliyamorya, ''solo poly'', ''swinging'', at iba pang anyo ng pakikipagrelasyon, sapagkat maaaring taglay pa rin ng mga ito ang mga estrukturang gaya ng amatonormatibidad, herarkiya ng mga matalik na relasyon, at mga tuntuning naglilimita sa awtonomiya.<ref name=":24" /><ref name=":04" /><ref name="De las Heras Gómez pp. 644–660">{{cite journal |last=De las Heras Gómez|first=Roma|title=Thinking Relationship Anarchy from a Queer Feminist Approach|journal=Sociological Research Online|publisher=SAGE Publications|volume=24|issue=4|date=2018-12-20|issn=1360-7804|doi=10.1177/1360780418811965|pages=644–660|s2cid=220124663|url=https://qsu070.noblogs.org/files/2020/10/De-las-Heras-G%C3%B3mez-2018-Thinking-Relationship-Anarchy-from-a-Queer-Feminist-Approach.pdf|access-date=2022-12-19|archive-date=2022-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20221219162224/https://qsu070.noblogs.org/files/2020/10/De-las-Heras-G%C3%B3mez-2018-Thinking-Relationship-Anarchy-from-a-Queer-Feminist-Approach.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Binibigyang-kahulugan din ang anarkiyang pakikipagrelasyon bilang isang bagong paradigma kung saan ang pagiging malapit sa isa't isa at awtonomiya ay hindi na itinuturing na mga bagay na likas na nagkakasalungatan o lumilikha ng suliranin sa loob ng isang relasyon.<ref>{{cite web |last1=Guillén|first1=Ricardo|title=Beyond romantic love – an analysis of how the dilemma of closeness vs. autonomy is handled in relationship anarchy discourse|url=https://lup.lub.lu.se/student-papers/search/publication/8968241|website=LUP Student Papers|publisher=Lund University Libraries|access-date=29 Nobyembre 2021|archive-date=19 Oktubre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019121447/https://lup.lub.lu.se/student-papers/search/publication/8968241|url-status=live|language=en}}</ref> == Perspektibong pang-ekonomiya == === Komunismong anarkista === Ang anarkistang komunismo{{refn|Kilala din bilang "anarko-komunismo"<ref>{{cite book |last1=Hodges |first1=Donald C. |url=https://books.google.com/books?id=Pu7zAgAAQBAJ |title=Sandino's Communism: Spiritual Politics for the Twenty-First Century |year=2014 |publisher=University of Texas Press |isbn=978-0292715646 |language=en |page=[https://books.google.com/books?id=Pu7zAgAAQBAJ&q=Anarcho-communism&pg=PA3 3] |access-date=21 Disyembre 2019 |archive-date=22 Hulyo 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210722044609/https://books.google.com/books?id=Pu7zAgAAQBAJ |url-status=live |via=Google Books}}</ref><ref>{{cite book |last1=Kinna |first1=Ruth|title=The Bloomsbury Companion to Anarchism |url=https://books.google.com/books?id=dNuoAwAAQBAJ |year=2012 |publisher=Bloomsbury Publishing|language=en |isbn=978-1441142702 |language=en |page=[https://books.google.com/books?id=dNuoAwAAQBAJ&q=Anarcho-communism&pg=PA329 329] |access-date=21 Disyembre 2019 |archive-date=15 Enero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115214158/https://books.google.com/books?id=dNuoAwAAQBAJ |url-status=live |via=Google Books}}</ref><ref>{{cite book |last1=Wetherly |first1=Paul |title=Political Ideologies |url=https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ |date=2017 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0198727859 |pages=[https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&q=anarcho-communism 130], [https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&q=anarcho-communism 137], [https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&q=anarcho-communism 424] |language=en |access-date=21 Disyembre 2019 |archive-date=22 Hulyo 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210722044620/https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ |url-status=live |via=Google Books}}</ref> o "komunismong libertaryo".{{Sfn|Nettlau|1996|p=145}}<ref>{{cite book |last=Bolloten |first=Burnett |url=https://books.google.com/books?id=-VarDLHA3_YC&q=%22libertarian%20communism%22&pg=PA65 |title=The Spanish Civil War: Revolution and Counterrevolution |publisher=University of North Carolina Press |year=1991 |isbn=978-0807819067 |page=65 |access-date=25 Marso 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220211095511/https://books.google.com/books?id=-VarDLHA3_YC&q=%22libertarian%20communism%22&pg=PA65 |archive-date=11 Pebrero 2022 |url-status=live |via=Google Books|language=en}}</ref>|group=nb|name=nb4}} ay isang pinakadulong-kaliwang ideolohiyang pampulitika at paaralan ng kaisipang anarkista na nagsusulong ng isang anyo ng komunismo. Ang [[komunismo]] (mula sa salitang [[Wikang Latin|Latin]] na ''communis'', na nangangahulugang "panlahat" o "pangkaraniwan"){{sfn|Ball|Dagger|2019}}{{sfn|Ball|Dagger|2019}} ay isang ideolohiyang pampulitika at pang-ekonomiya na naglalayong lumikha ng isang lipunang komunista—isang kaayusang sosyoekonomikong walang uri na nakasentro sa sama-samang pagmamay-ari ng mga kasangkapan sa produksyon, distribusyon, at pagpapalitan, at namamahagi ng mga produkto sa lipunan batay sa pangangailangan.<ref>{{cite book |last=Ely|first=Richard T|title=French and German socialism in modern times|date=1883|publisher=Harper & Brothers|location=New York|pages=35–36|oclc=456632|quote=All communists without exception propose that the people as a whole, or some particular division of the people, as a village or commune, should own all the means of production{{snd}}land, houses, factories, railroads, canals, etc.; that production should be carried on in common; and that officers, selected in one way or another, should distribute among the inhabitants the fruits of their labor.|language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Bukharin|first1=Nikolai|title=The ABC of Communism|last2=Preobrazhensky|first2=Yevgeni|date=1922|publisher=Communist Party of Great Britain|location=Londres, Inglatera|pages=72–73, § 20|translator-last1=Paul|translator-first1=Cedar|chapter=Distribution in the communist system|access-date=18 Agosto 2021|orig-date=1920|translator-last2=Paul|translator-first2=Eden|chapter-url=https://www.marxists.org/archive/bukharin/works/1920/abc/ABC-of-Communism.pdf#page=67|via=Marxists Internet Archive|archive-url=https://web.archive.org/web/20250212173140/https://www.marxists.org/archive/bukharin/works/1920/abc/ABC-of-Communism.pdf#page=67|archive-date=12 Pebrero 2025|language=en}}</ref><ref name="Steele p.43">{{harvp|Steele|1992|p=43}}: "One widespread distinction was that socialism socialised production only while communism socialised production and consumption."</ref> Nananawagan ang anarkistang komunismo sa pag-aalis ng mga herarkiya, gayundin ng pribadong pag-aari, subalit pinananatili ang personal na pag-aari at ang mga bagay, [[Kalakalan|kalakal]], at serbisyong kolektibong pag-aari. Sinusuportahan nito ang panlipunang pagmamay-ari ng ari-arian at ang pamamahagi ng mga [[yaman]] ayon sa prinsipyong "[[mula sa bawat isa ayon sa kaniyang kakayahan, para sa bawat isa ayon sa kaniyang pangangailangan]]." Unang nabuo ang anarkistang komunismo bilang isang natatanging kaisipan sa seksiyong Italyano ng ''International Workingmen's Association''.{{Sfn|Pernicone|1993|pp=111–113}} Nang maglaon, naging mahalaga ang mga teoretikal na akda ni Peter Kropotkin, sapagkat pinalawak at pinaunlad ng mga ito ang kapuwa maka-organisasyong agos ng anarkistang komunismo at ang maka-pag-aalsang agos na tumututol sa pormal na organisasyon.{{Sfn|Pengam|1987|pp=74–75}} Kabilang sa mga halimbawa ng mga lipunang anarkistang komunista ang mga teritoryong anarkista ng Makhnovshchina noong Rebolusyong Ruso,<ref>{{cite book |last=Skirda|first=Alexandre|title=Nestor Makhno: Anarchy's Cossack|publisher=AK Press|year=2004|isbn=1902593685|location=Edinburgh|page=394|translator-last=Sharkey|translator-first=Paul|oclc=58872511|orig-year=1982|language=en}}</ref> at ang mga teritoryo ng Rebolusyong Espanyol, lalo na ang rebolusyonaryong Cataluña.<ref>{{cite book |url=http://www.revoltlib.com/?id=1045|first=Murray|last=Bookchin|archive-url=https://web.archive.org/web/20211023194646/http://www.revoltlib.com/%3Fid%3D1045|archive-date=23 October 2021|title=To Remember Spain: The Anarchist and Syndicalist Revolution of 1936|date=2 Pebrero 2017|quote=In anarchist industrial areas like Catalonia, an estimated three-quarters of the economy was placed under workers' control, as it was in anarchist rural areas like Aragon. [...] In the more thoroughly anarchist areas, particularly among the agrarian collectives, money was eliminated and the material means of life were allocated strictly according to need rather than work, following the traditional precepts of a libertarian communist society.|language=en}}</ref> === Mutuwalismo === {{main|Mutuwalismo}} Ang [[Mutualismo|mutuwalismo]] ay isang paaralan ng kaisipang anarkista at teoryang pang-ekonomiya na nagsusulong ng pagkontrol ng mga manggagawa sa mga kasangkapan ng produksyon, ng isang malayang pamilihan na binubuo ng mga indibiduwal na [[Artesano|artisano]], mga nag-iisang pagmamay-ari, at mga [[kooperatiba]] ng mga manggagawa, gayundin ng mga karapatan sa pag-aari batay sa okupasyon at paggamit. Bilang mga tagapagtaguyod ng teorya ng halaga ng paggawa at teorya ng paggawa sa pagmamay-ari, tinututulan ng mga mutuwalista ang lahat ng anyo ng renta sa ekonomiya, [[Tubo (ekonomika)|tubo]], at [[interes]] na lampas sa nominal na interes, sapagkat itinuturing nila ang mga ito na nakabatay sa pagsasamantala sa paggawa. Hangarin ng mga mutuwalista na bumuo ng isang ekonomiyang walang akumulasyon ng kapital o konsentrasyon ng pagmamay-ari ng lupa. Hinihikayat din nila ang pagtatatag ng sariling pamamahala ng mga manggagawa, na sa kanilang pananaw ay maaaring suportahan sa pamamagitan ng paglalabas ng mutuwal na kredito ng mga mutuwal na bangk, na may layuning makalikha ng isang lipunang [[pederal]]. Ayon kay Peter Kropotkin, nagmula ang mutwalismo sa mga pangyayari ng Rebolusyong Pranses, lalo na sa pederalista at tuwirang demokratikong estruktura ng [[Komuna ng Paris]].{{Sfn|Marshall|1993|pp=431-432}} Ang mga saligan ng teoryang pang-ekonomiya ng mutwalismo ay nag-ugat sa radikalismo ng [[Mga Ingles|Ingles]] na [[Sosyalismo|sosyalistang]] si Thomas Spence. Hinango niya mula sa [[Bibliya]], gayundin sa mga liberal na akda nina [[John Locke]] at James Harrington, ang panawagang buwagin ang pribadong pagmamay-ari at ilagay ang kontrol sa produksyon sa mga manggagawa sa pamamagitan ng mga kooperatiba ng mga manggagawa.{{Sfn|Carson|2018|p=83}} Unang ginamit ang katawagang "mutuwalismo" noong dekada 1820. Sa simula, itinuring itong kasingkahulugan ng mga katawagang tulad ng "mutuwal na pagtutulungan", "pagkakatumbasan", at "makatarungang pakikitungo".{{Sfn|Wilbur|2019|p=213}} Noong 1822, ginamit ng Pranses na pilosopong utopista na si [[Charles Fourier]] ang katawagang mutuwalismong pinagsamang nagtatagpo (Pranses: ''mutualisme composé convergent'') upang ilarawan ang isang anyo ng progresibong [[edukasyon]] na iniangkop sa Sistemang Monitoriyal ng mga mag-aaral na nagsisilbing guro sa kapwa mag-aaral.{{Sfn|Wilbur|2019|pp=214-215}} === Ekonomiyang regalo === Ang ekonomiyang regalo (''gift economy'') o kulturang regalo ay isang sistema ng [[pagpapalitan]] kung saan ang mga mahahalagang bagay ay hindi ipinagbibili, kundi kusang ibinibigay nang walang hayag na kasunduan para sa agarang o hinaharap na kapalit.<ref name="Cheal">{{cite book |last=Cheal|first=David J|title=The Gift Economy|publisher=Routledge|location=New York|year=1988|pages=1–19|chapter=1|isbn=0415006414|chapter-url=https://books.google.com/books?id=o-wNAAAAQAAJ&pg=PP1|access-date=2009-06-18|language=en}}</ref> Ang pagbibigay ng regalo sa isang kulturang regalo ay pinamamahalaan ng mga pamantayang panlipunan at mga kaugalian; bagaman may umiiral na inaasahan ng katumbasan, ang mga regalo ay hindi ibinibigay bilang tahasang kapalit ng mga produkto o serbisyo kapalit ng [[salapi]] o ng iba pang produkto o serbisyo.<ref name="R. Kranton">R. Kranton: ''Reciprocal exchange: a self-sustaining system'', American Economic Review, V. 86 (1996), Issue 4 (Setyembre), pp. 830–851 (sa Ingles)</ref> Naiiba ito sa [[ekonomiyang pamilihan]] o [[Palitan ng kalakal|palitang-kalakal]], kung saan ang mga produkto at serbisyo ay pangunahing ipinagpapalit nang hayagan batay sa halagang natatanggap bilang kapalit. [[File:Give_away_shop_utrecht_inside.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Give_away_shop_utrecht_inside.jpg|right|thumb|Sa loob ng tindahang pamigay sa [[Utrecht]]. Mababasa sa paskil ang: "Sapat ang ibinibigay ng daigdig para sa pangangailangan ng lahat, subalit hindi para sa kasakiman ng lahat."]] Ang mga tindahang pamigay (''give-away shops''), malayang tindahan (''freeshops''), o libreng tindahan (''free stores'') ay mga tindahan kung saan libre ang lahat ng paninda. Katulad ang mga ito ng mga tindahang pangkawanggawa (''charity shops''), na karamihan sa mga ipinamimigay ay mga gamit na segunda mano—subalit ang kaibhan ay walang anumang bayad ang lahat ng bagay. Maging ito man ay [[aklat]], [[muwebles]], [[kasuotan]], o [[kagamitang pambahay]], malaya itong ibinibigay, bagaman may ilang tindahan na nagpapatupad ng patakarang "magbigay ng isa, kumuha ng isa" (''one-in, one-out''), gaya ng sa mga palitang tindahan (''swap shops''). Ang libreng tindahan ay isang anyo ng nakabubuong tuwirang pagkilos na nag-aalok ng alternatibo sa pamimili sa loob ng balangkas na nakabatay sa salapi, na nagpapahintulot sa mga tao na magpalitan ng mga produkto at serbisyo sa labas ng isang ekonomiyang nakasalalay sa pera. Ang pangkat na kontra-kultura ng [[dekada 1960]] na The Diggers<ref>{{cite book |author1=John Campbell McMillian|author2=Paul Buhle|title=The new left revisited|url=https://books.google.com/books?id=U_Ohks41z2IC&pg=PA112|access-date=28 Disyembre 2011|year=2003|publisher=Temple University Press|isbn=978-1566399760|pages=112–|language=en}}</ref> ay nagbukas ng mga libreng tindahan na namimigay ng kanilang mga paninda, naghahain ng libreng pagkain, namamahagi ng mga libreng [[Medisina|gamot]], nagbibigay ng salapi, nag-oorganisa ng mga libreng konsiyerto, at lumilikha ng mga likhang-sining na pampulitika.<ref name="Lytle2005">{{cite book|last=Lytle|first=Mark Hamilton|title=America's Uncivil Wars: The Sixties Era from Elvis to the Fall of Richard Nixon|url=https://books.google.com/books?id=5w3iBwAAQBAJ|year=2005|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0190291846|pages=213, 215|language=en}}</ref> Hinango ng The Diggers ang kanilang pangalan mula sa orihinal na English Diggers na pinamunuan ni Gerrard Winstanley,<ref name="Digger Archives">{{cite web |url=http://www.diggers.org/overview.htm|title=Overview: who were (are) the Diggers?|access-date=2007-06-17|work=The Digger Archives|language=en}}</ref> at layunin nilang bumuo ng isang maliit na lipunang malaya sa salapi at kapitalismo.<ref name="American Experience doc">{{cite video |people=Gail Dolgin; Vicente Franco|date=2007|title=American Experience: The Summer of Love|url=https://www.pbs.org/wgbh/amex/love/index.html|publisher=PBS|access-date=2007-04-23|archive-date=2017-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20170325104758/http://www.pbs.org/wgbh/amex/love/index.html|url-status=dead|language=en}}</ref> Maraming anarkista, lalo na ang mga anarko-primitibista at anarko-komunista, ang naniniwalang ang iba't ibang anyo ng ekonomiyang regalo ay maaaring maging susi sa pagputol sa siklo ng [[kahirapan]]. Dahil dito, madalas nilang hangarin na baguhin ang buong lipunan tungo sa isang ekonomiyang regalo. Itinuturing ng mga anarko-komunista ang ekonomiyang regalo bilang isang huwarang sistema na walang salapi, mga pamilihan, o sentralisadong pagpaplano. Ang pananaw na ito ay maitutunton kahit man lamang kay Peter Kropotkin, na nakakita sa mga pamayanang mangangaso at mangangalap na kaniyang napuntahan bilang huwaran ng mutuwal na pagtutulungan.<ref>Mutual Aid: A Factor of Evolution (1955 malambot na pabalat (muling inimprenta 2005), kabilang ang paunang salita noong 1914 ni Kropotkin, Paunang Salita at Bibliyograpiya ni Ashley Montagu, at ''The Struggle for Existence'', ni Thomas H. Huxley ed.). Boston: Extending Horizons Books, Porter Sargent Publishers. {{ISBN|0875580246}}. Project Gutenberg e-text, Project LibriVox librong awdyo (sa Ingles)</ref> Bilang kapalit ng sistemang pamilihan, itinataguyod ng mga anarko-komunista—gaya ng mga nanirahan sa ilang nayon sa Espanya noong [[dekada 1930]]—ang isang ekonomiyang regalo na walang salapi, kung saan ang mga produkto at serbisyo ay nililikha ng mga manggagawa at ipinamamahagi sa mga tindahang pangkomunidad. Sa sistemang ito, ang bawat isa (kabilang ang mismong mga manggagawang lumikha ng mga ito) ay may karapatang kumuha at gumamit ng anumang produkto o serbisyo na kanilang nais o kailangan bilang kabayaran sa kanilang ambag sa paglikha ng mga produkto at serbisyo.<ref>[Augustin Souchy, "A Journey Through Aragon," sa Sam_Dolgoff (pat.), The Anarchist Collectives, ts. 10] (sa Ingles)</ref> === Ekonomiyang aklatan === Ang ekonomiyang aklatan (''library economy'') ay isang teoretikal na sistemang pang-ekonomiya para sa isang lipunan kung saan ang mga tradisyonal na tindahan ng tingi ay ganap na pinapalitan ng mga [[aklatan]] ng mga bagay (''libraries of things''). Ang mga ito ay mga organisasyong sama-samang pagmamay-ari ng isang [[pamayanan]] na nagpapahiram ng mga bagay na angkop sa sistemang pagpapahiram—lalo na yaong mga bagay na paminsan-minsan lamang gamitin subalit mahirap itabi o itago, tulad ng mga espesyal na kagamitang pangkusina at mga natatanging kagamitang [[Teknolohiya|teknolohikal]]. Kabilang din dito ang mga karaniwang ipinahihiram ng mga tradisyonal na aklatan, gaya ng mga [[aklat]], dyornal, at iba pang midya. Ang anumang bagay na hindi angkop na ipamahagi sa pamamagitan ng sistemang pagpapahiram ay sa halip ay malayang ipamamahagi batay sa pangangailangan. Nalalapat ito sa mga bagay na maaari lamang gamitin nang minsan o yaong nangangailangan ng napakahabang panahon bago mailipat ang pagmamay-ari, tulad ng [[pagkain]] at [[pabahay]].<ref>{{Cite web |url=https://www.law.georgetown.edu/environmental-law-review/blog/is-a-library-centric-economy-the-answer-to-sustainable-living/|title=Is a Library-Centric Economy the Answer to Sustainable Living?|website=law.georgetown.edu|access-date=2026-03-01|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://stimpunks.org/glossary/library-economy/|title=Library Economy - Stimpunks Foundation|website=stimpunks.org|access-date=2026-03-01|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://enlightenknowledge.com/library-economy-components-and-multifaceted-role/|title=Library Economy: Components and Multifaceted role|website=enlightenknowledge.com|access-date=2026-03-01|language=en}}</ref> Sa loob ng anarkismo, ang ekonomiyang aklatan ay isang iminungkahing paraan ng pag-oorganisa ng mga pinagkukunang-yaman at pamamahagi ng mga [[produkto]] at serbisyo batay sa mga komon (''commons''), malayang pagsasama (''free association''), at sama-samang pamamahala, sa halip na pribadong pagmamay-ari o kontrol ng estado.<ref name=":5">{{Cite book |last=Andrewism |url=https://theanarchistlibrary.org/library/andrewism-how-anarchy-works |title=How Anarchy Works |date=2024-05-01 |language=en}}</ref> Inilalarawan ito ni Andrewismo bilang isang paraan ng pag-unawa sa kung paano maisasagawa sa praktika ang mga prinsipyong anarkista sa larangan ng ekonomiya. Nakabatay ito sa tatlong pangunahing simulain: ''usufruct'' (malayang paggamit ng mga komon ayon sa pangangailangan), ''irreducible minimum'' (pinakamababang antas na hindi maipagkakait), at ''complementarity'' (pagkilala sa magkakaibang kakayahan at pangangailangan ng mga tao bilang magkatuwang at hindi magkakumpitensya).<ref name=":5" /> === Kontra-ekonomika === Ang kontra-ekonomika (''counter-economics'') ay isang teoryang pang-ekonomiya at rebolusyonaryong pamamaraan na binubuo ng tuwirang pagkilos na isinasagawa sa pamamagitan ng [[itim na pamilihan]] o abong pamilihan. Bilang isang termino, unang ginamit ito ng mga Amerikanong aktibista at teorista ng libertaryanismo na sina Samuel Edward Konkin III at J. Neil Schulman. Binigyang-kahulugan ito ni Konkin bilang pag-aaral o pagsasagawa ng "lahat ng mapayapang kilos ng tao na ipinagbabawal ng Estado."<ref>{{Cite web |title=Agorism: Revolutionary market anarchism |url=https://agorism.eu.org/ |access-date=2026-07-29 |website=Agorism: Revolutionary market anarchism |language=en-US}}</ref> Ang termino ay pinaikling anyo ng kontra-ekonomika laban sa establisimyento at maaari ring tawaging kontra-politika. Isinama ni Schulman ang kontra-ekonomika sa doktrina ni Konkin na agorismo,<ref>Afterword by Samuel Edward Konkin in ''Alongside Night'' (1999). Pulpless.com. p. 274. {{ISBN|1-58445-120-3}}. {{ISBN|978-1-58445-120-4}}. (sa Ingles)</ref> isang pilosopiyang panlipunan ng kaliwang libertaryanismo<ref>{{Cite web |title=Interview With Samuel Edward Konkin III |url=http://www.spaz.org/~dan/individualist-anarchist/software/konkin-interview.html |access-date=2026-07-29 |website=www.spaz.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=Apr 28, 2015|title=Black-Market Activism: Samuel Edward Konkin III and Agorism|url=https://www.libertarianism.org/columns/black-market-activism-samuel-edward-konkin-iii-agorism|archive-url=https://web.archive.org/web/20160514001633/http://www.libertarianism.org/columns/black-market-activism-samuel-edward-konkin-iii-agorism|archive-date=2016-05-14|access-date=2026-07-29|website=www.libertarianism.org}}</ref> at isang sangay ng anarkismong pampamilihan na nagtataguyod ng paglikha ng isang lipunan kung saan ang lahat ng ugnayan sa pagitan ng mga tao ay nakabatay sa kusang-loob na pagpapalitan.<ref name="Konkin">{{cite book|url=http://www.kopubco.com/pdf/An_Agorist_Primer_by_SEK3.pdf|title=An Agorist Primer|last=Konkin III|first=Samuel Edward|publisher=Kopubco|date=Disyembre 2008|access-date=21 Disyembre 2019|quote=The goal of agorism is the agora. The society of the open marketplace as near to untainted by theft, assault, and fraud as can be humanly attained is as close to a free society as can be achieved. And a free society is the only one in which each and every one of us can satisfy his or her subjective values without crushing others' values by violence and coercion.|language=en}}</ref> == Halimbawa ng pamayanang anarkista == === '''Rebolusyon sa Cataluña''' === Ang Rebolusyonaryong [[Cataluña]]{{Sfnm|1a1=Alexander|1y=1999|1p=754|2a1=Graham|2y=2002|2p=221|3a1=Paz|3y=2006|3p=512}} (Hulyo 21, 1936 – Mayo 8, 1937) ang panahong ang nagsasariling rehiyon ng Cataluña sa hilagang-silangang Espanya ay pinamamahalaan o malaki ang impluwensiya ng iba't ibang [[Unyon ng manggagawa|unyong manggagawa]], partidong pampulitika, at mga milisyang anarkista, sindikalista, komunista, at sosyalista noong panahon ng [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]]. Bagaman nanatiling nasa kapangyarihan ang konstitusyonal na institusyon ng sariling pamahalaan ng Cataluña, ang Generalitat de Catalunya (na pinamumunuan ng ''Esquerra Republicana de Catalunya'' o ERC), at kinuha pa nito ang karamihan sa mga kapangyarihang dating nasa pamahalaang sentral ng Espanya sa nasasakupan nito, ang mga unyong manggagawa ang ''[[de facto]]'' na namahala sa malaking bahagi ng [[ekonomiya]] at mga puwersang [[militar]]. Kabilang dito ang Confederación Nacional del Trabajo (CNT, ''Pambansang Kompederasyon ng Paggawa''), na siyang pangunahing unyong manggagawa noong panahong iyon, at ang malapit na kaugnay nitong ''Federación Anarquista Ibérica'' (FAI, Pederasyong Anarkista ng [[Iberya]]). Mahalaga rin ang papel ng ''Unión General de Trabajadores'' (UGT, Pangkalahatang Unyon ng mga Manggagawa), ng ''Partido Obrero de Unificación Marxista'' (POUM, Partido ng mga Manggagawa para sa Marxistang Pagkakaisa), at ng ''Partit Socialista Unificat de Catalunya'' (PSUC, Nagkaisang Partidong Sosyalista ng Cataluña), na kinabibilangan ng dating Partido Komunista ng Cataluña. Nagsimula ang pamumunong sosyalista sa rehiyon kasabay ng Rebolusyong Espanyol ng 1936, na nagbunga ng pagkontrol ng mga manggagawa sa mga [[negosyo]] at [[pabrika]], kolektibong [[pagsasaka]] sa malaking bahagi ng kanayunan, at mga pag-atake laban sa mga nasyonalista ng Espanya at sa klerong Katoliko. Ang lumalaking impluwensiya ng Partido Komunista ng Espanya (PCE) sa pamahalaan ng Prenteng Popular, at ang hangarin nitong isabansa ang mga rebolusyonaryong komite at mga milisya, ay nagbunsod ng tunggalian laban sa CNT at POUM. Nauwi ito sa Mga Araw ng Mayo (''May Days''), at sa kalaunan ay napalitan ang CNT ng PSUC bilang pangunahing puwersang pampulitika sa Cataluña hanggang sa matalo sila ng mga puwersang Nasyonalista noong 1939. === '''Komunidad sa Manchuria''' === Ang Samahan ng mga Mamamayang Koreano sa Manchuria (''Korean People's Association in Manchuria'',<ref>{{Cite book |last=Dalessandro |first=Francesco |url=https://theanarchistlibrary.org/library/francesco-dalessandro-the-forgotten-anarchist-commune-in-manchuria |title=The Forgotten Anarchist Commune in Manchuria |date=2020 |language=en}}</ref> KPAM; {{Korean|hangul=재만한족총연합회}}; Agosto 1929 – Setyembre 1931) ay isang nagsasariling awtonomong prepektura sa [[Manchuria]] na tinitirhan ng humigit-kumulang dalawang milyong takas na [[Mga Koreano|Koreano]]. Matapos ang pananakop ng [[Hapon]] sa Korea, maraming anarkistang Koreano ang tumakas patawid ng hangganan patungong Manchuria, kung saan nagsimula silang mag-organisa ng isang ugnayan ng mutwal na pagtutulungan para sa mga lumikas na Koreano sa rehiyon. Kasama ang ilang nasyonalista na Koreano, itinatag nila ang KPAM upang magbigay ng pagkain, edukasyon, at pagtatanggol sa sarili sa mga kasapi nito. Hindi nagtagal, hinarap ng samahan ang pag-atake ng mga komunistang Koreano at sa mga [[Imperyo ng Hapon|imperyalistang Hapones]], na nagsagawa ng mga pagpaslang sa kanilang mga pinuno. Ang pananakop ng Hapon sa Manchuria ang nagwakas sa eksperimentong anarkista, at marami sa mga kasapi nito ang tumakas patungong [[Tsina]] upang ipagpatuloy ang pakikipaglaban laban sa Imperyo ng Hapon. === '''Kilusang Makhno (Makhnovschina)''' === Ang Makhnovshchina ({{Langx|uk|Махновщина|translit=Makhnovshchyna}}, {{IPA|uk|mɐxˈnɔu̯ʃtʃɪnɐ|IPA}}) ay isang malawakang kilusan na naglalayong itatag ang anarkistang komunismo sa panahon ng Digmaan para sa Kalayaan ng Ukraine noong 1917–1921. Ipinangalan ito kay Nestor Makhno,<ref>{{Cite book |last=Kuznetsov |first=Michael |url=https://theanarchistlibrary.org/library/michael-kuznetsov-the-makhnovshchina-through-the-prism-of-the-psyche |title=The Makhnovshchina through the Prism of the Psyche |language=en}}</ref> ang punong kumandante ng Rebolusyonaryong Hukbong Insurhente ng Ukranya (''Revolutionary Insurgent Army of Ukraine''). Layunin ng kilusan na lumikha ng isang sistema ng mga malalayang sobyet na mamamahala sa paglipat tungo sa isang lipunang walang estado at walang uri. Kinontrol nito ang mga teritoryo sa timog at silangang [[Ukranya]]. Unang lumakas ang kilusang Makhnobista kasunod ng [[Rebolusyong Pebrero]], nang magtatag ito ng ilang komunang agrikultural sa bayan ni Makhno na Huliaipole. Matapos kumampi sa mga [[Bolshevik]] sa panahon ng Digmaang Ukranyano–Sobyet, napilitang kumilos nang lihim ang mga Makhnobista dahil sa pananalakay ng Austro-Aleman, at nagsagawa sila ng digmaang gerilya laban sa [[Gitnang Kapangyarihan]] sa buong 1918. Pagkaraan ng tagumpay ng mga insurhente sa Labanan sa Dibrivka, nakontrol ng Makhnovshchina ang malaking bahagi ng lalawigan ng Katerynoslav at nagsimulang magtatag ng mga institusyong anarkista-komunista. Isang Panrehiyong Kongreso ng mga Magsasaka, Manggagawa, at mga Insurhente ang ipinatawag upang isaayos ang pampulitika at pang-ekonomiyang pamamahala ng rehiyon, at itinatag ang Rebolusyonaryong Konsehong Militar (''Military Revolutionary Council'') bilang ''de facto'' na sangay tagapagpaganap ng kilusan. Napaliligiran ng iba't ibang kaaway sa lahat ng panig, bumagsak ang depensa ng mga Makhnobista sa labanan para sa Donbas dahil sa pagsulong ng Puting Kilusan (''White movement'') noong Hunyo 1919. Dahil dito, napilitang umurong ang mga Makhnobista patungong Kherson, kung saan muling inayos ang kanilang hukbo at nagsagawa ng matagumpay na kontra-opensiba laban sa mga Puti sa Labanan sa Peregonovka. Matapos mapigilan ang pagsulong ng mga Puti, nakontrol ng mga Makhnobista ang malaking bahagi ng timog at silangang Ukranya sa huling bahagi ng 1919, at nasakop pa nila ang ilang malalaking lungsod na industriyal, sa kabila ng pagiging isang kilusang pangunahing binubuo ng mga magsasaka. Nagwakas ang pamamahala ng mga Makhnobista sa rehiyon nang lusubin ng Pulang Hukbo (''Red Army'') ang Ukranya noong Enero 1920, na nagsimula sa Tunggaliang Bolshevik–Makhnobista. Nagsagawa ang mga Makhnobista ng digmaang gerilya laban sa Pulang Hukbo, na nagpapatupad ng mga patakarang Bolshevik tulad ng Pulang Teror (''Red Terror'') at komunismong pandigma. Malawak ang suportang natanggap ng mga Makhnobista mula sa kanilang baseng magsasaka. Bagaman pansamantalang nagkaroon ng kapayapaan ang dalawang panig sa pamamagitan ng Kasunduang Starobilsk upang labanan ang mga nalalabing pwersa ng Puting Kilusan, muli ring sinalakay ng Pulang Hukbo ang mga Makhnobista at tuluyang natalo ang mga ito pagsapit ng Agosto 1921. Ang mga pangunahing pinuno ng Makhnobista ay napilitang magtungo sa pagkatapon, natalo sa labanan, o nabihag at pinaslang ng Pulang Hukbo. === Zomia === Ang Zomia ay isang katawagang [[Heograpiya|heograpikal]] na ipinakilala noong 2002 ng historyador na si Willem van Schendel ng [[Unibersidad ng Amsterdam]]<ref>{{cite web |url=https://socialhistory.org/en/staff/willem-van-schendel|title=Willem van Schendel|website=International Institute of Social History|accessdate=Nobyembre 28, 2010|language=en}}</ref><ref>{{cite book |date=2005|editor-last1=Kratoska|editor1-first=P. H.|editor2-last=Raben|editor2-first=R.|editor3-last=Nordholt|editor3-first=H. S.|title=Locating Southeast Asia: Geographies of Knowledge and Politics of Space|publisher=Singapore University Press|page=v|isbn=9971-69-288-0|language=en}}</ref> upang tukuyin ang malawak na bahagi ng kalupaang [[Timog-silangang Asya]] na sa kasaysayan ay nanatiling lampas sa kontrol ng mga pamahalaang nakabatay sa mga sentro ng populasyon sa mga kapatagan.<ref>{{cite book |last=van Schendel|first=W.|chapter=Geographies of knowing, geographies of ignorance: Jumping scale in Southeast Asia|date=2005|editor-last1=Kratoska|editor1-first=P. H.|editor2-last=Raben|editor2-first=R.|editor3-last=Nordholt|editor3-first=H. S.|title=Locating Southeast Asia: Geographies of Knowledge and Politics of Space|publisher=Singapore University Press|isbn=9971-69-288-0|language=en}}</ref> Ang aklat na ''The Art of Not Being Governed: An Anarchist History of Upland Southeast Asia'' (''Ang Sining ng Hindi Pagpapasakop sa Pamamahala: Isang Anarkistang Kasaysayan ng Bulubunduking Timog-Silangang Asya'') ng Amerikanong antropologong si James C. Scott, na inilathala noong 2009, ay sinusuri nito ang mataas na bulubunduking rehiyon ng Zomia sa Timog-Silangang Asya.<ref name="Scott-2009">{{cite book |last1=Scott|first1=James C|title=The Art of Not Being Governed: An Anarchist History of Upland Southeast Asia|date=30 Setyembre 2009|publisher=Yale University Press|location=New Haven|isbn=9780300152289|url=https://yalebooks.yale.edu/book/9780300152289/art-not-being-governed|accessdate=20 Abril 2020|format=Matigas na pabalat|language=en}}</ref><ref name="Truthout-2011">{{cite web|last=Sethness|first=Javier|title=Refugees' Descendants in Southeast Asia Prove Stateless Society Is Possible|url=http://www.truth-out.org/opinion/item/1950:refugees-descendants-in-southeast-asia-prove-stateless-society-is-possible|website=Truthout|format=Review|date=3 Hulyo 2011|accessdate=20 April 2020|language=en}}</ref> Ayon kay Scott, ang humigit-kumulang 100 milyong naninirahan sa Zomia ay binubuo ng mga minoryang [[etniko]] na may "tunay na nakalilitong pagkakaiba-iba ng mga etnisidad at [[wika]]". Sa loob ng mahabang panahon, iniwasan nilang mapasailalim sa pamamahala o dominasyon ng mga nakapaligid na imperyo, kultura, o pamahalaan. Kabilang sa mga pangkat na ito ang mga Akha, Hmong, Karen, Lahu, Mien, at Wa.<ref name="Chronicle-2011">{{cite news|last=Hammond|first=Ruth|title=The Battle Over Zomia|url=https://chronicle.com/article/The-Battle-Over-Zomia/128845/|work=The Chronicle of Higher Education|date=4 Setyembre 2011|accessdate=20 Abril 2020|language=en}}</ref> === Exarcheia ng Gresya === Ang Exarcheia ({{Langx|el|Εξάρχεια}}, {{IPA|el|eˈksarçi.a|pron}}) ay isang kapitbahayan sa gitnang bahagi ng [[Atenas]], [[Gresya]], na malapit sa makasaysayang gusali ng [[National Technical University of Athens|Pambansang]] [[National Technical University of Athens|Teknikal na Unibersidad ng Atenas]].<ref name=":16">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/cities/2019/aug/26/athens-police-poised-to-evict-refugees-from-squatted-housing-projects|title=Inside Exarcheia: the self-governing community Athens police want rid of|first1=Alex|last1=King|first2=Ioanna|last2=Manoussaki-Adamopoulou|newspaper=The Guardian|date=26 Agosto 2019|access-date=12 Hunyo 2020|via=www.theguardian.com|archive-date=26 Agosto 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190826080334/https://www.theguardian.com/cities/2019/aug/26/athens-police-poised-to-evict-refugees-from-squatted-housing-projects|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kontogianni|first=Bella|date=30 Abril 2021|title=Exarcheia: Most Misunderstood Neighborhood in Athens|url=https://greekreporter.com/2021/04/30/exarcheia-most-misunderstood-neighborhood-in-athens/|access-date=|website=Greek Reporter|language=en-US|quote=Often referred to as the anarchist neighborhood of Athens [...]|archive-date=30 Abril 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210430204823/https://greekreporter.com/2021/04/30/exarcheia-most-misunderstood-neighborhood-in-athens/|url-status=live}}</ref> Ang pangalang ''Exarcheia'' ay nagmula sa isang negosyante noong ika-19 na siglo na nagngangalang Exarchos ({{Langx|el|Έξαρχος|links=no}}), na nagbukas ng isang malaking tindahang pangkalahatan sa lugar. Ang Exarcheia ay nasa hangganan ng Kolonaki sa silangan at napapaligiran ng Kalye Patission, Kalye Panepistimiou, at Abenida Alexandras. [[File:Street_in_Exarcheia,_Greece.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Street_in_Exarcheia,_Greece.jpg|left|thumb|Kalye sa Exarcheia]] Ang Exarcheia ay nabuo sa pagitan ng 1870 at 1880 sa dating hangganan ng lungsod ng Atenas at nagkaroon ng mahalagang papel sa panlipunan at pampolitikang buhay ng Gresya. Dito naganap ang Pag-aalsa sa Politekniko ng Atenas noong Nobyembre 1973. Noong Disyembre 2008, ang pagpatay ng isang pulis sa 15-taong-gulang na si Alexandros Grigoropoulos sa Exarcheia ay nagbunsod ng malawakang pag-aalsa sa buong Gresya. Ang Exarcheia ay isang lugar na tinitirhan ng maraming [[intelektuwal]] at mga alagad ng sining, at tahanan din ng iba't ibang pangkat na may motibong pampolitika. Isa rin itong sentro ng sining kung saan regular na idinaraos ang mga pagtatanghal sa teatro at mga konsyerto sa paligid ng pangunahing [[liwasan]]. Matatagpuan din sa Exarcheia ang punong himpilan ng PASOK, isang partidong pampolitika sa Gresya na sumuporta sa mga patakarang pagtitipid na ipinataw ng [[Unyong Europeo]] noong 2009. Dahil dito, naging madalas itong puntiryahin ng mga anarkista sa kanilang mga pag-atake.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-greece-attack-bullets/gun-used-in-greek-pasok-shooting-favored-by-one-guerrilla-group-police-idUSKBN1D71GD|title=Gun from Greek PASOK shooting used in past guerrilla attacks -police|date=7 Nobyembre 2017|work=Reuters|access-date=5 Pebrero 2018|archive-date=5 Pebrero 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180205184347/https://www.reuters.com/article/us-greece-attack-bullets/gun-used-in-greek-pasok-shooting-favored-by-one-guerrilla-group-police-idUSKBN1D71GD|url-status=live|language=en}}</ref> Ang mga himpilan ng pulisya at iba pang simbolo ng awtoridad (at kapitalismo), gaya ng mga [[bangko]], ay madalas ding maging target ng mga pangkat na nasa dulong kaliwa ng politika.<ref>{{Cite web |last=Antonova|first=Angela|date=2026-07-31|title=Greek anarchist youths throw petrol bombs at cars outside central Athens police station|url=https://english.pravda.ru/news/hotspots/90534-police_station/|access-date=2026-08-01|website=english.pravda.ru|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2008-12-07|title=Greek police shooting sparks riot|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7769710.stm|access-date=2026-08-01|language=en-GB}}</ref> Makikita rin sa Exarcheia ang maraming halimbawa ng mga ''graffiti'' na laban sa kapitalismo.<ref>{{cite news|last1=Pilic|first1=Damir|title=Red Revival: The Fall and Rise of Karl Marx|url=http://www.balkaninsight.com/en/article/red-revival-the-fall-and-rise-of-karl-marx-10-16-2015|agency=Balkan Insight|date=23 Nobyembre 2015|access-date=3 Oktubre 2016|archive-date=12 Disyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181212124708/http://www.balkaninsight.com/en/article/red-revival-the-fall-and-rise-of-karl-marx-10-16-2015|url-status=live|language=en}}</ref> Mayroon ding isang sariling pinamamahalaang estrukturang pangkalusugan na nagbibigay ng mga serbisyong medikal sa lugar.<ref>{{Cite web |date=2015-10-13|title=Aυτοοργανωμένη Δομή Υγείας Εξαρχείων (Α.Δ.Υ.Ε.) {{!}} Κάτοικοι, συλλογικότητες και κοινωνικά εγχειρήματα Εξαρχείων|url=http://syl-kat-exarcheion.espivblogs.net/%CE%BA%CE%BF%CE%B9%CE%BD%CF%89%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CF%8C-%CE%B9%CE%B1%CF%84%CF%81%CE%B5%CE%AF%CE%BF|access-date=10 Disyembre 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20151013024209/http://syl-kat-exarcheion.espivblogs.net/%CE%BA%CE%BF%CE%B9%CE%BD%CF%89%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CF%8C-%CE%B9%CE%B1%CF%84%CF%81%CE%B5%CE%AF%CE%BF|archive-date=13 Oktubre 2015|language=Griyego}}</ref> Ang mga protesta na nagsisimula sa Exarcheia ay nagpapakita ng samu't saring pormasyong pampolitika at mga koalisyon, kabilang ang mga kabataang napagkaitan ng oportunidad, mga migrante, mga kontra-awtoritaryo, mga anarkista, at mga mamamayang [[Gresya|Griyego]] mula sa katamtaman hanggang sa pinakamatitinding panig ng magkabilang dulo ng pampolitikang ispektro.<ref name=":8">{{Cite journal|last=Astrinaki|first=R.|title="(Un)hooding" a Rebellion: The December 2008 Events in Athens|journal=Social Text|volume=27|issue=4 101|pages=97–107|doi=10.1215/01642472-2009-056|year=2009|language=en}}</ref><ref name=":9">{{Cite journal|last=Apoifis|first=Nicholas|title=Fieldwork in a furnace: anarchists, anti-authoritarians and militant ethnography|journal=Qualitative Research|volume=17|issue=1|pages=3–19|doi=10.1177/1468794116652450|year=2017|s2cid=148163559|doi-access=free|language=en}}</ref> == Oposisyon sa anarkismo == === Liberalismo === Ang [[liberalismo]] at anarkismo ay parehong kumikilala sa halaga ng indibidwal na kalayaan, subalit lubos silang nagkakasalungat pagdating sa usapin ng pamahalaan. Ang anarkismo ay may matinding pagdududa sa moral na batayan ng estado.<ref>{{Citation |last=Fiala |first=Andrew |title=Anarchism |date=2025 |url=https://plato.stanford.edu/archives/win2025/entries/anarchism/ |work=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |edition=Tagniyebe 2025 |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |language=en |access-date=2026-08-01 |editor2-last=Nodelman |editor2-first=Uri}}</ref> Isinusulong nito ang ganap na pagbuwag sa pamahalaan at sa lahat ng sapilitang herarkiya upang mapalitan ang mga ito ng boluntaryong samahan at kapayapaang nakabatay sa pinagkasunduan. Sa kabilang banda, naniniwala naman ang liberalismo na makatwiran at kailangan ang mga institusyong pampolitika tulad ng konstitusyonal na demokrasya at ang batas (''rule of law'').<ref>{{Cite web |title=Liberalism - Routledge Encyclopedia of Philosophy |url=https://www.rep.routledge.com/articles/thematic/liberalism/v-1 |access-date=2026-08-01 |website=www.rep.routledge.com |language=en}}</ref> Para sa mga liberal, ang limitadong pamahalaan ay mahalaga upang maprotektahan ang mga karapatan at interes ng bawat indibiduwa. Magkaiba rin ang kanilang pananaw sa ekonomiya. Suportado ng liberalismo ang kapitalismo at [[malayang pamilihan]]. Tinututulan naman ng karamihang anarkista ang pribadong pag-aari. Nais ng mga anarkista ang kolektibong pamamahala sa komunidad. Gumagamit ang liberalismo ng batas at mga reporma. Ang anarkismo naman ay naniniwala sa direktang aksyon.<ref>{{Cite web |title=Anarchism and Liberalism – Earlham Sociology and Politics Pages |url=https://earlhamsociologypages.uk/anarchliber/ |access-date=2026-08-01 |language=en-GB}}</ref> === Pasismo === Ang [[pasismo]] ay isang malayong-kanang [[ideolohiya]] na nagtataguyod ng pamahalaang awtoritaryo. Sa sistemang ito, ang kapakanan ng mamamayan ay ganap na isinusuko sa ilalim ng interes ng isang makapangyarihang [[diktador]]. Karaniwan nitong ipinagbabawal ang kalayaan ng indibiduwal, tinututulan ang [[demokrasya]], at gumagamit ng puwersa ng militar upang supilin ang anumang uri ng oposisyon. Sa kabilang dako, ang anarkismo ay isang radikal na pilosopiyang pampolitika na naglalayong tuluyang buwagin ang estado at pamahalaan. Naniniwala ang anarkismo na ang lahat ng usapin ng tao ay dapat pamahalaan ng mga indibiduwal sa pamamagitan ng boluntaryong pagsasama-sama nang walang sapilitang awtoridad.<ref>{{Cite web |title=Anarkismo {{!}} Southeast Asian Anarchist Library |url=https://sea.theanarchistlibrary.org/library/joseph-a-labadie-anarkismo-tl |access-date=2026-08-01 |website=sea.theanarchistlibrary.org}}</ref> Layunin nitong lumikha ng isang egalitaryo o pantay-pantay na lipunan na walang herarkiya, kung saan ang kaayusan ay nagmumula sa kusang-loob na pagtutulungan ng mamamayan at hindi sa utos ng batas o pinuno.<ref>{{Cite web |title=Anarkismo {{!}} libcom.org |url=https://libcom.org/article/anarkismo |access-date=2026-08-01 |website=libcom.org |language=en}}</ref> Ang historikal na pananaw sa pasismo ay nagsilbing marahas na alternatibo sa anarkiya sa pamamagitan ng pagpataw ng Ganap na Estado.<ref>{{Cite journal |date=1926-01-01 |title=Fascism as an Alternative to Anarchy |url=https://online.ucpress.edu/currenthistory/article/23/4/522/123829/Fascism-as-an-Alternative-to-Anarchy |journal=Current History |language=en |volume=23 |issue=4 |pages=522–524 |doi=10.1525/curh.1926.23.4.522 |issn=0011-3530}}</ref> Sa kabilang banda, ipinapakita na ang anarkismo ay tumatayo bilang direktang paglaban sa pasismo, na nagtataguyod ng lipunang walang herarkiya at tiraniya.<ref>{{Cite web |title=Spanish civil war {{!}} libcom.org |url=https://libcom.org/tags/spanish-civil-war |access-date=2026-08-01 |website=libcom.org |language=en}}</ref> === Pagkamabansa === Ang [[nasyonalismo]] at anarkismo ay dalawang magkaibang kaisipang pampulitika: pinapahalagahan ng nasyonalismo ang pagmamahal sa bayan at kapangyarihan ng estado, habang tinututulan naman ng anarkismo ang pamahalaan at lahat ng uri ng hirarkiya. Sa konteksto ng kasaysayan, ang dalawang kaisipang ito ay nag-abot at nag-impluwensya sa mga kilusang mapagpalaya. Ang mga bayani at propagandistang Pilipino tulad nina [[José Rizal|Jose Rizal]] at [[Isabelo de los Reyes]] ay nakasalamuha at naimpluwensyahan ng mga ideyang anarkista habang nasa Espanya.<ref>{{Cite book |last=Fernandez |first=Erwin S. |url=https://theanarchistlibrary.org/library/erwin-s-fernandez-anarchism-in-the-philippines |title=Anarchism in the Philippines |date=2009 |language=en}}</ref> Ang nasyonalismo ay ginamit upang pagbuklurin ang [[mga Pilipino]] para itatag ang sariling pamahalaan laban sa mga Kastila, samantalang ang anarkismo naman ay nagbigay-inspirasyon sa mga maagang unyon ng mga manggagawa upang labanan ang mapang-aping sistema nang walang pag-asa sa sentralisadong kapangyarihan. Ang modernong bansa-estado at ang institusyon ng pribadong ari-arian ay direktang kasalungat ng anarkistang konsepto ng tunay na [[kalayaan]] o kalayaan bilang kawalan ng dominasyon. Ang nasyonalismo na nagtatanggol sa kapangyarihan ng estado ay isang estruktural na hadlang na nagpapanatili ng dominasyon, na radikal na tinatanggihan ng anarkismo. Ang nasyonalismo ay itinuturing na isang mapanlinlang na kasangkapan ng gobyerno upang panatilihin ang kontrol sa mga [[Pagkamamamayan|mamamayan]] sa pamamagitan ng pagpukaw ng [[patriyotismo]] o huwad na pagmamahal sa bayan.<ref name=":6">{{Cite book |last=Anonymous |url=https://theanarchistlibrary.org/library/anonymous-anarchism-and-nationalism |title=Anarchism and Nationalism |date=1970 |language=en}}</ref> Madalas gamitin ng mga tradisyonal na partidong pampolitika—maging ng tinatawag na "kaliwang" grupo—ang mga kilusang pambansang pagpapalaya para lamang sa sarili nilang ambisyon na makamit at mapanatili ang kapangyarihan ng estado<ref name=":6" />. Sa sandaling maupo sa puwesto ang isang bagong pamahalaan, muli nitong pinapalakas ang mga pambansang hangganan at militarismo, na nagreresulta pa rin sa kawalan ng tunay na kalayaan.<ref name=":6" /> Dahil dito, hayagang tinatanggihan ng anarkismo ang nasyonalismo at anumang rebolusyon na naglalayon lamang na magpalit ng mga pinuno o magtatag ng bagong naghaharing uri.<ref name=":6" /> Ang tunay na sagot ng anarkismo laban sa [[imperyalismo]] ay hindi ang pagtatayo ng mga reaksyonaryong rehimeng nasyonalista, kundi ang isang pandaigdigang rebolusyong panlipunan.<ref name=":6" /> Nilalayon nitong tuluyang gibain ang lahat ng artipisyal na pambansa, [[Relihiyon|relihiyoso]], at rasyal na harang na naghihiwalay sa mga manggagawa at mamamayan ng mundo.<ref name=":6" /> === Pamahalaang sosyalista === Nagkakaiba ang [[sosyalismo]] at anarkismo sa isang pangunahing usapin: ang pangangailangan ng isang estado. Ipinapalagay ng pananaw ng sosyalismo na ang paggamit at pamamahagi ng mga yaman ng lipunan ay dapat kontrolin at planuhin ng isang pamahalaang halal ng mamamayan upang magsilbing kasangkapan ng [[katarungan]]. Umaasa ang mga sosyalista sa sentral na kapangyarihang ito at sa sentralisadong pagpaplano upang pangasiwaan ang produksyon at makatarungang maipamahagi ang kayamanan sa buong lipunan. Sa kabilang banda, itinuturing ng mga anarkista na ang anumang sentralisadong pamahalaan ay likas na mapaniil at nakasasama sa [[pag-unlad]] ng sangkatauhan. Ang anarkismo ay hayagang tumututol sa awtoridad ng estado at sa halip ay nagtataguyod ng ganap na sariling pamamahala. Naniniwala ang mga anarkista na ang lipunan ay dapat organisahin batay lamang sa kusang-loob na pagsang-ayon ng mga tao at sa malalayang samahang [[boluntaryo]], na tuluyang nag-aalis sa mga mapamilit na hirarkiyang ginagamit ng isang sosyalistang estado. Sa tradisyon ng o sosyalismo ng estado, naniniwala silang kailangang gamitin ang kontrol ng gobyerno upang pamahalaan ang produksyon, [[yaman]], at mga ari-arian para sa publiko. Ayon sa makasaysayang sanaysay na ''State Socialism and Anarchism'' ni Benjamin Tucker,<ref>{{Cite web |last=Tucker |first=Benjamin R. |date=1888 |title=STATE SOCIALISM AND ANARCHISM: How Far They Agree, and Wherein They Differ |url=https://cooperative-individualism.org/tucker-benjamin_state-socialism-and-anarchism-1888.pdf |access-date=Agosto 2, 2026 |website=cooperative-individualism.org |language=en}}</ref> ang sistemang ito ay naglalayong gawing isang malawak na burukrasya ang nasyon kung saan ang estado ang nag-iisang tagapamahala ng industriya upang tuluyang burahin ang kapitalistang kompetisyon. Para sa mga sosyalista, ang awtoridad ng pamahalaan ay isang pansamantala ngunit kinakailangang hakbang upang protektahan ang mga manggagawa at ipatupad ang pagkakapantay-pantay. Sa kabilang banda, tahasang tinatanggihan ng anarkismo ang argumentong ito at itinuturing ang estado bilang ugat ng kawalan ng [[kalayaan]]. Sa [[Akademikong larangan|akademikong]] pagsusuri,<ref>{{Cite journal |last=Shaffer |first=Kirwin |date=2023-01-02 |title=Anarchists vs. the State: As Latin America swings left, activists keep alive a long anarchist tradition of critiquing the limits of state power. For them, the real alternatives are in communities, workplaces, and the streets. |url=https://doi.org/10.1080/10714839.2023.2184080 |journal=NACLA Report on the Americas |language=en |volume=55 |issue=1 |pages=74–81 |doi=10.1080/10714839.2023.2184080 |issn=1071-4839}}</ref> ang mga anarkista ay mahigpit na sumasalungat sa kahit anong uri ng hirarkikong na pamahalaan. Naniniwala sila na kapag ang kapangyarihan ay ibinigay sa isang sosyalistang estado, ang burukrasya nito ay likas na magiging mapaniil at hindi kusang maglalaho. Sa halip na dumaan sa pamahalaan, isinusulong ng anarkismo ang agarang pagbuo ng lipunan mula sa ibaba pataas (''bottom-up'') sa pamamagitan ng mga boluntaryong unyon at malayang kooperasyon ng mga tao. === Teokrasya === Ang [[teokrasya]] at anarkismo ay dalawang magkaibang sistema ng pamamahala. Sa teokrasya, ang pamahalaan ay pinamumunuan ng mga pinuno ng relihiyon at ang mga batas ay ibinabatay sa utos ng [[Diyos]], kung saan may mataas na kontrol ang estado sa buhay at paniniwala ng mga mamamayan. Isang modernong halimbawa nito ay ang [[Apganistan]] sa ilalim ng [[Taliban]], kung saan pinatatakbo ang bansa bilang isang teokratikong estado.<ref>{{Cite web |date=Enero 23, 2026 |title=Afghanistan: Taliban consolidate theocratic State while the humanitarian crisis deepens, EUAA report finds {{!}} European Union Agency for Asylum |url=https://www.euaa.europa.eu/news-events/afghanistan-taliban-consolidate-theocratic-state-while-humanitarian-crisis-deepens-euaa-report-finds |access-date=2026-08-02 |website=www.euaa.europa.eu |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Politics |first=Oishimaya Sen Nag |date=2025-03-14 |title=Countries With A Theocratic Government Today |url=https://www.worldatlas.com/government/countries-with-a-theocratic-government-today.html |access-date=2026-08-02 |website=WorldAtlas |language=en-US}}</ref> Sa [[Kasaysayan ng Pilipinas|kasaysayan naman ng Pilipinas]], masasalamin ang sistemang ito sa tinawag ni [[Marcelo H. del Pilar]] na "''La Frailocracia''" o pamahalaan ng mga [[prayle]] noong [[Imperyong Kastila|rehimeng Espanyol]]. Sa kaniyang mismong akda na ''Frailocracy in the Philippines'' (na inilathala sa Ingles ng [[Pambansang Komisyong Pangkasaysayan]]),<ref>{{Cite book |last=Pilar |first=Marcelo H. del Del |author-link=Marcelo H. del Pilar |url=https://openlibrary.org/books/OL3853103M/Frailocracy_in_the_Philippines |title=Frailocracy in the Philippines |date=1979 |publisher=National Historical Institute |location=Manila}}</ref> masusing idinokumento ang naging kasaysayan ng ugnayan ng relihiyon at estado, kung saan ang mga prayle ang siyang humawak sa tunay na kapangyarihang pampolitika sa kolonya.<ref>{{Cite web |last=Guerrero |first=Leon Ma. |author-link=Leon Maria Guerrero |date=1952-12-13 |title=Del Pilar, December 13, 1952 |url=https://philippinesfreepress.wordpress.com/1952/12/13/del-pilar-december-13-1952/ |access-date=2026-08-02 |website=The Philippines Free Press Online |language=en}}</ref> Sa kabilang banda, ang anarkismo ay ganap na kataliwasan nito dahil tinatanggihan nito ang anumang uri ng gobyerno, pinuno, o relihiyosong awtoridad sa lipunan. Naniniwala ang mga anarkista na kayang mag-organisa ng lipunan ang mga tao sa pamamagitan ng boluntaryong kooperasyon at pagkakapantay-pantay nang walang nagdidiktang estado, na siyang kabaligtaran ng mahigpit na hirarkiya at dogmang ipinatutupad sa sistemang teokratiko. === Demokrasya ng nakararami === Ang [[demokrasya]] ng nakararami ay nakabatay sa sama-samang pagpapasya kung saan ang pasya ng nakararami ang namamayani sa minorya o sa buong pangkat, na sinusuportahan ng mapamilit na kapangyarihan ng mga institusyon. Tinatanggihan naman ng anarkismo ang lahat ng anyo ng di-boluntaryong hirarkiya, sentralisadong pamamahala, at pamimilit na isinasagawa ng estado.<ref>{{Citation |last=Clark |first=Patricia |title=Anarchism and Democracy |date=2003 |url=https://sk.sagepub.com/dict/edvol/understanding-democratic-politics/chpt/anarchism-democracy |work=Understanding Democratic Politics: An Introduction |pages=261–270 |place=1 Oliver's Yard, 55 City Road, London EC1Y 1SP United Kingdom |publisher=SAGE Publications Ltd |doi=10.4135/9781446220962.n26 |isbn=978-0-7619-7183-2 |access-date=2026-08-02 |last2=Gemie |first2=Sharif}}</ref><ref>{{Cite book |last=Baker |first=Zoe |url=https://theanarchistlibrary.org/library/zoe-baker-anarchism-and-democracy |title=Anarchism and Democracy |date=2022-04-18 |language=en}}</ref> Sa halip, itinataguyod nito ang kusang-loob na pagsasama at, sa pangkalahatan, ang pagtutulungang nakabatay sa pagkakasundo ng lahat o konsenso.<ref>{{Cite book |last=Baker |first=Zoe |url=https://theanarchistlibrary.org/library/zoe-baker-myths-about-anarchism-democracy-and-decision-making |title=Myths About Anarchism, Democracy, and Decision-Making |date=2025-12-30 |language=en}}</ref> === Kapitalismo at panlipunang pamilihan === Ang [[kapitalismo]], ang ekonomiyang panlipunang [[pamilihan]], at ang anarkismo ay magkakaibang sistemang pampulitika at pang-ekonomiya na nakabatay sa kani-kanilang pananaw hinggil sa kapangyarihan ng pamahalaan, pagmamay-ari ng ari-arian, at mga pamilihan. Ang kapitalismo ay umaasa sa pribadong pagmamay-ari at sa hangaring [[Kita|kumita]], ang ekonomiyang panlipunang pamilihan ay nagdaragdag ng matitibay na patakaran ng estado para sa kapakanang panlipunan, samantalang ang anarkismo ay naglalayong ganap na buwagin ang awtoridad ng estado at ang mga tradisyunal na hirarkiya. Ang kapitalismo at anarkismo ay may magkatunggaling pananaw sa lipunan at kalikasan ng tao. Sa usapin ng pamahalaan, tinatanggap ng kapitalismo ang estado bilang tagapagtanggol ng mga [[kontrata]] at pribadong ari-arian, samantalang ganap na tinatanggihan ng anarkismo ang pamahalaan dahil itinuturing itong mapang-api. pagdating naman sa ari-arian, ang kapitalismo ay nakasalalay sa pribadong pagmamay-ari upang kumita ng tubo, ngunit para sa anarkismo, ang mga kagamitan sa produksyon ay dapat pag-arian ng komunidad o ng mga manggagawa mismo.<ref>{{Cite web |date=2025-08-03 |title=Capitalism vs Anarchism: Understanding Two Radical Visions - VOICES OF CAPITALISM |url=https://voicesofcapitalism.com/capitalism-vs-anarchism/ |access-date=2026-08-02 |language=en-US}}</ref> Sa huli, ang kapitalismo ay umaasa sa [[malayang pamilihan]] kung saan ang lakas-paggawa ay binabayaran ng [[sahod]] bilang produkto, samantalang itinuturing ng anarkismo na mapagsamantala ang sistemang ito at mas pinapaboran ang pagtutulungan at kolektibong pamamahala para sa pangangailangan ng [[pamayanan]]. === Komunismong awtoritaryo (Marxismo-Leninismo-Maoismo) === Kapwa layunin ng [[Marxismo]]-[[Leninismo]]-[[Maoismo]]<ref>{{Cite web |last=KC |first=Arjan |date=2025-12-15 |title=Communism Ideologies Marxism Leninism... |url=https://gurkhatech.com/communism-ideologies-marxism-leninism-maoism/ |access-date=2026-08-02 |website=Gurkha Technology |language=en-US}}</ref> at anarkismo ang pagtatatag ng isang walang-uri at walang-estado na lipunang [[Komunismo|komunista]], subalit lubos silang nagkakaiba sa paraan kung paano ito makakamit. Gumagamit ang mga grupong Marxista-Leninista-Maoista ng isang sentralisadong partidong taliba at isang makapangyarihang estado upang durugin ang kapitalismo. Samantala, tinatanggihan ng mga anarkista ang lahat ng estado at herarkiya mula pa lamang sa simula, at sa halip ay itinataguyod ang sariling pamamahala at kusang-loob na pagtutulungan. Nailalarawan ang tagisan ng Marxismo-Leninismo-Maoismo (MLM) at anarkismo sa Pilipinas sa pamamagitan ng magkaibang diskarte ng mga militanteng grupo at mga lokal na komunidad.<ref name=":7" /> Ang mga organisasyong MLM sa bansa, tulad ng [[Bagong Hukbong Bayan]] (NPA) at mga pambansang-demokratikong alyansa, ay kumikilos sa ilalim ng gabay ng mga turo nina [[Karl Marx|Marx]], [[Vladimir Lenin|Lenin]], at [[Mao Zedong]], kung saan sentralisado ang pamumuno at may malinaw na hirarkiya ng mga kadre. Sa kabilang banda, ang mga lokal na anarkista sa Pilipinas ay tahasang tumatanggi sa ideya ng iisang pinuno o organisasyon. Malaki rin ang pagkakaiba ng dalawang panig pagdating sa konsepto ng nasyonalismo at paraan ng pagbabago. Ang kilusang MLM sa [[Pilipinas]] ay tradisyonal na gumagamit ng diskursong "makabayan" na hango sa diwa ng mga rebolusyonaryo tulad ni [[Andrés Bonifacio|Andres Bonifacio]] upang pukawin ang damdamin ng mga manggagawa at [[magsasaka]].<ref name=":7">{{Cite book |last=Ladrido |first=Portia |url=https://theanarchistlibrary.org/library/portia-ladrido-the-anarchists-making-a-difference-in-philippine-society#toc2 |title=The anarchists making a difference in Philippine society |date=2017-09-28 |language=en}}</ref> Para sa mga anarkista, isang malaking kontrahan ang maging makabayan habang isinusulong ang isang lipunang walang estado. Habang ang mga Maoista ay nakatutok sa Matagalang Digmaang Bayan upang agawin ang kapangyarihan ng pamahalaan, kinukuwestiyon ng mga anarkista ang armadong pakikibaka dahil sa panganib na tuluyan nitong maubos ang [[kalikasan]] bago pa man magtagumpay ang rebolusyon. Sa halip na [[digmaan]], mas pinipili ng mga anarkistang Pilipino ang mga direktang aksyon sa komunidad gaya ng pagtugon sa [[baha]], mga kampanyang kontra-[[halalan]], o pakikilahok sa mga proyektong pangkalikasan.<ref name=":7" /> === Meritokrasya at kakistokrasya === Ang meritokrasya ay pamumuno batay sa talino at kakayahan habang ang kakistokrasya ay pamumuno ng pinakamalala o walang-kakayahang tao,<ref>{{Cite book |last=Bowler|first=Peter|title=The superior person's book of words|date=1985|isbn=0-87923-556-X|edition=1|location=Boston|oclc=11757334|publisher=David R. Godine|language=en}}</ref>{{Rp|page=54}} at ang anarkismo ay sistemang walang kinikilalang estado o pampulitikang pinuno upang itaguyod ang kusang kooperasyon at kalayaan ng tao. === Minarkismo === Kahit na ang maliit na impluwensiya ng pamamahala ay tinututulan ng anarkismo sapagkat pinagdududahan nito ang pagkaepektibo nito upang makamit ang ninanais na anarkiya. Ngunit, maspinapaboran ito kaysa sa ibang klaseng pulitikang pananaw lalo na kung ito ay gumagamit ng mga konseptong anarkismo tulad ng Demokratikong Munisipalismo at Demokratikong Kumpederalismo na siyang gumagamit ng ilalim-paangat na pagoorganisa at desisyon. Isang halimbawa ay ang Zapatista ng Chiapas Mexico o kaya naman ang Rojava sa Syria. Ngunit, hindi sapat para sa mga anarkista na basta lamang magkaroon ng pamahalaan na konti ang impluwensiya o pangingielam sa lipunan dahil maaaring umusbong ang sentimyento na palakasin ang pamahalaan, o kaya naman ay magkaroon ng malawakang pagusbong ng panibagong mga abusado sa kapangyarihan na hindi saklaw sa miyembro ng pamahalaan tulad ng mga Mafia, Warlord, Kartel, Oligarko, at mga Gangster. == Tingnan din == * [[Komunismo]] * [[Mutualismo]] * [[Sosyalismo]] == Mga pananda == <references group="nb"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} == Mga talababa == {{Refbegin|30em|indent=yes}} * {{Cite book |last=Marshall |first=Peter |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |publisher=HarperCollins |date=1992 |isbn=978-0-0021-7855-6 |location=London}} * {{Cite encyclopedia |date=2009 |title=Anarchism |encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest |publisher=John Wiley & Sons |location=Oxford |last=Cohn |first=Jesse |editor-last=Ness |editor-first=Immanuel |language=en |pages=1–11 |doi=10.1002/9781405198073.wbierp0039 |isbn=978-1-4051-9807-3}} * {{Cite book |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |date=2018 |publisher=Palgrave Macmillan | language=en |isbn=978-3-3197-5619-6 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Arvidsson |first=Stefan |title=The Style and Mythology of Socialism: Socialist Idealism, 1871–1914 |publisher=Routledge |language=en |date=2017 |isbn=978-0-3673-4880-9 |edition=1st |location=London}} * {{Cite book |last=Otero |first=Carlos Peregrín |title=Noam Chomsky: Critical Assessments |publisher=Routledge |language=en |date=1994 |isbn=978-0-4150-1005-4 |volume=2–3 |location=London}} * {{Cite book |last=Guérin |first=Daniel |url=http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |title=Anarchism: From Theory to Practice |publisher=Monthly Review Press |date=1970 |isbn=978-0-8534-5128-0 |access-date=16 Pebrero 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200714125723/http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |archive-date=14 Hulyo 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Bates |first=David |title=Political Ideologies |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2017 |isbn=978-0-1987-2785-9 |editor-last=Wetherly |editor-first=Paul |chapter=Anarchism |access-date=28 Pebrero 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&pg=PA128 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111304/https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&pg=PA128 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |date=2015 |title=Black Panther Radical Factionalization and the Development of Black Anarchism |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-black-studies_2015-10_46_7/page/678 |journal=Journal of Black Studies|language=en |location=Thousand Oaks |publisher=SAGE Publishing |volume=46 |issue=7 |pages=678–703 |doi=10.1177/0021934715593053 |jstor=24572914 |s2cid=145663405}} * {{Cite book |last=Long |first=Roderick T. |url=https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |title=The Routledge Companion to Social and Political Philosophy |publisher=Routledge |date=2013 |isbn=978-0-4158-7456-4 |editor-last=Gaud |editor-first=Gerald F. |access-date=28 Pebrero 2019 |editor-last2=D'Agostino |editor-first2=Fred |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085833/https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |archive-date=9 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite web |date=2019 |title=Definition of Anarchism |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111728/https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |archive-date=18 Pebrero 2021 |access-date=28 Pebrero 2019 |website=Merriam-Webster |language=en |ref={{Sfnref|Merriam-Webster|2019}}}} * {{Cite book |last=Sylvan |first=Richard |title=A Companion to Contemporary Political Philosophy |date=2007 |publisher=Blackwell Publishing |isbn=978-1-4051-3653-2 |editor-last=Goodin |editor-first=Robert E. |edition=2 |series=Blackwell Companions to Philosophy |volume=5 |chapter=Anarchism |editor-last2=Pettit |editor-first2=Philip |editor-last3=Pogge |editor-first3=Thomas |language=en}} * {{Cite book |last=Joll |first=James |language=en |title=The Anarchists |publisher=Harvard University Press |date=1964 |oclc=65683373}} * {{Cite book |last=Carlson |first=Andrew R. |title=Anarchism in Germany; Vol. 1: The Early Movement |url=https://archive.org/details/anarchismingerma0001carl |language=en |publisher=Scarecrow Press |date=1972 |isbn=978-0-8108-0484-5 |location=Metuchen, New Jersey}} * {{Cite news |last=Kahn |first=Joseph |date=5 Agosto 2000 |title=Anarchism, the Creed That Won't Stay Dead; The Spread of World Capitalism Resurrects a Long-Dormant Movement |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2000/08/05/arts/anarchism-creed-that-won-t-stay-dead-spread-world-capitalism-resurrects-long.html |url-access=subscription |page=B9 |issn=0362-4331|language=en}} * {{Citation |last=Baker |first=Zoe |title=Means and Ends: The Revolutionary Practice of Anarchism in Europe and the United States |date=2023 |place=Edinburgh |publisher=AK Press |isbn=978-1-84935-498-1|language=en}} * {{Cite book |last=Nettlau |first=Max |language=en|title=A Short History of Anarchism |publisher=Freedom Press |date=1996 |isbn=978-0-9003-8489-9}} * {{Cite book |last=Ward |first=Colin |url=https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |title=Anarchism: A Very Short Introduction |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2004 |isbn=978-0-1928-0477-8 |location=Oxford |author-mask=2 |access-date=12 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304153805/https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |archive-date=4 Marso 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Goodway |first=David |language=en |title=Anarchist Seeds Beneath the Snow |publisher=Liverpool Press |date=2006 |isbn=978-1-8463-1025-6}} * {{Cite book |last=Skirda |first=Alexandre |title=Facing the Enemy: A History of Anarchist Organization From Proudhon to May 1968 |url=https://archive.org/details/facingenemyhisto0000skir |publisher=AK Press|language=en |date=2002 |isbn=978-1-9025-9319-7}} * {{Cite book |last=Fernández |first=Frank |title=Cuban Anarchism: The History of A Movement |publisher=Sharp Press |date=2009 |orig-date=2001|language=en}} * {{Cite book |last=Morris |first=Christopher W. |url=https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |title=An Essay on the Modern State |publisher=Cambridge University Press |date=2002 |isbn=978-0-5215-2407-0 |access-date=15 Setyembre 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115214335/https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |archive-date=15 Enero 2021 |url-status=live}} * {{Cite journal |last=Osgood |first=Herbert L. |date=Marso 1889 |title=Scientific Anarchism |journal=Political Science Quarterly|language=en |publisher=The Academy of Political Science |volume=4 |issue=1 |pages=1–36 |doi=10.2307/2139424 |jstor=2139424}} * {{Cite book |last=Newman |first=Michael |title=Socialism: A Very Short Introduction |url=https://archive.org/details/socialismverysho0000newm |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1928-0431-0 |language=en |location=Oxford}} * {{Cite book |last=Morris |first=Brian |title=Anthropology, Ecology, and Anarchism: A Brian Morris Reader |url=https://archive.org/details/anthropologyecol0000bria |publisher=PM Press|language=en |others=Marshall, Peter |date=2015 |isbn=978-1-6048-6093-1 |edition=illustrated |location=Oakland |author-mask=2}} * {{Cite book |last=Walter |first=Nicholas |title=About Anarchism |publisher=Freedom Press |date=2002 |isbn=978-0-9003-8490-5 |location=London|language=en}} * {{Cite book |last=Jennings |first=Jeremy |title=Contemporary Political Ideologies |publisher=Pinter |date=1993 |isbn=978-0-8618-7096-7 |editor-last=Eatwell |editor-first=Roger |location=London |pages=127–146 |chapter=Anarchism |editor-last2=Wright |editor-first2=Anthony|language=en}} * {{Cite book |last1=Gay |first1=Kathlyn |title=Encyclopedia of Political Anarchy |url=https://archive.org/details/encyclopediaofpo0000gayk |last2=Gay |first2=Martin |publisher=ABC-CLIO |date=1999 |isbn=978-0-8743-6982-3|language=en}} * {{Cite encyclopedia |date=2008 |title=Anarcho-capitalism |encyclopedia=The Encyclopedia of Libertarianism |publisher=SAGE; Cato Institute|language=en|url=https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&pg=PT51 |access-date=2 Setyembre 2020 |editor-last=Hamowy |editor-first=Ronald |pages=13–14 |doi=10.4135/9781412965811.n8 |isbn=978-1-4129-6580-4 |oclc=191924853 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111721/https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&pg=PT51 |archive-date=18 February 2021 |last1=Morris |first1=Andrew |url-status=live |url-access=subscription}} * {{Cite book |last=Johnson |first=Charles |title=Anarchism/Minarchism: Is a Government Part of a Free Country? |publisher=Ashgate Publishing|language=en |date=2008 |isbn=978-0-7546-6066-8 |editor-last=Long |editor-first=Roderick T. |pages=155–188 |chapter=Liberty, Equality, Solidarity Toward a Dialectical Anarchism |editor-last2=Machan |editor-first2=Tibor R.}} * {{Cite book |last=Franks |first=Benjamin |title=The Oxford Handbook of Political Ideologies |url=https://archive.org/details/oxfordhandbookof0000unse_k5b8 |date=Agosto 2013 |publisher=[[Oxford University Press]] |editor-last=Freeden |editor-first=Michael |pages=[https://archive.org/details/oxfordhandbookof0000unse_k5b8/page/385 385]–404 |chapter=Anarchism |doi=10.1093/oxfordhb/9780199585977.013.0001 |isbn=978-0-19-958597-7 |editor-last2=Stears |editor-first2=Marc|language=en}} * {{Cite book |last=McLaughlin |first=Paul |title=Anarchism and Authority: A Philosophical Introduction to Classical Anarchism |publisher=Ashgate|language=en |date=2007 |isbn=978-0-7546-6196-2 |location=Aldershot}} * {{Cite journal |last=Jun |first=Nathan |date=Setyembre 2009 |title=Anarchist Philosophy and Working Class Struggle: A Brief History and Commentary |url=https://philarchive.org/rec/JUNAPA-2 |journal=WorkingUSA |language=en |volume=12 |issue=3 |pages=505–519 |doi=10.1111/j.1743-4580.2009.00251.x |issn=1089-7011}} * {{Cite book |last1=McLean |first1=Iain |url=https://archive.org/details/oxfordconcisedic00iain |title=The Concise Oxford Dictionary of Politics |last2=McMillan |first2=Alistair |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2003 |isbn=978-0-1928-0276-7 |url-access=registration|language=en}} * {{Cite journal |last=Gabardi |first=Wayne |date=1986 |title=Anarchism. By David Miller. (London: J. M. Dent and Sons, 1984. pp. 216 [pagsur ng aklat]) |url=https://archive.org/details/sim_american-political-science-review_1986-03_80_1/page/300 |journal=American Political Science Review |volume=80 |issue=1 |pages=300–302 |doi=10.2307/1957102 |jstor=446800 |s2cid=151950709|language=en}} * {{Cite encyclopedia |date=2003 |title=Anarchism |encyclopedia=The Blackwell Dictionary of Modern Social Thought |publisher=Blackwell Publishing|language=en |location=Malden, Massachusetts |url=https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&pg=PA12 |access-date=15 Agosto 2020 |last=Ostergaard |first=Geoffrey |editor-last=Outhwaite |editor-first=William |edition=2nd |isbn=978-0-6312-2164-7 |oclc=49704935 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418004719/https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&pg=PA12 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last1=Harrison |first1=Kevin |url=https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |title=Understanding Political Ideas and Movements |last2=Boyd |first2=Tony |publisher=Manchester University Press |date=2003 |isbn=978-0-7190-6151-6 |access-date=7 Marso 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308074910/https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |archive-date=8 Marso 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Brooks |first=Frank H. |title=The Individualist Anarchists: An Anthology of Liberty (1881–1908) |publisher=Transaction Publishers |date=1994 |isbn=978-1-5600-0132-4|language=en}} * {{harvc |last=Backes |first=Uwe |c=Left-Wing Extremism: The Conceptual Dimension |in=Zúquete |year=2023a |pp=3–22|language=en}} * {{harvc |last=Krüusselmann |first=Katharina |last2=Weggemans |first2=Daan |c=Radicalization and Left-Wing Extremism |in=Zúquete |year=2023a |pp=55–68|language=en}} * {{Cite book |editor-last=Zúquete |editor-first=José Pedro |title=The Palgrave Handbook of Left-Wing Extremism |date=2023a |publisher=Palgrave Macmillan |volume=1 |isbn=978-3-031-30896-3|language=en}} * {{Cite book |last=Marshall |first=Peter | language=en |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |url=https://archive.org/details/Demanding_the_impossible_9781604862706 |publisher=PM Press |date=1993 |isbn=978-1-6048-6064-1 |location=Oakland, California |author-mask=2}} * {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |title=Anarchist Voices: An Oral History of Anarchism in America |url=https://archive.org/details/anarchistvoiceso0000avri |publisher=Princeton University Press |date=1996 |isbn=978-0-6910-4494-1|language=en}} * {{Cite journal |last1=Angelbeck |first1=Bill |last2=Grier |first2=Colin |date=2012 |title=Anarchism and the Archaeology of Anarchic Societies: Resistance to Centralization in the Coast Salish Region of the Pacific Northwest Coast |url=https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |url-status=live |journal=Current Anthropology |volume=53 |issue=5 |pages=547–587 |doi=10.1086/667621 |s2cid=142786065 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180721142558/https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |archive-date=21 Hulyo 2018 |access-date=24 Hunyo 2021 | language=en |s2cid-access=free |issn=0011-3204}} * {{Cite book |last=Egoumenides |first=Magda |url=https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |title=Philosophical Anarchism and Political Obligation |publisher=Bloomsbury Publishing|language=en |date=2014 |isbn=978-1-4411-2445-6 |location=New York |access-date=21 Pebrero 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111334/https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Klosko |first=George |url=https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |title=Political Obligations |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1995-5104-0 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124033632/https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |archive-date=24 Nobyembre 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Wilbur |first=Shawn |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Mutualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Miller |first=David |url=https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |title=The Blackwell Encyclopaedia of Political Thought |publisher=Wiley|language=en |date=1991 |isbn=978-0-6311-7944-3 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818145221/https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |archive-date=18 Agosto 2020 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Pierson |first=Christopher |url=https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&pg=PA187 |title=Just Property: Enlightenment, Revolution, and History |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2013 |isbn=978-0-1996-7329-2 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210316125550/https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&pg=PA187 |archive-date=16 Marso 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Morris |first=Brian |url=https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |title=Bakunin: The Philosophy of Freedom |publisher=Black Rose Books |date=1993 |isbn=978-1-8954-3166-7 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225175003/https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |archive-date=25 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Shannon |first=Deric |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=91–106 |chapter=Anti-Capitalism and Libertarian Political Economy |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Heywood |first=Andrew |language=en|url=https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&pg=PA146 |title=Political Ideologies: An Introduction |publisher=Macmillan International Higher Education |date=2017 |isbn=978-1-1376-0604-4 |edition=6 |access-date=13 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111410/https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&pg=PA146 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Bakunin |first=Mikhail |title=Statism and Anarchy |url=https://archive.org/details/statismanarchy0000baku |publisher=Cambridge University Press |date=1990 |isbn=978-0-5213-6182-8 |editor-last=Shatz |editor-first=Marshall |series=Cambridge Texts in the History of Political Thought |location=Cambridge, England |translator-last=Shatz |translator-first=Marshall |doi=10.1017/CBO9781139168083 |lccn=89077393 |oclc=20826465|language=en |orig-date=1873}} * {{Cite book |last=Mayne |first=Alan James |url=https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&pg=PA131 |title=From Politics Past to Politics Future: An Integrated Analysis of Current and Emergent Paradigms |publisher=Greenwood Publishing Group |date=1999 |isbn=978-0-2759-6151-0 |access-date=20 Setyembre 2010|language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418013303/https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&pg=PA131 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Turcato |first=Davide |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Anarchist Communism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=Anarchism: a Documentary History of Libertarian Ideas: from Anarchy to Anarchism |url=https://archive.org/details/anarchismdocumen0000unse |publisher=Black Rose Books |date=2005 |isbn=978-1-5516-4250-5 |location=Montréal|language=en}} * {{Cite book |last=Pernicone |first=Nunzio |url=https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |title=Italian Anarchism, 1864–1892 |publisher=Princeton University Press |date=2009 |isbn=978-0-6916-3268-1 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200819161516/https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |archive-date=19 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite journal |last=Levy |first=Carl |date=8 Mayo 2011 |title=Social Histories of Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |volume=4 |issue=2 |pages=1–44 |doi=10.1353/jsr.2010.0003 |issn=1930-1197 |s2cid=144317650|language=en}} * {{Cite book |last=Van der Walt |first=Lucien |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |pages=249–264 |chapter=Syndicalism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Ryley |first=Peter |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=225–236 |chapter=Individualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite news |last=Imrie |first=Doug |date=1994 |title=The Illegalists |url=http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908072801/http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-date=8 Setyembre 2015 |access-date=9 Disyembre 2010 |work=Anarchy: A Journal of Desire Armed |language=en}} * {{Cite book |last=Parry |first=Richard |url=https://archive.org/details/bonnotgang0000parr |title=The Bonnot Gang |publisher=Rebel Press |date=1987 |isbn=978-0-9460-6104-4 |url-access=registration|language=en}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |author-mask=2 |date=2018 |title=Contemporary Anarchist and Anarchistic Movements |journal=Sociology Compass |publisher=Wiley |volume=12 |issue=6 |article-number=e12582 |doi=10.1111/soc4.12582 |issn=1751-9020|language=en}} * {{Cite web |last=Coutinho |first=Steve |date=3 Marso 2016 |title=Zhuangzi |url=http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303175106/http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=5 Marso 2019 |publisher=Internet Encyclopedia of Philosophy |language=en}} * {{Cite journal |last=Crone |first=Patricia |date=2000 |title=Ninth-Century Muslim Anarchists |url=https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |journal=Past & Present |issue=167 |pages=3–28 |doi=10.1093/past/167.1.3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200828210845/https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |archive-date=28 Agosto 2020 |access-date=3 Enero 2022|language=en}} * {{Cite book |last=Dodson |first=Edward |title=The Discovery of First Principles |publisher=Authorhouse |date=2002 |isbn=978-0-5952-4912-1 |volume=2|language=en}} * {{Cite book |last=Thomas |first=Paul |language=en |title=Karl Marx and the Anarchists |publisher=Routledge & Kegan Paul |date=1985 |isbn=978-0-7102-0685-5 |location=London}} * {{Cite book |url=https://archive.org/details/historyofterrori00grar |title=The History of Terrorism: From Antiquity to Al-Quaeda |publisher=University of California Press|language=en |date=2007 |isbn=978-0-5202-4709-3 |editor-last=Chaliand |editor-first=Gerard |location=Berkeley; Los Angeles; London |oclc=634891265 |editor-last2=Blin |editor-first2=Arnaud |url-access=registration}} * {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=325–342 |chapter=Anarchism and the First International |author-mask=2 |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{Cite journal |last=Anderson |first=Benedict |date=2004 |title=In the World-Shadow of Bismarck and Nobel |url=http://newleftreview.org/II/28/benedict-anderson-in-the-world-shadow-of-bismarck-and-nobel |journal=New Left Review|language=en |volume=2 |issue=28 |pages=85–129 |article-number=2519 |doi=10.64590/q8k |archive-url=https://web.archive.org/web/20151219130121/http://newleftreview.org/II/28/benedict-anderson-in-the-world-shadow-of-bismarck-and-nobel |archive-date=19 Disyembre 2015 |access-date=7 Enero 2016 |url-access=subscription}} * {{Cite journal |last1=Lutz |first1=James M. |last2=Ulmschneider |first2=Georgia Wralstad |date=2019 |title=Civil Liberties, National Security and U.S. Courts in Times of Terrorism |journal=Perspectives on Terrorism |volume=13 |issue=6 |pages=43–57 |jstor=26853740|language=en}} * {{Cite book |last=Bantman |first=Constance |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=371–388 |chapter=The Era of Propaganda by the Deed |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=m7BhDwAAQBAJ&pg=PA372}} * {{Cite book |last=Moya |first=Jose C. |title=In Defiance of Boundaries: Anarchism in Latin American History |publisher=University Press of Florida |others=Kirwin R. Shaffer |date=2015 |isbn=978-0-8130-5138-3 |editor-last=Laforcade |editor-first=Geoffroy de |chapter=Transference, culture, and critique The Circulation of Anarchist Ideas and Practices |access-date=6 Marso 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=ikt6AQAACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085903/https://books.google.com/books?id=ikt6AQAACAAJ |archive-date=9 Agosto 2020|language=en |url-status=live}} * {{Cite book |last=Laursen |first=Ole Birk |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=149–168 |chapter=Anti-Imperialism |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Nomad |first=Max |title=Revolutionary Internationals 1864–1943 |publisher=Stanford University Press|language=en |date=1966 |isbn=978-0-8047-0293-5 |editor-last=Drachkovitch |editor-first=Milorad M. |page=88 |chapter=The Anarchist Tradition}} * {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |language=en |publisher=AK Press |date=2006 |isbn=978-1-9048-5948-2 |location=Stirling |author-mask=2|title=The Russian Anarchists|url=https://archive.org/details/bwb_KT-771-669 }} * {{Cite book |last=Bolloten |first=Burnett |language=en |title=The Spanish Civil War: Revolution and Counterrevolution |url=https://archive.org/details/spanishcivilwarr0000boll_z8t8 |publisher=University of North Carolina Press |date=1984 |isbn=978-0-8078-1906-7}} * {{Cite journal |last=Harmon |first=Christopher C. |date=2011 |title=How Terrorist Groups End: Studies of the Twentieth Century |journal=Connections|language=en |volume=10 |issue=2 |pages=51–104 |jstor=26310649}} * {{Cite book |last=Rupert |first=Mark |url=https://archive.org/details/globalizationint00rupe |title=Globalization and International Political Economy |publisher=Rowman & Littlefield Publishers|language=en |date=2006 |isbn=978-0-7425-2943-4 |location=Lanham}} * {{Cite book |last=Evren |first=Süreyyya |language=en |title=Post-Anarchism: A Reader |url=https://archive.org/details/postanarchismrea0000unse |publisher=Pluto Press |date=2011 |isbn=978-0-7453-3086-0 |editor-last=Rousselle |editor-first=Duane |pages=[https://archive.org/details/postanarchismrea0000unse/page/1 1]–19 |chapter=How New Anarchism Changed the World (of Opposition) after Seattle and Gave Birth to Post-Anarchism |editor-last2=Evren |editor-first2=Süreyyya }} * {{Cite book |last=Honeywell |first=C. |url=https://books.google.com/books?id=qzKOzQEACAAJ |title=Anarchism |publisher=Wiley |date=2021 |isbn=978-1-5095-2390-0 |series=Key Concepts in Political Theory |access-date=13 Agosto 2022|language=em}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Leonard |author-mask=2 |date=2010 |title=Hakim Bey and Ontological Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |location=East Lansing |publisher=Michigan State University Press|language=en |volume=4 |issue=2 |pages=109–137 |doi=10.1353/jsr.2010.0009 |jstor=41887660 |s2cid=143304524}} * {{Cite book |last=Ramnath |first=Maia |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Non-Western Anarchisms and Postcolonialism |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{cite book|last=Pernicone|first=Nunzio|year=1993|title=Italian Anarchism, 1864–1892|publisher=Princeton University Press|isbn=0691056927|lccn=92-46661}} * {{Cite book|last=Pengam|first=Alain|chapter=Anarcho-Communism|editor-last1=Ribel|editor-first1=Maximilien|editor-last2=Crump|editor-first2=John|year=1987|title=Non-Market Socialism in the Nineteenth and Twentieth Centuries|publisher=Palgrave Macmillan|chapter-url=https://books.google.com/books?id=dqmvCwAAQBAJ&q=anarcho-communism+stateless+communism&pg=PA60|pages=60–82|doi=10.1007/978-1-349-18775-1_4|isbn=978-1349187751|language=en}} * {{cite encyclopedia |editor1-last=Ball |editor1-first=Terence |editor2-last=Dagger |editor2-first=Richard |date=2019 |orig-date=1999 |url=https://www.britannica.com/topic/communism |title=Communism |edition=revised |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=10 Hunyo 2020|language=en }} * {{cite book |last=Steele |first=David |title=From Marx to Mises: Post-Capitalist Society and the Challenge of Economic Calculation |publisher=Open Court Publishing Company|language=en |year=1992 |isbn=978-0-87548-449-5}} * {{cite book|chapter=Anarchism and Markets|last=Carson|first=Kevin|year=2018|location=Leiden|publisher=Brill|editor-first=Nathan|editor-last=Jun|title=Brill's Companion to Anarchism and Philosophy|isbn=978-90-04-35689-4|pages=81–119|doi=10.1163/9789004356894_005|url=https://brill.com/view/title/35861|language=en}} * {{cite book|last=Alexander|first=Robert|title=The Anarchists in the Spanish Civil War|isbn=1-85756-400-6|location=[[Londres]]|publisher=Janus|year=1999|oclc=43717219|url=https://libcom.org/history/anarchists-spanish-civil-war-robert-alexander|language=en}} * {{cite book|last=Graham|first=Helen|language=en|year=2002|title=The Spanish Republic at War, 1936–1939|location=[[Cambridge]]|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=0-521-45932-X|oclc=464890766}} * {{cite book|first=Abel|last=Paz|title=Durruti in the Spanish Revolution|url=https://www.akpress.org/durrutiinthespanishrevolution.html|year=2006|orig-year=1996|translator-first=Chuck|translator-last=Morse|language=en|location=[[Edinburgh]]|publisher=AK Press|isbn=1-904859-50-X|lccn=2006920974|oclc=482919277}} {{Refend}} [[Kategorya:Mga ideolohiyang pampolitika]] [[Kategorya:Anarkismo|*]] [[Kategorya:Mga ideolohiyang pang-ekonomiya]] aofavayfdleun15endpg5wuwlia6340 2218569 2218568 2026-08-02T04:49:41Z Jojit fb 38 /* Meritokrasya at kakistokrasya */ 2218569 wikitext text/x-wiki {{About|pilosopiyang pampolitika|ang katayuan ng isang lipunang walang awtoridad|Anarkiya}} [[Talaksan:Black_flag_waving.svg|frame|Itim na watawat ng anarkismo]] Ang '''anarkismo''' ay isang [[Pilosopiyang pampolitika|pilosopiyang pampulitika]] at kilusan na naglalayong buwagin ang lahat ng mga institusyong nagpapatuloy ng [[Awtoritarismo|awtoridad]], pamimilit, o herarkiya, na pangunahing tinututukan ang [[estado]] at [[kapitalismo]]. Isinusulong ng anarkismo ang pagpapalit sa estado ng mga lipunang walang estado at mga kusang-loob na malalayang samahan. Inilalarawan ang anarkismo bilang bahagi ng libertaryong sangay ng kilusang [[Sosyalismo|sosyalista]] (libertaryong sosyalismo).{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}}{{Refn|Sa aklat na ''In Anarchism: From Theory to Practice'' (1970),{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} inilarawan ng historyador na anarkista na si Daniel Guérin ang anarkismo bilang kasingkahulugan ng libertaryang sosyalismo. Isinulat niya na ang anarkismo ay "talagang kasingkahulugan ng sosyalismo. Ang isang anarkista ay pangunahing isang sosyalista na ang layunin ay wakasan ang pagsasamantala ng tao sa kapwa tao. Ang anarkismo ay isa lamang sa mga daloy ng kaisipang sosyalista—ang daloy na ang pangunahing katangian ay ang pagpapahalaga sa kalayaan at ang agarang hangaring buwagin ang estado."{{Sfn|Arvidsson|2017}} Sa kaniyang maraming akda tungkol sa anarkismo, inilalarawan naman ng historyador na si Noam Chomsky ang anarkismo, kasama ng libertaryang Marxismo, bilang libertaryang sangay ng sosyalismo.{{Sfn|Otero|1994|p=617}}|group=nb|name=nb1}} Bagaman matatagpuan ang mga bakas ng mga ideyang anarkista sa buong kasaysayan, umusbong ang makabagong anarkismo noong [[Panahon ng Kaliwanagan]]. Sa huling kalahati ng [[Ika-19 na dantaon|ika-19 na]] [[Ika-19 na dantaon|dantaon]] at sa mga unang dekada ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], umunlad ang kilusang anarkista sa maraming bahagi ng daigdig at nagkaroon ng mahalagang papel sa pakikibaka ng mga [[manggagawa]] para sa kanilang paglaya. Sa panahong ito, nabuo ang iba't ibang paaralan ng kaisipang anarkista. Nakibahagi ang mga anarkista sa ilang mga rebolusyon, lalo na sa [[Komuna ng Paris]], [[Digmaang Sibil sa Rusya]], at [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], na ang pagwawakas ay nagmarka rin sa pagtatapos ng klasikal na panahon ng anarkismo. Sa mga huling dekada ng ika-20 dantaon at pagpasok ng ika-21 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista at lumawak ang katanyagan at impluwensiya nito sa loob ng mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa digmaan, at laban sa globalisasyon. Gumagamit ang mga anarkista ng iba't ibang pamamaraan upang isulong ang pagbabagong panlipunan, na karaniwang inuuri bilang [[rebolusyonaryo]] o ebolusyonaryo, bagaman madalas na nagsasapawan ang dalawa at naipapakita sa sari-saring taktika. Karaniwang pinapaboran ng mga ebolusyonaryong pamamaraan ang unti-unti at madalas ay di-marahas na pagbabago, samantalang layunin ng mga rebolusyonaryong pamamaraan na wasakin ang mga mapaniil na estado at institusyon. Maraming aspekto ng kabihasnang pantao ang naimpluwensiyahan ng teorya, kritika, at praktika ng anarkismo. == Etimolohiya, terminolohiya, at kahulugan == [[File:Proudhon_jeune.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Proudhon_jeune.jpg|thumb|Si Pierre-Joseph Proudhon ang unang pilosopong pampolitika na tinawag ang sarili bilang anarkista{{Sfn|Kahn|2000}}<ref name="Merriman2">Merriman, John M. (2009). ''How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror''. New Haven: Yale University Press. p. 42. {{ISBN|9780300217933}}.</ref><ref name="Leier2">Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}.</ref>]] Ang etimolohikal na pinagmulan ng salitang anarkismo ay mula sa Sinaunang [[Wikang Griyego|Griyegong]] ''anarkhia'' (ἀναρχία), na nangangahulugang "walang pinuno" o "walang namumuno". Binubuo ito ng unlaping ''an-'' ("walang") at ng salitang ''arkhos'' ("pinuno" o "tagapamahala"). Ang hulaping ''-ismo'' ay tumutukoy sa isang ideolohikal na kilusan o kaisipan na nagtataguyod ng anarkiya.{{Sfnm|1a1=Bates|1y=2017|1p=128|2a1=Long|2y=2013|2p=217}} Lumitaw ang salitang ''anarchisme'' sa [[wikang Ingles]] noong 1642 at ang ''anarchy'' naman noong 1539; sa mga unang paggamit nito sa Ingles, binibigyang-diin nito ang kahulugan ng kaguluhan o kawalan ng kaayusan.{{Sfnm|1a1=Merriam-Webster|1y=2019|1loc="Anarchism"|2a1=''Oxford English Dictionary''|2y=2005|2loc="Anarchism"|3a1=Sylvan|3y=2007|3p=260}} Sa panahon ng [[Rebolusyong Pranses]], iba't ibang pangkat ang tumawag sa kanilang mga kalaban bilang mga ''anarkista'', bagaman kakaunti sa mga tinawag na ganoon ang may mga pananaw na kahalintulad ng mga sumunod na anarkista. Maraming rebolusyonaryo noong ika-19 na dantaon, gaya nina William Godwin (1756–1836) at Wilhelm Weitling (1808–1871), ang nag-ambag sa mga doktrinang anarkista ng susunod na salinlahi, subalit hindi nila ginamit ang mga katawagang ''anarkista'' o ''anarkismo'' upang ilarawan ang kanilang sarili o ang kanilang mga paniniwala.{{Sfn|Joll|1964|pp=27–37}}{{Sfn|Carlson|1972|pp=22–23}} Ang unang pilosopong pampolitika na tumawag sa kaniyang sarili bilang isang anarkista (Pranses: ''anarchiste'') at nagbigay sa salitang ito ng positibong kahulugan ay si Pierre-Joseph Proudhon (1809–1865).{{Sfn|Kahn|2000}}<ref name="Merriman2" /><ref name="Leier">Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}. (sa Ingles)</ref> Ayon sa ilang historyador, umusbong ang kilusang anarkista sa pagitan ng panahon ni Proudhon at ng Kongresong Saint-Imier noong 1872, bagaman may magkakaibang pananaw ang mga historyador hinggil dito.{{Sfn|Baker|2023|p=40-43}} Mula noong [[dekada 1890]], at nagsimula sa [[Pransiya]],{{Sfn|Nettlau|1996|p=162}} ang salitang ''libertaryanismo'' ay madalas gamitin bilang kasingkahulugan ng anarkismo;{{Sfn|Guérin|1970|loc="The Basic Ideas of Anarchism"}} hanggang sa kasalukuyan, karaniwan pa rin ang ganitong paggamit sa labas ng [[Estados Unidos]].{{Sfnm|1a1=Ward|1y=2004|1p=62|2a1=Goodway|2y=2006|2p=4|3a1=Skirda|3y=2002|3p=183|4a1=Fernández|4y=2009|4p=9}} Gayunman, sa ilang gamit, ang libertaryanismo ay tumutukoy lamang sa [[Indibidwalismo|indibiduwalistang]] pilosopiya ng [[malayang pamilihan]], at ang anarkismo ng malayang merkado ay mas tiyak na tinatawag na libertaryang anarkismo.{{Sfn|Morris|2002|p=61}} Bagaman ang katawagang libertaryanismo ay matagal nang halos kasingkahulugan ng anarkismo,{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6}} ang kahulugan nito ay naging mas malabo sa paglipas ng panahon dahil sa pag-angkin dito ng iba't ibang pangkat na may magkakaibang [[ideolohiya]],{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} kabilang ang Bagong Kaliwa at ang mga tagapagtaguyod ng libertaryang Marxismo, na hindi inuugnay ang kanilang sarili sa mga awtoritaryang sosyalista o sa isang partidong banguwardismo, gayundin ang mga radikal na [[Liberalismo|liberal]] sa usaping pangkultura na pangunahing nakatuon sa mga [[kalayaang sibil]].{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Dahil dito, may ilang anarkista ang mas pinipiling gamitin ang katawagang libertaryang sosyalismo{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}} upang maiwasan ang mga negatibong kahulugang ikinakabit sa salitang ''anarkismo'' at upang bigyang-diin ang kaugnayan nito sa sosyalismo.{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Sa pangkalahatan, ginagamit ang anarkismo upang tukuyin ang kontra-awtoritaryang sangay ng kilusang sosyalista.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=104}}{{Refn|group=nb|name=nb1}} Karaniwan itong inihahambing sa mga anyo ng sosyalismo na nakasentro sa estado o ipinapataw mula sa itaas.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Karaniwang binibigyang-diin ng mga iskolar ng anarkismo ang sosyalistang katangian ng anarkismo{{Sfn|Newman|2005|p=15}} at tinutuligsa ang mga pagtatangkang paghiwalayin ang dalawa bilang magkasalungat na ideolohiya.{{Sfn|Morris|2015|p=64}} May ilang iskolar ding naglalarawan sa anarkismo bilang may maraming impluwensiya mula sa liberalismo,{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} at bilang kapuwa liberal at sosyalista, bagaman higit na sosyalista.{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Samantala, maraming iskolar ang tumatangging ituring na isang anyo ng anarkismo ang anarko-kapitalismo, sapagkat para sa kanila ay hindi nito wastong nauunawaan ang mga pangunahing simulain ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}}{{Refn|Ayon kay Herbert L. Osgood, ang anarkismo ang "pinakasukdulang kabaligtaran" ng awtoritaryang komunismo at sosyalismong nakasentro sa estado.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Ayon naman kay Peter Marshall, "sa pangkalahatan, mas malapit ang anarkismo sa sosyalismo kaysa sa liberalismo. ... Malaking bahagi ng anarkismo ay kabilang sa kampo ng sosyalismo, bagaman mayroon din itong ilang impluwensiya mula sa liberalismo. Hindi ito maaaring ipailalim lamang sa sosyalismo, at mas mainam itong ituring bilang isang hiwalay at natatanging doktrina."{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Ayon kay Jeremy Jennings, "mahirap hindi mapagpasyahan na ang mga ideyang ito"—na tumutukoy sa anarko-kapitalismo—"ay tinatawag lamang na anarkista dahil sa maling pag-unawa sa kung ano ang anarkismo." Dagdag pa niya, "ang anarkismo ay hindi nagtataguyod ng lubos na walang hadlang na kalayaan ng indibidwal (na tila pinaniniwalaan ng mga 'anarko-kapitalista'); sa halip, gaya ng nakita na natin, itinataguyod nito ang pagpapalawak ng [[indibidwalidad]] at ng pamayanan."{{Sfn|Morris|2015|p=64}} Isinulat naman ni Nicolas Walter na "ang anarkismo ay nagmula kapuwa sa liberalismo at sosyalismo, sa kasaysayan man at sa ideolohiya. ... Sa isang diwa, nananatiling mga liberal at mga sosyalista ang mga anarkista, at tuwing itinatakwil nila ang mabubuting elemento ng alinman sa dalawa, ipinagkakanulo nila ang mismong anarkismo. ... Kami ay mga liberal, subalit higit pa rito; kami rin ay mga sosyalista, subalit higit pa rito."{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Isinama naman ni Michael Newman ang anarkismo bilang isa sa maraming tradisyon ng sosyalismo, lalo na ang tradisyong higit na nakahanay sa sosyalismo na sinusundan nina Pierre-Joseph Proudhon at Mikhail Bakunin.{{Sfn|Newman|2005|p=15}} Samantala, iginiit ni Brian Morris na "nakalilinlang kapuwa sa konsepto at sa kasaysayan" ang paglikha ng isang mahigpit na paghahati sa pagitan ng sosyalismo at anarkismo.|group=nb}} Bagaman ang pagtutol sa estado ay pangunahing bahagi ng kaisipang anarkista, hindi madaling bigyan ng iisang depinisyon ang anarkismo, sapagkat malawak ang talakayan ng mga iskolar at mga anarkista tungkol dito, at bahagyang magkakaiba ang pag-unawa rito ng iba't ibang tradisyon ng anarkismo.{{Sfn|Long|2013|p=217}}{{Refn|Isang karaniwang depinisyong tinatanggap ng mga anarkista ay ang anarkismo ay isang kalipunan ng mga pilosopiyang pampolitika na tumututol sa awtoridad at hirarkikong organisasyon, kabilang ang [[kapitalismo]], [[nasyonalismo]], ang [[estado]], at lahat ng kaugnay na institusyon, sa pamamalakad ng lahat ng [[ugnayang pantao]], pabor sa isang lipunang nakabatay sa [[desentralisasyon]], [[kalayaan]], at kusang-loob na samahan. Gayunman, binibigyang-diin ng mga iskolar na ang depinisyong ito ay may kaparehong mga kakulangan ng depinisyong nakabatay sa kontra-awtoritaryanismo (isang ''[[a posteriori]]'' na kongklusyon), kontra-etatismo o kontra-estado (sapagkat higit pa rito ang anarkismo),{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1p=166|2a1=Jun|2y=2009|2p=507|3a1=Franks|3y=2013|3pp=386–388}} at etimolohiya (ang simpleng pagwawaksi sa mga namumuno).{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1pp=25–29|2a1=Long|2y=2013|2pp=217}}|group=nb}} Kabilang sa mahahalagang sangkap ng depinisyon nito ang hangarin para sa isang [[Lipunan|lipunang]] walang pamimilit, ang pagtanggi sa aparatong pang-estado, ang paniniwalang likas na kayang mamuhay o umunlad ng tao sa isang lipunang walang pamimilit, at ang mungkahi kung paano maisasakatuparan ang mithiin ng anarkiya.{{Sfn|McLaughlin|2007|pp=25–26}} == Simbolismo == {{multiple image | total_width = 320 | image1 = Anarchy-symbol.svg | caption1 = Simbolong bilog na A | image2 = Circle-A red.svg | caption2 = Naka-istilong Bilog na A na punk | align = right | header = Ang bilog na A (''circle-A'') ay isang sagisag ng anarkismo na kumakatawan sa mga pangunahing simulain nito, kabilang ang kalayaan ng indibidwal at pagtutol sa awtoritaryanismo.<ref>{{Cite web |title=Understanding The Meaning Behind The Anarchist Symbol: Breaking Down The Unconventional Ideals {{!}} ShunSpirit |url=https://shunspirit.com/article/anarchist-symbol-meaning |access-date=12 Disyembre 2025|language=en |website=shunspirit.com}}</ref> }} Mula pa noong ika-19 na dantaon, gumagamit na ang mga anarkista ng ilang sagisag para sa kanilang adhikain, kabilang ang pinakatanyag na bilog na A (''circle-A''), ang itim na watawat, at ang itim na [[pusa]].<ref name="Baillargeon">{{cite book |last1=Baillargeon |first1=Normand |url=https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&q=%22circle+A%22 |title=Order Without Power: An Introduction to Anarchism: History and Current Challenges |date=2013 |publisher=Seven Stories Press |isbn=978-1-60980-472-5 |location=New York |language=en |translator=Mary Foster |access-date=Oktubre 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210922142448/https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&q=%22circle+A%22 |archive-date=Setyembre 22, 2021 |url-status=live |orig-year=2008}}</ref><ref name="An Anarchist FAQ">{{cite book |title=An Anarchist FAQ |publisher=AK Press |year=2008 |isbn=978-1-902593-90-6 |editor-last=Mckay |editor-first=Iain |location=Edinburgh |language=en |chapter=Appendix – The Symbols of Anarchy |oclc=182529204 |chapter-url=https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20201005101602/https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-date=Oktubre 5, 2020}}</ref> Karaniwan din ang mga [[watawat]] na hinati sa dalawang kulay, na kadalasang nakabatay sa itim na watawat, gaya ng pula at itim at itim at lila, na kumakatawan sa anarko-sindikalismo at anarka-[[peminismo]], ayon sa pagkakasunod. Mula noong ikalawang kalahati ng ika-20 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista sa paggamit ng mga bagong sagisag na mas madaling iguhit at mas madaling makilala, na ang pinakatanyag ay ang bilog na A. Mula sa pagsisimula ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], naging higit na laganap ang mga sagisag pangkultura ng anarkismo sa [[kulturang popular]], kasabay ng pag-usbong ng kilusang kontra-[[globalisasyon]] at ng subkulturang [[punk]].<ref name="revival">{{cite journal |last=Williams |first=Leonard |date=Setyembre 2007 |title=Anarchism Revived |journal=New Political Science |volume=29 |issue=3 |pages=297–312 |doi=10.1080/07393140701510160 |s2cid=220354272|language=en}}</ref><ref name="Gordon">{{cite journal |last=Gordon |first=Uri |date=Pebrero 2007 |title=Anarchism reloaded |journal=Journal of Political Ideologies |volume=12 |issue=1 |pages=29–48 |doi=10.1080/13569310601095598 |s2cid=216089196|language=en}}</ref> == Mga paaralan ng kaisipan == Karaniwang hinahati ang mga paaralan ng kaisipan sa anarkismo sa dalawang pangunahing makasaysayang tradisyon: ang panlipunang anarkismo at ang indibiduwalistang anarkismo, dahil sa kanilang magkakaibang pinagmulan, pagpapahalaga, at pag-unlad.{{Sfnm|1a1=McLean|1a2=McMillan|1y=2003|1loc="Anarchism"|2a1=Ostergaard|2y=2003|2p=14|2loc="Anarchism"}} Binibigyang-diin ng indibiduwalistang tradisyon ang negatibong kalayaan sa pamamagitan ng pagtutol sa mga paghihigpit sa malayang indibiduwal, samantalang binibigyang-diin ng panlipunang tradisyon ang positibong [[kalayaan]] sa layuning ganap na mapaunlad ang malayang kakayahan ng lipunan sa pamamagitan ng pagkakapantay-pantay at panlipunang pagmamay-ari.{{Sfn|Harrison|Boyd|2003|p=251}} Sa kronolohikal na pananaw, maaaring hatiin ang anarkismo sa mga klasikong tradisyon noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at sa mga pos-klasikong tradisyon—gaya ng anarka-peminismo, berdeng anarkismo, at pos-anarkismo—na umusbong pagkatapos nito.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=9}} Ang pagbibigay-diin ng anarkismo sa pagtutol sa [[kapitalismo]], pagkakapantay-pantay, at pagpapalawak ng [[pamayanan]] at indibiduwalidad ang nagtatangi rito mula sa anarko-kapitalismo at iba pang uri ng ekonomikong libertaryanismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}} Karamihan sa mga pananaw nito sa [[ekonomiya]] at pilosopiyang legal ay nagpapakita ng mga kontra-awtoritaryo, kontra-estado, libertariyo, at radikal na pagpapakahulugan sa makakaliwa at sosyalistang pulitika,{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} kabilang ang [[kolektibismo]], [[komunismo]], [[Indibidwalismo|indibiduwalismo]], [[Mutualismo|mutuwalismo]], at sindikalismo, bukod sa iba pang mga teoryang pang-ekonomiya ng libertaryang [[sosyalismo]].{{Sfn|Guérin|1970|p=35|loc="Critique of authoritarian socialism"}} Karaniwang inilalagay ang anarkismo sa pinakakaliwang bahagi ng espektrong pampolitika, bagaman marami ang tumututol sa awtoridad ng estado batay sa mga simulain ng kanan, gaya ng mga anarko-kapitalista.{{Sfnm|1a1=Brooks|1y=1994|1p=[https://books.google.com/books?id=gHyUj9HFYBIC&pg=PP15 xi]|1ps=, "Usually considered to be an extreme left-wing ideology".}}<ref name=":1">{{Cite journal |last=Jungkunz |first=Sebastian |date=2019-01-02 |title=Towards a Measurement of Extreme Left-Wing Attitudes |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09644008.2018.1484906 |journal=German Politics |language=en |volume=28 |issue=1 |pages=101–122 |doi=10.1080/09644008.2018.1484906 |issn=0964-4008 |url-access=subscription |s2cid=158624439}}</ref>{{Sfn|Backes|2023a|p=12}}{{Sfn|Krüusselmann|Weggemans|2023a|p=58}} Dahil walang iisang nakapirming kalipunan ng doktrina o natatanging pandaigdigang pananaw ang anarkismo,{{Sfn|Marshall|1993|pp=14–17}} umiral ang maraming uri at tradisyon nito, at malaki ang pagkakaiba-iba ng mga anyo ng anarkiya.{{Sfn|Sylvan|2007|p=262}} Bilang tugon sa sektaryanismo sa loob ng kilusang anarkista, lumitaw ang anarkismo nang walang [[pang-uri]], isang panawagan para sa pagpaparaya at pagkakaisa ng mga anarkista na unang isinulong ni Fernando Tarrida del Mármol noong 1889 bilang tugon sa matitinding pagtatalo hinggil sa teoryang anarkista noong panahong iyon.{{Sfn|Avrich|1996|p=6}} Sa kabila ng kanilang pagkakahiwalay, ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo ay hindi itinuturing na magkakahiwalay na mga entidad kundi mga tendensiya na nagsasalubong at nag-uugnayan sa isa't isa sa pamamagitan ng magkakaparehong simulain, gaya ng awtonomiya, mutuwal na pagtutulungan, pagtutol sa awtoridad, at [[desentralisasyon]].{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=1–6|2a1=Angelbeck|2a2=Grier|2y=2012|2p=551}} Higit pa sa mga partikular na paksyon ng mga kilusang pampolitika ng anarkismo na bumubuo sa anarkismong pampolitika, mayroon ding anarkismong pampilosopiya, na nagsasabing ang estado ay walang moral na pagiging lehitimo, nang hindi kinakailangang tanggapin ang pangangailangan ng isang rebolusyon upang ito ay maalis.{{Sfn|Egoumenides|2014|p=2}} Bilang isang sangay, lalo na ng indibiduwalistang anarkismo,{{Sfnm|1a1=Ostergaard|1y=2003|1p=12|2a1=Gabardi|2y=1986|2pp=300–302}} maaaring tanggapin ng anarkismo pampilosopiya ang pag-iral ng isang pinakamaliit na estado, subalit iginiit nito na walang [[Moralidad|moral]] na tungkulin ang mga [[mamamayan]] na sundin ang pamahalaan kapag ito ay sumasalungat sa awtonomiya ng indibiduwal.{{Sfn|Klosko|2005|p=4}} Maging ang magkakaibang pilosopikal na tradisyon tulad ng Obhetibismo at Kantiyanismo ay nagbigay ng mga argumentong ginamit upang ipagtanggol ang anarkismo pampilosopiya, kabilang ang pagtatanggol ni Robert Paul Wolff sa anarkismo laban sa mga pormal na paraan ng pagbibigay-katwiran sa pagiging lehitimo ng estado.<ref name="sa">{{cite journal |last=Martin |first=Thomas |date=2000 |title=Book Review: In Defense of Anarchism |url=http://library.nothingness.org/articles/SA/en/display/348 |journal=Social Anarchism |issue=27 |access-date=19 Hunyo 2008|language=en}}</ref> Binibigyang-pansin din ng anarkismo ang mga argumentong moral sapagkat may mahalagang papel ang [[etika]] sa pilosopiyang anarkista. Mayroon ding ilang anarkista na yumakap sa paniniwala sa [[Nihilismo|nihilismong]] pampolitika.{{Sfn|Walter|2002|p=52}} === Klasiko === Sa mga klasikong tradisyon ng anarkismo, ang mga unang umusbong ay ang mutuwalismo at indibiduwalistang anarkismo. Sinundan ang mga ito ng mga pangunahing tradisyon ng panlipunang anarkismo, gaya ng kolektibistang anarkismo, anarko-komunismo, at anarko-sindikalismo. Nagkakaiba ang mga tradisyong ito sa kanilang pananaw hinggil sa organisasyon at estrukturang pang-ekonomiya ng kanilang mithiing lipunan.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=2}} Ang mutuwalismo ay isang teoryang pang-ekonomiya noong ika-18 dantaon na pinaunlad bilang teoryang anarkista ni Pierre-Joseph Proudhon. Kabilang sa mga layunin nito ang "pagbuwag sa estado",<ref name=":0">{{Cite book |title=The Desk Encyclopedia of World History |date=2006 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-7394-7809-7 |editor-last=Wright |editor-first=Edmund |location=New York |pages=20–21}}</ref> pagkakatumbasan, malayang samahan, kusang-loob na [[kontrata]], pederasyon, at repormang [[Pananalapi (disiplina)|pananalapi]] sa parehong kredito at [[salapi]] na pamamahalaan ng isang [[bangko]] ng sambayanan.{{Sfn|Wilbur|2019|pp=213–218}} Sa paglipas ng panahon, inilarawan ang mutuwalismo bilang isang ideolohiyang nasa pagitan ng indibiduwalista at kolektibistang anyo ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Avrich|1y=1996|1p=6|2a1=Miller|2y=1991|2p=11}} Sa ''What Is Property?'' (1840), unang inilarawan ni Proudhon ang kaniyang layunin bilang isang "ikatlong anyo ng lipunan, ang sintesis ng komunismo at pag-aari."{{Sfn|Pierson|2013|p=187}} Ang kolektibistang anarkismo ay isang rebolusyonaryong sosyalistang anyo ng anarkismo{{Sfn|Morris|1993|p=76}} na karaniwang iniuugnay kay Mikhail Bakunin.{{Sfn|Shannon|2019|p=101}} Isinusulong ng mga kolektibistang anarkista ang kolektibong pagmamay-ari ng mga kagamitan sa produksiyon, na inaasahang maisasakatuparan sa pamamagitan ng marahas na [[rebolusyon]],{{Sfn|Avrich|1996|pp=3–4}} at naniniwalang dapat bayaran ang mga [[manggagawa]] ayon sa oras na kanilang ginawa, sa halip na ipamahagi ang mga [[produkto]] ayon sa pangangailangan tulad ng sa komunismo. Umusbong ang kolektibistang anarkismo kasabay ng [[Marxismo]], subalit tinanggihan nito ang [[diktadura]] ng [[proletaryado]], sa kabila ng ipinahahayag na layunin ng Marxismo na magtatag ng isang lipunang kolektibista na walang estado.{{Sfnm|1a1=Heywood|1y=2017|1pp=146–147|2a1=Bakunin|2y=1990}} Ang anarko-komunismo ay isang teorya ng anarkismo na nagsusulong ng isang lipunang komunista na may magkakasamang pagmamay-ari ng mga kagamitan sa [[produksiyon]],{{Sfn|Mayne|1999|p=131}} na pinangangasiwaan ng isang pederal na ugnayan ng mga kusang-loob na samahan.{{Sfn|Marshall|1993|p=327}} Ang produksiyon at pagkonsumo ay ibabatay sa prinsipyong "[[Mula sa bawat isa ayon sa kaniyang kakayahan, para sa bawat isa ayon sa kaniyang pangangailangan]]."{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1p=327|2a1=Turcato|2y=2019|2pp=237–238}} Umusbong ang anarko-komunismo mula sa mga radikal na sosyalistang kilusan pagkatapos ng [[Rebolusyong Pranses]],{{Sfn|Graham|2005}} subalit unang nabuo bilang isang natatanging [[doktrina]] sa seksiyong [[Italya|Italyano]] ng Unang Internasyonal.{{Sfn|Pernicone|2009|pp=111–113}} Kalaunan ay higit pa itong pinaunlad sa mga teoretikal na akda ni [[Peter Kropotkin]],{{Sfn|Turcato|2019|pp=239–244}} na ang kaniyang partikular na pananaw ang naging nangingibabaw sa maraming anarkista pagsapit ng huling bahagi ng ika-19 na dantaon.{{Sfn|Levy|2011|p=6}} Ang anarko-sindikalismo ay isang sangay ng anarkismo na tumitingin sa mga unyon ng mga [[manggagawa]] bilang isang posibleng puwersa para sa rebolusyonaryong pagbabago ng lipunan. Layunin nitong palitan ang kapitalismo at ang estado ng isang bagong lipunang [[Demokrasya|demokratikong]] pinamamahalaan mismo ng mga manggagawa. Ang mga pangunahing simulain ng anarko-sindikalismo ay direktang pagkilos, pagkakaisa ng mga manggagawa, at sariling pamamahala ng mga manggagawa.{{Sfn|Van der Walt|2019|p=249}} Ang indibiduwalistang anarkismo naman ay isang pangkat ng iba't ibang tradisyon ng kaisipan sa loob ng kilusang anarkista na nagbibigay ng higit na diin sa indibiduwal at sa kaniyang [[Malayang kalooban|malayang pagpapasya]] kaysa sa anumang panlabas na salik na nagtatakda ng kaniyang kilos.{{Sfn|Ryley|2019|p=225}} Kabilang sa mga unang nakaimpluwensiya sa anyong ito ng anarkismo sina William Godwin, Max Stirner, at [[Henry David Thoreau]]. Sa iba't ibang bansa, nakakuha ang indibiduwalistang anarkismo ng maliit ngunit magkakaibang pangkat ng mga tagasunod, kabilang ang mga Bohemyo na alagad ng [[sining]] at mga [[intelektuwal]],{{Sfn|Marshall|1993|p=440}} gayundin ang mga kabataang anarkistang lumalabag sa batas sa kilusang nakilala bilang iligalismo at indibiduwal na pagbawi.{{Sfnm|1a1=Imrie|1y=1994|2a1=Parry|2y=1987|2p=15}} === Pos-klasiko at kontemporaryo === Patuloy na umusbong ang anarkismo ng maraming [[pilosopiya]] at kilusan na, sa ilang pagkakataon, ay eklektiko, na humahango ng mga ideya mula sa iba't ibang pinagmulan at pinagsasama ang magkakaibang konsepto upang makalikha ng mga bagong pamamaraang pampilosopiya. Nanatiling mahalagang bahagi ng mga makabagong tradisyon ng anarkismo ang kontra-kapitalistang tradisyon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Williams|2018|p=4}} Maraming pangkat, tendensiya, at paaralan ng kaisipan ng anarkismo ang umiiral sa kasalukuyan, kaya mahirap ilarawan ang makabagong kilusang anarkista bilang isang magkakaisang kabuuan.{{Sfn|Franks|2013|pp=385–386}} Bagaman nakapaglatag ang mga teorista at aktibista ng mga "medyo matatag na kalipunan ng mga simulain ng anarkismo," wala pa ring nagkakaisang pananaw kung alin sa mga simulain ang pangunahing batayan nito. Dahil dito, inilalarawan ng mga komentarista ang mga anarkismo sa halip na isang iisang anarkismo, sapagkat bagaman may mga simulain silang magkakatulad, magkakaiba ang pagpapahalagang ibinibigay ng bawat paaralan sa mga ito. Halimbawa, maaaring isang pangkalahatang simulain ang pagkakapantay-pantay ng kasarian, subalit higit itong binibigyang-priyoridad ng anarka-peminismo kaysa ng anarko-komunismo.{{Sfn|Franks|2013|p=386}} Sa pangkalahatan, tutol ang mga anarkista sa mapilit na awtoridad sa lahat ng anyo nito, kabilang ang lahat ng sentralisado at hirarkikong anyo ng pamahalaan (halimbawa, [[monarkiya]], kinatawang demokrasya, sosyalismong pang-estado, at iba pa), mga sistemang nakabatay sa uring pang-ekonomiya (halimbawa, kapitalismo, [[Bolshevik|Bolshevismo]], [[Piyudalismo|pyudalismo]], [[pang-aalipin]], at iba pa), mga awtokratikong [[relihiyon]] (halimbawa, pundamentalistang [[Islam]], [[Simbahang Katoliko Romano]], at iba pa), patriyarkiya, heteroseksismo, pananaig ng mga puti, at [[imperyalismo]].{{Sfn|Jun|2009|pp=507–508}} Gayunman, nagkakaiba ang mga paaralan ng anarkismo sa mga pamamaraang dapat gamitin upang tutulan ang mga ito.{{Sfn|Jun|2009|p=507}} == Kasaysayan == === Sinaunang panahon at gitnang panahon === Ang mga pinakakilalang naunang tagapagpauna ng anarkismo sa sinaunang daigdig ay matatagpuan sa [[Tsina]] at [[Gresya]]. Sa Tsina, ang anarkismong pampilosopiya (ang pagtalakay sa pagiging lehitimo ng estado) ay inilahad ng mga pilosopong [[Taoismo|Taoista]] na sina Zhuang Zhou at [[Laozi]].{{Sfnm|1a1=Coutinho|1y=2016|2a1=Marshall|2y=1993|2p=54}} Kasama ng [[estoisismo]], sinasabing ang [[Taoismo]] ay nagtaglay ng mahahalagang paunang pahiwatig ng anarkismo.{{Sfn|Sylvan|2007|p=257}} Naipahayag din ang mga pananaw na anarkiko ng mga [[Mandudula|mandudulang]] [[trahedya]] at mga pilosopo sa Gresya. Ginamit nina [[Esquilo|Eskilo]] at [[Sopokles]] ang alamat ni Antigona upang ilarawan ang tunggalian sa pagitan ng mga batas na ipinapataw ng estado at ng pansariling awtonomiya. Patuloy namang kinuwestiyon ni Sokrates ang mga awtoridad sa [[Atenas]] at iginiit ang [[karapatan]] ng indibiduwal sa [[kalayaan]] ng budhi. Tinanggihan ng mga [[Siniko]] ang batas ng tao (''nomos'') at ang mga kaugnay na awtoridad, habang sinisikap nilang mamuhay ayon sa kalikasan (''physis''). Samantala, itinaguyod ng mga Estoiko ang isang lipunang nakabatay sa di-pormal at magiliw na ugnayan ng mga mamamayan nang walang pag-iral ng estado.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4, 66–73}} Sa [[Imperyong Sasanida]] (224–651 CE), nanawagan si [[Mazdak]] para sa isang lipunang may pagkakapantay-pantay at sa pag-aalis ng monarkiya, subalit hindi nagtagal ay ipinapatay siya ni Emperador Kavad I.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Sa Basra, nangaral ang ilang sektang panrelihiyon laban sa estado.{{Sfn|Crone|2000|pp=3, 21–25}} Sa [[Gitnang Kapanahunan|Gitnang Panahon]] sa [[Europa]], walang naging malinaw na gawaing anarkista maliban sa ilang mapagkait sa sariling mga kilusang panrelihiyon. Nagkaroon ng mga tendensiyang kontra-estado at libertaryo ang iba't ibang sektang panrelihiyon sa Europa.{{Sfn|Nettlau|1996|p=8}} Ang mga ito, kasama ng ilang kilusang [[Muslim]], ang kalauna'y nagbigay-daan sa pag-usbong ng panrelihiyong anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Ang muling pagsigla ng interes sa sinaunang panahon noong [[Renasimiyento|Renasimyento]] at ang pagbibigay-diin sa sariling pagpapasya noong [[Repormasyon]] ay muling nagpasigla sa mga elementong sekular na kontra-awtoritaryo sa Europa, lalo na sa Pransiya. Ang mga hamon ng [[Panahon ng Kaliwanagan]] sa awtoridad na intelektuwal—maging sekular o panrelihiyon—at ang mga rebolusyon noong dekada 1790 at noong 1848 ay pawang nagpasigla sa pag-unlad ng ideolohiyang humantong sa panahon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=307}} === Makabagong panahon === [[File:Barricade18March1871_(more_cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Barricade18March1871_(more_cropped).jpg|thumb|Ang Komuna ng Paris, isa sa mga pinakaunang eksperimento sa anarkismo.]] Noong [[Himagsikang Pranses|Rebolusyong Pranses]], ang mga pangkat na gaya ng Enragés at ng ''sans-culottes'' ay naging mahalagang yugto sa pag-usbong ng mga damdaming kontra-estado at [[Pederalismo|pederalista]].{{Sfn|Marshall|1993|p=4}} Sa buong ika-19 na dantaon, umusbong ang mga unang tradisyon ng anarkismo: itinaguyod ni William Godwin ang anarkismo pampilosopiya sa [[Inglatera]] sa pamamagitan ng moral na pagtanggi sa pagiging lehitimo ng estado; ang kaisipan ni Max Stirner ay naglatag ng daan para sa indibiduwalismo; at ang teorya ng mutuwalismo ni Pierre-Joseph Proudhon ay nakatagpo ng matabang lupa sa Pransiya.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}} Pagsapit ng huling bahagi ng dekada 1870, malinaw nang nahubog ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo, at mula 1880 hanggang 1914 ay naganap ang isang bugso ng [[Globalisasyon|globalisasyong]] noon ay hindi pa nasasaksihan.{{Sfn|Levy|2011|pp=10–15}} Ang panahong ito ng klasikal na anarkismo ay tumagal hanggang sa pagtatapos ng [[Digmaang Sibil ng Espanya]] at itinuturing na ginintuang panahon ng anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}} [[File:Bakunin.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bakunin.png|thumb|Tinutulan ni Mikhail Bakunin ang Marxistang layunin ng diktadura ng proletaryado at nakipag-alyansa sa mga pederalista sa loob ng Unang Internasyonal bago siya pinatalsik ng mga Marxista.]] Humango si Mikhail Bakunin mula sa mutuwalismo upang itatag ang anarkismong kolektibista, at sumapi siya sa ''International Workingmen's Association'', isang samahan ng mga manggagawa na kalauna'y nakilala bilang Unang Internasyonal (''First International''), na itinatag noong 1864 upang pag-isahin ang iba't ibang rebolusyonaryong kilusan. Naging isang mahalagang puwersang pampolitika ang Internasyonal, at isa sa mga pangunahing personalidad nito si [[Karl Marx]], na kasapi ng Pangkalahatang Konseho nito. Ang pangkat ni Bakunin, ang Pederasyong Jura, at ang mga tagasunod ni Pierre-Joseph Proudhon (ang mga mutuwalista) ay tumutol sa sosyalismong pang-estado, at itinaguyod ang pag-iwas sa pakikilahok sa elektoral na pulitika (''political abstentionism'') at ang pagpapanatili ng maliliit na pag-aari.{{Sfnm|1a1=Dodson|1y=2002|1p=312|2a1=Thomas|2y=1985|2p=187|3a1=Chaliand|3a2=Blin|3y=2007|3p=116}} Pagkaraan ng matitinding alitan, pinalayas ng mga Marxista ang mga Bakuninista mula sa Internasyonal sa Kongreso sa [[Ang Haya|Haya]] ng 1872.{{Sfnm|1a1=Graham|1y=2019|1pp=334–336|2a1=Marshall|2y=1993|2p=24}} Katulad din nito, ang mga anarkista ay nakaranas ng gayong pagtrato sa Ikalawang Internasyonal at tuluyang pinalayas noong 1896.{{Sfn|Levy|2011|p=12}} Hinulaan ni Bakunin na kung magkakaroon ng kapangyarihan ang mga rebolusyonaryo ayon sa mga tuntunin ni Marx, sila rin ay magiging mga bagong mapaniil sa mga [[manggagawa]]. Bilang tugon sa kanilang pagpapatalsik mula sa Unang Internasyonal, itinatag ng mga anarkista ang Internasyonal ng St. Imier. Sa impluwensiya ni [[Peter Kropotkin]], isang Rusong [[Pilosopiya|pilosopo]] at [[siyentipiko]], nagkaroon ng malaking pagkakatulad ang anarko-komunismo at ang kolektibismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=5}} Ang mga anarko-komunista, na humango ng inspirasyon mula sa [[Komuna ng Paris]] ng 1871, ay nagsulong ng malayang pederasyon at ng pamamahagi ng mga kalakal ayon sa pangangailangan ng bawat isa.{{Sfn|Graham|2005|p=xii}} Sa panahong ito, may isang minorya ng mga anarkista ang yumakap sa taktika ng rebolusyonaryong karahasang pampolitika, na nakilala bilang propaganda ng gawa (''propaganda of the deed'').{{Sfn|Marshall|1993|pp=633–636}} Ang pagkakawatak-watak ng kilusang sosyalista sa Pransiya sa maraming pangkat, gayundin ang pagbitay at pagpapatapon sa maraming Komunardo sa mga kolonya ng bilangguan matapos supilin ang Komuna ng Paris, ay nagbigay-daan sa pag-usbong ng mga indibiduwalistang pagpapahayag at pagkilos sa larangang pampolitika.{{Sfn|Anderson|2004}} Bagaman maraming anarkista ang lumayo sa mga gawaing ito ng terorismo, nadungisan ang reputasyon ng buong kilusan, at isinagawa ang iba't ibang hakbang upang pigilan ang pagpasok ng mga anarkista sa [[Estados Unidos]], kabilang ang Batas sa Imigrasyon ng 1903, na kilala rin bilang Batas sa Pagbubukod sa mga Anarkista.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=633–636|2a1=Lutz|2a2=Ulmschneider|2y=2019|2p=46}} Ang iligalismo ay isa pang estratehiyang niyakap ng ilang anarkista sa panahong ito.{{Sfn|Bantman|2019|p=374}} Pagsapit ng simula ng ika-20 dantaon, humupa na ang kilusang terorista, at ang lugar nito ay napalitan ng anarko-komunismo at anarko-sindikalismo, habang ang anarkismo ay lumaganap sa iba't ibang panig ng daigdig.{{Sfn|Moya|2015|p=327}}{{Sfn|Levy|2011|p=16}} Sa [[Tsina]], may maliliit na pangkat ng mga mag-aaral na nagpakilala ng [[makatao]] at [[maka-agham]] na bersiyon ng anarko-komunismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=519–521}} Samantala, naging sentro ang [[Tokyo]] ng mga mapanghimagsik na kabataan mula sa iba't ibang bansa sa [[Silangang Asya]] na nagtungo sa kabisera ng [[Hapon]] upang mag-aral.{{Sfn|Marshall|1993|pp=519–521}} Sa [[Amerikang Latino]], naging pangunahing baluwarte ng anarko-sindikalismo ang [[Arhentina]], kung saan ito ang naging pinakaprominenteng [[ideolohiya]] ng kaliwa.{{Sfnm|1a1=Levy|1y=2011|1p=23|2a1=Laursen|2y=2019|2p=157|3a1=Marshall|3y=1993|3pp=504–508}} Nakilahok din ang mga anarkista sa Komuna ng Strandzha at sa Republika ng Kruševo, na itinatag sa [[Masedonya]] sa panahon ng Pag-aalsang Ilinden–Preobrazhenie noong 1903, gayundin sa [[Rebolusyong Mehikano]] noong 1910. Sa sunod-sunod na mga rebolusyon noong 1917–1923, nagkaroon ang mga anarkista ng iba't ibang antas ng aktibong pakikilahok.{{sfn|Marshall|1993|p=470}} Sa kabila ng mga pangamba, masigasig na nakilahok ang mga anarkista sa Rebolusyong Ruso bilang pagsalungat sa Kilusang Puti, lalo na sa Makhnovshchina. Nang makita nila ang tagumpay ng mga Bolshevik sa [[Rebolusyong Oktubre]] at ang sumunod na [[Digmaang Sibil sa Rusya]], maraming manggagawa at aktibista ang lumipat sa mga partidong komunista, na lumakas kapalit ng paghina ng anarkismo at iba pang kilusang sosyalista. Sa Pransiya at Estados Unidos, maraming kasapi ng malalaking kilusang sindikalista, gaya ng Pangkalahatang Kompederasyon ng Paggawa at ng Manggagawang Pang-industriya ng Mundo, ang umalis sa kanilang mga samahan at sumapi sa Komunistang Internasyonal.{{Sfn|Nomad|1966|p=88}} Gayunman, matapos maging matatag ang pamahalaang Bolshevik, dumanas ng matinding panunupil ang mga anarkista, kabilang noong Pag-aalsa sa [[Kronstadt]]. Maraming anarkista mula sa [[Petrograd]] at [[Mosku]] ang tumakas patungong [[Ukranya]], subalit kalaunan ay dinurog din ng mga Bolshevik ang kilusang anarkista roon.{{Sfn|Avrich|2006|p=204}} Dahil sa panunupil sa mga anarkista sa Rusya, umusbong ang dalawang bagong magkasalungat na kaisipan: ang platapormismo at ang sintesis na anarkistang. Layunin ng una na bumuo ng isang magkakaugnay na samahang mangunguna sa rebolusyon, samantalang tinututulan naman ng ikalawa ang anumang anyo ng organisasyong maihahalintulad sa isang partidong pampolitika. Sa [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]] noong 1936–1939, muling nakipag-alyansa ang mga anarkista at mga sindikalista (CNT at FAI) sa iba't ibang kilusang makakaliwa. Ang matagal nang tradisyon ng anarkismo sa [[Espanya]] ang naging dahilan upang gumanap ang mga anarkista ng mahalagang papel sa digmaan, lalo na sa Rebolusyong Espanyol ng 1936. Bilang tugon sa paghihimagsik ng hukbo, isang kilusang binigyang-inspirasyon ng anarkismo—na binubuo ng mga [[magsasaka]] at manggagawa at sinusuportahan ng mga armadong milisya—ang kumontrol sa [[Barcelona]] at sa malalawak na kanayunan ng Espanya, kung saan isinakolektibo nila ang mga lupain.{{Sfn|Bolloten|1984|p=1107}} Sa simula ng digmaan, nagbigay ang [[Unyong Sobyetiko|Unyong Sobyet]] ng limitadong tulong. Gayunman, nauwi ito sa matinding tunggalian sa pagitan ng mga komunista at iba pang pangkat ng makakaliwa sa isang serye ng mga pangyayaring nakilala bilang Mga Araw ng Mayo, habang pinagtibay ni [[Joseph Stalin]] ang kontrol ng Unyong Sobyet sa pamahalaang Republikano. Nagbunga ito ng panibagong pagkatalo ng mga anarkista sa kamay ng mga komunista.{{Sfn|Marshall|1993|pp=xi, 466}} ==== Pagkatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig ==== Sa pagtatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], lubhang nanghina ang kilusang anarkista. Pagsapit ng dekada 1960, muling sumigla ang anarkismo, na marahil ay dulot ng nakitang kabiguan ng [[Marxismo–Leninismo]] at ng mga tensiyong ibinunga ng [[Digmaang Malamig]].{{Sfn|Marshall|1993|p=539}} Sa panahong ito, lumitaw ang anarkismo sa iba't ibang kilusang tumutuligsa kapwa sa kapitalismo at sa estado, gaya ng mga kilusang laban sa sandatang nuklear, pangkapaligiran, pangkapayapaan, kontra-kultura ng dekada 1960, at ng Bagong Kaliwa.{{Sfn|Marshall|1993|pp=xi, 539}} Nagkaroon din ito ng paglipat mula sa dati nitong mapanghimagsik na katangian tungo sa mapanuksong repormismong kontra-ikapitalista. Naiugnay rin ang anarkismo sa subkulturang [[punk]], gaya ng makikita sa mga banda tulad ng Crass at Sex Pistols.{{Sfn|Marshall|1993|pp=493–494}} Ang mga umiiral na kaisipang [[Peminismo|peminista]] ng anarka-peminismo ay muling sumigla noong ikalawang yugto ng peminismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=493–494}} Sa panahong ito rin nagsimulang mabuo ang itim na anarkismo (''black anarchism''), na nakaimpluwensiya sa paglayo ng anarkismo mula sa dati nitong nakasentro sa [[Europa]].{{Sfn|Williams|2015|p=680}} Kasabay nito, nabigo itong magkaroon ng malawak na impluwensiya sa Hilagang Europa, habang naabot naman nito ang hindi pa nararanasang kasikatan sa [[Amerikang Latino]].{{Sfn|Harmon|2011|p=70}} Noong pagpasok ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], lalong lumawak ang kasikatan at impluwensiya ng anarkismo sa mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa [[digmaan]], at laban sa [[globalisasyon]].{{Sfn|Rupert|2006|p=66}} Lumago ang interes sa kilusang anarkista kasabay ng pag-igting ng kilusang kontra-globalisasyon,{{Sfn|Evren|2011|p=1}} na ang mga pangunahing kalipunan ng mga aktibista ay nakabatay sa mga pananaw na anarkista.{{Sfn|Evren|2011|p=2}} Naging kilala ang mga anarkista sa kanilang pakikilahok sa mga protesta laban sa [[Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal|World Trade Organization]] (WTO, o Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal), [[Group of Eight]] (G8, o Pangkat ng Walo), at World Economic Forum (WEF, o Pandaigdigan na Pagpupulong sa Ekonomiya). Sa mga protestang ito, ang mga pansamantalang pangkat na walang pinuno at hindi nagpapakilala, na tinatawag na ''black blocs'' o blokeng itim, ay nasangkot sa mga kaguluhan, pagsira ng [[ari-arian]], at mararahas na komprontasyon laban sa [[pulisya]]. Kabilang sa iba pang mga taktika sa pag-oorganisa na umusbong sa panahong ito ang mga ''affinity group'' (mga pangkat na binubuo ng magkakatulad ang layunin), ''security culture'' (kultura ng pagpapanatili ng seguridad), at paggamit ng mga desentralisadong [[teknolohiya]] gaya ng [[Internet]]. Isa sa pinakamahalagang pangyayari sa panahong ito ang mga komprontasyon sa kumperensiya ng WTO sa [[Seattle]] noong 1999.{{Sfn|Rupert|2006|p=66}} Habang hinuhubog ng kilusang ito ang radikalismo ng ika-21 dantaon, ang mas malawak na pagtanggap sa mga simulain ng anarkismo ay naging hudyat ng muling pagsigla ng interes sa anarkismo.{{Sfn|Evren|2011|p=2}} Gayunman, sa makabagong pagbabalita, madalas na binibigyang-diin ang karahasang isinagawa ng mga ''black bloc'' sa mga demonstrasyon at iniuugnay ito sa mga anarkista.<ref>{{Cite news |date=8 Oktubre 2013 |title=Black Blocs hijack Brazil teacher protests |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-24453113 |access-date=23 Hunyo 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Booth |first1=Robert |last2=Vallée |first2=Marc |date=1 Abril 2011 |title='Black bloc' anarchists behind anti-cuts rampage reject thuggery claims |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/society/2011/apr/01/anarchists-anti-cuts-march |access-date=23 Hunyo 2025 |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite news |date=3 Abril 2011 |title=Who are the Black Bloc and what are they trying to achieve? |language=en-AU |work=ABC News |url=https://www.abc.net.au/news/2011-04-04/blocwilliams/45890 |access-date=23 Hunyo 2025}}</ref> Bagaman may mga layuning rebolusyonaryo, marami sa mga makabagong anyo ng anarkismo ay hindi nakatuon sa komprontasyon. Sa halip, sinisikap nilang bumuo ng isang alternatibong paraan ng organisasyong panlipunan (alinsunod sa teorya ng kapangyarihang dalawahan o ''dual power''), na nakabatay sa ugnayang may pagtutulungan at kusang-loob na kooperasyon. Makikita ito sa mga pangkat tulad ng Food Not Bombs (Pagkain Hindi Bomba) at sa mga sentrong panlipunang pinamamahalaan ng mga kalahok mismo.{{Sfn|Honeywell|2021|}} Ang mas malawak na pagkapansin sa anarkismo ay nagbunsod din sa mas maraming iskolar sa mga [[Larangang akademiko|larangan]] tulad ng [[antropolohiya]] at [[kasaysayan]] na pag-aralan at makibahagi sa kilusang anarkista, bagaman higit na pinahahalagahan ng makabagong anarkismo ang pagkilos kaysa sa teoryang [[akademiko]].{{Sfnm|1a1=Williams|1y=2010|1p=110|2a1=Evren|2y=2011|2p=1|3a1=Angelbeck|3a2=Grier|3y=2012|3p=549}} Naging maimpluwensiya rin ang mga ideya ng anarkismo sa pag-unlad ng mga Zapatista sa [[Mehiko]] at ng Pederasyon Demokratiko ng Hilagang Siria, na mas kilala bilang Rojava, isang ''[[de facto]]'' na nagsasariling rehiyon sa hilagang [[Siria|SIria]].{{Sfn|Ramnath|2019|p=691}} == Paglaganap ng anarkismo sa Pilipinas == Ang anarkismo sa [[Pilipinas]] ay nag-ugat sa laban kontra [[kolonyalismo]] laban sa [[Imperyong Espanyol]] at naging maimpluwensiya sa [[Himagsikang Pilipino]] at sa maagang kilusang unyon ng mga manggagawa sa bansa. Matapos itong mapalitan ng Marxismo–Leninismo bilang pangunahing rebolusyonaryong kaisipan noong kalagitnaan ng ika-20 dantaon, muli itong sumigla bilang bahagi ng punk na subkultura kasunod ng pagkakahati-hati ng [[Partido Komunista ng Pilipinas]]. Mabilis na lumaganap ang nasyonalismong Pilipino sa buong kapuluan matapos ang Maluwalhating Rebolusyon ng 1868. Maraming intelektuwal na Pilipino, kabilang sina [[José Rizal]] at [[Marcelo H. del Pilar]], ang naglunsad ng [[Kilusang Propaganda]], na nanawagan ng mga reporma sa pamamahala ng [[Silangang Indiyas ng Espanya]].<ref>{{cite book|last1=Schumacher|first1=John|title=The Propaganda Movement, 1880–1895: The Creation of Filipino Consciousness, the Making of the Revolution|date=1997|publisher=Ateneo University Press|location=Manila|isbn=971-550-209-1|page=333|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last1=Agoncillo|first1=Teodoro|title=History of the Filipino People|url=https://archive.org/details/historyoffilipin00teod|url-access=registration|date=1990|publisher=Garotech Publishing|location=Lungsod Quezon|isbn=971-8711-06-6|edition=8|language=en}}</ref> Noong 1890, lumipat si Rizal sa Europa, kung saan nakilala niya ang mga kilusang anarkista sa Pransiya at Espanya. Sa Espanya, naging tagapayo niya ang Proudhonistang pederalista na si Francisco Pi y Margall.<ref name=":2">{{Cite book |last=Anderson|first=Benedict|title=Age of globalization : anarchists and the anticolonial imagination|date=2013|publisher=Verso|isbn=978-1-78168-144-2|pages=107, 159|oclc=864023954|language=en}}</ref><ref name=":02">{{cite journal|url=https://asj.upd.edu.ph/mediabox/archive/ASJ-49-1-2013/From%20Cadiz%20to%20La%20Liga%20-%20Spanish%20Context%20of%20Rizals%20Political%20Thought%20-%20Aseniero.pdf|pages=27–39|title=From Cádiz to La Liga: The Spanish Context of Rizal's Political Thought|first=George|last=Aseniero|date=31 Oktubre 2013|journal=Asian Studies: Journal of Critical Perspectives on Asia|publisher=[[University of the Philippines Diliman]]|volume=49|issue=1|location=Lungsod Quezon|issn=2244-5927|oclc=950730261|language=en}}</ref> Ang konsepto ng propaganda sa pamamagitan ng gawa (''propaganda of the deed'') ang naging partikular na inspirasyon sa ikalawang nobela ni Rizal na ''[[El filibusterismo]]'', na naglalarawan ng isang rebolusyon para sa pambansang paglaya laban sa mga kolonyal na awtoridad ng Espanya sa Pilipinas.<ref name=":2" /> Sa [[Nobelang Pilipino|nobelang]] iyon, inilarawan ni Rizal ang isang nabigong pagtatangka ng propaganda sa pamamagitan ng gawa sa katauhan ni Simoun, na nagtangkang pasabugin ang isang pagtitipong dinaluhan ng mga piling tao o elitista ng kolonyal na pamahalaan.<ref name=":12">{{cite book |last=Anderson|first=Benedict|title=The Age Of Globalization: Anarchists and the Anti-Colonial Imagination|publisher=Verso Books|year=2013|isbn=9781781681442|location=[[London]]|page=31|oclc=875370534|language=en}}</ref> Pagbalik niya sa [[Maynila]] noong 1892, itinatag ni Rizal ang [[La Liga Filipina]], isang lihim na samahan na nakatuon sa pagtutulungan, pagtatatag ng mga kooperatiba, at iba pang gawain.<ref name=":02" /> Dahil sa kaniyang mga gawain sa Liga, inaresto si Rizal at ipinatapon sa Dapitan.<ref>{{cite book |last1=Zaide|first1=Gregorio F.|title=Rizal: His Exile to Dapitan|date=1976|publisher=St. Mary's|pages=193|url=https://books.google.com/books?id=xPziMgEACAAJ&q=rizal+exile+in+dapitan|access-date=19 Agosto 2019|language=en}}</ref> Doon ay nagtayo siya ng isang [[ospital]], isang sistema ng panustos ng tubig, at isang [[paaralan]], kung saan siya nagturo at nagsagawa rin ng pagsasaka at [[paghahalaman]].<ref>{{cite book |last1=Gibbs|first1=Eloise A.|title=Rizal in Dapitan: A Story Based on the Life of José Rizal During His Exile in Dapitan|date=1960|publisher=University Book Supply|page=230|url=https://books.google.com/books?id=jqFAAAAAIAAJ&q=Rizal+in+dapitan|access-date=20 Agosto 2019|language=en}}</ref> Matapos ipatapon si Rizal, maraming nasyonalistang Pilipino ang nagtatag ng [[Katipunan]], isa pang lihim na samahan, subalit sa pagkakataong ito ay may layuning makamit ang kasarinlan mula sa Espanya sa pamamagitan ng isang himagsikan. Dahil sa inspirasyon mula sa mga akda ni Rizal, nag-organisa ang Katipunan ng armadong paglaban sa pamahalaang Espanyol sa pamumuno ni [[Andrés Bonifacio]].<ref>{{Citation|last=Agoncillo|first=Teodoro|author-link=Teodoro Agoncillo|title=The Revolt of the Masses: The story of Bonifacio and the Katipunan|publisher=[[University of the Philippines]] Press|location=Lungsod Quezon|year=1996|orig-year=1956|isbn=971-8711-06-6|url=https://books.google.com/books?id=SV_BAQAACAAJ|page=41|language=en}}</ref> Matapos mabunyag ang mga gawain ng Katipunan noong Agosto 1896, nagsimula ang Himagsikang Pilipino. Nag-alsa ang mga kasapi ng Katipunan sa [[Caloocan]],<ref name="Ocampo1995">{{cite book |last=Ocampo|first=Ambeth R.|title=Bonifacio's bolo|url=https://books.google.com/books?id=YWhxAAAAMAAJ|year=1995|publisher=Anvil Pub.|isbn=978-971-27-0418-5|page=8|language=en}}</ref> itinatag ang [[Republika ng Katagalugan]], at nagpahayag ng isang pambansang armadong himagsikan.<ref name="guererro1">{{citation |last1=Guererro|first1=Milagros|last2=Encarnacion|first2=Emmanuel|last3=Villegas|first3=Ramon|title=Andres Bonifacio and the 1896 Revolution|journal=Sulyap Kultura|volume=1|issue=2|pages=3–12|publisher=National Commission for Culture and the Arts|year=1996|url=http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1|access-date=2009-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20101115193832/http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1|archive-date=2010-11-15|url-status=dead|language=en}}</ref> Bagaman walang tuwirang naging bahagi si Rizal sa himagsikan, nilitis siya ng hukumang militar sa mga kasong paghihimagsik, sedisyon, at sabuwatan. Napatunayang nagkasala siya sa lahat ng paratang at binaril ng pulutong ng mga tagabaril bilang pagbitay.<ref>{{cite book|last1=Russell|first1=Charles Edward|last2=Rodriguez|first2=Eulogio Balan|title=The hero of the Filipinos: the story of José Rizal, poet, patriot and martyr|url=https://archive.org/details/herooffilipinoss00russ_0|year=1923|publisher=The Century co.|page=[https://archive.org/details/herooffilipinoss00russ_0/page/308 308]|language=en}}</ref> Noong 1897, napatalsik at ipinapatay si Bonifacio ni [[Emilio Aguinaldo]], na siyang umako sa pamumuno ng kilusang rebolusyonaryo.<ref>{{cite book|last1=Agoncillo|first1=Teodoro|title=History of the Filipino People|url=https://archive.org/details/historyoffilipin00teod|url-access=registration|date=1990|publisher=Garotech Publishing|location=Lungsod Quezon|isbn=971-8711-06-6|edition=8|pages=178–181|language=en}}</ref> Matapos mapalayas ang mga Espanyol mula sa kapuluan, nagtatag si Aguinaldo ng isang diktadura at ipinahayag ang [[kasarinlan ng Pilipinas]]. Gayunman, sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)|Kasunduan sa Paris]], pormal na isinuko ng Espanya ang Pilipinas sa Estados Unidos, na naging mitsa ng armadong tunggalian laban sa bagong tatag na [[Unang Republika ng Pilipinas]].<ref>{{cite book|last=Randolph|first=Carman Fitz|title=The Law and Policy of Annexation|chapter=Chapter I, The Annexation of the Philippines|publisher=BiblioBazaar, LLC|location=Charleston, South Carolina|year=2009|isbn=978-1-103-32481-1|language=en}}</ref> Sa panahon ng himagsikan, si [[Isabelo de los Reyes]] ay kabilang sa mga rebolusyonaryong ipinatapon sa Espanya, kung saan siya ay ibinilanggo sa Kastilyo ng Montjuïc. Doon ay nakilala niya ang ilang mga anarkista at sindikalista, at napag-aralan ang panitikang anarkista na ibinibigay sa kanya ng isang simpatetikong bantay.<ref name="Mojares">{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/268 268]|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Scott|first=William Henry|year=1992|title=The Union Obrera Democrática: First Filipino Trade Union|location=Lungsod Quezon|publisher=New Day|page=14|isbn=9789711004880|oclc=1187047203|language=en}}</ref> Matapos siyang makalaya, nakilala niya ang ilang mga palaisip na anarkista, kabilang sina Francesc Ferrer,<ref name="Saulo">{{Cite book |title=Communism in the Philippines : An Introduction|last=Saulo|first=Alfredo|date=2002|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9715504035|edition=Pinalaki|location=Maynila, Pilipinas|oclc=969406494|page=4|language=en}}</ref> at nabasa ang mga akda nina Pierre-Joseph Proudhon, Mikhail Bakunin, at Peter Kropotkin.<ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/n282 269]|language=en}}</ref> Matapos sumuko ang mga hukbo ni Emilio Aguinaldo at maitatag ang Pamahalaang Insular noong 1901, nakabalik si Isabelo sa Maynila,<ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/274 274]|language=en}}</ref> dala ang isang malaking koleksiyon ng mga akdang anarkista at sosyalista.<ref>{{Cite book |title=Komunista : the genesis of the Philippine Communist Party, 1902–1935|last=Richardson|first=Jim|date=2011|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715506267|location=Lungsod Quezon|oclc=756771087|page=15|language=en}}</ref> Dahil sa impluwensiya ng anarko-sindikalismo, pinangunahan niya ang isang bugso ng mga protesta at welga ng mga manggagawa sa Maynila, na humantong sa pagtatatag ng Unión Obrera Democrática (UOD), ang kauna-unahang makabagong pederasyon ng mga unyon ng manggagawa sa bansa.<ref>{{cite journal|last=Dennison|first=Eleanor|url=https://www.jstor.org/stable/3022423|title=Philippine Labor under the Commonwealth|journal=Far Eastern Survey|volume=7|issue=24|publisher=Institute of Pacific Relations|date=7 Disyembre 1938|pages=277–282|doi=10.2307/3022423|jstor=3022423|issn=0362-8949|oclc=4636899601|url-access=subscription|language=en}}</ref> Nang maglunsad ang UOD ng isang pangkalahatang welga noong Agosto 1902, isinailalim ito sa pagmamanman ng pulisya at inaresto si Isabelo.<ref>{{cite book|last=Pomeroy|first=William J.|year=1992|title=The Philippines: Colonialism, Collaboration, and Resistance|url=https://archive.org/details/philippinescolon00pome|location=New York|publisher=International|page=[https://archive.org/details/philippinescolon00pome/page/51 51]|isbn=9780717806928|oclc=246725565|language=en}}</ref><ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/279 279]|language=en}}</ref> Habang nasa bilangguan, naghain siya ng pagbibitiw sa UOD, subalit ipinagpatuloy ang kanyang gawain nina Hermenegildo Cruz, isang tagapag-organisa ng kilusang paggawa, at Arturo Soriano, isang pinuno ng welga. Isinalin ni Soriano sa [[wikang Tagalog]] ang dayalogo ni Errico Malatesta na ''Fra Contadini'' (''Sa Pagitan ng mga Magsasaka'') sa pamagat na Dalawang Magbubukid. Sa huli, nabuwag ang UOD dahil sa mga panloob na hidwaan. Ang pangkat ng mga katamtaman (''moderates''), sa pamumuno ni [[Lope K. Santos]], ay bumuo ng Unión del Trabajo de Filipinas (UTF) na sinuportahan ng Estados Unidos, samantalang ang pangkat ng mga radikal, sa pamumuno ni Hermenegildo Cruz, ay nagtatag ng Congreso Obrero de Filipinas (COF).<ref>{{Cite book |title=Komunista : the genesis of the Philippine Communist Party, 1902–1935|last=Richardson|first=Jim|date=2011|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715506267|location=Lungsod Quezon|oclc=756771087|page=21|language=en}}</ref> Nang maglaon, isinulat ni Santos ang nobelang ''[[Banaag at Sikat]]'', na tumatalakay sa dalawang magkaibigan: ang isa ay isang sosyalista at ang isa naman ay isang anarkista.<ref name="LKSantos">{{cite book|last=Santos|first=Lope K.|author-link=Lope K. Santos|title=[[Banaag at Sikat]]|publisher=Bookmark|location=Philippines|year=1988}}</ref> Bilang bahagi ng Kilusang Mayo a Kuwatro, nagtatag ang mga anarkistang Tsino ng isang sangay sa Maynila, kung saan naglathala sila ng mga babasahing anarkista na ipinamahagi sa buong Timog-silangang Asya.<ref>{{cite book|first=C.F.|last=Yong|title=The origins of Malayan Communism|location=[[Singapore]]|year=1997|page=18|publisher=Strategic Information and Research Development Centre|isbn=9789672165606|oclc=1112676175|language=en}}</ref> Gayunman, dahil sa pagbuwag sa UOD, humupa na noon ang kilusang anarkista sa malaking bahagi ng kapuluan. Nagpatuloy pa rin ang mga kaisipang anarkista sa hanay ng mga magsasaka, lalo na sa mga unyong magsasaka gaya ng Aguman ding Maldang Talapagobra (AMT; ''Liga ng mga Maralitang Manggagawa''), isang prente ng Partido Sosyalista ng Pilipinas.<ref name=":22">{{Cite book |last=Fegan|first=Brian|title=Philippine Social History: Global Trade and Local Transformation|publisher=Allen & Unwin|year=1982|editor-last=McCoy|editor-first=Alfred|location=Sydney|pages=107|chapter=The Social History of a Central Luzon Barrio|editor-last2=de Jesus|editor-first2=Ed|language=en}}</ref> Ang paglaganap ng mga kaisipang anarkistang ito ay pinadali ng mga babasahing ipinakilala nina Isabelo de los Reyes at Dominador Gómez sa loob ng Partido Sosyalista.<ref name=":23">{{Cite book |last=Fegan|first=Brian|title=Philippine Social History: Global Trade and Local Transformation|publisher=Allen & Unwin|year=1982|editor-last=McCoy|editor-first=Alfred|location=Sydney|pages=107|chapter=The Social History of a Central Luzon Barrio|editor-last2=de Jesus|editor-first2=Ed|language=en}}</ref> Pagkatapos ng Rebolusyong Ruso, nagsimulang mag-ugat ang Marxismo–Leninismo sa mga makakaliwang pangkat noong [[dekada 1920]]. Sa impluwensiya ng Partido Obrero de Filipinas, nakipag-ugnayan ang COF sa Red International of Labor Unions (Pulang Pandaigdigang Samahan ng mga Unyon ng Manggagawa) noong 1927.<ref>{{cite book|first=Edward Hallett|last=Carr|title=A History of Soviet Russia, Volume 14: Foundations of a Planned Economy: Volume 3, Part 3|location=[[Londres]]|publisher=Macmillan|year=1978|page=1040|oclc=1200091334|language=en}}</ref> Ang ugnayang ito ay nagdulot ng pagkakahati sa pagitan ng mga katamtaman at mga rebolusyonaryo sa loob ng COF, na humantong sa tuluyang pagkawatak-watak ng unyon.<ref>{{cite book|first=Crisanto|last=Evangelista|author-link=Crisanto Evangelista|title=The Split in the Philippine Labour Congress: Agents of U.S. Imperialists and Native Bourgeoisie Fail to Capture Congress|publisher=The Red International of Labor Unions|volume=1|issue=6/7|date=Agosto 1929|page=300|language=en}}</ref> Noong 1930, umusbong mula sa pagkakahating ito ang [[Partido Komunista ng Pilipinas]], na nagsimulang isentralisa ang pamamahala sa kilusang manggagawa.<ref name="Saulo" /> Sa una ay ipinagbawal ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Kataas-taasang Hukuman]] ang Partido Komunista,<ref name="Court1932">{{cite court |litigants=The People of the Philippine Islands v. Crisanto Evangelista, et al.|vol=GR L-36278|reporter=SCRA|court=Phil.|date=1932|url=http://www.lawphil.net/judjuris/juri1932/oct1932/gr_l-36278_1932.html|access-date=Marso 25, 2017|language=en}}</ref> subalit kalaunan ay ginawang legal ito matapos maitatag ang [[Komonwelt ng Pilipinas]], dahil sa lumalaking banta mula sa [[Imperyo ng Hapon]].<ref name="Saulo" /> Noong [[dekada 1970]], nagsimulang muling umusbong ang kilusang anarkista sa Pilipinas bilang bahagi ng umuusbong na subkulturang [[punk]] sa kapuluan, na nagtaguyod ng matibay na pilosopiya ng pagtutol sa awtoridad. Sa ilalim ng [[Batas militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|diktadurang Marcos]], dinala sa bansa ng mga nagbalik na kasapi ng diyaspora ang musikang punk, na palihim na ipinalaganap sa buong Maynila, na nagbunsod sa paglitaw ng kilusang Pinoy punk. Naging daluyan ang musikang punk ng pagpapahayag ng pagkadismaya ng kabataan sa konserbatibong lipunan, at noong [[dekada 1980]] ay nagkaroon ito ng hayagang pampulitikang katangian, kung saan maraming punk ang tahasang yumakap sa mga kaisipang anarkista.<ref name="Interview">{{cite book|url=https://www.alpineanarchist.org/r_i_philippines_english.html|chapter=Interview with Jong Pairez and Bas Umali about Anarchism in the Philippines|title=Von Jakarta bis Johannesburg|editor1=Gabriel Kuhn|editor2=Sebastian Kalicha|year=2010|first1=Jong|last1=Pairez|first2=Bas|last2=Umali|location=Münster|publisher=Unrast|isbn=9783897715066|oclc=919085683|language=en}}</ref> Ang pagkakahati-hati ng Partido Komunista ng Pilipinas matapos ang [[Himagsikang Lakas ng Bayan]] ay nagbunsod pa ng panibagong pagsigla ng mga gawaing anarkista sa kapuluan.<ref name="CH293">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=293|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Ayon sa isang [[salaysay]], isang selulang kadre ng Partido Komunista ang yumakap sa anarkismo.<ref name="CH293" /> Isa sa mga kaisipang umusbong mula sa pagkakahati ay ang demokrasyang bayan, na nagsusulong na ang wastong larangan para sa mga demokratikong inisyatiba ay ang lipunang sibil sa halip na ang estado.<ref>{{Cite web |title=Re-Imagining Philippine Revolution {{!}} Southeast Asian Anarchist Library |url=https://sea.theanarchistlibrary.org/library/isagani-serrano-re-imagining-philippine-revolution-en |access-date=2026-07-26 |website=sea.theanarchistlibrary.org}}</ref> Ang mga tinaguriang "demokratang bayan" ay pangunahing nahati sa pagitan ng mga minarkista, na lumahok sa pulitikang elektoral, at ng mga anarkista, na nakibahagi sa pag-oorganisa ng mga pamayanan.<ref>{{cite book|last=Törnquist|first=Olle|year=2002|title=Popular development and democracy|publisher=University of Oslo|url=http://folk.uio.no/ollet/final-edited-UNRISD-2.pdf|access-date=8 Pebrero 2012|location=[[Oslo]]|series=SUM Occasional Papers|issue=3|isbn=9788290391435|oclc=474607527|language=en}}</ref> Sa peryodikong ''Kasarinlan'', inilathala ng dating kasapi ng Partido Komunista na si Isagani Serrano ang [[sanaysay]] na ''Reimagining Philippine Revolution'', kung saan kanyang itinaguyod ang demokrasyang bayan, pinuna ang ideolohiya ng partido, at nagpanukala ng isang panlipunang rebolusyong laban sa estado.<ref>{{cite journal|url=https://sea.theanarchistlibrary.org/library/isagani-serrano-re-imagining-philippine-revolution-en|title=Reimagining Philippine Revolution|last=Serrano|first=Isagani|pages=80–81|year=1994|volume=10|issue=2|journal=Kasarinlan: Philippine Journal of Third World Studies|issn=2012-080X|oclc=939095270|publisher=[[University of the Philippines Diliman]]|location=[[Lungsod Quezon]]|language=en}}</ref> Patuloy na nakaakit ng mga tagasunod ang kilusang anarkista noong dekada 1990, lalo na matapos ang mga protesta laban sa WTO sa Seattle noong 1999, na nagdala sa anarkismo sa pangunahing talakayang pampubliko.<ref name="Interview" /> Isa sa mga grupong nabuo sa panahong ito ang Metro Manila Anarchist Confederation (MMAC, o Konpederasyon ng mga Anarkista sa [[Kalakhang Maynila]]), na naglalayong pag-ugnayin ang mga indibiduwal at kolektibo upang sama-samang kumilos, sa halip na bumuo ng isang [[Partidong pampolitika|partidong pampulitika]].<ref name="CH298">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=298–300|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Nagsimula ring mabuo ang iba pang organisadong pangkat ng mga anarkista, kung saan nagsanib ang ilang kolektibo upang itatag ang Anti-Capitalist Convergence Philippines (Pagtitipong Laban sa Kapitalismo sa Pilipinas), na nag-organisa ng mga protesta laban sa [[Pandaigdigang Pondong Pananalapi]] at sa [[Bangkong Pandaigdig]].<ref name="Ness">{{Cite encyclopedia |last1=Fernandez|first1=Erwin S.|editor1-last=Ness|editor1-first=Immanuel|title=Anarchism, Philippines|pages=1–2|date=2009|doi=10.1002/9781405198073.wbierp0068|language=en|isbn=978-1-4051-9807-3|publisher=John Wiley & Sons|encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest|df=mdy-all}}</ref> Bagama't umusbong at lumaganap sa Pilipinas ang iba't ibang kilusang sosyalista at komunista noong ika-20 dantaon, hindi kailanman nabuo ang isang organisadong partidong anarkista sa bansa.<ref>{{Cite web |last=Cruz |first=Elfren S. |date=Hulyo 30, 2026 |title=How communism began in the Philippines |url=https://www.philstar.com/opinion/2026/07/30/2545655/how-communism-began-philippines |access-date=2026-07-30 |website=Philstar.com}}</ref> Gayunpaman, hindi ito nangangahulugang hindi kailanman umiral ang anarkismo bilang isang kaisipan sa Pilipinas. Tulad na nabanggit sa artikulong ito, nakapasok sa bansa ang mga ideyang anarkista at anarko-sindikalista noong unang bahagi ng ika-20 dantaon. Sa kabila nito, hindi naging sapat ang lakas ng kilusang anarkista upang makapagtatag ng isang partidong pampulitika, at kalaunan ay natabunan ito ng lumalakas na impluwensiya ng Marxismo-Leninismo at ng mga organisadong partidong komunista. Noong 2001, lalo pang nahikayat ang mga Pilipino sa anarkismo sa panahon ng [[Ikalawang Rebolusyon sa EDSA|Ikalawang Himagsikang EDSA]] laban sa pamahalaan ni [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulong]] [[Joseph Estrada]]. Sa panahong ito, namahagi ang mga anarkista ng polyetong pinamagatang ''Organize Without Leaders!'' ("Mag-organisa nang Walang mga Pinuno!"), na nagbigay-diin sa kanilang kaibhan sa iba pang pangkat ng oposisyon na naglalayong makamit ang kapangyarihang pampulitika.<ref name="CH300">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=300–303|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Matapos maluklok sa kapangyarihan si [[Gloria Macapagal Arroyo]] bilang pangulo, maraming makakaliwa sa bansa ang nadismaya sa mga Himagsikang EDSA, na sa kanilang pananaw ay nauwi lamang sa pagpapalit ng naghaharing rehimen.<ref name="CH304">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=304–306|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Lalo pang tumindi ang pagkadismayang ito matapos ang nabigong [[EDSA Tres|EDSA III]], na mabilis na sinupil at nagresulta sa pag-aresto sa mga pinuno ng oposisyon, subalit nagpalawak din ng kamalayan ng publiko sa mga posibilidad ng sariling pag-oorganisa.<ref name="CH308">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=308|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Maging ang ilang kasapi ng Partido Komunista ay nagsimulang manawagan ng sistemikong pagbabago, sa halip na ang dati nilang panawagan para sa pagpapalit lamang ng rehimen.<ref name="CH311">{{cite thesis|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present |publisher=[[University of Western Australia]] |chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=311|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Kasunod ng mga himagsikang ito, nagsimulang manawagan ang mga makabagong Pilipinong anarkista, gaya ni Bas Umali, ng pagbuwag sa estadong-bansa ng Pilipinas at ng pagtatatag kapalit nito ng isang desentralisadong "kapuluang konpederasyon".<ref>{{cite web|url=http://www.anarkismo.net/article/2923|title=Archipelagic Confederation|date=26 Abril 2006|access-date=25 Hulyo 2021|last=Umali|first=Bas|work=Anarkismo.net|language=en}}</ref> Ang mga anarkistang paraan ng paglutas ng mga suliranin, na nakabatay sa sinaunang tradisyon ng bayanihan bago dumating ang mga mananakop at sinusuportahan, bukod sa iba pa, ng [[Kristiyanismo|Kristiyanong]] prinsipyo ng subsidyaridad,<ref name="delmundo2021">{{cite web|last=Del Mundo|first=Rubi|date=2021-04-21|title=Mutual Aid, Community Pantries Bring Out the Best in Filipinos and the Worst in Duterte's Inhumane Regime|url=https://cpp.ph/statements/mutual-aid-community-pantries-bring-out-the-best-in-filipinos-and-the-worst-in-dutertes-inhumane-regime|website=Philippine Revolution Web Central|language=en}}</ref> ay muling lumitaw sa pangunahing kamalayan bilang alternatibo sa kawalang-kapangyarihang dulot ng pagdepende sa iba.<ref name="mendizábal2021">{{cite web|url=https://kodao.org/putting-back-the-community-in-community-pantry/|title=Putting Back the "Community" in Community Pantry|website=Kodao|date=2021-04-27|first=L. S.|last=Mendizábal|language=en}}</ref> Isang halimbawa nito ang pagtatatag ng mga ''community pantry'' o [[bodegang bayan]] noong [[pandemya ng COVID-19]] at ang pagpapatuloy ng mga ito sa kabila ng hindi kanais-nais na kalagayang pampulitika at pang-ekonomiya.<ref name="yuvallos2021">{{cite news|url=https://nolisoli.ph/96642/opinion-maginhawa-community-pantry-ayuvallos-20210420/|newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]|date=20 Abril 2021|last=Yuvallos|first=Andreiana|title=The Gov't's Response to the Community-Pantry Movement? Policing and Bureaucracy|access-date=25 Hulyo 2021|publisher=Hinge Inquirer Publications|location=[[Makati]]|issn=0116-0443|oclc=243915470|language=en|archive-date=16 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210516125629/https://nolisoli.ph/96642/opinion-maginhawa-community-pantry-ayuvallos-20210420/|url-status=dead}}</ref><ref name="sadongdong2021">{{cite news|work=[[Manila Bulletin]]|url=https://mb.com.ph/2021/04/20/parlade-community-pantry-could-be-used-to-urge-public-to-revolt-vs-govt/|title=Parladé: Community Pantry Could be Used to Urge Public to Revolt vs. Gov't|date=20 Abril 2021|first=Martín|last=Sadongdong|access-date=25 Hulyo 2021|issn=0116-3086|oclc=42725386|publisher=Manila Bulletin Publishing Corporation|location=[[Maynila]]|language=en}}</ref><ref name="chúa2021">{{cite news|url=https://www.manilastandard.net/news/top-stories/352408/-communist-tag-halts-community-pantry-for-a-day.html|first=Adelle|last=Chúa|date=21 Abril 2021|newspaper=Manila Standard|title="Communist" Tag Halts Community Pantry for a Day|access-date=25 Hulyo 2021|publisher=Philippine Manila Standard Publishing, Inc.|location=[[Makati]]|issn=0116-5054|oclc=819413184|language=en}}</ref> Noong 2009, may iba't ibang grupong anarkista na sa Pilipinas. Kabilang sa mga ito ang panrehiyong Davao Anarchists Resistance Movement (DARM, o Kilusang Paglaban ng mga Anarkista ng Davao), ang anarka-peministang organisasyong Liberate the Clit Kolektiv (LiCK, o Palayain ang Clit Kolektiv), ang tagapaglathalang ''Dumpling Press'', ang organisasyong nagtataguyod ng pagpapalaya sa mga hayop na Youth Collective for Animal Liberation (YCAL, o Kolektibong Kabataan para sa Pagpapalaya ng mga Hayop), at ang Local Anarchist Network (LAN, o Lokal na Kalipunan ng mga Anarkista), na naglalarawan sa sarili bilang "maluwag na samahan ng mga anarkista" na binubuo ng iba't ibang tendensiya.<ref name="Ness" /> == Mga konsepto == === Propaganda ng gawa === Ang propaganda ng gawa, o propaganda sa pamamagitan ng gawa, ay isang uri ng tuwirang pagkilos na naglalayong maimpluwensiyahan ang opinyong pampubliko. Ang mismong pagkilos ay nilalayong magsilbing halimbawa na maaaring tularan ng iba at maging mitsa ng isang panlipunang rebolusyon. Madalas itong iniuugnay sa mga mararahas na pagkilos na isinagawa ng iba't ibang anarkista noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at unang bahagi ng ika-20 dantaon, kabilang ang mga pambobomba at [[asasinasyon]] na nakatuon laban sa estado at sa naghaharing uri bilang pagpapahayag ng pagtutol sa kapitalismo, gayundin ang panununog sa mga simbahan na tumatarget sa mga pangkat [[panrelihiyon]]. Gayunpaman, mayroon ding mga di-marahas na anyo ang propaganda ng gawa.<ref>{{cite book |last1=Woodcock|first1=George|chapter=Prologue|pages=11–32|jstor=10.3138/j.ctt2ttv2t.4|title=Anarchism|date=2004|publisher=University of Toronto Press|isbn=978-1-55111-629-7|quote-page=20|quote=the modern pacifist anarchists, …have tended to concentrate their attention largely on the creation of libertarian communities – particularly farming communities – within present society, as a kind of peaceful version of the propaganda by deed.|language=en}}</ref> Nilayon ang mga gawaing ito ng [[terorismo]] na magpasiklab ng isang "diwa ng paghihimagsik" sa pamamagitan ng pagpapakita na ang estado, ang gitna at nakatataas na uri, at ang mga organisasyong panrelihiyon ay hindi makapangyarihan sa lahat. Layunin din nitong udyukan ang estado na tumugon nang lalo pang mapaniil.<ref name="Merriman">{{cite book |last=Merriman|first=John M.|date=2016|title=The Dynamite Club: How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror|publisher=[[Yale University Press]]|page=[https://books.google.com/books?id=w8mtCwAAQBAJ&pg=PA63 63]|isbn=978-0-300-21792-6|language=en}}</ref> Noong Kongresong Panlipunang Rebolusyonaryo sa Londres noong 1881, pormal na inaprubahan ang taktikang ito.<ref name="Abidor">{{cite book |last=Abidor|first=Mitchell|url=https://books.google.com/books?id=ELZHEAAAQBAJ&pg=PT7|title=Death to Bourgeois Society: The Propagandists of the Deed|date=2016|publisher=PM Press|isbn=978-1-62963-112-7|language=en}}</ref> === Mutual na tulungan === Ang katawagang "''mutual aid''" tulungang mutuwal (o pagtutulungang-bayan) ay pinasikat ng pilosopong anarkista na si [[Peter Kropotkin]] sa kanyang kalipunan ng mga sanaysay na ''Mutual Aid: A Factor of Evolution''. Dito, ipinangatwiran niya na ang kooperasyon, at hindi ang kompetisyon, ang pangunahing puwersang nagtutulak sa [[ebolusyon]], sa pamamagitan ng [[Mutualismo|mutuwalismo]] sa [[biyolohiya]].<ref name="KropotkinRobinson2020">{{cite book |author1=Peter Kropotkin|author2=Victor Robinson|title=Mutual Aid – A Factor of Evolution: With an Excerpt from Comrade Kropotkin by Victor Robinson|url=https://books.google.com/books?id=CbLoDwAAQBAJ|chapter=Introduction|date=26 Mayo 2020|publisher=Read Books Limited|isbn=978-1-5287-9015-4|language=en}}</ref><ref name="Kropotkin">{{cite book |title=Mutual Aid: A Factor of Evolution|url=http://theanarchistlibrary.org/library/petr-kropotkin-mutual-aid-a-factor-of-evolution|last=Kropotkin|first=Petr|date=1902|via=The Anarchist Library|access-date=6 Mayo 2020|language=en}}</ref> Ipinahayag ni Kropotkin na ang pagtutulungang-bayan ay may praktikal na pakinabang sa pananatiling buhay ng mga tao at hayop at na ito ay naitaguyod sa pamamagitan ng [[likas na pagpili]]. Iginiit din niya na ang pagtutulungang-bayan ay masasabing kasintanda ng kultura ng tao.<ref name="Kropotkin" /> Ang pagkilalang ito sa malawak na katangian at pakinabang ng pagtutulungang-bayan sa bawat indibidwal ay salungat sa mga teorya ng [[Charles Darwin|Darwinismong]] panlipunan, na nagbibigay-diin sa kompetisyon ng mga indibiduwal at sa pananatili ng pinakamainam (''survival of the fittest''). === Pinakamababang antas na hindi maipagkakait === Ang ''irreducible minimum'' o pinakamababang antas na hindi maipagkakait ay isang pangunahing prinsipyong etikal sa ekolohiyang panlipunan ni Murray Bookchin.<ref>{{Cite book |last=Biehl |first=Janet |url=https://theanarchistlibrary.org/library/murray-bookchin-janet-biehl-the-murray-bookchin-reader |title=The Murray Bookchin Reader |date=1999 |language=en}}</ref> Nagmula ito sa pag-aaral ng mga katutubo at lipunang walang herarkiya. Ayon sa prinsipyong ito, ang bawat miyembro ng komunidad ay may walang-kondisyong karapatan sa mga pangunahing pangangailangan sa buhay,<ref>{{Cite news |last=Tokar |first=Brian |date=2008-03-01 |title=On Bookchin's Social Ecology and its Contributions to Social Movements {{!}} Institute for Social Ecology |language=en-US |work=Institute for Social Ecology |url=https://social-ecology.org/wp/2008/03/on-bookchins-social-ecology-and-its-contributions-to-social-movements/ |access-date=2026-07-21}}</ref> tulad ng pagkain, pabahay, at kalusugan—anuman ang kanilang naiambag na trabaho. === Pagwawalang-bisa sa paggawa === Partikular sa mga anarkistang lupon,<ref>{{Cite web |last=Ford|first=Nick|title=7 Key Concepts for Understanding Anti-Work Theory|url=https://www.filmsforaction.org/articles/7-key-concepts-for-understanding-antiwork-theory/|access-date=2022-08-09|website=Films For Action|language=en}}</ref> may ilan na naniniwalang ang [[Trabaho|paggawa]] ay lalong nahiwalay sa tao sa paglipas ng kasaysayan at sa likas na katangian nito ay hindi kasiya-siya at mabigat, kaya't hindi ito dapat ipataw sa pamamagitan ng mga paraang [[pang-ekonomiya]] o [[pampulitika]].<ref>{{Cite web |last=Peters|first=Adele|date=2015-02-02|title=Work Is Bullshit: The Argument For "Antiwork"|url=https://www.fastcompany.com/3041719/work-is-bullshit-the-argument-for-antiwork|access-date=2022-08-09|website=Fast Company|language=en-US}}</ref> Sa ganitong pananaw, may ilan na nananawagan sa pagpapatupad ng walang kondisyong batayang kita (''unconditional basic income'') at/o pagpapaikli ng linggo ng paggawa, gaya ng apat-na-araw na linggo ng trabaho.<ref>{{Cite web |last=Lashbrooke|first=Barnaby|title=The 'Anti-Work' Movement Is A Sign Something's Rotten In The Workplace|url=https://www.forbes.com/sites/barnabylashbrooke/2021/10/25/the-anti-work-movement-is-a-sign-somethings-rotten-in-the-workplace/|access-date=2022-08-09|website=[[Forbes]]|language=en}}</ref> Noong 1985, isinulat ng anarkista at sitwasyonistang manunulat na si Bob Black ang kinikilalang manipestong ''The Abolition of Work'' (''Ang Pagpapawalang-bisa sa Paggawa''). === Pagkakaisa ng pamamaraan at layunin === Sa anarkismo, ang pagkakaisa ng pamamaraan at layunin (''unity of means and ends'') ay tinatawag na politikang preporatibo. Sinasabi nito na ang mga paraang ginagamit sa pagbabago ng lipunan ay dapat mismong nagpapakita ng [[Kalayaan|malaya]], patas, at walang-gobyernong lipunan na gustong itayo. Ang politikang preporatibo ay mga paraan ng pag-oorganisa at mga ugnayang panlipunan na naglalayong isabuhay ang lipunang ninanais itatag ng isang pangkat sa hinaharap.<ref>{{cite web |last=Smith|first=E. T.|date=2023-02-01|title=Prefigurative Politics in Practice|url=https://commonslibrary.org/prefigurative-politics-in-practice/|access-date=2026-05-18|work=The Commons Library|language=en}}</ref> Sa praktika, kabilang dito ang pagbuo ng isang bagong lipunan "sa loob ng balangkas ng lumang lipunan" sa pamamagitan ng pamumuhay ayon sa mga pagpapahalaga at mga estrukturang panlipunang ninanais ng pangkat para sa hinaharap.<ref>{{cite web |title=Understanding Prefigurative Politics: A Deep Dive|url=https://www.classwithmason.com/2024/10/understanding-prefigurative-politics.html|website=Class with Mason|date=25 Oktubre 2024|access-date=25 Oktubre 2024|language=en}}</ref> Ayon kay Carl Boggs, na siyang lumikha ng katawagang ito, layunin ng politikang preporatibo na maisakatawan "sa loob mismo ng kasalukuyang pampulitikang gawain ng isang kilusan [...] ang mga anyo ng ugnayang panlipunan, pagpapasya, [[kultura]], at karanasang pantao na siyang pinakahuling mithiin nito," kaya't nagkakatugma ang paraan at ang layunin ng pagbabagong panlipunan.<ref>Boggs, Carl. 1977. Marxism, Prefigurative Communism, and the Problem of Workers' Control. [https://repository.library.brown.edu/studio/item/bdr:89258/ ''Radical America'' 11 (November)], 100; cf. Boggs Jr., Carl. Revolutionary Process, Political Strategy, and the Dilemma of Power. Theory & Society 4, Blg. 3 (Taglagas), 359-93. (sa Ingles)</ref> Minsan ding ipinagtatanggol ang politikang preporatibo batay sa paniniwalang ang mga layuning makakamit ng isang kilusang panlipunan ay "saligang hinuhubog ng mga paraang ginagamit nito."<ref>Leach, D. K. (2013). Prefigurative politics. The Wiley-Blackwell encyclopedia of social and political movements, 1004-1006. (sa Ingles)</ref> Ang preporatibismo ay ang pagsisikap na isabuhay o isagawa ang politikang preporatibo.<ref>{{Cite journal |last=Heffernan|first=Timothy|date=2020|title='Where Is the New Constitution?': Public Protest and Community-Building in Post–Economic Collapse Iceland|url=https://doi.org/10.3167/arcs.2020.060114|journal=Conflict and Society|volume=6|issue=1|pages=236–254|language=en}}</ref> === Anarkismo at pagkamakabansa o kontra-pagkamakabansa === Ang anarkismo at pagkamakabansa ay kapwa umusbong sa Europa kasunod ng [[Rebolusyong Pranses]] ng 1789, at may mahaba at matatag na ugnayan na maitutunton hanggang kay Mikhail Bakunin at sa kanyang pakikilahok sa kilusang Pan-Slabiko bago pa niya yakapin ang anarkismo. Mahaba rin ang kasaysayan ng pakikilahok ng mga anarkista sa mga kilusang makabansa sa iba't ibang panig ng daigdig, gayundin sa internasyonalismo. Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, malakas ang suporta ng anarkismo sa anasyonalismo at [[Esperanto]].<ref name="nodo50.org">Firth, Will. [http://www.nodo50.org/esperanto/anarkiismo.htm "Esperant Kaj Anarkiismo"]. ''Nodo50''. Nakuha noong 21 Setyembre 2020. "Anarkiistoj estis inter la pioniroj de la disvastigo de Esperanto. En 1905 fondiĝis en Stokholmo la unua anarkiisma Esperanto-grupo. Sekvis multaj aliaj: en Bulgario, Ĉinio kaj aliaj landoj. Anarkiistoj kaj anarki-sindikatistoj, kiuj antaŭ la Unua Mondmilito apartenis al la nombre plej granda grupo inter la proletaj esperantistoj, fondis en 1906 la internacian ligon Paco-Libereco, kiu eldonis la Internacian Socian Revuon. Paco-libereco unuiĝis en 1910 kun alia progresema asocio, Esperantista Laboristaro. La komuna organizaĵo nomiĝis Liberiga Stelo. Ĝis 1914 tiu organizaĵo eldonis multe da revolucia literaturo en Esperanto, interalie ankaŭ anarkiisma. Tial povis evolui en la jaroj antaŭ la Unua Mondmilito ekzemple vigla korespondado inter eŭropaj kaj japanaj anarkiistoj. En 1907 la Internacia Anarkiisma Kongreso en Amsterdamo faris rezolucion pri la afero de internacia lingvo, kaj venis dum la postaj jaroj similaj kongresaj rezolucioj. Esperantistoj, kiuj partoprenis tiujn kongresojn, okupiĝis precipe pri la internaciaj rilatoj de la anarkiistoj." (sa Esperanto)</ref><ref name="naturismo">{{cite news|last=Roselló|first=Josep Maria Roselló|date=17 Agosto 2005|url=http://www.nodo50.org/ekintza/article.php3?id_article%3D310|url-status=dead|title=Dossier: El naturalismo libertario en la península ibérica (1890-1939)|newspaper=Ekintza Zuzena|issue=32|archive-url=https://web.archive.org/web/20120320014704/https://www.nodo50.org/ekintza/article.php3?id_article=310|archive-date=20 Marso 2012|access-date=3 Hunyo 2014|quote=Proliferarán así diversos grupos que practicarán el excursionismo, el naturismo, el nudismo, la emancipación sexual o el esperantismo, alrededor de asociaciones informales vinculadas de una manera o de otra al anarquismo. Precisamente las limitaciones a las asociaciones obreras impuestas desde la legislación especial de la Dictadura potenciarуán indirectamente esta especie de asociacionismo informal en que confluirá el movimiento anarquista con esta heterogeneidad de prácticas y tendencias. Uno de los grupos más destacados, que será el impulsor de la revista individualista ''Ética'' será el Ateneo Naturista Ecléctico, con sede en Barcelona, con sus diferentes secciones la más destacada de las cuales será el grupo excursionista Sol y Vida.|language=es}}</ref><ref name="acracia">{{cite web|last=Díez|first=Xavier|date=1 Abril 2006|url=http://www.acracia.org/1-23a58lainsumision.pdf|url-status=dead|title=La insumisión voluntaria. El anarquismo individualista español durante la Dictadura y la Segunda República (1923-1938)|pages=1–36|archive-url=https://web.archive.org/web/20110723130358/http://www.acracia.org/1-23a58lainsumision.pdf|archive-date=23 Hulyo 2011|access-date=6 Mayo 2011|quote=La insumisión voluntaria: El anarquismo individualista español durante la Dictadura y la Segunda República (1923–1938).|language=es}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], inusig ng Espanyang Francoista ang mga anarkista at mga makabayang Katalan, na marami sa kanila ay malawakang gumagamit ng Esperanto.<ref name="Del Barrio">Del Barrio, Toño; Lins, Ulrich (27–29 Nobyembre 2006). [http://www.nodo50.org/esperanto/artik68es.htm "La utilización del esperanto durante la Guerra Civil Española"]. ''Nodo50''. International Congress on the Spanish Civil War. Hinango noong 21 Setyembre 2020. (sa Kastila)</ref> Iginiit ng anarkistang [[Irlandes]] na si Andrew Flood na ang mga anarkista ay hindi mga makabansa at lubos na tinututulan ang [[pagkamakabansa]]; sa halip, sila ay mga kontra-imperyalista.<ref name="Flood">Flood, Andrew. "An Anarchist Perspective on Irish Nationalism". Workers Solidarity Movement. (sa Ingles)</ref> Katulad nito, itinuturing ng Anarchist Federation (Pederasyong Anarkista) sa Britanya at Irlanda na ang pagkamakabansa ay isang ideolohiyang ganap na nakatali sa pag-unlad ng kapitalismo at hindi kayang lumampas dito.<ref name="Anarchist Federation">[http://www.afed.org.uk/publications/pamphlets-booklets/126-against-nationalism.html "Against Nationalism"]. Anarchist Federation. 3 Abril 2009. Retrieved 23 Setyembre 2020. (sa Ingles)</ref> Si Pierre-Joseph Proudhon, ang unang taong hayagang tumawag sa sarili bilang isang anarkista sa positibong diwa, ay tumutol sa pagkamakabansa, at iginiit na ang "pagwawakas ng militarismo ang misyon ng ika-19 na dantaon, kung hindi ay hahantong ito sa walang hanggang paghina".<ref>Woodcock, George. ''Pierre-Joseph Proudhon''. p. 233. (sa Ingles)</ref> Ayon kay Proudhon, sa ilalim ng kanyang mungkahing mutuwalismo, "wala nang magiging [[nasyonalidad]], wala nang bayang tinubuan sa pampulitikang kahulugan ng mga salitang ito; ang magiging kahulugan na lamang ng mga ito ay pook ng [[kapanganakan]]. Ang tao, anuman ang kanyang [[lahi]] o kulay, ay mamamayan ng daigdig; ang [[pagkamamamayan]] ay isang karapatang maaaring matamo saanman."<ref>Proudhon, Pierre-Joseph. ''General Idea of the Revolution in the Nineteenth Century''. p. 283. (sa Ingles)</ref> === ACAB === [[File:ACABBanner.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:ACABBanner.jpg|left|thumb|Mga anarkista sa [[Leipzig]], [[Alemanya]], na nagpoprotesta habang may hawak na bandilang may nakasulat na "''ACAB, all cops are b...''"]] Ang ACAB, isang daglat para sa ''all cops are bastards'' ("lahat ng pulis ay mga walanghiya" o "lahat ng pulis ay mga bastardo"), ay isang islogang pampulitika na iniuugnay sa mga tutol sa [[kapulisan]]. Karaniwan itong ginagamit bilang kasabihan sa mga ''graffiti'' o ipinapaukit bilang tato. Minsan ay isinusulat din ito bilang 1312, kung saan ang bawat bilang ay kumakatawan sa posisyon ng katumbas na titik sa [[Alpabeto|alpabetong]] Ingles (A=1, C=3, A=1, B=2). Ang pariralang ''all cops are bastards'' ay unang lumitaw sa [[Inglatera]] noong [[dekada 1920]],<ref name="Partridge1986">{{cite book|last=Partridge|first=Eric|title=A Dictionary of Catch Phrases|url=https://archive.org/details/dictionaryofcatc0000part_c8l4|publisher=Taylor & Francis|year=1986|isbn=978-0-415-05916-9|page=[https://archive.org/details/dictionaryofcatc0000part_c8l4/page/1 1]|language=en}}</ref><ref name=":13">{{Cite book|last1=Aitken-Smith|first1=Trent|title=The Tattoo Dictionary|last2=Tyson|first2=Ashley|date=2016|publisher=Octopus|isbn=978-1-78472-254-8|pages=13|language=en}}</ref><ref name="GQ">{{cite web|last=Groundwater|first=Colin|date=11 Hunyo 2020|title=A brief history of ACAB|url=https://www.gq-magazine.co.uk/politics/article/acab-meaning|access-date=11 Setyembre 2020|website=GQ|language=en}}</ref> at kalaunan ay pinaikli bilang "ACAB" ng mga manggagawang nagwewelga noong [[dekada 1940]].<ref name="GQ" /> Sa kasaysayan, ang daglat ay iniugnay sa mga [[kriminal]] sa Reyno Unido.<ref name=":13" /> Una itong naitala bilang tato ng mga bilanggo noong [[dekada 1970]], at karaniwang inilalagay ang tig-isang titik sa bawat daliri, o kung minsan ay ikinukubli bilang maliliit na tuldok sa bawat buko ng kamay.<ref name="ThompsonBlack2006">{{cite book|last1=Thompson|first1=Tim|url=https://archive.org/details/forensichumanide00thom_803|title=Forensic Human Identification: An Introduction|last2=Black|first2=Sue|publisher=Taylor & Francis|year=2006|isbn=978-0-8493-3954-7|page=[https://archive.org/details/forensichumanide00thom_803/page/n391 384]|url-access=limited|language=en}}</ref><ref name=":13" /> Noong 1970, ginamit ng ''Daily Mirror'' ang ACAB bilang pamagat ng isang artikulong nagsasaad na ito ay nakatatak sa isang kasapi ng ''Hells Angels'' na nakita sa [[lansangan]].<ref name="GQ" /> Ginamit din ng [[Direktor sa pelikula|direktor]] ng pelikulang si Sidney Hayers ang isang sinensurang bersyon ng [[parirala]] bilang pamagat ng kaniyang pelikulang [[krimen]] noong 1972 na ''All Coppers Are...''.''<ref>{{cite book|last=Elliot|first=Paul|title=Studying the British Crime Film|url=https://archive.org/details/studyingbritishc0000elli|publisher=Columbia University Press|year=2014|isbn=978-1-906-73374-2|pages=[https://archive.org/details/studyingbritishc0000elli/page/78 78]–79|language=en}}</ref>'' Noong 1977, nakita ng isang mamamahayag mula sa [[Newcastle upon Tyne]] ang daglat na nakasulat sa mga [[dingding]] ng isang selda sa bilangguan.<ref name="Partridge1986" /> Noong dekada 1980, naging simbolo ng kontra-establisimyento ang ACAB, lalo na sa loob ng mga subkulturang punk at ''skinhead'' (o ahit-ulo).<ref name=":13" /><ref name="GQ" /><ref name=":03">{{cite web|title=ACAB|url=https://www.adl.org/education/references/hate-symbols/acab|access-date=2019-05-30|website=Anti-Defamation League|language=en}}</ref> Lalo itong sumikat dahil sa awiting "A.C.A.B." ng bandang Oi! na the 4-Skins, na inilabas noong 1982.<ref name=":13" /><ref name="GQ" /> Sa mga sumunod na taon, naging tanyag ang ACAB bilang [[islogan]] ng mga ''hooligan'' at ''ultras'' sa [[Futbol|putbol]] sa Europa,<ref>{{Cite journal|last=Pollard|first=John|date=2016|title=Skinhead culture: the ideologies, mythologies, religions and conspiracy theories of racist skinheads|journal=Patterns of Prejudice|volume=50|issue=4–5|pages=398–419|doi=10.1080/0031322X.2016.1243349|s2cid=151502563|issn=0031-322X|language=en}}</ref><ref name=":13" /> gayundin ng mga kilusang anarkista at kontra-awtoritaryo sa iba't ibang panig ng mundo.<ref name="GQ" /> Sa ilang konteksto, itinuturing ng Anti-Defamation League (Liga Laban sa Paninirang-puri) ang parirala bilang isang simbolo ng pagkamuhi at inilalarawan ito bilang "isang matagal nang islogan sa kultura ng mga ''skinhead''," habang binabanggit ding ginagamit ito kapwa ng mga [[Rasismo|rasista]] at mga kontra-rasistang ''skinhead''.<ref name=":03" /><ref name="guerra">{{cite journal|last=Guerra|first=Nicola|title=Dalla strada alla letteratura, le spericolate e propizie vicende del forestierismo A.C.A.B.. Il contatto linguistico tra italiano e inglese nelle sottoculture Skinhead e Ultras|trans-title=From the road to literature, the reckless and auspicious events of the forestry industry A.C.A.B .. The linguistic contact between Italian and English in the Skinhead and Ultras subcultures|url=https://www.academia.edu/4566221|journal=Analele Universităţii Din Craiova, Seria Ştiinţe Filologice Linguistică Nr. 1-2|date=Enero 2013|publisher=Universităţii din Craiova|access-date=2020-06-03|language=en}}</ref> Matapos ang pagpaslang ng pulis na si Derek Chauvin kay [[George Floyd]] noong Mayo 2020, mas naging madalas ang paggamit ng katawagang ACAB ng mga taong tutol sa kapulisan.<ref name="vice_acab">{{cite news |work=Vice|last=Poulter|first=James|title=How 'ACAB' Became the Universal Anti-Police Slogan|url=https://www.vice.com/en/article/acab-all-cops-are-bastards-origin-story-protest/|access-date=2020-08-26|date=2020-06-08|language=en}}</ref> Habang lumalaganap sa buong Estados Unidos ang mga protesta bilang tugon sa [[Pagpatay kay George Floyd|pagkamatay ni Floyd]] at ang mga talakayan tungkol sa karahasang isinasagawa ng pulisya na may motibong panlahi, mas madalas ding nabanggit ang ACAB sa mga plataporma ng [[hatirang pangmadla]], at nagsimula ring ibenta ang mga produktong may nakalimbag na daglat na ito.<ref name="vice_acab" /> Ayon sa mga tagapagtaguyod ng katawagan, ang ACAB ay nangangahulugang ang bawat pulis ay may pananagutan sa isang hindi makatarungang sistema. [[Pangangatuwiran|Ipinapangatuwiran]] nila na kahit hindi mismo nakikilahok ang isang pulis sa kalupitan ng pulisya o sa [[rasismo]] sa pagpapatupad ng [[batas]], may [[pananagutan]] pa rin siya sa mga ginawa ng kaniyang mga kasamahan dahil hindi niya ito tinututulan o sinusubukang pigilan.<ref>{{Cite web|date=2020-06-01|title=What I mean when I say I want to abolish the police|url=https://www.independent.co.uk/voices/acab-abolish-police-george-floyd-protests-cops-a9543386.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20200602083406/https://www.independent.co.uk/voices/acab-abolish-police-george-floyd-protests-cops-a9543386.html|archive-date=2020-06-02|url-access=limited|url-status=live|access-date=2021-12-17|website=The Independent|language=en}}</ref> === Pagbuwag sa bilangguan === [[File:La_presó_és_tortura.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:La_pres%C3%B3_%C3%A9s_tortura.jpg|thumb|Isang ''graffiti'' o sulat sa pader sa [[Cataluña]] na nakasulat sa [[wikang Kastila]] na may salin na "Ang bilangguan ay pagpapahirap" at simbolong Bilog-A ng anarkismo.]] Ang pagbuwag sa bilangguan (''prison abolition'') ay isang kilusan na naglalayong buwagin ang bilangguan bilang isang institusyon.<ref name="Frampton">{{cite news |last1=Frampton|first1=Thomas Ward|title=The Dangerous Few: Taking Seriously Prison Abolition and Its Skeptics|url=https://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/hlr135&div=98&id=&page=|access-date=15 Agosto 2025|work=Harvard Law Review|date=2021–2022|pages=2013|language=en}}</ref> Hindi tulad ng reporma sa bilangguan, layunin ng pagbuwag sa bilangguan na magtatag ng isang sistema ng [[Katarungan|hustisyang]] pangkriminal na hindi gumagamit ng pagkakapiit bilang paraan ng pagpaparusa. Karaniwang itinataguyod ng mga tagasuporta nito ang makapanunumbalik na hustisya, na naglalayong maituwid at maibalik sa lipunan ang mga [[nagkasala]], sa halip na ang mapagganting hustisya, na naglalayong magparusa sa nagkasala batay sa tindi ng kaniyang krimen. Madalas ding isinusulong ng mga tagapagtaguyod ng pagbuwag sa bilangguan ang malalaking pagbabagong pang-estruktura upang maiwasan ang krimen sa antas ng [[lipunan]] sa pamamagitan ng pagtugon sa mga ugat nito. Ayon sa pananaw na ito, ang krimen ay bunga ng mga suliraning panlipunan tulad ng rasismo at [[kahirapan]]. Bahagyang nabuo ang kilusan para sa pagbuwag sa bilangguan sa Estados Unidos bilang tugon sa pag-aalsa sa Bilangguan ng Attica noong 1971, na nagbigay-pansin sa mga di-makataong kalagayang laganap sa mga bilangguan. Ang mga kilalang aktibista, lalo na si Angela Davis, ay nakatulong upang mabigyang-pansin ang usapin ng pagbuwag sa bilangguan, bagaman nanatili itong higit na limitado sa mga makakaliwang pangkat at mga akademikong lupon. Muling sumigla ang interes sa kilusan matapos ang pagpaslang kay George Floyd noong 2020 at ang mga kaguluhang sibil na sumunod dito, na nagbigay-diin sa mga hindi pagkakapantay-pantay batay sa lahi sa loob ng sistemang hustisyang pangkriminal. === Pagpapalaya sa kabataan === Ang pagpapalaya sa mga bata (''child liberation'') sa anarkismo ay ang paniniwala na ang mga bata at [[kabataan]] ay nararapat magkaroon ng buong awtonomiya, respeto, at kalayaan mula sa panunupil ng mga matatanda, mapilitang pagpapalaki ng magulang, at sapilitang pag-aaral. Pangunahing layunin nito na wakasan ang pagtrato sa mga bata bilang pag-aari ng [[magulang]], palitan ang mga tradisyonal na paaralan ng mga boluntaryong espasyo sa pag-aaral, at tiyakin ang tulong-komunidad para sa mga pangunahing pangangailangan. Ang kilusan para sa mga karapatan ng kabataan (''youth rights movement''), na inilalarawan din bilang pagpapalaya sa kabataan (''youth liberation''), ay isang umuusbong na kilusang mula sa mga karaniwang mamamayan na naglalayong labanan ang [[Diskriminasyon sa gulang|diskriminasyon sa edad]] at isulong ang mga karapatang sibil ng mga kabataan—yaong mga hindi pa umaabot sa edad ng legal na ganap na gulang, na 18 taong gulang sa karamihan ng mga bansa. May ilang pangkat na nilalabanan ang pedopobya at ephebipobiya sa lipunan sa pamamagitan ng pagtataguyod ng tinig ng kabataan, pagbibigay-kapangyarihan sa kabataan, at sa huli, ng pagkakapantay-pantay sa pagitan ng mga henerasyon sa pamamagitan ng pakikipagtuwang ng kabataan at mga nakatatanda.<ref>Fletcher, A. (2006) ''[http://www.commonaction.org/WYVH.pdf Washington Youth Voice Handbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081001193809/http://www.commonaction.org/WYVH.pdf|date=2008-10-01}}'' Olympia, WA: CommonAction. (sa Ingles)</ref> Maraming tagapagtaguyod ng mga karapatan ng kabataan ang itinatangi ang kanilang kilusan mula sa kilusan para sa mga karapatan ng mga bata, sapagkat ipinapangatuwiran nilang ang huli ay nagsusulong ng mga pagbabagong kadalasang higit na naghihigpit sa mga bata at kabataan.<ref>Axon, K. (n.d.) [https://web.archive.org/web/20080215235519/http://www.asfar.org/zine/1st/Pedophobia.html ''The Anti-Child Bias of Children's Advocacy Groups''] Chicago, IL: Americans for a Society Free of Age Restrictions. (sa Ingles)</ref> === Anarkiyang pakikipagrelasyon === [[File:RA_symbol.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:RA_symbol.jpg|left|thumb|Simbolo ng anarkiyang pakikipagrelasyon]] Ang anarkiyang pakikipagrelasyon ay ang paglalapat ng mga prinsipyong anarkista sa mga [[ugnayang interpersonal]].<ref name=":4">{{Cite book |last=Pérez-Cortés|first=Juan-Carlos|title=Relationship Anarchy: Occupy Intimacy!|date=2022|publisher=La Oveja Roja|isbn=979-8-3680-3944-2|location=Madrid|language=en}}</ref> Kabilang sa mga pangunahing pagpapahalaga nito ang awtonomiya, mga gawaing laban sa herarkiya, pagtutol sa normatibidad, at pagkakaugnayang nakabatay sa pagtutulungan ng pamayanan.<ref>{{Cite web|title=The Difference Between Relationship Anarchy and Non-Hierarchical Polyamory|url=http://www.relationship-anarchy.com/videos/2016/6/20/the-difference-between-relationship-anarchy-and-non-hierarchical-polyamory|website=Relationship Anarchy|language=en-GB|access-date=2020-05-07|archive-date=2020-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200503103805/http://www.relationship-anarchy.com/videos/2016/6/20/the-difference-between-relationship-anarchy-and-non-hierarchical-polyamory|url-status=dead}}</ref><ref name=":24">{{Cite web|date=2020-09-05|title=The Great Showdown of Hierarchical Polyamory vs. Relationship Anarchy|url=http://thenewmodality.com/the-great-showdown-of-hierarchical-polyamory-vs-relationship-anarchy/|access-date=2022-02-14|website=The New Modality|language=en-US|archive-date=2022-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20220120105438/http://thenewmodality.com/the-great-showdown-of-hierarchical-polyamory-vs-relationship-anarchy/|url-status=live}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|title=Can relationship anarchy create a world without heartbreak? {{!}} Aeon Ideas|url=https://aeon.co/ideas/can-relationship-anarchy-create-a-world-without-heartbreak|access-date=2022-02-14|website=Aeon|language=en|archive-date=2020-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200320145346/https://aeon.co/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=What Is Relationship Anarchy?|url=https://www.mindbodygreen.com/articles/what-is-relationship-anarchy|publisher=Mindbodygreen|access-date=2023-04-26|website=MBGRelationships|date=2 Agosto 2020|archive-date=2023-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230426200016/https://www.mindbodygreen.com/articles/what-is-relationship-anarchy|url-status=live|language=en}}</ref> Hayagan itong tumututol sa amatonormatibidad<ref>{{Cite web|date=2018-05-09|title=Are You Radical Enough to Be a Relationship Anarchist?|url=https://www.gq.com/story/relationship-anarchy|access-date=2022-02-14|website=GQ|language=en-US|archive-date=2020-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200320213043/https://www.gq.com/story/relationship-anarchy|url-status=live}}</ref> at mononormatibidad, at karaniwan—bagaman hindi sa lahat ng pagkakataon—na hindi monogamo.<ref name=":14">{{Cite web|last=Heaney|first=Katie|date=2018-10-23|title=What It's Like Being a Relationship Anarchist|url=https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|access-date=2022-02-14|website=The Cut|language=en-us|archive-date=2022-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417014230/https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|url-status=live}}</ref><ref name=":3" /><ref name=":04">{{Cite web|last=Lopez|first=Veronica|date=2021-10-15|title=Here's What to Know About Relationship Anarchy|url=https://www.cosmopolitan.com/sexopedia/a37973461/relationship-anarchy/|access-date=2022-02-13|website=Cosmopolitan|language=en-US|archive-date=2021-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20211206194702/https://www.cosmopolitan.com/sexopedia/a37973461/relationship-anarchy/|url-status=live}}</ref><ref name=":15">{{Cite web|last=Heaney|first=Katie|date=2018-10-23|title=What It's Like Being a Relationship Anarchist|url=https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|access-date=2022-02-14|website=The Cut|language=en-us|archive-date=2022-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417014230/https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|url-status=live}}</ref> Naiiba ito sa poliyamorya, ''solo poly'', ''swinging'', at iba pang anyo ng pakikipagrelasyon, sapagkat maaaring taglay pa rin ng mga ito ang mga estrukturang gaya ng amatonormatibidad, herarkiya ng mga matalik na relasyon, at mga tuntuning naglilimita sa awtonomiya.<ref name=":24" /><ref name=":04" /><ref name="De las Heras Gómez pp. 644–660">{{cite journal |last=De las Heras Gómez|first=Roma|title=Thinking Relationship Anarchy from a Queer Feminist Approach|journal=Sociological Research Online|publisher=SAGE Publications|volume=24|issue=4|date=2018-12-20|issn=1360-7804|doi=10.1177/1360780418811965|pages=644–660|s2cid=220124663|url=https://qsu070.noblogs.org/files/2020/10/De-las-Heras-G%C3%B3mez-2018-Thinking-Relationship-Anarchy-from-a-Queer-Feminist-Approach.pdf|access-date=2022-12-19|archive-date=2022-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20221219162224/https://qsu070.noblogs.org/files/2020/10/De-las-Heras-G%C3%B3mez-2018-Thinking-Relationship-Anarchy-from-a-Queer-Feminist-Approach.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Binibigyang-kahulugan din ang anarkiyang pakikipagrelasyon bilang isang bagong paradigma kung saan ang pagiging malapit sa isa't isa at awtonomiya ay hindi na itinuturing na mga bagay na likas na nagkakasalungatan o lumilikha ng suliranin sa loob ng isang relasyon.<ref>{{cite web |last1=Guillén|first1=Ricardo|title=Beyond romantic love – an analysis of how the dilemma of closeness vs. autonomy is handled in relationship anarchy discourse|url=https://lup.lub.lu.se/student-papers/search/publication/8968241|website=LUP Student Papers|publisher=Lund University Libraries|access-date=29 Nobyembre 2021|archive-date=19 Oktubre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019121447/https://lup.lub.lu.se/student-papers/search/publication/8968241|url-status=live|language=en}}</ref> == Perspektibong pang-ekonomiya == === Komunismong anarkista === Ang anarkistang komunismo{{refn|Kilala din bilang "anarko-komunismo"<ref>{{cite book |last1=Hodges |first1=Donald C. |url=https://books.google.com/books?id=Pu7zAgAAQBAJ |title=Sandino's Communism: Spiritual Politics for the Twenty-First Century |year=2014 |publisher=University of Texas Press |isbn=978-0292715646 |language=en |page=[https://books.google.com/books?id=Pu7zAgAAQBAJ&q=Anarcho-communism&pg=PA3 3] |access-date=21 Disyembre 2019 |archive-date=22 Hulyo 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210722044609/https://books.google.com/books?id=Pu7zAgAAQBAJ |url-status=live |via=Google Books}}</ref><ref>{{cite book |last1=Kinna |first1=Ruth|title=The Bloomsbury Companion to Anarchism |url=https://books.google.com/books?id=dNuoAwAAQBAJ |year=2012 |publisher=Bloomsbury Publishing|language=en |isbn=978-1441142702 |language=en |page=[https://books.google.com/books?id=dNuoAwAAQBAJ&q=Anarcho-communism&pg=PA329 329] |access-date=21 Disyembre 2019 |archive-date=15 Enero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115214158/https://books.google.com/books?id=dNuoAwAAQBAJ |url-status=live |via=Google Books}}</ref><ref>{{cite book |last1=Wetherly |first1=Paul |title=Political Ideologies |url=https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ |date=2017 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0198727859 |pages=[https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&q=anarcho-communism 130], [https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&q=anarcho-communism 137], [https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&q=anarcho-communism 424] |language=en |access-date=21 Disyembre 2019 |archive-date=22 Hulyo 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210722044620/https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ |url-status=live |via=Google Books}}</ref> o "komunismong libertaryo".{{Sfn|Nettlau|1996|p=145}}<ref>{{cite book |last=Bolloten |first=Burnett |url=https://books.google.com/books?id=-VarDLHA3_YC&q=%22libertarian%20communism%22&pg=PA65 |title=The Spanish Civil War: Revolution and Counterrevolution |publisher=University of North Carolina Press |year=1991 |isbn=978-0807819067 |page=65 |access-date=25 Marso 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220211095511/https://books.google.com/books?id=-VarDLHA3_YC&q=%22libertarian%20communism%22&pg=PA65 |archive-date=11 Pebrero 2022 |url-status=live |via=Google Books|language=en}}</ref>|group=nb|name=nb4}} ay isang pinakadulong-kaliwang ideolohiyang pampulitika at paaralan ng kaisipang anarkista na nagsusulong ng isang anyo ng komunismo. Ang [[komunismo]] (mula sa salitang [[Wikang Latin|Latin]] na ''communis'', na nangangahulugang "panlahat" o "pangkaraniwan"){{sfn|Ball|Dagger|2019}}{{sfn|Ball|Dagger|2019}} ay isang ideolohiyang pampulitika at pang-ekonomiya na naglalayong lumikha ng isang lipunang komunista—isang kaayusang sosyoekonomikong walang uri na nakasentro sa sama-samang pagmamay-ari ng mga kasangkapan sa produksyon, distribusyon, at pagpapalitan, at namamahagi ng mga produkto sa lipunan batay sa pangangailangan.<ref>{{cite book |last=Ely|first=Richard T|title=French and German socialism in modern times|date=1883|publisher=Harper & Brothers|location=New York|pages=35–36|oclc=456632|quote=All communists without exception propose that the people as a whole, or some particular division of the people, as a village or commune, should own all the means of production{{snd}}land, houses, factories, railroads, canals, etc.; that production should be carried on in common; and that officers, selected in one way or another, should distribute among the inhabitants the fruits of their labor.|language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Bukharin|first1=Nikolai|title=The ABC of Communism|last2=Preobrazhensky|first2=Yevgeni|date=1922|publisher=Communist Party of Great Britain|location=Londres, Inglatera|pages=72–73, § 20|translator-last1=Paul|translator-first1=Cedar|chapter=Distribution in the communist system|access-date=18 Agosto 2021|orig-date=1920|translator-last2=Paul|translator-first2=Eden|chapter-url=https://www.marxists.org/archive/bukharin/works/1920/abc/ABC-of-Communism.pdf#page=67|via=Marxists Internet Archive|archive-url=https://web.archive.org/web/20250212173140/https://www.marxists.org/archive/bukharin/works/1920/abc/ABC-of-Communism.pdf#page=67|archive-date=12 Pebrero 2025|language=en}}</ref><ref name="Steele p.43">{{harvp|Steele|1992|p=43}}: "One widespread distinction was that socialism socialised production only while communism socialised production and consumption."</ref> Nananawagan ang anarkistang komunismo sa pag-aalis ng mga herarkiya, gayundin ng pribadong pag-aari, subalit pinananatili ang personal na pag-aari at ang mga bagay, [[Kalakalan|kalakal]], at serbisyong kolektibong pag-aari. Sinusuportahan nito ang panlipunang pagmamay-ari ng ari-arian at ang pamamahagi ng mga [[yaman]] ayon sa prinsipyong "[[mula sa bawat isa ayon sa kaniyang kakayahan, para sa bawat isa ayon sa kaniyang pangangailangan]]." Unang nabuo ang anarkistang komunismo bilang isang natatanging kaisipan sa seksiyong Italyano ng ''International Workingmen's Association''.{{Sfn|Pernicone|1993|pp=111–113}} Nang maglaon, naging mahalaga ang mga teoretikal na akda ni Peter Kropotkin, sapagkat pinalawak at pinaunlad ng mga ito ang kapuwa maka-organisasyong agos ng anarkistang komunismo at ang maka-pag-aalsang agos na tumututol sa pormal na organisasyon.{{Sfn|Pengam|1987|pp=74–75}} Kabilang sa mga halimbawa ng mga lipunang anarkistang komunista ang mga teritoryong anarkista ng Makhnovshchina noong Rebolusyong Ruso,<ref>{{cite book |last=Skirda|first=Alexandre|title=Nestor Makhno: Anarchy's Cossack|publisher=AK Press|year=2004|isbn=1902593685|location=Edinburgh|page=394|translator-last=Sharkey|translator-first=Paul|oclc=58872511|orig-year=1982|language=en}}</ref> at ang mga teritoryo ng Rebolusyong Espanyol, lalo na ang rebolusyonaryong Cataluña.<ref>{{cite book |url=http://www.revoltlib.com/?id=1045|first=Murray|last=Bookchin|archive-url=https://web.archive.org/web/20211023194646/http://www.revoltlib.com/%3Fid%3D1045|archive-date=23 October 2021|title=To Remember Spain: The Anarchist and Syndicalist Revolution of 1936|date=2 Pebrero 2017|quote=In anarchist industrial areas like Catalonia, an estimated three-quarters of the economy was placed under workers' control, as it was in anarchist rural areas like Aragon. [...] In the more thoroughly anarchist areas, particularly among the agrarian collectives, money was eliminated and the material means of life were allocated strictly according to need rather than work, following the traditional precepts of a libertarian communist society.|language=en}}</ref> === Mutuwalismo === {{main|Mutuwalismo}} Ang [[Mutualismo|mutuwalismo]] ay isang paaralan ng kaisipang anarkista at teoryang pang-ekonomiya na nagsusulong ng pagkontrol ng mga manggagawa sa mga kasangkapan ng produksyon, ng isang malayang pamilihan na binubuo ng mga indibiduwal na [[Artesano|artisano]], mga nag-iisang pagmamay-ari, at mga [[kooperatiba]] ng mga manggagawa, gayundin ng mga karapatan sa pag-aari batay sa okupasyon at paggamit. Bilang mga tagapagtaguyod ng teorya ng halaga ng paggawa at teorya ng paggawa sa pagmamay-ari, tinututulan ng mga mutuwalista ang lahat ng anyo ng renta sa ekonomiya, [[Tubo (ekonomika)|tubo]], at [[interes]] na lampas sa nominal na interes, sapagkat itinuturing nila ang mga ito na nakabatay sa pagsasamantala sa paggawa. Hangarin ng mga mutuwalista na bumuo ng isang ekonomiyang walang akumulasyon ng kapital o konsentrasyon ng pagmamay-ari ng lupa. Hinihikayat din nila ang pagtatatag ng sariling pamamahala ng mga manggagawa, na sa kanilang pananaw ay maaaring suportahan sa pamamagitan ng paglalabas ng mutuwal na kredito ng mga mutuwal na bangk, na may layuning makalikha ng isang lipunang [[pederal]]. Ayon kay Peter Kropotkin, nagmula ang mutwalismo sa mga pangyayari ng Rebolusyong Pranses, lalo na sa pederalista at tuwirang demokratikong estruktura ng [[Komuna ng Paris]].{{Sfn|Marshall|1993|pp=431-432}} Ang mga saligan ng teoryang pang-ekonomiya ng mutwalismo ay nag-ugat sa radikalismo ng [[Mga Ingles|Ingles]] na [[Sosyalismo|sosyalistang]] si Thomas Spence. Hinango niya mula sa [[Bibliya]], gayundin sa mga liberal na akda nina [[John Locke]] at James Harrington, ang panawagang buwagin ang pribadong pagmamay-ari at ilagay ang kontrol sa produksyon sa mga manggagawa sa pamamagitan ng mga kooperatiba ng mga manggagawa.{{Sfn|Carson|2018|p=83}} Unang ginamit ang katawagang "mutuwalismo" noong dekada 1820. Sa simula, itinuring itong kasingkahulugan ng mga katawagang tulad ng "mutuwal na pagtutulungan", "pagkakatumbasan", at "makatarungang pakikitungo".{{Sfn|Wilbur|2019|p=213}} Noong 1822, ginamit ng Pranses na pilosopong utopista na si [[Charles Fourier]] ang katawagang mutuwalismong pinagsamang nagtatagpo (Pranses: ''mutualisme composé convergent'') upang ilarawan ang isang anyo ng progresibong [[edukasyon]] na iniangkop sa Sistemang Monitoriyal ng mga mag-aaral na nagsisilbing guro sa kapwa mag-aaral.{{Sfn|Wilbur|2019|pp=214-215}} === Ekonomiyang regalo === Ang ekonomiyang regalo (''gift economy'') o kulturang regalo ay isang sistema ng [[pagpapalitan]] kung saan ang mga mahahalagang bagay ay hindi ipinagbibili, kundi kusang ibinibigay nang walang hayag na kasunduan para sa agarang o hinaharap na kapalit.<ref name="Cheal">{{cite book |last=Cheal|first=David J|title=The Gift Economy|publisher=Routledge|location=New York|year=1988|pages=1–19|chapter=1|isbn=0415006414|chapter-url=https://books.google.com/books?id=o-wNAAAAQAAJ&pg=PP1|access-date=2009-06-18|language=en}}</ref> Ang pagbibigay ng regalo sa isang kulturang regalo ay pinamamahalaan ng mga pamantayang panlipunan at mga kaugalian; bagaman may umiiral na inaasahan ng katumbasan, ang mga regalo ay hindi ibinibigay bilang tahasang kapalit ng mga produkto o serbisyo kapalit ng [[salapi]] o ng iba pang produkto o serbisyo.<ref name="R. Kranton">R. Kranton: ''Reciprocal exchange: a self-sustaining system'', American Economic Review, V. 86 (1996), Issue 4 (Setyembre), pp. 830–851 (sa Ingles)</ref> Naiiba ito sa [[ekonomiyang pamilihan]] o [[Palitan ng kalakal|palitang-kalakal]], kung saan ang mga produkto at serbisyo ay pangunahing ipinagpapalit nang hayagan batay sa halagang natatanggap bilang kapalit. [[File:Give_away_shop_utrecht_inside.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Give_away_shop_utrecht_inside.jpg|right|thumb|Sa loob ng tindahang pamigay sa [[Utrecht]]. Mababasa sa paskil ang: "Sapat ang ibinibigay ng daigdig para sa pangangailangan ng lahat, subalit hindi para sa kasakiman ng lahat."]] Ang mga tindahang pamigay (''give-away shops''), malayang tindahan (''freeshops''), o libreng tindahan (''free stores'') ay mga tindahan kung saan libre ang lahat ng paninda. Katulad ang mga ito ng mga tindahang pangkawanggawa (''charity shops''), na karamihan sa mga ipinamimigay ay mga gamit na segunda mano—subalit ang kaibhan ay walang anumang bayad ang lahat ng bagay. Maging ito man ay [[aklat]], [[muwebles]], [[kasuotan]], o [[kagamitang pambahay]], malaya itong ibinibigay, bagaman may ilang tindahan na nagpapatupad ng patakarang "magbigay ng isa, kumuha ng isa" (''one-in, one-out''), gaya ng sa mga palitang tindahan (''swap shops''). Ang libreng tindahan ay isang anyo ng nakabubuong tuwirang pagkilos na nag-aalok ng alternatibo sa pamimili sa loob ng balangkas na nakabatay sa salapi, na nagpapahintulot sa mga tao na magpalitan ng mga produkto at serbisyo sa labas ng isang ekonomiyang nakasalalay sa pera. Ang pangkat na kontra-kultura ng [[dekada 1960]] na The Diggers<ref>{{cite book |author1=John Campbell McMillian|author2=Paul Buhle|title=The new left revisited|url=https://books.google.com/books?id=U_Ohks41z2IC&pg=PA112|access-date=28 Disyembre 2011|year=2003|publisher=Temple University Press|isbn=978-1566399760|pages=112–|language=en}}</ref> ay nagbukas ng mga libreng tindahan na namimigay ng kanilang mga paninda, naghahain ng libreng pagkain, namamahagi ng mga libreng [[Medisina|gamot]], nagbibigay ng salapi, nag-oorganisa ng mga libreng konsiyerto, at lumilikha ng mga likhang-sining na pampulitika.<ref name="Lytle2005">{{cite book|last=Lytle|first=Mark Hamilton|title=America's Uncivil Wars: The Sixties Era from Elvis to the Fall of Richard Nixon|url=https://books.google.com/books?id=5w3iBwAAQBAJ|year=2005|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0190291846|pages=213, 215|language=en}}</ref> Hinango ng The Diggers ang kanilang pangalan mula sa orihinal na English Diggers na pinamunuan ni Gerrard Winstanley,<ref name="Digger Archives">{{cite web |url=http://www.diggers.org/overview.htm|title=Overview: who were (are) the Diggers?|access-date=2007-06-17|work=The Digger Archives|language=en}}</ref> at layunin nilang bumuo ng isang maliit na lipunang malaya sa salapi at kapitalismo.<ref name="American Experience doc">{{cite video |people=Gail Dolgin; Vicente Franco|date=2007|title=American Experience: The Summer of Love|url=https://www.pbs.org/wgbh/amex/love/index.html|publisher=PBS|access-date=2007-04-23|archive-date=2017-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20170325104758/http://www.pbs.org/wgbh/amex/love/index.html|url-status=dead|language=en}}</ref> Maraming anarkista, lalo na ang mga anarko-primitibista at anarko-komunista, ang naniniwalang ang iba't ibang anyo ng ekonomiyang regalo ay maaaring maging susi sa pagputol sa siklo ng [[kahirapan]]. Dahil dito, madalas nilang hangarin na baguhin ang buong lipunan tungo sa isang ekonomiyang regalo. Itinuturing ng mga anarko-komunista ang ekonomiyang regalo bilang isang huwarang sistema na walang salapi, mga pamilihan, o sentralisadong pagpaplano. Ang pananaw na ito ay maitutunton kahit man lamang kay Peter Kropotkin, na nakakita sa mga pamayanang mangangaso at mangangalap na kaniyang napuntahan bilang huwaran ng mutuwal na pagtutulungan.<ref>Mutual Aid: A Factor of Evolution (1955 malambot na pabalat (muling inimprenta 2005), kabilang ang paunang salita noong 1914 ni Kropotkin, Paunang Salita at Bibliyograpiya ni Ashley Montagu, at ''The Struggle for Existence'', ni Thomas H. Huxley ed.). Boston: Extending Horizons Books, Porter Sargent Publishers. {{ISBN|0875580246}}. Project Gutenberg e-text, Project LibriVox librong awdyo (sa Ingles)</ref> Bilang kapalit ng sistemang pamilihan, itinataguyod ng mga anarko-komunista—gaya ng mga nanirahan sa ilang nayon sa Espanya noong [[dekada 1930]]—ang isang ekonomiyang regalo na walang salapi, kung saan ang mga produkto at serbisyo ay nililikha ng mga manggagawa at ipinamamahagi sa mga tindahang pangkomunidad. Sa sistemang ito, ang bawat isa (kabilang ang mismong mga manggagawang lumikha ng mga ito) ay may karapatang kumuha at gumamit ng anumang produkto o serbisyo na kanilang nais o kailangan bilang kabayaran sa kanilang ambag sa paglikha ng mga produkto at serbisyo.<ref>[Augustin Souchy, "A Journey Through Aragon," sa Sam_Dolgoff (pat.), The Anarchist Collectives, ts. 10] (sa Ingles)</ref> === Ekonomiyang aklatan === Ang ekonomiyang aklatan (''library economy'') ay isang teoretikal na sistemang pang-ekonomiya para sa isang lipunan kung saan ang mga tradisyonal na tindahan ng tingi ay ganap na pinapalitan ng mga [[aklatan]] ng mga bagay (''libraries of things''). Ang mga ito ay mga organisasyong sama-samang pagmamay-ari ng isang [[pamayanan]] na nagpapahiram ng mga bagay na angkop sa sistemang pagpapahiram—lalo na yaong mga bagay na paminsan-minsan lamang gamitin subalit mahirap itabi o itago, tulad ng mga espesyal na kagamitang pangkusina at mga natatanging kagamitang [[Teknolohiya|teknolohikal]]. Kabilang din dito ang mga karaniwang ipinahihiram ng mga tradisyonal na aklatan, gaya ng mga [[aklat]], dyornal, at iba pang midya. Ang anumang bagay na hindi angkop na ipamahagi sa pamamagitan ng sistemang pagpapahiram ay sa halip ay malayang ipamamahagi batay sa pangangailangan. Nalalapat ito sa mga bagay na maaari lamang gamitin nang minsan o yaong nangangailangan ng napakahabang panahon bago mailipat ang pagmamay-ari, tulad ng [[pagkain]] at [[pabahay]].<ref>{{Cite web |url=https://www.law.georgetown.edu/environmental-law-review/blog/is-a-library-centric-economy-the-answer-to-sustainable-living/|title=Is a Library-Centric Economy the Answer to Sustainable Living?|website=law.georgetown.edu|access-date=2026-03-01|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://stimpunks.org/glossary/library-economy/|title=Library Economy - Stimpunks Foundation|website=stimpunks.org|access-date=2026-03-01|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://enlightenknowledge.com/library-economy-components-and-multifaceted-role/|title=Library Economy: Components and Multifaceted role|website=enlightenknowledge.com|access-date=2026-03-01|language=en}}</ref> Sa loob ng anarkismo, ang ekonomiyang aklatan ay isang iminungkahing paraan ng pag-oorganisa ng mga pinagkukunang-yaman at pamamahagi ng mga [[produkto]] at serbisyo batay sa mga komon (''commons''), malayang pagsasama (''free association''), at sama-samang pamamahala, sa halip na pribadong pagmamay-ari o kontrol ng estado.<ref name=":5">{{Cite book |last=Andrewism |url=https://theanarchistlibrary.org/library/andrewism-how-anarchy-works |title=How Anarchy Works |date=2024-05-01 |language=en}}</ref> Inilalarawan ito ni Andrewismo bilang isang paraan ng pag-unawa sa kung paano maisasagawa sa praktika ang mga prinsipyong anarkista sa larangan ng ekonomiya. Nakabatay ito sa tatlong pangunahing simulain: ''usufruct'' (malayang paggamit ng mga komon ayon sa pangangailangan), ''irreducible minimum'' (pinakamababang antas na hindi maipagkakait), at ''complementarity'' (pagkilala sa magkakaibang kakayahan at pangangailangan ng mga tao bilang magkatuwang at hindi magkakumpitensya).<ref name=":5" /> === Kontra-ekonomika === Ang kontra-ekonomika (''counter-economics'') ay isang teoryang pang-ekonomiya at rebolusyonaryong pamamaraan na binubuo ng tuwirang pagkilos na isinasagawa sa pamamagitan ng [[itim na pamilihan]] o abong pamilihan. Bilang isang termino, unang ginamit ito ng mga Amerikanong aktibista at teorista ng libertaryanismo na sina Samuel Edward Konkin III at J. Neil Schulman. Binigyang-kahulugan ito ni Konkin bilang pag-aaral o pagsasagawa ng "lahat ng mapayapang kilos ng tao na ipinagbabawal ng Estado."<ref>{{Cite web |title=Agorism: Revolutionary market anarchism |url=https://agorism.eu.org/ |access-date=2026-07-29 |website=Agorism: Revolutionary market anarchism |language=en-US}}</ref> Ang termino ay pinaikling anyo ng kontra-ekonomika laban sa establisimyento at maaari ring tawaging kontra-politika. Isinama ni Schulman ang kontra-ekonomika sa doktrina ni Konkin na agorismo,<ref>Afterword by Samuel Edward Konkin in ''Alongside Night'' (1999). Pulpless.com. p. 274. {{ISBN|1-58445-120-3}}. {{ISBN|978-1-58445-120-4}}. (sa Ingles)</ref> isang pilosopiyang panlipunan ng kaliwang libertaryanismo<ref>{{Cite web |title=Interview With Samuel Edward Konkin III |url=http://www.spaz.org/~dan/individualist-anarchist/software/konkin-interview.html |access-date=2026-07-29 |website=www.spaz.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=Apr 28, 2015|title=Black-Market Activism: Samuel Edward Konkin III and Agorism|url=https://www.libertarianism.org/columns/black-market-activism-samuel-edward-konkin-iii-agorism|archive-url=https://web.archive.org/web/20160514001633/http://www.libertarianism.org/columns/black-market-activism-samuel-edward-konkin-iii-agorism|archive-date=2016-05-14|access-date=2026-07-29|website=www.libertarianism.org}}</ref> at isang sangay ng anarkismong pampamilihan na nagtataguyod ng paglikha ng isang lipunan kung saan ang lahat ng ugnayan sa pagitan ng mga tao ay nakabatay sa kusang-loob na pagpapalitan.<ref name="Konkin">{{cite book|url=http://www.kopubco.com/pdf/An_Agorist_Primer_by_SEK3.pdf|title=An Agorist Primer|last=Konkin III|first=Samuel Edward|publisher=Kopubco|date=Disyembre 2008|access-date=21 Disyembre 2019|quote=The goal of agorism is the agora. The society of the open marketplace as near to untainted by theft, assault, and fraud as can be humanly attained is as close to a free society as can be achieved. And a free society is the only one in which each and every one of us can satisfy his or her subjective values without crushing others' values by violence and coercion.|language=en}}</ref> == Halimbawa ng pamayanang anarkista == === '''Rebolusyon sa Cataluña''' === Ang Rebolusyonaryong [[Cataluña]]{{Sfnm|1a1=Alexander|1y=1999|1p=754|2a1=Graham|2y=2002|2p=221|3a1=Paz|3y=2006|3p=512}} (Hulyo 21, 1936 – Mayo 8, 1937) ang panahong ang nagsasariling rehiyon ng Cataluña sa hilagang-silangang Espanya ay pinamamahalaan o malaki ang impluwensiya ng iba't ibang [[Unyon ng manggagawa|unyong manggagawa]], partidong pampulitika, at mga milisyang anarkista, sindikalista, komunista, at sosyalista noong panahon ng [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]]. Bagaman nanatiling nasa kapangyarihan ang konstitusyonal na institusyon ng sariling pamahalaan ng Cataluña, ang Generalitat de Catalunya (na pinamumunuan ng ''Esquerra Republicana de Catalunya'' o ERC), at kinuha pa nito ang karamihan sa mga kapangyarihang dating nasa pamahalaang sentral ng Espanya sa nasasakupan nito, ang mga unyong manggagawa ang ''[[de facto]]'' na namahala sa malaking bahagi ng [[ekonomiya]] at mga puwersang [[militar]]. Kabilang dito ang Confederación Nacional del Trabajo (CNT, ''Pambansang Kompederasyon ng Paggawa''), na siyang pangunahing unyong manggagawa noong panahong iyon, at ang malapit na kaugnay nitong ''Federación Anarquista Ibérica'' (FAI, Pederasyong Anarkista ng [[Iberya]]). Mahalaga rin ang papel ng ''Unión General de Trabajadores'' (UGT, Pangkalahatang Unyon ng mga Manggagawa), ng ''Partido Obrero de Unificación Marxista'' (POUM, Partido ng mga Manggagawa para sa Marxistang Pagkakaisa), at ng ''Partit Socialista Unificat de Catalunya'' (PSUC, Nagkaisang Partidong Sosyalista ng Cataluña), na kinabibilangan ng dating Partido Komunista ng Cataluña. Nagsimula ang pamumunong sosyalista sa rehiyon kasabay ng Rebolusyong Espanyol ng 1936, na nagbunga ng pagkontrol ng mga manggagawa sa mga [[negosyo]] at [[pabrika]], kolektibong [[pagsasaka]] sa malaking bahagi ng kanayunan, at mga pag-atake laban sa mga nasyonalista ng Espanya at sa klerong Katoliko. Ang lumalaking impluwensiya ng Partido Komunista ng Espanya (PCE) sa pamahalaan ng Prenteng Popular, at ang hangarin nitong isabansa ang mga rebolusyonaryong komite at mga milisya, ay nagbunsod ng tunggalian laban sa CNT at POUM. Nauwi ito sa Mga Araw ng Mayo (''May Days''), at sa kalaunan ay napalitan ang CNT ng PSUC bilang pangunahing puwersang pampulitika sa Cataluña hanggang sa matalo sila ng mga puwersang Nasyonalista noong 1939. === '''Komunidad sa Manchuria''' === Ang Samahan ng mga Mamamayang Koreano sa Manchuria (''Korean People's Association in Manchuria'',<ref>{{Cite book |last=Dalessandro |first=Francesco |url=https://theanarchistlibrary.org/library/francesco-dalessandro-the-forgotten-anarchist-commune-in-manchuria |title=The Forgotten Anarchist Commune in Manchuria |date=2020 |language=en}}</ref> KPAM; {{Korean|hangul=재만한족총연합회}}; Agosto 1929 – Setyembre 1931) ay isang nagsasariling awtonomong prepektura sa [[Manchuria]] na tinitirhan ng humigit-kumulang dalawang milyong takas na [[Mga Koreano|Koreano]]. Matapos ang pananakop ng [[Hapon]] sa Korea, maraming anarkistang Koreano ang tumakas patawid ng hangganan patungong Manchuria, kung saan nagsimula silang mag-organisa ng isang ugnayan ng mutwal na pagtutulungan para sa mga lumikas na Koreano sa rehiyon. Kasama ang ilang nasyonalista na Koreano, itinatag nila ang KPAM upang magbigay ng pagkain, edukasyon, at pagtatanggol sa sarili sa mga kasapi nito. Hindi nagtagal, hinarap ng samahan ang pag-atake ng mga komunistang Koreano at sa mga [[Imperyo ng Hapon|imperyalistang Hapones]], na nagsagawa ng mga pagpaslang sa kanilang mga pinuno. Ang pananakop ng Hapon sa Manchuria ang nagwakas sa eksperimentong anarkista, at marami sa mga kasapi nito ang tumakas patungong [[Tsina]] upang ipagpatuloy ang pakikipaglaban laban sa Imperyo ng Hapon. === '''Kilusang Makhno (Makhnovschina)''' === Ang Makhnovshchina ({{Langx|uk|Махновщина|translit=Makhnovshchyna}}, {{IPA|uk|mɐxˈnɔu̯ʃtʃɪnɐ|IPA}}) ay isang malawakang kilusan na naglalayong itatag ang anarkistang komunismo sa panahon ng Digmaan para sa Kalayaan ng Ukraine noong 1917–1921. Ipinangalan ito kay Nestor Makhno,<ref>{{Cite book |last=Kuznetsov |first=Michael |url=https://theanarchistlibrary.org/library/michael-kuznetsov-the-makhnovshchina-through-the-prism-of-the-psyche |title=The Makhnovshchina through the Prism of the Psyche |language=en}}</ref> ang punong kumandante ng Rebolusyonaryong Hukbong Insurhente ng Ukranya (''Revolutionary Insurgent Army of Ukraine''). Layunin ng kilusan na lumikha ng isang sistema ng mga malalayang sobyet na mamamahala sa paglipat tungo sa isang lipunang walang estado at walang uri. Kinontrol nito ang mga teritoryo sa timog at silangang [[Ukranya]]. Unang lumakas ang kilusang Makhnobista kasunod ng [[Rebolusyong Pebrero]], nang magtatag ito ng ilang komunang agrikultural sa bayan ni Makhno na Huliaipole. Matapos kumampi sa mga [[Bolshevik]] sa panahon ng Digmaang Ukranyano–Sobyet, napilitang kumilos nang lihim ang mga Makhnobista dahil sa pananalakay ng Austro-Aleman, at nagsagawa sila ng digmaang gerilya laban sa [[Gitnang Kapangyarihan]] sa buong 1918. Pagkaraan ng tagumpay ng mga insurhente sa Labanan sa Dibrivka, nakontrol ng Makhnovshchina ang malaking bahagi ng lalawigan ng Katerynoslav at nagsimulang magtatag ng mga institusyong anarkista-komunista. Isang Panrehiyong Kongreso ng mga Magsasaka, Manggagawa, at mga Insurhente ang ipinatawag upang isaayos ang pampulitika at pang-ekonomiyang pamamahala ng rehiyon, at itinatag ang Rebolusyonaryong Konsehong Militar (''Military Revolutionary Council'') bilang ''de facto'' na sangay tagapagpaganap ng kilusan. Napaliligiran ng iba't ibang kaaway sa lahat ng panig, bumagsak ang depensa ng mga Makhnobista sa labanan para sa Donbas dahil sa pagsulong ng Puting Kilusan (''White movement'') noong Hunyo 1919. Dahil dito, napilitang umurong ang mga Makhnobista patungong Kherson, kung saan muling inayos ang kanilang hukbo at nagsagawa ng matagumpay na kontra-opensiba laban sa mga Puti sa Labanan sa Peregonovka. Matapos mapigilan ang pagsulong ng mga Puti, nakontrol ng mga Makhnobista ang malaking bahagi ng timog at silangang Ukranya sa huling bahagi ng 1919, at nasakop pa nila ang ilang malalaking lungsod na industriyal, sa kabila ng pagiging isang kilusang pangunahing binubuo ng mga magsasaka. Nagwakas ang pamamahala ng mga Makhnobista sa rehiyon nang lusubin ng Pulang Hukbo (''Red Army'') ang Ukranya noong Enero 1920, na nagsimula sa Tunggaliang Bolshevik–Makhnobista. Nagsagawa ang mga Makhnobista ng digmaang gerilya laban sa Pulang Hukbo, na nagpapatupad ng mga patakarang Bolshevik tulad ng Pulang Teror (''Red Terror'') at komunismong pandigma. Malawak ang suportang natanggap ng mga Makhnobista mula sa kanilang baseng magsasaka. Bagaman pansamantalang nagkaroon ng kapayapaan ang dalawang panig sa pamamagitan ng Kasunduang Starobilsk upang labanan ang mga nalalabing pwersa ng Puting Kilusan, muli ring sinalakay ng Pulang Hukbo ang mga Makhnobista at tuluyang natalo ang mga ito pagsapit ng Agosto 1921. Ang mga pangunahing pinuno ng Makhnobista ay napilitang magtungo sa pagkatapon, natalo sa labanan, o nabihag at pinaslang ng Pulang Hukbo. === Zomia === Ang Zomia ay isang katawagang [[Heograpiya|heograpikal]] na ipinakilala noong 2002 ng historyador na si Willem van Schendel ng [[Unibersidad ng Amsterdam]]<ref>{{cite web |url=https://socialhistory.org/en/staff/willem-van-schendel|title=Willem van Schendel|website=International Institute of Social History|accessdate=Nobyembre 28, 2010|language=en}}</ref><ref>{{cite book |date=2005|editor-last1=Kratoska|editor1-first=P. H.|editor2-last=Raben|editor2-first=R.|editor3-last=Nordholt|editor3-first=H. S.|title=Locating Southeast Asia: Geographies of Knowledge and Politics of Space|publisher=Singapore University Press|page=v|isbn=9971-69-288-0|language=en}}</ref> upang tukuyin ang malawak na bahagi ng kalupaang [[Timog-silangang Asya]] na sa kasaysayan ay nanatiling lampas sa kontrol ng mga pamahalaang nakabatay sa mga sentro ng populasyon sa mga kapatagan.<ref>{{cite book |last=van Schendel|first=W.|chapter=Geographies of knowing, geographies of ignorance: Jumping scale in Southeast Asia|date=2005|editor-last1=Kratoska|editor1-first=P. H.|editor2-last=Raben|editor2-first=R.|editor3-last=Nordholt|editor3-first=H. S.|title=Locating Southeast Asia: Geographies of Knowledge and Politics of Space|publisher=Singapore University Press|isbn=9971-69-288-0|language=en}}</ref> Ang aklat na ''The Art of Not Being Governed: An Anarchist History of Upland Southeast Asia'' (''Ang Sining ng Hindi Pagpapasakop sa Pamamahala: Isang Anarkistang Kasaysayan ng Bulubunduking Timog-Silangang Asya'') ng Amerikanong antropologong si James C. Scott, na inilathala noong 2009, ay sinusuri nito ang mataas na bulubunduking rehiyon ng Zomia sa Timog-Silangang Asya.<ref name="Scott-2009">{{cite book |last1=Scott|first1=James C|title=The Art of Not Being Governed: An Anarchist History of Upland Southeast Asia|date=30 Setyembre 2009|publisher=Yale University Press|location=New Haven|isbn=9780300152289|url=https://yalebooks.yale.edu/book/9780300152289/art-not-being-governed|accessdate=20 Abril 2020|format=Matigas na pabalat|language=en}}</ref><ref name="Truthout-2011">{{cite web|last=Sethness|first=Javier|title=Refugees' Descendants in Southeast Asia Prove Stateless Society Is Possible|url=http://www.truth-out.org/opinion/item/1950:refugees-descendants-in-southeast-asia-prove-stateless-society-is-possible|website=Truthout|format=Review|date=3 Hulyo 2011|accessdate=20 April 2020|language=en}}</ref> Ayon kay Scott, ang humigit-kumulang 100 milyong naninirahan sa Zomia ay binubuo ng mga minoryang [[etniko]] na may "tunay na nakalilitong pagkakaiba-iba ng mga etnisidad at [[wika]]". Sa loob ng mahabang panahon, iniwasan nilang mapasailalim sa pamamahala o dominasyon ng mga nakapaligid na imperyo, kultura, o pamahalaan. Kabilang sa mga pangkat na ito ang mga Akha, Hmong, Karen, Lahu, Mien, at Wa.<ref name="Chronicle-2011">{{cite news|last=Hammond|first=Ruth|title=The Battle Over Zomia|url=https://chronicle.com/article/The-Battle-Over-Zomia/128845/|work=The Chronicle of Higher Education|date=4 Setyembre 2011|accessdate=20 Abril 2020|language=en}}</ref> === Exarcheia ng Gresya === Ang Exarcheia ({{Langx|el|Εξάρχεια}}, {{IPA|el|eˈksarçi.a|pron}}) ay isang kapitbahayan sa gitnang bahagi ng [[Atenas]], [[Gresya]], na malapit sa makasaysayang gusali ng [[National Technical University of Athens|Pambansang]] [[National Technical University of Athens|Teknikal na Unibersidad ng Atenas]].<ref name=":16">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/cities/2019/aug/26/athens-police-poised-to-evict-refugees-from-squatted-housing-projects|title=Inside Exarcheia: the self-governing community Athens police want rid of|first1=Alex|last1=King|first2=Ioanna|last2=Manoussaki-Adamopoulou|newspaper=The Guardian|date=26 Agosto 2019|access-date=12 Hunyo 2020|via=www.theguardian.com|archive-date=26 Agosto 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190826080334/https://www.theguardian.com/cities/2019/aug/26/athens-police-poised-to-evict-refugees-from-squatted-housing-projects|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kontogianni|first=Bella|date=30 Abril 2021|title=Exarcheia: Most Misunderstood Neighborhood in Athens|url=https://greekreporter.com/2021/04/30/exarcheia-most-misunderstood-neighborhood-in-athens/|access-date=|website=Greek Reporter|language=en-US|quote=Often referred to as the anarchist neighborhood of Athens [...]|archive-date=30 Abril 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210430204823/https://greekreporter.com/2021/04/30/exarcheia-most-misunderstood-neighborhood-in-athens/|url-status=live}}</ref> Ang pangalang ''Exarcheia'' ay nagmula sa isang negosyante noong ika-19 na siglo na nagngangalang Exarchos ({{Langx|el|Έξαρχος|links=no}}), na nagbukas ng isang malaking tindahang pangkalahatan sa lugar. Ang Exarcheia ay nasa hangganan ng Kolonaki sa silangan at napapaligiran ng Kalye Patission, Kalye Panepistimiou, at Abenida Alexandras. [[File:Street_in_Exarcheia,_Greece.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Street_in_Exarcheia,_Greece.jpg|left|thumb|Kalye sa Exarcheia]] Ang Exarcheia ay nabuo sa pagitan ng 1870 at 1880 sa dating hangganan ng lungsod ng Atenas at nagkaroon ng mahalagang papel sa panlipunan at pampolitikang buhay ng Gresya. Dito naganap ang Pag-aalsa sa Politekniko ng Atenas noong Nobyembre 1973. Noong Disyembre 2008, ang pagpatay ng isang pulis sa 15-taong-gulang na si Alexandros Grigoropoulos sa Exarcheia ay nagbunsod ng malawakang pag-aalsa sa buong Gresya. Ang Exarcheia ay isang lugar na tinitirhan ng maraming [[intelektuwal]] at mga alagad ng sining, at tahanan din ng iba't ibang pangkat na may motibong pampolitika. Isa rin itong sentro ng sining kung saan regular na idinaraos ang mga pagtatanghal sa teatro at mga konsyerto sa paligid ng pangunahing [[liwasan]]. Matatagpuan din sa Exarcheia ang punong himpilan ng PASOK, isang partidong pampolitika sa Gresya na sumuporta sa mga patakarang pagtitipid na ipinataw ng [[Unyong Europeo]] noong 2009. Dahil dito, naging madalas itong puntiryahin ng mga anarkista sa kanilang mga pag-atake.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-greece-attack-bullets/gun-used-in-greek-pasok-shooting-favored-by-one-guerrilla-group-police-idUSKBN1D71GD|title=Gun from Greek PASOK shooting used in past guerrilla attacks -police|date=7 Nobyembre 2017|work=Reuters|access-date=5 Pebrero 2018|archive-date=5 Pebrero 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180205184347/https://www.reuters.com/article/us-greece-attack-bullets/gun-used-in-greek-pasok-shooting-favored-by-one-guerrilla-group-police-idUSKBN1D71GD|url-status=live|language=en}}</ref> Ang mga himpilan ng pulisya at iba pang simbolo ng awtoridad (at kapitalismo), gaya ng mga [[bangko]], ay madalas ding maging target ng mga pangkat na nasa dulong kaliwa ng politika.<ref>{{Cite web |last=Antonova|first=Angela|date=2026-07-31|title=Greek anarchist youths throw petrol bombs at cars outside central Athens police station|url=https://english.pravda.ru/news/hotspots/90534-police_station/|access-date=2026-08-01|website=english.pravda.ru|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2008-12-07|title=Greek police shooting sparks riot|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7769710.stm|access-date=2026-08-01|language=en-GB}}</ref> Makikita rin sa Exarcheia ang maraming halimbawa ng mga ''graffiti'' na laban sa kapitalismo.<ref>{{cite news|last1=Pilic|first1=Damir|title=Red Revival: The Fall and Rise of Karl Marx|url=http://www.balkaninsight.com/en/article/red-revival-the-fall-and-rise-of-karl-marx-10-16-2015|agency=Balkan Insight|date=23 Nobyembre 2015|access-date=3 Oktubre 2016|archive-date=12 Disyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181212124708/http://www.balkaninsight.com/en/article/red-revival-the-fall-and-rise-of-karl-marx-10-16-2015|url-status=live|language=en}}</ref> Mayroon ding isang sariling pinamamahalaang estrukturang pangkalusugan na nagbibigay ng mga serbisyong medikal sa lugar.<ref>{{Cite web |date=2015-10-13|title=Aυτοοργανωμένη Δομή Υγείας Εξαρχείων (Α.Δ.Υ.Ε.) {{!}} Κάτοικοι, συλλογικότητες και κοινωνικά εγχειρήματα Εξαρχείων|url=http://syl-kat-exarcheion.espivblogs.net/%CE%BA%CE%BF%CE%B9%CE%BD%CF%89%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CF%8C-%CE%B9%CE%B1%CF%84%CF%81%CE%B5%CE%AF%CE%BF|access-date=10 Disyembre 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20151013024209/http://syl-kat-exarcheion.espivblogs.net/%CE%BA%CE%BF%CE%B9%CE%BD%CF%89%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CF%8C-%CE%B9%CE%B1%CF%84%CF%81%CE%B5%CE%AF%CE%BF|archive-date=13 Oktubre 2015|language=Griyego}}</ref> Ang mga protesta na nagsisimula sa Exarcheia ay nagpapakita ng samu't saring pormasyong pampolitika at mga koalisyon, kabilang ang mga kabataang napagkaitan ng oportunidad, mga migrante, mga kontra-awtoritaryo, mga anarkista, at mga mamamayang [[Gresya|Griyego]] mula sa katamtaman hanggang sa pinakamatitinding panig ng magkabilang dulo ng pampolitikang ispektro.<ref name=":8">{{Cite journal|last=Astrinaki|first=R.|title="(Un)hooding" a Rebellion: The December 2008 Events in Athens|journal=Social Text|volume=27|issue=4 101|pages=97–107|doi=10.1215/01642472-2009-056|year=2009|language=en}}</ref><ref name=":9">{{Cite journal|last=Apoifis|first=Nicholas|title=Fieldwork in a furnace: anarchists, anti-authoritarians and militant ethnography|journal=Qualitative Research|volume=17|issue=1|pages=3–19|doi=10.1177/1468794116652450|year=2017|s2cid=148163559|doi-access=free|language=en}}</ref> == Oposisyon sa anarkismo == === Liberalismo === Ang [[liberalismo]] at anarkismo ay parehong kumikilala sa halaga ng indibidwal na kalayaan, subalit lubos silang nagkakasalungat pagdating sa usapin ng pamahalaan. Ang anarkismo ay may matinding pagdududa sa moral na batayan ng estado.<ref>{{Citation |last=Fiala |first=Andrew |title=Anarchism |date=2025 |url=https://plato.stanford.edu/archives/win2025/entries/anarchism/ |work=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |edition=Tagniyebe 2025 |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |language=en |access-date=2026-08-01 |editor2-last=Nodelman |editor2-first=Uri}}</ref> Isinusulong nito ang ganap na pagbuwag sa pamahalaan at sa lahat ng sapilitang herarkiya upang mapalitan ang mga ito ng boluntaryong samahan at kapayapaang nakabatay sa pinagkasunduan. Sa kabilang banda, naniniwala naman ang liberalismo na makatwiran at kailangan ang mga institusyong pampolitika tulad ng konstitusyonal na demokrasya at ang batas (''rule of law'').<ref>{{Cite web |title=Liberalism - Routledge Encyclopedia of Philosophy |url=https://www.rep.routledge.com/articles/thematic/liberalism/v-1 |access-date=2026-08-01 |website=www.rep.routledge.com |language=en}}</ref> Para sa mga liberal, ang limitadong pamahalaan ay mahalaga upang maprotektahan ang mga karapatan at interes ng bawat indibiduwa. Magkaiba rin ang kanilang pananaw sa ekonomiya. Suportado ng liberalismo ang kapitalismo at [[malayang pamilihan]]. Tinututulan naman ng karamihang anarkista ang pribadong pag-aari. Nais ng mga anarkista ang kolektibong pamamahala sa komunidad. Gumagamit ang liberalismo ng batas at mga reporma. Ang anarkismo naman ay naniniwala sa direktang aksyon.<ref>{{Cite web |title=Anarchism and Liberalism – Earlham Sociology and Politics Pages |url=https://earlhamsociologypages.uk/anarchliber/ |access-date=2026-08-01 |language=en-GB}}</ref> === Pasismo === Ang [[pasismo]] ay isang malayong-kanang [[ideolohiya]] na nagtataguyod ng pamahalaang awtoritaryo. Sa sistemang ito, ang kapakanan ng mamamayan ay ganap na isinusuko sa ilalim ng interes ng isang makapangyarihang [[diktador]]. Karaniwan nitong ipinagbabawal ang kalayaan ng indibiduwal, tinututulan ang [[demokrasya]], at gumagamit ng puwersa ng militar upang supilin ang anumang uri ng oposisyon. Sa kabilang dako, ang anarkismo ay isang radikal na pilosopiyang pampolitika na naglalayong tuluyang buwagin ang estado at pamahalaan. Naniniwala ang anarkismo na ang lahat ng usapin ng tao ay dapat pamahalaan ng mga indibiduwal sa pamamagitan ng boluntaryong pagsasama-sama nang walang sapilitang awtoridad.<ref>{{Cite web |title=Anarkismo {{!}} Southeast Asian Anarchist Library |url=https://sea.theanarchistlibrary.org/library/joseph-a-labadie-anarkismo-tl |access-date=2026-08-01 |website=sea.theanarchistlibrary.org}}</ref> Layunin nitong lumikha ng isang egalitaryo o pantay-pantay na lipunan na walang herarkiya, kung saan ang kaayusan ay nagmumula sa kusang-loob na pagtutulungan ng mamamayan at hindi sa utos ng batas o pinuno.<ref>{{Cite web |title=Anarkismo {{!}} libcom.org |url=https://libcom.org/article/anarkismo |access-date=2026-08-01 |website=libcom.org |language=en}}</ref> Ang historikal na pananaw sa pasismo ay nagsilbing marahas na alternatibo sa anarkiya sa pamamagitan ng pagpataw ng Ganap na Estado.<ref>{{Cite journal |date=1926-01-01 |title=Fascism as an Alternative to Anarchy |url=https://online.ucpress.edu/currenthistory/article/23/4/522/123829/Fascism-as-an-Alternative-to-Anarchy |journal=Current History |language=en |volume=23 |issue=4 |pages=522–524 |doi=10.1525/curh.1926.23.4.522 |issn=0011-3530}}</ref> Sa kabilang banda, ipinapakita na ang anarkismo ay tumatayo bilang direktang paglaban sa pasismo, na nagtataguyod ng lipunang walang herarkiya at tiraniya.<ref>{{Cite web |title=Spanish civil war {{!}} libcom.org |url=https://libcom.org/tags/spanish-civil-war |access-date=2026-08-01 |website=libcom.org |language=en}}</ref> === Pagkamabansa === Ang [[nasyonalismo]] at anarkismo ay dalawang magkaibang kaisipang pampulitika: pinapahalagahan ng nasyonalismo ang pagmamahal sa bayan at kapangyarihan ng estado, habang tinututulan naman ng anarkismo ang pamahalaan at lahat ng uri ng hirarkiya. Sa konteksto ng kasaysayan, ang dalawang kaisipang ito ay nag-abot at nag-impluwensya sa mga kilusang mapagpalaya. Ang mga bayani at propagandistang Pilipino tulad nina [[José Rizal|Jose Rizal]] at [[Isabelo de los Reyes]] ay nakasalamuha at naimpluwensyahan ng mga ideyang anarkista habang nasa Espanya.<ref>{{Cite book |last=Fernandez |first=Erwin S. |url=https://theanarchistlibrary.org/library/erwin-s-fernandez-anarchism-in-the-philippines |title=Anarchism in the Philippines |date=2009 |language=en}}</ref> Ang nasyonalismo ay ginamit upang pagbuklurin ang [[mga Pilipino]] para itatag ang sariling pamahalaan laban sa mga Kastila, samantalang ang anarkismo naman ay nagbigay-inspirasyon sa mga maagang unyon ng mga manggagawa upang labanan ang mapang-aping sistema nang walang pag-asa sa sentralisadong kapangyarihan. Ang modernong bansa-estado at ang institusyon ng pribadong ari-arian ay direktang kasalungat ng anarkistang konsepto ng tunay na [[kalayaan]] o kalayaan bilang kawalan ng dominasyon. Ang nasyonalismo na nagtatanggol sa kapangyarihan ng estado ay isang estruktural na hadlang na nagpapanatili ng dominasyon, na radikal na tinatanggihan ng anarkismo. Ang nasyonalismo ay itinuturing na isang mapanlinlang na kasangkapan ng gobyerno upang panatilihin ang kontrol sa mga [[Pagkamamamayan|mamamayan]] sa pamamagitan ng pagpukaw ng [[patriyotismo]] o huwad na pagmamahal sa bayan.<ref name=":6">{{Cite book |last=Anonymous |url=https://theanarchistlibrary.org/library/anonymous-anarchism-and-nationalism |title=Anarchism and Nationalism |date=1970 |language=en}}</ref> Madalas gamitin ng mga tradisyonal na partidong pampolitika—maging ng tinatawag na "kaliwang" grupo—ang mga kilusang pambansang pagpapalaya para lamang sa sarili nilang ambisyon na makamit at mapanatili ang kapangyarihan ng estado<ref name=":6" />. Sa sandaling maupo sa puwesto ang isang bagong pamahalaan, muli nitong pinapalakas ang mga pambansang hangganan at militarismo, na nagreresulta pa rin sa kawalan ng tunay na kalayaan.<ref name=":6" /> Dahil dito, hayagang tinatanggihan ng anarkismo ang nasyonalismo at anumang rebolusyon na naglalayon lamang na magpalit ng mga pinuno o magtatag ng bagong naghaharing uri.<ref name=":6" /> Ang tunay na sagot ng anarkismo laban sa [[imperyalismo]] ay hindi ang pagtatayo ng mga reaksyonaryong rehimeng nasyonalista, kundi ang isang pandaigdigang rebolusyong panlipunan.<ref name=":6" /> Nilalayon nitong tuluyang gibain ang lahat ng artipisyal na pambansa, [[Relihiyon|relihiyoso]], at rasyal na harang na naghihiwalay sa mga manggagawa at mamamayan ng mundo.<ref name=":6" /> === Pamahalaang sosyalista === Nagkakaiba ang [[sosyalismo]] at anarkismo sa isang pangunahing usapin: ang pangangailangan ng isang estado. Ipinapalagay ng pananaw ng sosyalismo na ang paggamit at pamamahagi ng mga yaman ng lipunan ay dapat kontrolin at planuhin ng isang pamahalaang halal ng mamamayan upang magsilbing kasangkapan ng [[katarungan]]. Umaasa ang mga sosyalista sa sentral na kapangyarihang ito at sa sentralisadong pagpaplano upang pangasiwaan ang produksyon at makatarungang maipamahagi ang kayamanan sa buong lipunan. Sa kabilang banda, itinuturing ng mga anarkista na ang anumang sentralisadong pamahalaan ay likas na mapaniil at nakasasama sa [[pag-unlad]] ng sangkatauhan. Ang anarkismo ay hayagang tumututol sa awtoridad ng estado at sa halip ay nagtataguyod ng ganap na sariling pamamahala. Naniniwala ang mga anarkista na ang lipunan ay dapat organisahin batay lamang sa kusang-loob na pagsang-ayon ng mga tao at sa malalayang samahang [[boluntaryo]], na tuluyang nag-aalis sa mga mapamilit na hirarkiyang ginagamit ng isang sosyalistang estado. Sa tradisyon ng o sosyalismo ng estado, naniniwala silang kailangang gamitin ang kontrol ng gobyerno upang pamahalaan ang produksyon, [[yaman]], at mga ari-arian para sa publiko. Ayon sa makasaysayang sanaysay na ''State Socialism and Anarchism'' ni Benjamin Tucker,<ref>{{Cite web |last=Tucker |first=Benjamin R. |date=1888 |title=STATE SOCIALISM AND ANARCHISM: How Far They Agree, and Wherein They Differ |url=https://cooperative-individualism.org/tucker-benjamin_state-socialism-and-anarchism-1888.pdf |access-date=Agosto 2, 2026 |website=cooperative-individualism.org |language=en}}</ref> ang sistemang ito ay naglalayong gawing isang malawak na burukrasya ang nasyon kung saan ang estado ang nag-iisang tagapamahala ng industriya upang tuluyang burahin ang kapitalistang kompetisyon. Para sa mga sosyalista, ang awtoridad ng pamahalaan ay isang pansamantala ngunit kinakailangang hakbang upang protektahan ang mga manggagawa at ipatupad ang pagkakapantay-pantay. Sa kabilang banda, tahasang tinatanggihan ng anarkismo ang argumentong ito at itinuturing ang estado bilang ugat ng kawalan ng [[kalayaan]]. Sa [[Akademikong larangan|akademikong]] pagsusuri,<ref>{{Cite journal |last=Shaffer |first=Kirwin |date=2023-01-02 |title=Anarchists vs. the State: As Latin America swings left, activists keep alive a long anarchist tradition of critiquing the limits of state power. For them, the real alternatives are in communities, workplaces, and the streets. |url=https://doi.org/10.1080/10714839.2023.2184080 |journal=NACLA Report on the Americas |language=en |volume=55 |issue=1 |pages=74–81 |doi=10.1080/10714839.2023.2184080 |issn=1071-4839}}</ref> ang mga anarkista ay mahigpit na sumasalungat sa kahit anong uri ng hirarkikong na pamahalaan. Naniniwala sila na kapag ang kapangyarihan ay ibinigay sa isang sosyalistang estado, ang burukrasya nito ay likas na magiging mapaniil at hindi kusang maglalaho. Sa halip na dumaan sa pamahalaan, isinusulong ng anarkismo ang agarang pagbuo ng lipunan mula sa ibaba pataas (''bottom-up'') sa pamamagitan ng mga boluntaryong unyon at malayang kooperasyon ng mga tao. === Teokrasya === Ang [[teokrasya]] at anarkismo ay dalawang magkaibang sistema ng pamamahala. Sa teokrasya, ang pamahalaan ay pinamumunuan ng mga pinuno ng relihiyon at ang mga batas ay ibinabatay sa utos ng [[Diyos]], kung saan may mataas na kontrol ang estado sa buhay at paniniwala ng mga mamamayan. Isang modernong halimbawa nito ay ang [[Apganistan]] sa ilalim ng [[Taliban]], kung saan pinatatakbo ang bansa bilang isang teokratikong estado.<ref>{{Cite web |date=Enero 23, 2026 |title=Afghanistan: Taliban consolidate theocratic State while the humanitarian crisis deepens, EUAA report finds {{!}} European Union Agency for Asylum |url=https://www.euaa.europa.eu/news-events/afghanistan-taliban-consolidate-theocratic-state-while-humanitarian-crisis-deepens-euaa-report-finds |access-date=2026-08-02 |website=www.euaa.europa.eu |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Politics |first=Oishimaya Sen Nag |date=2025-03-14 |title=Countries With A Theocratic Government Today |url=https://www.worldatlas.com/government/countries-with-a-theocratic-government-today.html |access-date=2026-08-02 |website=WorldAtlas |language=en-US}}</ref> Sa [[Kasaysayan ng Pilipinas|kasaysayan naman ng Pilipinas]], masasalamin ang sistemang ito sa tinawag ni [[Marcelo H. del Pilar]] na "''La Frailocracia''" o pamahalaan ng mga [[prayle]] noong [[Imperyong Kastila|rehimeng Espanyol]]. Sa kaniyang mismong akda na ''Frailocracy in the Philippines'' (na inilathala sa Ingles ng [[Pambansang Komisyong Pangkasaysayan]]),<ref>{{Cite book |last=Pilar |first=Marcelo H. del Del |author-link=Marcelo H. del Pilar |url=https://openlibrary.org/books/OL3853103M/Frailocracy_in_the_Philippines |title=Frailocracy in the Philippines |date=1979 |publisher=National Historical Institute |location=Manila}}</ref> masusing idinokumento ang naging kasaysayan ng ugnayan ng relihiyon at estado, kung saan ang mga prayle ang siyang humawak sa tunay na kapangyarihang pampolitika sa kolonya.<ref>{{Cite web |last=Guerrero |first=Leon Ma. |author-link=Leon Maria Guerrero |date=1952-12-13 |title=Del Pilar, December 13, 1952 |url=https://philippinesfreepress.wordpress.com/1952/12/13/del-pilar-december-13-1952/ |access-date=2026-08-02 |website=The Philippines Free Press Online |language=en}}</ref> Sa kabilang banda, ang anarkismo ay ganap na kataliwasan nito dahil tinatanggihan nito ang anumang uri ng gobyerno, pinuno, o relihiyosong awtoridad sa lipunan. Naniniwala ang mga anarkista na kayang mag-organisa ng lipunan ang mga tao sa pamamagitan ng boluntaryong kooperasyon at pagkakapantay-pantay nang walang nagdidiktang estado, na siyang kabaligtaran ng mahigpit na hirarkiya at dogmang ipinatutupad sa sistemang teokratiko. === Demokrasya ng nakararami === Ang [[demokrasya]] ng nakararami ay nakabatay sa sama-samang pagpapasya kung saan ang pasya ng nakararami ang namamayani sa minorya o sa buong pangkat, na sinusuportahan ng mapamilit na kapangyarihan ng mga institusyon. Tinatanggihan naman ng anarkismo ang lahat ng anyo ng di-boluntaryong hirarkiya, sentralisadong pamamahala, at pamimilit na isinasagawa ng estado.<ref>{{Citation |last=Clark |first=Patricia |title=Anarchism and Democracy |date=2003 |url=https://sk.sagepub.com/dict/edvol/understanding-democratic-politics/chpt/anarchism-democracy |work=Understanding Democratic Politics: An Introduction |pages=261–270 |place=1 Oliver's Yard, 55 City Road, London EC1Y 1SP United Kingdom |publisher=SAGE Publications Ltd |doi=10.4135/9781446220962.n26 |isbn=978-0-7619-7183-2 |access-date=2026-08-02 |last2=Gemie |first2=Sharif}}</ref><ref>{{Cite book |last=Baker |first=Zoe |url=https://theanarchistlibrary.org/library/zoe-baker-anarchism-and-democracy |title=Anarchism and Democracy |date=2022-04-18 |language=en}}</ref> Sa halip, itinataguyod nito ang kusang-loob na pagsasama at, sa pangkalahatan, ang pagtutulungang nakabatay sa pagkakasundo ng lahat o konsenso.<ref>{{Cite book |last=Baker |first=Zoe |url=https://theanarchistlibrary.org/library/zoe-baker-myths-about-anarchism-democracy-and-decision-making |title=Myths About Anarchism, Democracy, and Decision-Making |date=2025-12-30 |language=en}}</ref> === Kapitalismo at panlipunang pamilihan === Ang [[kapitalismo]], ang ekonomiyang panlipunang [[pamilihan]], at ang anarkismo ay magkakaibang sistemang pampulitika at pang-ekonomiya na nakabatay sa kani-kanilang pananaw hinggil sa kapangyarihan ng pamahalaan, pagmamay-ari ng ari-arian, at mga pamilihan. Ang kapitalismo ay umaasa sa pribadong pagmamay-ari at sa hangaring [[Kita|kumita]], ang ekonomiyang panlipunang pamilihan ay nagdaragdag ng matitibay na patakaran ng estado para sa kapakanang panlipunan, samantalang ang anarkismo ay naglalayong ganap na buwagin ang awtoridad ng estado at ang mga tradisyunal na hirarkiya. Ang kapitalismo at anarkismo ay may magkatunggaling pananaw sa lipunan at kalikasan ng tao. Sa usapin ng pamahalaan, tinatanggap ng kapitalismo ang estado bilang tagapagtanggol ng mga [[kontrata]] at pribadong ari-arian, samantalang ganap na tinatanggihan ng anarkismo ang pamahalaan dahil itinuturing itong mapang-api. pagdating naman sa ari-arian, ang kapitalismo ay nakasalalay sa pribadong pagmamay-ari upang kumita ng tubo, ngunit para sa anarkismo, ang mga kagamitan sa produksyon ay dapat pag-arian ng komunidad o ng mga manggagawa mismo.<ref>{{Cite web |date=2025-08-03 |title=Capitalism vs Anarchism: Understanding Two Radical Visions - VOICES OF CAPITALISM |url=https://voicesofcapitalism.com/capitalism-vs-anarchism/ |access-date=2026-08-02 |language=en-US}}</ref> Sa huli, ang kapitalismo ay umaasa sa [[malayang pamilihan]] kung saan ang lakas-paggawa ay binabayaran ng [[sahod]] bilang produkto, samantalang itinuturing ng anarkismo na mapagsamantala ang sistemang ito at mas pinapaboran ang pagtutulungan at kolektibong pamamahala para sa pangangailangan ng [[pamayanan]]. === Komunismong awtoritaryo (Marxismo-Leninismo-Maoismo) === Kapwa layunin ng [[Marxismo]]-[[Leninismo]]-[[Maoismo]]<ref>{{Cite web |last=KC |first=Arjan |date=2025-12-15 |title=Communism Ideologies Marxism Leninism... |url=https://gurkhatech.com/communism-ideologies-marxism-leninism-maoism/ |access-date=2026-08-02 |website=Gurkha Technology |language=en-US}}</ref> at anarkismo ang pagtatatag ng isang walang-uri at walang-estado na lipunang [[Komunismo|komunista]], subalit lubos silang nagkakaiba sa paraan kung paano ito makakamit. Gumagamit ang mga grupong Marxista-Leninista-Maoista ng isang sentralisadong partidong taliba at isang makapangyarihang estado upang durugin ang kapitalismo. Samantala, tinatanggihan ng mga anarkista ang lahat ng estado at herarkiya mula pa lamang sa simula, at sa halip ay itinataguyod ang sariling pamamahala at kusang-loob na pagtutulungan. Nailalarawan ang tagisan ng Marxismo-Leninismo-Maoismo (MLM) at anarkismo sa Pilipinas sa pamamagitan ng magkaibang diskarte ng mga militanteng grupo at mga lokal na komunidad.<ref name=":7" /> Ang mga organisasyong MLM sa bansa, tulad ng [[Bagong Hukbong Bayan]] (NPA) at mga pambansang-demokratikong alyansa, ay kumikilos sa ilalim ng gabay ng mga turo nina [[Karl Marx|Marx]], [[Vladimir Lenin|Lenin]], at [[Mao Zedong]], kung saan sentralisado ang pamumuno at may malinaw na hirarkiya ng mga kadre. Sa kabilang banda, ang mga lokal na anarkista sa Pilipinas ay tahasang tumatanggi sa ideya ng iisang pinuno o organisasyon. Malaki rin ang pagkakaiba ng dalawang panig pagdating sa konsepto ng nasyonalismo at paraan ng pagbabago. Ang kilusang MLM sa [[Pilipinas]] ay tradisyonal na gumagamit ng diskursong "makabayan" na hango sa diwa ng mga rebolusyonaryo tulad ni [[Andrés Bonifacio|Andres Bonifacio]] upang pukawin ang damdamin ng mga manggagawa at [[magsasaka]].<ref name=":7">{{Cite book |last=Ladrido |first=Portia |url=https://theanarchistlibrary.org/library/portia-ladrido-the-anarchists-making-a-difference-in-philippine-society#toc2 |title=The anarchists making a difference in Philippine society |date=2017-09-28 |language=en}}</ref> Para sa mga anarkista, isang malaking kontrahan ang maging makabayan habang isinusulong ang isang lipunang walang estado. Habang ang mga Maoista ay nakatutok sa Matagalang Digmaang Bayan upang agawin ang kapangyarihan ng pamahalaan, kinukuwestiyon ng mga anarkista ang armadong pakikibaka dahil sa panganib na tuluyan nitong maubos ang [[kalikasan]] bago pa man magtagumpay ang rebolusyon. Sa halip na [[digmaan]], mas pinipili ng mga anarkistang Pilipino ang mga direktang aksyon sa komunidad gaya ng pagtugon sa [[baha]], mga kampanyang kontra-[[halalan]], o pakikilahok sa mga proyektong pangkalikasan.<ref name=":7" /> === Meritokrasya at kakistokrasya === Ang meritokrasya ay pamumuno batay sa talino at kakayahan<ref>{{cite web |title=meritocracy|url=http://dictionary.reference.com/browse/meritocracy?s=t|website=Dictionary.com|access-date=14 Pebrero 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306040546/http://dictionary.reference.com/browse/meritocracy?s=t|url-status=live|language=en}}</ref> habang ang kakistokrasya ay pamumuno ng pinakamalala o walang-kakayahang tao,<ref>{{Cite book |last=Bowler|first=Peter|title=The superior person's book of words|date=1985|isbn=0-87923-556-X|edition=1|location=Boston|oclc=11757334|publisher=David R. Godine|language=en}}</ref>{{Rp|page=54}} at ang anarkismo ay sistemang walang kinikilalang estado o pampulitikang pinuno upang itaguyod ang kusang kooperasyon at kalayaan ng tao. === Minarkismo === Kahit na ang maliit na impluwensiya ng pamamahala ay tinututulan ng anarkismo sapagkat pinagdududahan nito ang pagkaepektibo nito upang makamit ang ninanais na anarkiya. Ngunit, maspinapaboran ito kaysa sa ibang klaseng pulitikang pananaw lalo na kung ito ay gumagamit ng mga konseptong anarkismo tulad ng Demokratikong Munisipalismo at Demokratikong Kumpederalismo na siyang gumagamit ng ilalim-paangat na pagoorganisa at desisyon. Isang halimbawa ay ang Zapatista ng Chiapas Mexico o kaya naman ang Rojava sa Syria. Ngunit, hindi sapat para sa mga anarkista na basta lamang magkaroon ng pamahalaan na konti ang impluwensiya o pangingielam sa lipunan dahil maaaring umusbong ang sentimyento na palakasin ang pamahalaan, o kaya naman ay magkaroon ng malawakang pagusbong ng panibagong mga abusado sa kapangyarihan na hindi saklaw sa miyembro ng pamahalaan tulad ng mga Mafia, Warlord, Kartel, Oligarko, at mga Gangster. == Tingnan din == * [[Komunismo]] * [[Mutualismo]] * [[Sosyalismo]] == Mga pananda == <references group="nb"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} == Mga talababa == {{Refbegin|30em|indent=yes}} * {{Cite book |last=Marshall |first=Peter |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |publisher=HarperCollins |date=1992 |isbn=978-0-0021-7855-6 |location=London}} * {{Cite encyclopedia |date=2009 |title=Anarchism |encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest |publisher=John Wiley & Sons |location=Oxford |last=Cohn |first=Jesse |editor-last=Ness |editor-first=Immanuel |language=en |pages=1–11 |doi=10.1002/9781405198073.wbierp0039 |isbn=978-1-4051-9807-3}} * {{Cite book |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |date=2018 |publisher=Palgrave Macmillan | language=en |isbn=978-3-3197-5619-6 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Arvidsson |first=Stefan |title=The Style and Mythology of Socialism: Socialist Idealism, 1871–1914 |publisher=Routledge |language=en |date=2017 |isbn=978-0-3673-4880-9 |edition=1st |location=London}} * {{Cite book |last=Otero |first=Carlos Peregrín |title=Noam Chomsky: Critical Assessments |publisher=Routledge |language=en |date=1994 |isbn=978-0-4150-1005-4 |volume=2–3 |location=London}} * {{Cite book |last=Guérin |first=Daniel |url=http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |title=Anarchism: From Theory to Practice |publisher=Monthly Review Press |date=1970 |isbn=978-0-8534-5128-0 |access-date=16 Pebrero 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200714125723/http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |archive-date=14 Hulyo 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Bates |first=David |title=Political Ideologies |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2017 |isbn=978-0-1987-2785-9 |editor-last=Wetherly |editor-first=Paul |chapter=Anarchism |access-date=28 Pebrero 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&pg=PA128 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111304/https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&pg=PA128 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |date=2015 |title=Black Panther Radical Factionalization and the Development of Black Anarchism |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-black-studies_2015-10_46_7/page/678 |journal=Journal of Black Studies|language=en |location=Thousand Oaks |publisher=SAGE Publishing |volume=46 |issue=7 |pages=678–703 |doi=10.1177/0021934715593053 |jstor=24572914 |s2cid=145663405}} * {{Cite book |last=Long |first=Roderick T. |url=https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |title=The Routledge Companion to Social and Political Philosophy |publisher=Routledge |date=2013 |isbn=978-0-4158-7456-4 |editor-last=Gaud |editor-first=Gerald F. |access-date=28 Pebrero 2019 |editor-last2=D'Agostino |editor-first2=Fred |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085833/https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |archive-date=9 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite web |date=2019 |title=Definition of Anarchism |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111728/https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |archive-date=18 Pebrero 2021 |access-date=28 Pebrero 2019 |website=Merriam-Webster |language=en |ref={{Sfnref|Merriam-Webster|2019}}}} * {{Cite book |last=Sylvan |first=Richard |title=A Companion to Contemporary Political Philosophy |date=2007 |publisher=Blackwell Publishing |isbn=978-1-4051-3653-2 |editor-last=Goodin |editor-first=Robert E. |edition=2 |series=Blackwell Companions to Philosophy |volume=5 |chapter=Anarchism |editor-last2=Pettit |editor-first2=Philip |editor-last3=Pogge |editor-first3=Thomas |language=en}} * {{Cite book |last=Joll |first=James |language=en |title=The Anarchists |publisher=Harvard University Press |date=1964 |oclc=65683373}} * {{Cite book |last=Carlson |first=Andrew R. |title=Anarchism in Germany; Vol. 1: The Early Movement |url=https://archive.org/details/anarchismingerma0001carl |language=en |publisher=Scarecrow Press |date=1972 |isbn=978-0-8108-0484-5 |location=Metuchen, New Jersey}} * {{Cite news |last=Kahn |first=Joseph |date=5 Agosto 2000 |title=Anarchism, the Creed That Won't Stay Dead; The Spread of World Capitalism Resurrects a Long-Dormant Movement |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2000/08/05/arts/anarchism-creed-that-won-t-stay-dead-spread-world-capitalism-resurrects-long.html |url-access=subscription |page=B9 |issn=0362-4331|language=en}} * {{Citation |last=Baker |first=Zoe |title=Means and Ends: The Revolutionary Practice of Anarchism in Europe and the United States |date=2023 |place=Edinburgh |publisher=AK Press |isbn=978-1-84935-498-1|language=en}} * {{Cite book |last=Nettlau |first=Max |language=en|title=A Short History of Anarchism |publisher=Freedom Press |date=1996 |isbn=978-0-9003-8489-9}} * {{Cite book |last=Ward |first=Colin |url=https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |title=Anarchism: A Very Short Introduction |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2004 |isbn=978-0-1928-0477-8 |location=Oxford |author-mask=2 |access-date=12 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304153805/https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |archive-date=4 Marso 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Goodway |first=David |language=en |title=Anarchist Seeds Beneath the Snow |publisher=Liverpool Press |date=2006 |isbn=978-1-8463-1025-6}} * {{Cite book |last=Skirda |first=Alexandre |title=Facing the Enemy: A History of Anarchist Organization From Proudhon to May 1968 |url=https://archive.org/details/facingenemyhisto0000skir |publisher=AK Press|language=en |date=2002 |isbn=978-1-9025-9319-7}} * {{Cite book |last=Fernández |first=Frank |title=Cuban Anarchism: The History of A Movement |publisher=Sharp Press |date=2009 |orig-date=2001|language=en}} * {{Cite book |last=Morris |first=Christopher W. |url=https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |title=An Essay on the Modern State |publisher=Cambridge University Press |date=2002 |isbn=978-0-5215-2407-0 |access-date=15 Setyembre 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115214335/https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |archive-date=15 Enero 2021 |url-status=live}} * {{Cite journal |last=Osgood |first=Herbert L. |date=Marso 1889 |title=Scientific Anarchism |journal=Political Science Quarterly|language=en |publisher=The Academy of Political Science |volume=4 |issue=1 |pages=1–36 |doi=10.2307/2139424 |jstor=2139424}} * {{Cite book |last=Newman |first=Michael |title=Socialism: A Very Short Introduction |url=https://archive.org/details/socialismverysho0000newm |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1928-0431-0 |language=en |location=Oxford}} * {{Cite book |last=Morris |first=Brian |title=Anthropology, Ecology, and Anarchism: A Brian Morris Reader |url=https://archive.org/details/anthropologyecol0000bria |publisher=PM Press|language=en |others=Marshall, Peter |date=2015 |isbn=978-1-6048-6093-1 |edition=illustrated |location=Oakland |author-mask=2}} * {{Cite book |last=Walter |first=Nicholas |title=About Anarchism |publisher=Freedom Press |date=2002 |isbn=978-0-9003-8490-5 |location=London|language=en}} * {{Cite book |last=Jennings |first=Jeremy |title=Contemporary Political Ideologies |publisher=Pinter |date=1993 |isbn=978-0-8618-7096-7 |editor-last=Eatwell |editor-first=Roger |location=London |pages=127–146 |chapter=Anarchism |editor-last2=Wright |editor-first2=Anthony|language=en}} * {{Cite book |last1=Gay |first1=Kathlyn |title=Encyclopedia of Political Anarchy |url=https://archive.org/details/encyclopediaofpo0000gayk |last2=Gay |first2=Martin |publisher=ABC-CLIO |date=1999 |isbn=978-0-8743-6982-3|language=en}} * {{Cite encyclopedia |date=2008 |title=Anarcho-capitalism |encyclopedia=The Encyclopedia of Libertarianism |publisher=SAGE; Cato Institute|language=en|url=https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&pg=PT51 |access-date=2 Setyembre 2020 |editor-last=Hamowy |editor-first=Ronald |pages=13–14 |doi=10.4135/9781412965811.n8 |isbn=978-1-4129-6580-4 |oclc=191924853 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111721/https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&pg=PT51 |archive-date=18 February 2021 |last1=Morris |first1=Andrew |url-status=live |url-access=subscription}} * {{Cite book |last=Johnson |first=Charles |title=Anarchism/Minarchism: Is a Government Part of a Free Country? |publisher=Ashgate Publishing|language=en |date=2008 |isbn=978-0-7546-6066-8 |editor-last=Long |editor-first=Roderick T. |pages=155–188 |chapter=Liberty, Equality, Solidarity Toward a Dialectical Anarchism |editor-last2=Machan |editor-first2=Tibor R.}} * {{Cite book |last=Franks |first=Benjamin |title=The Oxford Handbook of Political Ideologies |url=https://archive.org/details/oxfordhandbookof0000unse_k5b8 |date=Agosto 2013 |publisher=[[Oxford University Press]] |editor-last=Freeden |editor-first=Michael |pages=[https://archive.org/details/oxfordhandbookof0000unse_k5b8/page/385 385]–404 |chapter=Anarchism |doi=10.1093/oxfordhb/9780199585977.013.0001 |isbn=978-0-19-958597-7 |editor-last2=Stears |editor-first2=Marc|language=en}} * {{Cite book |last=McLaughlin |first=Paul |title=Anarchism and Authority: A Philosophical Introduction to Classical Anarchism |publisher=Ashgate|language=en |date=2007 |isbn=978-0-7546-6196-2 |location=Aldershot}} * {{Cite journal |last=Jun |first=Nathan |date=Setyembre 2009 |title=Anarchist Philosophy and Working Class Struggle: A Brief History and Commentary |url=https://philarchive.org/rec/JUNAPA-2 |journal=WorkingUSA |language=en |volume=12 |issue=3 |pages=505–519 |doi=10.1111/j.1743-4580.2009.00251.x |issn=1089-7011}} * {{Cite book |last1=McLean |first1=Iain |url=https://archive.org/details/oxfordconcisedic00iain |title=The Concise Oxford Dictionary of Politics |last2=McMillan |first2=Alistair |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2003 |isbn=978-0-1928-0276-7 |url-access=registration|language=en}} * {{Cite journal |last=Gabardi |first=Wayne |date=1986 |title=Anarchism. By David Miller. (London: J. M. Dent and Sons, 1984. pp. 216 [pagsur ng aklat]) |url=https://archive.org/details/sim_american-political-science-review_1986-03_80_1/page/300 |journal=American Political Science Review |volume=80 |issue=1 |pages=300–302 |doi=10.2307/1957102 |jstor=446800 |s2cid=151950709|language=en}} * {{Cite encyclopedia |date=2003 |title=Anarchism |encyclopedia=The Blackwell Dictionary of Modern Social Thought |publisher=Blackwell Publishing|language=en |location=Malden, Massachusetts |url=https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&pg=PA12 |access-date=15 Agosto 2020 |last=Ostergaard |first=Geoffrey |editor-last=Outhwaite |editor-first=William |edition=2nd |isbn=978-0-6312-2164-7 |oclc=49704935 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418004719/https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&pg=PA12 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last1=Harrison |first1=Kevin |url=https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |title=Understanding Political Ideas and Movements |last2=Boyd |first2=Tony |publisher=Manchester University Press |date=2003 |isbn=978-0-7190-6151-6 |access-date=7 Marso 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308074910/https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |archive-date=8 Marso 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Brooks |first=Frank H. |title=The Individualist Anarchists: An Anthology of Liberty (1881–1908) |publisher=Transaction Publishers |date=1994 |isbn=978-1-5600-0132-4|language=en}} * {{harvc |last=Backes |first=Uwe |c=Left-Wing Extremism: The Conceptual Dimension |in=Zúquete |year=2023a |pp=3–22|language=en}} * {{harvc |last=Krüusselmann |first=Katharina |last2=Weggemans |first2=Daan |c=Radicalization and Left-Wing Extremism |in=Zúquete |year=2023a |pp=55–68|language=en}} * {{Cite book |editor-last=Zúquete |editor-first=José Pedro |title=The Palgrave Handbook of Left-Wing Extremism |date=2023a |publisher=Palgrave Macmillan |volume=1 |isbn=978-3-031-30896-3|language=en}} * {{Cite book |last=Marshall |first=Peter | language=en |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |url=https://archive.org/details/Demanding_the_impossible_9781604862706 |publisher=PM Press |date=1993 |isbn=978-1-6048-6064-1 |location=Oakland, California |author-mask=2}} * {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |title=Anarchist Voices: An Oral History of Anarchism in America |url=https://archive.org/details/anarchistvoiceso0000avri |publisher=Princeton University Press |date=1996 |isbn=978-0-6910-4494-1|language=en}} * {{Cite journal |last1=Angelbeck |first1=Bill |last2=Grier |first2=Colin |date=2012 |title=Anarchism and the Archaeology of Anarchic Societies: Resistance to Centralization in the Coast Salish Region of the Pacific Northwest Coast |url=https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |url-status=live |journal=Current Anthropology |volume=53 |issue=5 |pages=547–587 |doi=10.1086/667621 |s2cid=142786065 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180721142558/https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |archive-date=21 Hulyo 2018 |access-date=24 Hunyo 2021 | language=en |s2cid-access=free |issn=0011-3204}} * {{Cite book |last=Egoumenides |first=Magda |url=https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |title=Philosophical Anarchism and Political Obligation |publisher=Bloomsbury Publishing|language=en |date=2014 |isbn=978-1-4411-2445-6 |location=New York |access-date=21 Pebrero 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111334/https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Klosko |first=George |url=https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |title=Political Obligations |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1995-5104-0 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124033632/https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |archive-date=24 Nobyembre 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Wilbur |first=Shawn |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Mutualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Miller |first=David |url=https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |title=The Blackwell Encyclopaedia of Political Thought |publisher=Wiley|language=en |date=1991 |isbn=978-0-6311-7944-3 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818145221/https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |archive-date=18 Agosto 2020 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Pierson |first=Christopher |url=https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&pg=PA187 |title=Just Property: Enlightenment, Revolution, and History |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2013 |isbn=978-0-1996-7329-2 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210316125550/https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&pg=PA187 |archive-date=16 Marso 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Morris |first=Brian |url=https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |title=Bakunin: The Philosophy of Freedom |publisher=Black Rose Books |date=1993 |isbn=978-1-8954-3166-7 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225175003/https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |archive-date=25 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Shannon |first=Deric |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=91–106 |chapter=Anti-Capitalism and Libertarian Political Economy |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Heywood |first=Andrew |language=en|url=https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&pg=PA146 |title=Political Ideologies: An Introduction |publisher=Macmillan International Higher Education |date=2017 |isbn=978-1-1376-0604-4 |edition=6 |access-date=13 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111410/https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&pg=PA146 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Bakunin |first=Mikhail |title=Statism and Anarchy |url=https://archive.org/details/statismanarchy0000baku |publisher=Cambridge University Press |date=1990 |isbn=978-0-5213-6182-8 |editor-last=Shatz |editor-first=Marshall |series=Cambridge Texts in the History of Political Thought |location=Cambridge, England |translator-last=Shatz |translator-first=Marshall |doi=10.1017/CBO9781139168083 |lccn=89077393 |oclc=20826465|language=en |orig-date=1873}} * {{Cite book |last=Mayne |first=Alan James |url=https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&pg=PA131 |title=From Politics Past to Politics Future: An Integrated Analysis of Current and Emergent Paradigms |publisher=Greenwood Publishing Group |date=1999 |isbn=978-0-2759-6151-0 |access-date=20 Setyembre 2010|language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418013303/https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&pg=PA131 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Turcato |first=Davide |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Anarchist Communism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=Anarchism: a Documentary History of Libertarian Ideas: from Anarchy to Anarchism |url=https://archive.org/details/anarchismdocumen0000unse |publisher=Black Rose Books |date=2005 |isbn=978-1-5516-4250-5 |location=Montréal|language=en}} * {{Cite book |last=Pernicone |first=Nunzio |url=https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |title=Italian Anarchism, 1864–1892 |publisher=Princeton University Press |date=2009 |isbn=978-0-6916-3268-1 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200819161516/https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |archive-date=19 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite journal |last=Levy |first=Carl |date=8 Mayo 2011 |title=Social Histories of Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |volume=4 |issue=2 |pages=1–44 |doi=10.1353/jsr.2010.0003 |issn=1930-1197 |s2cid=144317650|language=en}} * {{Cite book |last=Van der Walt |first=Lucien |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |pages=249–264 |chapter=Syndicalism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Ryley |first=Peter |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=225–236 |chapter=Individualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite news |last=Imrie |first=Doug |date=1994 |title=The Illegalists |url=http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908072801/http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-date=8 Setyembre 2015 |access-date=9 Disyembre 2010 |work=Anarchy: A Journal of Desire Armed |language=en}} * {{Cite book |last=Parry |first=Richard |url=https://archive.org/details/bonnotgang0000parr |title=The Bonnot Gang |publisher=Rebel Press |date=1987 |isbn=978-0-9460-6104-4 |url-access=registration|language=en}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |author-mask=2 |date=2018 |title=Contemporary Anarchist and Anarchistic Movements |journal=Sociology Compass |publisher=Wiley |volume=12 |issue=6 |article-number=e12582 |doi=10.1111/soc4.12582 |issn=1751-9020|language=en}} * {{Cite web |last=Coutinho |first=Steve |date=3 Marso 2016 |title=Zhuangzi |url=http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303175106/http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=5 Marso 2019 |publisher=Internet Encyclopedia of Philosophy |language=en}} * {{Cite journal |last=Crone |first=Patricia |date=2000 |title=Ninth-Century Muslim Anarchists |url=https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |journal=Past & Present |issue=167 |pages=3–28 |doi=10.1093/past/167.1.3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200828210845/https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |archive-date=28 Agosto 2020 |access-date=3 Enero 2022|language=en}} * {{Cite book |last=Dodson |first=Edward |title=The Discovery of First Principles |publisher=Authorhouse |date=2002 |isbn=978-0-5952-4912-1 |volume=2|language=en}} * {{Cite book |last=Thomas |first=Paul |language=en |title=Karl Marx and the Anarchists |publisher=Routledge & Kegan Paul |date=1985 |isbn=978-0-7102-0685-5 |location=London}} * {{Cite book |url=https://archive.org/details/historyofterrori00grar |title=The History of Terrorism: From Antiquity to Al-Quaeda |publisher=University of California Press|language=en |date=2007 |isbn=978-0-5202-4709-3 |editor-last=Chaliand |editor-first=Gerard |location=Berkeley; Los Angeles; London |oclc=634891265 |editor-last2=Blin |editor-first2=Arnaud |url-access=registration}} * {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=325–342 |chapter=Anarchism and the First International |author-mask=2 |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{Cite journal |last=Anderson |first=Benedict |date=2004 |title=In the World-Shadow of Bismarck and Nobel |url=http://newleftreview.org/II/28/benedict-anderson-in-the-world-shadow-of-bismarck-and-nobel |journal=New Left Review|language=en |volume=2 |issue=28 |pages=85–129 |article-number=2519 |doi=10.64590/q8k |archive-url=https://web.archive.org/web/20151219130121/http://newleftreview.org/II/28/benedict-anderson-in-the-world-shadow-of-bismarck-and-nobel |archive-date=19 Disyembre 2015 |access-date=7 Enero 2016 |url-access=subscription}} * {{Cite journal |last1=Lutz |first1=James M. |last2=Ulmschneider |first2=Georgia Wralstad |date=2019 |title=Civil Liberties, National Security and U.S. Courts in Times of Terrorism |journal=Perspectives on Terrorism |volume=13 |issue=6 |pages=43–57 |jstor=26853740|language=en}} * {{Cite book |last=Bantman |first=Constance |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=371–388 |chapter=The Era of Propaganda by the Deed |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=m7BhDwAAQBAJ&pg=PA372}} * {{Cite book |last=Moya |first=Jose C. |title=In Defiance of Boundaries: Anarchism in Latin American History |publisher=University Press of Florida |others=Kirwin R. Shaffer |date=2015 |isbn=978-0-8130-5138-3 |editor-last=Laforcade |editor-first=Geoffroy de |chapter=Transference, culture, and critique The Circulation of Anarchist Ideas and Practices |access-date=6 Marso 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=ikt6AQAACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085903/https://books.google.com/books?id=ikt6AQAACAAJ |archive-date=9 Agosto 2020|language=en |url-status=live}} * {{Cite book |last=Laursen |first=Ole Birk |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=149–168 |chapter=Anti-Imperialism |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Nomad |first=Max |title=Revolutionary Internationals 1864–1943 |publisher=Stanford University Press|language=en |date=1966 |isbn=978-0-8047-0293-5 |editor-last=Drachkovitch |editor-first=Milorad M. |page=88 |chapter=The Anarchist Tradition}} * {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |language=en |publisher=AK Press |date=2006 |isbn=978-1-9048-5948-2 |location=Stirling |author-mask=2|title=The Russian Anarchists|url=https://archive.org/details/bwb_KT-771-669 }} * {{Cite book |last=Bolloten |first=Burnett |language=en |title=The Spanish Civil War: Revolution and Counterrevolution |url=https://archive.org/details/spanishcivilwarr0000boll_z8t8 |publisher=University of North Carolina Press |date=1984 |isbn=978-0-8078-1906-7}} * {{Cite journal |last=Harmon |first=Christopher C. |date=2011 |title=How Terrorist Groups End: Studies of the Twentieth Century |journal=Connections|language=en |volume=10 |issue=2 |pages=51–104 |jstor=26310649}} * {{Cite book |last=Rupert |first=Mark |url=https://archive.org/details/globalizationint00rupe |title=Globalization and International Political Economy |publisher=Rowman & Littlefield Publishers|language=en |date=2006 |isbn=978-0-7425-2943-4 |location=Lanham}} * {{Cite book |last=Evren |first=Süreyyya |language=en |title=Post-Anarchism: A Reader |url=https://archive.org/details/postanarchismrea0000unse |publisher=Pluto Press |date=2011 |isbn=978-0-7453-3086-0 |editor-last=Rousselle |editor-first=Duane |pages=[https://archive.org/details/postanarchismrea0000unse/page/1 1]–19 |chapter=How New Anarchism Changed the World (of Opposition) after Seattle and Gave Birth to Post-Anarchism |editor-last2=Evren |editor-first2=Süreyyya }} * {{Cite book |last=Honeywell |first=C. |url=https://books.google.com/books?id=qzKOzQEACAAJ |title=Anarchism |publisher=Wiley |date=2021 |isbn=978-1-5095-2390-0 |series=Key Concepts in Political Theory |access-date=13 Agosto 2022|language=em}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Leonard |author-mask=2 |date=2010 |title=Hakim Bey and Ontological Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |location=East Lansing |publisher=Michigan State University Press|language=en |volume=4 |issue=2 |pages=109–137 |doi=10.1353/jsr.2010.0009 |jstor=41887660 |s2cid=143304524}} * {{Cite book |last=Ramnath |first=Maia |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Non-Western Anarchisms and Postcolonialism |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{cite book|last=Pernicone|first=Nunzio|year=1993|title=Italian Anarchism, 1864–1892|publisher=Princeton University Press|isbn=0691056927|lccn=92-46661}} * {{Cite book|last=Pengam|first=Alain|chapter=Anarcho-Communism|editor-last1=Ribel|editor-first1=Maximilien|editor-last2=Crump|editor-first2=John|year=1987|title=Non-Market Socialism in the Nineteenth and Twentieth Centuries|publisher=Palgrave Macmillan|chapter-url=https://books.google.com/books?id=dqmvCwAAQBAJ&q=anarcho-communism+stateless+communism&pg=PA60|pages=60–82|doi=10.1007/978-1-349-18775-1_4|isbn=978-1349187751|language=en}} * {{cite encyclopedia |editor1-last=Ball |editor1-first=Terence |editor2-last=Dagger |editor2-first=Richard |date=2019 |orig-date=1999 |url=https://www.britannica.com/topic/communism |title=Communism |edition=revised |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=10 Hunyo 2020|language=en }} * {{cite book |last=Steele |first=David |title=From Marx to Mises: Post-Capitalist Society and the Challenge of Economic Calculation |publisher=Open Court Publishing Company|language=en |year=1992 |isbn=978-0-87548-449-5}} * {{cite book|chapter=Anarchism and Markets|last=Carson|first=Kevin|year=2018|location=Leiden|publisher=Brill|editor-first=Nathan|editor-last=Jun|title=Brill's Companion to Anarchism and Philosophy|isbn=978-90-04-35689-4|pages=81–119|doi=10.1163/9789004356894_005|url=https://brill.com/view/title/35861|language=en}} * {{cite book|last=Alexander|first=Robert|title=The Anarchists in the Spanish Civil War|isbn=1-85756-400-6|location=[[Londres]]|publisher=Janus|year=1999|oclc=43717219|url=https://libcom.org/history/anarchists-spanish-civil-war-robert-alexander|language=en}} * {{cite book|last=Graham|first=Helen|language=en|year=2002|title=The Spanish Republic at War, 1936–1939|location=[[Cambridge]]|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=0-521-45932-X|oclc=464890766}} * {{cite book|first=Abel|last=Paz|title=Durruti in the Spanish Revolution|url=https://www.akpress.org/durrutiinthespanishrevolution.html|year=2006|orig-year=1996|translator-first=Chuck|translator-last=Morse|language=en|location=[[Edinburgh]]|publisher=AK Press|isbn=1-904859-50-X|lccn=2006920974|oclc=482919277}} {{Refend}} [[Kategorya:Mga ideolohiyang pampolitika]] [[Kategorya:Anarkismo|*]] [[Kategorya:Mga ideolohiyang pang-ekonomiya]] 1n7pixtohk2ofdvorkejhht9peesvpw 2218570 2218569 2026-08-02T04:57:39Z Jojit fb 38 /* Meritokrasya at kakistokrasya */ 2218570 wikitext text/x-wiki {{About|pilosopiyang pampolitika|ang katayuan ng isang lipunang walang awtoridad|Anarkiya}} [[Talaksan:Black_flag_waving.svg|frame|Itim na watawat ng anarkismo]] Ang '''anarkismo''' ay isang [[Pilosopiyang pampolitika|pilosopiyang pampulitika]] at kilusan na naglalayong buwagin ang lahat ng mga institusyong nagpapatuloy ng [[Awtoritarismo|awtoridad]], pamimilit, o herarkiya, na pangunahing tinututukan ang [[estado]] at [[kapitalismo]]. Isinusulong ng anarkismo ang pagpapalit sa estado ng mga lipunang walang estado at mga kusang-loob na malalayang samahan. Inilalarawan ang anarkismo bilang bahagi ng libertaryong sangay ng kilusang [[Sosyalismo|sosyalista]] (libertaryong sosyalismo).{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}}{{Refn|Sa aklat na ''In Anarchism: From Theory to Practice'' (1970),{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} inilarawan ng historyador na anarkista na si Daniel Guérin ang anarkismo bilang kasingkahulugan ng libertaryang sosyalismo. Isinulat niya na ang anarkismo ay "talagang kasingkahulugan ng sosyalismo. Ang isang anarkista ay pangunahing isang sosyalista na ang layunin ay wakasan ang pagsasamantala ng tao sa kapwa tao. Ang anarkismo ay isa lamang sa mga daloy ng kaisipang sosyalista—ang daloy na ang pangunahing katangian ay ang pagpapahalaga sa kalayaan at ang agarang hangaring buwagin ang estado."{{Sfn|Arvidsson|2017}} Sa kaniyang maraming akda tungkol sa anarkismo, inilalarawan naman ng historyador na si Noam Chomsky ang anarkismo, kasama ng libertaryang Marxismo, bilang libertaryang sangay ng sosyalismo.{{Sfn|Otero|1994|p=617}}|group=nb|name=nb1}} Bagaman matatagpuan ang mga bakas ng mga ideyang anarkista sa buong kasaysayan, umusbong ang makabagong anarkismo noong [[Panahon ng Kaliwanagan]]. Sa huling kalahati ng [[Ika-19 na dantaon|ika-19 na]] [[Ika-19 na dantaon|dantaon]] at sa mga unang dekada ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], umunlad ang kilusang anarkista sa maraming bahagi ng daigdig at nagkaroon ng mahalagang papel sa pakikibaka ng mga [[manggagawa]] para sa kanilang paglaya. Sa panahong ito, nabuo ang iba't ibang paaralan ng kaisipang anarkista. Nakibahagi ang mga anarkista sa ilang mga rebolusyon, lalo na sa [[Komuna ng Paris]], [[Digmaang Sibil sa Rusya]], at [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], na ang pagwawakas ay nagmarka rin sa pagtatapos ng klasikal na panahon ng anarkismo. Sa mga huling dekada ng ika-20 dantaon at pagpasok ng ika-21 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista at lumawak ang katanyagan at impluwensiya nito sa loob ng mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa digmaan, at laban sa globalisasyon. Gumagamit ang mga anarkista ng iba't ibang pamamaraan upang isulong ang pagbabagong panlipunan, na karaniwang inuuri bilang [[rebolusyonaryo]] o ebolusyonaryo, bagaman madalas na nagsasapawan ang dalawa at naipapakita sa sari-saring taktika. Karaniwang pinapaboran ng mga ebolusyonaryong pamamaraan ang unti-unti at madalas ay di-marahas na pagbabago, samantalang layunin ng mga rebolusyonaryong pamamaraan na wasakin ang mga mapaniil na estado at institusyon. Maraming aspekto ng kabihasnang pantao ang naimpluwensiyahan ng teorya, kritika, at praktika ng anarkismo. == Etimolohiya, terminolohiya, at kahulugan == [[File:Proudhon_jeune.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Proudhon_jeune.jpg|thumb|Si Pierre-Joseph Proudhon ang unang pilosopong pampolitika na tinawag ang sarili bilang anarkista{{Sfn|Kahn|2000}}<ref name="Merriman2">Merriman, John M. (2009). ''How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror''. New Haven: Yale University Press. p. 42. {{ISBN|9780300217933}}.</ref><ref name="Leier2">Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}.</ref>]] Ang etimolohikal na pinagmulan ng salitang anarkismo ay mula sa Sinaunang [[Wikang Griyego|Griyegong]] ''anarkhia'' (ἀναρχία), na nangangahulugang "walang pinuno" o "walang namumuno". Binubuo ito ng unlaping ''an-'' ("walang") at ng salitang ''arkhos'' ("pinuno" o "tagapamahala"). Ang hulaping ''-ismo'' ay tumutukoy sa isang ideolohikal na kilusan o kaisipan na nagtataguyod ng anarkiya.{{Sfnm|1a1=Bates|1y=2017|1p=128|2a1=Long|2y=2013|2p=217}} Lumitaw ang salitang ''anarchisme'' sa [[wikang Ingles]] noong 1642 at ang ''anarchy'' naman noong 1539; sa mga unang paggamit nito sa Ingles, binibigyang-diin nito ang kahulugan ng kaguluhan o kawalan ng kaayusan.{{Sfnm|1a1=Merriam-Webster|1y=2019|1loc="Anarchism"|2a1=''Oxford English Dictionary''|2y=2005|2loc="Anarchism"|3a1=Sylvan|3y=2007|3p=260}} Sa panahon ng [[Rebolusyong Pranses]], iba't ibang pangkat ang tumawag sa kanilang mga kalaban bilang mga ''anarkista'', bagaman kakaunti sa mga tinawag na ganoon ang may mga pananaw na kahalintulad ng mga sumunod na anarkista. Maraming rebolusyonaryo noong ika-19 na dantaon, gaya nina William Godwin (1756–1836) at Wilhelm Weitling (1808–1871), ang nag-ambag sa mga doktrinang anarkista ng susunod na salinlahi, subalit hindi nila ginamit ang mga katawagang ''anarkista'' o ''anarkismo'' upang ilarawan ang kanilang sarili o ang kanilang mga paniniwala.{{Sfn|Joll|1964|pp=27–37}}{{Sfn|Carlson|1972|pp=22–23}} Ang unang pilosopong pampolitika na tumawag sa kaniyang sarili bilang isang anarkista (Pranses: ''anarchiste'') at nagbigay sa salitang ito ng positibong kahulugan ay si Pierre-Joseph Proudhon (1809–1865).{{Sfn|Kahn|2000}}<ref name="Merriman2" /><ref name="Leier">Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}. (sa Ingles)</ref> Ayon sa ilang historyador, umusbong ang kilusang anarkista sa pagitan ng panahon ni Proudhon at ng Kongresong Saint-Imier noong 1872, bagaman may magkakaibang pananaw ang mga historyador hinggil dito.{{Sfn|Baker|2023|p=40-43}} Mula noong [[dekada 1890]], at nagsimula sa [[Pransiya]],{{Sfn|Nettlau|1996|p=162}} ang salitang ''libertaryanismo'' ay madalas gamitin bilang kasingkahulugan ng anarkismo;{{Sfn|Guérin|1970|loc="The Basic Ideas of Anarchism"}} hanggang sa kasalukuyan, karaniwan pa rin ang ganitong paggamit sa labas ng [[Estados Unidos]].{{Sfnm|1a1=Ward|1y=2004|1p=62|2a1=Goodway|2y=2006|2p=4|3a1=Skirda|3y=2002|3p=183|4a1=Fernández|4y=2009|4p=9}} Gayunman, sa ilang gamit, ang libertaryanismo ay tumutukoy lamang sa [[Indibidwalismo|indibiduwalistang]] pilosopiya ng [[malayang pamilihan]], at ang anarkismo ng malayang merkado ay mas tiyak na tinatawag na libertaryang anarkismo.{{Sfn|Morris|2002|p=61}} Bagaman ang katawagang libertaryanismo ay matagal nang halos kasingkahulugan ng anarkismo,{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6}} ang kahulugan nito ay naging mas malabo sa paglipas ng panahon dahil sa pag-angkin dito ng iba't ibang pangkat na may magkakaibang [[ideolohiya]],{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} kabilang ang Bagong Kaliwa at ang mga tagapagtaguyod ng libertaryang Marxismo, na hindi inuugnay ang kanilang sarili sa mga awtoritaryang sosyalista o sa isang partidong banguwardismo, gayundin ang mga radikal na [[Liberalismo|liberal]] sa usaping pangkultura na pangunahing nakatuon sa mga [[kalayaang sibil]].{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Dahil dito, may ilang anarkista ang mas pinipiling gamitin ang katawagang libertaryang sosyalismo{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}} upang maiwasan ang mga negatibong kahulugang ikinakabit sa salitang ''anarkismo'' at upang bigyang-diin ang kaugnayan nito sa sosyalismo.{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Sa pangkalahatan, ginagamit ang anarkismo upang tukuyin ang kontra-awtoritaryang sangay ng kilusang sosyalista.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=104}}{{Refn|group=nb|name=nb1}} Karaniwan itong inihahambing sa mga anyo ng sosyalismo na nakasentro sa estado o ipinapataw mula sa itaas.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Karaniwang binibigyang-diin ng mga iskolar ng anarkismo ang sosyalistang katangian ng anarkismo{{Sfn|Newman|2005|p=15}} at tinutuligsa ang mga pagtatangkang paghiwalayin ang dalawa bilang magkasalungat na ideolohiya.{{Sfn|Morris|2015|p=64}} May ilang iskolar ding naglalarawan sa anarkismo bilang may maraming impluwensiya mula sa liberalismo,{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} at bilang kapuwa liberal at sosyalista, bagaman higit na sosyalista.{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Samantala, maraming iskolar ang tumatangging ituring na isang anyo ng anarkismo ang anarko-kapitalismo, sapagkat para sa kanila ay hindi nito wastong nauunawaan ang mga pangunahing simulain ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}}{{Refn|Ayon kay Herbert L. Osgood, ang anarkismo ang "pinakasukdulang kabaligtaran" ng awtoritaryang komunismo at sosyalismong nakasentro sa estado.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Ayon naman kay Peter Marshall, "sa pangkalahatan, mas malapit ang anarkismo sa sosyalismo kaysa sa liberalismo. ... Malaking bahagi ng anarkismo ay kabilang sa kampo ng sosyalismo, bagaman mayroon din itong ilang impluwensiya mula sa liberalismo. Hindi ito maaaring ipailalim lamang sa sosyalismo, at mas mainam itong ituring bilang isang hiwalay at natatanging doktrina."{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Ayon kay Jeremy Jennings, "mahirap hindi mapagpasyahan na ang mga ideyang ito"—na tumutukoy sa anarko-kapitalismo—"ay tinatawag lamang na anarkista dahil sa maling pag-unawa sa kung ano ang anarkismo." Dagdag pa niya, "ang anarkismo ay hindi nagtataguyod ng lubos na walang hadlang na kalayaan ng indibidwal (na tila pinaniniwalaan ng mga 'anarko-kapitalista'); sa halip, gaya ng nakita na natin, itinataguyod nito ang pagpapalawak ng [[indibidwalidad]] at ng pamayanan."{{Sfn|Morris|2015|p=64}} Isinulat naman ni Nicolas Walter na "ang anarkismo ay nagmula kapuwa sa liberalismo at sosyalismo, sa kasaysayan man at sa ideolohiya. ... Sa isang diwa, nananatiling mga liberal at mga sosyalista ang mga anarkista, at tuwing itinatakwil nila ang mabubuting elemento ng alinman sa dalawa, ipinagkakanulo nila ang mismong anarkismo. ... Kami ay mga liberal, subalit higit pa rito; kami rin ay mga sosyalista, subalit higit pa rito."{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Isinama naman ni Michael Newman ang anarkismo bilang isa sa maraming tradisyon ng sosyalismo, lalo na ang tradisyong higit na nakahanay sa sosyalismo na sinusundan nina Pierre-Joseph Proudhon at Mikhail Bakunin.{{Sfn|Newman|2005|p=15}} Samantala, iginiit ni Brian Morris na "nakalilinlang kapuwa sa konsepto at sa kasaysayan" ang paglikha ng isang mahigpit na paghahati sa pagitan ng sosyalismo at anarkismo.|group=nb}} Bagaman ang pagtutol sa estado ay pangunahing bahagi ng kaisipang anarkista, hindi madaling bigyan ng iisang depinisyon ang anarkismo, sapagkat malawak ang talakayan ng mga iskolar at mga anarkista tungkol dito, at bahagyang magkakaiba ang pag-unawa rito ng iba't ibang tradisyon ng anarkismo.{{Sfn|Long|2013|p=217}}{{Refn|Isang karaniwang depinisyong tinatanggap ng mga anarkista ay ang anarkismo ay isang kalipunan ng mga pilosopiyang pampolitika na tumututol sa awtoridad at hirarkikong organisasyon, kabilang ang [[kapitalismo]], [[nasyonalismo]], ang [[estado]], at lahat ng kaugnay na institusyon, sa pamamalakad ng lahat ng [[ugnayang pantao]], pabor sa isang lipunang nakabatay sa [[desentralisasyon]], [[kalayaan]], at kusang-loob na samahan. Gayunman, binibigyang-diin ng mga iskolar na ang depinisyong ito ay may kaparehong mga kakulangan ng depinisyong nakabatay sa kontra-awtoritaryanismo (isang ''[[a posteriori]]'' na kongklusyon), kontra-etatismo o kontra-estado (sapagkat higit pa rito ang anarkismo),{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1p=166|2a1=Jun|2y=2009|2p=507|3a1=Franks|3y=2013|3pp=386–388}} at etimolohiya (ang simpleng pagwawaksi sa mga namumuno).{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1pp=25–29|2a1=Long|2y=2013|2pp=217}}|group=nb}} Kabilang sa mahahalagang sangkap ng depinisyon nito ang hangarin para sa isang [[Lipunan|lipunang]] walang pamimilit, ang pagtanggi sa aparatong pang-estado, ang paniniwalang likas na kayang mamuhay o umunlad ng tao sa isang lipunang walang pamimilit, at ang mungkahi kung paano maisasakatuparan ang mithiin ng anarkiya.{{Sfn|McLaughlin|2007|pp=25–26}} == Simbolismo == {{multiple image | total_width = 320 | image1 = Anarchy-symbol.svg | caption1 = Simbolong bilog na A | image2 = Circle-A red.svg | caption2 = Naka-istilong Bilog na A na punk | align = right | header = Ang bilog na A (''circle-A'') ay isang sagisag ng anarkismo na kumakatawan sa mga pangunahing simulain nito, kabilang ang kalayaan ng indibidwal at pagtutol sa awtoritaryanismo.<ref>{{Cite web |title=Understanding The Meaning Behind The Anarchist Symbol: Breaking Down The Unconventional Ideals {{!}} ShunSpirit |url=https://shunspirit.com/article/anarchist-symbol-meaning |access-date=12 Disyembre 2025|language=en |website=shunspirit.com}}</ref> }} Mula pa noong ika-19 na dantaon, gumagamit na ang mga anarkista ng ilang sagisag para sa kanilang adhikain, kabilang ang pinakatanyag na bilog na A (''circle-A''), ang itim na watawat, at ang itim na [[pusa]].<ref name="Baillargeon">{{cite book |last1=Baillargeon |first1=Normand |url=https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&q=%22circle+A%22 |title=Order Without Power: An Introduction to Anarchism: History and Current Challenges |date=2013 |publisher=Seven Stories Press |isbn=978-1-60980-472-5 |location=New York |language=en |translator=Mary Foster |access-date=Oktubre 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210922142448/https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&q=%22circle+A%22 |archive-date=Setyembre 22, 2021 |url-status=live |orig-year=2008}}</ref><ref name="An Anarchist FAQ">{{cite book |title=An Anarchist FAQ |publisher=AK Press |year=2008 |isbn=978-1-902593-90-6 |editor-last=Mckay |editor-first=Iain |location=Edinburgh |language=en |chapter=Appendix – The Symbols of Anarchy |oclc=182529204 |chapter-url=https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20201005101602/https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-date=Oktubre 5, 2020}}</ref> Karaniwan din ang mga [[watawat]] na hinati sa dalawang kulay, na kadalasang nakabatay sa itim na watawat, gaya ng pula at itim at itim at lila, na kumakatawan sa anarko-sindikalismo at anarka-[[peminismo]], ayon sa pagkakasunod. Mula noong ikalawang kalahati ng ika-20 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista sa paggamit ng mga bagong sagisag na mas madaling iguhit at mas madaling makilala, na ang pinakatanyag ay ang bilog na A. Mula sa pagsisimula ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], naging higit na laganap ang mga sagisag pangkultura ng anarkismo sa [[kulturang popular]], kasabay ng pag-usbong ng kilusang kontra-[[globalisasyon]] at ng subkulturang [[punk]].<ref name="revival">{{cite journal |last=Williams |first=Leonard |date=Setyembre 2007 |title=Anarchism Revived |journal=New Political Science |volume=29 |issue=3 |pages=297–312 |doi=10.1080/07393140701510160 |s2cid=220354272|language=en}}</ref><ref name="Gordon">{{cite journal |last=Gordon |first=Uri |date=Pebrero 2007 |title=Anarchism reloaded |journal=Journal of Political Ideologies |volume=12 |issue=1 |pages=29–48 |doi=10.1080/13569310601095598 |s2cid=216089196|language=en}}</ref> == Mga paaralan ng kaisipan == Karaniwang hinahati ang mga paaralan ng kaisipan sa anarkismo sa dalawang pangunahing makasaysayang tradisyon: ang panlipunang anarkismo at ang indibiduwalistang anarkismo, dahil sa kanilang magkakaibang pinagmulan, pagpapahalaga, at pag-unlad.{{Sfnm|1a1=McLean|1a2=McMillan|1y=2003|1loc="Anarchism"|2a1=Ostergaard|2y=2003|2p=14|2loc="Anarchism"}} Binibigyang-diin ng indibiduwalistang tradisyon ang negatibong kalayaan sa pamamagitan ng pagtutol sa mga paghihigpit sa malayang indibiduwal, samantalang binibigyang-diin ng panlipunang tradisyon ang positibong [[kalayaan]] sa layuning ganap na mapaunlad ang malayang kakayahan ng lipunan sa pamamagitan ng pagkakapantay-pantay at panlipunang pagmamay-ari.{{Sfn|Harrison|Boyd|2003|p=251}} Sa kronolohikal na pananaw, maaaring hatiin ang anarkismo sa mga klasikong tradisyon noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at sa mga pos-klasikong tradisyon—gaya ng anarka-peminismo, berdeng anarkismo, at pos-anarkismo—na umusbong pagkatapos nito.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=9}} Ang pagbibigay-diin ng anarkismo sa pagtutol sa [[kapitalismo]], pagkakapantay-pantay, at pagpapalawak ng [[pamayanan]] at indibiduwalidad ang nagtatangi rito mula sa anarko-kapitalismo at iba pang uri ng ekonomikong libertaryanismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}} Karamihan sa mga pananaw nito sa [[ekonomiya]] at pilosopiyang legal ay nagpapakita ng mga kontra-awtoritaryo, kontra-estado, libertariyo, at radikal na pagpapakahulugan sa makakaliwa at sosyalistang pulitika,{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} kabilang ang [[kolektibismo]], [[komunismo]], [[Indibidwalismo|indibiduwalismo]], [[Mutualismo|mutuwalismo]], at sindikalismo, bukod sa iba pang mga teoryang pang-ekonomiya ng libertaryang [[sosyalismo]].{{Sfn|Guérin|1970|p=35|loc="Critique of authoritarian socialism"}} Karaniwang inilalagay ang anarkismo sa pinakakaliwang bahagi ng espektrong pampolitika, bagaman marami ang tumututol sa awtoridad ng estado batay sa mga simulain ng kanan, gaya ng mga anarko-kapitalista.{{Sfnm|1a1=Brooks|1y=1994|1p=[https://books.google.com/books?id=gHyUj9HFYBIC&pg=PP15 xi]|1ps=, "Usually considered to be an extreme left-wing ideology".}}<ref name=":1">{{Cite journal |last=Jungkunz |first=Sebastian |date=2019-01-02 |title=Towards a Measurement of Extreme Left-Wing Attitudes |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09644008.2018.1484906 |journal=German Politics |language=en |volume=28 |issue=1 |pages=101–122 |doi=10.1080/09644008.2018.1484906 |issn=0964-4008 |url-access=subscription |s2cid=158624439}}</ref>{{Sfn|Backes|2023a|p=12}}{{Sfn|Krüusselmann|Weggemans|2023a|p=58}} Dahil walang iisang nakapirming kalipunan ng doktrina o natatanging pandaigdigang pananaw ang anarkismo,{{Sfn|Marshall|1993|pp=14–17}} umiral ang maraming uri at tradisyon nito, at malaki ang pagkakaiba-iba ng mga anyo ng anarkiya.{{Sfn|Sylvan|2007|p=262}} Bilang tugon sa sektaryanismo sa loob ng kilusang anarkista, lumitaw ang anarkismo nang walang [[pang-uri]], isang panawagan para sa pagpaparaya at pagkakaisa ng mga anarkista na unang isinulong ni Fernando Tarrida del Mármol noong 1889 bilang tugon sa matitinding pagtatalo hinggil sa teoryang anarkista noong panahong iyon.{{Sfn|Avrich|1996|p=6}} Sa kabila ng kanilang pagkakahiwalay, ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo ay hindi itinuturing na magkakahiwalay na mga entidad kundi mga tendensiya na nagsasalubong at nag-uugnayan sa isa't isa sa pamamagitan ng magkakaparehong simulain, gaya ng awtonomiya, mutuwal na pagtutulungan, pagtutol sa awtoridad, at [[desentralisasyon]].{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=1–6|2a1=Angelbeck|2a2=Grier|2y=2012|2p=551}} Higit pa sa mga partikular na paksyon ng mga kilusang pampolitika ng anarkismo na bumubuo sa anarkismong pampolitika, mayroon ding anarkismong pampilosopiya, na nagsasabing ang estado ay walang moral na pagiging lehitimo, nang hindi kinakailangang tanggapin ang pangangailangan ng isang rebolusyon upang ito ay maalis.{{Sfn|Egoumenides|2014|p=2}} Bilang isang sangay, lalo na ng indibiduwalistang anarkismo,{{Sfnm|1a1=Ostergaard|1y=2003|1p=12|2a1=Gabardi|2y=1986|2pp=300–302}} maaaring tanggapin ng anarkismo pampilosopiya ang pag-iral ng isang pinakamaliit na estado, subalit iginiit nito na walang [[Moralidad|moral]] na tungkulin ang mga [[mamamayan]] na sundin ang pamahalaan kapag ito ay sumasalungat sa awtonomiya ng indibiduwal.{{Sfn|Klosko|2005|p=4}} Maging ang magkakaibang pilosopikal na tradisyon tulad ng Obhetibismo at Kantiyanismo ay nagbigay ng mga argumentong ginamit upang ipagtanggol ang anarkismo pampilosopiya, kabilang ang pagtatanggol ni Robert Paul Wolff sa anarkismo laban sa mga pormal na paraan ng pagbibigay-katwiran sa pagiging lehitimo ng estado.<ref name="sa">{{cite journal |last=Martin |first=Thomas |date=2000 |title=Book Review: In Defense of Anarchism |url=http://library.nothingness.org/articles/SA/en/display/348 |journal=Social Anarchism |issue=27 |access-date=19 Hunyo 2008|language=en}}</ref> Binibigyang-pansin din ng anarkismo ang mga argumentong moral sapagkat may mahalagang papel ang [[etika]] sa pilosopiyang anarkista. Mayroon ding ilang anarkista na yumakap sa paniniwala sa [[Nihilismo|nihilismong]] pampolitika.{{Sfn|Walter|2002|p=52}} === Klasiko === Sa mga klasikong tradisyon ng anarkismo, ang mga unang umusbong ay ang mutuwalismo at indibiduwalistang anarkismo. Sinundan ang mga ito ng mga pangunahing tradisyon ng panlipunang anarkismo, gaya ng kolektibistang anarkismo, anarko-komunismo, at anarko-sindikalismo. Nagkakaiba ang mga tradisyong ito sa kanilang pananaw hinggil sa organisasyon at estrukturang pang-ekonomiya ng kanilang mithiing lipunan.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=2}} Ang mutuwalismo ay isang teoryang pang-ekonomiya noong ika-18 dantaon na pinaunlad bilang teoryang anarkista ni Pierre-Joseph Proudhon. Kabilang sa mga layunin nito ang "pagbuwag sa estado",<ref name=":0">{{Cite book |title=The Desk Encyclopedia of World History |date=2006 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-7394-7809-7 |editor-last=Wright |editor-first=Edmund |location=New York |pages=20–21}}</ref> pagkakatumbasan, malayang samahan, kusang-loob na [[kontrata]], pederasyon, at repormang [[Pananalapi (disiplina)|pananalapi]] sa parehong kredito at [[salapi]] na pamamahalaan ng isang [[bangko]] ng sambayanan.{{Sfn|Wilbur|2019|pp=213–218}} Sa paglipas ng panahon, inilarawan ang mutuwalismo bilang isang ideolohiyang nasa pagitan ng indibiduwalista at kolektibistang anyo ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Avrich|1y=1996|1p=6|2a1=Miller|2y=1991|2p=11}} Sa ''What Is Property?'' (1840), unang inilarawan ni Proudhon ang kaniyang layunin bilang isang "ikatlong anyo ng lipunan, ang sintesis ng komunismo at pag-aari."{{Sfn|Pierson|2013|p=187}} Ang kolektibistang anarkismo ay isang rebolusyonaryong sosyalistang anyo ng anarkismo{{Sfn|Morris|1993|p=76}} na karaniwang iniuugnay kay Mikhail Bakunin.{{Sfn|Shannon|2019|p=101}} Isinusulong ng mga kolektibistang anarkista ang kolektibong pagmamay-ari ng mga kagamitan sa produksiyon, na inaasahang maisasakatuparan sa pamamagitan ng marahas na [[rebolusyon]],{{Sfn|Avrich|1996|pp=3–4}} at naniniwalang dapat bayaran ang mga [[manggagawa]] ayon sa oras na kanilang ginawa, sa halip na ipamahagi ang mga [[produkto]] ayon sa pangangailangan tulad ng sa komunismo. Umusbong ang kolektibistang anarkismo kasabay ng [[Marxismo]], subalit tinanggihan nito ang [[diktadura]] ng [[proletaryado]], sa kabila ng ipinahahayag na layunin ng Marxismo na magtatag ng isang lipunang kolektibista na walang estado.{{Sfnm|1a1=Heywood|1y=2017|1pp=146–147|2a1=Bakunin|2y=1990}} Ang anarko-komunismo ay isang teorya ng anarkismo na nagsusulong ng isang lipunang komunista na may magkakasamang pagmamay-ari ng mga kagamitan sa [[produksiyon]],{{Sfn|Mayne|1999|p=131}} na pinangangasiwaan ng isang pederal na ugnayan ng mga kusang-loob na samahan.{{Sfn|Marshall|1993|p=327}} Ang produksiyon at pagkonsumo ay ibabatay sa prinsipyong "[[Mula sa bawat isa ayon sa kaniyang kakayahan, para sa bawat isa ayon sa kaniyang pangangailangan]]."{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1p=327|2a1=Turcato|2y=2019|2pp=237–238}} Umusbong ang anarko-komunismo mula sa mga radikal na sosyalistang kilusan pagkatapos ng [[Rebolusyong Pranses]],{{Sfn|Graham|2005}} subalit unang nabuo bilang isang natatanging [[doktrina]] sa seksiyong [[Italya|Italyano]] ng Unang Internasyonal.{{Sfn|Pernicone|2009|pp=111–113}} Kalaunan ay higit pa itong pinaunlad sa mga teoretikal na akda ni [[Peter Kropotkin]],{{Sfn|Turcato|2019|pp=239–244}} na ang kaniyang partikular na pananaw ang naging nangingibabaw sa maraming anarkista pagsapit ng huling bahagi ng ika-19 na dantaon.{{Sfn|Levy|2011|p=6}} Ang anarko-sindikalismo ay isang sangay ng anarkismo na tumitingin sa mga unyon ng mga [[manggagawa]] bilang isang posibleng puwersa para sa rebolusyonaryong pagbabago ng lipunan. Layunin nitong palitan ang kapitalismo at ang estado ng isang bagong lipunang [[Demokrasya|demokratikong]] pinamamahalaan mismo ng mga manggagawa. Ang mga pangunahing simulain ng anarko-sindikalismo ay direktang pagkilos, pagkakaisa ng mga manggagawa, at sariling pamamahala ng mga manggagawa.{{Sfn|Van der Walt|2019|p=249}} Ang indibiduwalistang anarkismo naman ay isang pangkat ng iba't ibang tradisyon ng kaisipan sa loob ng kilusang anarkista na nagbibigay ng higit na diin sa indibiduwal at sa kaniyang [[Malayang kalooban|malayang pagpapasya]] kaysa sa anumang panlabas na salik na nagtatakda ng kaniyang kilos.{{Sfn|Ryley|2019|p=225}} Kabilang sa mga unang nakaimpluwensiya sa anyong ito ng anarkismo sina William Godwin, Max Stirner, at [[Henry David Thoreau]]. Sa iba't ibang bansa, nakakuha ang indibiduwalistang anarkismo ng maliit ngunit magkakaibang pangkat ng mga tagasunod, kabilang ang mga Bohemyo na alagad ng [[sining]] at mga [[intelektuwal]],{{Sfn|Marshall|1993|p=440}} gayundin ang mga kabataang anarkistang lumalabag sa batas sa kilusang nakilala bilang iligalismo at indibiduwal na pagbawi.{{Sfnm|1a1=Imrie|1y=1994|2a1=Parry|2y=1987|2p=15}} === Pos-klasiko at kontemporaryo === Patuloy na umusbong ang anarkismo ng maraming [[pilosopiya]] at kilusan na, sa ilang pagkakataon, ay eklektiko, na humahango ng mga ideya mula sa iba't ibang pinagmulan at pinagsasama ang magkakaibang konsepto upang makalikha ng mga bagong pamamaraang pampilosopiya. Nanatiling mahalagang bahagi ng mga makabagong tradisyon ng anarkismo ang kontra-kapitalistang tradisyon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Williams|2018|p=4}} Maraming pangkat, tendensiya, at paaralan ng kaisipan ng anarkismo ang umiiral sa kasalukuyan, kaya mahirap ilarawan ang makabagong kilusang anarkista bilang isang magkakaisang kabuuan.{{Sfn|Franks|2013|pp=385–386}} Bagaman nakapaglatag ang mga teorista at aktibista ng mga "medyo matatag na kalipunan ng mga simulain ng anarkismo," wala pa ring nagkakaisang pananaw kung alin sa mga simulain ang pangunahing batayan nito. Dahil dito, inilalarawan ng mga komentarista ang mga anarkismo sa halip na isang iisang anarkismo, sapagkat bagaman may mga simulain silang magkakatulad, magkakaiba ang pagpapahalagang ibinibigay ng bawat paaralan sa mga ito. Halimbawa, maaaring isang pangkalahatang simulain ang pagkakapantay-pantay ng kasarian, subalit higit itong binibigyang-priyoridad ng anarka-peminismo kaysa ng anarko-komunismo.{{Sfn|Franks|2013|p=386}} Sa pangkalahatan, tutol ang mga anarkista sa mapilit na awtoridad sa lahat ng anyo nito, kabilang ang lahat ng sentralisado at hirarkikong anyo ng pamahalaan (halimbawa, [[monarkiya]], kinatawang demokrasya, sosyalismong pang-estado, at iba pa), mga sistemang nakabatay sa uring pang-ekonomiya (halimbawa, kapitalismo, [[Bolshevik|Bolshevismo]], [[Piyudalismo|pyudalismo]], [[pang-aalipin]], at iba pa), mga awtokratikong [[relihiyon]] (halimbawa, pundamentalistang [[Islam]], [[Simbahang Katoliko Romano]], at iba pa), patriyarkiya, heteroseksismo, pananaig ng mga puti, at [[imperyalismo]].{{Sfn|Jun|2009|pp=507–508}} Gayunman, nagkakaiba ang mga paaralan ng anarkismo sa mga pamamaraang dapat gamitin upang tutulan ang mga ito.{{Sfn|Jun|2009|p=507}} == Kasaysayan == === Sinaunang panahon at gitnang panahon === Ang mga pinakakilalang naunang tagapagpauna ng anarkismo sa sinaunang daigdig ay matatagpuan sa [[Tsina]] at [[Gresya]]. Sa Tsina, ang anarkismong pampilosopiya (ang pagtalakay sa pagiging lehitimo ng estado) ay inilahad ng mga pilosopong [[Taoismo|Taoista]] na sina Zhuang Zhou at [[Laozi]].{{Sfnm|1a1=Coutinho|1y=2016|2a1=Marshall|2y=1993|2p=54}} Kasama ng [[estoisismo]], sinasabing ang [[Taoismo]] ay nagtaglay ng mahahalagang paunang pahiwatig ng anarkismo.{{Sfn|Sylvan|2007|p=257}} Naipahayag din ang mga pananaw na anarkiko ng mga [[Mandudula|mandudulang]] [[trahedya]] at mga pilosopo sa Gresya. Ginamit nina [[Esquilo|Eskilo]] at [[Sopokles]] ang alamat ni Antigona upang ilarawan ang tunggalian sa pagitan ng mga batas na ipinapataw ng estado at ng pansariling awtonomiya. Patuloy namang kinuwestiyon ni Sokrates ang mga awtoridad sa [[Atenas]] at iginiit ang [[karapatan]] ng indibiduwal sa [[kalayaan]] ng budhi. Tinanggihan ng mga [[Siniko]] ang batas ng tao (''nomos'') at ang mga kaugnay na awtoridad, habang sinisikap nilang mamuhay ayon sa kalikasan (''physis''). Samantala, itinaguyod ng mga Estoiko ang isang lipunang nakabatay sa di-pormal at magiliw na ugnayan ng mga mamamayan nang walang pag-iral ng estado.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4, 66–73}} Sa [[Imperyong Sasanida]] (224–651 CE), nanawagan si [[Mazdak]] para sa isang lipunang may pagkakapantay-pantay at sa pag-aalis ng monarkiya, subalit hindi nagtagal ay ipinapatay siya ni Emperador Kavad I.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Sa Basra, nangaral ang ilang sektang panrelihiyon laban sa estado.{{Sfn|Crone|2000|pp=3, 21–25}} Sa [[Gitnang Kapanahunan|Gitnang Panahon]] sa [[Europa]], walang naging malinaw na gawaing anarkista maliban sa ilang mapagkait sa sariling mga kilusang panrelihiyon. Nagkaroon ng mga tendensiyang kontra-estado at libertaryo ang iba't ibang sektang panrelihiyon sa Europa.{{Sfn|Nettlau|1996|p=8}} Ang mga ito, kasama ng ilang kilusang [[Muslim]], ang kalauna'y nagbigay-daan sa pag-usbong ng panrelihiyong anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Ang muling pagsigla ng interes sa sinaunang panahon noong [[Renasimiyento|Renasimyento]] at ang pagbibigay-diin sa sariling pagpapasya noong [[Repormasyon]] ay muling nagpasigla sa mga elementong sekular na kontra-awtoritaryo sa Europa, lalo na sa Pransiya. Ang mga hamon ng [[Panahon ng Kaliwanagan]] sa awtoridad na intelektuwal—maging sekular o panrelihiyon—at ang mga rebolusyon noong dekada 1790 at noong 1848 ay pawang nagpasigla sa pag-unlad ng ideolohiyang humantong sa panahon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=307}} === Makabagong panahon === [[File:Barricade18March1871_(more_cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Barricade18March1871_(more_cropped).jpg|thumb|Ang Komuna ng Paris, isa sa mga pinakaunang eksperimento sa anarkismo.]] Noong [[Himagsikang Pranses|Rebolusyong Pranses]], ang mga pangkat na gaya ng Enragés at ng ''sans-culottes'' ay naging mahalagang yugto sa pag-usbong ng mga damdaming kontra-estado at [[Pederalismo|pederalista]].{{Sfn|Marshall|1993|p=4}} Sa buong ika-19 na dantaon, umusbong ang mga unang tradisyon ng anarkismo: itinaguyod ni William Godwin ang anarkismo pampilosopiya sa [[Inglatera]] sa pamamagitan ng moral na pagtanggi sa pagiging lehitimo ng estado; ang kaisipan ni Max Stirner ay naglatag ng daan para sa indibiduwalismo; at ang teorya ng mutuwalismo ni Pierre-Joseph Proudhon ay nakatagpo ng matabang lupa sa Pransiya.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}} Pagsapit ng huling bahagi ng dekada 1870, malinaw nang nahubog ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo, at mula 1880 hanggang 1914 ay naganap ang isang bugso ng [[Globalisasyon|globalisasyong]] noon ay hindi pa nasasaksihan.{{Sfn|Levy|2011|pp=10–15}} Ang panahong ito ng klasikal na anarkismo ay tumagal hanggang sa pagtatapos ng [[Digmaang Sibil ng Espanya]] at itinuturing na ginintuang panahon ng anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}} [[File:Bakunin.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bakunin.png|thumb|Tinutulan ni Mikhail Bakunin ang Marxistang layunin ng diktadura ng proletaryado at nakipag-alyansa sa mga pederalista sa loob ng Unang Internasyonal bago siya pinatalsik ng mga Marxista.]] Humango si Mikhail Bakunin mula sa mutuwalismo upang itatag ang anarkismong kolektibista, at sumapi siya sa ''International Workingmen's Association'', isang samahan ng mga manggagawa na kalauna'y nakilala bilang Unang Internasyonal (''First International''), na itinatag noong 1864 upang pag-isahin ang iba't ibang rebolusyonaryong kilusan. Naging isang mahalagang puwersang pampolitika ang Internasyonal, at isa sa mga pangunahing personalidad nito si [[Karl Marx]], na kasapi ng Pangkalahatang Konseho nito. Ang pangkat ni Bakunin, ang Pederasyong Jura, at ang mga tagasunod ni Pierre-Joseph Proudhon (ang mga mutuwalista) ay tumutol sa sosyalismong pang-estado, at itinaguyod ang pag-iwas sa pakikilahok sa elektoral na pulitika (''political abstentionism'') at ang pagpapanatili ng maliliit na pag-aari.{{Sfnm|1a1=Dodson|1y=2002|1p=312|2a1=Thomas|2y=1985|2p=187|3a1=Chaliand|3a2=Blin|3y=2007|3p=116}} Pagkaraan ng matitinding alitan, pinalayas ng mga Marxista ang mga Bakuninista mula sa Internasyonal sa Kongreso sa [[Ang Haya|Haya]] ng 1872.{{Sfnm|1a1=Graham|1y=2019|1pp=334–336|2a1=Marshall|2y=1993|2p=24}} Katulad din nito, ang mga anarkista ay nakaranas ng gayong pagtrato sa Ikalawang Internasyonal at tuluyang pinalayas noong 1896.{{Sfn|Levy|2011|p=12}} Hinulaan ni Bakunin na kung magkakaroon ng kapangyarihan ang mga rebolusyonaryo ayon sa mga tuntunin ni Marx, sila rin ay magiging mga bagong mapaniil sa mga [[manggagawa]]. Bilang tugon sa kanilang pagpapatalsik mula sa Unang Internasyonal, itinatag ng mga anarkista ang Internasyonal ng St. Imier. Sa impluwensiya ni [[Peter Kropotkin]], isang Rusong [[Pilosopiya|pilosopo]] at [[siyentipiko]], nagkaroon ng malaking pagkakatulad ang anarko-komunismo at ang kolektibismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=5}} Ang mga anarko-komunista, na humango ng inspirasyon mula sa [[Komuna ng Paris]] ng 1871, ay nagsulong ng malayang pederasyon at ng pamamahagi ng mga kalakal ayon sa pangangailangan ng bawat isa.{{Sfn|Graham|2005|p=xii}} Sa panahong ito, may isang minorya ng mga anarkista ang yumakap sa taktika ng rebolusyonaryong karahasang pampolitika, na nakilala bilang propaganda ng gawa (''propaganda of the deed'').{{Sfn|Marshall|1993|pp=633–636}} Ang pagkakawatak-watak ng kilusang sosyalista sa Pransiya sa maraming pangkat, gayundin ang pagbitay at pagpapatapon sa maraming Komunardo sa mga kolonya ng bilangguan matapos supilin ang Komuna ng Paris, ay nagbigay-daan sa pag-usbong ng mga indibiduwalistang pagpapahayag at pagkilos sa larangang pampolitika.{{Sfn|Anderson|2004}} Bagaman maraming anarkista ang lumayo sa mga gawaing ito ng terorismo, nadungisan ang reputasyon ng buong kilusan, at isinagawa ang iba't ibang hakbang upang pigilan ang pagpasok ng mga anarkista sa [[Estados Unidos]], kabilang ang Batas sa Imigrasyon ng 1903, na kilala rin bilang Batas sa Pagbubukod sa mga Anarkista.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=633–636|2a1=Lutz|2a2=Ulmschneider|2y=2019|2p=46}} Ang iligalismo ay isa pang estratehiyang niyakap ng ilang anarkista sa panahong ito.{{Sfn|Bantman|2019|p=374}} Pagsapit ng simula ng ika-20 dantaon, humupa na ang kilusang terorista, at ang lugar nito ay napalitan ng anarko-komunismo at anarko-sindikalismo, habang ang anarkismo ay lumaganap sa iba't ibang panig ng daigdig.{{Sfn|Moya|2015|p=327}}{{Sfn|Levy|2011|p=16}} Sa [[Tsina]], may maliliit na pangkat ng mga mag-aaral na nagpakilala ng [[makatao]] at [[maka-agham]] na bersiyon ng anarko-komunismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=519–521}} Samantala, naging sentro ang [[Tokyo]] ng mga mapanghimagsik na kabataan mula sa iba't ibang bansa sa [[Silangang Asya]] na nagtungo sa kabisera ng [[Hapon]] upang mag-aral.{{Sfn|Marshall|1993|pp=519–521}} Sa [[Amerikang Latino]], naging pangunahing baluwarte ng anarko-sindikalismo ang [[Arhentina]], kung saan ito ang naging pinakaprominenteng [[ideolohiya]] ng kaliwa.{{Sfnm|1a1=Levy|1y=2011|1p=23|2a1=Laursen|2y=2019|2p=157|3a1=Marshall|3y=1993|3pp=504–508}} Nakilahok din ang mga anarkista sa Komuna ng Strandzha at sa Republika ng Kruševo, na itinatag sa [[Masedonya]] sa panahon ng Pag-aalsang Ilinden–Preobrazhenie noong 1903, gayundin sa [[Rebolusyong Mehikano]] noong 1910. Sa sunod-sunod na mga rebolusyon noong 1917–1923, nagkaroon ang mga anarkista ng iba't ibang antas ng aktibong pakikilahok.{{sfn|Marshall|1993|p=470}} Sa kabila ng mga pangamba, masigasig na nakilahok ang mga anarkista sa Rebolusyong Ruso bilang pagsalungat sa Kilusang Puti, lalo na sa Makhnovshchina. Nang makita nila ang tagumpay ng mga Bolshevik sa [[Rebolusyong Oktubre]] at ang sumunod na [[Digmaang Sibil sa Rusya]], maraming manggagawa at aktibista ang lumipat sa mga partidong komunista, na lumakas kapalit ng paghina ng anarkismo at iba pang kilusang sosyalista. Sa Pransiya at Estados Unidos, maraming kasapi ng malalaking kilusang sindikalista, gaya ng Pangkalahatang Kompederasyon ng Paggawa at ng Manggagawang Pang-industriya ng Mundo, ang umalis sa kanilang mga samahan at sumapi sa Komunistang Internasyonal.{{Sfn|Nomad|1966|p=88}} Gayunman, matapos maging matatag ang pamahalaang Bolshevik, dumanas ng matinding panunupil ang mga anarkista, kabilang noong Pag-aalsa sa [[Kronstadt]]. Maraming anarkista mula sa [[Petrograd]] at [[Mosku]] ang tumakas patungong [[Ukranya]], subalit kalaunan ay dinurog din ng mga Bolshevik ang kilusang anarkista roon.{{Sfn|Avrich|2006|p=204}} Dahil sa panunupil sa mga anarkista sa Rusya, umusbong ang dalawang bagong magkasalungat na kaisipan: ang platapormismo at ang sintesis na anarkistang. Layunin ng una na bumuo ng isang magkakaugnay na samahang mangunguna sa rebolusyon, samantalang tinututulan naman ng ikalawa ang anumang anyo ng organisasyong maihahalintulad sa isang partidong pampolitika. Sa [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]] noong 1936–1939, muling nakipag-alyansa ang mga anarkista at mga sindikalista (CNT at FAI) sa iba't ibang kilusang makakaliwa. Ang matagal nang tradisyon ng anarkismo sa [[Espanya]] ang naging dahilan upang gumanap ang mga anarkista ng mahalagang papel sa digmaan, lalo na sa Rebolusyong Espanyol ng 1936. Bilang tugon sa paghihimagsik ng hukbo, isang kilusang binigyang-inspirasyon ng anarkismo—na binubuo ng mga [[magsasaka]] at manggagawa at sinusuportahan ng mga armadong milisya—ang kumontrol sa [[Barcelona]] at sa malalawak na kanayunan ng Espanya, kung saan isinakolektibo nila ang mga lupain.{{Sfn|Bolloten|1984|p=1107}} Sa simula ng digmaan, nagbigay ang [[Unyong Sobyetiko|Unyong Sobyet]] ng limitadong tulong. Gayunman, nauwi ito sa matinding tunggalian sa pagitan ng mga komunista at iba pang pangkat ng makakaliwa sa isang serye ng mga pangyayaring nakilala bilang Mga Araw ng Mayo, habang pinagtibay ni [[Joseph Stalin]] ang kontrol ng Unyong Sobyet sa pamahalaang Republikano. Nagbunga ito ng panibagong pagkatalo ng mga anarkista sa kamay ng mga komunista.{{Sfn|Marshall|1993|pp=xi, 466}} ==== Pagkatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig ==== Sa pagtatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], lubhang nanghina ang kilusang anarkista. Pagsapit ng dekada 1960, muling sumigla ang anarkismo, na marahil ay dulot ng nakitang kabiguan ng [[Marxismo–Leninismo]] at ng mga tensiyong ibinunga ng [[Digmaang Malamig]].{{Sfn|Marshall|1993|p=539}} Sa panahong ito, lumitaw ang anarkismo sa iba't ibang kilusang tumutuligsa kapwa sa kapitalismo at sa estado, gaya ng mga kilusang laban sa sandatang nuklear, pangkapaligiran, pangkapayapaan, kontra-kultura ng dekada 1960, at ng Bagong Kaliwa.{{Sfn|Marshall|1993|pp=xi, 539}} Nagkaroon din ito ng paglipat mula sa dati nitong mapanghimagsik na katangian tungo sa mapanuksong repormismong kontra-ikapitalista. Naiugnay rin ang anarkismo sa subkulturang [[punk]], gaya ng makikita sa mga banda tulad ng Crass at Sex Pistols.{{Sfn|Marshall|1993|pp=493–494}} Ang mga umiiral na kaisipang [[Peminismo|peminista]] ng anarka-peminismo ay muling sumigla noong ikalawang yugto ng peminismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=493–494}} Sa panahong ito rin nagsimulang mabuo ang itim na anarkismo (''black anarchism''), na nakaimpluwensiya sa paglayo ng anarkismo mula sa dati nitong nakasentro sa [[Europa]].{{Sfn|Williams|2015|p=680}} Kasabay nito, nabigo itong magkaroon ng malawak na impluwensiya sa Hilagang Europa, habang naabot naman nito ang hindi pa nararanasang kasikatan sa [[Amerikang Latino]].{{Sfn|Harmon|2011|p=70}} Noong pagpasok ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], lalong lumawak ang kasikatan at impluwensiya ng anarkismo sa mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa [[digmaan]], at laban sa [[globalisasyon]].{{Sfn|Rupert|2006|p=66}} Lumago ang interes sa kilusang anarkista kasabay ng pag-igting ng kilusang kontra-globalisasyon,{{Sfn|Evren|2011|p=1}} na ang mga pangunahing kalipunan ng mga aktibista ay nakabatay sa mga pananaw na anarkista.{{Sfn|Evren|2011|p=2}} Naging kilala ang mga anarkista sa kanilang pakikilahok sa mga protesta laban sa [[Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal|World Trade Organization]] (WTO, o Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal), [[Group of Eight]] (G8, o Pangkat ng Walo), at World Economic Forum (WEF, o Pandaigdigan na Pagpupulong sa Ekonomiya). Sa mga protestang ito, ang mga pansamantalang pangkat na walang pinuno at hindi nagpapakilala, na tinatawag na ''black blocs'' o blokeng itim, ay nasangkot sa mga kaguluhan, pagsira ng [[ari-arian]], at mararahas na komprontasyon laban sa [[pulisya]]. Kabilang sa iba pang mga taktika sa pag-oorganisa na umusbong sa panahong ito ang mga ''affinity group'' (mga pangkat na binubuo ng magkakatulad ang layunin), ''security culture'' (kultura ng pagpapanatili ng seguridad), at paggamit ng mga desentralisadong [[teknolohiya]] gaya ng [[Internet]]. Isa sa pinakamahalagang pangyayari sa panahong ito ang mga komprontasyon sa kumperensiya ng WTO sa [[Seattle]] noong 1999.{{Sfn|Rupert|2006|p=66}} Habang hinuhubog ng kilusang ito ang radikalismo ng ika-21 dantaon, ang mas malawak na pagtanggap sa mga simulain ng anarkismo ay naging hudyat ng muling pagsigla ng interes sa anarkismo.{{Sfn|Evren|2011|p=2}} Gayunman, sa makabagong pagbabalita, madalas na binibigyang-diin ang karahasang isinagawa ng mga ''black bloc'' sa mga demonstrasyon at iniuugnay ito sa mga anarkista.<ref>{{Cite news |date=8 Oktubre 2013 |title=Black Blocs hijack Brazil teacher protests |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-24453113 |access-date=23 Hunyo 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Booth |first1=Robert |last2=Vallée |first2=Marc |date=1 Abril 2011 |title='Black bloc' anarchists behind anti-cuts rampage reject thuggery claims |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/society/2011/apr/01/anarchists-anti-cuts-march |access-date=23 Hunyo 2025 |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite news |date=3 Abril 2011 |title=Who are the Black Bloc and what are they trying to achieve? |language=en-AU |work=ABC News |url=https://www.abc.net.au/news/2011-04-04/blocwilliams/45890 |access-date=23 Hunyo 2025}}</ref> Bagaman may mga layuning rebolusyonaryo, marami sa mga makabagong anyo ng anarkismo ay hindi nakatuon sa komprontasyon. Sa halip, sinisikap nilang bumuo ng isang alternatibong paraan ng organisasyong panlipunan (alinsunod sa teorya ng kapangyarihang dalawahan o ''dual power''), na nakabatay sa ugnayang may pagtutulungan at kusang-loob na kooperasyon. Makikita ito sa mga pangkat tulad ng Food Not Bombs (Pagkain Hindi Bomba) at sa mga sentrong panlipunang pinamamahalaan ng mga kalahok mismo.{{Sfn|Honeywell|2021|}} Ang mas malawak na pagkapansin sa anarkismo ay nagbunsod din sa mas maraming iskolar sa mga [[Larangang akademiko|larangan]] tulad ng [[antropolohiya]] at [[kasaysayan]] na pag-aralan at makibahagi sa kilusang anarkista, bagaman higit na pinahahalagahan ng makabagong anarkismo ang pagkilos kaysa sa teoryang [[akademiko]].{{Sfnm|1a1=Williams|1y=2010|1p=110|2a1=Evren|2y=2011|2p=1|3a1=Angelbeck|3a2=Grier|3y=2012|3p=549}} Naging maimpluwensiya rin ang mga ideya ng anarkismo sa pag-unlad ng mga Zapatista sa [[Mehiko]] at ng Pederasyon Demokratiko ng Hilagang Siria, na mas kilala bilang Rojava, isang ''[[de facto]]'' na nagsasariling rehiyon sa hilagang [[Siria|SIria]].{{Sfn|Ramnath|2019|p=691}} == Paglaganap ng anarkismo sa Pilipinas == Ang anarkismo sa [[Pilipinas]] ay nag-ugat sa laban kontra [[kolonyalismo]] laban sa [[Imperyong Espanyol]] at naging maimpluwensiya sa [[Himagsikang Pilipino]] at sa maagang kilusang unyon ng mga manggagawa sa bansa. Matapos itong mapalitan ng Marxismo–Leninismo bilang pangunahing rebolusyonaryong kaisipan noong kalagitnaan ng ika-20 dantaon, muli itong sumigla bilang bahagi ng punk na subkultura kasunod ng pagkakahati-hati ng [[Partido Komunista ng Pilipinas]]. Mabilis na lumaganap ang nasyonalismong Pilipino sa buong kapuluan matapos ang Maluwalhating Rebolusyon ng 1868. Maraming intelektuwal na Pilipino, kabilang sina [[José Rizal]] at [[Marcelo H. del Pilar]], ang naglunsad ng [[Kilusang Propaganda]], na nanawagan ng mga reporma sa pamamahala ng [[Silangang Indiyas ng Espanya]].<ref>{{cite book|last1=Schumacher|first1=John|title=The Propaganda Movement, 1880–1895: The Creation of Filipino Consciousness, the Making of the Revolution|date=1997|publisher=Ateneo University Press|location=Manila|isbn=971-550-209-1|page=333|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last1=Agoncillo|first1=Teodoro|title=History of the Filipino People|url=https://archive.org/details/historyoffilipin00teod|url-access=registration|date=1990|publisher=Garotech Publishing|location=Lungsod Quezon|isbn=971-8711-06-6|edition=8|language=en}}</ref> Noong 1890, lumipat si Rizal sa Europa, kung saan nakilala niya ang mga kilusang anarkista sa Pransiya at Espanya. Sa Espanya, naging tagapayo niya ang Proudhonistang pederalista na si Francisco Pi y Margall.<ref name=":2">{{Cite book |last=Anderson|first=Benedict|title=Age of globalization : anarchists and the anticolonial imagination|date=2013|publisher=Verso|isbn=978-1-78168-144-2|pages=107, 159|oclc=864023954|language=en}}</ref><ref name=":02">{{cite journal|url=https://asj.upd.edu.ph/mediabox/archive/ASJ-49-1-2013/From%20Cadiz%20to%20La%20Liga%20-%20Spanish%20Context%20of%20Rizals%20Political%20Thought%20-%20Aseniero.pdf|pages=27–39|title=From Cádiz to La Liga: The Spanish Context of Rizal's Political Thought|first=George|last=Aseniero|date=31 Oktubre 2013|journal=Asian Studies: Journal of Critical Perspectives on Asia|publisher=[[University of the Philippines Diliman]]|volume=49|issue=1|location=Lungsod Quezon|issn=2244-5927|oclc=950730261|language=en}}</ref> Ang konsepto ng propaganda sa pamamagitan ng gawa (''propaganda of the deed'') ang naging partikular na inspirasyon sa ikalawang nobela ni Rizal na ''[[El filibusterismo]]'', na naglalarawan ng isang rebolusyon para sa pambansang paglaya laban sa mga kolonyal na awtoridad ng Espanya sa Pilipinas.<ref name=":2" /> Sa [[Nobelang Pilipino|nobelang]] iyon, inilarawan ni Rizal ang isang nabigong pagtatangka ng propaganda sa pamamagitan ng gawa sa katauhan ni Simoun, na nagtangkang pasabugin ang isang pagtitipong dinaluhan ng mga piling tao o elitista ng kolonyal na pamahalaan.<ref name=":12">{{cite book |last=Anderson|first=Benedict|title=The Age Of Globalization: Anarchists and the Anti-Colonial Imagination|publisher=Verso Books|year=2013|isbn=9781781681442|location=[[London]]|page=31|oclc=875370534|language=en}}</ref> Pagbalik niya sa [[Maynila]] noong 1892, itinatag ni Rizal ang [[La Liga Filipina]], isang lihim na samahan na nakatuon sa pagtutulungan, pagtatatag ng mga kooperatiba, at iba pang gawain.<ref name=":02" /> Dahil sa kaniyang mga gawain sa Liga, inaresto si Rizal at ipinatapon sa Dapitan.<ref>{{cite book |last1=Zaide|first1=Gregorio F.|title=Rizal: His Exile to Dapitan|date=1976|publisher=St. Mary's|pages=193|url=https://books.google.com/books?id=xPziMgEACAAJ&q=rizal+exile+in+dapitan|access-date=19 Agosto 2019|language=en}}</ref> Doon ay nagtayo siya ng isang [[ospital]], isang sistema ng panustos ng tubig, at isang [[paaralan]], kung saan siya nagturo at nagsagawa rin ng pagsasaka at [[paghahalaman]].<ref>{{cite book |last1=Gibbs|first1=Eloise A.|title=Rizal in Dapitan: A Story Based on the Life of José Rizal During His Exile in Dapitan|date=1960|publisher=University Book Supply|page=230|url=https://books.google.com/books?id=jqFAAAAAIAAJ&q=Rizal+in+dapitan|access-date=20 Agosto 2019|language=en}}</ref> Matapos ipatapon si Rizal, maraming nasyonalistang Pilipino ang nagtatag ng [[Katipunan]], isa pang lihim na samahan, subalit sa pagkakataong ito ay may layuning makamit ang kasarinlan mula sa Espanya sa pamamagitan ng isang himagsikan. Dahil sa inspirasyon mula sa mga akda ni Rizal, nag-organisa ang Katipunan ng armadong paglaban sa pamahalaang Espanyol sa pamumuno ni [[Andrés Bonifacio]].<ref>{{Citation|last=Agoncillo|first=Teodoro|author-link=Teodoro Agoncillo|title=The Revolt of the Masses: The story of Bonifacio and the Katipunan|publisher=[[University of the Philippines]] Press|location=Lungsod Quezon|year=1996|orig-year=1956|isbn=971-8711-06-6|url=https://books.google.com/books?id=SV_BAQAACAAJ|page=41|language=en}}</ref> Matapos mabunyag ang mga gawain ng Katipunan noong Agosto 1896, nagsimula ang Himagsikang Pilipino. Nag-alsa ang mga kasapi ng Katipunan sa [[Caloocan]],<ref name="Ocampo1995">{{cite book |last=Ocampo|first=Ambeth R.|title=Bonifacio's bolo|url=https://books.google.com/books?id=YWhxAAAAMAAJ|year=1995|publisher=Anvil Pub.|isbn=978-971-27-0418-5|page=8|language=en}}</ref> itinatag ang [[Republika ng Katagalugan]], at nagpahayag ng isang pambansang armadong himagsikan.<ref name="guererro1">{{citation |last1=Guererro|first1=Milagros|last2=Encarnacion|first2=Emmanuel|last3=Villegas|first3=Ramon|title=Andres Bonifacio and the 1896 Revolution|journal=Sulyap Kultura|volume=1|issue=2|pages=3–12|publisher=National Commission for Culture and the Arts|year=1996|url=http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1|access-date=2009-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20101115193832/http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1|archive-date=2010-11-15|url-status=dead|language=en}}</ref> Bagaman walang tuwirang naging bahagi si Rizal sa himagsikan, nilitis siya ng hukumang militar sa mga kasong paghihimagsik, sedisyon, at sabuwatan. Napatunayang nagkasala siya sa lahat ng paratang at binaril ng pulutong ng mga tagabaril bilang pagbitay.<ref>{{cite book|last1=Russell|first1=Charles Edward|last2=Rodriguez|first2=Eulogio Balan|title=The hero of the Filipinos: the story of José Rizal, poet, patriot and martyr|url=https://archive.org/details/herooffilipinoss00russ_0|year=1923|publisher=The Century co.|page=[https://archive.org/details/herooffilipinoss00russ_0/page/308 308]|language=en}}</ref> Noong 1897, napatalsik at ipinapatay si Bonifacio ni [[Emilio Aguinaldo]], na siyang umako sa pamumuno ng kilusang rebolusyonaryo.<ref>{{cite book|last1=Agoncillo|first1=Teodoro|title=History of the Filipino People|url=https://archive.org/details/historyoffilipin00teod|url-access=registration|date=1990|publisher=Garotech Publishing|location=Lungsod Quezon|isbn=971-8711-06-6|edition=8|pages=178–181|language=en}}</ref> Matapos mapalayas ang mga Espanyol mula sa kapuluan, nagtatag si Aguinaldo ng isang diktadura at ipinahayag ang [[kasarinlan ng Pilipinas]]. Gayunman, sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)|Kasunduan sa Paris]], pormal na isinuko ng Espanya ang Pilipinas sa Estados Unidos, na naging mitsa ng armadong tunggalian laban sa bagong tatag na [[Unang Republika ng Pilipinas]].<ref>{{cite book|last=Randolph|first=Carman Fitz|title=The Law and Policy of Annexation|chapter=Chapter I, The Annexation of the Philippines|publisher=BiblioBazaar, LLC|location=Charleston, South Carolina|year=2009|isbn=978-1-103-32481-1|language=en}}</ref> Sa panahon ng himagsikan, si [[Isabelo de los Reyes]] ay kabilang sa mga rebolusyonaryong ipinatapon sa Espanya, kung saan siya ay ibinilanggo sa Kastilyo ng Montjuïc. Doon ay nakilala niya ang ilang mga anarkista at sindikalista, at napag-aralan ang panitikang anarkista na ibinibigay sa kanya ng isang simpatetikong bantay.<ref name="Mojares">{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/268 268]|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Scott|first=William Henry|year=1992|title=The Union Obrera Democrática: First Filipino Trade Union|location=Lungsod Quezon|publisher=New Day|page=14|isbn=9789711004880|oclc=1187047203|language=en}}</ref> Matapos siyang makalaya, nakilala niya ang ilang mga palaisip na anarkista, kabilang sina Francesc Ferrer,<ref name="Saulo">{{Cite book |title=Communism in the Philippines : An Introduction|last=Saulo|first=Alfredo|date=2002|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9715504035|edition=Pinalaki|location=Maynila, Pilipinas|oclc=969406494|page=4|language=en}}</ref> at nabasa ang mga akda nina Pierre-Joseph Proudhon, Mikhail Bakunin, at Peter Kropotkin.<ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/n282 269]|language=en}}</ref> Matapos sumuko ang mga hukbo ni Emilio Aguinaldo at maitatag ang Pamahalaang Insular noong 1901, nakabalik si Isabelo sa Maynila,<ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/274 274]|language=en}}</ref> dala ang isang malaking koleksiyon ng mga akdang anarkista at sosyalista.<ref>{{Cite book |title=Komunista : the genesis of the Philippine Communist Party, 1902–1935|last=Richardson|first=Jim|date=2011|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715506267|location=Lungsod Quezon|oclc=756771087|page=15|language=en}}</ref> Dahil sa impluwensiya ng anarko-sindikalismo, pinangunahan niya ang isang bugso ng mga protesta at welga ng mga manggagawa sa Maynila, na humantong sa pagtatatag ng Unión Obrera Democrática (UOD), ang kauna-unahang makabagong pederasyon ng mga unyon ng manggagawa sa bansa.<ref>{{cite journal|last=Dennison|first=Eleanor|url=https://www.jstor.org/stable/3022423|title=Philippine Labor under the Commonwealth|journal=Far Eastern Survey|volume=7|issue=24|publisher=Institute of Pacific Relations|date=7 Disyembre 1938|pages=277–282|doi=10.2307/3022423|jstor=3022423|issn=0362-8949|oclc=4636899601|url-access=subscription|language=en}}</ref> Nang maglunsad ang UOD ng isang pangkalahatang welga noong Agosto 1902, isinailalim ito sa pagmamanman ng pulisya at inaresto si Isabelo.<ref>{{cite book|last=Pomeroy|first=William J.|year=1992|title=The Philippines: Colonialism, Collaboration, and Resistance|url=https://archive.org/details/philippinescolon00pome|location=New York|publisher=International|page=[https://archive.org/details/philippinescolon00pome/page/51 51]|isbn=9780717806928|oclc=246725565|language=en}}</ref><ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/279 279]|language=en}}</ref> Habang nasa bilangguan, naghain siya ng pagbibitiw sa UOD, subalit ipinagpatuloy ang kanyang gawain nina Hermenegildo Cruz, isang tagapag-organisa ng kilusang paggawa, at Arturo Soriano, isang pinuno ng welga. Isinalin ni Soriano sa [[wikang Tagalog]] ang dayalogo ni Errico Malatesta na ''Fra Contadini'' (''Sa Pagitan ng mga Magsasaka'') sa pamagat na Dalawang Magbubukid. Sa huli, nabuwag ang UOD dahil sa mga panloob na hidwaan. Ang pangkat ng mga katamtaman (''moderates''), sa pamumuno ni [[Lope K. Santos]], ay bumuo ng Unión del Trabajo de Filipinas (UTF) na sinuportahan ng Estados Unidos, samantalang ang pangkat ng mga radikal, sa pamumuno ni Hermenegildo Cruz, ay nagtatag ng Congreso Obrero de Filipinas (COF).<ref>{{Cite book |title=Komunista : the genesis of the Philippine Communist Party, 1902–1935|last=Richardson|first=Jim|date=2011|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715506267|location=Lungsod Quezon|oclc=756771087|page=21|language=en}}</ref> Nang maglaon, isinulat ni Santos ang nobelang ''[[Banaag at Sikat]]'', na tumatalakay sa dalawang magkaibigan: ang isa ay isang sosyalista at ang isa naman ay isang anarkista.<ref name="LKSantos">{{cite book|last=Santos|first=Lope K.|author-link=Lope K. Santos|title=[[Banaag at Sikat]]|publisher=Bookmark|location=Philippines|year=1988}}</ref> Bilang bahagi ng Kilusang Mayo a Kuwatro, nagtatag ang mga anarkistang Tsino ng isang sangay sa Maynila, kung saan naglathala sila ng mga babasahing anarkista na ipinamahagi sa buong Timog-silangang Asya.<ref>{{cite book|first=C.F.|last=Yong|title=The origins of Malayan Communism|location=[[Singapore]]|year=1997|page=18|publisher=Strategic Information and Research Development Centre|isbn=9789672165606|oclc=1112676175|language=en}}</ref> Gayunman, dahil sa pagbuwag sa UOD, humupa na noon ang kilusang anarkista sa malaking bahagi ng kapuluan. Nagpatuloy pa rin ang mga kaisipang anarkista sa hanay ng mga magsasaka, lalo na sa mga unyong magsasaka gaya ng Aguman ding Maldang Talapagobra (AMT; ''Liga ng mga Maralitang Manggagawa''), isang prente ng Partido Sosyalista ng Pilipinas.<ref name=":22">{{Cite book |last=Fegan|first=Brian|title=Philippine Social History: Global Trade and Local Transformation|publisher=Allen & Unwin|year=1982|editor-last=McCoy|editor-first=Alfred|location=Sydney|pages=107|chapter=The Social History of a Central Luzon Barrio|editor-last2=de Jesus|editor-first2=Ed|language=en}}</ref> Ang paglaganap ng mga kaisipang anarkistang ito ay pinadali ng mga babasahing ipinakilala nina Isabelo de los Reyes at Dominador Gómez sa loob ng Partido Sosyalista.<ref name=":23">{{Cite book |last=Fegan|first=Brian|title=Philippine Social History: Global Trade and Local Transformation|publisher=Allen & Unwin|year=1982|editor-last=McCoy|editor-first=Alfred|location=Sydney|pages=107|chapter=The Social History of a Central Luzon Barrio|editor-last2=de Jesus|editor-first2=Ed|language=en}}</ref> Pagkatapos ng Rebolusyong Ruso, nagsimulang mag-ugat ang Marxismo–Leninismo sa mga makakaliwang pangkat noong [[dekada 1920]]. Sa impluwensiya ng Partido Obrero de Filipinas, nakipag-ugnayan ang COF sa Red International of Labor Unions (Pulang Pandaigdigang Samahan ng mga Unyon ng Manggagawa) noong 1927.<ref>{{cite book|first=Edward Hallett|last=Carr|title=A History of Soviet Russia, Volume 14: Foundations of a Planned Economy: Volume 3, Part 3|location=[[Londres]]|publisher=Macmillan|year=1978|page=1040|oclc=1200091334|language=en}}</ref> Ang ugnayang ito ay nagdulot ng pagkakahati sa pagitan ng mga katamtaman at mga rebolusyonaryo sa loob ng COF, na humantong sa tuluyang pagkawatak-watak ng unyon.<ref>{{cite book|first=Crisanto|last=Evangelista|author-link=Crisanto Evangelista|title=The Split in the Philippine Labour Congress: Agents of U.S. Imperialists and Native Bourgeoisie Fail to Capture Congress|publisher=The Red International of Labor Unions|volume=1|issue=6/7|date=Agosto 1929|page=300|language=en}}</ref> Noong 1930, umusbong mula sa pagkakahating ito ang [[Partido Komunista ng Pilipinas]], na nagsimulang isentralisa ang pamamahala sa kilusang manggagawa.<ref name="Saulo" /> Sa una ay ipinagbawal ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Kataas-taasang Hukuman]] ang Partido Komunista,<ref name="Court1932">{{cite court |litigants=The People of the Philippine Islands v. Crisanto Evangelista, et al.|vol=GR L-36278|reporter=SCRA|court=Phil.|date=1932|url=http://www.lawphil.net/judjuris/juri1932/oct1932/gr_l-36278_1932.html|access-date=Marso 25, 2017|language=en}}</ref> subalit kalaunan ay ginawang legal ito matapos maitatag ang [[Komonwelt ng Pilipinas]], dahil sa lumalaking banta mula sa [[Imperyo ng Hapon]].<ref name="Saulo" /> Noong [[dekada 1970]], nagsimulang muling umusbong ang kilusang anarkista sa Pilipinas bilang bahagi ng umuusbong na subkulturang [[punk]] sa kapuluan, na nagtaguyod ng matibay na pilosopiya ng pagtutol sa awtoridad. Sa ilalim ng [[Batas militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|diktadurang Marcos]], dinala sa bansa ng mga nagbalik na kasapi ng diyaspora ang musikang punk, na palihim na ipinalaganap sa buong Maynila, na nagbunsod sa paglitaw ng kilusang Pinoy punk. Naging daluyan ang musikang punk ng pagpapahayag ng pagkadismaya ng kabataan sa konserbatibong lipunan, at noong [[dekada 1980]] ay nagkaroon ito ng hayagang pampulitikang katangian, kung saan maraming punk ang tahasang yumakap sa mga kaisipang anarkista.<ref name="Interview">{{cite book|url=https://www.alpineanarchist.org/r_i_philippines_english.html|chapter=Interview with Jong Pairez and Bas Umali about Anarchism in the Philippines|title=Von Jakarta bis Johannesburg|editor1=Gabriel Kuhn|editor2=Sebastian Kalicha|year=2010|first1=Jong|last1=Pairez|first2=Bas|last2=Umali|location=Münster|publisher=Unrast|isbn=9783897715066|oclc=919085683|language=en}}</ref> Ang pagkakahati-hati ng Partido Komunista ng Pilipinas matapos ang [[Himagsikang Lakas ng Bayan]] ay nagbunsod pa ng panibagong pagsigla ng mga gawaing anarkista sa kapuluan.<ref name="CH293">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=293|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Ayon sa isang [[salaysay]], isang selulang kadre ng Partido Komunista ang yumakap sa anarkismo.<ref name="CH293" /> Isa sa mga kaisipang umusbong mula sa pagkakahati ay ang demokrasyang bayan, na nagsusulong na ang wastong larangan para sa mga demokratikong inisyatiba ay ang lipunang sibil sa halip na ang estado.<ref>{{Cite web |title=Re-Imagining Philippine Revolution {{!}} Southeast Asian Anarchist Library |url=https://sea.theanarchistlibrary.org/library/isagani-serrano-re-imagining-philippine-revolution-en |access-date=2026-07-26 |website=sea.theanarchistlibrary.org}}</ref> Ang mga tinaguriang "demokratang bayan" ay pangunahing nahati sa pagitan ng mga minarkista, na lumahok sa pulitikang elektoral, at ng mga anarkista, na nakibahagi sa pag-oorganisa ng mga pamayanan.<ref>{{cite book|last=Törnquist|first=Olle|year=2002|title=Popular development and democracy|publisher=University of Oslo|url=http://folk.uio.no/ollet/final-edited-UNRISD-2.pdf|access-date=8 Pebrero 2012|location=[[Oslo]]|series=SUM Occasional Papers|issue=3|isbn=9788290391435|oclc=474607527|language=en}}</ref> Sa peryodikong ''Kasarinlan'', inilathala ng dating kasapi ng Partido Komunista na si Isagani Serrano ang [[sanaysay]] na ''Reimagining Philippine Revolution'', kung saan kanyang itinaguyod ang demokrasyang bayan, pinuna ang ideolohiya ng partido, at nagpanukala ng isang panlipunang rebolusyong laban sa estado.<ref>{{cite journal|url=https://sea.theanarchistlibrary.org/library/isagani-serrano-re-imagining-philippine-revolution-en|title=Reimagining Philippine Revolution|last=Serrano|first=Isagani|pages=80–81|year=1994|volume=10|issue=2|journal=Kasarinlan: Philippine Journal of Third World Studies|issn=2012-080X|oclc=939095270|publisher=[[University of the Philippines Diliman]]|location=[[Lungsod Quezon]]|language=en}}</ref> Patuloy na nakaakit ng mga tagasunod ang kilusang anarkista noong dekada 1990, lalo na matapos ang mga protesta laban sa WTO sa Seattle noong 1999, na nagdala sa anarkismo sa pangunahing talakayang pampubliko.<ref name="Interview" /> Isa sa mga grupong nabuo sa panahong ito ang Metro Manila Anarchist Confederation (MMAC, o Konpederasyon ng mga Anarkista sa [[Kalakhang Maynila]]), na naglalayong pag-ugnayin ang mga indibiduwal at kolektibo upang sama-samang kumilos, sa halip na bumuo ng isang [[Partidong pampolitika|partidong pampulitika]].<ref name="CH298">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=298–300|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Nagsimula ring mabuo ang iba pang organisadong pangkat ng mga anarkista, kung saan nagsanib ang ilang kolektibo upang itatag ang Anti-Capitalist Convergence Philippines (Pagtitipong Laban sa Kapitalismo sa Pilipinas), na nag-organisa ng mga protesta laban sa [[Pandaigdigang Pondong Pananalapi]] at sa [[Bangkong Pandaigdig]].<ref name="Ness">{{Cite encyclopedia |last1=Fernandez|first1=Erwin S.|editor1-last=Ness|editor1-first=Immanuel|title=Anarchism, Philippines|pages=1–2|date=2009|doi=10.1002/9781405198073.wbierp0068|language=en|isbn=978-1-4051-9807-3|publisher=John Wiley & Sons|encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest|df=mdy-all}}</ref> Bagama't umusbong at lumaganap sa Pilipinas ang iba't ibang kilusang sosyalista at komunista noong ika-20 dantaon, hindi kailanman nabuo ang isang organisadong partidong anarkista sa bansa.<ref>{{Cite web |last=Cruz |first=Elfren S. |date=Hulyo 30, 2026 |title=How communism began in the Philippines |url=https://www.philstar.com/opinion/2026/07/30/2545655/how-communism-began-philippines |access-date=2026-07-30 |website=Philstar.com}}</ref> Gayunpaman, hindi ito nangangahulugang hindi kailanman umiral ang anarkismo bilang isang kaisipan sa Pilipinas. Tulad na nabanggit sa artikulong ito, nakapasok sa bansa ang mga ideyang anarkista at anarko-sindikalista noong unang bahagi ng ika-20 dantaon. Sa kabila nito, hindi naging sapat ang lakas ng kilusang anarkista upang makapagtatag ng isang partidong pampulitika, at kalaunan ay natabunan ito ng lumalakas na impluwensiya ng Marxismo-Leninismo at ng mga organisadong partidong komunista. Noong 2001, lalo pang nahikayat ang mga Pilipino sa anarkismo sa panahon ng [[Ikalawang Rebolusyon sa EDSA|Ikalawang Himagsikang EDSA]] laban sa pamahalaan ni [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulong]] [[Joseph Estrada]]. Sa panahong ito, namahagi ang mga anarkista ng polyetong pinamagatang ''Organize Without Leaders!'' ("Mag-organisa nang Walang mga Pinuno!"), na nagbigay-diin sa kanilang kaibhan sa iba pang pangkat ng oposisyon na naglalayong makamit ang kapangyarihang pampulitika.<ref name="CH300">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=300–303|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Matapos maluklok sa kapangyarihan si [[Gloria Macapagal Arroyo]] bilang pangulo, maraming makakaliwa sa bansa ang nadismaya sa mga Himagsikang EDSA, na sa kanilang pananaw ay nauwi lamang sa pagpapalit ng naghaharing rehimen.<ref name="CH304">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=304–306|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Lalo pang tumindi ang pagkadismayang ito matapos ang nabigong [[EDSA Tres|EDSA III]], na mabilis na sinupil at nagresulta sa pag-aresto sa mga pinuno ng oposisyon, subalit nagpalawak din ng kamalayan ng publiko sa mga posibilidad ng sariling pag-oorganisa.<ref name="CH308">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=308|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Maging ang ilang kasapi ng Partido Komunista ay nagsimulang manawagan ng sistemikong pagbabago, sa halip na ang dati nilang panawagan para sa pagpapalit lamang ng rehimen.<ref name="CH311">{{cite thesis|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present |publisher=[[University of Western Australia]] |chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=311|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Kasunod ng mga himagsikang ito, nagsimulang manawagan ang mga makabagong Pilipinong anarkista, gaya ni Bas Umali, ng pagbuwag sa estadong-bansa ng Pilipinas at ng pagtatatag kapalit nito ng isang desentralisadong "kapuluang konpederasyon".<ref>{{cite web|url=http://www.anarkismo.net/article/2923|title=Archipelagic Confederation|date=26 Abril 2006|access-date=25 Hulyo 2021|last=Umali|first=Bas|work=Anarkismo.net|language=en}}</ref> Ang mga anarkistang paraan ng paglutas ng mga suliranin, na nakabatay sa sinaunang tradisyon ng bayanihan bago dumating ang mga mananakop at sinusuportahan, bukod sa iba pa, ng [[Kristiyanismo|Kristiyanong]] prinsipyo ng subsidyaridad,<ref name="delmundo2021">{{cite web|last=Del Mundo|first=Rubi|date=2021-04-21|title=Mutual Aid, Community Pantries Bring Out the Best in Filipinos and the Worst in Duterte's Inhumane Regime|url=https://cpp.ph/statements/mutual-aid-community-pantries-bring-out-the-best-in-filipinos-and-the-worst-in-dutertes-inhumane-regime|website=Philippine Revolution Web Central|language=en}}</ref> ay muling lumitaw sa pangunahing kamalayan bilang alternatibo sa kawalang-kapangyarihang dulot ng pagdepende sa iba.<ref name="mendizábal2021">{{cite web|url=https://kodao.org/putting-back-the-community-in-community-pantry/|title=Putting Back the "Community" in Community Pantry|website=Kodao|date=2021-04-27|first=L. S.|last=Mendizábal|language=en}}</ref> Isang halimbawa nito ang pagtatatag ng mga ''community pantry'' o [[bodegang bayan]] noong [[pandemya ng COVID-19]] at ang pagpapatuloy ng mga ito sa kabila ng hindi kanais-nais na kalagayang pampulitika at pang-ekonomiya.<ref name="yuvallos2021">{{cite news|url=https://nolisoli.ph/96642/opinion-maginhawa-community-pantry-ayuvallos-20210420/|newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]|date=20 Abril 2021|last=Yuvallos|first=Andreiana|title=The Gov't's Response to the Community-Pantry Movement? Policing and Bureaucracy|access-date=25 Hulyo 2021|publisher=Hinge Inquirer Publications|location=[[Makati]]|issn=0116-0443|oclc=243915470|language=en|archive-date=16 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210516125629/https://nolisoli.ph/96642/opinion-maginhawa-community-pantry-ayuvallos-20210420/|url-status=dead}}</ref><ref name="sadongdong2021">{{cite news|work=[[Manila Bulletin]]|url=https://mb.com.ph/2021/04/20/parlade-community-pantry-could-be-used-to-urge-public-to-revolt-vs-govt/|title=Parladé: Community Pantry Could be Used to Urge Public to Revolt vs. Gov't|date=20 Abril 2021|first=Martín|last=Sadongdong|access-date=25 Hulyo 2021|issn=0116-3086|oclc=42725386|publisher=Manila Bulletin Publishing Corporation|location=[[Maynila]]|language=en}}</ref><ref name="chúa2021">{{cite news|url=https://www.manilastandard.net/news/top-stories/352408/-communist-tag-halts-community-pantry-for-a-day.html|first=Adelle|last=Chúa|date=21 Abril 2021|newspaper=Manila Standard|title="Communist" Tag Halts Community Pantry for a Day|access-date=25 Hulyo 2021|publisher=Philippine Manila Standard Publishing, Inc.|location=[[Makati]]|issn=0116-5054|oclc=819413184|language=en}}</ref> Noong 2009, may iba't ibang grupong anarkista na sa Pilipinas. Kabilang sa mga ito ang panrehiyong Davao Anarchists Resistance Movement (DARM, o Kilusang Paglaban ng mga Anarkista ng Davao), ang anarka-peministang organisasyong Liberate the Clit Kolektiv (LiCK, o Palayain ang Clit Kolektiv), ang tagapaglathalang ''Dumpling Press'', ang organisasyong nagtataguyod ng pagpapalaya sa mga hayop na Youth Collective for Animal Liberation (YCAL, o Kolektibong Kabataan para sa Pagpapalaya ng mga Hayop), at ang Local Anarchist Network (LAN, o Lokal na Kalipunan ng mga Anarkista), na naglalarawan sa sarili bilang "maluwag na samahan ng mga anarkista" na binubuo ng iba't ibang tendensiya.<ref name="Ness" /> == Mga konsepto == === Propaganda ng gawa === Ang propaganda ng gawa, o propaganda sa pamamagitan ng gawa, ay isang uri ng tuwirang pagkilos na naglalayong maimpluwensiyahan ang opinyong pampubliko. Ang mismong pagkilos ay nilalayong magsilbing halimbawa na maaaring tularan ng iba at maging mitsa ng isang panlipunang rebolusyon. Madalas itong iniuugnay sa mga mararahas na pagkilos na isinagawa ng iba't ibang anarkista noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at unang bahagi ng ika-20 dantaon, kabilang ang mga pambobomba at [[asasinasyon]] na nakatuon laban sa estado at sa naghaharing uri bilang pagpapahayag ng pagtutol sa kapitalismo, gayundin ang panununog sa mga simbahan na tumatarget sa mga pangkat [[panrelihiyon]]. Gayunpaman, mayroon ding mga di-marahas na anyo ang propaganda ng gawa.<ref>{{cite book |last1=Woodcock|first1=George|chapter=Prologue|pages=11–32|jstor=10.3138/j.ctt2ttv2t.4|title=Anarchism|date=2004|publisher=University of Toronto Press|isbn=978-1-55111-629-7|quote-page=20|quote=the modern pacifist anarchists, …have tended to concentrate their attention largely on the creation of libertarian communities – particularly farming communities – within present society, as a kind of peaceful version of the propaganda by deed.|language=en}}</ref> Nilayon ang mga gawaing ito ng [[terorismo]] na magpasiklab ng isang "diwa ng paghihimagsik" sa pamamagitan ng pagpapakita na ang estado, ang gitna at nakatataas na uri, at ang mga organisasyong panrelihiyon ay hindi makapangyarihan sa lahat. Layunin din nitong udyukan ang estado na tumugon nang lalo pang mapaniil.<ref name="Merriman">{{cite book |last=Merriman|first=John M.|date=2016|title=The Dynamite Club: How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror|publisher=[[Yale University Press]]|page=[https://books.google.com/books?id=w8mtCwAAQBAJ&pg=PA63 63]|isbn=978-0-300-21792-6|language=en}}</ref> Noong Kongresong Panlipunang Rebolusyonaryo sa Londres noong 1881, pormal na inaprubahan ang taktikang ito.<ref name="Abidor">{{cite book |last=Abidor|first=Mitchell|url=https://books.google.com/books?id=ELZHEAAAQBAJ&pg=PT7|title=Death to Bourgeois Society: The Propagandists of the Deed|date=2016|publisher=PM Press|isbn=978-1-62963-112-7|language=en}}</ref> === Mutual na tulungan === Ang katawagang "''mutual aid''" tulungang mutuwal (o pagtutulungang-bayan) ay pinasikat ng pilosopong anarkista na si [[Peter Kropotkin]] sa kanyang kalipunan ng mga sanaysay na ''Mutual Aid: A Factor of Evolution''. Dito, ipinangatwiran niya na ang kooperasyon, at hindi ang kompetisyon, ang pangunahing puwersang nagtutulak sa [[ebolusyon]], sa pamamagitan ng [[Mutualismo|mutuwalismo]] sa [[biyolohiya]].<ref name="KropotkinRobinson2020">{{cite book |author1=Peter Kropotkin|author2=Victor Robinson|title=Mutual Aid – A Factor of Evolution: With an Excerpt from Comrade Kropotkin by Victor Robinson|url=https://books.google.com/books?id=CbLoDwAAQBAJ|chapter=Introduction|date=26 Mayo 2020|publisher=Read Books Limited|isbn=978-1-5287-9015-4|language=en}}</ref><ref name="Kropotkin">{{cite book |title=Mutual Aid: A Factor of Evolution|url=http://theanarchistlibrary.org/library/petr-kropotkin-mutual-aid-a-factor-of-evolution|last=Kropotkin|first=Petr|date=1902|via=The Anarchist Library|access-date=6 Mayo 2020|language=en}}</ref> Ipinahayag ni Kropotkin na ang pagtutulungang-bayan ay may praktikal na pakinabang sa pananatiling buhay ng mga tao at hayop at na ito ay naitaguyod sa pamamagitan ng [[likas na pagpili]]. Iginiit din niya na ang pagtutulungang-bayan ay masasabing kasintanda ng kultura ng tao.<ref name="Kropotkin" /> Ang pagkilalang ito sa malawak na katangian at pakinabang ng pagtutulungang-bayan sa bawat indibidwal ay salungat sa mga teorya ng [[Charles Darwin|Darwinismong]] panlipunan, na nagbibigay-diin sa kompetisyon ng mga indibiduwal at sa pananatili ng pinakamainam (''survival of the fittest''). === Pinakamababang antas na hindi maipagkakait === Ang ''irreducible minimum'' o pinakamababang antas na hindi maipagkakait ay isang pangunahing prinsipyong etikal sa ekolohiyang panlipunan ni Murray Bookchin.<ref>{{Cite book |last=Biehl |first=Janet |url=https://theanarchistlibrary.org/library/murray-bookchin-janet-biehl-the-murray-bookchin-reader |title=The Murray Bookchin Reader |date=1999 |language=en}}</ref> Nagmula ito sa pag-aaral ng mga katutubo at lipunang walang herarkiya. Ayon sa prinsipyong ito, ang bawat miyembro ng komunidad ay may walang-kondisyong karapatan sa mga pangunahing pangangailangan sa buhay,<ref>{{Cite news |last=Tokar |first=Brian |date=2008-03-01 |title=On Bookchin's Social Ecology and its Contributions to Social Movements {{!}} Institute for Social Ecology |language=en-US |work=Institute for Social Ecology |url=https://social-ecology.org/wp/2008/03/on-bookchins-social-ecology-and-its-contributions-to-social-movements/ |access-date=2026-07-21}}</ref> tulad ng pagkain, pabahay, at kalusugan—anuman ang kanilang naiambag na trabaho. === Pagwawalang-bisa sa paggawa === Partikular sa mga anarkistang lupon,<ref>{{Cite web |last=Ford|first=Nick|title=7 Key Concepts for Understanding Anti-Work Theory|url=https://www.filmsforaction.org/articles/7-key-concepts-for-understanding-antiwork-theory/|access-date=2022-08-09|website=Films For Action|language=en}}</ref> may ilan na naniniwalang ang [[Trabaho|paggawa]] ay lalong nahiwalay sa tao sa paglipas ng kasaysayan at sa likas na katangian nito ay hindi kasiya-siya at mabigat, kaya't hindi ito dapat ipataw sa pamamagitan ng mga paraang [[pang-ekonomiya]] o [[pampulitika]].<ref>{{Cite web |last=Peters|first=Adele|date=2015-02-02|title=Work Is Bullshit: The Argument For "Antiwork"|url=https://www.fastcompany.com/3041719/work-is-bullshit-the-argument-for-antiwork|access-date=2022-08-09|website=Fast Company|language=en-US}}</ref> Sa ganitong pananaw, may ilan na nananawagan sa pagpapatupad ng walang kondisyong batayang kita (''unconditional basic income'') at/o pagpapaikli ng linggo ng paggawa, gaya ng apat-na-araw na linggo ng trabaho.<ref>{{Cite web |last=Lashbrooke|first=Barnaby|title=The 'Anti-Work' Movement Is A Sign Something's Rotten In The Workplace|url=https://www.forbes.com/sites/barnabylashbrooke/2021/10/25/the-anti-work-movement-is-a-sign-somethings-rotten-in-the-workplace/|access-date=2022-08-09|website=[[Forbes]]|language=en}}</ref> Noong 1985, isinulat ng anarkista at sitwasyonistang manunulat na si Bob Black ang kinikilalang manipestong ''The Abolition of Work'' (''Ang Pagpapawalang-bisa sa Paggawa''). === Pagkakaisa ng pamamaraan at layunin === Sa anarkismo, ang pagkakaisa ng pamamaraan at layunin (''unity of means and ends'') ay tinatawag na politikang preporatibo. Sinasabi nito na ang mga paraang ginagamit sa pagbabago ng lipunan ay dapat mismong nagpapakita ng [[Kalayaan|malaya]], patas, at walang-gobyernong lipunan na gustong itayo. Ang politikang preporatibo ay mga paraan ng pag-oorganisa at mga ugnayang panlipunan na naglalayong isabuhay ang lipunang ninanais itatag ng isang pangkat sa hinaharap.<ref>{{cite web |last=Smith|first=E. T.|date=2023-02-01|title=Prefigurative Politics in Practice|url=https://commonslibrary.org/prefigurative-politics-in-practice/|access-date=2026-05-18|work=The Commons Library|language=en}}</ref> Sa praktika, kabilang dito ang pagbuo ng isang bagong lipunan "sa loob ng balangkas ng lumang lipunan" sa pamamagitan ng pamumuhay ayon sa mga pagpapahalaga at mga estrukturang panlipunang ninanais ng pangkat para sa hinaharap.<ref>{{cite web |title=Understanding Prefigurative Politics: A Deep Dive|url=https://www.classwithmason.com/2024/10/understanding-prefigurative-politics.html|website=Class with Mason|date=25 Oktubre 2024|access-date=25 Oktubre 2024|language=en}}</ref> Ayon kay Carl Boggs, na siyang lumikha ng katawagang ito, layunin ng politikang preporatibo na maisakatawan "sa loob mismo ng kasalukuyang pampulitikang gawain ng isang kilusan [...] ang mga anyo ng ugnayang panlipunan, pagpapasya, [[kultura]], at karanasang pantao na siyang pinakahuling mithiin nito," kaya't nagkakatugma ang paraan at ang layunin ng pagbabagong panlipunan.<ref>Boggs, Carl. 1977. Marxism, Prefigurative Communism, and the Problem of Workers' Control. [https://repository.library.brown.edu/studio/item/bdr:89258/ ''Radical America'' 11 (November)], 100; cf. Boggs Jr., Carl. Revolutionary Process, Political Strategy, and the Dilemma of Power. Theory & Society 4, Blg. 3 (Taglagas), 359-93. (sa Ingles)</ref> Minsan ding ipinagtatanggol ang politikang preporatibo batay sa paniniwalang ang mga layuning makakamit ng isang kilusang panlipunan ay "saligang hinuhubog ng mga paraang ginagamit nito."<ref>Leach, D. K. (2013). Prefigurative politics. The Wiley-Blackwell encyclopedia of social and political movements, 1004-1006. (sa Ingles)</ref> Ang preporatibismo ay ang pagsisikap na isabuhay o isagawa ang politikang preporatibo.<ref>{{Cite journal |last=Heffernan|first=Timothy|date=2020|title='Where Is the New Constitution?': Public Protest and Community-Building in Post–Economic Collapse Iceland|url=https://doi.org/10.3167/arcs.2020.060114|journal=Conflict and Society|volume=6|issue=1|pages=236–254|language=en}}</ref> === Anarkismo at pagkamakabansa o kontra-pagkamakabansa === Ang anarkismo at pagkamakabansa ay kapwa umusbong sa Europa kasunod ng [[Rebolusyong Pranses]] ng 1789, at may mahaba at matatag na ugnayan na maitutunton hanggang kay Mikhail Bakunin at sa kanyang pakikilahok sa kilusang Pan-Slabiko bago pa niya yakapin ang anarkismo. Mahaba rin ang kasaysayan ng pakikilahok ng mga anarkista sa mga kilusang makabansa sa iba't ibang panig ng daigdig, gayundin sa internasyonalismo. Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, malakas ang suporta ng anarkismo sa anasyonalismo at [[Esperanto]].<ref name="nodo50.org">Firth, Will. [http://www.nodo50.org/esperanto/anarkiismo.htm "Esperant Kaj Anarkiismo"]. ''Nodo50''. Nakuha noong 21 Setyembre 2020. "Anarkiistoj estis inter la pioniroj de la disvastigo de Esperanto. En 1905 fondiĝis en Stokholmo la unua anarkiisma Esperanto-grupo. Sekvis multaj aliaj: en Bulgario, Ĉinio kaj aliaj landoj. Anarkiistoj kaj anarki-sindikatistoj, kiuj antaŭ la Unua Mondmilito apartenis al la nombre plej granda grupo inter la proletaj esperantistoj, fondis en 1906 la internacian ligon Paco-Libereco, kiu eldonis la Internacian Socian Revuon. Paco-libereco unuiĝis en 1910 kun alia progresema asocio, Esperantista Laboristaro. La komuna organizaĵo nomiĝis Liberiga Stelo. Ĝis 1914 tiu organizaĵo eldonis multe da revolucia literaturo en Esperanto, interalie ankaŭ anarkiisma. Tial povis evolui en la jaroj antaŭ la Unua Mondmilito ekzemple vigla korespondado inter eŭropaj kaj japanaj anarkiistoj. En 1907 la Internacia Anarkiisma Kongreso en Amsterdamo faris rezolucion pri la afero de internacia lingvo, kaj venis dum la postaj jaroj similaj kongresaj rezolucioj. Esperantistoj, kiuj partoprenis tiujn kongresojn, okupiĝis precipe pri la internaciaj rilatoj de la anarkiistoj." (sa Esperanto)</ref><ref name="naturismo">{{cite news|last=Roselló|first=Josep Maria Roselló|date=17 Agosto 2005|url=http://www.nodo50.org/ekintza/article.php3?id_article%3D310|url-status=dead|title=Dossier: El naturalismo libertario en la península ibérica (1890-1939)|newspaper=Ekintza Zuzena|issue=32|archive-url=https://web.archive.org/web/20120320014704/https://www.nodo50.org/ekintza/article.php3?id_article=310|archive-date=20 Marso 2012|access-date=3 Hunyo 2014|quote=Proliferarán así diversos grupos que practicarán el excursionismo, el naturismo, el nudismo, la emancipación sexual o el esperantismo, alrededor de asociaciones informales vinculadas de una manera o de otra al anarquismo. Precisamente las limitaciones a las asociaciones obreras impuestas desde la legislación especial de la Dictadura potenciarуán indirectamente esta especie de asociacionismo informal en que confluirá el movimiento anarquista con esta heterogeneidad de prácticas y tendencias. Uno de los grupos más destacados, que será el impulsor de la revista individualista ''Ética'' será el Ateneo Naturista Ecléctico, con sede en Barcelona, con sus diferentes secciones la más destacada de las cuales será el grupo excursionista Sol y Vida.|language=es}}</ref><ref name="acracia">{{cite web|last=Díez|first=Xavier|date=1 Abril 2006|url=http://www.acracia.org/1-23a58lainsumision.pdf|url-status=dead|title=La insumisión voluntaria. El anarquismo individualista español durante la Dictadura y la Segunda República (1923-1938)|pages=1–36|archive-url=https://web.archive.org/web/20110723130358/http://www.acracia.org/1-23a58lainsumision.pdf|archive-date=23 Hulyo 2011|access-date=6 Mayo 2011|quote=La insumisión voluntaria: El anarquismo individualista español durante la Dictadura y la Segunda República (1923–1938).|language=es}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], inusig ng Espanyang Francoista ang mga anarkista at mga makabayang Katalan, na marami sa kanila ay malawakang gumagamit ng Esperanto.<ref name="Del Barrio">Del Barrio, Toño; Lins, Ulrich (27–29 Nobyembre 2006). [http://www.nodo50.org/esperanto/artik68es.htm "La utilización del esperanto durante la Guerra Civil Española"]. ''Nodo50''. International Congress on the Spanish Civil War. Hinango noong 21 Setyembre 2020. (sa Kastila)</ref> Iginiit ng anarkistang [[Irlandes]] na si Andrew Flood na ang mga anarkista ay hindi mga makabansa at lubos na tinututulan ang [[pagkamakabansa]]; sa halip, sila ay mga kontra-imperyalista.<ref name="Flood">Flood, Andrew. "An Anarchist Perspective on Irish Nationalism". Workers Solidarity Movement. (sa Ingles)</ref> Katulad nito, itinuturing ng Anarchist Federation (Pederasyong Anarkista) sa Britanya at Irlanda na ang pagkamakabansa ay isang ideolohiyang ganap na nakatali sa pag-unlad ng kapitalismo at hindi kayang lumampas dito.<ref name="Anarchist Federation">[http://www.afed.org.uk/publications/pamphlets-booklets/126-against-nationalism.html "Against Nationalism"]. Anarchist Federation. 3 Abril 2009. Retrieved 23 Setyembre 2020. (sa Ingles)</ref> Si Pierre-Joseph Proudhon, ang unang taong hayagang tumawag sa sarili bilang isang anarkista sa positibong diwa, ay tumutol sa pagkamakabansa, at iginiit na ang "pagwawakas ng militarismo ang misyon ng ika-19 na dantaon, kung hindi ay hahantong ito sa walang hanggang paghina".<ref>Woodcock, George. ''Pierre-Joseph Proudhon''. p. 233. (sa Ingles)</ref> Ayon kay Proudhon, sa ilalim ng kanyang mungkahing mutuwalismo, "wala nang magiging [[nasyonalidad]], wala nang bayang tinubuan sa pampulitikang kahulugan ng mga salitang ito; ang magiging kahulugan na lamang ng mga ito ay pook ng [[kapanganakan]]. Ang tao, anuman ang kanyang [[lahi]] o kulay, ay mamamayan ng daigdig; ang [[pagkamamamayan]] ay isang karapatang maaaring matamo saanman."<ref>Proudhon, Pierre-Joseph. ''General Idea of the Revolution in the Nineteenth Century''. p. 283. (sa Ingles)</ref> === ACAB === [[File:ACABBanner.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:ACABBanner.jpg|left|thumb|Mga anarkista sa [[Leipzig]], [[Alemanya]], na nagpoprotesta habang may hawak na bandilang may nakasulat na "''ACAB, all cops are b...''"]] Ang ACAB, isang daglat para sa ''all cops are bastards'' ("lahat ng pulis ay mga walanghiya" o "lahat ng pulis ay mga bastardo"), ay isang islogang pampulitika na iniuugnay sa mga tutol sa [[kapulisan]]. Karaniwan itong ginagamit bilang kasabihan sa mga ''graffiti'' o ipinapaukit bilang tato. Minsan ay isinusulat din ito bilang 1312, kung saan ang bawat bilang ay kumakatawan sa posisyon ng katumbas na titik sa [[Alpabeto|alpabetong]] Ingles (A=1, C=3, A=1, B=2). Ang pariralang ''all cops are bastards'' ay unang lumitaw sa [[Inglatera]] noong [[dekada 1920]],<ref name="Partridge1986">{{cite book|last=Partridge|first=Eric|title=A Dictionary of Catch Phrases|url=https://archive.org/details/dictionaryofcatc0000part_c8l4|publisher=Taylor & Francis|year=1986|isbn=978-0-415-05916-9|page=[https://archive.org/details/dictionaryofcatc0000part_c8l4/page/1 1]|language=en}}</ref><ref name=":13">{{Cite book|last1=Aitken-Smith|first1=Trent|title=The Tattoo Dictionary|last2=Tyson|first2=Ashley|date=2016|publisher=Octopus|isbn=978-1-78472-254-8|pages=13|language=en}}</ref><ref name="GQ">{{cite web|last=Groundwater|first=Colin|date=11 Hunyo 2020|title=A brief history of ACAB|url=https://www.gq-magazine.co.uk/politics/article/acab-meaning|access-date=11 Setyembre 2020|website=GQ|language=en}}</ref> at kalaunan ay pinaikli bilang "ACAB" ng mga manggagawang nagwewelga noong [[dekada 1940]].<ref name="GQ" /> Sa kasaysayan, ang daglat ay iniugnay sa mga [[kriminal]] sa Reyno Unido.<ref name=":13" /> Una itong naitala bilang tato ng mga bilanggo noong [[dekada 1970]], at karaniwang inilalagay ang tig-isang titik sa bawat daliri, o kung minsan ay ikinukubli bilang maliliit na tuldok sa bawat buko ng kamay.<ref name="ThompsonBlack2006">{{cite book|last1=Thompson|first1=Tim|url=https://archive.org/details/forensichumanide00thom_803|title=Forensic Human Identification: An Introduction|last2=Black|first2=Sue|publisher=Taylor & Francis|year=2006|isbn=978-0-8493-3954-7|page=[https://archive.org/details/forensichumanide00thom_803/page/n391 384]|url-access=limited|language=en}}</ref><ref name=":13" /> Noong 1970, ginamit ng ''Daily Mirror'' ang ACAB bilang pamagat ng isang artikulong nagsasaad na ito ay nakatatak sa isang kasapi ng ''Hells Angels'' na nakita sa [[lansangan]].<ref name="GQ" /> Ginamit din ng [[Direktor sa pelikula|direktor]] ng pelikulang si Sidney Hayers ang isang sinensurang bersyon ng [[parirala]] bilang pamagat ng kaniyang pelikulang [[krimen]] noong 1972 na ''All Coppers Are...''.''<ref>{{cite book|last=Elliot|first=Paul|title=Studying the British Crime Film|url=https://archive.org/details/studyingbritishc0000elli|publisher=Columbia University Press|year=2014|isbn=978-1-906-73374-2|pages=[https://archive.org/details/studyingbritishc0000elli/page/78 78]–79|language=en}}</ref>'' Noong 1977, nakita ng isang mamamahayag mula sa [[Newcastle upon Tyne]] ang daglat na nakasulat sa mga [[dingding]] ng isang selda sa bilangguan.<ref name="Partridge1986" /> Noong dekada 1980, naging simbolo ng kontra-establisimyento ang ACAB, lalo na sa loob ng mga subkulturang punk at ''skinhead'' (o ahit-ulo).<ref name=":13" /><ref name="GQ" /><ref name=":03">{{cite web|title=ACAB|url=https://www.adl.org/education/references/hate-symbols/acab|access-date=2019-05-30|website=Anti-Defamation League|language=en}}</ref> Lalo itong sumikat dahil sa awiting "A.C.A.B." ng bandang Oi! na the 4-Skins, na inilabas noong 1982.<ref name=":13" /><ref name="GQ" /> Sa mga sumunod na taon, naging tanyag ang ACAB bilang [[islogan]] ng mga ''hooligan'' at ''ultras'' sa [[Futbol|putbol]] sa Europa,<ref>{{Cite journal|last=Pollard|first=John|date=2016|title=Skinhead culture: the ideologies, mythologies, religions and conspiracy theories of racist skinheads|journal=Patterns of Prejudice|volume=50|issue=4–5|pages=398–419|doi=10.1080/0031322X.2016.1243349|s2cid=151502563|issn=0031-322X|language=en}}</ref><ref name=":13" /> gayundin ng mga kilusang anarkista at kontra-awtoritaryo sa iba't ibang panig ng mundo.<ref name="GQ" /> Sa ilang konteksto, itinuturing ng Anti-Defamation League (Liga Laban sa Paninirang-puri) ang parirala bilang isang simbolo ng pagkamuhi at inilalarawan ito bilang "isang matagal nang islogan sa kultura ng mga ''skinhead''," habang binabanggit ding ginagamit ito kapwa ng mga [[Rasismo|rasista]] at mga kontra-rasistang ''skinhead''.<ref name=":03" /><ref name="guerra">{{cite journal|last=Guerra|first=Nicola|title=Dalla strada alla letteratura, le spericolate e propizie vicende del forestierismo A.C.A.B.. Il contatto linguistico tra italiano e inglese nelle sottoculture Skinhead e Ultras|trans-title=From the road to literature, the reckless and auspicious events of the forestry industry A.C.A.B .. The linguistic contact between Italian and English in the Skinhead and Ultras subcultures|url=https://www.academia.edu/4566221|journal=Analele Universităţii Din Craiova, Seria Ştiinţe Filologice Linguistică Nr. 1-2|date=Enero 2013|publisher=Universităţii din Craiova|access-date=2020-06-03|language=en}}</ref> Matapos ang pagpaslang ng pulis na si Derek Chauvin kay [[George Floyd]] noong Mayo 2020, mas naging madalas ang paggamit ng katawagang ACAB ng mga taong tutol sa kapulisan.<ref name="vice_acab">{{cite news |work=Vice|last=Poulter|first=James|title=How 'ACAB' Became the Universal Anti-Police Slogan|url=https://www.vice.com/en/article/acab-all-cops-are-bastards-origin-story-protest/|access-date=2020-08-26|date=2020-06-08|language=en}}</ref> Habang lumalaganap sa buong Estados Unidos ang mga protesta bilang tugon sa [[Pagpatay kay George Floyd|pagkamatay ni Floyd]] at ang mga talakayan tungkol sa karahasang isinasagawa ng pulisya na may motibong panlahi, mas madalas ding nabanggit ang ACAB sa mga plataporma ng [[hatirang pangmadla]], at nagsimula ring ibenta ang mga produktong may nakalimbag na daglat na ito.<ref name="vice_acab" /> Ayon sa mga tagapagtaguyod ng katawagan, ang ACAB ay nangangahulugang ang bawat pulis ay may pananagutan sa isang hindi makatarungang sistema. [[Pangangatuwiran|Ipinapangatuwiran]] nila na kahit hindi mismo nakikilahok ang isang pulis sa kalupitan ng pulisya o sa [[rasismo]] sa pagpapatupad ng [[batas]], may [[pananagutan]] pa rin siya sa mga ginawa ng kaniyang mga kasamahan dahil hindi niya ito tinututulan o sinusubukang pigilan.<ref>{{Cite web|date=2020-06-01|title=What I mean when I say I want to abolish the police|url=https://www.independent.co.uk/voices/acab-abolish-police-george-floyd-protests-cops-a9543386.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20200602083406/https://www.independent.co.uk/voices/acab-abolish-police-george-floyd-protests-cops-a9543386.html|archive-date=2020-06-02|url-access=limited|url-status=live|access-date=2021-12-17|website=The Independent|language=en}}</ref> === Pagbuwag sa bilangguan === [[File:La_presó_és_tortura.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:La_pres%C3%B3_%C3%A9s_tortura.jpg|thumb|Isang ''graffiti'' o sulat sa pader sa [[Cataluña]] na nakasulat sa [[wikang Kastila]] na may salin na "Ang bilangguan ay pagpapahirap" at simbolong Bilog-A ng anarkismo.]] Ang pagbuwag sa bilangguan (''prison abolition'') ay isang kilusan na naglalayong buwagin ang bilangguan bilang isang institusyon.<ref name="Frampton">{{cite news |last1=Frampton|first1=Thomas Ward|title=The Dangerous Few: Taking Seriously Prison Abolition and Its Skeptics|url=https://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/hlr135&div=98&id=&page=|access-date=15 Agosto 2025|work=Harvard Law Review|date=2021–2022|pages=2013|language=en}}</ref> Hindi tulad ng reporma sa bilangguan, layunin ng pagbuwag sa bilangguan na magtatag ng isang sistema ng [[Katarungan|hustisyang]] pangkriminal na hindi gumagamit ng pagkakapiit bilang paraan ng pagpaparusa. Karaniwang itinataguyod ng mga tagasuporta nito ang makapanunumbalik na hustisya, na naglalayong maituwid at maibalik sa lipunan ang mga [[nagkasala]], sa halip na ang mapagganting hustisya, na naglalayong magparusa sa nagkasala batay sa tindi ng kaniyang krimen. Madalas ding isinusulong ng mga tagapagtaguyod ng pagbuwag sa bilangguan ang malalaking pagbabagong pang-estruktura upang maiwasan ang krimen sa antas ng [[lipunan]] sa pamamagitan ng pagtugon sa mga ugat nito. Ayon sa pananaw na ito, ang krimen ay bunga ng mga suliraning panlipunan tulad ng rasismo at [[kahirapan]]. Bahagyang nabuo ang kilusan para sa pagbuwag sa bilangguan sa Estados Unidos bilang tugon sa pag-aalsa sa Bilangguan ng Attica noong 1971, na nagbigay-pansin sa mga di-makataong kalagayang laganap sa mga bilangguan. Ang mga kilalang aktibista, lalo na si Angela Davis, ay nakatulong upang mabigyang-pansin ang usapin ng pagbuwag sa bilangguan, bagaman nanatili itong higit na limitado sa mga makakaliwang pangkat at mga akademikong lupon. Muling sumigla ang interes sa kilusan matapos ang pagpaslang kay George Floyd noong 2020 at ang mga kaguluhang sibil na sumunod dito, na nagbigay-diin sa mga hindi pagkakapantay-pantay batay sa lahi sa loob ng sistemang hustisyang pangkriminal. === Pagpapalaya sa kabataan === Ang pagpapalaya sa mga bata (''child liberation'') sa anarkismo ay ang paniniwala na ang mga bata at [[kabataan]] ay nararapat magkaroon ng buong awtonomiya, respeto, at kalayaan mula sa panunupil ng mga matatanda, mapilitang pagpapalaki ng magulang, at sapilitang pag-aaral. Pangunahing layunin nito na wakasan ang pagtrato sa mga bata bilang pag-aari ng [[magulang]], palitan ang mga tradisyonal na paaralan ng mga boluntaryong espasyo sa pag-aaral, at tiyakin ang tulong-komunidad para sa mga pangunahing pangangailangan. Ang kilusan para sa mga karapatan ng kabataan (''youth rights movement''), na inilalarawan din bilang pagpapalaya sa kabataan (''youth liberation''), ay isang umuusbong na kilusang mula sa mga karaniwang mamamayan na naglalayong labanan ang [[Diskriminasyon sa gulang|diskriminasyon sa edad]] at isulong ang mga karapatang sibil ng mga kabataan—yaong mga hindi pa umaabot sa edad ng legal na ganap na gulang, na 18 taong gulang sa karamihan ng mga bansa. May ilang pangkat na nilalabanan ang pedopobya at ephebipobiya sa lipunan sa pamamagitan ng pagtataguyod ng tinig ng kabataan, pagbibigay-kapangyarihan sa kabataan, at sa huli, ng pagkakapantay-pantay sa pagitan ng mga henerasyon sa pamamagitan ng pakikipagtuwang ng kabataan at mga nakatatanda.<ref>Fletcher, A. (2006) ''[http://www.commonaction.org/WYVH.pdf Washington Youth Voice Handbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081001193809/http://www.commonaction.org/WYVH.pdf|date=2008-10-01}}'' Olympia, WA: CommonAction. (sa Ingles)</ref> Maraming tagapagtaguyod ng mga karapatan ng kabataan ang itinatangi ang kanilang kilusan mula sa kilusan para sa mga karapatan ng mga bata, sapagkat ipinapangatuwiran nilang ang huli ay nagsusulong ng mga pagbabagong kadalasang higit na naghihigpit sa mga bata at kabataan.<ref>Axon, K. (n.d.) [https://web.archive.org/web/20080215235519/http://www.asfar.org/zine/1st/Pedophobia.html ''The Anti-Child Bias of Children's Advocacy Groups''] Chicago, IL: Americans for a Society Free of Age Restrictions. (sa Ingles)</ref> === Anarkiyang pakikipagrelasyon === [[File:RA_symbol.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:RA_symbol.jpg|left|thumb|Simbolo ng anarkiyang pakikipagrelasyon]] Ang anarkiyang pakikipagrelasyon ay ang paglalapat ng mga prinsipyong anarkista sa mga [[ugnayang interpersonal]].<ref name=":4">{{Cite book |last=Pérez-Cortés|first=Juan-Carlos|title=Relationship Anarchy: Occupy Intimacy!|date=2022|publisher=La Oveja Roja|isbn=979-8-3680-3944-2|location=Madrid|language=en}}</ref> Kabilang sa mga pangunahing pagpapahalaga nito ang awtonomiya, mga gawaing laban sa herarkiya, pagtutol sa normatibidad, at pagkakaugnayang nakabatay sa pagtutulungan ng pamayanan.<ref>{{Cite web|title=The Difference Between Relationship Anarchy and Non-Hierarchical Polyamory|url=http://www.relationship-anarchy.com/videos/2016/6/20/the-difference-between-relationship-anarchy-and-non-hierarchical-polyamory|website=Relationship Anarchy|language=en-GB|access-date=2020-05-07|archive-date=2020-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200503103805/http://www.relationship-anarchy.com/videos/2016/6/20/the-difference-between-relationship-anarchy-and-non-hierarchical-polyamory|url-status=dead}}</ref><ref name=":24">{{Cite web|date=2020-09-05|title=The Great Showdown of Hierarchical Polyamory vs. Relationship Anarchy|url=http://thenewmodality.com/the-great-showdown-of-hierarchical-polyamory-vs-relationship-anarchy/|access-date=2022-02-14|website=The New Modality|language=en-US|archive-date=2022-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20220120105438/http://thenewmodality.com/the-great-showdown-of-hierarchical-polyamory-vs-relationship-anarchy/|url-status=live}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|title=Can relationship anarchy create a world without heartbreak? {{!}} Aeon Ideas|url=https://aeon.co/ideas/can-relationship-anarchy-create-a-world-without-heartbreak|access-date=2022-02-14|website=Aeon|language=en|archive-date=2020-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200320145346/https://aeon.co/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=What Is Relationship Anarchy?|url=https://www.mindbodygreen.com/articles/what-is-relationship-anarchy|publisher=Mindbodygreen|access-date=2023-04-26|website=MBGRelationships|date=2 Agosto 2020|archive-date=2023-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230426200016/https://www.mindbodygreen.com/articles/what-is-relationship-anarchy|url-status=live|language=en}}</ref> Hayagan itong tumututol sa amatonormatibidad<ref>{{Cite web|date=2018-05-09|title=Are You Radical Enough to Be a Relationship Anarchist?|url=https://www.gq.com/story/relationship-anarchy|access-date=2022-02-14|website=GQ|language=en-US|archive-date=2020-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200320213043/https://www.gq.com/story/relationship-anarchy|url-status=live}}</ref> at mononormatibidad, at karaniwan—bagaman hindi sa lahat ng pagkakataon—na hindi monogamo.<ref name=":14">{{Cite web|last=Heaney|first=Katie|date=2018-10-23|title=What It's Like Being a Relationship Anarchist|url=https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|access-date=2022-02-14|website=The Cut|language=en-us|archive-date=2022-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417014230/https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|url-status=live}}</ref><ref name=":3" /><ref name=":04">{{Cite web|last=Lopez|first=Veronica|date=2021-10-15|title=Here's What to Know About Relationship Anarchy|url=https://www.cosmopolitan.com/sexopedia/a37973461/relationship-anarchy/|access-date=2022-02-13|website=Cosmopolitan|language=en-US|archive-date=2021-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20211206194702/https://www.cosmopolitan.com/sexopedia/a37973461/relationship-anarchy/|url-status=live}}</ref><ref name=":15">{{Cite web|last=Heaney|first=Katie|date=2018-10-23|title=What It's Like Being a Relationship Anarchist|url=https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|access-date=2022-02-14|website=The Cut|language=en-us|archive-date=2022-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417014230/https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|url-status=live}}</ref> Naiiba ito sa poliyamorya, ''solo poly'', ''swinging'', at iba pang anyo ng pakikipagrelasyon, sapagkat maaaring taglay pa rin ng mga ito ang mga estrukturang gaya ng amatonormatibidad, herarkiya ng mga matalik na relasyon, at mga tuntuning naglilimita sa awtonomiya.<ref name=":24" /><ref name=":04" /><ref name="De las Heras Gómez pp. 644–660">{{cite journal |last=De las Heras Gómez|first=Roma|title=Thinking Relationship Anarchy from a Queer Feminist Approach|journal=Sociological Research Online|publisher=SAGE Publications|volume=24|issue=4|date=2018-12-20|issn=1360-7804|doi=10.1177/1360780418811965|pages=644–660|s2cid=220124663|url=https://qsu070.noblogs.org/files/2020/10/De-las-Heras-G%C3%B3mez-2018-Thinking-Relationship-Anarchy-from-a-Queer-Feminist-Approach.pdf|access-date=2022-12-19|archive-date=2022-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20221219162224/https://qsu070.noblogs.org/files/2020/10/De-las-Heras-G%C3%B3mez-2018-Thinking-Relationship-Anarchy-from-a-Queer-Feminist-Approach.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Binibigyang-kahulugan din ang anarkiyang pakikipagrelasyon bilang isang bagong paradigma kung saan ang pagiging malapit sa isa't isa at awtonomiya ay hindi na itinuturing na mga bagay na likas na nagkakasalungatan o lumilikha ng suliranin sa loob ng isang relasyon.<ref>{{cite web |last1=Guillén|first1=Ricardo|title=Beyond romantic love – an analysis of how the dilemma of closeness vs. autonomy is handled in relationship anarchy discourse|url=https://lup.lub.lu.se/student-papers/search/publication/8968241|website=LUP Student Papers|publisher=Lund University Libraries|access-date=29 Nobyembre 2021|archive-date=19 Oktubre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019121447/https://lup.lub.lu.se/student-papers/search/publication/8968241|url-status=live|language=en}}</ref> == Perspektibong pang-ekonomiya == === Komunismong anarkista === Ang anarkistang komunismo{{refn|Kilala din bilang "anarko-komunismo"<ref>{{cite book |last1=Hodges |first1=Donald C. |url=https://books.google.com/books?id=Pu7zAgAAQBAJ |title=Sandino's Communism: Spiritual Politics for the Twenty-First Century |year=2014 |publisher=University of Texas Press |isbn=978-0292715646 |language=en |page=[https://books.google.com/books?id=Pu7zAgAAQBAJ&q=Anarcho-communism&pg=PA3 3] |access-date=21 Disyembre 2019 |archive-date=22 Hulyo 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210722044609/https://books.google.com/books?id=Pu7zAgAAQBAJ |url-status=live |via=Google Books}}</ref><ref>{{cite book |last1=Kinna |first1=Ruth|title=The Bloomsbury Companion to Anarchism |url=https://books.google.com/books?id=dNuoAwAAQBAJ |year=2012 |publisher=Bloomsbury Publishing|language=en |isbn=978-1441142702 |language=en |page=[https://books.google.com/books?id=dNuoAwAAQBAJ&q=Anarcho-communism&pg=PA329 329] |access-date=21 Disyembre 2019 |archive-date=15 Enero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115214158/https://books.google.com/books?id=dNuoAwAAQBAJ |url-status=live |via=Google Books}}</ref><ref>{{cite book |last1=Wetherly |first1=Paul |title=Political Ideologies |url=https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ |date=2017 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0198727859 |pages=[https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&q=anarcho-communism 130], [https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&q=anarcho-communism 137], [https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&q=anarcho-communism 424] |language=en |access-date=21 Disyembre 2019 |archive-date=22 Hulyo 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210722044620/https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ |url-status=live |via=Google Books}}</ref> o "komunismong libertaryo".{{Sfn|Nettlau|1996|p=145}}<ref>{{cite book |last=Bolloten |first=Burnett |url=https://books.google.com/books?id=-VarDLHA3_YC&q=%22libertarian%20communism%22&pg=PA65 |title=The Spanish Civil War: Revolution and Counterrevolution |publisher=University of North Carolina Press |year=1991 |isbn=978-0807819067 |page=65 |access-date=25 Marso 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220211095511/https://books.google.com/books?id=-VarDLHA3_YC&q=%22libertarian%20communism%22&pg=PA65 |archive-date=11 Pebrero 2022 |url-status=live |via=Google Books|language=en}}</ref>|group=nb|name=nb4}} ay isang pinakadulong-kaliwang ideolohiyang pampulitika at paaralan ng kaisipang anarkista na nagsusulong ng isang anyo ng komunismo. Ang [[komunismo]] (mula sa salitang [[Wikang Latin|Latin]] na ''communis'', na nangangahulugang "panlahat" o "pangkaraniwan"){{sfn|Ball|Dagger|2019}}{{sfn|Ball|Dagger|2019}} ay isang ideolohiyang pampulitika at pang-ekonomiya na naglalayong lumikha ng isang lipunang komunista—isang kaayusang sosyoekonomikong walang uri na nakasentro sa sama-samang pagmamay-ari ng mga kasangkapan sa produksyon, distribusyon, at pagpapalitan, at namamahagi ng mga produkto sa lipunan batay sa pangangailangan.<ref>{{cite book |last=Ely|first=Richard T|title=French and German socialism in modern times|date=1883|publisher=Harper & Brothers|location=New York|pages=35–36|oclc=456632|quote=All communists without exception propose that the people as a whole, or some particular division of the people, as a village or commune, should own all the means of production{{snd}}land, houses, factories, railroads, canals, etc.; that production should be carried on in common; and that officers, selected in one way or another, should distribute among the inhabitants the fruits of their labor.|language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Bukharin|first1=Nikolai|title=The ABC of Communism|last2=Preobrazhensky|first2=Yevgeni|date=1922|publisher=Communist Party of Great Britain|location=Londres, Inglatera|pages=72–73, § 20|translator-last1=Paul|translator-first1=Cedar|chapter=Distribution in the communist system|access-date=18 Agosto 2021|orig-date=1920|translator-last2=Paul|translator-first2=Eden|chapter-url=https://www.marxists.org/archive/bukharin/works/1920/abc/ABC-of-Communism.pdf#page=67|via=Marxists Internet Archive|archive-url=https://web.archive.org/web/20250212173140/https://www.marxists.org/archive/bukharin/works/1920/abc/ABC-of-Communism.pdf#page=67|archive-date=12 Pebrero 2025|language=en}}</ref><ref name="Steele p.43">{{harvp|Steele|1992|p=43}}: "One widespread distinction was that socialism socialised production only while communism socialised production and consumption."</ref> Nananawagan ang anarkistang komunismo sa pag-aalis ng mga herarkiya, gayundin ng pribadong pag-aari, subalit pinananatili ang personal na pag-aari at ang mga bagay, [[Kalakalan|kalakal]], at serbisyong kolektibong pag-aari. Sinusuportahan nito ang panlipunang pagmamay-ari ng ari-arian at ang pamamahagi ng mga [[yaman]] ayon sa prinsipyong "[[mula sa bawat isa ayon sa kaniyang kakayahan, para sa bawat isa ayon sa kaniyang pangangailangan]]." Unang nabuo ang anarkistang komunismo bilang isang natatanging kaisipan sa seksiyong Italyano ng ''International Workingmen's Association''.{{Sfn|Pernicone|1993|pp=111–113}} Nang maglaon, naging mahalaga ang mga teoretikal na akda ni Peter Kropotkin, sapagkat pinalawak at pinaunlad ng mga ito ang kapuwa maka-organisasyong agos ng anarkistang komunismo at ang maka-pag-aalsang agos na tumututol sa pormal na organisasyon.{{Sfn|Pengam|1987|pp=74–75}} Kabilang sa mga halimbawa ng mga lipunang anarkistang komunista ang mga teritoryong anarkista ng Makhnovshchina noong Rebolusyong Ruso,<ref>{{cite book |last=Skirda|first=Alexandre|title=Nestor Makhno: Anarchy's Cossack|publisher=AK Press|year=2004|isbn=1902593685|location=Edinburgh|page=394|translator-last=Sharkey|translator-first=Paul|oclc=58872511|orig-year=1982|language=en}}</ref> at ang mga teritoryo ng Rebolusyong Espanyol, lalo na ang rebolusyonaryong Cataluña.<ref>{{cite book |url=http://www.revoltlib.com/?id=1045|first=Murray|last=Bookchin|archive-url=https://web.archive.org/web/20211023194646/http://www.revoltlib.com/%3Fid%3D1045|archive-date=23 October 2021|title=To Remember Spain: The Anarchist and Syndicalist Revolution of 1936|date=2 Pebrero 2017|quote=In anarchist industrial areas like Catalonia, an estimated three-quarters of the economy was placed under workers' control, as it was in anarchist rural areas like Aragon. [...] In the more thoroughly anarchist areas, particularly among the agrarian collectives, money was eliminated and the material means of life were allocated strictly according to need rather than work, following the traditional precepts of a libertarian communist society.|language=en}}</ref> === Mutuwalismo === {{main|Mutuwalismo}} Ang [[Mutualismo|mutuwalismo]] ay isang paaralan ng kaisipang anarkista at teoryang pang-ekonomiya na nagsusulong ng pagkontrol ng mga manggagawa sa mga kasangkapan ng produksyon, ng isang malayang pamilihan na binubuo ng mga indibiduwal na [[Artesano|artisano]], mga nag-iisang pagmamay-ari, at mga [[kooperatiba]] ng mga manggagawa, gayundin ng mga karapatan sa pag-aari batay sa okupasyon at paggamit. Bilang mga tagapagtaguyod ng teorya ng halaga ng paggawa at teorya ng paggawa sa pagmamay-ari, tinututulan ng mga mutuwalista ang lahat ng anyo ng renta sa ekonomiya, [[Tubo (ekonomika)|tubo]], at [[interes]] na lampas sa nominal na interes, sapagkat itinuturing nila ang mga ito na nakabatay sa pagsasamantala sa paggawa. Hangarin ng mga mutuwalista na bumuo ng isang ekonomiyang walang akumulasyon ng kapital o konsentrasyon ng pagmamay-ari ng lupa. Hinihikayat din nila ang pagtatatag ng sariling pamamahala ng mga manggagawa, na sa kanilang pananaw ay maaaring suportahan sa pamamagitan ng paglalabas ng mutuwal na kredito ng mga mutuwal na bangk, na may layuning makalikha ng isang lipunang [[pederal]]. Ayon kay Peter Kropotkin, nagmula ang mutwalismo sa mga pangyayari ng Rebolusyong Pranses, lalo na sa pederalista at tuwirang demokratikong estruktura ng [[Komuna ng Paris]].{{Sfn|Marshall|1993|pp=431-432}} Ang mga saligan ng teoryang pang-ekonomiya ng mutwalismo ay nag-ugat sa radikalismo ng [[Mga Ingles|Ingles]] na [[Sosyalismo|sosyalistang]] si Thomas Spence. Hinango niya mula sa [[Bibliya]], gayundin sa mga liberal na akda nina [[John Locke]] at James Harrington, ang panawagang buwagin ang pribadong pagmamay-ari at ilagay ang kontrol sa produksyon sa mga manggagawa sa pamamagitan ng mga kooperatiba ng mga manggagawa.{{Sfn|Carson|2018|p=83}} Unang ginamit ang katawagang "mutuwalismo" noong dekada 1820. Sa simula, itinuring itong kasingkahulugan ng mga katawagang tulad ng "mutuwal na pagtutulungan", "pagkakatumbasan", at "makatarungang pakikitungo".{{Sfn|Wilbur|2019|p=213}} Noong 1822, ginamit ng Pranses na pilosopong utopista na si [[Charles Fourier]] ang katawagang mutuwalismong pinagsamang nagtatagpo (Pranses: ''mutualisme composé convergent'') upang ilarawan ang isang anyo ng progresibong [[edukasyon]] na iniangkop sa Sistemang Monitoriyal ng mga mag-aaral na nagsisilbing guro sa kapwa mag-aaral.{{Sfn|Wilbur|2019|pp=214-215}} === Ekonomiyang regalo === Ang ekonomiyang regalo (''gift economy'') o kulturang regalo ay isang sistema ng [[pagpapalitan]] kung saan ang mga mahahalagang bagay ay hindi ipinagbibili, kundi kusang ibinibigay nang walang hayag na kasunduan para sa agarang o hinaharap na kapalit.<ref name="Cheal">{{cite book |last=Cheal|first=David J|title=The Gift Economy|publisher=Routledge|location=New York|year=1988|pages=1–19|chapter=1|isbn=0415006414|chapter-url=https://books.google.com/books?id=o-wNAAAAQAAJ&pg=PP1|access-date=2009-06-18|language=en}}</ref> Ang pagbibigay ng regalo sa isang kulturang regalo ay pinamamahalaan ng mga pamantayang panlipunan at mga kaugalian; bagaman may umiiral na inaasahan ng katumbasan, ang mga regalo ay hindi ibinibigay bilang tahasang kapalit ng mga produkto o serbisyo kapalit ng [[salapi]] o ng iba pang produkto o serbisyo.<ref name="R. Kranton">R. Kranton: ''Reciprocal exchange: a self-sustaining system'', American Economic Review, V. 86 (1996), Issue 4 (Setyembre), pp. 830–851 (sa Ingles)</ref> Naiiba ito sa [[ekonomiyang pamilihan]] o [[Palitan ng kalakal|palitang-kalakal]], kung saan ang mga produkto at serbisyo ay pangunahing ipinagpapalit nang hayagan batay sa halagang natatanggap bilang kapalit. [[File:Give_away_shop_utrecht_inside.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Give_away_shop_utrecht_inside.jpg|right|thumb|Sa loob ng tindahang pamigay sa [[Utrecht]]. Mababasa sa paskil ang: "Sapat ang ibinibigay ng daigdig para sa pangangailangan ng lahat, subalit hindi para sa kasakiman ng lahat."]] Ang mga tindahang pamigay (''give-away shops''), malayang tindahan (''freeshops''), o libreng tindahan (''free stores'') ay mga tindahan kung saan libre ang lahat ng paninda. Katulad ang mga ito ng mga tindahang pangkawanggawa (''charity shops''), na karamihan sa mga ipinamimigay ay mga gamit na segunda mano—subalit ang kaibhan ay walang anumang bayad ang lahat ng bagay. Maging ito man ay [[aklat]], [[muwebles]], [[kasuotan]], o [[kagamitang pambahay]], malaya itong ibinibigay, bagaman may ilang tindahan na nagpapatupad ng patakarang "magbigay ng isa, kumuha ng isa" (''one-in, one-out''), gaya ng sa mga palitang tindahan (''swap shops''). Ang libreng tindahan ay isang anyo ng nakabubuong tuwirang pagkilos na nag-aalok ng alternatibo sa pamimili sa loob ng balangkas na nakabatay sa salapi, na nagpapahintulot sa mga tao na magpalitan ng mga produkto at serbisyo sa labas ng isang ekonomiyang nakasalalay sa pera. Ang pangkat na kontra-kultura ng [[dekada 1960]] na The Diggers<ref>{{cite book |author1=John Campbell McMillian|author2=Paul Buhle|title=The new left revisited|url=https://books.google.com/books?id=U_Ohks41z2IC&pg=PA112|access-date=28 Disyembre 2011|year=2003|publisher=Temple University Press|isbn=978-1566399760|pages=112–|language=en}}</ref> ay nagbukas ng mga libreng tindahan na namimigay ng kanilang mga paninda, naghahain ng libreng pagkain, namamahagi ng mga libreng [[Medisina|gamot]], nagbibigay ng salapi, nag-oorganisa ng mga libreng konsiyerto, at lumilikha ng mga likhang-sining na pampulitika.<ref name="Lytle2005">{{cite book|last=Lytle|first=Mark Hamilton|title=America's Uncivil Wars: The Sixties Era from Elvis to the Fall of Richard Nixon|url=https://books.google.com/books?id=5w3iBwAAQBAJ|year=2005|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0190291846|pages=213, 215|language=en}}</ref> Hinango ng The Diggers ang kanilang pangalan mula sa orihinal na English Diggers na pinamunuan ni Gerrard Winstanley,<ref name="Digger Archives">{{cite web |url=http://www.diggers.org/overview.htm|title=Overview: who were (are) the Diggers?|access-date=2007-06-17|work=The Digger Archives|language=en}}</ref> at layunin nilang bumuo ng isang maliit na lipunang malaya sa salapi at kapitalismo.<ref name="American Experience doc">{{cite video |people=Gail Dolgin; Vicente Franco|date=2007|title=American Experience: The Summer of Love|url=https://www.pbs.org/wgbh/amex/love/index.html|publisher=PBS|access-date=2007-04-23|archive-date=2017-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20170325104758/http://www.pbs.org/wgbh/amex/love/index.html|url-status=dead|language=en}}</ref> Maraming anarkista, lalo na ang mga anarko-primitibista at anarko-komunista, ang naniniwalang ang iba't ibang anyo ng ekonomiyang regalo ay maaaring maging susi sa pagputol sa siklo ng [[kahirapan]]. Dahil dito, madalas nilang hangarin na baguhin ang buong lipunan tungo sa isang ekonomiyang regalo. Itinuturing ng mga anarko-komunista ang ekonomiyang regalo bilang isang huwarang sistema na walang salapi, mga pamilihan, o sentralisadong pagpaplano. Ang pananaw na ito ay maitutunton kahit man lamang kay Peter Kropotkin, na nakakita sa mga pamayanang mangangaso at mangangalap na kaniyang napuntahan bilang huwaran ng mutuwal na pagtutulungan.<ref>Mutual Aid: A Factor of Evolution (1955 malambot na pabalat (muling inimprenta 2005), kabilang ang paunang salita noong 1914 ni Kropotkin, Paunang Salita at Bibliyograpiya ni Ashley Montagu, at ''The Struggle for Existence'', ni Thomas H. Huxley ed.). Boston: Extending Horizons Books, Porter Sargent Publishers. {{ISBN|0875580246}}. Project Gutenberg e-text, Project LibriVox librong awdyo (sa Ingles)</ref> Bilang kapalit ng sistemang pamilihan, itinataguyod ng mga anarko-komunista—gaya ng mga nanirahan sa ilang nayon sa Espanya noong [[dekada 1930]]—ang isang ekonomiyang regalo na walang salapi, kung saan ang mga produkto at serbisyo ay nililikha ng mga manggagawa at ipinamamahagi sa mga tindahang pangkomunidad. Sa sistemang ito, ang bawat isa (kabilang ang mismong mga manggagawang lumikha ng mga ito) ay may karapatang kumuha at gumamit ng anumang produkto o serbisyo na kanilang nais o kailangan bilang kabayaran sa kanilang ambag sa paglikha ng mga produkto at serbisyo.<ref>[Augustin Souchy, "A Journey Through Aragon," sa Sam_Dolgoff (pat.), The Anarchist Collectives, ts. 10] (sa Ingles)</ref> === Ekonomiyang aklatan === Ang ekonomiyang aklatan (''library economy'') ay isang teoretikal na sistemang pang-ekonomiya para sa isang lipunan kung saan ang mga tradisyonal na tindahan ng tingi ay ganap na pinapalitan ng mga [[aklatan]] ng mga bagay (''libraries of things''). Ang mga ito ay mga organisasyong sama-samang pagmamay-ari ng isang [[pamayanan]] na nagpapahiram ng mga bagay na angkop sa sistemang pagpapahiram—lalo na yaong mga bagay na paminsan-minsan lamang gamitin subalit mahirap itabi o itago, tulad ng mga espesyal na kagamitang pangkusina at mga natatanging kagamitang [[Teknolohiya|teknolohikal]]. Kabilang din dito ang mga karaniwang ipinahihiram ng mga tradisyonal na aklatan, gaya ng mga [[aklat]], dyornal, at iba pang midya. Ang anumang bagay na hindi angkop na ipamahagi sa pamamagitan ng sistemang pagpapahiram ay sa halip ay malayang ipamamahagi batay sa pangangailangan. Nalalapat ito sa mga bagay na maaari lamang gamitin nang minsan o yaong nangangailangan ng napakahabang panahon bago mailipat ang pagmamay-ari, tulad ng [[pagkain]] at [[pabahay]].<ref>{{Cite web |url=https://www.law.georgetown.edu/environmental-law-review/blog/is-a-library-centric-economy-the-answer-to-sustainable-living/|title=Is a Library-Centric Economy the Answer to Sustainable Living?|website=law.georgetown.edu|access-date=2026-03-01|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://stimpunks.org/glossary/library-economy/|title=Library Economy - Stimpunks Foundation|website=stimpunks.org|access-date=2026-03-01|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://enlightenknowledge.com/library-economy-components-and-multifaceted-role/|title=Library Economy: Components and Multifaceted role|website=enlightenknowledge.com|access-date=2026-03-01|language=en}}</ref> Sa loob ng anarkismo, ang ekonomiyang aklatan ay isang iminungkahing paraan ng pag-oorganisa ng mga pinagkukunang-yaman at pamamahagi ng mga [[produkto]] at serbisyo batay sa mga komon (''commons''), malayang pagsasama (''free association''), at sama-samang pamamahala, sa halip na pribadong pagmamay-ari o kontrol ng estado.<ref name=":5">{{Cite book |last=Andrewism |url=https://theanarchistlibrary.org/library/andrewism-how-anarchy-works |title=How Anarchy Works |date=2024-05-01 |language=en}}</ref> Inilalarawan ito ni Andrewismo bilang isang paraan ng pag-unawa sa kung paano maisasagawa sa praktika ang mga prinsipyong anarkista sa larangan ng ekonomiya. Nakabatay ito sa tatlong pangunahing simulain: ''usufruct'' (malayang paggamit ng mga komon ayon sa pangangailangan), ''irreducible minimum'' (pinakamababang antas na hindi maipagkakait), at ''complementarity'' (pagkilala sa magkakaibang kakayahan at pangangailangan ng mga tao bilang magkatuwang at hindi magkakumpitensya).<ref name=":5" /> === Kontra-ekonomika === Ang kontra-ekonomika (''counter-economics'') ay isang teoryang pang-ekonomiya at rebolusyonaryong pamamaraan na binubuo ng tuwirang pagkilos na isinasagawa sa pamamagitan ng [[itim na pamilihan]] o abong pamilihan. Bilang isang termino, unang ginamit ito ng mga Amerikanong aktibista at teorista ng libertaryanismo na sina Samuel Edward Konkin III at J. Neil Schulman. Binigyang-kahulugan ito ni Konkin bilang pag-aaral o pagsasagawa ng "lahat ng mapayapang kilos ng tao na ipinagbabawal ng Estado."<ref>{{Cite web |title=Agorism: Revolutionary market anarchism |url=https://agorism.eu.org/ |access-date=2026-07-29 |website=Agorism: Revolutionary market anarchism |language=en-US}}</ref> Ang termino ay pinaikling anyo ng kontra-ekonomika laban sa establisimyento at maaari ring tawaging kontra-politika. Isinama ni Schulman ang kontra-ekonomika sa doktrina ni Konkin na agorismo,<ref>Afterword by Samuel Edward Konkin in ''Alongside Night'' (1999). Pulpless.com. p. 274. {{ISBN|1-58445-120-3}}. {{ISBN|978-1-58445-120-4}}. (sa Ingles)</ref> isang pilosopiyang panlipunan ng kaliwang libertaryanismo<ref>{{Cite web |title=Interview With Samuel Edward Konkin III |url=http://www.spaz.org/~dan/individualist-anarchist/software/konkin-interview.html |access-date=2026-07-29 |website=www.spaz.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=Apr 28, 2015|title=Black-Market Activism: Samuel Edward Konkin III and Agorism|url=https://www.libertarianism.org/columns/black-market-activism-samuel-edward-konkin-iii-agorism|archive-url=https://web.archive.org/web/20160514001633/http://www.libertarianism.org/columns/black-market-activism-samuel-edward-konkin-iii-agorism|archive-date=2016-05-14|access-date=2026-07-29|website=www.libertarianism.org}}</ref> at isang sangay ng anarkismong pampamilihan na nagtataguyod ng paglikha ng isang lipunan kung saan ang lahat ng ugnayan sa pagitan ng mga tao ay nakabatay sa kusang-loob na pagpapalitan.<ref name="Konkin">{{cite book|url=http://www.kopubco.com/pdf/An_Agorist_Primer_by_SEK3.pdf|title=An Agorist Primer|last=Konkin III|first=Samuel Edward|publisher=Kopubco|date=Disyembre 2008|access-date=21 Disyembre 2019|quote=The goal of agorism is the agora. The society of the open marketplace as near to untainted by theft, assault, and fraud as can be humanly attained is as close to a free society as can be achieved. And a free society is the only one in which each and every one of us can satisfy his or her subjective values without crushing others' values by violence and coercion.|language=en}}</ref> == Halimbawa ng pamayanang anarkista == === '''Rebolusyon sa Cataluña''' === Ang Rebolusyonaryong [[Cataluña]]{{Sfnm|1a1=Alexander|1y=1999|1p=754|2a1=Graham|2y=2002|2p=221|3a1=Paz|3y=2006|3p=512}} (Hulyo 21, 1936 – Mayo 8, 1937) ang panahong ang nagsasariling rehiyon ng Cataluña sa hilagang-silangang Espanya ay pinamamahalaan o malaki ang impluwensiya ng iba't ibang [[Unyon ng manggagawa|unyong manggagawa]], partidong pampulitika, at mga milisyang anarkista, sindikalista, komunista, at sosyalista noong panahon ng [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]]. Bagaman nanatiling nasa kapangyarihan ang konstitusyonal na institusyon ng sariling pamahalaan ng Cataluña, ang Generalitat de Catalunya (na pinamumunuan ng ''Esquerra Republicana de Catalunya'' o ERC), at kinuha pa nito ang karamihan sa mga kapangyarihang dating nasa pamahalaang sentral ng Espanya sa nasasakupan nito, ang mga unyong manggagawa ang ''[[de facto]]'' na namahala sa malaking bahagi ng [[ekonomiya]] at mga puwersang [[militar]]. Kabilang dito ang Confederación Nacional del Trabajo (CNT, ''Pambansang Kompederasyon ng Paggawa''), na siyang pangunahing unyong manggagawa noong panahong iyon, at ang malapit na kaugnay nitong ''Federación Anarquista Ibérica'' (FAI, Pederasyong Anarkista ng [[Iberya]]). Mahalaga rin ang papel ng ''Unión General de Trabajadores'' (UGT, Pangkalahatang Unyon ng mga Manggagawa), ng ''Partido Obrero de Unificación Marxista'' (POUM, Partido ng mga Manggagawa para sa Marxistang Pagkakaisa), at ng ''Partit Socialista Unificat de Catalunya'' (PSUC, Nagkaisang Partidong Sosyalista ng Cataluña), na kinabibilangan ng dating Partido Komunista ng Cataluña. Nagsimula ang pamumunong sosyalista sa rehiyon kasabay ng Rebolusyong Espanyol ng 1936, na nagbunga ng pagkontrol ng mga manggagawa sa mga [[negosyo]] at [[pabrika]], kolektibong [[pagsasaka]] sa malaking bahagi ng kanayunan, at mga pag-atake laban sa mga nasyonalista ng Espanya at sa klerong Katoliko. Ang lumalaking impluwensiya ng Partido Komunista ng Espanya (PCE) sa pamahalaan ng Prenteng Popular, at ang hangarin nitong isabansa ang mga rebolusyonaryong komite at mga milisya, ay nagbunsod ng tunggalian laban sa CNT at POUM. Nauwi ito sa Mga Araw ng Mayo (''May Days''), at sa kalaunan ay napalitan ang CNT ng PSUC bilang pangunahing puwersang pampulitika sa Cataluña hanggang sa matalo sila ng mga puwersang Nasyonalista noong 1939. === '''Komunidad sa Manchuria''' === Ang Samahan ng mga Mamamayang Koreano sa Manchuria (''Korean People's Association in Manchuria'',<ref>{{Cite book |last=Dalessandro |first=Francesco |url=https://theanarchistlibrary.org/library/francesco-dalessandro-the-forgotten-anarchist-commune-in-manchuria |title=The Forgotten Anarchist Commune in Manchuria |date=2020 |language=en}}</ref> KPAM; {{Korean|hangul=재만한족총연합회}}; Agosto 1929 – Setyembre 1931) ay isang nagsasariling awtonomong prepektura sa [[Manchuria]] na tinitirhan ng humigit-kumulang dalawang milyong takas na [[Mga Koreano|Koreano]]. Matapos ang pananakop ng [[Hapon]] sa Korea, maraming anarkistang Koreano ang tumakas patawid ng hangganan patungong Manchuria, kung saan nagsimula silang mag-organisa ng isang ugnayan ng mutwal na pagtutulungan para sa mga lumikas na Koreano sa rehiyon. Kasama ang ilang nasyonalista na Koreano, itinatag nila ang KPAM upang magbigay ng pagkain, edukasyon, at pagtatanggol sa sarili sa mga kasapi nito. Hindi nagtagal, hinarap ng samahan ang pag-atake ng mga komunistang Koreano at sa mga [[Imperyo ng Hapon|imperyalistang Hapones]], na nagsagawa ng mga pagpaslang sa kanilang mga pinuno. Ang pananakop ng Hapon sa Manchuria ang nagwakas sa eksperimentong anarkista, at marami sa mga kasapi nito ang tumakas patungong [[Tsina]] upang ipagpatuloy ang pakikipaglaban laban sa Imperyo ng Hapon. === '''Kilusang Makhno (Makhnovschina)''' === Ang Makhnovshchina ({{Langx|uk|Махновщина|translit=Makhnovshchyna}}, {{IPA|uk|mɐxˈnɔu̯ʃtʃɪnɐ|IPA}}) ay isang malawakang kilusan na naglalayong itatag ang anarkistang komunismo sa panahon ng Digmaan para sa Kalayaan ng Ukraine noong 1917–1921. Ipinangalan ito kay Nestor Makhno,<ref>{{Cite book |last=Kuznetsov |first=Michael |url=https://theanarchistlibrary.org/library/michael-kuznetsov-the-makhnovshchina-through-the-prism-of-the-psyche |title=The Makhnovshchina through the Prism of the Psyche |language=en}}</ref> ang punong kumandante ng Rebolusyonaryong Hukbong Insurhente ng Ukranya (''Revolutionary Insurgent Army of Ukraine''). Layunin ng kilusan na lumikha ng isang sistema ng mga malalayang sobyet na mamamahala sa paglipat tungo sa isang lipunang walang estado at walang uri. Kinontrol nito ang mga teritoryo sa timog at silangang [[Ukranya]]. Unang lumakas ang kilusang Makhnobista kasunod ng [[Rebolusyong Pebrero]], nang magtatag ito ng ilang komunang agrikultural sa bayan ni Makhno na Huliaipole. Matapos kumampi sa mga [[Bolshevik]] sa panahon ng Digmaang Ukranyano–Sobyet, napilitang kumilos nang lihim ang mga Makhnobista dahil sa pananalakay ng Austro-Aleman, at nagsagawa sila ng digmaang gerilya laban sa [[Gitnang Kapangyarihan]] sa buong 1918. Pagkaraan ng tagumpay ng mga insurhente sa Labanan sa Dibrivka, nakontrol ng Makhnovshchina ang malaking bahagi ng lalawigan ng Katerynoslav at nagsimulang magtatag ng mga institusyong anarkista-komunista. Isang Panrehiyong Kongreso ng mga Magsasaka, Manggagawa, at mga Insurhente ang ipinatawag upang isaayos ang pampulitika at pang-ekonomiyang pamamahala ng rehiyon, at itinatag ang Rebolusyonaryong Konsehong Militar (''Military Revolutionary Council'') bilang ''de facto'' na sangay tagapagpaganap ng kilusan. Napaliligiran ng iba't ibang kaaway sa lahat ng panig, bumagsak ang depensa ng mga Makhnobista sa labanan para sa Donbas dahil sa pagsulong ng Puting Kilusan (''White movement'') noong Hunyo 1919. Dahil dito, napilitang umurong ang mga Makhnobista patungong Kherson, kung saan muling inayos ang kanilang hukbo at nagsagawa ng matagumpay na kontra-opensiba laban sa mga Puti sa Labanan sa Peregonovka. Matapos mapigilan ang pagsulong ng mga Puti, nakontrol ng mga Makhnobista ang malaking bahagi ng timog at silangang Ukranya sa huling bahagi ng 1919, at nasakop pa nila ang ilang malalaking lungsod na industriyal, sa kabila ng pagiging isang kilusang pangunahing binubuo ng mga magsasaka. Nagwakas ang pamamahala ng mga Makhnobista sa rehiyon nang lusubin ng Pulang Hukbo (''Red Army'') ang Ukranya noong Enero 1920, na nagsimula sa Tunggaliang Bolshevik–Makhnobista. Nagsagawa ang mga Makhnobista ng digmaang gerilya laban sa Pulang Hukbo, na nagpapatupad ng mga patakarang Bolshevik tulad ng Pulang Teror (''Red Terror'') at komunismong pandigma. Malawak ang suportang natanggap ng mga Makhnobista mula sa kanilang baseng magsasaka. Bagaman pansamantalang nagkaroon ng kapayapaan ang dalawang panig sa pamamagitan ng Kasunduang Starobilsk upang labanan ang mga nalalabing pwersa ng Puting Kilusan, muli ring sinalakay ng Pulang Hukbo ang mga Makhnobista at tuluyang natalo ang mga ito pagsapit ng Agosto 1921. Ang mga pangunahing pinuno ng Makhnobista ay napilitang magtungo sa pagkatapon, natalo sa labanan, o nabihag at pinaslang ng Pulang Hukbo. === Zomia === Ang Zomia ay isang katawagang [[Heograpiya|heograpikal]] na ipinakilala noong 2002 ng historyador na si Willem van Schendel ng [[Unibersidad ng Amsterdam]]<ref>{{cite web |url=https://socialhistory.org/en/staff/willem-van-schendel|title=Willem van Schendel|website=International Institute of Social History|accessdate=Nobyembre 28, 2010|language=en}}</ref><ref>{{cite book |date=2005|editor-last1=Kratoska|editor1-first=P. H.|editor2-last=Raben|editor2-first=R.|editor3-last=Nordholt|editor3-first=H. S.|title=Locating Southeast Asia: Geographies of Knowledge and Politics of Space|publisher=Singapore University Press|page=v|isbn=9971-69-288-0|language=en}}</ref> upang tukuyin ang malawak na bahagi ng kalupaang [[Timog-silangang Asya]] na sa kasaysayan ay nanatiling lampas sa kontrol ng mga pamahalaang nakabatay sa mga sentro ng populasyon sa mga kapatagan.<ref>{{cite book |last=van Schendel|first=W.|chapter=Geographies of knowing, geographies of ignorance: Jumping scale in Southeast Asia|date=2005|editor-last1=Kratoska|editor1-first=P. H.|editor2-last=Raben|editor2-first=R.|editor3-last=Nordholt|editor3-first=H. S.|title=Locating Southeast Asia: Geographies of Knowledge and Politics of Space|publisher=Singapore University Press|isbn=9971-69-288-0|language=en}}</ref> Ang aklat na ''The Art of Not Being Governed: An Anarchist History of Upland Southeast Asia'' (''Ang Sining ng Hindi Pagpapasakop sa Pamamahala: Isang Anarkistang Kasaysayan ng Bulubunduking Timog-Silangang Asya'') ng Amerikanong antropologong si James C. Scott, na inilathala noong 2009, ay sinusuri nito ang mataas na bulubunduking rehiyon ng Zomia sa Timog-Silangang Asya.<ref name="Scott-2009">{{cite book |last1=Scott|first1=James C|title=The Art of Not Being Governed: An Anarchist History of Upland Southeast Asia|date=30 Setyembre 2009|publisher=Yale University Press|location=New Haven|isbn=9780300152289|url=https://yalebooks.yale.edu/book/9780300152289/art-not-being-governed|accessdate=20 Abril 2020|format=Matigas na pabalat|language=en}}</ref><ref name="Truthout-2011">{{cite web|last=Sethness|first=Javier|title=Refugees' Descendants in Southeast Asia Prove Stateless Society Is Possible|url=http://www.truth-out.org/opinion/item/1950:refugees-descendants-in-southeast-asia-prove-stateless-society-is-possible|website=Truthout|format=Review|date=3 Hulyo 2011|accessdate=20 April 2020|language=en}}</ref> Ayon kay Scott, ang humigit-kumulang 100 milyong naninirahan sa Zomia ay binubuo ng mga minoryang [[etniko]] na may "tunay na nakalilitong pagkakaiba-iba ng mga etnisidad at [[wika]]". Sa loob ng mahabang panahon, iniwasan nilang mapasailalim sa pamamahala o dominasyon ng mga nakapaligid na imperyo, kultura, o pamahalaan. Kabilang sa mga pangkat na ito ang mga Akha, Hmong, Karen, Lahu, Mien, at Wa.<ref name="Chronicle-2011">{{cite news|last=Hammond|first=Ruth|title=The Battle Over Zomia|url=https://chronicle.com/article/The-Battle-Over-Zomia/128845/|work=The Chronicle of Higher Education|date=4 Setyembre 2011|accessdate=20 Abril 2020|language=en}}</ref> === Exarcheia ng Gresya === Ang Exarcheia ({{Langx|el|Εξάρχεια}}, {{IPA|el|eˈksarçi.a|pron}}) ay isang kapitbahayan sa gitnang bahagi ng [[Atenas]], [[Gresya]], na malapit sa makasaysayang gusali ng [[National Technical University of Athens|Pambansang]] [[National Technical University of Athens|Teknikal na Unibersidad ng Atenas]].<ref name=":16">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/cities/2019/aug/26/athens-police-poised-to-evict-refugees-from-squatted-housing-projects|title=Inside Exarcheia: the self-governing community Athens police want rid of|first1=Alex|last1=King|first2=Ioanna|last2=Manoussaki-Adamopoulou|newspaper=The Guardian|date=26 Agosto 2019|access-date=12 Hunyo 2020|via=www.theguardian.com|archive-date=26 Agosto 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190826080334/https://www.theguardian.com/cities/2019/aug/26/athens-police-poised-to-evict-refugees-from-squatted-housing-projects|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kontogianni|first=Bella|date=30 Abril 2021|title=Exarcheia: Most Misunderstood Neighborhood in Athens|url=https://greekreporter.com/2021/04/30/exarcheia-most-misunderstood-neighborhood-in-athens/|access-date=|website=Greek Reporter|language=en-US|quote=Often referred to as the anarchist neighborhood of Athens [...]|archive-date=30 Abril 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210430204823/https://greekreporter.com/2021/04/30/exarcheia-most-misunderstood-neighborhood-in-athens/|url-status=live}}</ref> Ang pangalang ''Exarcheia'' ay nagmula sa isang negosyante noong ika-19 na siglo na nagngangalang Exarchos ({{Langx|el|Έξαρχος|links=no}}), na nagbukas ng isang malaking tindahang pangkalahatan sa lugar. Ang Exarcheia ay nasa hangganan ng Kolonaki sa silangan at napapaligiran ng Kalye Patission, Kalye Panepistimiou, at Abenida Alexandras. [[File:Street_in_Exarcheia,_Greece.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Street_in_Exarcheia,_Greece.jpg|left|thumb|Kalye sa Exarcheia]] Ang Exarcheia ay nabuo sa pagitan ng 1870 at 1880 sa dating hangganan ng lungsod ng Atenas at nagkaroon ng mahalagang papel sa panlipunan at pampolitikang buhay ng Gresya. Dito naganap ang Pag-aalsa sa Politekniko ng Atenas noong Nobyembre 1973. Noong Disyembre 2008, ang pagpatay ng isang pulis sa 15-taong-gulang na si Alexandros Grigoropoulos sa Exarcheia ay nagbunsod ng malawakang pag-aalsa sa buong Gresya. Ang Exarcheia ay isang lugar na tinitirhan ng maraming [[intelektuwal]] at mga alagad ng sining, at tahanan din ng iba't ibang pangkat na may motibong pampolitika. Isa rin itong sentro ng sining kung saan regular na idinaraos ang mga pagtatanghal sa teatro at mga konsyerto sa paligid ng pangunahing [[liwasan]]. Matatagpuan din sa Exarcheia ang punong himpilan ng PASOK, isang partidong pampolitika sa Gresya na sumuporta sa mga patakarang pagtitipid na ipinataw ng [[Unyong Europeo]] noong 2009. Dahil dito, naging madalas itong puntiryahin ng mga anarkista sa kanilang mga pag-atake.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-greece-attack-bullets/gun-used-in-greek-pasok-shooting-favored-by-one-guerrilla-group-police-idUSKBN1D71GD|title=Gun from Greek PASOK shooting used in past guerrilla attacks -police|date=7 Nobyembre 2017|work=Reuters|access-date=5 Pebrero 2018|archive-date=5 Pebrero 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180205184347/https://www.reuters.com/article/us-greece-attack-bullets/gun-used-in-greek-pasok-shooting-favored-by-one-guerrilla-group-police-idUSKBN1D71GD|url-status=live|language=en}}</ref> Ang mga himpilan ng pulisya at iba pang simbolo ng awtoridad (at kapitalismo), gaya ng mga [[bangko]], ay madalas ding maging target ng mga pangkat na nasa dulong kaliwa ng politika.<ref>{{Cite web |last=Antonova|first=Angela|date=2026-07-31|title=Greek anarchist youths throw petrol bombs at cars outside central Athens police station|url=https://english.pravda.ru/news/hotspots/90534-police_station/|access-date=2026-08-01|website=english.pravda.ru|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2008-12-07|title=Greek police shooting sparks riot|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7769710.stm|access-date=2026-08-01|language=en-GB}}</ref> Makikita rin sa Exarcheia ang maraming halimbawa ng mga ''graffiti'' na laban sa kapitalismo.<ref>{{cite news|last1=Pilic|first1=Damir|title=Red Revival: The Fall and Rise of Karl Marx|url=http://www.balkaninsight.com/en/article/red-revival-the-fall-and-rise-of-karl-marx-10-16-2015|agency=Balkan Insight|date=23 Nobyembre 2015|access-date=3 Oktubre 2016|archive-date=12 Disyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181212124708/http://www.balkaninsight.com/en/article/red-revival-the-fall-and-rise-of-karl-marx-10-16-2015|url-status=live|language=en}}</ref> Mayroon ding isang sariling pinamamahalaang estrukturang pangkalusugan na nagbibigay ng mga serbisyong medikal sa lugar.<ref>{{Cite web |date=2015-10-13|title=Aυτοοργανωμένη Δομή Υγείας Εξαρχείων (Α.Δ.Υ.Ε.) {{!}} Κάτοικοι, συλλογικότητες και κοινωνικά εγχειρήματα Εξαρχείων|url=http://syl-kat-exarcheion.espivblogs.net/%CE%BA%CE%BF%CE%B9%CE%BD%CF%89%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CF%8C-%CE%B9%CE%B1%CF%84%CF%81%CE%B5%CE%AF%CE%BF|access-date=10 Disyembre 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20151013024209/http://syl-kat-exarcheion.espivblogs.net/%CE%BA%CE%BF%CE%B9%CE%BD%CF%89%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CF%8C-%CE%B9%CE%B1%CF%84%CF%81%CE%B5%CE%AF%CE%BF|archive-date=13 Oktubre 2015|language=Griyego}}</ref> Ang mga protesta na nagsisimula sa Exarcheia ay nagpapakita ng samu't saring pormasyong pampolitika at mga koalisyon, kabilang ang mga kabataang napagkaitan ng oportunidad, mga migrante, mga kontra-awtoritaryo, mga anarkista, at mga mamamayang [[Gresya|Griyego]] mula sa katamtaman hanggang sa pinakamatitinding panig ng magkabilang dulo ng pampolitikang ispektro.<ref name=":8">{{Cite journal|last=Astrinaki|first=R.|title="(Un)hooding" a Rebellion: The December 2008 Events in Athens|journal=Social Text|volume=27|issue=4 101|pages=97–107|doi=10.1215/01642472-2009-056|year=2009|language=en}}</ref><ref name=":9">{{Cite journal|last=Apoifis|first=Nicholas|title=Fieldwork in a furnace: anarchists, anti-authoritarians and militant ethnography|journal=Qualitative Research|volume=17|issue=1|pages=3–19|doi=10.1177/1468794116652450|year=2017|s2cid=148163559|doi-access=free|language=en}}</ref> == Oposisyon sa anarkismo == === Liberalismo === Ang [[liberalismo]] at anarkismo ay parehong kumikilala sa halaga ng indibidwal na kalayaan, subalit lubos silang nagkakasalungat pagdating sa usapin ng pamahalaan. Ang anarkismo ay may matinding pagdududa sa moral na batayan ng estado.<ref>{{Citation |last=Fiala |first=Andrew |title=Anarchism |date=2025 |url=https://plato.stanford.edu/archives/win2025/entries/anarchism/ |work=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |edition=Tagniyebe 2025 |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |language=en |access-date=2026-08-01 |editor2-last=Nodelman |editor2-first=Uri}}</ref> Isinusulong nito ang ganap na pagbuwag sa pamahalaan at sa lahat ng sapilitang herarkiya upang mapalitan ang mga ito ng boluntaryong samahan at kapayapaang nakabatay sa pinagkasunduan. Sa kabilang banda, naniniwala naman ang liberalismo na makatwiran at kailangan ang mga institusyong pampolitika tulad ng konstitusyonal na demokrasya at ang batas (''rule of law'').<ref>{{Cite web |title=Liberalism - Routledge Encyclopedia of Philosophy |url=https://www.rep.routledge.com/articles/thematic/liberalism/v-1 |access-date=2026-08-01 |website=www.rep.routledge.com |language=en}}</ref> Para sa mga liberal, ang limitadong pamahalaan ay mahalaga upang maprotektahan ang mga karapatan at interes ng bawat indibiduwa. Magkaiba rin ang kanilang pananaw sa ekonomiya. Suportado ng liberalismo ang kapitalismo at [[malayang pamilihan]]. Tinututulan naman ng karamihang anarkista ang pribadong pag-aari. Nais ng mga anarkista ang kolektibong pamamahala sa komunidad. Gumagamit ang liberalismo ng batas at mga reporma. Ang anarkismo naman ay naniniwala sa direktang aksyon.<ref>{{Cite web |title=Anarchism and Liberalism – Earlham Sociology and Politics Pages |url=https://earlhamsociologypages.uk/anarchliber/ |access-date=2026-08-01 |language=en-GB}}</ref> === Pasismo === Ang [[pasismo]] ay isang malayong-kanang [[ideolohiya]] na nagtataguyod ng pamahalaang awtoritaryo. Sa sistemang ito, ang kapakanan ng mamamayan ay ganap na isinusuko sa ilalim ng interes ng isang makapangyarihang [[diktador]]. Karaniwan nitong ipinagbabawal ang kalayaan ng indibiduwal, tinututulan ang [[demokrasya]], at gumagamit ng puwersa ng militar upang supilin ang anumang uri ng oposisyon. Sa kabilang dako, ang anarkismo ay isang radikal na pilosopiyang pampolitika na naglalayong tuluyang buwagin ang estado at pamahalaan. Naniniwala ang anarkismo na ang lahat ng usapin ng tao ay dapat pamahalaan ng mga indibiduwal sa pamamagitan ng boluntaryong pagsasama-sama nang walang sapilitang awtoridad.<ref>{{Cite web |title=Anarkismo {{!}} Southeast Asian Anarchist Library |url=https://sea.theanarchistlibrary.org/library/joseph-a-labadie-anarkismo-tl |access-date=2026-08-01 |website=sea.theanarchistlibrary.org}}</ref> Layunin nitong lumikha ng isang egalitaryo o pantay-pantay na lipunan na walang herarkiya, kung saan ang kaayusan ay nagmumula sa kusang-loob na pagtutulungan ng mamamayan at hindi sa utos ng batas o pinuno.<ref>{{Cite web |title=Anarkismo {{!}} libcom.org |url=https://libcom.org/article/anarkismo |access-date=2026-08-01 |website=libcom.org |language=en}}</ref> Ang historikal na pananaw sa pasismo ay nagsilbing marahas na alternatibo sa anarkiya sa pamamagitan ng pagpataw ng Ganap na Estado.<ref>{{Cite journal |date=1926-01-01 |title=Fascism as an Alternative to Anarchy |url=https://online.ucpress.edu/currenthistory/article/23/4/522/123829/Fascism-as-an-Alternative-to-Anarchy |journal=Current History |language=en |volume=23 |issue=4 |pages=522–524 |doi=10.1525/curh.1926.23.4.522 |issn=0011-3530}}</ref> Sa kabilang banda, ipinapakita na ang anarkismo ay tumatayo bilang direktang paglaban sa pasismo, na nagtataguyod ng lipunang walang herarkiya at tiraniya.<ref>{{Cite web |title=Spanish civil war {{!}} libcom.org |url=https://libcom.org/tags/spanish-civil-war |access-date=2026-08-01 |website=libcom.org |language=en}}</ref> === Pagkamabansa === Ang [[nasyonalismo]] at anarkismo ay dalawang magkaibang kaisipang pampulitika: pinapahalagahan ng nasyonalismo ang pagmamahal sa bayan at kapangyarihan ng estado, habang tinututulan naman ng anarkismo ang pamahalaan at lahat ng uri ng hirarkiya. Sa konteksto ng kasaysayan, ang dalawang kaisipang ito ay nag-abot at nag-impluwensya sa mga kilusang mapagpalaya. Ang mga bayani at propagandistang Pilipino tulad nina [[José Rizal|Jose Rizal]] at [[Isabelo de los Reyes]] ay nakasalamuha at naimpluwensyahan ng mga ideyang anarkista habang nasa Espanya.<ref>{{Cite book |last=Fernandez |first=Erwin S. |url=https://theanarchistlibrary.org/library/erwin-s-fernandez-anarchism-in-the-philippines |title=Anarchism in the Philippines |date=2009 |language=en}}</ref> Ang nasyonalismo ay ginamit upang pagbuklurin ang [[mga Pilipino]] para itatag ang sariling pamahalaan laban sa mga Kastila, samantalang ang anarkismo naman ay nagbigay-inspirasyon sa mga maagang unyon ng mga manggagawa upang labanan ang mapang-aping sistema nang walang pag-asa sa sentralisadong kapangyarihan. Ang modernong bansa-estado at ang institusyon ng pribadong ari-arian ay direktang kasalungat ng anarkistang konsepto ng tunay na [[kalayaan]] o kalayaan bilang kawalan ng dominasyon. Ang nasyonalismo na nagtatanggol sa kapangyarihan ng estado ay isang estruktural na hadlang na nagpapanatili ng dominasyon, na radikal na tinatanggihan ng anarkismo. Ang nasyonalismo ay itinuturing na isang mapanlinlang na kasangkapan ng gobyerno upang panatilihin ang kontrol sa mga [[Pagkamamamayan|mamamayan]] sa pamamagitan ng pagpukaw ng [[patriyotismo]] o huwad na pagmamahal sa bayan.<ref name=":6">{{Cite book |last=Anonymous |url=https://theanarchistlibrary.org/library/anonymous-anarchism-and-nationalism |title=Anarchism and Nationalism |date=1970 |language=en}}</ref> Madalas gamitin ng mga tradisyonal na partidong pampolitika—maging ng tinatawag na "kaliwang" grupo—ang mga kilusang pambansang pagpapalaya para lamang sa sarili nilang ambisyon na makamit at mapanatili ang kapangyarihan ng estado<ref name=":6" />. Sa sandaling maupo sa puwesto ang isang bagong pamahalaan, muli nitong pinapalakas ang mga pambansang hangganan at militarismo, na nagreresulta pa rin sa kawalan ng tunay na kalayaan.<ref name=":6" /> Dahil dito, hayagang tinatanggihan ng anarkismo ang nasyonalismo at anumang rebolusyon na naglalayon lamang na magpalit ng mga pinuno o magtatag ng bagong naghaharing uri.<ref name=":6" /> Ang tunay na sagot ng anarkismo laban sa [[imperyalismo]] ay hindi ang pagtatayo ng mga reaksyonaryong rehimeng nasyonalista, kundi ang isang pandaigdigang rebolusyong panlipunan.<ref name=":6" /> Nilalayon nitong tuluyang gibain ang lahat ng artipisyal na pambansa, [[Relihiyon|relihiyoso]], at rasyal na harang na naghihiwalay sa mga manggagawa at mamamayan ng mundo.<ref name=":6" /> === Pamahalaang sosyalista === Nagkakaiba ang [[sosyalismo]] at anarkismo sa isang pangunahing usapin: ang pangangailangan ng isang estado. Ipinapalagay ng pananaw ng sosyalismo na ang paggamit at pamamahagi ng mga yaman ng lipunan ay dapat kontrolin at planuhin ng isang pamahalaang halal ng mamamayan upang magsilbing kasangkapan ng [[katarungan]]. Umaasa ang mga sosyalista sa sentral na kapangyarihang ito at sa sentralisadong pagpaplano upang pangasiwaan ang produksyon at makatarungang maipamahagi ang kayamanan sa buong lipunan. Sa kabilang banda, itinuturing ng mga anarkista na ang anumang sentralisadong pamahalaan ay likas na mapaniil at nakasasama sa [[pag-unlad]] ng sangkatauhan. Ang anarkismo ay hayagang tumututol sa awtoridad ng estado at sa halip ay nagtataguyod ng ganap na sariling pamamahala. Naniniwala ang mga anarkista na ang lipunan ay dapat organisahin batay lamang sa kusang-loob na pagsang-ayon ng mga tao at sa malalayang samahang [[boluntaryo]], na tuluyang nag-aalis sa mga mapamilit na hirarkiyang ginagamit ng isang sosyalistang estado. Sa tradisyon ng o sosyalismo ng estado, naniniwala silang kailangang gamitin ang kontrol ng gobyerno upang pamahalaan ang produksyon, [[yaman]], at mga ari-arian para sa publiko. Ayon sa makasaysayang sanaysay na ''State Socialism and Anarchism'' ni Benjamin Tucker,<ref>{{Cite web |last=Tucker |first=Benjamin R. |date=1888 |title=STATE SOCIALISM AND ANARCHISM: How Far They Agree, and Wherein They Differ |url=https://cooperative-individualism.org/tucker-benjamin_state-socialism-and-anarchism-1888.pdf |access-date=Agosto 2, 2026 |website=cooperative-individualism.org |language=en}}</ref> ang sistemang ito ay naglalayong gawing isang malawak na burukrasya ang nasyon kung saan ang estado ang nag-iisang tagapamahala ng industriya upang tuluyang burahin ang kapitalistang kompetisyon. Para sa mga sosyalista, ang awtoridad ng pamahalaan ay isang pansamantala ngunit kinakailangang hakbang upang protektahan ang mga manggagawa at ipatupad ang pagkakapantay-pantay. Sa kabilang banda, tahasang tinatanggihan ng anarkismo ang argumentong ito at itinuturing ang estado bilang ugat ng kawalan ng [[kalayaan]]. Sa [[Akademikong larangan|akademikong]] pagsusuri,<ref>{{Cite journal |last=Shaffer |first=Kirwin |date=2023-01-02 |title=Anarchists vs. the State: As Latin America swings left, activists keep alive a long anarchist tradition of critiquing the limits of state power. For them, the real alternatives are in communities, workplaces, and the streets. |url=https://doi.org/10.1080/10714839.2023.2184080 |journal=NACLA Report on the Americas |language=en |volume=55 |issue=1 |pages=74–81 |doi=10.1080/10714839.2023.2184080 |issn=1071-4839}}</ref> ang mga anarkista ay mahigpit na sumasalungat sa kahit anong uri ng hirarkikong na pamahalaan. Naniniwala sila na kapag ang kapangyarihan ay ibinigay sa isang sosyalistang estado, ang burukrasya nito ay likas na magiging mapaniil at hindi kusang maglalaho. Sa halip na dumaan sa pamahalaan, isinusulong ng anarkismo ang agarang pagbuo ng lipunan mula sa ibaba pataas (''bottom-up'') sa pamamagitan ng mga boluntaryong unyon at malayang kooperasyon ng mga tao. === Teokrasya === Ang [[teokrasya]] at anarkismo ay dalawang magkaibang sistema ng pamamahala. Sa teokrasya, ang pamahalaan ay pinamumunuan ng mga pinuno ng relihiyon at ang mga batas ay ibinabatay sa utos ng [[Diyos]], kung saan may mataas na kontrol ang estado sa buhay at paniniwala ng mga mamamayan. Isang modernong halimbawa nito ay ang [[Apganistan]] sa ilalim ng [[Taliban]], kung saan pinatatakbo ang bansa bilang isang teokratikong estado.<ref>{{Cite web |date=Enero 23, 2026 |title=Afghanistan: Taliban consolidate theocratic State while the humanitarian crisis deepens, EUAA report finds {{!}} European Union Agency for Asylum |url=https://www.euaa.europa.eu/news-events/afghanistan-taliban-consolidate-theocratic-state-while-humanitarian-crisis-deepens-euaa-report-finds |access-date=2026-08-02 |website=www.euaa.europa.eu |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Politics |first=Oishimaya Sen Nag |date=2025-03-14 |title=Countries With A Theocratic Government Today |url=https://www.worldatlas.com/government/countries-with-a-theocratic-government-today.html |access-date=2026-08-02 |website=WorldAtlas |language=en-US}}</ref> Sa [[Kasaysayan ng Pilipinas|kasaysayan naman ng Pilipinas]], masasalamin ang sistemang ito sa tinawag ni [[Marcelo H. del Pilar]] na "''La Frailocracia''" o pamahalaan ng mga [[prayle]] noong [[Imperyong Kastila|rehimeng Espanyol]]. Sa kaniyang mismong akda na ''Frailocracy in the Philippines'' (na inilathala sa Ingles ng [[Pambansang Komisyong Pangkasaysayan]]),<ref>{{Cite book |last=Pilar |first=Marcelo H. del Del |author-link=Marcelo H. del Pilar |url=https://openlibrary.org/books/OL3853103M/Frailocracy_in_the_Philippines |title=Frailocracy in the Philippines |date=1979 |publisher=National Historical Institute |location=Manila}}</ref> masusing idinokumento ang naging kasaysayan ng ugnayan ng relihiyon at estado, kung saan ang mga prayle ang siyang humawak sa tunay na kapangyarihang pampolitika sa kolonya.<ref>{{Cite web |last=Guerrero |first=Leon Ma. |author-link=Leon Maria Guerrero |date=1952-12-13 |title=Del Pilar, December 13, 1952 |url=https://philippinesfreepress.wordpress.com/1952/12/13/del-pilar-december-13-1952/ |access-date=2026-08-02 |website=The Philippines Free Press Online |language=en}}</ref> Sa kabilang banda, ang anarkismo ay ganap na kataliwasan nito dahil tinatanggihan nito ang anumang uri ng gobyerno, pinuno, o relihiyosong awtoridad sa lipunan. Naniniwala ang mga anarkista na kayang mag-organisa ng lipunan ang mga tao sa pamamagitan ng boluntaryong kooperasyon at pagkakapantay-pantay nang walang nagdidiktang estado, na siyang kabaligtaran ng mahigpit na hirarkiya at dogmang ipinatutupad sa sistemang teokratiko. === Demokrasya ng nakararami === Ang [[demokrasya]] ng nakararami ay nakabatay sa sama-samang pagpapasya kung saan ang pasya ng nakararami ang namamayani sa minorya o sa buong pangkat, na sinusuportahan ng mapamilit na kapangyarihan ng mga institusyon. Tinatanggihan naman ng anarkismo ang lahat ng anyo ng di-boluntaryong hirarkiya, sentralisadong pamamahala, at pamimilit na isinasagawa ng estado.<ref>{{Citation |last=Clark |first=Patricia |title=Anarchism and Democracy |date=2003 |url=https://sk.sagepub.com/dict/edvol/understanding-democratic-politics/chpt/anarchism-democracy |work=Understanding Democratic Politics: An Introduction |pages=261–270 |place=1 Oliver's Yard, 55 City Road, London EC1Y 1SP United Kingdom |publisher=SAGE Publications Ltd |doi=10.4135/9781446220962.n26 |isbn=978-0-7619-7183-2 |access-date=2026-08-02 |last2=Gemie |first2=Sharif}}</ref><ref>{{Cite book |last=Baker |first=Zoe |url=https://theanarchistlibrary.org/library/zoe-baker-anarchism-and-democracy |title=Anarchism and Democracy |date=2022-04-18 |language=en}}</ref> Sa halip, itinataguyod nito ang kusang-loob na pagsasama at, sa pangkalahatan, ang pagtutulungang nakabatay sa pagkakasundo ng lahat o konsenso.<ref>{{Cite book |last=Baker |first=Zoe |url=https://theanarchistlibrary.org/library/zoe-baker-myths-about-anarchism-democracy-and-decision-making |title=Myths About Anarchism, Democracy, and Decision-Making |date=2025-12-30 |language=en}}</ref> === Kapitalismo at panlipunang pamilihan === Ang [[kapitalismo]], ang ekonomiyang panlipunang [[pamilihan]], at ang anarkismo ay magkakaibang sistemang pampulitika at pang-ekonomiya na nakabatay sa kani-kanilang pananaw hinggil sa kapangyarihan ng pamahalaan, pagmamay-ari ng ari-arian, at mga pamilihan. Ang kapitalismo ay umaasa sa pribadong pagmamay-ari at sa hangaring [[Kita|kumita]], ang ekonomiyang panlipunang pamilihan ay nagdaragdag ng matitibay na patakaran ng estado para sa kapakanang panlipunan, samantalang ang anarkismo ay naglalayong ganap na buwagin ang awtoridad ng estado at ang mga tradisyunal na hirarkiya. Ang kapitalismo at anarkismo ay may magkatunggaling pananaw sa lipunan at kalikasan ng tao. Sa usapin ng pamahalaan, tinatanggap ng kapitalismo ang estado bilang tagapagtanggol ng mga [[kontrata]] at pribadong ari-arian, samantalang ganap na tinatanggihan ng anarkismo ang pamahalaan dahil itinuturing itong mapang-api. pagdating naman sa ari-arian, ang kapitalismo ay nakasalalay sa pribadong pagmamay-ari upang kumita ng tubo, ngunit para sa anarkismo, ang mga kagamitan sa produksyon ay dapat pag-arian ng komunidad o ng mga manggagawa mismo.<ref>{{Cite web |date=2025-08-03 |title=Capitalism vs Anarchism: Understanding Two Radical Visions - VOICES OF CAPITALISM |url=https://voicesofcapitalism.com/capitalism-vs-anarchism/ |access-date=2026-08-02 |language=en-US}}</ref> Sa huli, ang kapitalismo ay umaasa sa [[malayang pamilihan]] kung saan ang lakas-paggawa ay binabayaran ng [[sahod]] bilang produkto, samantalang itinuturing ng anarkismo na mapagsamantala ang sistemang ito at mas pinapaboran ang pagtutulungan at kolektibong pamamahala para sa pangangailangan ng [[pamayanan]]. === Komunismong awtoritaryo (Marxismo-Leninismo-Maoismo) === Kapwa layunin ng [[Marxismo]]-[[Leninismo]]-[[Maoismo]]<ref>{{Cite web |last=KC |first=Arjan |date=2025-12-15 |title=Communism Ideologies Marxism Leninism... |url=https://gurkhatech.com/communism-ideologies-marxism-leninism-maoism/ |access-date=2026-08-02 |website=Gurkha Technology |language=en-US}}</ref> at anarkismo ang pagtatatag ng isang walang-uri at walang-estado na lipunang [[Komunismo|komunista]], subalit lubos silang nagkakaiba sa paraan kung paano ito makakamit. Gumagamit ang mga grupong Marxista-Leninista-Maoista ng isang sentralisadong partidong taliba at isang makapangyarihang estado upang durugin ang kapitalismo. Samantala, tinatanggihan ng mga anarkista ang lahat ng estado at herarkiya mula pa lamang sa simula, at sa halip ay itinataguyod ang sariling pamamahala at kusang-loob na pagtutulungan. Nailalarawan ang tagisan ng Marxismo-Leninismo-Maoismo (MLM) at anarkismo sa Pilipinas sa pamamagitan ng magkaibang diskarte ng mga militanteng grupo at mga lokal na komunidad.<ref name=":7" /> Ang mga organisasyong MLM sa bansa, tulad ng [[Bagong Hukbong Bayan]] (NPA) at mga pambansang-demokratikong alyansa, ay kumikilos sa ilalim ng gabay ng mga turo nina [[Karl Marx|Marx]], [[Vladimir Lenin|Lenin]], at [[Mao Zedong]], kung saan sentralisado ang pamumuno at may malinaw na hirarkiya ng mga kadre. Sa kabilang banda, ang mga lokal na anarkista sa Pilipinas ay tahasang tumatanggi sa ideya ng iisang pinuno o organisasyon. Malaki rin ang pagkakaiba ng dalawang panig pagdating sa konsepto ng nasyonalismo at paraan ng pagbabago. Ang kilusang MLM sa [[Pilipinas]] ay tradisyonal na gumagamit ng diskursong "makabayan" na hango sa diwa ng mga rebolusyonaryo tulad ni [[Andrés Bonifacio|Andres Bonifacio]] upang pukawin ang damdamin ng mga manggagawa at [[magsasaka]].<ref name=":7">{{Cite book |last=Ladrido |first=Portia |url=https://theanarchistlibrary.org/library/portia-ladrido-the-anarchists-making-a-difference-in-philippine-society#toc2 |title=The anarchists making a difference in Philippine society |date=2017-09-28 |language=en}}</ref> Para sa mga anarkista, isang malaking kontrahan ang maging makabayan habang isinusulong ang isang lipunang walang estado. Habang ang mga Maoista ay nakatutok sa Matagalang Digmaang Bayan upang agawin ang kapangyarihan ng pamahalaan, kinukuwestiyon ng mga anarkista ang armadong pakikibaka dahil sa panganib na tuluyan nitong maubos ang [[kalikasan]] bago pa man magtagumpay ang rebolusyon. Sa halip na [[digmaan]], mas pinipili ng mga anarkistang Pilipino ang mga direktang aksyon sa komunidad gaya ng pagtugon sa [[baha]], mga kampanyang kontra-[[halalan]], o pakikilahok sa mga proyektong pangkalikasan.<ref name=":7" /> === Meritokrasya at kakistokrasya === Ang meritokrasya ay pamumuno batay sa talino at kakayahan<ref>{{cite web |title=meritocracy|url=http://dictionary.reference.com/browse/meritocracy?s=t|website=Dictionary.com|access-date=14 Pebrero 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306040546/http://dictionary.reference.com/browse/meritocracy?s=t|url-status=live|language=en}}</ref> habang ang kakistokrasya ay pamumuno ng pinakamalala o walang-kakayahang tao,<ref>{{Cite book |last=Bowler|first=Peter|title=The superior person's book of words|date=1985|isbn=0-87923-556-X|edition=1|location=Boston|oclc=11757334|publisher=David R. Godine|language=en}}</ref>{{Rp|page=54}} at ang anarkismo ay sistemang walang kinikilalang estado o pampulitikang pinuno upang itaguyod ang kusang kooperasyon at kalayaan ng tao. Sa anarkismo, iginagalang bilang kontribusyon sa komunidad ang kakayahan subalit hindi dapat gamitin upang magkaroon ng kapangyarihan o estado sa iba. === Minarkismo === Kahit na ang maliit na impluwensiya ng pamamahala ay tinututulan ng anarkismo sapagkat pinagdududahan nito ang pagkaepektibo nito upang makamit ang ninanais na anarkiya. Ngunit, maspinapaboran ito kaysa sa ibang klaseng pulitikang pananaw lalo na kung ito ay gumagamit ng mga konseptong anarkismo tulad ng Demokratikong Munisipalismo at Demokratikong Kumpederalismo na siyang gumagamit ng ilalim-paangat na pagoorganisa at desisyon. Isang halimbawa ay ang Zapatista ng Chiapas Mexico o kaya naman ang Rojava sa Syria. Ngunit, hindi sapat para sa mga anarkista na basta lamang magkaroon ng pamahalaan na konti ang impluwensiya o pangingielam sa lipunan dahil maaaring umusbong ang sentimyento na palakasin ang pamahalaan, o kaya naman ay magkaroon ng malawakang pagusbong ng panibagong mga abusado sa kapangyarihan na hindi saklaw sa miyembro ng pamahalaan tulad ng mga Mafia, Warlord, Kartel, Oligarko, at mga Gangster. == Tingnan din == * [[Komunismo]] * [[Mutualismo]] * [[Sosyalismo]] == Mga pananda == <references group="nb"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} == Mga talababa == {{Refbegin|30em|indent=yes}} * {{Cite book |last=Marshall |first=Peter |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |publisher=HarperCollins |date=1992 |isbn=978-0-0021-7855-6 |location=London}} * {{Cite encyclopedia |date=2009 |title=Anarchism |encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest |publisher=John Wiley & Sons |location=Oxford |last=Cohn |first=Jesse |editor-last=Ness |editor-first=Immanuel |language=en |pages=1–11 |doi=10.1002/9781405198073.wbierp0039 |isbn=978-1-4051-9807-3}} * {{Cite book |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |date=2018 |publisher=Palgrave Macmillan | language=en |isbn=978-3-3197-5619-6 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Arvidsson |first=Stefan |title=The Style and Mythology of Socialism: Socialist Idealism, 1871–1914 |publisher=Routledge |language=en |date=2017 |isbn=978-0-3673-4880-9 |edition=1st |location=London}} * {{Cite book |last=Otero |first=Carlos Peregrín |title=Noam Chomsky: Critical Assessments |publisher=Routledge |language=en |date=1994 |isbn=978-0-4150-1005-4 |volume=2–3 |location=London}} * {{Cite book |last=Guérin |first=Daniel |url=http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |title=Anarchism: From Theory to Practice |publisher=Monthly Review Press |date=1970 |isbn=978-0-8534-5128-0 |access-date=16 Pebrero 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200714125723/http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |archive-date=14 Hulyo 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Bates |first=David |title=Political Ideologies |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2017 |isbn=978-0-1987-2785-9 |editor-last=Wetherly |editor-first=Paul |chapter=Anarchism |access-date=28 Pebrero 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&pg=PA128 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111304/https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&pg=PA128 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |date=2015 |title=Black Panther Radical Factionalization and the Development of Black Anarchism |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-black-studies_2015-10_46_7/page/678 |journal=Journal of Black Studies|language=en |location=Thousand Oaks |publisher=SAGE Publishing |volume=46 |issue=7 |pages=678–703 |doi=10.1177/0021934715593053 |jstor=24572914 |s2cid=145663405}} * {{Cite book |last=Long |first=Roderick T. |url=https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |title=The Routledge Companion to Social and Political Philosophy |publisher=Routledge |date=2013 |isbn=978-0-4158-7456-4 |editor-last=Gaud |editor-first=Gerald F. |access-date=28 Pebrero 2019 |editor-last2=D'Agostino |editor-first2=Fred |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085833/https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |archive-date=9 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite web |date=2019 |title=Definition of Anarchism |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111728/https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |archive-date=18 Pebrero 2021 |access-date=28 Pebrero 2019 |website=Merriam-Webster |language=en |ref={{Sfnref|Merriam-Webster|2019}}}} * {{Cite book |last=Sylvan |first=Richard |title=A Companion to Contemporary Political Philosophy |date=2007 |publisher=Blackwell Publishing |isbn=978-1-4051-3653-2 |editor-last=Goodin |editor-first=Robert E. |edition=2 |series=Blackwell Companions to Philosophy |volume=5 |chapter=Anarchism |editor-last2=Pettit |editor-first2=Philip |editor-last3=Pogge |editor-first3=Thomas |language=en}} * {{Cite book |last=Joll |first=James |language=en |title=The Anarchists |publisher=Harvard University Press |date=1964 |oclc=65683373}} * {{Cite book |last=Carlson |first=Andrew R. |title=Anarchism in Germany; Vol. 1: The Early Movement |url=https://archive.org/details/anarchismingerma0001carl |language=en |publisher=Scarecrow Press |date=1972 |isbn=978-0-8108-0484-5 |location=Metuchen, New Jersey}} * {{Cite news |last=Kahn |first=Joseph |date=5 Agosto 2000 |title=Anarchism, the Creed That Won't Stay Dead; The Spread of World Capitalism Resurrects a Long-Dormant Movement |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2000/08/05/arts/anarchism-creed-that-won-t-stay-dead-spread-world-capitalism-resurrects-long.html |url-access=subscription |page=B9 |issn=0362-4331|language=en}} * {{Citation |last=Baker |first=Zoe |title=Means and Ends: The Revolutionary Practice of Anarchism in Europe and the United States |date=2023 |place=Edinburgh |publisher=AK Press |isbn=978-1-84935-498-1|language=en}} * {{Cite book |last=Nettlau |first=Max |language=en|title=A Short History of Anarchism |publisher=Freedom Press |date=1996 |isbn=978-0-9003-8489-9}} * {{Cite book |last=Ward |first=Colin |url=https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |title=Anarchism: A Very Short Introduction |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2004 |isbn=978-0-1928-0477-8 |location=Oxford |author-mask=2 |access-date=12 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304153805/https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |archive-date=4 Marso 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Goodway |first=David |language=en |title=Anarchist Seeds Beneath the Snow |publisher=Liverpool Press |date=2006 |isbn=978-1-8463-1025-6}} * {{Cite book |last=Skirda |first=Alexandre |title=Facing the Enemy: A History of Anarchist Organization From Proudhon to May 1968 |url=https://archive.org/details/facingenemyhisto0000skir |publisher=AK Press|language=en |date=2002 |isbn=978-1-9025-9319-7}} * {{Cite book |last=Fernández |first=Frank |title=Cuban Anarchism: The History of A Movement |publisher=Sharp Press |date=2009 |orig-date=2001|language=en}} * {{Cite book |last=Morris |first=Christopher W. |url=https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |title=An Essay on the Modern State |publisher=Cambridge University Press |date=2002 |isbn=978-0-5215-2407-0 |access-date=15 Setyembre 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115214335/https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |archive-date=15 Enero 2021 |url-status=live}} * {{Cite journal |last=Osgood |first=Herbert L. |date=Marso 1889 |title=Scientific Anarchism |journal=Political Science Quarterly|language=en |publisher=The Academy of Political Science |volume=4 |issue=1 |pages=1–36 |doi=10.2307/2139424 |jstor=2139424}} * {{Cite book |last=Newman |first=Michael |title=Socialism: A Very Short Introduction |url=https://archive.org/details/socialismverysho0000newm |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1928-0431-0 |language=en |location=Oxford}} * {{Cite book |last=Morris |first=Brian |title=Anthropology, Ecology, and Anarchism: A Brian Morris Reader |url=https://archive.org/details/anthropologyecol0000bria |publisher=PM Press|language=en |others=Marshall, Peter |date=2015 |isbn=978-1-6048-6093-1 |edition=illustrated |location=Oakland |author-mask=2}} * {{Cite book |last=Walter |first=Nicholas |title=About Anarchism |publisher=Freedom Press |date=2002 |isbn=978-0-9003-8490-5 |location=London|language=en}} * {{Cite book |last=Jennings |first=Jeremy |title=Contemporary Political Ideologies |publisher=Pinter |date=1993 |isbn=978-0-8618-7096-7 |editor-last=Eatwell |editor-first=Roger |location=London |pages=127–146 |chapter=Anarchism |editor-last2=Wright |editor-first2=Anthony|language=en}} * {{Cite book |last1=Gay |first1=Kathlyn |title=Encyclopedia of Political Anarchy |url=https://archive.org/details/encyclopediaofpo0000gayk |last2=Gay |first2=Martin |publisher=ABC-CLIO |date=1999 |isbn=978-0-8743-6982-3|language=en}} * {{Cite encyclopedia |date=2008 |title=Anarcho-capitalism |encyclopedia=The Encyclopedia of Libertarianism |publisher=SAGE; Cato Institute|language=en|url=https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&pg=PT51 |access-date=2 Setyembre 2020 |editor-last=Hamowy |editor-first=Ronald |pages=13–14 |doi=10.4135/9781412965811.n8 |isbn=978-1-4129-6580-4 |oclc=191924853 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111721/https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&pg=PT51 |archive-date=18 February 2021 |last1=Morris |first1=Andrew |url-status=live |url-access=subscription}} * {{Cite book |last=Johnson |first=Charles |title=Anarchism/Minarchism: Is a Government Part of a Free Country? |publisher=Ashgate Publishing|language=en |date=2008 |isbn=978-0-7546-6066-8 |editor-last=Long |editor-first=Roderick T. |pages=155–188 |chapter=Liberty, Equality, Solidarity Toward a Dialectical Anarchism |editor-last2=Machan |editor-first2=Tibor R.}} * {{Cite book |last=Franks |first=Benjamin |title=The Oxford Handbook of Political Ideologies |url=https://archive.org/details/oxfordhandbookof0000unse_k5b8 |date=Agosto 2013 |publisher=[[Oxford University Press]] |editor-last=Freeden |editor-first=Michael |pages=[https://archive.org/details/oxfordhandbookof0000unse_k5b8/page/385 385]–404 |chapter=Anarchism |doi=10.1093/oxfordhb/9780199585977.013.0001 |isbn=978-0-19-958597-7 |editor-last2=Stears |editor-first2=Marc|language=en}} * {{Cite book |last=McLaughlin |first=Paul |title=Anarchism and Authority: A Philosophical Introduction to Classical Anarchism |publisher=Ashgate|language=en |date=2007 |isbn=978-0-7546-6196-2 |location=Aldershot}} * {{Cite journal |last=Jun |first=Nathan |date=Setyembre 2009 |title=Anarchist Philosophy and Working Class Struggle: A Brief History and Commentary |url=https://philarchive.org/rec/JUNAPA-2 |journal=WorkingUSA |language=en |volume=12 |issue=3 |pages=505–519 |doi=10.1111/j.1743-4580.2009.00251.x |issn=1089-7011}} * {{Cite book |last1=McLean |first1=Iain |url=https://archive.org/details/oxfordconcisedic00iain |title=The Concise Oxford Dictionary of Politics |last2=McMillan |first2=Alistair |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2003 |isbn=978-0-1928-0276-7 |url-access=registration|language=en}} * {{Cite journal |last=Gabardi |first=Wayne |date=1986 |title=Anarchism. By David Miller. (London: J. M. Dent and Sons, 1984. pp. 216 [pagsur ng aklat]) |url=https://archive.org/details/sim_american-political-science-review_1986-03_80_1/page/300 |journal=American Political Science Review |volume=80 |issue=1 |pages=300–302 |doi=10.2307/1957102 |jstor=446800 |s2cid=151950709|language=en}} * {{Cite encyclopedia |date=2003 |title=Anarchism |encyclopedia=The Blackwell Dictionary of Modern Social Thought |publisher=Blackwell Publishing|language=en |location=Malden, Massachusetts |url=https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&pg=PA12 |access-date=15 Agosto 2020 |last=Ostergaard |first=Geoffrey |editor-last=Outhwaite |editor-first=William |edition=2nd |isbn=978-0-6312-2164-7 |oclc=49704935 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418004719/https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&pg=PA12 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last1=Harrison |first1=Kevin |url=https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |title=Understanding Political Ideas and Movements |last2=Boyd |first2=Tony |publisher=Manchester University Press |date=2003 |isbn=978-0-7190-6151-6 |access-date=7 Marso 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308074910/https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |archive-date=8 Marso 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Brooks |first=Frank H. |title=The Individualist Anarchists: An Anthology of Liberty (1881–1908) |publisher=Transaction Publishers |date=1994 |isbn=978-1-5600-0132-4|language=en}} * {{harvc |last=Backes |first=Uwe |c=Left-Wing Extremism: The Conceptual Dimension |in=Zúquete |year=2023a |pp=3–22|language=en}} * {{harvc |last=Krüusselmann |first=Katharina |last2=Weggemans |first2=Daan |c=Radicalization and Left-Wing Extremism |in=Zúquete |year=2023a |pp=55–68|language=en}} * {{Cite book |editor-last=Zúquete |editor-first=José Pedro |title=The Palgrave Handbook of Left-Wing Extremism |date=2023a |publisher=Palgrave Macmillan |volume=1 |isbn=978-3-031-30896-3|language=en}} * {{Cite book |last=Marshall |first=Peter | language=en |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |url=https://archive.org/details/Demanding_the_impossible_9781604862706 |publisher=PM Press |date=1993 |isbn=978-1-6048-6064-1 |location=Oakland, California |author-mask=2}} * {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |title=Anarchist Voices: An Oral History of Anarchism in America |url=https://archive.org/details/anarchistvoiceso0000avri |publisher=Princeton University Press |date=1996 |isbn=978-0-6910-4494-1|language=en}} * {{Cite journal |last1=Angelbeck |first1=Bill |last2=Grier |first2=Colin |date=2012 |title=Anarchism and the Archaeology of Anarchic Societies: Resistance to Centralization in the Coast Salish Region of the Pacific Northwest Coast |url=https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |url-status=live |journal=Current Anthropology |volume=53 |issue=5 |pages=547–587 |doi=10.1086/667621 |s2cid=142786065 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180721142558/https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |archive-date=21 Hulyo 2018 |access-date=24 Hunyo 2021 | language=en |s2cid-access=free |issn=0011-3204}} * {{Cite book |last=Egoumenides |first=Magda |url=https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |title=Philosophical Anarchism and Political Obligation |publisher=Bloomsbury Publishing|language=en |date=2014 |isbn=978-1-4411-2445-6 |location=New York |access-date=21 Pebrero 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111334/https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Klosko |first=George |url=https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |title=Political Obligations |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1995-5104-0 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124033632/https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |archive-date=24 Nobyembre 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Wilbur |first=Shawn |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Mutualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Miller |first=David |url=https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |title=The Blackwell Encyclopaedia of Political Thought |publisher=Wiley|language=en |date=1991 |isbn=978-0-6311-7944-3 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818145221/https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |archive-date=18 Agosto 2020 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Pierson |first=Christopher |url=https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&pg=PA187 |title=Just Property: Enlightenment, Revolution, and History |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2013 |isbn=978-0-1996-7329-2 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210316125550/https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&pg=PA187 |archive-date=16 Marso 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Morris |first=Brian |url=https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |title=Bakunin: The Philosophy of Freedom |publisher=Black Rose Books |date=1993 |isbn=978-1-8954-3166-7 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225175003/https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |archive-date=25 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Shannon |first=Deric |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=91–106 |chapter=Anti-Capitalism and Libertarian Political Economy |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Heywood |first=Andrew |language=en|url=https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&pg=PA146 |title=Political Ideologies: An Introduction |publisher=Macmillan International Higher Education |date=2017 |isbn=978-1-1376-0604-4 |edition=6 |access-date=13 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111410/https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&pg=PA146 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Bakunin |first=Mikhail |title=Statism and Anarchy |url=https://archive.org/details/statismanarchy0000baku |publisher=Cambridge University Press |date=1990 |isbn=978-0-5213-6182-8 |editor-last=Shatz |editor-first=Marshall |series=Cambridge Texts in the History of Political Thought |location=Cambridge, England |translator-last=Shatz |translator-first=Marshall |doi=10.1017/CBO9781139168083 |lccn=89077393 |oclc=20826465|language=en |orig-date=1873}} * {{Cite book |last=Mayne |first=Alan James |url=https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&pg=PA131 |title=From Politics Past to Politics Future: An Integrated Analysis of Current and Emergent Paradigms |publisher=Greenwood Publishing Group |date=1999 |isbn=978-0-2759-6151-0 |access-date=20 Setyembre 2010|language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418013303/https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&pg=PA131 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Turcato |first=Davide |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Anarchist Communism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=Anarchism: a Documentary History of Libertarian Ideas: from Anarchy to Anarchism |url=https://archive.org/details/anarchismdocumen0000unse |publisher=Black Rose Books |date=2005 |isbn=978-1-5516-4250-5 |location=Montréal|language=en}} * {{Cite book |last=Pernicone |first=Nunzio |url=https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |title=Italian Anarchism, 1864–1892 |publisher=Princeton University Press |date=2009 |isbn=978-0-6916-3268-1 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200819161516/https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |archive-date=19 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite journal |last=Levy |first=Carl |date=8 Mayo 2011 |title=Social Histories of Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |volume=4 |issue=2 |pages=1–44 |doi=10.1353/jsr.2010.0003 |issn=1930-1197 |s2cid=144317650|language=en}} * {{Cite book |last=Van der Walt |first=Lucien |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |pages=249–264 |chapter=Syndicalism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Ryley |first=Peter |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=225–236 |chapter=Individualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite news |last=Imrie |first=Doug |date=1994 |title=The Illegalists |url=http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908072801/http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-date=8 Setyembre 2015 |access-date=9 Disyembre 2010 |work=Anarchy: A Journal of Desire Armed |language=en}} * {{Cite book |last=Parry |first=Richard |url=https://archive.org/details/bonnotgang0000parr |title=The Bonnot Gang |publisher=Rebel Press |date=1987 |isbn=978-0-9460-6104-4 |url-access=registration|language=en}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |author-mask=2 |date=2018 |title=Contemporary Anarchist and Anarchistic Movements |journal=Sociology Compass |publisher=Wiley |volume=12 |issue=6 |article-number=e12582 |doi=10.1111/soc4.12582 |issn=1751-9020|language=en}} * {{Cite web |last=Coutinho |first=Steve |date=3 Marso 2016 |title=Zhuangzi |url=http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303175106/http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=5 Marso 2019 |publisher=Internet Encyclopedia of Philosophy |language=en}} * {{Cite journal |last=Crone |first=Patricia |date=2000 |title=Ninth-Century Muslim Anarchists |url=https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |journal=Past & Present |issue=167 |pages=3–28 |doi=10.1093/past/167.1.3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200828210845/https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |archive-date=28 Agosto 2020 |access-date=3 Enero 2022|language=en}} * {{Cite book |last=Dodson |first=Edward |title=The Discovery of First Principles |publisher=Authorhouse |date=2002 |isbn=978-0-5952-4912-1 |volume=2|language=en}} * {{Cite book |last=Thomas |first=Paul |language=en |title=Karl Marx and the Anarchists |publisher=Routledge & Kegan Paul |date=1985 |isbn=978-0-7102-0685-5 |location=London}} * {{Cite book |url=https://archive.org/details/historyofterrori00grar |title=The History of Terrorism: From Antiquity to Al-Quaeda |publisher=University of California Press|language=en |date=2007 |isbn=978-0-5202-4709-3 |editor-last=Chaliand |editor-first=Gerard |location=Berkeley; Los Angeles; London |oclc=634891265 |editor-last2=Blin |editor-first2=Arnaud |url-access=registration}} * {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=325–342 |chapter=Anarchism and the First International |author-mask=2 |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{Cite journal |last=Anderson |first=Benedict |date=2004 |title=In the World-Shadow of Bismarck and Nobel |url=http://newleftreview.org/II/28/benedict-anderson-in-the-world-shadow-of-bismarck-and-nobel |journal=New Left Review|language=en |volume=2 |issue=28 |pages=85–129 |article-number=2519 |doi=10.64590/q8k |archive-url=https://web.archive.org/web/20151219130121/http://newleftreview.org/II/28/benedict-anderson-in-the-world-shadow-of-bismarck-and-nobel |archive-date=19 Disyembre 2015 |access-date=7 Enero 2016 |url-access=subscription}} * {{Cite journal |last1=Lutz |first1=James M. |last2=Ulmschneider |first2=Georgia Wralstad |date=2019 |title=Civil Liberties, National Security and U.S. Courts in Times of Terrorism |journal=Perspectives on Terrorism |volume=13 |issue=6 |pages=43–57 |jstor=26853740|language=en}} * {{Cite book |last=Bantman |first=Constance |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=371–388 |chapter=The Era of Propaganda by the Deed |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=m7BhDwAAQBAJ&pg=PA372}} * {{Cite book |last=Moya |first=Jose C. |title=In Defiance of Boundaries: Anarchism in Latin American History |publisher=University Press of Florida |others=Kirwin R. Shaffer |date=2015 |isbn=978-0-8130-5138-3 |editor-last=Laforcade |editor-first=Geoffroy de |chapter=Transference, culture, and critique The Circulation of Anarchist Ideas and Practices |access-date=6 Marso 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=ikt6AQAACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085903/https://books.google.com/books?id=ikt6AQAACAAJ |archive-date=9 Agosto 2020|language=en |url-status=live}} * {{Cite book |last=Laursen |first=Ole Birk |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=149–168 |chapter=Anti-Imperialism |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Nomad |first=Max |title=Revolutionary Internationals 1864–1943 |publisher=Stanford University Press|language=en |date=1966 |isbn=978-0-8047-0293-5 |editor-last=Drachkovitch |editor-first=Milorad M. |page=88 |chapter=The Anarchist Tradition}} * {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |language=en |publisher=AK Press |date=2006 |isbn=978-1-9048-5948-2 |location=Stirling |author-mask=2|title=The Russian Anarchists|url=https://archive.org/details/bwb_KT-771-669 }} * {{Cite book |last=Bolloten |first=Burnett |language=en |title=The Spanish Civil War: Revolution and Counterrevolution |url=https://archive.org/details/spanishcivilwarr0000boll_z8t8 |publisher=University of North Carolina Press |date=1984 |isbn=978-0-8078-1906-7}} * {{Cite journal |last=Harmon |first=Christopher C. |date=2011 |title=How Terrorist Groups End: Studies of the Twentieth Century |journal=Connections|language=en |volume=10 |issue=2 |pages=51–104 |jstor=26310649}} * {{Cite book |last=Rupert |first=Mark |url=https://archive.org/details/globalizationint00rupe |title=Globalization and International Political Economy |publisher=Rowman & Littlefield Publishers|language=en |date=2006 |isbn=978-0-7425-2943-4 |location=Lanham}} * {{Cite book |last=Evren |first=Süreyyya |language=en |title=Post-Anarchism: A Reader |url=https://archive.org/details/postanarchismrea0000unse |publisher=Pluto Press |date=2011 |isbn=978-0-7453-3086-0 |editor-last=Rousselle |editor-first=Duane |pages=[https://archive.org/details/postanarchismrea0000unse/page/1 1]–19 |chapter=How New Anarchism Changed the World (of Opposition) after Seattle and Gave Birth to Post-Anarchism |editor-last2=Evren |editor-first2=Süreyyya }} * {{Cite book |last=Honeywell |first=C. |url=https://books.google.com/books?id=qzKOzQEACAAJ |title=Anarchism |publisher=Wiley |date=2021 |isbn=978-1-5095-2390-0 |series=Key Concepts in Political Theory |access-date=13 Agosto 2022|language=em}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Leonard |author-mask=2 |date=2010 |title=Hakim Bey and Ontological Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |location=East Lansing |publisher=Michigan State University Press|language=en |volume=4 |issue=2 |pages=109–137 |doi=10.1353/jsr.2010.0009 |jstor=41887660 |s2cid=143304524}} * {{Cite book |last=Ramnath |first=Maia |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Non-Western Anarchisms and Postcolonialism |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{cite book|last=Pernicone|first=Nunzio|year=1993|title=Italian Anarchism, 1864–1892|publisher=Princeton University Press|isbn=0691056927|lccn=92-46661}} * {{Cite book|last=Pengam|first=Alain|chapter=Anarcho-Communism|editor-last1=Ribel|editor-first1=Maximilien|editor-last2=Crump|editor-first2=John|year=1987|title=Non-Market Socialism in the Nineteenth and Twentieth Centuries|publisher=Palgrave Macmillan|chapter-url=https://books.google.com/books?id=dqmvCwAAQBAJ&q=anarcho-communism+stateless+communism&pg=PA60|pages=60–82|doi=10.1007/978-1-349-18775-1_4|isbn=978-1349187751|language=en}} * {{cite encyclopedia |editor1-last=Ball |editor1-first=Terence |editor2-last=Dagger |editor2-first=Richard |date=2019 |orig-date=1999 |url=https://www.britannica.com/topic/communism |title=Communism |edition=revised |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=10 Hunyo 2020|language=en }} * {{cite book |last=Steele |first=David |title=From Marx to Mises: Post-Capitalist Society and the Challenge of Economic Calculation |publisher=Open Court Publishing Company|language=en |year=1992 |isbn=978-0-87548-449-5}} * {{cite book|chapter=Anarchism and Markets|last=Carson|first=Kevin|year=2018|location=Leiden|publisher=Brill|editor-first=Nathan|editor-last=Jun|title=Brill's Companion to Anarchism and Philosophy|isbn=978-90-04-35689-4|pages=81–119|doi=10.1163/9789004356894_005|url=https://brill.com/view/title/35861|language=en}} * {{cite book|last=Alexander|first=Robert|title=The Anarchists in the Spanish Civil War|isbn=1-85756-400-6|location=[[Londres]]|publisher=Janus|year=1999|oclc=43717219|url=https://libcom.org/history/anarchists-spanish-civil-war-robert-alexander|language=en}} * {{cite book|last=Graham|first=Helen|language=en|year=2002|title=The Spanish Republic at War, 1936–1939|location=[[Cambridge]]|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=0-521-45932-X|oclc=464890766}} * {{cite book|first=Abel|last=Paz|title=Durruti in the Spanish Revolution|url=https://www.akpress.org/durrutiinthespanishrevolution.html|year=2006|orig-year=1996|translator-first=Chuck|translator-last=Morse|language=en|location=[[Edinburgh]]|publisher=AK Press|isbn=1-904859-50-X|lccn=2006920974|oclc=482919277}} {{Refend}} [[Kategorya:Mga ideolohiyang pampolitika]] [[Kategorya:Anarkismo|*]] [[Kategorya:Mga ideolohiyang pang-ekonomiya]] 3qou5y708dea1lhu4yhwqhcwip6u4r5 2218572 2218570 2026-08-02T05:06:43Z Jojit fb 38 /* Minarkismo */ 2218572 wikitext text/x-wiki {{About|pilosopiyang pampolitika|ang katayuan ng isang lipunang walang awtoridad|Anarkiya}} [[Talaksan:Black_flag_waving.svg|frame|Itim na watawat ng anarkismo]] Ang '''anarkismo''' ay isang [[Pilosopiyang pampolitika|pilosopiyang pampulitika]] at kilusan na naglalayong buwagin ang lahat ng mga institusyong nagpapatuloy ng [[Awtoritarismo|awtoridad]], pamimilit, o herarkiya, na pangunahing tinututukan ang [[estado]] at [[kapitalismo]]. Isinusulong ng anarkismo ang pagpapalit sa estado ng mga lipunang walang estado at mga kusang-loob na malalayang samahan. Inilalarawan ang anarkismo bilang bahagi ng libertaryong sangay ng kilusang [[Sosyalismo|sosyalista]] (libertaryong sosyalismo).{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}}{{Refn|Sa aklat na ''In Anarchism: From Theory to Practice'' (1970),{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} inilarawan ng historyador na anarkista na si Daniel Guérin ang anarkismo bilang kasingkahulugan ng libertaryang sosyalismo. Isinulat niya na ang anarkismo ay "talagang kasingkahulugan ng sosyalismo. Ang isang anarkista ay pangunahing isang sosyalista na ang layunin ay wakasan ang pagsasamantala ng tao sa kapwa tao. Ang anarkismo ay isa lamang sa mga daloy ng kaisipang sosyalista—ang daloy na ang pangunahing katangian ay ang pagpapahalaga sa kalayaan at ang agarang hangaring buwagin ang estado."{{Sfn|Arvidsson|2017}} Sa kaniyang maraming akda tungkol sa anarkismo, inilalarawan naman ng historyador na si Noam Chomsky ang anarkismo, kasama ng libertaryang Marxismo, bilang libertaryang sangay ng sosyalismo.{{Sfn|Otero|1994|p=617}}|group=nb|name=nb1}} Bagaman matatagpuan ang mga bakas ng mga ideyang anarkista sa buong kasaysayan, umusbong ang makabagong anarkismo noong [[Panahon ng Kaliwanagan]]. Sa huling kalahati ng [[Ika-19 na dantaon|ika-19 na]] [[Ika-19 na dantaon|dantaon]] at sa mga unang dekada ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], umunlad ang kilusang anarkista sa maraming bahagi ng daigdig at nagkaroon ng mahalagang papel sa pakikibaka ng mga [[manggagawa]] para sa kanilang paglaya. Sa panahong ito, nabuo ang iba't ibang paaralan ng kaisipang anarkista. Nakibahagi ang mga anarkista sa ilang mga rebolusyon, lalo na sa [[Komuna ng Paris]], [[Digmaang Sibil sa Rusya]], at [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], na ang pagwawakas ay nagmarka rin sa pagtatapos ng klasikal na panahon ng anarkismo. Sa mga huling dekada ng ika-20 dantaon at pagpasok ng ika-21 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista at lumawak ang katanyagan at impluwensiya nito sa loob ng mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa digmaan, at laban sa globalisasyon. Gumagamit ang mga anarkista ng iba't ibang pamamaraan upang isulong ang pagbabagong panlipunan, na karaniwang inuuri bilang [[rebolusyonaryo]] o ebolusyonaryo, bagaman madalas na nagsasapawan ang dalawa at naipapakita sa sari-saring taktika. Karaniwang pinapaboran ng mga ebolusyonaryong pamamaraan ang unti-unti at madalas ay di-marahas na pagbabago, samantalang layunin ng mga rebolusyonaryong pamamaraan na wasakin ang mga mapaniil na estado at institusyon. Maraming aspekto ng kabihasnang pantao ang naimpluwensiyahan ng teorya, kritika, at praktika ng anarkismo. == Etimolohiya, terminolohiya, at kahulugan == [[File:Proudhon_jeune.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Proudhon_jeune.jpg|thumb|Si Pierre-Joseph Proudhon ang unang pilosopong pampolitika na tinawag ang sarili bilang anarkista{{Sfn|Kahn|2000}}<ref name="Merriman2">Merriman, John M. (2009). ''How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror''. New Haven: Yale University Press. p. 42. {{ISBN|9780300217933}}.</ref><ref name="Leier2">Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}.</ref>]] Ang etimolohikal na pinagmulan ng salitang anarkismo ay mula sa Sinaunang [[Wikang Griyego|Griyegong]] ''anarkhia'' (ἀναρχία), na nangangahulugang "walang pinuno" o "walang namumuno". Binubuo ito ng unlaping ''an-'' ("walang") at ng salitang ''arkhos'' ("pinuno" o "tagapamahala"). Ang hulaping ''-ismo'' ay tumutukoy sa isang ideolohikal na kilusan o kaisipan na nagtataguyod ng anarkiya.{{Sfnm|1a1=Bates|1y=2017|1p=128|2a1=Long|2y=2013|2p=217}} Lumitaw ang salitang ''anarchisme'' sa [[wikang Ingles]] noong 1642 at ang ''anarchy'' naman noong 1539; sa mga unang paggamit nito sa Ingles, binibigyang-diin nito ang kahulugan ng kaguluhan o kawalan ng kaayusan.{{Sfnm|1a1=Merriam-Webster|1y=2019|1loc="Anarchism"|2a1=''Oxford English Dictionary''|2y=2005|2loc="Anarchism"|3a1=Sylvan|3y=2007|3p=260}} Sa panahon ng [[Rebolusyong Pranses]], iba't ibang pangkat ang tumawag sa kanilang mga kalaban bilang mga ''anarkista'', bagaman kakaunti sa mga tinawag na ganoon ang may mga pananaw na kahalintulad ng mga sumunod na anarkista. Maraming rebolusyonaryo noong ika-19 na dantaon, gaya nina William Godwin (1756–1836) at Wilhelm Weitling (1808–1871), ang nag-ambag sa mga doktrinang anarkista ng susunod na salinlahi, subalit hindi nila ginamit ang mga katawagang ''anarkista'' o ''anarkismo'' upang ilarawan ang kanilang sarili o ang kanilang mga paniniwala.{{Sfn|Joll|1964|pp=27–37}}{{Sfn|Carlson|1972|pp=22–23}} Ang unang pilosopong pampolitika na tumawag sa kaniyang sarili bilang isang anarkista (Pranses: ''anarchiste'') at nagbigay sa salitang ito ng positibong kahulugan ay si Pierre-Joseph Proudhon (1809–1865).{{Sfn|Kahn|2000}}<ref name="Merriman2" /><ref name="Leier">Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}. (sa Ingles)</ref> Ayon sa ilang historyador, umusbong ang kilusang anarkista sa pagitan ng panahon ni Proudhon at ng Kongresong Saint-Imier noong 1872, bagaman may magkakaibang pananaw ang mga historyador hinggil dito.{{Sfn|Baker|2023|p=40-43}} Mula noong [[dekada 1890]], at nagsimula sa [[Pransiya]],{{Sfn|Nettlau|1996|p=162}} ang salitang ''libertaryanismo'' ay madalas gamitin bilang kasingkahulugan ng anarkismo;{{Sfn|Guérin|1970|loc="The Basic Ideas of Anarchism"}} hanggang sa kasalukuyan, karaniwan pa rin ang ganitong paggamit sa labas ng [[Estados Unidos]].{{Sfnm|1a1=Ward|1y=2004|1p=62|2a1=Goodway|2y=2006|2p=4|3a1=Skirda|3y=2002|3p=183|4a1=Fernández|4y=2009|4p=9}} Gayunman, sa ilang gamit, ang libertaryanismo ay tumutukoy lamang sa [[Indibidwalismo|indibiduwalistang]] pilosopiya ng [[malayang pamilihan]], at ang anarkismo ng malayang merkado ay mas tiyak na tinatawag na libertaryang anarkismo.{{Sfn|Morris|2002|p=61}} Bagaman ang katawagang libertaryanismo ay matagal nang halos kasingkahulugan ng anarkismo,{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6}} ang kahulugan nito ay naging mas malabo sa paglipas ng panahon dahil sa pag-angkin dito ng iba't ibang pangkat na may magkakaibang [[ideolohiya]],{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} kabilang ang Bagong Kaliwa at ang mga tagapagtaguyod ng libertaryang Marxismo, na hindi inuugnay ang kanilang sarili sa mga awtoritaryang sosyalista o sa isang partidong banguwardismo, gayundin ang mga radikal na [[Liberalismo|liberal]] sa usaping pangkultura na pangunahing nakatuon sa mga [[kalayaang sibil]].{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Dahil dito, may ilang anarkista ang mas pinipiling gamitin ang katawagang libertaryang sosyalismo{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}} upang maiwasan ang mga negatibong kahulugang ikinakabit sa salitang ''anarkismo'' at upang bigyang-diin ang kaugnayan nito sa sosyalismo.{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Sa pangkalahatan, ginagamit ang anarkismo upang tukuyin ang kontra-awtoritaryang sangay ng kilusang sosyalista.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=104}}{{Refn|group=nb|name=nb1}} Karaniwan itong inihahambing sa mga anyo ng sosyalismo na nakasentro sa estado o ipinapataw mula sa itaas.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Karaniwang binibigyang-diin ng mga iskolar ng anarkismo ang sosyalistang katangian ng anarkismo{{Sfn|Newman|2005|p=15}} at tinutuligsa ang mga pagtatangkang paghiwalayin ang dalawa bilang magkasalungat na ideolohiya.{{Sfn|Morris|2015|p=64}} May ilang iskolar ding naglalarawan sa anarkismo bilang may maraming impluwensiya mula sa liberalismo,{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} at bilang kapuwa liberal at sosyalista, bagaman higit na sosyalista.{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Samantala, maraming iskolar ang tumatangging ituring na isang anyo ng anarkismo ang anarko-kapitalismo, sapagkat para sa kanila ay hindi nito wastong nauunawaan ang mga pangunahing simulain ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}}{{Refn|Ayon kay Herbert L. Osgood, ang anarkismo ang "pinakasukdulang kabaligtaran" ng awtoritaryang komunismo at sosyalismong nakasentro sa estado.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Ayon naman kay Peter Marshall, "sa pangkalahatan, mas malapit ang anarkismo sa sosyalismo kaysa sa liberalismo. ... Malaking bahagi ng anarkismo ay kabilang sa kampo ng sosyalismo, bagaman mayroon din itong ilang impluwensiya mula sa liberalismo. Hindi ito maaaring ipailalim lamang sa sosyalismo, at mas mainam itong ituring bilang isang hiwalay at natatanging doktrina."{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Ayon kay Jeremy Jennings, "mahirap hindi mapagpasyahan na ang mga ideyang ito"—na tumutukoy sa anarko-kapitalismo—"ay tinatawag lamang na anarkista dahil sa maling pag-unawa sa kung ano ang anarkismo." Dagdag pa niya, "ang anarkismo ay hindi nagtataguyod ng lubos na walang hadlang na kalayaan ng indibidwal (na tila pinaniniwalaan ng mga 'anarko-kapitalista'); sa halip, gaya ng nakita na natin, itinataguyod nito ang pagpapalawak ng [[indibidwalidad]] at ng pamayanan."{{Sfn|Morris|2015|p=64}} Isinulat naman ni Nicolas Walter na "ang anarkismo ay nagmula kapuwa sa liberalismo at sosyalismo, sa kasaysayan man at sa ideolohiya. ... Sa isang diwa, nananatiling mga liberal at mga sosyalista ang mga anarkista, at tuwing itinatakwil nila ang mabubuting elemento ng alinman sa dalawa, ipinagkakanulo nila ang mismong anarkismo. ... Kami ay mga liberal, subalit higit pa rito; kami rin ay mga sosyalista, subalit higit pa rito."{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Isinama naman ni Michael Newman ang anarkismo bilang isa sa maraming tradisyon ng sosyalismo, lalo na ang tradisyong higit na nakahanay sa sosyalismo na sinusundan nina Pierre-Joseph Proudhon at Mikhail Bakunin.{{Sfn|Newman|2005|p=15}} Samantala, iginiit ni Brian Morris na "nakalilinlang kapuwa sa konsepto at sa kasaysayan" ang paglikha ng isang mahigpit na paghahati sa pagitan ng sosyalismo at anarkismo.|group=nb}} Bagaman ang pagtutol sa estado ay pangunahing bahagi ng kaisipang anarkista, hindi madaling bigyan ng iisang depinisyon ang anarkismo, sapagkat malawak ang talakayan ng mga iskolar at mga anarkista tungkol dito, at bahagyang magkakaiba ang pag-unawa rito ng iba't ibang tradisyon ng anarkismo.{{Sfn|Long|2013|p=217}}{{Refn|Isang karaniwang depinisyong tinatanggap ng mga anarkista ay ang anarkismo ay isang kalipunan ng mga pilosopiyang pampolitika na tumututol sa awtoridad at hirarkikong organisasyon, kabilang ang [[kapitalismo]], [[nasyonalismo]], ang [[estado]], at lahat ng kaugnay na institusyon, sa pamamalakad ng lahat ng [[ugnayang pantao]], pabor sa isang lipunang nakabatay sa [[desentralisasyon]], [[kalayaan]], at kusang-loob na samahan. Gayunman, binibigyang-diin ng mga iskolar na ang depinisyong ito ay may kaparehong mga kakulangan ng depinisyong nakabatay sa kontra-awtoritaryanismo (isang ''[[a posteriori]]'' na kongklusyon), kontra-etatismo o kontra-estado (sapagkat higit pa rito ang anarkismo),{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1p=166|2a1=Jun|2y=2009|2p=507|3a1=Franks|3y=2013|3pp=386–388}} at etimolohiya (ang simpleng pagwawaksi sa mga namumuno).{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1pp=25–29|2a1=Long|2y=2013|2pp=217}}|group=nb}} Kabilang sa mahahalagang sangkap ng depinisyon nito ang hangarin para sa isang [[Lipunan|lipunang]] walang pamimilit, ang pagtanggi sa aparatong pang-estado, ang paniniwalang likas na kayang mamuhay o umunlad ng tao sa isang lipunang walang pamimilit, at ang mungkahi kung paano maisasakatuparan ang mithiin ng anarkiya.{{Sfn|McLaughlin|2007|pp=25–26}} == Simbolismo == {{multiple image | total_width = 320 | image1 = Anarchy-symbol.svg | caption1 = Simbolong bilog na A | image2 = Circle-A red.svg | caption2 = Naka-istilong Bilog na A na punk | align = right | header = Ang bilog na A (''circle-A'') ay isang sagisag ng anarkismo na kumakatawan sa mga pangunahing simulain nito, kabilang ang kalayaan ng indibidwal at pagtutol sa awtoritaryanismo.<ref>{{Cite web |title=Understanding The Meaning Behind The Anarchist Symbol: Breaking Down The Unconventional Ideals {{!}} ShunSpirit |url=https://shunspirit.com/article/anarchist-symbol-meaning |access-date=12 Disyembre 2025|language=en |website=shunspirit.com}}</ref> }} Mula pa noong ika-19 na dantaon, gumagamit na ang mga anarkista ng ilang sagisag para sa kanilang adhikain, kabilang ang pinakatanyag na bilog na A (''circle-A''), ang itim na watawat, at ang itim na [[pusa]].<ref name="Baillargeon">{{cite book |last1=Baillargeon |first1=Normand |url=https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&q=%22circle+A%22 |title=Order Without Power: An Introduction to Anarchism: History and Current Challenges |date=2013 |publisher=Seven Stories Press |isbn=978-1-60980-472-5 |location=New York |language=en |translator=Mary Foster |access-date=Oktubre 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210922142448/https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&q=%22circle+A%22 |archive-date=Setyembre 22, 2021 |url-status=live |orig-year=2008}}</ref><ref name="An Anarchist FAQ">{{cite book |title=An Anarchist FAQ |publisher=AK Press |year=2008 |isbn=978-1-902593-90-6 |editor-last=Mckay |editor-first=Iain |location=Edinburgh |language=en |chapter=Appendix – The Symbols of Anarchy |oclc=182529204 |chapter-url=https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20201005101602/https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-date=Oktubre 5, 2020}}</ref> Karaniwan din ang mga [[watawat]] na hinati sa dalawang kulay, na kadalasang nakabatay sa itim na watawat, gaya ng pula at itim at itim at lila, na kumakatawan sa anarko-sindikalismo at anarka-[[peminismo]], ayon sa pagkakasunod. Mula noong ikalawang kalahati ng ika-20 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista sa paggamit ng mga bagong sagisag na mas madaling iguhit at mas madaling makilala, na ang pinakatanyag ay ang bilog na A. Mula sa pagsisimula ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], naging higit na laganap ang mga sagisag pangkultura ng anarkismo sa [[kulturang popular]], kasabay ng pag-usbong ng kilusang kontra-[[globalisasyon]] at ng subkulturang [[punk]].<ref name="revival">{{cite journal |last=Williams |first=Leonard |date=Setyembre 2007 |title=Anarchism Revived |journal=New Political Science |volume=29 |issue=3 |pages=297–312 |doi=10.1080/07393140701510160 |s2cid=220354272|language=en}}</ref><ref name="Gordon">{{cite journal |last=Gordon |first=Uri |date=Pebrero 2007 |title=Anarchism reloaded |journal=Journal of Political Ideologies |volume=12 |issue=1 |pages=29–48 |doi=10.1080/13569310601095598 |s2cid=216089196|language=en}}</ref> == Mga paaralan ng kaisipan == Karaniwang hinahati ang mga paaralan ng kaisipan sa anarkismo sa dalawang pangunahing makasaysayang tradisyon: ang panlipunang anarkismo at ang indibiduwalistang anarkismo, dahil sa kanilang magkakaibang pinagmulan, pagpapahalaga, at pag-unlad.{{Sfnm|1a1=McLean|1a2=McMillan|1y=2003|1loc="Anarchism"|2a1=Ostergaard|2y=2003|2p=14|2loc="Anarchism"}} Binibigyang-diin ng indibiduwalistang tradisyon ang negatibong kalayaan sa pamamagitan ng pagtutol sa mga paghihigpit sa malayang indibiduwal, samantalang binibigyang-diin ng panlipunang tradisyon ang positibong [[kalayaan]] sa layuning ganap na mapaunlad ang malayang kakayahan ng lipunan sa pamamagitan ng pagkakapantay-pantay at panlipunang pagmamay-ari.{{Sfn|Harrison|Boyd|2003|p=251}} Sa kronolohikal na pananaw, maaaring hatiin ang anarkismo sa mga klasikong tradisyon noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at sa mga pos-klasikong tradisyon—gaya ng anarka-peminismo, berdeng anarkismo, at pos-anarkismo—na umusbong pagkatapos nito.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=9}} Ang pagbibigay-diin ng anarkismo sa pagtutol sa [[kapitalismo]], pagkakapantay-pantay, at pagpapalawak ng [[pamayanan]] at indibiduwalidad ang nagtatangi rito mula sa anarko-kapitalismo at iba pang uri ng ekonomikong libertaryanismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}} Karamihan sa mga pananaw nito sa [[ekonomiya]] at pilosopiyang legal ay nagpapakita ng mga kontra-awtoritaryo, kontra-estado, libertariyo, at radikal na pagpapakahulugan sa makakaliwa at sosyalistang pulitika,{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} kabilang ang [[kolektibismo]], [[komunismo]], [[Indibidwalismo|indibiduwalismo]], [[Mutualismo|mutuwalismo]], at sindikalismo, bukod sa iba pang mga teoryang pang-ekonomiya ng libertaryang [[sosyalismo]].{{Sfn|Guérin|1970|p=35|loc="Critique of authoritarian socialism"}} Karaniwang inilalagay ang anarkismo sa pinakakaliwang bahagi ng espektrong pampolitika, bagaman marami ang tumututol sa awtoridad ng estado batay sa mga simulain ng kanan, gaya ng mga anarko-kapitalista.{{Sfnm|1a1=Brooks|1y=1994|1p=[https://books.google.com/books?id=gHyUj9HFYBIC&pg=PP15 xi]|1ps=, "Usually considered to be an extreme left-wing ideology".}}<ref name=":1">{{Cite journal |last=Jungkunz |first=Sebastian |date=2019-01-02 |title=Towards a Measurement of Extreme Left-Wing Attitudes |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09644008.2018.1484906 |journal=German Politics |language=en |volume=28 |issue=1 |pages=101–122 |doi=10.1080/09644008.2018.1484906 |issn=0964-4008 |url-access=subscription |s2cid=158624439}}</ref>{{Sfn|Backes|2023a|p=12}}{{Sfn|Krüusselmann|Weggemans|2023a|p=58}} Dahil walang iisang nakapirming kalipunan ng doktrina o natatanging pandaigdigang pananaw ang anarkismo,{{Sfn|Marshall|1993|pp=14–17}} umiral ang maraming uri at tradisyon nito, at malaki ang pagkakaiba-iba ng mga anyo ng anarkiya.{{Sfn|Sylvan|2007|p=262}} Bilang tugon sa sektaryanismo sa loob ng kilusang anarkista, lumitaw ang anarkismo nang walang [[pang-uri]], isang panawagan para sa pagpaparaya at pagkakaisa ng mga anarkista na unang isinulong ni Fernando Tarrida del Mármol noong 1889 bilang tugon sa matitinding pagtatalo hinggil sa teoryang anarkista noong panahong iyon.{{Sfn|Avrich|1996|p=6}} Sa kabila ng kanilang pagkakahiwalay, ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo ay hindi itinuturing na magkakahiwalay na mga entidad kundi mga tendensiya na nagsasalubong at nag-uugnayan sa isa't isa sa pamamagitan ng magkakaparehong simulain, gaya ng awtonomiya, mutuwal na pagtutulungan, pagtutol sa awtoridad, at [[desentralisasyon]].{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=1–6|2a1=Angelbeck|2a2=Grier|2y=2012|2p=551}} Higit pa sa mga partikular na paksyon ng mga kilusang pampolitika ng anarkismo na bumubuo sa anarkismong pampolitika, mayroon ding anarkismong pampilosopiya, na nagsasabing ang estado ay walang moral na pagiging lehitimo, nang hindi kinakailangang tanggapin ang pangangailangan ng isang rebolusyon upang ito ay maalis.{{Sfn|Egoumenides|2014|p=2}} Bilang isang sangay, lalo na ng indibiduwalistang anarkismo,{{Sfnm|1a1=Ostergaard|1y=2003|1p=12|2a1=Gabardi|2y=1986|2pp=300–302}} maaaring tanggapin ng anarkismo pampilosopiya ang pag-iral ng isang pinakamaliit na estado, subalit iginiit nito na walang [[Moralidad|moral]] na tungkulin ang mga [[mamamayan]] na sundin ang pamahalaan kapag ito ay sumasalungat sa awtonomiya ng indibiduwal.{{Sfn|Klosko|2005|p=4}} Maging ang magkakaibang pilosopikal na tradisyon tulad ng Obhetibismo at Kantiyanismo ay nagbigay ng mga argumentong ginamit upang ipagtanggol ang anarkismo pampilosopiya, kabilang ang pagtatanggol ni Robert Paul Wolff sa anarkismo laban sa mga pormal na paraan ng pagbibigay-katwiran sa pagiging lehitimo ng estado.<ref name="sa">{{cite journal |last=Martin |first=Thomas |date=2000 |title=Book Review: In Defense of Anarchism |url=http://library.nothingness.org/articles/SA/en/display/348 |journal=Social Anarchism |issue=27 |access-date=19 Hunyo 2008|language=en}}</ref> Binibigyang-pansin din ng anarkismo ang mga argumentong moral sapagkat may mahalagang papel ang [[etika]] sa pilosopiyang anarkista. Mayroon ding ilang anarkista na yumakap sa paniniwala sa [[Nihilismo|nihilismong]] pampolitika.{{Sfn|Walter|2002|p=52}} === Klasiko === Sa mga klasikong tradisyon ng anarkismo, ang mga unang umusbong ay ang mutuwalismo at indibiduwalistang anarkismo. Sinundan ang mga ito ng mga pangunahing tradisyon ng panlipunang anarkismo, gaya ng kolektibistang anarkismo, anarko-komunismo, at anarko-sindikalismo. Nagkakaiba ang mga tradisyong ito sa kanilang pananaw hinggil sa organisasyon at estrukturang pang-ekonomiya ng kanilang mithiing lipunan.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=2}} Ang mutuwalismo ay isang teoryang pang-ekonomiya noong ika-18 dantaon na pinaunlad bilang teoryang anarkista ni Pierre-Joseph Proudhon. Kabilang sa mga layunin nito ang "pagbuwag sa estado",<ref name=":0">{{Cite book |title=The Desk Encyclopedia of World History |date=2006 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-7394-7809-7 |editor-last=Wright |editor-first=Edmund |location=New York |pages=20–21}}</ref> pagkakatumbasan, malayang samahan, kusang-loob na [[kontrata]], pederasyon, at repormang [[Pananalapi (disiplina)|pananalapi]] sa parehong kredito at [[salapi]] na pamamahalaan ng isang [[bangko]] ng sambayanan.{{Sfn|Wilbur|2019|pp=213–218}} Sa paglipas ng panahon, inilarawan ang mutuwalismo bilang isang ideolohiyang nasa pagitan ng indibiduwalista at kolektibistang anyo ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Avrich|1y=1996|1p=6|2a1=Miller|2y=1991|2p=11}} Sa ''What Is Property?'' (1840), unang inilarawan ni Proudhon ang kaniyang layunin bilang isang "ikatlong anyo ng lipunan, ang sintesis ng komunismo at pag-aari."{{Sfn|Pierson|2013|p=187}} Ang kolektibistang anarkismo ay isang rebolusyonaryong sosyalistang anyo ng anarkismo{{Sfn|Morris|1993|p=76}} na karaniwang iniuugnay kay Mikhail Bakunin.{{Sfn|Shannon|2019|p=101}} Isinusulong ng mga kolektibistang anarkista ang kolektibong pagmamay-ari ng mga kagamitan sa produksiyon, na inaasahang maisasakatuparan sa pamamagitan ng marahas na [[rebolusyon]],{{Sfn|Avrich|1996|pp=3–4}} at naniniwalang dapat bayaran ang mga [[manggagawa]] ayon sa oras na kanilang ginawa, sa halip na ipamahagi ang mga [[produkto]] ayon sa pangangailangan tulad ng sa komunismo. Umusbong ang kolektibistang anarkismo kasabay ng [[Marxismo]], subalit tinanggihan nito ang [[diktadura]] ng [[proletaryado]], sa kabila ng ipinahahayag na layunin ng Marxismo na magtatag ng isang lipunang kolektibista na walang estado.{{Sfnm|1a1=Heywood|1y=2017|1pp=146–147|2a1=Bakunin|2y=1990}} Ang anarko-komunismo ay isang teorya ng anarkismo na nagsusulong ng isang lipunang komunista na may magkakasamang pagmamay-ari ng mga kagamitan sa [[produksiyon]],{{Sfn|Mayne|1999|p=131}} na pinangangasiwaan ng isang pederal na ugnayan ng mga kusang-loob na samahan.{{Sfn|Marshall|1993|p=327}} Ang produksiyon at pagkonsumo ay ibabatay sa prinsipyong "[[Mula sa bawat isa ayon sa kaniyang kakayahan, para sa bawat isa ayon sa kaniyang pangangailangan]]."{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1p=327|2a1=Turcato|2y=2019|2pp=237–238}} Umusbong ang anarko-komunismo mula sa mga radikal na sosyalistang kilusan pagkatapos ng [[Rebolusyong Pranses]],{{Sfn|Graham|2005}} subalit unang nabuo bilang isang natatanging [[doktrina]] sa seksiyong [[Italya|Italyano]] ng Unang Internasyonal.{{Sfn|Pernicone|2009|pp=111–113}} Kalaunan ay higit pa itong pinaunlad sa mga teoretikal na akda ni [[Peter Kropotkin]],{{Sfn|Turcato|2019|pp=239–244}} na ang kaniyang partikular na pananaw ang naging nangingibabaw sa maraming anarkista pagsapit ng huling bahagi ng ika-19 na dantaon.{{Sfn|Levy|2011|p=6}} Ang anarko-sindikalismo ay isang sangay ng anarkismo na tumitingin sa mga unyon ng mga [[manggagawa]] bilang isang posibleng puwersa para sa rebolusyonaryong pagbabago ng lipunan. Layunin nitong palitan ang kapitalismo at ang estado ng isang bagong lipunang [[Demokrasya|demokratikong]] pinamamahalaan mismo ng mga manggagawa. Ang mga pangunahing simulain ng anarko-sindikalismo ay direktang pagkilos, pagkakaisa ng mga manggagawa, at sariling pamamahala ng mga manggagawa.{{Sfn|Van der Walt|2019|p=249}} Ang indibiduwalistang anarkismo naman ay isang pangkat ng iba't ibang tradisyon ng kaisipan sa loob ng kilusang anarkista na nagbibigay ng higit na diin sa indibiduwal at sa kaniyang [[Malayang kalooban|malayang pagpapasya]] kaysa sa anumang panlabas na salik na nagtatakda ng kaniyang kilos.{{Sfn|Ryley|2019|p=225}} Kabilang sa mga unang nakaimpluwensiya sa anyong ito ng anarkismo sina William Godwin, Max Stirner, at [[Henry David Thoreau]]. Sa iba't ibang bansa, nakakuha ang indibiduwalistang anarkismo ng maliit ngunit magkakaibang pangkat ng mga tagasunod, kabilang ang mga Bohemyo na alagad ng [[sining]] at mga [[intelektuwal]],{{Sfn|Marshall|1993|p=440}} gayundin ang mga kabataang anarkistang lumalabag sa batas sa kilusang nakilala bilang iligalismo at indibiduwal na pagbawi.{{Sfnm|1a1=Imrie|1y=1994|2a1=Parry|2y=1987|2p=15}} === Pos-klasiko at kontemporaryo === Patuloy na umusbong ang anarkismo ng maraming [[pilosopiya]] at kilusan na, sa ilang pagkakataon, ay eklektiko, na humahango ng mga ideya mula sa iba't ibang pinagmulan at pinagsasama ang magkakaibang konsepto upang makalikha ng mga bagong pamamaraang pampilosopiya. Nanatiling mahalagang bahagi ng mga makabagong tradisyon ng anarkismo ang kontra-kapitalistang tradisyon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Williams|2018|p=4}} Maraming pangkat, tendensiya, at paaralan ng kaisipan ng anarkismo ang umiiral sa kasalukuyan, kaya mahirap ilarawan ang makabagong kilusang anarkista bilang isang magkakaisang kabuuan.{{Sfn|Franks|2013|pp=385–386}} Bagaman nakapaglatag ang mga teorista at aktibista ng mga "medyo matatag na kalipunan ng mga simulain ng anarkismo," wala pa ring nagkakaisang pananaw kung alin sa mga simulain ang pangunahing batayan nito. Dahil dito, inilalarawan ng mga komentarista ang mga anarkismo sa halip na isang iisang anarkismo, sapagkat bagaman may mga simulain silang magkakatulad, magkakaiba ang pagpapahalagang ibinibigay ng bawat paaralan sa mga ito. Halimbawa, maaaring isang pangkalahatang simulain ang pagkakapantay-pantay ng kasarian, subalit higit itong binibigyang-priyoridad ng anarka-peminismo kaysa ng anarko-komunismo.{{Sfn|Franks|2013|p=386}} Sa pangkalahatan, tutol ang mga anarkista sa mapilit na awtoridad sa lahat ng anyo nito, kabilang ang lahat ng sentralisado at hirarkikong anyo ng pamahalaan (halimbawa, [[monarkiya]], kinatawang demokrasya, sosyalismong pang-estado, at iba pa), mga sistemang nakabatay sa uring pang-ekonomiya (halimbawa, kapitalismo, [[Bolshevik|Bolshevismo]], [[Piyudalismo|pyudalismo]], [[pang-aalipin]], at iba pa), mga awtokratikong [[relihiyon]] (halimbawa, pundamentalistang [[Islam]], [[Simbahang Katoliko Romano]], at iba pa), patriyarkiya, heteroseksismo, pananaig ng mga puti, at [[imperyalismo]].{{Sfn|Jun|2009|pp=507–508}} Gayunman, nagkakaiba ang mga paaralan ng anarkismo sa mga pamamaraang dapat gamitin upang tutulan ang mga ito.{{Sfn|Jun|2009|p=507}} == Kasaysayan == === Sinaunang panahon at gitnang panahon === Ang mga pinakakilalang naunang tagapagpauna ng anarkismo sa sinaunang daigdig ay matatagpuan sa [[Tsina]] at [[Gresya]]. Sa Tsina, ang anarkismong pampilosopiya (ang pagtalakay sa pagiging lehitimo ng estado) ay inilahad ng mga pilosopong [[Taoismo|Taoista]] na sina Zhuang Zhou at [[Laozi]].{{Sfnm|1a1=Coutinho|1y=2016|2a1=Marshall|2y=1993|2p=54}} Kasama ng [[estoisismo]], sinasabing ang [[Taoismo]] ay nagtaglay ng mahahalagang paunang pahiwatig ng anarkismo.{{Sfn|Sylvan|2007|p=257}} Naipahayag din ang mga pananaw na anarkiko ng mga [[Mandudula|mandudulang]] [[trahedya]] at mga pilosopo sa Gresya. Ginamit nina [[Esquilo|Eskilo]] at [[Sopokles]] ang alamat ni Antigona upang ilarawan ang tunggalian sa pagitan ng mga batas na ipinapataw ng estado at ng pansariling awtonomiya. Patuloy namang kinuwestiyon ni Sokrates ang mga awtoridad sa [[Atenas]] at iginiit ang [[karapatan]] ng indibiduwal sa [[kalayaan]] ng budhi. Tinanggihan ng mga [[Siniko]] ang batas ng tao (''nomos'') at ang mga kaugnay na awtoridad, habang sinisikap nilang mamuhay ayon sa kalikasan (''physis''). Samantala, itinaguyod ng mga Estoiko ang isang lipunang nakabatay sa di-pormal at magiliw na ugnayan ng mga mamamayan nang walang pag-iral ng estado.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4, 66–73}} Sa [[Imperyong Sasanida]] (224–651 CE), nanawagan si [[Mazdak]] para sa isang lipunang may pagkakapantay-pantay at sa pag-aalis ng monarkiya, subalit hindi nagtagal ay ipinapatay siya ni Emperador Kavad I.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Sa Basra, nangaral ang ilang sektang panrelihiyon laban sa estado.{{Sfn|Crone|2000|pp=3, 21–25}} Sa [[Gitnang Kapanahunan|Gitnang Panahon]] sa [[Europa]], walang naging malinaw na gawaing anarkista maliban sa ilang mapagkait sa sariling mga kilusang panrelihiyon. Nagkaroon ng mga tendensiyang kontra-estado at libertaryo ang iba't ibang sektang panrelihiyon sa Europa.{{Sfn|Nettlau|1996|p=8}} Ang mga ito, kasama ng ilang kilusang [[Muslim]], ang kalauna'y nagbigay-daan sa pag-usbong ng panrelihiyong anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Ang muling pagsigla ng interes sa sinaunang panahon noong [[Renasimiyento|Renasimyento]] at ang pagbibigay-diin sa sariling pagpapasya noong [[Repormasyon]] ay muling nagpasigla sa mga elementong sekular na kontra-awtoritaryo sa Europa, lalo na sa Pransiya. Ang mga hamon ng [[Panahon ng Kaliwanagan]] sa awtoridad na intelektuwal—maging sekular o panrelihiyon—at ang mga rebolusyon noong dekada 1790 at noong 1848 ay pawang nagpasigla sa pag-unlad ng ideolohiyang humantong sa panahon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=307}} === Makabagong panahon === [[File:Barricade18March1871_(more_cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Barricade18March1871_(more_cropped).jpg|thumb|Ang Komuna ng Paris, isa sa mga pinakaunang eksperimento sa anarkismo.]] Noong [[Himagsikang Pranses|Rebolusyong Pranses]], ang mga pangkat na gaya ng Enragés at ng ''sans-culottes'' ay naging mahalagang yugto sa pag-usbong ng mga damdaming kontra-estado at [[Pederalismo|pederalista]].{{Sfn|Marshall|1993|p=4}} Sa buong ika-19 na dantaon, umusbong ang mga unang tradisyon ng anarkismo: itinaguyod ni William Godwin ang anarkismo pampilosopiya sa [[Inglatera]] sa pamamagitan ng moral na pagtanggi sa pagiging lehitimo ng estado; ang kaisipan ni Max Stirner ay naglatag ng daan para sa indibiduwalismo; at ang teorya ng mutuwalismo ni Pierre-Joseph Proudhon ay nakatagpo ng matabang lupa sa Pransiya.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}} Pagsapit ng huling bahagi ng dekada 1870, malinaw nang nahubog ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo, at mula 1880 hanggang 1914 ay naganap ang isang bugso ng [[Globalisasyon|globalisasyong]] noon ay hindi pa nasasaksihan.{{Sfn|Levy|2011|pp=10–15}} Ang panahong ito ng klasikal na anarkismo ay tumagal hanggang sa pagtatapos ng [[Digmaang Sibil ng Espanya]] at itinuturing na ginintuang panahon ng anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}} [[File:Bakunin.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bakunin.png|thumb|Tinutulan ni Mikhail Bakunin ang Marxistang layunin ng diktadura ng proletaryado at nakipag-alyansa sa mga pederalista sa loob ng Unang Internasyonal bago siya pinatalsik ng mga Marxista.]] Humango si Mikhail Bakunin mula sa mutuwalismo upang itatag ang anarkismong kolektibista, at sumapi siya sa ''International Workingmen's Association'', isang samahan ng mga manggagawa na kalauna'y nakilala bilang Unang Internasyonal (''First International''), na itinatag noong 1864 upang pag-isahin ang iba't ibang rebolusyonaryong kilusan. Naging isang mahalagang puwersang pampolitika ang Internasyonal, at isa sa mga pangunahing personalidad nito si [[Karl Marx]], na kasapi ng Pangkalahatang Konseho nito. Ang pangkat ni Bakunin, ang Pederasyong Jura, at ang mga tagasunod ni Pierre-Joseph Proudhon (ang mga mutuwalista) ay tumutol sa sosyalismong pang-estado, at itinaguyod ang pag-iwas sa pakikilahok sa elektoral na pulitika (''political abstentionism'') at ang pagpapanatili ng maliliit na pag-aari.{{Sfnm|1a1=Dodson|1y=2002|1p=312|2a1=Thomas|2y=1985|2p=187|3a1=Chaliand|3a2=Blin|3y=2007|3p=116}} Pagkaraan ng matitinding alitan, pinalayas ng mga Marxista ang mga Bakuninista mula sa Internasyonal sa Kongreso sa [[Ang Haya|Haya]] ng 1872.{{Sfnm|1a1=Graham|1y=2019|1pp=334–336|2a1=Marshall|2y=1993|2p=24}} Katulad din nito, ang mga anarkista ay nakaranas ng gayong pagtrato sa Ikalawang Internasyonal at tuluyang pinalayas noong 1896.{{Sfn|Levy|2011|p=12}} Hinulaan ni Bakunin na kung magkakaroon ng kapangyarihan ang mga rebolusyonaryo ayon sa mga tuntunin ni Marx, sila rin ay magiging mga bagong mapaniil sa mga [[manggagawa]]. Bilang tugon sa kanilang pagpapatalsik mula sa Unang Internasyonal, itinatag ng mga anarkista ang Internasyonal ng St. Imier. Sa impluwensiya ni [[Peter Kropotkin]], isang Rusong [[Pilosopiya|pilosopo]] at [[siyentipiko]], nagkaroon ng malaking pagkakatulad ang anarko-komunismo at ang kolektibismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=5}} Ang mga anarko-komunista, na humango ng inspirasyon mula sa [[Komuna ng Paris]] ng 1871, ay nagsulong ng malayang pederasyon at ng pamamahagi ng mga kalakal ayon sa pangangailangan ng bawat isa.{{Sfn|Graham|2005|p=xii}} Sa panahong ito, may isang minorya ng mga anarkista ang yumakap sa taktika ng rebolusyonaryong karahasang pampolitika, na nakilala bilang propaganda ng gawa (''propaganda of the deed'').{{Sfn|Marshall|1993|pp=633–636}} Ang pagkakawatak-watak ng kilusang sosyalista sa Pransiya sa maraming pangkat, gayundin ang pagbitay at pagpapatapon sa maraming Komunardo sa mga kolonya ng bilangguan matapos supilin ang Komuna ng Paris, ay nagbigay-daan sa pag-usbong ng mga indibiduwalistang pagpapahayag at pagkilos sa larangang pampolitika.{{Sfn|Anderson|2004}} Bagaman maraming anarkista ang lumayo sa mga gawaing ito ng terorismo, nadungisan ang reputasyon ng buong kilusan, at isinagawa ang iba't ibang hakbang upang pigilan ang pagpasok ng mga anarkista sa [[Estados Unidos]], kabilang ang Batas sa Imigrasyon ng 1903, na kilala rin bilang Batas sa Pagbubukod sa mga Anarkista.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=633–636|2a1=Lutz|2a2=Ulmschneider|2y=2019|2p=46}} Ang iligalismo ay isa pang estratehiyang niyakap ng ilang anarkista sa panahong ito.{{Sfn|Bantman|2019|p=374}} Pagsapit ng simula ng ika-20 dantaon, humupa na ang kilusang terorista, at ang lugar nito ay napalitan ng anarko-komunismo at anarko-sindikalismo, habang ang anarkismo ay lumaganap sa iba't ibang panig ng daigdig.{{Sfn|Moya|2015|p=327}}{{Sfn|Levy|2011|p=16}} Sa [[Tsina]], may maliliit na pangkat ng mga mag-aaral na nagpakilala ng [[makatao]] at [[maka-agham]] na bersiyon ng anarko-komunismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=519–521}} Samantala, naging sentro ang [[Tokyo]] ng mga mapanghimagsik na kabataan mula sa iba't ibang bansa sa [[Silangang Asya]] na nagtungo sa kabisera ng [[Hapon]] upang mag-aral.{{Sfn|Marshall|1993|pp=519–521}} Sa [[Amerikang Latino]], naging pangunahing baluwarte ng anarko-sindikalismo ang [[Arhentina]], kung saan ito ang naging pinakaprominenteng [[ideolohiya]] ng kaliwa.{{Sfnm|1a1=Levy|1y=2011|1p=23|2a1=Laursen|2y=2019|2p=157|3a1=Marshall|3y=1993|3pp=504–508}} Nakilahok din ang mga anarkista sa Komuna ng Strandzha at sa Republika ng Kruševo, na itinatag sa [[Masedonya]] sa panahon ng Pag-aalsang Ilinden–Preobrazhenie noong 1903, gayundin sa [[Rebolusyong Mehikano]] noong 1910. Sa sunod-sunod na mga rebolusyon noong 1917–1923, nagkaroon ang mga anarkista ng iba't ibang antas ng aktibong pakikilahok.{{sfn|Marshall|1993|p=470}} Sa kabila ng mga pangamba, masigasig na nakilahok ang mga anarkista sa Rebolusyong Ruso bilang pagsalungat sa Kilusang Puti, lalo na sa Makhnovshchina. Nang makita nila ang tagumpay ng mga Bolshevik sa [[Rebolusyong Oktubre]] at ang sumunod na [[Digmaang Sibil sa Rusya]], maraming manggagawa at aktibista ang lumipat sa mga partidong komunista, na lumakas kapalit ng paghina ng anarkismo at iba pang kilusang sosyalista. Sa Pransiya at Estados Unidos, maraming kasapi ng malalaking kilusang sindikalista, gaya ng Pangkalahatang Kompederasyon ng Paggawa at ng Manggagawang Pang-industriya ng Mundo, ang umalis sa kanilang mga samahan at sumapi sa Komunistang Internasyonal.{{Sfn|Nomad|1966|p=88}} Gayunman, matapos maging matatag ang pamahalaang Bolshevik, dumanas ng matinding panunupil ang mga anarkista, kabilang noong Pag-aalsa sa [[Kronstadt]]. Maraming anarkista mula sa [[Petrograd]] at [[Mosku]] ang tumakas patungong [[Ukranya]], subalit kalaunan ay dinurog din ng mga Bolshevik ang kilusang anarkista roon.{{Sfn|Avrich|2006|p=204}} Dahil sa panunupil sa mga anarkista sa Rusya, umusbong ang dalawang bagong magkasalungat na kaisipan: ang platapormismo at ang sintesis na anarkistang. Layunin ng una na bumuo ng isang magkakaugnay na samahang mangunguna sa rebolusyon, samantalang tinututulan naman ng ikalawa ang anumang anyo ng organisasyong maihahalintulad sa isang partidong pampolitika. Sa [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]] noong 1936–1939, muling nakipag-alyansa ang mga anarkista at mga sindikalista (CNT at FAI) sa iba't ibang kilusang makakaliwa. Ang matagal nang tradisyon ng anarkismo sa [[Espanya]] ang naging dahilan upang gumanap ang mga anarkista ng mahalagang papel sa digmaan, lalo na sa Rebolusyong Espanyol ng 1936. Bilang tugon sa paghihimagsik ng hukbo, isang kilusang binigyang-inspirasyon ng anarkismo—na binubuo ng mga [[magsasaka]] at manggagawa at sinusuportahan ng mga armadong milisya—ang kumontrol sa [[Barcelona]] at sa malalawak na kanayunan ng Espanya, kung saan isinakolektibo nila ang mga lupain.{{Sfn|Bolloten|1984|p=1107}} Sa simula ng digmaan, nagbigay ang [[Unyong Sobyetiko|Unyong Sobyet]] ng limitadong tulong. Gayunman, nauwi ito sa matinding tunggalian sa pagitan ng mga komunista at iba pang pangkat ng makakaliwa sa isang serye ng mga pangyayaring nakilala bilang Mga Araw ng Mayo, habang pinagtibay ni [[Joseph Stalin]] ang kontrol ng Unyong Sobyet sa pamahalaang Republikano. Nagbunga ito ng panibagong pagkatalo ng mga anarkista sa kamay ng mga komunista.{{Sfn|Marshall|1993|pp=xi, 466}} ==== Pagkatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig ==== Sa pagtatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], lubhang nanghina ang kilusang anarkista. Pagsapit ng dekada 1960, muling sumigla ang anarkismo, na marahil ay dulot ng nakitang kabiguan ng [[Marxismo–Leninismo]] at ng mga tensiyong ibinunga ng [[Digmaang Malamig]].{{Sfn|Marshall|1993|p=539}} Sa panahong ito, lumitaw ang anarkismo sa iba't ibang kilusang tumutuligsa kapwa sa kapitalismo at sa estado, gaya ng mga kilusang laban sa sandatang nuklear, pangkapaligiran, pangkapayapaan, kontra-kultura ng dekada 1960, at ng Bagong Kaliwa.{{Sfn|Marshall|1993|pp=xi, 539}} Nagkaroon din ito ng paglipat mula sa dati nitong mapanghimagsik na katangian tungo sa mapanuksong repormismong kontra-ikapitalista. Naiugnay rin ang anarkismo sa subkulturang [[punk]], gaya ng makikita sa mga banda tulad ng Crass at Sex Pistols.{{Sfn|Marshall|1993|pp=493–494}} Ang mga umiiral na kaisipang [[Peminismo|peminista]] ng anarka-peminismo ay muling sumigla noong ikalawang yugto ng peminismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=493–494}} Sa panahong ito rin nagsimulang mabuo ang itim na anarkismo (''black anarchism''), na nakaimpluwensiya sa paglayo ng anarkismo mula sa dati nitong nakasentro sa [[Europa]].{{Sfn|Williams|2015|p=680}} Kasabay nito, nabigo itong magkaroon ng malawak na impluwensiya sa Hilagang Europa, habang naabot naman nito ang hindi pa nararanasang kasikatan sa [[Amerikang Latino]].{{Sfn|Harmon|2011|p=70}} Noong pagpasok ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], lalong lumawak ang kasikatan at impluwensiya ng anarkismo sa mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa [[digmaan]], at laban sa [[globalisasyon]].{{Sfn|Rupert|2006|p=66}} Lumago ang interes sa kilusang anarkista kasabay ng pag-igting ng kilusang kontra-globalisasyon,{{Sfn|Evren|2011|p=1}} na ang mga pangunahing kalipunan ng mga aktibista ay nakabatay sa mga pananaw na anarkista.{{Sfn|Evren|2011|p=2}} Naging kilala ang mga anarkista sa kanilang pakikilahok sa mga protesta laban sa [[Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal|World Trade Organization]] (WTO, o Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal), [[Group of Eight]] (G8, o Pangkat ng Walo), at World Economic Forum (WEF, o Pandaigdigan na Pagpupulong sa Ekonomiya). Sa mga protestang ito, ang mga pansamantalang pangkat na walang pinuno at hindi nagpapakilala, na tinatawag na ''black blocs'' o blokeng itim, ay nasangkot sa mga kaguluhan, pagsira ng [[ari-arian]], at mararahas na komprontasyon laban sa [[pulisya]]. Kabilang sa iba pang mga taktika sa pag-oorganisa na umusbong sa panahong ito ang mga ''affinity group'' (mga pangkat na binubuo ng magkakatulad ang layunin), ''security culture'' (kultura ng pagpapanatili ng seguridad), at paggamit ng mga desentralisadong [[teknolohiya]] gaya ng [[Internet]]. Isa sa pinakamahalagang pangyayari sa panahong ito ang mga komprontasyon sa kumperensiya ng WTO sa [[Seattle]] noong 1999.{{Sfn|Rupert|2006|p=66}} Habang hinuhubog ng kilusang ito ang radikalismo ng ika-21 dantaon, ang mas malawak na pagtanggap sa mga simulain ng anarkismo ay naging hudyat ng muling pagsigla ng interes sa anarkismo.{{Sfn|Evren|2011|p=2}} Gayunman, sa makabagong pagbabalita, madalas na binibigyang-diin ang karahasang isinagawa ng mga ''black bloc'' sa mga demonstrasyon at iniuugnay ito sa mga anarkista.<ref>{{Cite news |date=8 Oktubre 2013 |title=Black Blocs hijack Brazil teacher protests |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-24453113 |access-date=23 Hunyo 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Booth |first1=Robert |last2=Vallée |first2=Marc |date=1 Abril 2011 |title='Black bloc' anarchists behind anti-cuts rampage reject thuggery claims |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/society/2011/apr/01/anarchists-anti-cuts-march |access-date=23 Hunyo 2025 |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite news |date=3 Abril 2011 |title=Who are the Black Bloc and what are they trying to achieve? |language=en-AU |work=ABC News |url=https://www.abc.net.au/news/2011-04-04/blocwilliams/45890 |access-date=23 Hunyo 2025}}</ref> Bagaman may mga layuning rebolusyonaryo, marami sa mga makabagong anyo ng anarkismo ay hindi nakatuon sa komprontasyon. Sa halip, sinisikap nilang bumuo ng isang alternatibong paraan ng organisasyong panlipunan (alinsunod sa teorya ng kapangyarihang dalawahan o ''dual power''), na nakabatay sa ugnayang may pagtutulungan at kusang-loob na kooperasyon. Makikita ito sa mga pangkat tulad ng Food Not Bombs (Pagkain Hindi Bomba) at sa mga sentrong panlipunang pinamamahalaan ng mga kalahok mismo.{{Sfn|Honeywell|2021|}} Ang mas malawak na pagkapansin sa anarkismo ay nagbunsod din sa mas maraming iskolar sa mga [[Larangang akademiko|larangan]] tulad ng [[antropolohiya]] at [[kasaysayan]] na pag-aralan at makibahagi sa kilusang anarkista, bagaman higit na pinahahalagahan ng makabagong anarkismo ang pagkilos kaysa sa teoryang [[akademiko]].{{Sfnm|1a1=Williams|1y=2010|1p=110|2a1=Evren|2y=2011|2p=1|3a1=Angelbeck|3a2=Grier|3y=2012|3p=549}} Naging maimpluwensiya rin ang mga ideya ng anarkismo sa pag-unlad ng mga Zapatista sa [[Mehiko]] at ng Pederasyon Demokratiko ng Hilagang Siria, na mas kilala bilang Rojava, isang ''[[de facto]]'' na nagsasariling rehiyon sa hilagang [[Siria|SIria]].{{Sfn|Ramnath|2019|p=691}} == Paglaganap ng anarkismo sa Pilipinas == Ang anarkismo sa [[Pilipinas]] ay nag-ugat sa laban kontra [[kolonyalismo]] laban sa [[Imperyong Espanyol]] at naging maimpluwensiya sa [[Himagsikang Pilipino]] at sa maagang kilusang unyon ng mga manggagawa sa bansa. Matapos itong mapalitan ng Marxismo–Leninismo bilang pangunahing rebolusyonaryong kaisipan noong kalagitnaan ng ika-20 dantaon, muli itong sumigla bilang bahagi ng punk na subkultura kasunod ng pagkakahati-hati ng [[Partido Komunista ng Pilipinas]]. Mabilis na lumaganap ang nasyonalismong Pilipino sa buong kapuluan matapos ang Maluwalhating Rebolusyon ng 1868. Maraming intelektuwal na Pilipino, kabilang sina [[José Rizal]] at [[Marcelo H. del Pilar]], ang naglunsad ng [[Kilusang Propaganda]], na nanawagan ng mga reporma sa pamamahala ng [[Silangang Indiyas ng Espanya]].<ref>{{cite book|last1=Schumacher|first1=John|title=The Propaganda Movement, 1880–1895: The Creation of Filipino Consciousness, the Making of the Revolution|date=1997|publisher=Ateneo University Press|location=Manila|isbn=971-550-209-1|page=333|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last1=Agoncillo|first1=Teodoro|title=History of the Filipino People|url=https://archive.org/details/historyoffilipin00teod|url-access=registration|date=1990|publisher=Garotech Publishing|location=Lungsod Quezon|isbn=971-8711-06-6|edition=8|language=en}}</ref> Noong 1890, lumipat si Rizal sa Europa, kung saan nakilala niya ang mga kilusang anarkista sa Pransiya at Espanya. Sa Espanya, naging tagapayo niya ang Proudhonistang pederalista na si Francisco Pi y Margall.<ref name=":2">{{Cite book |last=Anderson|first=Benedict|title=Age of globalization : anarchists and the anticolonial imagination|date=2013|publisher=Verso|isbn=978-1-78168-144-2|pages=107, 159|oclc=864023954|language=en}}</ref><ref name=":02">{{cite journal|url=https://asj.upd.edu.ph/mediabox/archive/ASJ-49-1-2013/From%20Cadiz%20to%20La%20Liga%20-%20Spanish%20Context%20of%20Rizals%20Political%20Thought%20-%20Aseniero.pdf|pages=27–39|title=From Cádiz to La Liga: The Spanish Context of Rizal's Political Thought|first=George|last=Aseniero|date=31 Oktubre 2013|journal=Asian Studies: Journal of Critical Perspectives on Asia|publisher=[[University of the Philippines Diliman]]|volume=49|issue=1|location=Lungsod Quezon|issn=2244-5927|oclc=950730261|language=en}}</ref> Ang konsepto ng propaganda sa pamamagitan ng gawa (''propaganda of the deed'') ang naging partikular na inspirasyon sa ikalawang nobela ni Rizal na ''[[El filibusterismo]]'', na naglalarawan ng isang rebolusyon para sa pambansang paglaya laban sa mga kolonyal na awtoridad ng Espanya sa Pilipinas.<ref name=":2" /> Sa [[Nobelang Pilipino|nobelang]] iyon, inilarawan ni Rizal ang isang nabigong pagtatangka ng propaganda sa pamamagitan ng gawa sa katauhan ni Simoun, na nagtangkang pasabugin ang isang pagtitipong dinaluhan ng mga piling tao o elitista ng kolonyal na pamahalaan.<ref name=":12">{{cite book |last=Anderson|first=Benedict|title=The Age Of Globalization: Anarchists and the Anti-Colonial Imagination|publisher=Verso Books|year=2013|isbn=9781781681442|location=[[London]]|page=31|oclc=875370534|language=en}}</ref> Pagbalik niya sa [[Maynila]] noong 1892, itinatag ni Rizal ang [[La Liga Filipina]], isang lihim na samahan na nakatuon sa pagtutulungan, pagtatatag ng mga kooperatiba, at iba pang gawain.<ref name=":02" /> Dahil sa kaniyang mga gawain sa Liga, inaresto si Rizal at ipinatapon sa Dapitan.<ref>{{cite book |last1=Zaide|first1=Gregorio F.|title=Rizal: His Exile to Dapitan|date=1976|publisher=St. Mary's|pages=193|url=https://books.google.com/books?id=xPziMgEACAAJ&q=rizal+exile+in+dapitan|access-date=19 Agosto 2019|language=en}}</ref> Doon ay nagtayo siya ng isang [[ospital]], isang sistema ng panustos ng tubig, at isang [[paaralan]], kung saan siya nagturo at nagsagawa rin ng pagsasaka at [[paghahalaman]].<ref>{{cite book |last1=Gibbs|first1=Eloise A.|title=Rizal in Dapitan: A Story Based on the Life of José Rizal During His Exile in Dapitan|date=1960|publisher=University Book Supply|page=230|url=https://books.google.com/books?id=jqFAAAAAIAAJ&q=Rizal+in+dapitan|access-date=20 Agosto 2019|language=en}}</ref> Matapos ipatapon si Rizal, maraming nasyonalistang Pilipino ang nagtatag ng [[Katipunan]], isa pang lihim na samahan, subalit sa pagkakataong ito ay may layuning makamit ang kasarinlan mula sa Espanya sa pamamagitan ng isang himagsikan. Dahil sa inspirasyon mula sa mga akda ni Rizal, nag-organisa ang Katipunan ng armadong paglaban sa pamahalaang Espanyol sa pamumuno ni [[Andrés Bonifacio]].<ref>{{Citation|last=Agoncillo|first=Teodoro|author-link=Teodoro Agoncillo|title=The Revolt of the Masses: The story of Bonifacio and the Katipunan|publisher=[[University of the Philippines]] Press|location=Lungsod Quezon|year=1996|orig-year=1956|isbn=971-8711-06-6|url=https://books.google.com/books?id=SV_BAQAACAAJ|page=41|language=en}}</ref> Matapos mabunyag ang mga gawain ng Katipunan noong Agosto 1896, nagsimula ang Himagsikang Pilipino. Nag-alsa ang mga kasapi ng Katipunan sa [[Caloocan]],<ref name="Ocampo1995">{{cite book |last=Ocampo|first=Ambeth R.|title=Bonifacio's bolo|url=https://books.google.com/books?id=YWhxAAAAMAAJ|year=1995|publisher=Anvil Pub.|isbn=978-971-27-0418-5|page=8|language=en}}</ref> itinatag ang [[Republika ng Katagalugan]], at nagpahayag ng isang pambansang armadong himagsikan.<ref name="guererro1">{{citation |last1=Guererro|first1=Milagros|last2=Encarnacion|first2=Emmanuel|last3=Villegas|first3=Ramon|title=Andres Bonifacio and the 1896 Revolution|journal=Sulyap Kultura|volume=1|issue=2|pages=3–12|publisher=National Commission for Culture and the Arts|year=1996|url=http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1|access-date=2009-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20101115193832/http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1|archive-date=2010-11-15|url-status=dead|language=en}}</ref> Bagaman walang tuwirang naging bahagi si Rizal sa himagsikan, nilitis siya ng hukumang militar sa mga kasong paghihimagsik, sedisyon, at sabuwatan. Napatunayang nagkasala siya sa lahat ng paratang at binaril ng pulutong ng mga tagabaril bilang pagbitay.<ref>{{cite book|last1=Russell|first1=Charles Edward|last2=Rodriguez|first2=Eulogio Balan|title=The hero of the Filipinos: the story of José Rizal, poet, patriot and martyr|url=https://archive.org/details/herooffilipinoss00russ_0|year=1923|publisher=The Century co.|page=[https://archive.org/details/herooffilipinoss00russ_0/page/308 308]|language=en}}</ref> Noong 1897, napatalsik at ipinapatay si Bonifacio ni [[Emilio Aguinaldo]], na siyang umako sa pamumuno ng kilusang rebolusyonaryo.<ref>{{cite book|last1=Agoncillo|first1=Teodoro|title=History of the Filipino People|url=https://archive.org/details/historyoffilipin00teod|url-access=registration|date=1990|publisher=Garotech Publishing|location=Lungsod Quezon|isbn=971-8711-06-6|edition=8|pages=178–181|language=en}}</ref> Matapos mapalayas ang mga Espanyol mula sa kapuluan, nagtatag si Aguinaldo ng isang diktadura at ipinahayag ang [[kasarinlan ng Pilipinas]]. Gayunman, sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)|Kasunduan sa Paris]], pormal na isinuko ng Espanya ang Pilipinas sa Estados Unidos, na naging mitsa ng armadong tunggalian laban sa bagong tatag na [[Unang Republika ng Pilipinas]].<ref>{{cite book|last=Randolph|first=Carman Fitz|title=The Law and Policy of Annexation|chapter=Chapter I, The Annexation of the Philippines|publisher=BiblioBazaar, LLC|location=Charleston, South Carolina|year=2009|isbn=978-1-103-32481-1|language=en}}</ref> Sa panahon ng himagsikan, si [[Isabelo de los Reyes]] ay kabilang sa mga rebolusyonaryong ipinatapon sa Espanya, kung saan siya ay ibinilanggo sa Kastilyo ng Montjuïc. Doon ay nakilala niya ang ilang mga anarkista at sindikalista, at napag-aralan ang panitikang anarkista na ibinibigay sa kanya ng isang simpatetikong bantay.<ref name="Mojares">{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/268 268]|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Scott|first=William Henry|year=1992|title=The Union Obrera Democrática: First Filipino Trade Union|location=Lungsod Quezon|publisher=New Day|page=14|isbn=9789711004880|oclc=1187047203|language=en}}</ref> Matapos siyang makalaya, nakilala niya ang ilang mga palaisip na anarkista, kabilang sina Francesc Ferrer,<ref name="Saulo">{{Cite book |title=Communism in the Philippines : An Introduction|last=Saulo|first=Alfredo|date=2002|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9715504035|edition=Pinalaki|location=Maynila, Pilipinas|oclc=969406494|page=4|language=en}}</ref> at nabasa ang mga akda nina Pierre-Joseph Proudhon, Mikhail Bakunin, at Peter Kropotkin.<ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/n282 269]|language=en}}</ref> Matapos sumuko ang mga hukbo ni Emilio Aguinaldo at maitatag ang Pamahalaang Insular noong 1901, nakabalik si Isabelo sa Maynila,<ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/274 274]|language=en}}</ref> dala ang isang malaking koleksiyon ng mga akdang anarkista at sosyalista.<ref>{{Cite book |title=Komunista : the genesis of the Philippine Communist Party, 1902–1935|last=Richardson|first=Jim|date=2011|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715506267|location=Lungsod Quezon|oclc=756771087|page=15|language=en}}</ref> Dahil sa impluwensiya ng anarko-sindikalismo, pinangunahan niya ang isang bugso ng mga protesta at welga ng mga manggagawa sa Maynila, na humantong sa pagtatatag ng Unión Obrera Democrática (UOD), ang kauna-unahang makabagong pederasyon ng mga unyon ng manggagawa sa bansa.<ref>{{cite journal|last=Dennison|first=Eleanor|url=https://www.jstor.org/stable/3022423|title=Philippine Labor under the Commonwealth|journal=Far Eastern Survey|volume=7|issue=24|publisher=Institute of Pacific Relations|date=7 Disyembre 1938|pages=277–282|doi=10.2307/3022423|jstor=3022423|issn=0362-8949|oclc=4636899601|url-access=subscription|language=en}}</ref> Nang maglunsad ang UOD ng isang pangkalahatang welga noong Agosto 1902, isinailalim ito sa pagmamanman ng pulisya at inaresto si Isabelo.<ref>{{cite book|last=Pomeroy|first=William J.|year=1992|title=The Philippines: Colonialism, Collaboration, and Resistance|url=https://archive.org/details/philippinescolon00pome|location=New York|publisher=International|page=[https://archive.org/details/philippinescolon00pome/page/51 51]|isbn=9780717806928|oclc=246725565|language=en}}</ref><ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/279 279]|language=en}}</ref> Habang nasa bilangguan, naghain siya ng pagbibitiw sa UOD, subalit ipinagpatuloy ang kanyang gawain nina Hermenegildo Cruz, isang tagapag-organisa ng kilusang paggawa, at Arturo Soriano, isang pinuno ng welga. Isinalin ni Soriano sa [[wikang Tagalog]] ang dayalogo ni Errico Malatesta na ''Fra Contadini'' (''Sa Pagitan ng mga Magsasaka'') sa pamagat na Dalawang Magbubukid. Sa huli, nabuwag ang UOD dahil sa mga panloob na hidwaan. Ang pangkat ng mga katamtaman (''moderates''), sa pamumuno ni [[Lope K. Santos]], ay bumuo ng Unión del Trabajo de Filipinas (UTF) na sinuportahan ng Estados Unidos, samantalang ang pangkat ng mga radikal, sa pamumuno ni Hermenegildo Cruz, ay nagtatag ng Congreso Obrero de Filipinas (COF).<ref>{{Cite book |title=Komunista : the genesis of the Philippine Communist Party, 1902–1935|last=Richardson|first=Jim|date=2011|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715506267|location=Lungsod Quezon|oclc=756771087|page=21|language=en}}</ref> Nang maglaon, isinulat ni Santos ang nobelang ''[[Banaag at Sikat]]'', na tumatalakay sa dalawang magkaibigan: ang isa ay isang sosyalista at ang isa naman ay isang anarkista.<ref name="LKSantos">{{cite book|last=Santos|first=Lope K.|author-link=Lope K. Santos|title=[[Banaag at Sikat]]|publisher=Bookmark|location=Philippines|year=1988}}</ref> Bilang bahagi ng Kilusang Mayo a Kuwatro, nagtatag ang mga anarkistang Tsino ng isang sangay sa Maynila, kung saan naglathala sila ng mga babasahing anarkista na ipinamahagi sa buong Timog-silangang Asya.<ref>{{cite book|first=C.F.|last=Yong|title=The origins of Malayan Communism|location=[[Singapore]]|year=1997|page=18|publisher=Strategic Information and Research Development Centre|isbn=9789672165606|oclc=1112676175|language=en}}</ref> Gayunman, dahil sa pagbuwag sa UOD, humupa na noon ang kilusang anarkista sa malaking bahagi ng kapuluan. Nagpatuloy pa rin ang mga kaisipang anarkista sa hanay ng mga magsasaka, lalo na sa mga unyong magsasaka gaya ng Aguman ding Maldang Talapagobra (AMT; ''Liga ng mga Maralitang Manggagawa''), isang prente ng Partido Sosyalista ng Pilipinas.<ref name=":22">{{Cite book |last=Fegan|first=Brian|title=Philippine Social History: Global Trade and Local Transformation|publisher=Allen & Unwin|year=1982|editor-last=McCoy|editor-first=Alfred|location=Sydney|pages=107|chapter=The Social History of a Central Luzon Barrio|editor-last2=de Jesus|editor-first2=Ed|language=en}}</ref> Ang paglaganap ng mga kaisipang anarkistang ito ay pinadali ng mga babasahing ipinakilala nina Isabelo de los Reyes at Dominador Gómez sa loob ng Partido Sosyalista.<ref name=":23">{{Cite book |last=Fegan|first=Brian|title=Philippine Social History: Global Trade and Local Transformation|publisher=Allen & Unwin|year=1982|editor-last=McCoy|editor-first=Alfred|location=Sydney|pages=107|chapter=The Social History of a Central Luzon Barrio|editor-last2=de Jesus|editor-first2=Ed|language=en}}</ref> Pagkatapos ng Rebolusyong Ruso, nagsimulang mag-ugat ang Marxismo–Leninismo sa mga makakaliwang pangkat noong [[dekada 1920]]. Sa impluwensiya ng Partido Obrero de Filipinas, nakipag-ugnayan ang COF sa Red International of Labor Unions (Pulang Pandaigdigang Samahan ng mga Unyon ng Manggagawa) noong 1927.<ref>{{cite book|first=Edward Hallett|last=Carr|title=A History of Soviet Russia, Volume 14: Foundations of a Planned Economy: Volume 3, Part 3|location=[[Londres]]|publisher=Macmillan|year=1978|page=1040|oclc=1200091334|language=en}}</ref> Ang ugnayang ito ay nagdulot ng pagkakahati sa pagitan ng mga katamtaman at mga rebolusyonaryo sa loob ng COF, na humantong sa tuluyang pagkawatak-watak ng unyon.<ref>{{cite book|first=Crisanto|last=Evangelista|author-link=Crisanto Evangelista|title=The Split in the Philippine Labour Congress: Agents of U.S. Imperialists and Native Bourgeoisie Fail to Capture Congress|publisher=The Red International of Labor Unions|volume=1|issue=6/7|date=Agosto 1929|page=300|language=en}}</ref> Noong 1930, umusbong mula sa pagkakahating ito ang [[Partido Komunista ng Pilipinas]], na nagsimulang isentralisa ang pamamahala sa kilusang manggagawa.<ref name="Saulo" /> Sa una ay ipinagbawal ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Kataas-taasang Hukuman]] ang Partido Komunista,<ref name="Court1932">{{cite court |litigants=The People of the Philippine Islands v. Crisanto Evangelista, et al.|vol=GR L-36278|reporter=SCRA|court=Phil.|date=1932|url=http://www.lawphil.net/judjuris/juri1932/oct1932/gr_l-36278_1932.html|access-date=Marso 25, 2017|language=en}}</ref> subalit kalaunan ay ginawang legal ito matapos maitatag ang [[Komonwelt ng Pilipinas]], dahil sa lumalaking banta mula sa [[Imperyo ng Hapon]].<ref name="Saulo" /> Noong [[dekada 1970]], nagsimulang muling umusbong ang kilusang anarkista sa Pilipinas bilang bahagi ng umuusbong na subkulturang [[punk]] sa kapuluan, na nagtaguyod ng matibay na pilosopiya ng pagtutol sa awtoridad. Sa ilalim ng [[Batas militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|diktadurang Marcos]], dinala sa bansa ng mga nagbalik na kasapi ng diyaspora ang musikang punk, na palihim na ipinalaganap sa buong Maynila, na nagbunsod sa paglitaw ng kilusang Pinoy punk. Naging daluyan ang musikang punk ng pagpapahayag ng pagkadismaya ng kabataan sa konserbatibong lipunan, at noong [[dekada 1980]] ay nagkaroon ito ng hayagang pampulitikang katangian, kung saan maraming punk ang tahasang yumakap sa mga kaisipang anarkista.<ref name="Interview">{{cite book|url=https://www.alpineanarchist.org/r_i_philippines_english.html|chapter=Interview with Jong Pairez and Bas Umali about Anarchism in the Philippines|title=Von Jakarta bis Johannesburg|editor1=Gabriel Kuhn|editor2=Sebastian Kalicha|year=2010|first1=Jong|last1=Pairez|first2=Bas|last2=Umali|location=Münster|publisher=Unrast|isbn=9783897715066|oclc=919085683|language=en}}</ref> Ang pagkakahati-hati ng Partido Komunista ng Pilipinas matapos ang [[Himagsikang Lakas ng Bayan]] ay nagbunsod pa ng panibagong pagsigla ng mga gawaing anarkista sa kapuluan.<ref name="CH293">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=293|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Ayon sa isang [[salaysay]], isang selulang kadre ng Partido Komunista ang yumakap sa anarkismo.<ref name="CH293" /> Isa sa mga kaisipang umusbong mula sa pagkakahati ay ang demokrasyang bayan, na nagsusulong na ang wastong larangan para sa mga demokratikong inisyatiba ay ang lipunang sibil sa halip na ang estado.<ref>{{Cite web |title=Re-Imagining Philippine Revolution {{!}} Southeast Asian Anarchist Library |url=https://sea.theanarchistlibrary.org/library/isagani-serrano-re-imagining-philippine-revolution-en |access-date=2026-07-26 |website=sea.theanarchistlibrary.org}}</ref> Ang mga tinaguriang "demokratang bayan" ay pangunahing nahati sa pagitan ng mga minarkista, na lumahok sa pulitikang elektoral, at ng mga anarkista, na nakibahagi sa pag-oorganisa ng mga pamayanan.<ref>{{cite book|last=Törnquist|first=Olle|year=2002|title=Popular development and democracy|publisher=University of Oslo|url=http://folk.uio.no/ollet/final-edited-UNRISD-2.pdf|access-date=8 Pebrero 2012|location=[[Oslo]]|series=SUM Occasional Papers|issue=3|isbn=9788290391435|oclc=474607527|language=en}}</ref> Sa peryodikong ''Kasarinlan'', inilathala ng dating kasapi ng Partido Komunista na si Isagani Serrano ang [[sanaysay]] na ''Reimagining Philippine Revolution'', kung saan kanyang itinaguyod ang demokrasyang bayan, pinuna ang ideolohiya ng partido, at nagpanukala ng isang panlipunang rebolusyong laban sa estado.<ref>{{cite journal|url=https://sea.theanarchistlibrary.org/library/isagani-serrano-re-imagining-philippine-revolution-en|title=Reimagining Philippine Revolution|last=Serrano|first=Isagani|pages=80–81|year=1994|volume=10|issue=2|journal=Kasarinlan: Philippine Journal of Third World Studies|issn=2012-080X|oclc=939095270|publisher=[[University of the Philippines Diliman]]|location=[[Lungsod Quezon]]|language=en}}</ref> Patuloy na nakaakit ng mga tagasunod ang kilusang anarkista noong dekada 1990, lalo na matapos ang mga protesta laban sa WTO sa Seattle noong 1999, na nagdala sa anarkismo sa pangunahing talakayang pampubliko.<ref name="Interview" /> Isa sa mga grupong nabuo sa panahong ito ang Metro Manila Anarchist Confederation (MMAC, o Konpederasyon ng mga Anarkista sa [[Kalakhang Maynila]]), na naglalayong pag-ugnayin ang mga indibiduwal at kolektibo upang sama-samang kumilos, sa halip na bumuo ng isang [[Partidong pampolitika|partidong pampulitika]].<ref name="CH298">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=298–300|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Nagsimula ring mabuo ang iba pang organisadong pangkat ng mga anarkista, kung saan nagsanib ang ilang kolektibo upang itatag ang Anti-Capitalist Convergence Philippines (Pagtitipong Laban sa Kapitalismo sa Pilipinas), na nag-organisa ng mga protesta laban sa [[Pandaigdigang Pondong Pananalapi]] at sa [[Bangkong Pandaigdig]].<ref name="Ness">{{Cite encyclopedia |last1=Fernandez|first1=Erwin S.|editor1-last=Ness|editor1-first=Immanuel|title=Anarchism, Philippines|pages=1–2|date=2009|doi=10.1002/9781405198073.wbierp0068|language=en|isbn=978-1-4051-9807-3|publisher=John Wiley & Sons|encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest|df=mdy-all}}</ref> Bagama't umusbong at lumaganap sa Pilipinas ang iba't ibang kilusang sosyalista at komunista noong ika-20 dantaon, hindi kailanman nabuo ang isang organisadong partidong anarkista sa bansa.<ref>{{Cite web |last=Cruz |first=Elfren S. |date=Hulyo 30, 2026 |title=How communism began in the Philippines |url=https://www.philstar.com/opinion/2026/07/30/2545655/how-communism-began-philippines |access-date=2026-07-30 |website=Philstar.com}}</ref> Gayunpaman, hindi ito nangangahulugang hindi kailanman umiral ang anarkismo bilang isang kaisipan sa Pilipinas. Tulad na nabanggit sa artikulong ito, nakapasok sa bansa ang mga ideyang anarkista at anarko-sindikalista noong unang bahagi ng ika-20 dantaon. Sa kabila nito, hindi naging sapat ang lakas ng kilusang anarkista upang makapagtatag ng isang partidong pampulitika, at kalaunan ay natabunan ito ng lumalakas na impluwensiya ng Marxismo-Leninismo at ng mga organisadong partidong komunista. Noong 2001, lalo pang nahikayat ang mga Pilipino sa anarkismo sa panahon ng [[Ikalawang Rebolusyon sa EDSA|Ikalawang Himagsikang EDSA]] laban sa pamahalaan ni [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulong]] [[Joseph Estrada]]. Sa panahong ito, namahagi ang mga anarkista ng polyetong pinamagatang ''Organize Without Leaders!'' ("Mag-organisa nang Walang mga Pinuno!"), na nagbigay-diin sa kanilang kaibhan sa iba pang pangkat ng oposisyon na naglalayong makamit ang kapangyarihang pampulitika.<ref name="CH300">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=300–303|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Matapos maluklok sa kapangyarihan si [[Gloria Macapagal Arroyo]] bilang pangulo, maraming makakaliwa sa bansa ang nadismaya sa mga Himagsikang EDSA, na sa kanilang pananaw ay nauwi lamang sa pagpapalit ng naghaharing rehimen.<ref name="CH304">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=304–306|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Lalo pang tumindi ang pagkadismayang ito matapos ang nabigong [[EDSA Tres|EDSA III]], na mabilis na sinupil at nagresulta sa pag-aresto sa mga pinuno ng oposisyon, subalit nagpalawak din ng kamalayan ng publiko sa mga posibilidad ng sariling pag-oorganisa.<ref name="CH308">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=308|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Maging ang ilang kasapi ng Partido Komunista ay nagsimulang manawagan ng sistemikong pagbabago, sa halip na ang dati nilang panawagan para sa pagpapalit lamang ng rehimen.<ref name="CH311">{{cite thesis|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present |publisher=[[University of Western Australia]] |chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=311|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Kasunod ng mga himagsikang ito, nagsimulang manawagan ang mga makabagong Pilipinong anarkista, gaya ni Bas Umali, ng pagbuwag sa estadong-bansa ng Pilipinas at ng pagtatatag kapalit nito ng isang desentralisadong "kapuluang konpederasyon".<ref>{{cite web|url=http://www.anarkismo.net/article/2923|title=Archipelagic Confederation|date=26 Abril 2006|access-date=25 Hulyo 2021|last=Umali|first=Bas|work=Anarkismo.net|language=en}}</ref> Ang mga anarkistang paraan ng paglutas ng mga suliranin, na nakabatay sa sinaunang tradisyon ng bayanihan bago dumating ang mga mananakop at sinusuportahan, bukod sa iba pa, ng [[Kristiyanismo|Kristiyanong]] prinsipyo ng subsidyaridad,<ref name="delmundo2021">{{cite web|last=Del Mundo|first=Rubi|date=2021-04-21|title=Mutual Aid, Community Pantries Bring Out the Best in Filipinos and the Worst in Duterte's Inhumane Regime|url=https://cpp.ph/statements/mutual-aid-community-pantries-bring-out-the-best-in-filipinos-and-the-worst-in-dutertes-inhumane-regime|website=Philippine Revolution Web Central|language=en}}</ref> ay muling lumitaw sa pangunahing kamalayan bilang alternatibo sa kawalang-kapangyarihang dulot ng pagdepende sa iba.<ref name="mendizábal2021">{{cite web|url=https://kodao.org/putting-back-the-community-in-community-pantry/|title=Putting Back the "Community" in Community Pantry|website=Kodao|date=2021-04-27|first=L. S.|last=Mendizábal|language=en}}</ref> Isang halimbawa nito ang pagtatatag ng mga ''community pantry'' o [[bodegang bayan]] noong [[pandemya ng COVID-19]] at ang pagpapatuloy ng mga ito sa kabila ng hindi kanais-nais na kalagayang pampulitika at pang-ekonomiya.<ref name="yuvallos2021">{{cite news|url=https://nolisoli.ph/96642/opinion-maginhawa-community-pantry-ayuvallos-20210420/|newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]|date=20 Abril 2021|last=Yuvallos|first=Andreiana|title=The Gov't's Response to the Community-Pantry Movement? Policing and Bureaucracy|access-date=25 Hulyo 2021|publisher=Hinge Inquirer Publications|location=[[Makati]]|issn=0116-0443|oclc=243915470|language=en|archive-date=16 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210516125629/https://nolisoli.ph/96642/opinion-maginhawa-community-pantry-ayuvallos-20210420/|url-status=dead}}</ref><ref name="sadongdong2021">{{cite news|work=[[Manila Bulletin]]|url=https://mb.com.ph/2021/04/20/parlade-community-pantry-could-be-used-to-urge-public-to-revolt-vs-govt/|title=Parladé: Community Pantry Could be Used to Urge Public to Revolt vs. Gov't|date=20 Abril 2021|first=Martín|last=Sadongdong|access-date=25 Hulyo 2021|issn=0116-3086|oclc=42725386|publisher=Manila Bulletin Publishing Corporation|location=[[Maynila]]|language=en}}</ref><ref name="chúa2021">{{cite news|url=https://www.manilastandard.net/news/top-stories/352408/-communist-tag-halts-community-pantry-for-a-day.html|first=Adelle|last=Chúa|date=21 Abril 2021|newspaper=Manila Standard|title="Communist" Tag Halts Community Pantry for a Day|access-date=25 Hulyo 2021|publisher=Philippine Manila Standard Publishing, Inc.|location=[[Makati]]|issn=0116-5054|oclc=819413184|language=en}}</ref> Noong 2009, may iba't ibang grupong anarkista na sa Pilipinas. Kabilang sa mga ito ang panrehiyong Davao Anarchists Resistance Movement (DARM, o Kilusang Paglaban ng mga Anarkista ng Davao), ang anarka-peministang organisasyong Liberate the Clit Kolektiv (LiCK, o Palayain ang Clit Kolektiv), ang tagapaglathalang ''Dumpling Press'', ang organisasyong nagtataguyod ng pagpapalaya sa mga hayop na Youth Collective for Animal Liberation (YCAL, o Kolektibong Kabataan para sa Pagpapalaya ng mga Hayop), at ang Local Anarchist Network (LAN, o Lokal na Kalipunan ng mga Anarkista), na naglalarawan sa sarili bilang "maluwag na samahan ng mga anarkista" na binubuo ng iba't ibang tendensiya.<ref name="Ness" /> == Mga konsepto == === Propaganda ng gawa === Ang propaganda ng gawa, o propaganda sa pamamagitan ng gawa, ay isang uri ng tuwirang pagkilos na naglalayong maimpluwensiyahan ang opinyong pampubliko. Ang mismong pagkilos ay nilalayong magsilbing halimbawa na maaaring tularan ng iba at maging mitsa ng isang panlipunang rebolusyon. Madalas itong iniuugnay sa mga mararahas na pagkilos na isinagawa ng iba't ibang anarkista noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at unang bahagi ng ika-20 dantaon, kabilang ang mga pambobomba at [[asasinasyon]] na nakatuon laban sa estado at sa naghaharing uri bilang pagpapahayag ng pagtutol sa kapitalismo, gayundin ang panununog sa mga simbahan na tumatarget sa mga pangkat [[panrelihiyon]]. Gayunpaman, mayroon ding mga di-marahas na anyo ang propaganda ng gawa.<ref>{{cite book |last1=Woodcock|first1=George|chapter=Prologue|pages=11–32|jstor=10.3138/j.ctt2ttv2t.4|title=Anarchism|date=2004|publisher=University of Toronto Press|isbn=978-1-55111-629-7|quote-page=20|quote=the modern pacifist anarchists, …have tended to concentrate their attention largely on the creation of libertarian communities – particularly farming communities – within present society, as a kind of peaceful version of the propaganda by deed.|language=en}}</ref> Nilayon ang mga gawaing ito ng [[terorismo]] na magpasiklab ng isang "diwa ng paghihimagsik" sa pamamagitan ng pagpapakita na ang estado, ang gitna at nakatataas na uri, at ang mga organisasyong panrelihiyon ay hindi makapangyarihan sa lahat. Layunin din nitong udyukan ang estado na tumugon nang lalo pang mapaniil.<ref name="Merriman">{{cite book |last=Merriman|first=John M.|date=2016|title=The Dynamite Club: How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror|publisher=[[Yale University Press]]|page=[https://books.google.com/books?id=w8mtCwAAQBAJ&pg=PA63 63]|isbn=978-0-300-21792-6|language=en}}</ref> Noong Kongresong Panlipunang Rebolusyonaryo sa Londres noong 1881, pormal na inaprubahan ang taktikang ito.<ref name="Abidor">{{cite book |last=Abidor|first=Mitchell|url=https://books.google.com/books?id=ELZHEAAAQBAJ&pg=PT7|title=Death to Bourgeois Society: The Propagandists of the Deed|date=2016|publisher=PM Press|isbn=978-1-62963-112-7|language=en}}</ref> === Mutual na tulungan === Ang katawagang "''mutual aid''" tulungang mutuwal (o pagtutulungang-bayan) ay pinasikat ng pilosopong anarkista na si [[Peter Kropotkin]] sa kanyang kalipunan ng mga sanaysay na ''Mutual Aid: A Factor of Evolution''. Dito, ipinangatwiran niya na ang kooperasyon, at hindi ang kompetisyon, ang pangunahing puwersang nagtutulak sa [[ebolusyon]], sa pamamagitan ng [[Mutualismo|mutuwalismo]] sa [[biyolohiya]].<ref name="KropotkinRobinson2020">{{cite book |author1=Peter Kropotkin|author2=Victor Robinson|title=Mutual Aid – A Factor of Evolution: With an Excerpt from Comrade Kropotkin by Victor Robinson|url=https://books.google.com/books?id=CbLoDwAAQBAJ|chapter=Introduction|date=26 Mayo 2020|publisher=Read Books Limited|isbn=978-1-5287-9015-4|language=en}}</ref><ref name="Kropotkin">{{cite book |title=Mutual Aid: A Factor of Evolution|url=http://theanarchistlibrary.org/library/petr-kropotkin-mutual-aid-a-factor-of-evolution|last=Kropotkin|first=Petr|date=1902|via=The Anarchist Library|access-date=6 Mayo 2020|language=en}}</ref> Ipinahayag ni Kropotkin na ang pagtutulungang-bayan ay may praktikal na pakinabang sa pananatiling buhay ng mga tao at hayop at na ito ay naitaguyod sa pamamagitan ng [[likas na pagpili]]. Iginiit din niya na ang pagtutulungang-bayan ay masasabing kasintanda ng kultura ng tao.<ref name="Kropotkin" /> Ang pagkilalang ito sa malawak na katangian at pakinabang ng pagtutulungang-bayan sa bawat indibidwal ay salungat sa mga teorya ng [[Charles Darwin|Darwinismong]] panlipunan, na nagbibigay-diin sa kompetisyon ng mga indibiduwal at sa pananatili ng pinakamainam (''survival of the fittest''). === Pinakamababang antas na hindi maipagkakait === Ang ''irreducible minimum'' o pinakamababang antas na hindi maipagkakait ay isang pangunahing prinsipyong etikal sa ekolohiyang panlipunan ni Murray Bookchin.<ref>{{Cite book |last=Biehl |first=Janet |url=https://theanarchistlibrary.org/library/murray-bookchin-janet-biehl-the-murray-bookchin-reader |title=The Murray Bookchin Reader |date=1999 |language=en}}</ref> Nagmula ito sa pag-aaral ng mga katutubo at lipunang walang herarkiya. Ayon sa prinsipyong ito, ang bawat miyembro ng komunidad ay may walang-kondisyong karapatan sa mga pangunahing pangangailangan sa buhay,<ref>{{Cite news |last=Tokar |first=Brian |date=2008-03-01 |title=On Bookchin's Social Ecology and its Contributions to Social Movements {{!}} Institute for Social Ecology |language=en-US |work=Institute for Social Ecology |url=https://social-ecology.org/wp/2008/03/on-bookchins-social-ecology-and-its-contributions-to-social-movements/ |access-date=2026-07-21}}</ref> tulad ng pagkain, pabahay, at kalusugan—anuman ang kanilang naiambag na trabaho. === Pagwawalang-bisa sa paggawa === Partikular sa mga anarkistang lupon,<ref>{{Cite web |last=Ford|first=Nick|title=7 Key Concepts for Understanding Anti-Work Theory|url=https://www.filmsforaction.org/articles/7-key-concepts-for-understanding-antiwork-theory/|access-date=2022-08-09|website=Films For Action|language=en}}</ref> may ilan na naniniwalang ang [[Trabaho|paggawa]] ay lalong nahiwalay sa tao sa paglipas ng kasaysayan at sa likas na katangian nito ay hindi kasiya-siya at mabigat, kaya't hindi ito dapat ipataw sa pamamagitan ng mga paraang [[pang-ekonomiya]] o [[pampulitika]].<ref>{{Cite web |last=Peters|first=Adele|date=2015-02-02|title=Work Is Bullshit: The Argument For "Antiwork"|url=https://www.fastcompany.com/3041719/work-is-bullshit-the-argument-for-antiwork|access-date=2022-08-09|website=Fast Company|language=en-US}}</ref> Sa ganitong pananaw, may ilan na nananawagan sa pagpapatupad ng walang kondisyong batayang kita (''unconditional basic income'') at/o pagpapaikli ng linggo ng paggawa, gaya ng apat-na-araw na linggo ng trabaho.<ref>{{Cite web |last=Lashbrooke|first=Barnaby|title=The 'Anti-Work' Movement Is A Sign Something's Rotten In The Workplace|url=https://www.forbes.com/sites/barnabylashbrooke/2021/10/25/the-anti-work-movement-is-a-sign-somethings-rotten-in-the-workplace/|access-date=2022-08-09|website=[[Forbes]]|language=en}}</ref> Noong 1985, isinulat ng anarkista at sitwasyonistang manunulat na si Bob Black ang kinikilalang manipestong ''The Abolition of Work'' (''Ang Pagpapawalang-bisa sa Paggawa''). === Pagkakaisa ng pamamaraan at layunin === Sa anarkismo, ang pagkakaisa ng pamamaraan at layunin (''unity of means and ends'') ay tinatawag na politikang preporatibo. Sinasabi nito na ang mga paraang ginagamit sa pagbabago ng lipunan ay dapat mismong nagpapakita ng [[Kalayaan|malaya]], patas, at walang-gobyernong lipunan na gustong itayo. Ang politikang preporatibo ay mga paraan ng pag-oorganisa at mga ugnayang panlipunan na naglalayong isabuhay ang lipunang ninanais itatag ng isang pangkat sa hinaharap.<ref>{{cite web |last=Smith|first=E. T.|date=2023-02-01|title=Prefigurative Politics in Practice|url=https://commonslibrary.org/prefigurative-politics-in-practice/|access-date=2026-05-18|work=The Commons Library|language=en}}</ref> Sa praktika, kabilang dito ang pagbuo ng isang bagong lipunan "sa loob ng balangkas ng lumang lipunan" sa pamamagitan ng pamumuhay ayon sa mga pagpapahalaga at mga estrukturang panlipunang ninanais ng pangkat para sa hinaharap.<ref>{{cite web |title=Understanding Prefigurative Politics: A Deep Dive|url=https://www.classwithmason.com/2024/10/understanding-prefigurative-politics.html|website=Class with Mason|date=25 Oktubre 2024|access-date=25 Oktubre 2024|language=en}}</ref> Ayon kay Carl Boggs, na siyang lumikha ng katawagang ito, layunin ng politikang preporatibo na maisakatawan "sa loob mismo ng kasalukuyang pampulitikang gawain ng isang kilusan [...] ang mga anyo ng ugnayang panlipunan, pagpapasya, [[kultura]], at karanasang pantao na siyang pinakahuling mithiin nito," kaya't nagkakatugma ang paraan at ang layunin ng pagbabagong panlipunan.<ref>Boggs, Carl. 1977. Marxism, Prefigurative Communism, and the Problem of Workers' Control. [https://repository.library.brown.edu/studio/item/bdr:89258/ ''Radical America'' 11 (November)], 100; cf. Boggs Jr., Carl. Revolutionary Process, Political Strategy, and the Dilemma of Power. Theory & Society 4, Blg. 3 (Taglagas), 359-93. (sa Ingles)</ref> Minsan ding ipinagtatanggol ang politikang preporatibo batay sa paniniwalang ang mga layuning makakamit ng isang kilusang panlipunan ay "saligang hinuhubog ng mga paraang ginagamit nito."<ref>Leach, D. K. (2013). Prefigurative politics. The Wiley-Blackwell encyclopedia of social and political movements, 1004-1006. (sa Ingles)</ref> Ang preporatibismo ay ang pagsisikap na isabuhay o isagawa ang politikang preporatibo.<ref>{{Cite journal |last=Heffernan|first=Timothy|date=2020|title='Where Is the New Constitution?': Public Protest and Community-Building in Post–Economic Collapse Iceland|url=https://doi.org/10.3167/arcs.2020.060114|journal=Conflict and Society|volume=6|issue=1|pages=236–254|language=en}}</ref> === Anarkismo at pagkamakabansa o kontra-pagkamakabansa === Ang anarkismo at pagkamakabansa ay kapwa umusbong sa Europa kasunod ng [[Rebolusyong Pranses]] ng 1789, at may mahaba at matatag na ugnayan na maitutunton hanggang kay Mikhail Bakunin at sa kanyang pakikilahok sa kilusang Pan-Slabiko bago pa niya yakapin ang anarkismo. Mahaba rin ang kasaysayan ng pakikilahok ng mga anarkista sa mga kilusang makabansa sa iba't ibang panig ng daigdig, gayundin sa internasyonalismo. Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, malakas ang suporta ng anarkismo sa anasyonalismo at [[Esperanto]].<ref name="nodo50.org">Firth, Will. [http://www.nodo50.org/esperanto/anarkiismo.htm "Esperant Kaj Anarkiismo"]. ''Nodo50''. Nakuha noong 21 Setyembre 2020. "Anarkiistoj estis inter la pioniroj de la disvastigo de Esperanto. En 1905 fondiĝis en Stokholmo la unua anarkiisma Esperanto-grupo. Sekvis multaj aliaj: en Bulgario, Ĉinio kaj aliaj landoj. Anarkiistoj kaj anarki-sindikatistoj, kiuj antaŭ la Unua Mondmilito apartenis al la nombre plej granda grupo inter la proletaj esperantistoj, fondis en 1906 la internacian ligon Paco-Libereco, kiu eldonis la Internacian Socian Revuon. Paco-libereco unuiĝis en 1910 kun alia progresema asocio, Esperantista Laboristaro. La komuna organizaĵo nomiĝis Liberiga Stelo. Ĝis 1914 tiu organizaĵo eldonis multe da revolucia literaturo en Esperanto, interalie ankaŭ anarkiisma. Tial povis evolui en la jaroj antaŭ la Unua Mondmilito ekzemple vigla korespondado inter eŭropaj kaj japanaj anarkiistoj. En 1907 la Internacia Anarkiisma Kongreso en Amsterdamo faris rezolucion pri la afero de internacia lingvo, kaj venis dum la postaj jaroj similaj kongresaj rezolucioj. Esperantistoj, kiuj partoprenis tiujn kongresojn, okupiĝis precipe pri la internaciaj rilatoj de la anarkiistoj." (sa Esperanto)</ref><ref name="naturismo">{{cite news|last=Roselló|first=Josep Maria Roselló|date=17 Agosto 2005|url=http://www.nodo50.org/ekintza/article.php3?id_article%3D310|url-status=dead|title=Dossier: El naturalismo libertario en la península ibérica (1890-1939)|newspaper=Ekintza Zuzena|issue=32|archive-url=https://web.archive.org/web/20120320014704/https://www.nodo50.org/ekintza/article.php3?id_article=310|archive-date=20 Marso 2012|access-date=3 Hunyo 2014|quote=Proliferarán así diversos grupos que practicarán el excursionismo, el naturismo, el nudismo, la emancipación sexual o el esperantismo, alrededor de asociaciones informales vinculadas de una manera o de otra al anarquismo. Precisamente las limitaciones a las asociaciones obreras impuestas desde la legislación especial de la Dictadura potenciarуán indirectamente esta especie de asociacionismo informal en que confluirá el movimiento anarquista con esta heterogeneidad de prácticas y tendencias. Uno de los grupos más destacados, que será el impulsor de la revista individualista ''Ética'' será el Ateneo Naturista Ecléctico, con sede en Barcelona, con sus diferentes secciones la más destacada de las cuales será el grupo excursionista Sol y Vida.|language=es}}</ref><ref name="acracia">{{cite web|last=Díez|first=Xavier|date=1 Abril 2006|url=http://www.acracia.org/1-23a58lainsumision.pdf|url-status=dead|title=La insumisión voluntaria. El anarquismo individualista español durante la Dictadura y la Segunda República (1923-1938)|pages=1–36|archive-url=https://web.archive.org/web/20110723130358/http://www.acracia.org/1-23a58lainsumision.pdf|archive-date=23 Hulyo 2011|access-date=6 Mayo 2011|quote=La insumisión voluntaria: El anarquismo individualista español durante la Dictadura y la Segunda República (1923–1938).|language=es}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], inusig ng Espanyang Francoista ang mga anarkista at mga makabayang Katalan, na marami sa kanila ay malawakang gumagamit ng Esperanto.<ref name="Del Barrio">Del Barrio, Toño; Lins, Ulrich (27–29 Nobyembre 2006). [http://www.nodo50.org/esperanto/artik68es.htm "La utilización del esperanto durante la Guerra Civil Española"]. ''Nodo50''. International Congress on the Spanish Civil War. Hinango noong 21 Setyembre 2020. (sa Kastila)</ref> Iginiit ng anarkistang [[Irlandes]] na si Andrew Flood na ang mga anarkista ay hindi mga makabansa at lubos na tinututulan ang [[pagkamakabansa]]; sa halip, sila ay mga kontra-imperyalista.<ref name="Flood">Flood, Andrew. "An Anarchist Perspective on Irish Nationalism". Workers Solidarity Movement. (sa Ingles)</ref> Katulad nito, itinuturing ng Anarchist Federation (Pederasyong Anarkista) sa Britanya at Irlanda na ang pagkamakabansa ay isang ideolohiyang ganap na nakatali sa pag-unlad ng kapitalismo at hindi kayang lumampas dito.<ref name="Anarchist Federation">[http://www.afed.org.uk/publications/pamphlets-booklets/126-against-nationalism.html "Against Nationalism"]. Anarchist Federation. 3 Abril 2009. Retrieved 23 Setyembre 2020. (sa Ingles)</ref> Si Pierre-Joseph Proudhon, ang unang taong hayagang tumawag sa sarili bilang isang anarkista sa positibong diwa, ay tumutol sa pagkamakabansa, at iginiit na ang "pagwawakas ng militarismo ang misyon ng ika-19 na dantaon, kung hindi ay hahantong ito sa walang hanggang paghina".<ref>Woodcock, George. ''Pierre-Joseph Proudhon''. p. 233. (sa Ingles)</ref> Ayon kay Proudhon, sa ilalim ng kanyang mungkahing mutuwalismo, "wala nang magiging [[nasyonalidad]], wala nang bayang tinubuan sa pampulitikang kahulugan ng mga salitang ito; ang magiging kahulugan na lamang ng mga ito ay pook ng [[kapanganakan]]. Ang tao, anuman ang kanyang [[lahi]] o kulay, ay mamamayan ng daigdig; ang [[pagkamamamayan]] ay isang karapatang maaaring matamo saanman."<ref>Proudhon, Pierre-Joseph. ''General Idea of the Revolution in the Nineteenth Century''. p. 283. (sa Ingles)</ref> === ACAB === [[File:ACABBanner.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:ACABBanner.jpg|left|thumb|Mga anarkista sa [[Leipzig]], [[Alemanya]], na nagpoprotesta habang may hawak na bandilang may nakasulat na "''ACAB, all cops are b...''"]] Ang ACAB, isang daglat para sa ''all cops are bastards'' ("lahat ng pulis ay mga walanghiya" o "lahat ng pulis ay mga bastardo"), ay isang islogang pampulitika na iniuugnay sa mga tutol sa [[kapulisan]]. Karaniwan itong ginagamit bilang kasabihan sa mga ''graffiti'' o ipinapaukit bilang tato. Minsan ay isinusulat din ito bilang 1312, kung saan ang bawat bilang ay kumakatawan sa posisyon ng katumbas na titik sa [[Alpabeto|alpabetong]] Ingles (A=1, C=3, A=1, B=2). Ang pariralang ''all cops are bastards'' ay unang lumitaw sa [[Inglatera]] noong [[dekada 1920]],<ref name="Partridge1986">{{cite book|last=Partridge|first=Eric|title=A Dictionary of Catch Phrases|url=https://archive.org/details/dictionaryofcatc0000part_c8l4|publisher=Taylor & Francis|year=1986|isbn=978-0-415-05916-9|page=[https://archive.org/details/dictionaryofcatc0000part_c8l4/page/1 1]|language=en}}</ref><ref name=":13">{{Cite book|last1=Aitken-Smith|first1=Trent|title=The Tattoo Dictionary|last2=Tyson|first2=Ashley|date=2016|publisher=Octopus|isbn=978-1-78472-254-8|pages=13|language=en}}</ref><ref name="GQ">{{cite web|last=Groundwater|first=Colin|date=11 Hunyo 2020|title=A brief history of ACAB|url=https://www.gq-magazine.co.uk/politics/article/acab-meaning|access-date=11 Setyembre 2020|website=GQ|language=en}}</ref> at kalaunan ay pinaikli bilang "ACAB" ng mga manggagawang nagwewelga noong [[dekada 1940]].<ref name="GQ" /> Sa kasaysayan, ang daglat ay iniugnay sa mga [[kriminal]] sa Reyno Unido.<ref name=":13" /> Una itong naitala bilang tato ng mga bilanggo noong [[dekada 1970]], at karaniwang inilalagay ang tig-isang titik sa bawat daliri, o kung minsan ay ikinukubli bilang maliliit na tuldok sa bawat buko ng kamay.<ref name="ThompsonBlack2006">{{cite book|last1=Thompson|first1=Tim|url=https://archive.org/details/forensichumanide00thom_803|title=Forensic Human Identification: An Introduction|last2=Black|first2=Sue|publisher=Taylor & Francis|year=2006|isbn=978-0-8493-3954-7|page=[https://archive.org/details/forensichumanide00thom_803/page/n391 384]|url-access=limited|language=en}}</ref><ref name=":13" /> Noong 1970, ginamit ng ''Daily Mirror'' ang ACAB bilang pamagat ng isang artikulong nagsasaad na ito ay nakatatak sa isang kasapi ng ''Hells Angels'' na nakita sa [[lansangan]].<ref name="GQ" /> Ginamit din ng [[Direktor sa pelikula|direktor]] ng pelikulang si Sidney Hayers ang isang sinensurang bersyon ng [[parirala]] bilang pamagat ng kaniyang pelikulang [[krimen]] noong 1972 na ''All Coppers Are...''.''<ref>{{cite book|last=Elliot|first=Paul|title=Studying the British Crime Film|url=https://archive.org/details/studyingbritishc0000elli|publisher=Columbia University Press|year=2014|isbn=978-1-906-73374-2|pages=[https://archive.org/details/studyingbritishc0000elli/page/78 78]–79|language=en}}</ref>'' Noong 1977, nakita ng isang mamamahayag mula sa [[Newcastle upon Tyne]] ang daglat na nakasulat sa mga [[dingding]] ng isang selda sa bilangguan.<ref name="Partridge1986" /> Noong dekada 1980, naging simbolo ng kontra-establisimyento ang ACAB, lalo na sa loob ng mga subkulturang punk at ''skinhead'' (o ahit-ulo).<ref name=":13" /><ref name="GQ" /><ref name=":03">{{cite web|title=ACAB|url=https://www.adl.org/education/references/hate-symbols/acab|access-date=2019-05-30|website=Anti-Defamation League|language=en}}</ref> Lalo itong sumikat dahil sa awiting "A.C.A.B." ng bandang Oi! na the 4-Skins, na inilabas noong 1982.<ref name=":13" /><ref name="GQ" /> Sa mga sumunod na taon, naging tanyag ang ACAB bilang [[islogan]] ng mga ''hooligan'' at ''ultras'' sa [[Futbol|putbol]] sa Europa,<ref>{{Cite journal|last=Pollard|first=John|date=2016|title=Skinhead culture: the ideologies, mythologies, religions and conspiracy theories of racist skinheads|journal=Patterns of Prejudice|volume=50|issue=4–5|pages=398–419|doi=10.1080/0031322X.2016.1243349|s2cid=151502563|issn=0031-322X|language=en}}</ref><ref name=":13" /> gayundin ng mga kilusang anarkista at kontra-awtoritaryo sa iba't ibang panig ng mundo.<ref name="GQ" /> Sa ilang konteksto, itinuturing ng Anti-Defamation League (Liga Laban sa Paninirang-puri) ang parirala bilang isang simbolo ng pagkamuhi at inilalarawan ito bilang "isang matagal nang islogan sa kultura ng mga ''skinhead''," habang binabanggit ding ginagamit ito kapwa ng mga [[Rasismo|rasista]] at mga kontra-rasistang ''skinhead''.<ref name=":03" /><ref name="guerra">{{cite journal|last=Guerra|first=Nicola|title=Dalla strada alla letteratura, le spericolate e propizie vicende del forestierismo A.C.A.B.. Il contatto linguistico tra italiano e inglese nelle sottoculture Skinhead e Ultras|trans-title=From the road to literature, the reckless and auspicious events of the forestry industry A.C.A.B .. The linguistic contact between Italian and English in the Skinhead and Ultras subcultures|url=https://www.academia.edu/4566221|journal=Analele Universităţii Din Craiova, Seria Ştiinţe Filologice Linguistică Nr. 1-2|date=Enero 2013|publisher=Universităţii din Craiova|access-date=2020-06-03|language=en}}</ref> Matapos ang pagpaslang ng pulis na si Derek Chauvin kay [[George Floyd]] noong Mayo 2020, mas naging madalas ang paggamit ng katawagang ACAB ng mga taong tutol sa kapulisan.<ref name="vice_acab">{{cite news |work=Vice|last=Poulter|first=James|title=How 'ACAB' Became the Universal Anti-Police Slogan|url=https://www.vice.com/en/article/acab-all-cops-are-bastards-origin-story-protest/|access-date=2020-08-26|date=2020-06-08|language=en}}</ref> Habang lumalaganap sa buong Estados Unidos ang mga protesta bilang tugon sa [[Pagpatay kay George Floyd|pagkamatay ni Floyd]] at ang mga talakayan tungkol sa karahasang isinasagawa ng pulisya na may motibong panlahi, mas madalas ding nabanggit ang ACAB sa mga plataporma ng [[hatirang pangmadla]], at nagsimula ring ibenta ang mga produktong may nakalimbag na daglat na ito.<ref name="vice_acab" /> Ayon sa mga tagapagtaguyod ng katawagan, ang ACAB ay nangangahulugang ang bawat pulis ay may pananagutan sa isang hindi makatarungang sistema. [[Pangangatuwiran|Ipinapangatuwiran]] nila na kahit hindi mismo nakikilahok ang isang pulis sa kalupitan ng pulisya o sa [[rasismo]] sa pagpapatupad ng [[batas]], may [[pananagutan]] pa rin siya sa mga ginawa ng kaniyang mga kasamahan dahil hindi niya ito tinututulan o sinusubukang pigilan.<ref>{{Cite web|date=2020-06-01|title=What I mean when I say I want to abolish the police|url=https://www.independent.co.uk/voices/acab-abolish-police-george-floyd-protests-cops-a9543386.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20200602083406/https://www.independent.co.uk/voices/acab-abolish-police-george-floyd-protests-cops-a9543386.html|archive-date=2020-06-02|url-access=limited|url-status=live|access-date=2021-12-17|website=The Independent|language=en}}</ref> === Pagbuwag sa bilangguan === [[File:La_presó_és_tortura.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:La_pres%C3%B3_%C3%A9s_tortura.jpg|thumb|Isang ''graffiti'' o sulat sa pader sa [[Cataluña]] na nakasulat sa [[wikang Kastila]] na may salin na "Ang bilangguan ay pagpapahirap" at simbolong Bilog-A ng anarkismo.]] Ang pagbuwag sa bilangguan (''prison abolition'') ay isang kilusan na naglalayong buwagin ang bilangguan bilang isang institusyon.<ref name="Frampton">{{cite news |last1=Frampton|first1=Thomas Ward|title=The Dangerous Few: Taking Seriously Prison Abolition and Its Skeptics|url=https://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/hlr135&div=98&id=&page=|access-date=15 Agosto 2025|work=Harvard Law Review|date=2021–2022|pages=2013|language=en}}</ref> Hindi tulad ng reporma sa bilangguan, layunin ng pagbuwag sa bilangguan na magtatag ng isang sistema ng [[Katarungan|hustisyang]] pangkriminal na hindi gumagamit ng pagkakapiit bilang paraan ng pagpaparusa. Karaniwang itinataguyod ng mga tagasuporta nito ang makapanunumbalik na hustisya, na naglalayong maituwid at maibalik sa lipunan ang mga [[nagkasala]], sa halip na ang mapagganting hustisya, na naglalayong magparusa sa nagkasala batay sa tindi ng kaniyang krimen. Madalas ding isinusulong ng mga tagapagtaguyod ng pagbuwag sa bilangguan ang malalaking pagbabagong pang-estruktura upang maiwasan ang krimen sa antas ng [[lipunan]] sa pamamagitan ng pagtugon sa mga ugat nito. Ayon sa pananaw na ito, ang krimen ay bunga ng mga suliraning panlipunan tulad ng rasismo at [[kahirapan]]. Bahagyang nabuo ang kilusan para sa pagbuwag sa bilangguan sa Estados Unidos bilang tugon sa pag-aalsa sa Bilangguan ng Attica noong 1971, na nagbigay-pansin sa mga di-makataong kalagayang laganap sa mga bilangguan. Ang mga kilalang aktibista, lalo na si Angela Davis, ay nakatulong upang mabigyang-pansin ang usapin ng pagbuwag sa bilangguan, bagaman nanatili itong higit na limitado sa mga makakaliwang pangkat at mga akademikong lupon. Muling sumigla ang interes sa kilusan matapos ang pagpaslang kay George Floyd noong 2020 at ang mga kaguluhang sibil na sumunod dito, na nagbigay-diin sa mga hindi pagkakapantay-pantay batay sa lahi sa loob ng sistemang hustisyang pangkriminal. === Pagpapalaya sa kabataan === Ang pagpapalaya sa mga bata (''child liberation'') sa anarkismo ay ang paniniwala na ang mga bata at [[kabataan]] ay nararapat magkaroon ng buong awtonomiya, respeto, at kalayaan mula sa panunupil ng mga matatanda, mapilitang pagpapalaki ng magulang, at sapilitang pag-aaral. Pangunahing layunin nito na wakasan ang pagtrato sa mga bata bilang pag-aari ng [[magulang]], palitan ang mga tradisyonal na paaralan ng mga boluntaryong espasyo sa pag-aaral, at tiyakin ang tulong-komunidad para sa mga pangunahing pangangailangan. Ang kilusan para sa mga karapatan ng kabataan (''youth rights movement''), na inilalarawan din bilang pagpapalaya sa kabataan (''youth liberation''), ay isang umuusbong na kilusang mula sa mga karaniwang mamamayan na naglalayong labanan ang [[Diskriminasyon sa gulang|diskriminasyon sa edad]] at isulong ang mga karapatang sibil ng mga kabataan—yaong mga hindi pa umaabot sa edad ng legal na ganap na gulang, na 18 taong gulang sa karamihan ng mga bansa. May ilang pangkat na nilalabanan ang pedopobya at ephebipobiya sa lipunan sa pamamagitan ng pagtataguyod ng tinig ng kabataan, pagbibigay-kapangyarihan sa kabataan, at sa huli, ng pagkakapantay-pantay sa pagitan ng mga henerasyon sa pamamagitan ng pakikipagtuwang ng kabataan at mga nakatatanda.<ref>Fletcher, A. (2006) ''[http://www.commonaction.org/WYVH.pdf Washington Youth Voice Handbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081001193809/http://www.commonaction.org/WYVH.pdf|date=2008-10-01}}'' Olympia, WA: CommonAction. (sa Ingles)</ref> Maraming tagapagtaguyod ng mga karapatan ng kabataan ang itinatangi ang kanilang kilusan mula sa kilusan para sa mga karapatan ng mga bata, sapagkat ipinapangatuwiran nilang ang huli ay nagsusulong ng mga pagbabagong kadalasang higit na naghihigpit sa mga bata at kabataan.<ref>Axon, K. (n.d.) [https://web.archive.org/web/20080215235519/http://www.asfar.org/zine/1st/Pedophobia.html ''The Anti-Child Bias of Children's Advocacy Groups''] Chicago, IL: Americans for a Society Free of Age Restrictions. (sa Ingles)</ref> === Anarkiyang pakikipagrelasyon === [[File:RA_symbol.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:RA_symbol.jpg|left|thumb|Simbolo ng anarkiyang pakikipagrelasyon]] Ang anarkiyang pakikipagrelasyon ay ang paglalapat ng mga prinsipyong anarkista sa mga [[ugnayang interpersonal]].<ref name=":4">{{Cite book |last=Pérez-Cortés|first=Juan-Carlos|title=Relationship Anarchy: Occupy Intimacy!|date=2022|publisher=La Oveja Roja|isbn=979-8-3680-3944-2|location=Madrid|language=en}}</ref> Kabilang sa mga pangunahing pagpapahalaga nito ang awtonomiya, mga gawaing laban sa herarkiya, pagtutol sa normatibidad, at pagkakaugnayang nakabatay sa pagtutulungan ng pamayanan.<ref>{{Cite web|title=The Difference Between Relationship Anarchy and Non-Hierarchical Polyamory|url=http://www.relationship-anarchy.com/videos/2016/6/20/the-difference-between-relationship-anarchy-and-non-hierarchical-polyamory|website=Relationship Anarchy|language=en-GB|access-date=2020-05-07|archive-date=2020-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200503103805/http://www.relationship-anarchy.com/videos/2016/6/20/the-difference-between-relationship-anarchy-and-non-hierarchical-polyamory|url-status=dead}}</ref><ref name=":24">{{Cite web|date=2020-09-05|title=The Great Showdown of Hierarchical Polyamory vs. Relationship Anarchy|url=http://thenewmodality.com/the-great-showdown-of-hierarchical-polyamory-vs-relationship-anarchy/|access-date=2022-02-14|website=The New Modality|language=en-US|archive-date=2022-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20220120105438/http://thenewmodality.com/the-great-showdown-of-hierarchical-polyamory-vs-relationship-anarchy/|url-status=live}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|title=Can relationship anarchy create a world without heartbreak? {{!}} Aeon Ideas|url=https://aeon.co/ideas/can-relationship-anarchy-create-a-world-without-heartbreak|access-date=2022-02-14|website=Aeon|language=en|archive-date=2020-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200320145346/https://aeon.co/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=What Is Relationship Anarchy?|url=https://www.mindbodygreen.com/articles/what-is-relationship-anarchy|publisher=Mindbodygreen|access-date=2023-04-26|website=MBGRelationships|date=2 Agosto 2020|archive-date=2023-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230426200016/https://www.mindbodygreen.com/articles/what-is-relationship-anarchy|url-status=live|language=en}}</ref> Hayagan itong tumututol sa amatonormatibidad<ref>{{Cite web|date=2018-05-09|title=Are You Radical Enough to Be a Relationship Anarchist?|url=https://www.gq.com/story/relationship-anarchy|access-date=2022-02-14|website=GQ|language=en-US|archive-date=2020-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200320213043/https://www.gq.com/story/relationship-anarchy|url-status=live}}</ref> at mononormatibidad, at karaniwan—bagaman hindi sa lahat ng pagkakataon—na hindi monogamo.<ref name=":14">{{Cite web|last=Heaney|first=Katie|date=2018-10-23|title=What It's Like Being a Relationship Anarchist|url=https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|access-date=2022-02-14|website=The Cut|language=en-us|archive-date=2022-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417014230/https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|url-status=live}}</ref><ref name=":3" /><ref name=":04">{{Cite web|last=Lopez|first=Veronica|date=2021-10-15|title=Here's What to Know About Relationship Anarchy|url=https://www.cosmopolitan.com/sexopedia/a37973461/relationship-anarchy/|access-date=2022-02-13|website=Cosmopolitan|language=en-US|archive-date=2021-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20211206194702/https://www.cosmopolitan.com/sexopedia/a37973461/relationship-anarchy/|url-status=live}}</ref><ref name=":15">{{Cite web|last=Heaney|first=Katie|date=2018-10-23|title=What It's Like Being a Relationship Anarchist|url=https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|access-date=2022-02-14|website=The Cut|language=en-us|archive-date=2022-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417014230/https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|url-status=live}}</ref> Naiiba ito sa poliyamorya, ''solo poly'', ''swinging'', at iba pang anyo ng pakikipagrelasyon, sapagkat maaaring taglay pa rin ng mga ito ang mga estrukturang gaya ng amatonormatibidad, herarkiya ng mga matalik na relasyon, at mga tuntuning naglilimita sa awtonomiya.<ref name=":24" /><ref name=":04" /><ref name="De las Heras Gómez pp. 644–660">{{cite journal |last=De las Heras Gómez|first=Roma|title=Thinking Relationship Anarchy from a Queer Feminist Approach|journal=Sociological Research Online|publisher=SAGE Publications|volume=24|issue=4|date=2018-12-20|issn=1360-7804|doi=10.1177/1360780418811965|pages=644–660|s2cid=220124663|url=https://qsu070.noblogs.org/files/2020/10/De-las-Heras-G%C3%B3mez-2018-Thinking-Relationship-Anarchy-from-a-Queer-Feminist-Approach.pdf|access-date=2022-12-19|archive-date=2022-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20221219162224/https://qsu070.noblogs.org/files/2020/10/De-las-Heras-G%C3%B3mez-2018-Thinking-Relationship-Anarchy-from-a-Queer-Feminist-Approach.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Binibigyang-kahulugan din ang anarkiyang pakikipagrelasyon bilang isang bagong paradigma kung saan ang pagiging malapit sa isa't isa at awtonomiya ay hindi na itinuturing na mga bagay na likas na nagkakasalungatan o lumilikha ng suliranin sa loob ng isang relasyon.<ref>{{cite web |last1=Guillén|first1=Ricardo|title=Beyond romantic love – an analysis of how the dilemma of closeness vs. autonomy is handled in relationship anarchy discourse|url=https://lup.lub.lu.se/student-papers/search/publication/8968241|website=LUP Student Papers|publisher=Lund University Libraries|access-date=29 Nobyembre 2021|archive-date=19 Oktubre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019121447/https://lup.lub.lu.se/student-papers/search/publication/8968241|url-status=live|language=en}}</ref> == Perspektibong pang-ekonomiya == === Komunismong anarkista === Ang anarkistang komunismo{{refn|Kilala din bilang "anarko-komunismo"<ref>{{cite book |last1=Hodges |first1=Donald C. |url=https://books.google.com/books?id=Pu7zAgAAQBAJ |title=Sandino's Communism: Spiritual Politics for the Twenty-First Century |year=2014 |publisher=University of Texas Press |isbn=978-0292715646 |language=en |page=[https://books.google.com/books?id=Pu7zAgAAQBAJ&q=Anarcho-communism&pg=PA3 3] |access-date=21 Disyembre 2019 |archive-date=22 Hulyo 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210722044609/https://books.google.com/books?id=Pu7zAgAAQBAJ |url-status=live |via=Google Books}}</ref><ref>{{cite book |last1=Kinna |first1=Ruth|title=The Bloomsbury Companion to Anarchism |url=https://books.google.com/books?id=dNuoAwAAQBAJ |year=2012 |publisher=Bloomsbury Publishing|language=en |isbn=978-1441142702 |language=en |page=[https://books.google.com/books?id=dNuoAwAAQBAJ&q=Anarcho-communism&pg=PA329 329] |access-date=21 Disyembre 2019 |archive-date=15 Enero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115214158/https://books.google.com/books?id=dNuoAwAAQBAJ |url-status=live |via=Google Books}}</ref><ref>{{cite book |last1=Wetherly |first1=Paul |title=Political Ideologies |url=https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ |date=2017 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0198727859 |pages=[https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&q=anarcho-communism 130], [https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&q=anarcho-communism 137], [https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&q=anarcho-communism 424] |language=en |access-date=21 Disyembre 2019 |archive-date=22 Hulyo 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210722044620/https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ |url-status=live |via=Google Books}}</ref> o "komunismong libertaryo".{{Sfn|Nettlau|1996|p=145}}<ref>{{cite book |last=Bolloten |first=Burnett |url=https://books.google.com/books?id=-VarDLHA3_YC&q=%22libertarian%20communism%22&pg=PA65 |title=The Spanish Civil War: Revolution and Counterrevolution |publisher=University of North Carolina Press |year=1991 |isbn=978-0807819067 |page=65 |access-date=25 Marso 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220211095511/https://books.google.com/books?id=-VarDLHA3_YC&q=%22libertarian%20communism%22&pg=PA65 |archive-date=11 Pebrero 2022 |url-status=live |via=Google Books|language=en}}</ref>|group=nb|name=nb4}} ay isang pinakadulong-kaliwang ideolohiyang pampulitika at paaralan ng kaisipang anarkista na nagsusulong ng isang anyo ng komunismo. Ang [[komunismo]] (mula sa salitang [[Wikang Latin|Latin]] na ''communis'', na nangangahulugang "panlahat" o "pangkaraniwan"){{sfn|Ball|Dagger|2019}}{{sfn|Ball|Dagger|2019}} ay isang ideolohiyang pampulitika at pang-ekonomiya na naglalayong lumikha ng isang lipunang komunista—isang kaayusang sosyoekonomikong walang uri na nakasentro sa sama-samang pagmamay-ari ng mga kasangkapan sa produksyon, distribusyon, at pagpapalitan, at namamahagi ng mga produkto sa lipunan batay sa pangangailangan.<ref>{{cite book |last=Ely|first=Richard T|title=French and German socialism in modern times|date=1883|publisher=Harper & Brothers|location=New York|pages=35–36|oclc=456632|quote=All communists without exception propose that the people as a whole, or some particular division of the people, as a village or commune, should own all the means of production{{snd}}land, houses, factories, railroads, canals, etc.; that production should be carried on in common; and that officers, selected in one way or another, should distribute among the inhabitants the fruits of their labor.|language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Bukharin|first1=Nikolai|title=The ABC of Communism|last2=Preobrazhensky|first2=Yevgeni|date=1922|publisher=Communist Party of Great Britain|location=Londres, Inglatera|pages=72–73, § 20|translator-last1=Paul|translator-first1=Cedar|chapter=Distribution in the communist system|access-date=18 Agosto 2021|orig-date=1920|translator-last2=Paul|translator-first2=Eden|chapter-url=https://www.marxists.org/archive/bukharin/works/1920/abc/ABC-of-Communism.pdf#page=67|via=Marxists Internet Archive|archive-url=https://web.archive.org/web/20250212173140/https://www.marxists.org/archive/bukharin/works/1920/abc/ABC-of-Communism.pdf#page=67|archive-date=12 Pebrero 2025|language=en}}</ref><ref name="Steele p.43">{{harvp|Steele|1992|p=43}}: "One widespread distinction was that socialism socialised production only while communism socialised production and consumption."</ref> Nananawagan ang anarkistang komunismo sa pag-aalis ng mga herarkiya, gayundin ng pribadong pag-aari, subalit pinananatili ang personal na pag-aari at ang mga bagay, [[Kalakalan|kalakal]], at serbisyong kolektibong pag-aari. Sinusuportahan nito ang panlipunang pagmamay-ari ng ari-arian at ang pamamahagi ng mga [[yaman]] ayon sa prinsipyong "[[mula sa bawat isa ayon sa kaniyang kakayahan, para sa bawat isa ayon sa kaniyang pangangailangan]]." Unang nabuo ang anarkistang komunismo bilang isang natatanging kaisipan sa seksiyong Italyano ng ''International Workingmen's Association''.{{Sfn|Pernicone|1993|pp=111–113}} Nang maglaon, naging mahalaga ang mga teoretikal na akda ni Peter Kropotkin, sapagkat pinalawak at pinaunlad ng mga ito ang kapuwa maka-organisasyong agos ng anarkistang komunismo at ang maka-pag-aalsang agos na tumututol sa pormal na organisasyon.{{Sfn|Pengam|1987|pp=74–75}} Kabilang sa mga halimbawa ng mga lipunang anarkistang komunista ang mga teritoryong anarkista ng Makhnovshchina noong Rebolusyong Ruso,<ref>{{cite book |last=Skirda|first=Alexandre|title=Nestor Makhno: Anarchy's Cossack|publisher=AK Press|year=2004|isbn=1902593685|location=Edinburgh|page=394|translator-last=Sharkey|translator-first=Paul|oclc=58872511|orig-year=1982|language=en}}</ref> at ang mga teritoryo ng Rebolusyong Espanyol, lalo na ang rebolusyonaryong Cataluña.<ref>{{cite book |url=http://www.revoltlib.com/?id=1045|first=Murray|last=Bookchin|archive-url=https://web.archive.org/web/20211023194646/http://www.revoltlib.com/%3Fid%3D1045|archive-date=23 October 2021|title=To Remember Spain: The Anarchist and Syndicalist Revolution of 1936|date=2 Pebrero 2017|quote=In anarchist industrial areas like Catalonia, an estimated three-quarters of the economy was placed under workers' control, as it was in anarchist rural areas like Aragon. [...] In the more thoroughly anarchist areas, particularly among the agrarian collectives, money was eliminated and the material means of life were allocated strictly according to need rather than work, following the traditional precepts of a libertarian communist society.|language=en}}</ref> === Mutuwalismo === {{main|Mutuwalismo}} Ang [[Mutualismo|mutuwalismo]] ay isang paaralan ng kaisipang anarkista at teoryang pang-ekonomiya na nagsusulong ng pagkontrol ng mga manggagawa sa mga kasangkapan ng produksyon, ng isang malayang pamilihan na binubuo ng mga indibiduwal na [[Artesano|artisano]], mga nag-iisang pagmamay-ari, at mga [[kooperatiba]] ng mga manggagawa, gayundin ng mga karapatan sa pag-aari batay sa okupasyon at paggamit. Bilang mga tagapagtaguyod ng teorya ng halaga ng paggawa at teorya ng paggawa sa pagmamay-ari, tinututulan ng mga mutuwalista ang lahat ng anyo ng renta sa ekonomiya, [[Tubo (ekonomika)|tubo]], at [[interes]] na lampas sa nominal na interes, sapagkat itinuturing nila ang mga ito na nakabatay sa pagsasamantala sa paggawa. Hangarin ng mga mutuwalista na bumuo ng isang ekonomiyang walang akumulasyon ng kapital o konsentrasyon ng pagmamay-ari ng lupa. Hinihikayat din nila ang pagtatatag ng sariling pamamahala ng mga manggagawa, na sa kanilang pananaw ay maaaring suportahan sa pamamagitan ng paglalabas ng mutuwal na kredito ng mga mutuwal na bangk, na may layuning makalikha ng isang lipunang [[pederal]]. Ayon kay Peter Kropotkin, nagmula ang mutwalismo sa mga pangyayari ng Rebolusyong Pranses, lalo na sa pederalista at tuwirang demokratikong estruktura ng [[Komuna ng Paris]].{{Sfn|Marshall|1993|pp=431-432}} Ang mga saligan ng teoryang pang-ekonomiya ng mutwalismo ay nag-ugat sa radikalismo ng [[Mga Ingles|Ingles]] na [[Sosyalismo|sosyalistang]] si Thomas Spence. Hinango niya mula sa [[Bibliya]], gayundin sa mga liberal na akda nina [[John Locke]] at James Harrington, ang panawagang buwagin ang pribadong pagmamay-ari at ilagay ang kontrol sa produksyon sa mga manggagawa sa pamamagitan ng mga kooperatiba ng mga manggagawa.{{Sfn|Carson|2018|p=83}} Unang ginamit ang katawagang "mutuwalismo" noong dekada 1820. Sa simula, itinuring itong kasingkahulugan ng mga katawagang tulad ng "mutuwal na pagtutulungan", "pagkakatumbasan", at "makatarungang pakikitungo".{{Sfn|Wilbur|2019|p=213}} Noong 1822, ginamit ng Pranses na pilosopong utopista na si [[Charles Fourier]] ang katawagang mutuwalismong pinagsamang nagtatagpo (Pranses: ''mutualisme composé convergent'') upang ilarawan ang isang anyo ng progresibong [[edukasyon]] na iniangkop sa Sistemang Monitoriyal ng mga mag-aaral na nagsisilbing guro sa kapwa mag-aaral.{{Sfn|Wilbur|2019|pp=214-215}} === Ekonomiyang regalo === Ang ekonomiyang regalo (''gift economy'') o kulturang regalo ay isang sistema ng [[pagpapalitan]] kung saan ang mga mahahalagang bagay ay hindi ipinagbibili, kundi kusang ibinibigay nang walang hayag na kasunduan para sa agarang o hinaharap na kapalit.<ref name="Cheal">{{cite book |last=Cheal|first=David J|title=The Gift Economy|publisher=Routledge|location=New York|year=1988|pages=1–19|chapter=1|isbn=0415006414|chapter-url=https://books.google.com/books?id=o-wNAAAAQAAJ&pg=PP1|access-date=2009-06-18|language=en}}</ref> Ang pagbibigay ng regalo sa isang kulturang regalo ay pinamamahalaan ng mga pamantayang panlipunan at mga kaugalian; bagaman may umiiral na inaasahan ng katumbasan, ang mga regalo ay hindi ibinibigay bilang tahasang kapalit ng mga produkto o serbisyo kapalit ng [[salapi]] o ng iba pang produkto o serbisyo.<ref name="R. Kranton">R. Kranton: ''Reciprocal exchange: a self-sustaining system'', American Economic Review, V. 86 (1996), Issue 4 (Setyembre), pp. 830–851 (sa Ingles)</ref> Naiiba ito sa [[ekonomiyang pamilihan]] o [[Palitan ng kalakal|palitang-kalakal]], kung saan ang mga produkto at serbisyo ay pangunahing ipinagpapalit nang hayagan batay sa halagang natatanggap bilang kapalit. [[File:Give_away_shop_utrecht_inside.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Give_away_shop_utrecht_inside.jpg|right|thumb|Sa loob ng tindahang pamigay sa [[Utrecht]]. Mababasa sa paskil ang: "Sapat ang ibinibigay ng daigdig para sa pangangailangan ng lahat, subalit hindi para sa kasakiman ng lahat."]] Ang mga tindahang pamigay (''give-away shops''), malayang tindahan (''freeshops''), o libreng tindahan (''free stores'') ay mga tindahan kung saan libre ang lahat ng paninda. Katulad ang mga ito ng mga tindahang pangkawanggawa (''charity shops''), na karamihan sa mga ipinamimigay ay mga gamit na segunda mano—subalit ang kaibhan ay walang anumang bayad ang lahat ng bagay. Maging ito man ay [[aklat]], [[muwebles]], [[kasuotan]], o [[kagamitang pambahay]], malaya itong ibinibigay, bagaman may ilang tindahan na nagpapatupad ng patakarang "magbigay ng isa, kumuha ng isa" (''one-in, one-out''), gaya ng sa mga palitang tindahan (''swap shops''). Ang libreng tindahan ay isang anyo ng nakabubuong tuwirang pagkilos na nag-aalok ng alternatibo sa pamimili sa loob ng balangkas na nakabatay sa salapi, na nagpapahintulot sa mga tao na magpalitan ng mga produkto at serbisyo sa labas ng isang ekonomiyang nakasalalay sa pera. Ang pangkat na kontra-kultura ng [[dekada 1960]] na The Diggers<ref>{{cite book |author1=John Campbell McMillian|author2=Paul Buhle|title=The new left revisited|url=https://books.google.com/books?id=U_Ohks41z2IC&pg=PA112|access-date=28 Disyembre 2011|year=2003|publisher=Temple University Press|isbn=978-1566399760|pages=112–|language=en}}</ref> ay nagbukas ng mga libreng tindahan na namimigay ng kanilang mga paninda, naghahain ng libreng pagkain, namamahagi ng mga libreng [[Medisina|gamot]], nagbibigay ng salapi, nag-oorganisa ng mga libreng konsiyerto, at lumilikha ng mga likhang-sining na pampulitika.<ref name="Lytle2005">{{cite book|last=Lytle|first=Mark Hamilton|title=America's Uncivil Wars: The Sixties Era from Elvis to the Fall of Richard Nixon|url=https://books.google.com/books?id=5w3iBwAAQBAJ|year=2005|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0190291846|pages=213, 215|language=en}}</ref> Hinango ng The Diggers ang kanilang pangalan mula sa orihinal na English Diggers na pinamunuan ni Gerrard Winstanley,<ref name="Digger Archives">{{cite web |url=http://www.diggers.org/overview.htm|title=Overview: who were (are) the Diggers?|access-date=2007-06-17|work=The Digger Archives|language=en}}</ref> at layunin nilang bumuo ng isang maliit na lipunang malaya sa salapi at kapitalismo.<ref name="American Experience doc">{{cite video |people=Gail Dolgin; Vicente Franco|date=2007|title=American Experience: The Summer of Love|url=https://www.pbs.org/wgbh/amex/love/index.html|publisher=PBS|access-date=2007-04-23|archive-date=2017-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20170325104758/http://www.pbs.org/wgbh/amex/love/index.html|url-status=dead|language=en}}</ref> Maraming anarkista, lalo na ang mga anarko-primitibista at anarko-komunista, ang naniniwalang ang iba't ibang anyo ng ekonomiyang regalo ay maaaring maging susi sa pagputol sa siklo ng [[kahirapan]]. Dahil dito, madalas nilang hangarin na baguhin ang buong lipunan tungo sa isang ekonomiyang regalo. Itinuturing ng mga anarko-komunista ang ekonomiyang regalo bilang isang huwarang sistema na walang salapi, mga pamilihan, o sentralisadong pagpaplano. Ang pananaw na ito ay maitutunton kahit man lamang kay Peter Kropotkin, na nakakita sa mga pamayanang mangangaso at mangangalap na kaniyang napuntahan bilang huwaran ng mutuwal na pagtutulungan.<ref>Mutual Aid: A Factor of Evolution (1955 malambot na pabalat (muling inimprenta 2005), kabilang ang paunang salita noong 1914 ni Kropotkin, Paunang Salita at Bibliyograpiya ni Ashley Montagu, at ''The Struggle for Existence'', ni Thomas H. Huxley ed.). Boston: Extending Horizons Books, Porter Sargent Publishers. {{ISBN|0875580246}}. Project Gutenberg e-text, Project LibriVox librong awdyo (sa Ingles)</ref> Bilang kapalit ng sistemang pamilihan, itinataguyod ng mga anarko-komunista—gaya ng mga nanirahan sa ilang nayon sa Espanya noong [[dekada 1930]]—ang isang ekonomiyang regalo na walang salapi, kung saan ang mga produkto at serbisyo ay nililikha ng mga manggagawa at ipinamamahagi sa mga tindahang pangkomunidad. Sa sistemang ito, ang bawat isa (kabilang ang mismong mga manggagawang lumikha ng mga ito) ay may karapatang kumuha at gumamit ng anumang produkto o serbisyo na kanilang nais o kailangan bilang kabayaran sa kanilang ambag sa paglikha ng mga produkto at serbisyo.<ref>[Augustin Souchy, "A Journey Through Aragon," sa Sam_Dolgoff (pat.), The Anarchist Collectives, ts. 10] (sa Ingles)</ref> === Ekonomiyang aklatan === Ang ekonomiyang aklatan (''library economy'') ay isang teoretikal na sistemang pang-ekonomiya para sa isang lipunan kung saan ang mga tradisyonal na tindahan ng tingi ay ganap na pinapalitan ng mga [[aklatan]] ng mga bagay (''libraries of things''). Ang mga ito ay mga organisasyong sama-samang pagmamay-ari ng isang [[pamayanan]] na nagpapahiram ng mga bagay na angkop sa sistemang pagpapahiram—lalo na yaong mga bagay na paminsan-minsan lamang gamitin subalit mahirap itabi o itago, tulad ng mga espesyal na kagamitang pangkusina at mga natatanging kagamitang [[Teknolohiya|teknolohikal]]. Kabilang din dito ang mga karaniwang ipinahihiram ng mga tradisyonal na aklatan, gaya ng mga [[aklat]], dyornal, at iba pang midya. Ang anumang bagay na hindi angkop na ipamahagi sa pamamagitan ng sistemang pagpapahiram ay sa halip ay malayang ipamamahagi batay sa pangangailangan. Nalalapat ito sa mga bagay na maaari lamang gamitin nang minsan o yaong nangangailangan ng napakahabang panahon bago mailipat ang pagmamay-ari, tulad ng [[pagkain]] at [[pabahay]].<ref>{{Cite web |url=https://www.law.georgetown.edu/environmental-law-review/blog/is-a-library-centric-economy-the-answer-to-sustainable-living/|title=Is a Library-Centric Economy the Answer to Sustainable Living?|website=law.georgetown.edu|access-date=2026-03-01|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://stimpunks.org/glossary/library-economy/|title=Library Economy - Stimpunks Foundation|website=stimpunks.org|access-date=2026-03-01|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://enlightenknowledge.com/library-economy-components-and-multifaceted-role/|title=Library Economy: Components and Multifaceted role|website=enlightenknowledge.com|access-date=2026-03-01|language=en}}</ref> Sa loob ng anarkismo, ang ekonomiyang aklatan ay isang iminungkahing paraan ng pag-oorganisa ng mga pinagkukunang-yaman at pamamahagi ng mga [[produkto]] at serbisyo batay sa mga komon (''commons''), malayang pagsasama (''free association''), at sama-samang pamamahala, sa halip na pribadong pagmamay-ari o kontrol ng estado.<ref name=":5">{{Cite book |last=Andrewism |url=https://theanarchistlibrary.org/library/andrewism-how-anarchy-works |title=How Anarchy Works |date=2024-05-01 |language=en}}</ref> Inilalarawan ito ni Andrewismo bilang isang paraan ng pag-unawa sa kung paano maisasagawa sa praktika ang mga prinsipyong anarkista sa larangan ng ekonomiya. Nakabatay ito sa tatlong pangunahing simulain: ''usufruct'' (malayang paggamit ng mga komon ayon sa pangangailangan), ''irreducible minimum'' (pinakamababang antas na hindi maipagkakait), at ''complementarity'' (pagkilala sa magkakaibang kakayahan at pangangailangan ng mga tao bilang magkatuwang at hindi magkakumpitensya).<ref name=":5" /> === Kontra-ekonomika === Ang kontra-ekonomika (''counter-economics'') ay isang teoryang pang-ekonomiya at rebolusyonaryong pamamaraan na binubuo ng tuwirang pagkilos na isinasagawa sa pamamagitan ng [[itim na pamilihan]] o abong pamilihan. Bilang isang termino, unang ginamit ito ng mga Amerikanong aktibista at teorista ng libertaryanismo na sina Samuel Edward Konkin III at J. Neil Schulman. Binigyang-kahulugan ito ni Konkin bilang pag-aaral o pagsasagawa ng "lahat ng mapayapang kilos ng tao na ipinagbabawal ng Estado."<ref>{{Cite web |title=Agorism: Revolutionary market anarchism |url=https://agorism.eu.org/ |access-date=2026-07-29 |website=Agorism: Revolutionary market anarchism |language=en-US}}</ref> Ang termino ay pinaikling anyo ng kontra-ekonomika laban sa establisimyento at maaari ring tawaging kontra-politika. Isinama ni Schulman ang kontra-ekonomika sa doktrina ni Konkin na agorismo,<ref>Afterword by Samuel Edward Konkin in ''Alongside Night'' (1999). Pulpless.com. p. 274. {{ISBN|1-58445-120-3}}. {{ISBN|978-1-58445-120-4}}. (sa Ingles)</ref> isang pilosopiyang panlipunan ng kaliwang libertaryanismo<ref>{{Cite web |title=Interview With Samuel Edward Konkin III |url=http://www.spaz.org/~dan/individualist-anarchist/software/konkin-interview.html |access-date=2026-07-29 |website=www.spaz.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=Apr 28, 2015|title=Black-Market Activism: Samuel Edward Konkin III and Agorism|url=https://www.libertarianism.org/columns/black-market-activism-samuel-edward-konkin-iii-agorism|archive-url=https://web.archive.org/web/20160514001633/http://www.libertarianism.org/columns/black-market-activism-samuel-edward-konkin-iii-agorism|archive-date=2016-05-14|access-date=2026-07-29|website=www.libertarianism.org}}</ref> at isang sangay ng anarkismong pampamilihan na nagtataguyod ng paglikha ng isang lipunan kung saan ang lahat ng ugnayan sa pagitan ng mga tao ay nakabatay sa kusang-loob na pagpapalitan.<ref name="Konkin">{{cite book|url=http://www.kopubco.com/pdf/An_Agorist_Primer_by_SEK3.pdf|title=An Agorist Primer|last=Konkin III|first=Samuel Edward|publisher=Kopubco|date=Disyembre 2008|access-date=21 Disyembre 2019|quote=The goal of agorism is the agora. The society of the open marketplace as near to untainted by theft, assault, and fraud as can be humanly attained is as close to a free society as can be achieved. And a free society is the only one in which each and every one of us can satisfy his or her subjective values without crushing others' values by violence and coercion.|language=en}}</ref> == Halimbawa ng pamayanang anarkista == === '''Rebolusyon sa Cataluña''' === Ang Rebolusyonaryong [[Cataluña]]{{Sfnm|1a1=Alexander|1y=1999|1p=754|2a1=Graham|2y=2002|2p=221|3a1=Paz|3y=2006|3p=512}} (Hulyo 21, 1936 – Mayo 8, 1937) ang panahong ang nagsasariling rehiyon ng Cataluña sa hilagang-silangang Espanya ay pinamamahalaan o malaki ang impluwensiya ng iba't ibang [[Unyon ng manggagawa|unyong manggagawa]], partidong pampulitika, at mga milisyang anarkista, sindikalista, komunista, at sosyalista noong panahon ng [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]]. Bagaman nanatiling nasa kapangyarihan ang konstitusyonal na institusyon ng sariling pamahalaan ng Cataluña, ang Generalitat de Catalunya (na pinamumunuan ng ''Esquerra Republicana de Catalunya'' o ERC), at kinuha pa nito ang karamihan sa mga kapangyarihang dating nasa pamahalaang sentral ng Espanya sa nasasakupan nito, ang mga unyong manggagawa ang ''[[de facto]]'' na namahala sa malaking bahagi ng [[ekonomiya]] at mga puwersang [[militar]]. Kabilang dito ang Confederación Nacional del Trabajo (CNT, ''Pambansang Kompederasyon ng Paggawa''), na siyang pangunahing unyong manggagawa noong panahong iyon, at ang malapit na kaugnay nitong ''Federación Anarquista Ibérica'' (FAI, Pederasyong Anarkista ng [[Iberya]]). Mahalaga rin ang papel ng ''Unión General de Trabajadores'' (UGT, Pangkalahatang Unyon ng mga Manggagawa), ng ''Partido Obrero de Unificación Marxista'' (POUM, Partido ng mga Manggagawa para sa Marxistang Pagkakaisa), at ng ''Partit Socialista Unificat de Catalunya'' (PSUC, Nagkaisang Partidong Sosyalista ng Cataluña), na kinabibilangan ng dating Partido Komunista ng Cataluña. Nagsimula ang pamumunong sosyalista sa rehiyon kasabay ng Rebolusyong Espanyol ng 1936, na nagbunga ng pagkontrol ng mga manggagawa sa mga [[negosyo]] at [[pabrika]], kolektibong [[pagsasaka]] sa malaking bahagi ng kanayunan, at mga pag-atake laban sa mga nasyonalista ng Espanya at sa klerong Katoliko. Ang lumalaking impluwensiya ng Partido Komunista ng Espanya (PCE) sa pamahalaan ng Prenteng Popular, at ang hangarin nitong isabansa ang mga rebolusyonaryong komite at mga milisya, ay nagbunsod ng tunggalian laban sa CNT at POUM. Nauwi ito sa Mga Araw ng Mayo (''May Days''), at sa kalaunan ay napalitan ang CNT ng PSUC bilang pangunahing puwersang pampulitika sa Cataluña hanggang sa matalo sila ng mga puwersang Nasyonalista noong 1939. === '''Komunidad sa Manchuria''' === Ang Samahan ng mga Mamamayang Koreano sa Manchuria (''Korean People's Association in Manchuria'',<ref>{{Cite book |last=Dalessandro |first=Francesco |url=https://theanarchistlibrary.org/library/francesco-dalessandro-the-forgotten-anarchist-commune-in-manchuria |title=The Forgotten Anarchist Commune in Manchuria |date=2020 |language=en}}</ref> KPAM; {{Korean|hangul=재만한족총연합회}}; Agosto 1929 – Setyembre 1931) ay isang nagsasariling awtonomong prepektura sa [[Manchuria]] na tinitirhan ng humigit-kumulang dalawang milyong takas na [[Mga Koreano|Koreano]]. Matapos ang pananakop ng [[Hapon]] sa Korea, maraming anarkistang Koreano ang tumakas patawid ng hangganan patungong Manchuria, kung saan nagsimula silang mag-organisa ng isang ugnayan ng mutwal na pagtutulungan para sa mga lumikas na Koreano sa rehiyon. Kasama ang ilang nasyonalista na Koreano, itinatag nila ang KPAM upang magbigay ng pagkain, edukasyon, at pagtatanggol sa sarili sa mga kasapi nito. Hindi nagtagal, hinarap ng samahan ang pag-atake ng mga komunistang Koreano at sa mga [[Imperyo ng Hapon|imperyalistang Hapones]], na nagsagawa ng mga pagpaslang sa kanilang mga pinuno. Ang pananakop ng Hapon sa Manchuria ang nagwakas sa eksperimentong anarkista, at marami sa mga kasapi nito ang tumakas patungong [[Tsina]] upang ipagpatuloy ang pakikipaglaban laban sa Imperyo ng Hapon. === '''Kilusang Makhno (Makhnovschina)''' === Ang Makhnovshchina ({{Langx|uk|Махновщина|translit=Makhnovshchyna}}, {{IPA|uk|mɐxˈnɔu̯ʃtʃɪnɐ|IPA}}) ay isang malawakang kilusan na naglalayong itatag ang anarkistang komunismo sa panahon ng Digmaan para sa Kalayaan ng Ukraine noong 1917–1921. Ipinangalan ito kay Nestor Makhno,<ref>{{Cite book |last=Kuznetsov |first=Michael |url=https://theanarchistlibrary.org/library/michael-kuznetsov-the-makhnovshchina-through-the-prism-of-the-psyche |title=The Makhnovshchina through the Prism of the Psyche |language=en}}</ref> ang punong kumandante ng Rebolusyonaryong Hukbong Insurhente ng Ukranya (''Revolutionary Insurgent Army of Ukraine''). Layunin ng kilusan na lumikha ng isang sistema ng mga malalayang sobyet na mamamahala sa paglipat tungo sa isang lipunang walang estado at walang uri. Kinontrol nito ang mga teritoryo sa timog at silangang [[Ukranya]]. Unang lumakas ang kilusang Makhnobista kasunod ng [[Rebolusyong Pebrero]], nang magtatag ito ng ilang komunang agrikultural sa bayan ni Makhno na Huliaipole. Matapos kumampi sa mga [[Bolshevik]] sa panahon ng Digmaang Ukranyano–Sobyet, napilitang kumilos nang lihim ang mga Makhnobista dahil sa pananalakay ng Austro-Aleman, at nagsagawa sila ng digmaang gerilya laban sa [[Gitnang Kapangyarihan]] sa buong 1918. Pagkaraan ng tagumpay ng mga insurhente sa Labanan sa Dibrivka, nakontrol ng Makhnovshchina ang malaking bahagi ng lalawigan ng Katerynoslav at nagsimulang magtatag ng mga institusyong anarkista-komunista. Isang Panrehiyong Kongreso ng mga Magsasaka, Manggagawa, at mga Insurhente ang ipinatawag upang isaayos ang pampulitika at pang-ekonomiyang pamamahala ng rehiyon, at itinatag ang Rebolusyonaryong Konsehong Militar (''Military Revolutionary Council'') bilang ''de facto'' na sangay tagapagpaganap ng kilusan. Napaliligiran ng iba't ibang kaaway sa lahat ng panig, bumagsak ang depensa ng mga Makhnobista sa labanan para sa Donbas dahil sa pagsulong ng Puting Kilusan (''White movement'') noong Hunyo 1919. Dahil dito, napilitang umurong ang mga Makhnobista patungong Kherson, kung saan muling inayos ang kanilang hukbo at nagsagawa ng matagumpay na kontra-opensiba laban sa mga Puti sa Labanan sa Peregonovka. Matapos mapigilan ang pagsulong ng mga Puti, nakontrol ng mga Makhnobista ang malaking bahagi ng timog at silangang Ukranya sa huling bahagi ng 1919, at nasakop pa nila ang ilang malalaking lungsod na industriyal, sa kabila ng pagiging isang kilusang pangunahing binubuo ng mga magsasaka. Nagwakas ang pamamahala ng mga Makhnobista sa rehiyon nang lusubin ng Pulang Hukbo (''Red Army'') ang Ukranya noong Enero 1920, na nagsimula sa Tunggaliang Bolshevik–Makhnobista. Nagsagawa ang mga Makhnobista ng digmaang gerilya laban sa Pulang Hukbo, na nagpapatupad ng mga patakarang Bolshevik tulad ng Pulang Teror (''Red Terror'') at komunismong pandigma. Malawak ang suportang natanggap ng mga Makhnobista mula sa kanilang baseng magsasaka. Bagaman pansamantalang nagkaroon ng kapayapaan ang dalawang panig sa pamamagitan ng Kasunduang Starobilsk upang labanan ang mga nalalabing pwersa ng Puting Kilusan, muli ring sinalakay ng Pulang Hukbo ang mga Makhnobista at tuluyang natalo ang mga ito pagsapit ng Agosto 1921. Ang mga pangunahing pinuno ng Makhnobista ay napilitang magtungo sa pagkatapon, natalo sa labanan, o nabihag at pinaslang ng Pulang Hukbo. === Zomia === Ang Zomia ay isang katawagang [[Heograpiya|heograpikal]] na ipinakilala noong 2002 ng historyador na si Willem van Schendel ng [[Unibersidad ng Amsterdam]]<ref>{{cite web |url=https://socialhistory.org/en/staff/willem-van-schendel|title=Willem van Schendel|website=International Institute of Social History|accessdate=Nobyembre 28, 2010|language=en}}</ref><ref>{{cite book |date=2005|editor-last1=Kratoska|editor1-first=P. H.|editor2-last=Raben|editor2-first=R.|editor3-last=Nordholt|editor3-first=H. S.|title=Locating Southeast Asia: Geographies of Knowledge and Politics of Space|publisher=Singapore University Press|page=v|isbn=9971-69-288-0|language=en}}</ref> upang tukuyin ang malawak na bahagi ng kalupaang [[Timog-silangang Asya]] na sa kasaysayan ay nanatiling lampas sa kontrol ng mga pamahalaang nakabatay sa mga sentro ng populasyon sa mga kapatagan.<ref>{{cite book |last=van Schendel|first=W.|chapter=Geographies of knowing, geographies of ignorance: Jumping scale in Southeast Asia|date=2005|editor-last1=Kratoska|editor1-first=P. H.|editor2-last=Raben|editor2-first=R.|editor3-last=Nordholt|editor3-first=H. S.|title=Locating Southeast Asia: Geographies of Knowledge and Politics of Space|publisher=Singapore University Press|isbn=9971-69-288-0|language=en}}</ref> Ang aklat na ''The Art of Not Being Governed: An Anarchist History of Upland Southeast Asia'' (''Ang Sining ng Hindi Pagpapasakop sa Pamamahala: Isang Anarkistang Kasaysayan ng Bulubunduking Timog-Silangang Asya'') ng Amerikanong antropologong si James C. Scott, na inilathala noong 2009, ay sinusuri nito ang mataas na bulubunduking rehiyon ng Zomia sa Timog-Silangang Asya.<ref name="Scott-2009">{{cite book |last1=Scott|first1=James C|title=The Art of Not Being Governed: An Anarchist History of Upland Southeast Asia|date=30 Setyembre 2009|publisher=Yale University Press|location=New Haven|isbn=9780300152289|url=https://yalebooks.yale.edu/book/9780300152289/art-not-being-governed|accessdate=20 Abril 2020|format=Matigas na pabalat|language=en}}</ref><ref name="Truthout-2011">{{cite web|last=Sethness|first=Javier|title=Refugees' Descendants in Southeast Asia Prove Stateless Society Is Possible|url=http://www.truth-out.org/opinion/item/1950:refugees-descendants-in-southeast-asia-prove-stateless-society-is-possible|website=Truthout|format=Review|date=3 Hulyo 2011|accessdate=20 April 2020|language=en}}</ref> Ayon kay Scott, ang humigit-kumulang 100 milyong naninirahan sa Zomia ay binubuo ng mga minoryang [[etniko]] na may "tunay na nakalilitong pagkakaiba-iba ng mga etnisidad at [[wika]]". Sa loob ng mahabang panahon, iniwasan nilang mapasailalim sa pamamahala o dominasyon ng mga nakapaligid na imperyo, kultura, o pamahalaan. Kabilang sa mga pangkat na ito ang mga Akha, Hmong, Karen, Lahu, Mien, at Wa.<ref name="Chronicle-2011">{{cite news|last=Hammond|first=Ruth|title=The Battle Over Zomia|url=https://chronicle.com/article/The-Battle-Over-Zomia/128845/|work=The Chronicle of Higher Education|date=4 Setyembre 2011|accessdate=20 Abril 2020|language=en}}</ref> === Exarcheia ng Gresya === Ang Exarcheia ({{Langx|el|Εξάρχεια}}, {{IPA|el|eˈksarçi.a|pron}}) ay isang kapitbahayan sa gitnang bahagi ng [[Atenas]], [[Gresya]], na malapit sa makasaysayang gusali ng [[National Technical University of Athens|Pambansang]] [[National Technical University of Athens|Teknikal na Unibersidad ng Atenas]].<ref name=":16">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/cities/2019/aug/26/athens-police-poised-to-evict-refugees-from-squatted-housing-projects|title=Inside Exarcheia: the self-governing community Athens police want rid of|first1=Alex|last1=King|first2=Ioanna|last2=Manoussaki-Adamopoulou|newspaper=The Guardian|date=26 Agosto 2019|access-date=12 Hunyo 2020|via=www.theguardian.com|archive-date=26 Agosto 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190826080334/https://www.theguardian.com/cities/2019/aug/26/athens-police-poised-to-evict-refugees-from-squatted-housing-projects|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kontogianni|first=Bella|date=30 Abril 2021|title=Exarcheia: Most Misunderstood Neighborhood in Athens|url=https://greekreporter.com/2021/04/30/exarcheia-most-misunderstood-neighborhood-in-athens/|access-date=|website=Greek Reporter|language=en-US|quote=Often referred to as the anarchist neighborhood of Athens [...]|archive-date=30 Abril 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210430204823/https://greekreporter.com/2021/04/30/exarcheia-most-misunderstood-neighborhood-in-athens/|url-status=live}}</ref> Ang pangalang ''Exarcheia'' ay nagmula sa isang negosyante noong ika-19 na siglo na nagngangalang Exarchos ({{Langx|el|Έξαρχος|links=no}}), na nagbukas ng isang malaking tindahang pangkalahatan sa lugar. Ang Exarcheia ay nasa hangganan ng Kolonaki sa silangan at napapaligiran ng Kalye Patission, Kalye Panepistimiou, at Abenida Alexandras. [[File:Street_in_Exarcheia,_Greece.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Street_in_Exarcheia,_Greece.jpg|left|thumb|Kalye sa Exarcheia]] Ang Exarcheia ay nabuo sa pagitan ng 1870 at 1880 sa dating hangganan ng lungsod ng Atenas at nagkaroon ng mahalagang papel sa panlipunan at pampolitikang buhay ng Gresya. Dito naganap ang Pag-aalsa sa Politekniko ng Atenas noong Nobyembre 1973. Noong Disyembre 2008, ang pagpatay ng isang pulis sa 15-taong-gulang na si Alexandros Grigoropoulos sa Exarcheia ay nagbunsod ng malawakang pag-aalsa sa buong Gresya. Ang Exarcheia ay isang lugar na tinitirhan ng maraming [[intelektuwal]] at mga alagad ng sining, at tahanan din ng iba't ibang pangkat na may motibong pampolitika. Isa rin itong sentro ng sining kung saan regular na idinaraos ang mga pagtatanghal sa teatro at mga konsyerto sa paligid ng pangunahing [[liwasan]]. Matatagpuan din sa Exarcheia ang punong himpilan ng PASOK, isang partidong pampolitika sa Gresya na sumuporta sa mga patakarang pagtitipid na ipinataw ng [[Unyong Europeo]] noong 2009. Dahil dito, naging madalas itong puntiryahin ng mga anarkista sa kanilang mga pag-atake.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-greece-attack-bullets/gun-used-in-greek-pasok-shooting-favored-by-one-guerrilla-group-police-idUSKBN1D71GD|title=Gun from Greek PASOK shooting used in past guerrilla attacks -police|date=7 Nobyembre 2017|work=Reuters|access-date=5 Pebrero 2018|archive-date=5 Pebrero 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180205184347/https://www.reuters.com/article/us-greece-attack-bullets/gun-used-in-greek-pasok-shooting-favored-by-one-guerrilla-group-police-idUSKBN1D71GD|url-status=live|language=en}}</ref> Ang mga himpilan ng pulisya at iba pang simbolo ng awtoridad (at kapitalismo), gaya ng mga [[bangko]], ay madalas ding maging target ng mga pangkat na nasa dulong kaliwa ng politika.<ref>{{Cite web |last=Antonova|first=Angela|date=2026-07-31|title=Greek anarchist youths throw petrol bombs at cars outside central Athens police station|url=https://english.pravda.ru/news/hotspots/90534-police_station/|access-date=2026-08-01|website=english.pravda.ru|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2008-12-07|title=Greek police shooting sparks riot|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7769710.stm|access-date=2026-08-01|language=en-GB}}</ref> Makikita rin sa Exarcheia ang maraming halimbawa ng mga ''graffiti'' na laban sa kapitalismo.<ref>{{cite news|last1=Pilic|first1=Damir|title=Red Revival: The Fall and Rise of Karl Marx|url=http://www.balkaninsight.com/en/article/red-revival-the-fall-and-rise-of-karl-marx-10-16-2015|agency=Balkan Insight|date=23 Nobyembre 2015|access-date=3 Oktubre 2016|archive-date=12 Disyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181212124708/http://www.balkaninsight.com/en/article/red-revival-the-fall-and-rise-of-karl-marx-10-16-2015|url-status=live|language=en}}</ref> Mayroon ding isang sariling pinamamahalaang estrukturang pangkalusugan na nagbibigay ng mga serbisyong medikal sa lugar.<ref>{{Cite web |date=2015-10-13|title=Aυτοοργανωμένη Δομή Υγείας Εξαρχείων (Α.Δ.Υ.Ε.) {{!}} Κάτοικοι, συλλογικότητες και κοινωνικά εγχειρήματα Εξαρχείων|url=http://syl-kat-exarcheion.espivblogs.net/%CE%BA%CE%BF%CE%B9%CE%BD%CF%89%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CF%8C-%CE%B9%CE%B1%CF%84%CF%81%CE%B5%CE%AF%CE%BF|access-date=10 Disyembre 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20151013024209/http://syl-kat-exarcheion.espivblogs.net/%CE%BA%CE%BF%CE%B9%CE%BD%CF%89%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CF%8C-%CE%B9%CE%B1%CF%84%CF%81%CE%B5%CE%AF%CE%BF|archive-date=13 Oktubre 2015|language=Griyego}}</ref> Ang mga protesta na nagsisimula sa Exarcheia ay nagpapakita ng samu't saring pormasyong pampolitika at mga koalisyon, kabilang ang mga kabataang napagkaitan ng oportunidad, mga migrante, mga kontra-awtoritaryo, mga anarkista, at mga mamamayang [[Gresya|Griyego]] mula sa katamtaman hanggang sa pinakamatitinding panig ng magkabilang dulo ng pampolitikang ispektro.<ref name=":8">{{Cite journal|last=Astrinaki|first=R.|title="(Un)hooding" a Rebellion: The December 2008 Events in Athens|journal=Social Text|volume=27|issue=4 101|pages=97–107|doi=10.1215/01642472-2009-056|year=2009|language=en}}</ref><ref name=":9">{{Cite journal|last=Apoifis|first=Nicholas|title=Fieldwork in a furnace: anarchists, anti-authoritarians and militant ethnography|journal=Qualitative Research|volume=17|issue=1|pages=3–19|doi=10.1177/1468794116652450|year=2017|s2cid=148163559|doi-access=free|language=en}}</ref> == Oposisyon sa anarkismo == === Liberalismo === Ang [[liberalismo]] at anarkismo ay parehong kumikilala sa halaga ng indibidwal na kalayaan, subalit lubos silang nagkakasalungat pagdating sa usapin ng pamahalaan. Ang anarkismo ay may matinding pagdududa sa moral na batayan ng estado.<ref>{{Citation |last=Fiala |first=Andrew |title=Anarchism |date=2025 |url=https://plato.stanford.edu/archives/win2025/entries/anarchism/ |work=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |edition=Tagniyebe 2025 |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |language=en |access-date=2026-08-01 |editor2-last=Nodelman |editor2-first=Uri}}</ref> Isinusulong nito ang ganap na pagbuwag sa pamahalaan at sa lahat ng sapilitang herarkiya upang mapalitan ang mga ito ng boluntaryong samahan at kapayapaang nakabatay sa pinagkasunduan. Sa kabilang banda, naniniwala naman ang liberalismo na makatwiran at kailangan ang mga institusyong pampolitika tulad ng konstitusyonal na demokrasya at ang batas (''rule of law'').<ref>{{Cite web |title=Liberalism - Routledge Encyclopedia of Philosophy |url=https://www.rep.routledge.com/articles/thematic/liberalism/v-1 |access-date=2026-08-01 |website=www.rep.routledge.com |language=en}}</ref> Para sa mga liberal, ang limitadong pamahalaan ay mahalaga upang maprotektahan ang mga karapatan at interes ng bawat indibiduwa. Magkaiba rin ang kanilang pananaw sa ekonomiya. Suportado ng liberalismo ang kapitalismo at [[malayang pamilihan]]. Tinututulan naman ng karamihang anarkista ang pribadong pag-aari. Nais ng mga anarkista ang kolektibong pamamahala sa komunidad. Gumagamit ang liberalismo ng batas at mga reporma. Ang anarkismo naman ay naniniwala sa direktang aksyon.<ref>{{Cite web |title=Anarchism and Liberalism – Earlham Sociology and Politics Pages |url=https://earlhamsociologypages.uk/anarchliber/ |access-date=2026-08-01 |language=en-GB}}</ref> === Pasismo === Ang [[pasismo]] ay isang malayong-kanang [[ideolohiya]] na nagtataguyod ng pamahalaang awtoritaryo. Sa sistemang ito, ang kapakanan ng mamamayan ay ganap na isinusuko sa ilalim ng interes ng isang makapangyarihang [[diktador]]. Karaniwan nitong ipinagbabawal ang kalayaan ng indibiduwal, tinututulan ang [[demokrasya]], at gumagamit ng puwersa ng militar upang supilin ang anumang uri ng oposisyon. Sa kabilang dako, ang anarkismo ay isang radikal na pilosopiyang pampolitika na naglalayong tuluyang buwagin ang estado at pamahalaan. Naniniwala ang anarkismo na ang lahat ng usapin ng tao ay dapat pamahalaan ng mga indibiduwal sa pamamagitan ng boluntaryong pagsasama-sama nang walang sapilitang awtoridad.<ref>{{Cite web |title=Anarkismo {{!}} Southeast Asian Anarchist Library |url=https://sea.theanarchistlibrary.org/library/joseph-a-labadie-anarkismo-tl |access-date=2026-08-01 |website=sea.theanarchistlibrary.org}}</ref> Layunin nitong lumikha ng isang egalitaryo o pantay-pantay na lipunan na walang herarkiya, kung saan ang kaayusan ay nagmumula sa kusang-loob na pagtutulungan ng mamamayan at hindi sa utos ng batas o pinuno.<ref>{{Cite web |title=Anarkismo {{!}} libcom.org |url=https://libcom.org/article/anarkismo |access-date=2026-08-01 |website=libcom.org |language=en}}</ref> Ang historikal na pananaw sa pasismo ay nagsilbing marahas na alternatibo sa anarkiya sa pamamagitan ng pagpataw ng Ganap na Estado.<ref>{{Cite journal |date=1926-01-01 |title=Fascism as an Alternative to Anarchy |url=https://online.ucpress.edu/currenthistory/article/23/4/522/123829/Fascism-as-an-Alternative-to-Anarchy |journal=Current History |language=en |volume=23 |issue=4 |pages=522–524 |doi=10.1525/curh.1926.23.4.522 |issn=0011-3530}}</ref> Sa kabilang banda, ipinapakita na ang anarkismo ay tumatayo bilang direktang paglaban sa pasismo, na nagtataguyod ng lipunang walang herarkiya at tiraniya.<ref>{{Cite web |title=Spanish civil war {{!}} libcom.org |url=https://libcom.org/tags/spanish-civil-war |access-date=2026-08-01 |website=libcom.org |language=en}}</ref> === Pagkamabansa === Ang [[nasyonalismo]] at anarkismo ay dalawang magkaibang kaisipang pampulitika: pinapahalagahan ng nasyonalismo ang pagmamahal sa bayan at kapangyarihan ng estado, habang tinututulan naman ng anarkismo ang pamahalaan at lahat ng uri ng hirarkiya. Sa konteksto ng kasaysayan, ang dalawang kaisipang ito ay nag-abot at nag-impluwensya sa mga kilusang mapagpalaya. Ang mga bayani at propagandistang Pilipino tulad nina [[José Rizal|Jose Rizal]] at [[Isabelo de los Reyes]] ay nakasalamuha at naimpluwensyahan ng mga ideyang anarkista habang nasa Espanya.<ref>{{Cite book |last=Fernandez |first=Erwin S. |url=https://theanarchistlibrary.org/library/erwin-s-fernandez-anarchism-in-the-philippines |title=Anarchism in the Philippines |date=2009 |language=en}}</ref> Ang nasyonalismo ay ginamit upang pagbuklurin ang [[mga Pilipino]] para itatag ang sariling pamahalaan laban sa mga Kastila, samantalang ang anarkismo naman ay nagbigay-inspirasyon sa mga maagang unyon ng mga manggagawa upang labanan ang mapang-aping sistema nang walang pag-asa sa sentralisadong kapangyarihan. Ang modernong bansa-estado at ang institusyon ng pribadong ari-arian ay direktang kasalungat ng anarkistang konsepto ng tunay na [[kalayaan]] o kalayaan bilang kawalan ng dominasyon. Ang nasyonalismo na nagtatanggol sa kapangyarihan ng estado ay isang estruktural na hadlang na nagpapanatili ng dominasyon, na radikal na tinatanggihan ng anarkismo. Ang nasyonalismo ay itinuturing na isang mapanlinlang na kasangkapan ng gobyerno upang panatilihin ang kontrol sa mga [[Pagkamamamayan|mamamayan]] sa pamamagitan ng pagpukaw ng [[patriyotismo]] o huwad na pagmamahal sa bayan.<ref name=":6">{{Cite book |last=Anonymous |url=https://theanarchistlibrary.org/library/anonymous-anarchism-and-nationalism |title=Anarchism and Nationalism |date=1970 |language=en}}</ref> Madalas gamitin ng mga tradisyonal na partidong pampolitika—maging ng tinatawag na "kaliwang" grupo—ang mga kilusang pambansang pagpapalaya para lamang sa sarili nilang ambisyon na makamit at mapanatili ang kapangyarihan ng estado<ref name=":6" />. Sa sandaling maupo sa puwesto ang isang bagong pamahalaan, muli nitong pinapalakas ang mga pambansang hangganan at militarismo, na nagreresulta pa rin sa kawalan ng tunay na kalayaan.<ref name=":6" /> Dahil dito, hayagang tinatanggihan ng anarkismo ang nasyonalismo at anumang rebolusyon na naglalayon lamang na magpalit ng mga pinuno o magtatag ng bagong naghaharing uri.<ref name=":6" /> Ang tunay na sagot ng anarkismo laban sa [[imperyalismo]] ay hindi ang pagtatayo ng mga reaksyonaryong rehimeng nasyonalista, kundi ang isang pandaigdigang rebolusyong panlipunan.<ref name=":6" /> Nilalayon nitong tuluyang gibain ang lahat ng artipisyal na pambansa, [[Relihiyon|relihiyoso]], at rasyal na harang na naghihiwalay sa mga manggagawa at mamamayan ng mundo.<ref name=":6" /> === Pamahalaang sosyalista === Nagkakaiba ang [[sosyalismo]] at anarkismo sa isang pangunahing usapin: ang pangangailangan ng isang estado. Ipinapalagay ng pananaw ng sosyalismo na ang paggamit at pamamahagi ng mga yaman ng lipunan ay dapat kontrolin at planuhin ng isang pamahalaang halal ng mamamayan upang magsilbing kasangkapan ng [[katarungan]]. Umaasa ang mga sosyalista sa sentral na kapangyarihang ito at sa sentralisadong pagpaplano upang pangasiwaan ang produksyon at makatarungang maipamahagi ang kayamanan sa buong lipunan. Sa kabilang banda, itinuturing ng mga anarkista na ang anumang sentralisadong pamahalaan ay likas na mapaniil at nakasasama sa [[pag-unlad]] ng sangkatauhan. Ang anarkismo ay hayagang tumututol sa awtoridad ng estado at sa halip ay nagtataguyod ng ganap na sariling pamamahala. Naniniwala ang mga anarkista na ang lipunan ay dapat organisahin batay lamang sa kusang-loob na pagsang-ayon ng mga tao at sa malalayang samahang [[boluntaryo]], na tuluyang nag-aalis sa mga mapamilit na hirarkiyang ginagamit ng isang sosyalistang estado. Sa tradisyon ng o sosyalismo ng estado, naniniwala silang kailangang gamitin ang kontrol ng gobyerno upang pamahalaan ang produksyon, [[yaman]], at mga ari-arian para sa publiko. Ayon sa makasaysayang sanaysay na ''State Socialism and Anarchism'' ni Benjamin Tucker,<ref>{{Cite web |last=Tucker |first=Benjamin R. |date=1888 |title=STATE SOCIALISM AND ANARCHISM: How Far They Agree, and Wherein They Differ |url=https://cooperative-individualism.org/tucker-benjamin_state-socialism-and-anarchism-1888.pdf |access-date=Agosto 2, 2026 |website=cooperative-individualism.org |language=en}}</ref> ang sistemang ito ay naglalayong gawing isang malawak na burukrasya ang nasyon kung saan ang estado ang nag-iisang tagapamahala ng industriya upang tuluyang burahin ang kapitalistang kompetisyon. Para sa mga sosyalista, ang awtoridad ng pamahalaan ay isang pansamantala ngunit kinakailangang hakbang upang protektahan ang mga manggagawa at ipatupad ang pagkakapantay-pantay. Sa kabilang banda, tahasang tinatanggihan ng anarkismo ang argumentong ito at itinuturing ang estado bilang ugat ng kawalan ng [[kalayaan]]. Sa [[Akademikong larangan|akademikong]] pagsusuri,<ref>{{Cite journal |last=Shaffer |first=Kirwin |date=2023-01-02 |title=Anarchists vs. the State: As Latin America swings left, activists keep alive a long anarchist tradition of critiquing the limits of state power. For them, the real alternatives are in communities, workplaces, and the streets. |url=https://doi.org/10.1080/10714839.2023.2184080 |journal=NACLA Report on the Americas |language=en |volume=55 |issue=1 |pages=74–81 |doi=10.1080/10714839.2023.2184080 |issn=1071-4839}}</ref> ang mga anarkista ay mahigpit na sumasalungat sa kahit anong uri ng hirarkikong na pamahalaan. Naniniwala sila na kapag ang kapangyarihan ay ibinigay sa isang sosyalistang estado, ang burukrasya nito ay likas na magiging mapaniil at hindi kusang maglalaho. Sa halip na dumaan sa pamahalaan, isinusulong ng anarkismo ang agarang pagbuo ng lipunan mula sa ibaba pataas (''bottom-up'') sa pamamagitan ng mga boluntaryong unyon at malayang kooperasyon ng mga tao. === Teokrasya === Ang [[teokrasya]] at anarkismo ay dalawang magkaibang sistema ng pamamahala. Sa teokrasya, ang pamahalaan ay pinamumunuan ng mga pinuno ng relihiyon at ang mga batas ay ibinabatay sa utos ng [[Diyos]], kung saan may mataas na kontrol ang estado sa buhay at paniniwala ng mga mamamayan. Isang modernong halimbawa nito ay ang [[Apganistan]] sa ilalim ng [[Taliban]], kung saan pinatatakbo ang bansa bilang isang teokratikong estado.<ref>{{Cite web |date=Enero 23, 2026 |title=Afghanistan: Taliban consolidate theocratic State while the humanitarian crisis deepens, EUAA report finds {{!}} European Union Agency for Asylum |url=https://www.euaa.europa.eu/news-events/afghanistan-taliban-consolidate-theocratic-state-while-humanitarian-crisis-deepens-euaa-report-finds |access-date=2026-08-02 |website=www.euaa.europa.eu |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Politics |first=Oishimaya Sen Nag |date=2025-03-14 |title=Countries With A Theocratic Government Today |url=https://www.worldatlas.com/government/countries-with-a-theocratic-government-today.html |access-date=2026-08-02 |website=WorldAtlas |language=en-US}}</ref> Sa [[Kasaysayan ng Pilipinas|kasaysayan naman ng Pilipinas]], masasalamin ang sistemang ito sa tinawag ni [[Marcelo H. del Pilar]] na "''La Frailocracia''" o pamahalaan ng mga [[prayle]] noong [[Imperyong Kastila|rehimeng Espanyol]]. Sa kaniyang mismong akda na ''Frailocracy in the Philippines'' (na inilathala sa Ingles ng [[Pambansang Komisyong Pangkasaysayan]]),<ref>{{Cite book |last=Pilar |first=Marcelo H. del Del |author-link=Marcelo H. del Pilar |url=https://openlibrary.org/books/OL3853103M/Frailocracy_in_the_Philippines |title=Frailocracy in the Philippines |date=1979 |publisher=National Historical Institute |location=Manila}}</ref> masusing idinokumento ang naging kasaysayan ng ugnayan ng relihiyon at estado, kung saan ang mga prayle ang siyang humawak sa tunay na kapangyarihang pampolitika sa kolonya.<ref>{{Cite web |last=Guerrero |first=Leon Ma. |author-link=Leon Maria Guerrero |date=1952-12-13 |title=Del Pilar, December 13, 1952 |url=https://philippinesfreepress.wordpress.com/1952/12/13/del-pilar-december-13-1952/ |access-date=2026-08-02 |website=The Philippines Free Press Online |language=en}}</ref> Sa kabilang banda, ang anarkismo ay ganap na kataliwasan nito dahil tinatanggihan nito ang anumang uri ng gobyerno, pinuno, o relihiyosong awtoridad sa lipunan. Naniniwala ang mga anarkista na kayang mag-organisa ng lipunan ang mga tao sa pamamagitan ng boluntaryong kooperasyon at pagkakapantay-pantay nang walang nagdidiktang estado, na siyang kabaligtaran ng mahigpit na hirarkiya at dogmang ipinatutupad sa sistemang teokratiko. === Demokrasya ng nakararami === Ang [[demokrasya]] ng nakararami ay nakabatay sa sama-samang pagpapasya kung saan ang pasya ng nakararami ang namamayani sa minorya o sa buong pangkat, na sinusuportahan ng mapamilit na kapangyarihan ng mga institusyon. Tinatanggihan naman ng anarkismo ang lahat ng anyo ng di-boluntaryong hirarkiya, sentralisadong pamamahala, at pamimilit na isinasagawa ng estado.<ref>{{Citation |last=Clark |first=Patricia |title=Anarchism and Democracy |date=2003 |url=https://sk.sagepub.com/dict/edvol/understanding-democratic-politics/chpt/anarchism-democracy |work=Understanding Democratic Politics: An Introduction |pages=261–270 |place=1 Oliver's Yard, 55 City Road, London EC1Y 1SP United Kingdom |publisher=SAGE Publications Ltd |doi=10.4135/9781446220962.n26 |isbn=978-0-7619-7183-2 |access-date=2026-08-02 |last2=Gemie |first2=Sharif}}</ref><ref>{{Cite book |last=Baker |first=Zoe |url=https://theanarchistlibrary.org/library/zoe-baker-anarchism-and-democracy |title=Anarchism and Democracy |date=2022-04-18 |language=en}}</ref> Sa halip, itinataguyod nito ang kusang-loob na pagsasama at, sa pangkalahatan, ang pagtutulungang nakabatay sa pagkakasundo ng lahat o konsenso.<ref>{{Cite book |last=Baker |first=Zoe |url=https://theanarchistlibrary.org/library/zoe-baker-myths-about-anarchism-democracy-and-decision-making |title=Myths About Anarchism, Democracy, and Decision-Making |date=2025-12-30 |language=en}}</ref> === Kapitalismo at panlipunang pamilihan === Ang [[kapitalismo]], ang ekonomiyang panlipunang [[pamilihan]], at ang anarkismo ay magkakaibang sistemang pampulitika at pang-ekonomiya na nakabatay sa kani-kanilang pananaw hinggil sa kapangyarihan ng pamahalaan, pagmamay-ari ng ari-arian, at mga pamilihan. Ang kapitalismo ay umaasa sa pribadong pagmamay-ari at sa hangaring [[Kita|kumita]], ang ekonomiyang panlipunang pamilihan ay nagdaragdag ng matitibay na patakaran ng estado para sa kapakanang panlipunan, samantalang ang anarkismo ay naglalayong ganap na buwagin ang awtoridad ng estado at ang mga tradisyunal na hirarkiya. Ang kapitalismo at anarkismo ay may magkatunggaling pananaw sa lipunan at kalikasan ng tao. Sa usapin ng pamahalaan, tinatanggap ng kapitalismo ang estado bilang tagapagtanggol ng mga [[kontrata]] at pribadong ari-arian, samantalang ganap na tinatanggihan ng anarkismo ang pamahalaan dahil itinuturing itong mapang-api. pagdating naman sa ari-arian, ang kapitalismo ay nakasalalay sa pribadong pagmamay-ari upang kumita ng tubo, ngunit para sa anarkismo, ang mga kagamitan sa produksyon ay dapat pag-arian ng komunidad o ng mga manggagawa mismo.<ref>{{Cite web |date=2025-08-03 |title=Capitalism vs Anarchism: Understanding Two Radical Visions - VOICES OF CAPITALISM |url=https://voicesofcapitalism.com/capitalism-vs-anarchism/ |access-date=2026-08-02 |language=en-US}}</ref> Sa huli, ang kapitalismo ay umaasa sa [[malayang pamilihan]] kung saan ang lakas-paggawa ay binabayaran ng [[sahod]] bilang produkto, samantalang itinuturing ng anarkismo na mapagsamantala ang sistemang ito at mas pinapaboran ang pagtutulungan at kolektibong pamamahala para sa pangangailangan ng [[pamayanan]]. === Komunismong awtoritaryo (Marxismo-Leninismo-Maoismo) === Kapwa layunin ng [[Marxismo]]-[[Leninismo]]-[[Maoismo]]<ref>{{Cite web |last=KC |first=Arjan |date=2025-12-15 |title=Communism Ideologies Marxism Leninism... |url=https://gurkhatech.com/communism-ideologies-marxism-leninism-maoism/ |access-date=2026-08-02 |website=Gurkha Technology |language=en-US}}</ref> at anarkismo ang pagtatatag ng isang walang-uri at walang-estado na lipunang [[Komunismo|komunista]], subalit lubos silang nagkakaiba sa paraan kung paano ito makakamit. Gumagamit ang mga grupong Marxista-Leninista-Maoista ng isang sentralisadong partidong taliba at isang makapangyarihang estado upang durugin ang kapitalismo. Samantala, tinatanggihan ng mga anarkista ang lahat ng estado at herarkiya mula pa lamang sa simula, at sa halip ay itinataguyod ang sariling pamamahala at kusang-loob na pagtutulungan. Nailalarawan ang tagisan ng Marxismo-Leninismo-Maoismo (MLM) at anarkismo sa Pilipinas sa pamamagitan ng magkaibang diskarte ng mga militanteng grupo at mga lokal na komunidad.<ref name=":7" /> Ang mga organisasyong MLM sa bansa, tulad ng [[Bagong Hukbong Bayan]] (NPA) at mga pambansang-demokratikong alyansa, ay kumikilos sa ilalim ng gabay ng mga turo nina [[Karl Marx|Marx]], [[Vladimir Lenin|Lenin]], at [[Mao Zedong]], kung saan sentralisado ang pamumuno at may malinaw na hirarkiya ng mga kadre. Sa kabilang banda, ang mga lokal na anarkista sa Pilipinas ay tahasang tumatanggi sa ideya ng iisang pinuno o organisasyon. Malaki rin ang pagkakaiba ng dalawang panig pagdating sa konsepto ng nasyonalismo at paraan ng pagbabago. Ang kilusang MLM sa [[Pilipinas]] ay tradisyonal na gumagamit ng diskursong "makabayan" na hango sa diwa ng mga rebolusyonaryo tulad ni [[Andrés Bonifacio|Andres Bonifacio]] upang pukawin ang damdamin ng mga manggagawa at [[magsasaka]].<ref name=":7">{{Cite book |last=Ladrido |first=Portia |url=https://theanarchistlibrary.org/library/portia-ladrido-the-anarchists-making-a-difference-in-philippine-society#toc2 |title=The anarchists making a difference in Philippine society |date=2017-09-28 |language=en}}</ref> Para sa mga anarkista, isang malaking kontrahan ang maging makabayan habang isinusulong ang isang lipunang walang estado. Habang ang mga Maoista ay nakatutok sa Matagalang Digmaang Bayan upang agawin ang kapangyarihan ng pamahalaan, kinukuwestiyon ng mga anarkista ang armadong pakikibaka dahil sa panganib na tuluyan nitong maubos ang [[kalikasan]] bago pa man magtagumpay ang rebolusyon. Sa halip na [[digmaan]], mas pinipili ng mga anarkistang Pilipino ang mga direktang aksyon sa komunidad gaya ng pagtugon sa [[baha]], mga kampanyang kontra-[[halalan]], o pakikilahok sa mga proyektong pangkalikasan.<ref name=":7" /> === Meritokrasya at kakistokrasya === Ang meritokrasya ay pamumuno batay sa talino at kakayahan<ref>{{cite web |title=meritocracy|url=http://dictionary.reference.com/browse/meritocracy?s=t|website=Dictionary.com|access-date=14 Pebrero 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306040546/http://dictionary.reference.com/browse/meritocracy?s=t|url-status=live|language=en}}</ref> habang ang kakistokrasya ay pamumuno ng pinakamalala o walang-kakayahang tao,<ref>{{Cite book |last=Bowler|first=Peter|title=The superior person's book of words|date=1985|isbn=0-87923-556-X|edition=1|location=Boston|oclc=11757334|publisher=David R. Godine|language=en}}</ref>{{Rp|page=54}} at ang anarkismo ay sistemang walang kinikilalang estado o pampulitikang pinuno upang itaguyod ang kusang kooperasyon at kalayaan ng tao. Sa anarkismo, iginagalang bilang kontribusyon sa komunidad ang kakayahan subalit hindi dapat gamitin upang magkaroon ng kapangyarihan o estado sa iba. === Minarkismo === Ang minarkismo ay isang pilosopiyang pampolitika na sumusuporta sa isang maliit na pamahalaan na limitado lamang sa [[pulisya]], [[korte]], at militar. Ang anarkismo naman ay ang ganap na pagtanggi sa estado, na nagsusulong ng isang lipunang walang pinuno kung saan ang kaayusan ay pinapanatili sa pamamagitan ng boluntaryong kooperasyon. Ang pangunahing pagkakaiba ay kung kailangan ba ng isang maliit na gobyerno. == Tingnan din == * [[Komunismo]] * [[Mutualismo]] * [[Sosyalismo]] == Mga pananda == <references group="nb"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} == Mga talababa == {{Refbegin|30em|indent=yes}} * {{Cite book |last=Marshall |first=Peter |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |publisher=HarperCollins |date=1992 |isbn=978-0-0021-7855-6 |location=London}} * {{Cite encyclopedia |date=2009 |title=Anarchism |encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest |publisher=John Wiley & Sons |location=Oxford |last=Cohn |first=Jesse |editor-last=Ness |editor-first=Immanuel |language=en |pages=1–11 |doi=10.1002/9781405198073.wbierp0039 |isbn=978-1-4051-9807-3}} * {{Cite book |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |date=2018 |publisher=Palgrave Macmillan | language=en |isbn=978-3-3197-5619-6 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Arvidsson |first=Stefan |title=The Style and Mythology of Socialism: Socialist Idealism, 1871–1914 |publisher=Routledge |language=en |date=2017 |isbn=978-0-3673-4880-9 |edition=1st |location=London}} * {{Cite book |last=Otero |first=Carlos Peregrín |title=Noam Chomsky: Critical Assessments |publisher=Routledge |language=en |date=1994 |isbn=978-0-4150-1005-4 |volume=2–3 |location=London}} * {{Cite book |last=Guérin |first=Daniel |url=http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |title=Anarchism: From Theory to Practice |publisher=Monthly Review Press |date=1970 |isbn=978-0-8534-5128-0 |access-date=16 Pebrero 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200714125723/http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |archive-date=14 Hulyo 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Bates |first=David |title=Political Ideologies |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2017 |isbn=978-0-1987-2785-9 |editor-last=Wetherly |editor-first=Paul |chapter=Anarchism |access-date=28 Pebrero 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&pg=PA128 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111304/https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&pg=PA128 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |date=2015 |title=Black Panther Radical Factionalization and the Development of Black Anarchism |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-black-studies_2015-10_46_7/page/678 |journal=Journal of Black Studies|language=en |location=Thousand Oaks |publisher=SAGE Publishing |volume=46 |issue=7 |pages=678–703 |doi=10.1177/0021934715593053 |jstor=24572914 |s2cid=145663405}} * {{Cite book |last=Long |first=Roderick T. |url=https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |title=The Routledge Companion to Social and Political Philosophy |publisher=Routledge |date=2013 |isbn=978-0-4158-7456-4 |editor-last=Gaud |editor-first=Gerald F. |access-date=28 Pebrero 2019 |editor-last2=D'Agostino |editor-first2=Fred |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085833/https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |archive-date=9 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite web |date=2019 |title=Definition of Anarchism |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111728/https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |archive-date=18 Pebrero 2021 |access-date=28 Pebrero 2019 |website=Merriam-Webster |language=en |ref={{Sfnref|Merriam-Webster|2019}}}} * {{Cite book |last=Sylvan |first=Richard |title=A Companion to Contemporary Political Philosophy |date=2007 |publisher=Blackwell Publishing |isbn=978-1-4051-3653-2 |editor-last=Goodin |editor-first=Robert E. |edition=2 |series=Blackwell Companions to Philosophy |volume=5 |chapter=Anarchism |editor-last2=Pettit |editor-first2=Philip |editor-last3=Pogge |editor-first3=Thomas |language=en}} * {{Cite book |last=Joll |first=James |language=en |title=The Anarchists |publisher=Harvard University Press |date=1964 |oclc=65683373}} * {{Cite book |last=Carlson |first=Andrew R. |title=Anarchism in Germany; Vol. 1: The Early Movement |url=https://archive.org/details/anarchismingerma0001carl |language=en |publisher=Scarecrow Press |date=1972 |isbn=978-0-8108-0484-5 |location=Metuchen, New Jersey}} * {{Cite news |last=Kahn |first=Joseph |date=5 Agosto 2000 |title=Anarchism, the Creed That Won't Stay Dead; The Spread of World Capitalism Resurrects a Long-Dormant Movement |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2000/08/05/arts/anarchism-creed-that-won-t-stay-dead-spread-world-capitalism-resurrects-long.html |url-access=subscription |page=B9 |issn=0362-4331|language=en}} * {{Citation |last=Baker |first=Zoe |title=Means and Ends: The Revolutionary Practice of Anarchism in Europe and the United States |date=2023 |place=Edinburgh |publisher=AK Press |isbn=978-1-84935-498-1|language=en}} * {{Cite book |last=Nettlau |first=Max |language=en|title=A Short History of Anarchism |publisher=Freedom Press |date=1996 |isbn=978-0-9003-8489-9}} * {{Cite book |last=Ward |first=Colin |url=https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |title=Anarchism: A Very Short Introduction |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2004 |isbn=978-0-1928-0477-8 |location=Oxford |author-mask=2 |access-date=12 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304153805/https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |archive-date=4 Marso 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Goodway |first=David |language=en |title=Anarchist Seeds Beneath the Snow |publisher=Liverpool Press |date=2006 |isbn=978-1-8463-1025-6}} * {{Cite book |last=Skirda |first=Alexandre |title=Facing the Enemy: A History of Anarchist Organization From Proudhon to May 1968 |url=https://archive.org/details/facingenemyhisto0000skir |publisher=AK Press|language=en |date=2002 |isbn=978-1-9025-9319-7}} * {{Cite book |last=Fernández |first=Frank |title=Cuban Anarchism: The History of A Movement |publisher=Sharp Press |date=2009 |orig-date=2001|language=en}} * {{Cite book |last=Morris |first=Christopher W. |url=https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |title=An Essay on the Modern State |publisher=Cambridge University Press |date=2002 |isbn=978-0-5215-2407-0 |access-date=15 Setyembre 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115214335/https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |archive-date=15 Enero 2021 |url-status=live}} * {{Cite journal |last=Osgood |first=Herbert L. |date=Marso 1889 |title=Scientific Anarchism |journal=Political Science Quarterly|language=en |publisher=The Academy of Political Science |volume=4 |issue=1 |pages=1–36 |doi=10.2307/2139424 |jstor=2139424}} * {{Cite book |last=Newman |first=Michael |title=Socialism: A Very Short Introduction |url=https://archive.org/details/socialismverysho0000newm |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1928-0431-0 |language=en |location=Oxford}} * {{Cite book |last=Morris |first=Brian |title=Anthropology, Ecology, and Anarchism: A Brian Morris Reader |url=https://archive.org/details/anthropologyecol0000bria |publisher=PM Press|language=en |others=Marshall, Peter |date=2015 |isbn=978-1-6048-6093-1 |edition=illustrated |location=Oakland |author-mask=2}} * {{Cite book |last=Walter |first=Nicholas |title=About Anarchism |publisher=Freedom Press |date=2002 |isbn=978-0-9003-8490-5 |location=London|language=en}} * {{Cite book |last=Jennings |first=Jeremy |title=Contemporary Political Ideologies |publisher=Pinter |date=1993 |isbn=978-0-8618-7096-7 |editor-last=Eatwell |editor-first=Roger |location=London |pages=127–146 |chapter=Anarchism |editor-last2=Wright |editor-first2=Anthony|language=en}} * {{Cite book |last1=Gay |first1=Kathlyn |title=Encyclopedia of Political Anarchy |url=https://archive.org/details/encyclopediaofpo0000gayk |last2=Gay |first2=Martin |publisher=ABC-CLIO |date=1999 |isbn=978-0-8743-6982-3|language=en}} * {{Cite encyclopedia |date=2008 |title=Anarcho-capitalism |encyclopedia=The Encyclopedia of Libertarianism |publisher=SAGE; Cato Institute|language=en|url=https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&pg=PT51 |access-date=2 Setyembre 2020 |editor-last=Hamowy |editor-first=Ronald |pages=13–14 |doi=10.4135/9781412965811.n8 |isbn=978-1-4129-6580-4 |oclc=191924853 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111721/https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&pg=PT51 |archive-date=18 February 2021 |last1=Morris |first1=Andrew |url-status=live |url-access=subscription}} * {{Cite book |last=Johnson |first=Charles |title=Anarchism/Minarchism: Is a Government Part of a Free Country? |publisher=Ashgate Publishing|language=en |date=2008 |isbn=978-0-7546-6066-8 |editor-last=Long |editor-first=Roderick T. |pages=155–188 |chapter=Liberty, Equality, Solidarity Toward a Dialectical Anarchism |editor-last2=Machan |editor-first2=Tibor R.}} * {{Cite book |last=Franks |first=Benjamin |title=The Oxford Handbook of Political Ideologies |url=https://archive.org/details/oxfordhandbookof0000unse_k5b8 |date=Agosto 2013 |publisher=[[Oxford University Press]] |editor-last=Freeden |editor-first=Michael |pages=[https://archive.org/details/oxfordhandbookof0000unse_k5b8/page/385 385]–404 |chapter=Anarchism |doi=10.1093/oxfordhb/9780199585977.013.0001 |isbn=978-0-19-958597-7 |editor-last2=Stears |editor-first2=Marc|language=en}} * {{Cite book |last=McLaughlin |first=Paul |title=Anarchism and Authority: A Philosophical Introduction to Classical Anarchism |publisher=Ashgate|language=en |date=2007 |isbn=978-0-7546-6196-2 |location=Aldershot}} * {{Cite journal |last=Jun |first=Nathan |date=Setyembre 2009 |title=Anarchist Philosophy and Working Class Struggle: A Brief History and Commentary |url=https://philarchive.org/rec/JUNAPA-2 |journal=WorkingUSA |language=en |volume=12 |issue=3 |pages=505–519 |doi=10.1111/j.1743-4580.2009.00251.x |issn=1089-7011}} * {{Cite book |last1=McLean |first1=Iain |url=https://archive.org/details/oxfordconcisedic00iain |title=The Concise Oxford Dictionary of Politics |last2=McMillan |first2=Alistair |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2003 |isbn=978-0-1928-0276-7 |url-access=registration|language=en}} * {{Cite journal |last=Gabardi |first=Wayne |date=1986 |title=Anarchism. By David Miller. (London: J. M. Dent and Sons, 1984. pp. 216 [pagsur ng aklat]) |url=https://archive.org/details/sim_american-political-science-review_1986-03_80_1/page/300 |journal=American Political Science Review |volume=80 |issue=1 |pages=300–302 |doi=10.2307/1957102 |jstor=446800 |s2cid=151950709|language=en}} * {{Cite encyclopedia |date=2003 |title=Anarchism |encyclopedia=The Blackwell Dictionary of Modern Social Thought |publisher=Blackwell Publishing|language=en |location=Malden, Massachusetts |url=https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&pg=PA12 |access-date=15 Agosto 2020 |last=Ostergaard |first=Geoffrey |editor-last=Outhwaite |editor-first=William |edition=2nd |isbn=978-0-6312-2164-7 |oclc=49704935 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418004719/https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&pg=PA12 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last1=Harrison |first1=Kevin |url=https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |title=Understanding Political Ideas and Movements |last2=Boyd |first2=Tony |publisher=Manchester University Press |date=2003 |isbn=978-0-7190-6151-6 |access-date=7 Marso 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308074910/https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |archive-date=8 Marso 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Brooks |first=Frank H. |title=The Individualist Anarchists: An Anthology of Liberty (1881–1908) |publisher=Transaction Publishers |date=1994 |isbn=978-1-5600-0132-4|language=en}} * {{harvc |last=Backes |first=Uwe |c=Left-Wing Extremism: The Conceptual Dimension |in=Zúquete |year=2023a |pp=3–22|language=en}} * {{harvc |last=Krüusselmann |first=Katharina |last2=Weggemans |first2=Daan |c=Radicalization and Left-Wing Extremism |in=Zúquete |year=2023a |pp=55–68|language=en}} * {{Cite book |editor-last=Zúquete |editor-first=José Pedro |title=The Palgrave Handbook of Left-Wing Extremism |date=2023a |publisher=Palgrave Macmillan |volume=1 |isbn=978-3-031-30896-3|language=en}} * {{Cite book |last=Marshall |first=Peter | language=en |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |url=https://archive.org/details/Demanding_the_impossible_9781604862706 |publisher=PM Press |date=1993 |isbn=978-1-6048-6064-1 |location=Oakland, California |author-mask=2}} * {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |title=Anarchist Voices: An Oral History of Anarchism in America |url=https://archive.org/details/anarchistvoiceso0000avri |publisher=Princeton University Press |date=1996 |isbn=978-0-6910-4494-1|language=en}} * {{Cite journal |last1=Angelbeck |first1=Bill |last2=Grier |first2=Colin |date=2012 |title=Anarchism and the Archaeology of Anarchic Societies: Resistance to Centralization in the Coast Salish Region of the Pacific Northwest Coast |url=https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |url-status=live |journal=Current Anthropology |volume=53 |issue=5 |pages=547–587 |doi=10.1086/667621 |s2cid=142786065 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180721142558/https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |archive-date=21 Hulyo 2018 |access-date=24 Hunyo 2021 | language=en |s2cid-access=free |issn=0011-3204}} * {{Cite book |last=Egoumenides |first=Magda |url=https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |title=Philosophical Anarchism and Political Obligation |publisher=Bloomsbury Publishing|language=en |date=2014 |isbn=978-1-4411-2445-6 |location=New York |access-date=21 Pebrero 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111334/https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Klosko |first=George |url=https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |title=Political Obligations |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1995-5104-0 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124033632/https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |archive-date=24 Nobyembre 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Wilbur |first=Shawn |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Mutualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Miller |first=David |url=https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |title=The Blackwell Encyclopaedia of Political Thought |publisher=Wiley|language=en |date=1991 |isbn=978-0-6311-7944-3 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818145221/https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |archive-date=18 Agosto 2020 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Pierson |first=Christopher |url=https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&pg=PA187 |title=Just Property: Enlightenment, Revolution, and History |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2013 |isbn=978-0-1996-7329-2 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210316125550/https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&pg=PA187 |archive-date=16 Marso 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Morris |first=Brian |url=https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |title=Bakunin: The Philosophy of Freedom |publisher=Black Rose Books |date=1993 |isbn=978-1-8954-3166-7 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225175003/https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |archive-date=25 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Shannon |first=Deric |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=91–106 |chapter=Anti-Capitalism and Libertarian Political Economy |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Heywood |first=Andrew |language=en|url=https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&pg=PA146 |title=Political Ideologies: An Introduction |publisher=Macmillan International Higher Education |date=2017 |isbn=978-1-1376-0604-4 |edition=6 |access-date=13 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111410/https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&pg=PA146 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Bakunin |first=Mikhail |title=Statism and Anarchy |url=https://archive.org/details/statismanarchy0000baku |publisher=Cambridge University Press |date=1990 |isbn=978-0-5213-6182-8 |editor-last=Shatz |editor-first=Marshall |series=Cambridge Texts in the History of Political Thought |location=Cambridge, England |translator-last=Shatz |translator-first=Marshall |doi=10.1017/CBO9781139168083 |lccn=89077393 |oclc=20826465|language=en |orig-date=1873}} * {{Cite book |last=Mayne |first=Alan James |url=https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&pg=PA131 |title=From Politics Past to Politics Future: An Integrated Analysis of Current and Emergent Paradigms |publisher=Greenwood Publishing Group |date=1999 |isbn=978-0-2759-6151-0 |access-date=20 Setyembre 2010|language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418013303/https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&pg=PA131 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Turcato |first=Davide |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Anarchist Communism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=Anarchism: a Documentary History of Libertarian Ideas: from Anarchy to Anarchism |url=https://archive.org/details/anarchismdocumen0000unse |publisher=Black Rose Books |date=2005 |isbn=978-1-5516-4250-5 |location=Montréal|language=en}} * {{Cite book |last=Pernicone |first=Nunzio |url=https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |title=Italian Anarchism, 1864–1892 |publisher=Princeton University Press |date=2009 |isbn=978-0-6916-3268-1 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200819161516/https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |archive-date=19 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite journal |last=Levy |first=Carl |date=8 Mayo 2011 |title=Social Histories of Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |volume=4 |issue=2 |pages=1–44 |doi=10.1353/jsr.2010.0003 |issn=1930-1197 |s2cid=144317650|language=en}} * {{Cite book |last=Van der Walt |first=Lucien |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |pages=249–264 |chapter=Syndicalism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Ryley |first=Peter |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=225–236 |chapter=Individualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite news |last=Imrie |first=Doug |date=1994 |title=The Illegalists |url=http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908072801/http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-date=8 Setyembre 2015 |access-date=9 Disyembre 2010 |work=Anarchy: A Journal of Desire Armed |language=en}} * {{Cite book |last=Parry |first=Richard |url=https://archive.org/details/bonnotgang0000parr |title=The Bonnot Gang |publisher=Rebel Press |date=1987 |isbn=978-0-9460-6104-4 |url-access=registration|language=en}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |author-mask=2 |date=2018 |title=Contemporary Anarchist and Anarchistic Movements |journal=Sociology Compass |publisher=Wiley |volume=12 |issue=6 |article-number=e12582 |doi=10.1111/soc4.12582 |issn=1751-9020|language=en}} * {{Cite web |last=Coutinho |first=Steve |date=3 Marso 2016 |title=Zhuangzi |url=http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303175106/http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=5 Marso 2019 |publisher=Internet Encyclopedia of Philosophy |language=en}} * {{Cite journal |last=Crone |first=Patricia |date=2000 |title=Ninth-Century Muslim Anarchists |url=https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |journal=Past & Present |issue=167 |pages=3–28 |doi=10.1093/past/167.1.3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200828210845/https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |archive-date=28 Agosto 2020 |access-date=3 Enero 2022|language=en}} * {{Cite book |last=Dodson |first=Edward |title=The Discovery of First Principles |publisher=Authorhouse |date=2002 |isbn=978-0-5952-4912-1 |volume=2|language=en}} * {{Cite book |last=Thomas |first=Paul |language=en |title=Karl Marx and the Anarchists |publisher=Routledge & Kegan Paul |date=1985 |isbn=978-0-7102-0685-5 |location=London}} * {{Cite book |url=https://archive.org/details/historyofterrori00grar |title=The History of Terrorism: From Antiquity to Al-Quaeda |publisher=University of California Press|language=en |date=2007 |isbn=978-0-5202-4709-3 |editor-last=Chaliand |editor-first=Gerard |location=Berkeley; Los Angeles; London |oclc=634891265 |editor-last2=Blin |editor-first2=Arnaud |url-access=registration}} * {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=325–342 |chapter=Anarchism and the First International |author-mask=2 |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{Cite journal |last=Anderson |first=Benedict |date=2004 |title=In the World-Shadow of Bismarck and Nobel |url=http://newleftreview.org/II/28/benedict-anderson-in-the-world-shadow-of-bismarck-and-nobel |journal=New Left Review|language=en |volume=2 |issue=28 |pages=85–129 |article-number=2519 |doi=10.64590/q8k |archive-url=https://web.archive.org/web/20151219130121/http://newleftreview.org/II/28/benedict-anderson-in-the-world-shadow-of-bismarck-and-nobel |archive-date=19 Disyembre 2015 |access-date=7 Enero 2016 |url-access=subscription}} * {{Cite journal |last1=Lutz |first1=James M. |last2=Ulmschneider |first2=Georgia Wralstad |date=2019 |title=Civil Liberties, National Security and U.S. Courts in Times of Terrorism |journal=Perspectives on Terrorism |volume=13 |issue=6 |pages=43–57 |jstor=26853740|language=en}} * {{Cite book |last=Bantman |first=Constance |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=371–388 |chapter=The Era of Propaganda by the Deed |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=m7BhDwAAQBAJ&pg=PA372}} * {{Cite book |last=Moya |first=Jose C. |title=In Defiance of Boundaries: Anarchism in Latin American History |publisher=University Press of Florida |others=Kirwin R. Shaffer |date=2015 |isbn=978-0-8130-5138-3 |editor-last=Laforcade |editor-first=Geoffroy de |chapter=Transference, culture, and critique The Circulation of Anarchist Ideas and Practices |access-date=6 Marso 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=ikt6AQAACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085903/https://books.google.com/books?id=ikt6AQAACAAJ |archive-date=9 Agosto 2020|language=en |url-status=live}} * {{Cite book |last=Laursen |first=Ole Birk |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=149–168 |chapter=Anti-Imperialism |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Nomad |first=Max |title=Revolutionary Internationals 1864–1943 |publisher=Stanford University Press|language=en |date=1966 |isbn=978-0-8047-0293-5 |editor-last=Drachkovitch |editor-first=Milorad M. |page=88 |chapter=The Anarchist Tradition}} * {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |language=en |publisher=AK Press |date=2006 |isbn=978-1-9048-5948-2 |location=Stirling |author-mask=2|title=The Russian Anarchists|url=https://archive.org/details/bwb_KT-771-669 }} * {{Cite book |last=Bolloten |first=Burnett |language=en |title=The Spanish Civil War: Revolution and Counterrevolution |url=https://archive.org/details/spanishcivilwarr0000boll_z8t8 |publisher=University of North Carolina Press |date=1984 |isbn=978-0-8078-1906-7}} * {{Cite journal |last=Harmon |first=Christopher C. |date=2011 |title=How Terrorist Groups End: Studies of the Twentieth Century |journal=Connections|language=en |volume=10 |issue=2 |pages=51–104 |jstor=26310649}} * {{Cite book |last=Rupert |first=Mark |url=https://archive.org/details/globalizationint00rupe |title=Globalization and International Political Economy |publisher=Rowman & Littlefield Publishers|language=en |date=2006 |isbn=978-0-7425-2943-4 |location=Lanham}} * {{Cite book |last=Evren |first=Süreyyya |language=en |title=Post-Anarchism: A Reader |url=https://archive.org/details/postanarchismrea0000unse |publisher=Pluto Press |date=2011 |isbn=978-0-7453-3086-0 |editor-last=Rousselle |editor-first=Duane |pages=[https://archive.org/details/postanarchismrea0000unse/page/1 1]–19 |chapter=How New Anarchism Changed the World (of Opposition) after Seattle and Gave Birth to Post-Anarchism |editor-last2=Evren |editor-first2=Süreyyya }} * {{Cite book |last=Honeywell |first=C. |url=https://books.google.com/books?id=qzKOzQEACAAJ |title=Anarchism |publisher=Wiley |date=2021 |isbn=978-1-5095-2390-0 |series=Key Concepts in Political Theory |access-date=13 Agosto 2022|language=em}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Leonard |author-mask=2 |date=2010 |title=Hakim Bey and Ontological Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |location=East Lansing |publisher=Michigan State University Press|language=en |volume=4 |issue=2 |pages=109–137 |doi=10.1353/jsr.2010.0009 |jstor=41887660 |s2cid=143304524}} * {{Cite book |last=Ramnath |first=Maia |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Non-Western Anarchisms and Postcolonialism |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{cite book|last=Pernicone|first=Nunzio|year=1993|title=Italian Anarchism, 1864–1892|publisher=Princeton University Press|isbn=0691056927|lccn=92-46661}} * {{Cite book|last=Pengam|first=Alain|chapter=Anarcho-Communism|editor-last1=Ribel|editor-first1=Maximilien|editor-last2=Crump|editor-first2=John|year=1987|title=Non-Market Socialism in the Nineteenth and Twentieth Centuries|publisher=Palgrave Macmillan|chapter-url=https://books.google.com/books?id=dqmvCwAAQBAJ&q=anarcho-communism+stateless+communism&pg=PA60|pages=60–82|doi=10.1007/978-1-349-18775-1_4|isbn=978-1349187751|language=en}} * {{cite encyclopedia |editor1-last=Ball |editor1-first=Terence |editor2-last=Dagger |editor2-first=Richard |date=2019 |orig-date=1999 |url=https://www.britannica.com/topic/communism |title=Communism |edition=revised |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=10 Hunyo 2020|language=en }} * {{cite book |last=Steele |first=David |title=From Marx to Mises: Post-Capitalist Society and the Challenge of Economic Calculation |publisher=Open Court Publishing Company|language=en |year=1992 |isbn=978-0-87548-449-5}} * {{cite book|chapter=Anarchism and Markets|last=Carson|first=Kevin|year=2018|location=Leiden|publisher=Brill|editor-first=Nathan|editor-last=Jun|title=Brill's Companion to Anarchism and Philosophy|isbn=978-90-04-35689-4|pages=81–119|doi=10.1163/9789004356894_005|url=https://brill.com/view/title/35861|language=en}} * {{cite book|last=Alexander|first=Robert|title=The Anarchists in the Spanish Civil War|isbn=1-85756-400-6|location=[[Londres]]|publisher=Janus|year=1999|oclc=43717219|url=https://libcom.org/history/anarchists-spanish-civil-war-robert-alexander|language=en}} * {{cite book|last=Graham|first=Helen|language=en|year=2002|title=The Spanish Republic at War, 1936–1939|location=[[Cambridge]]|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=0-521-45932-X|oclc=464890766}} * {{cite book|first=Abel|last=Paz|title=Durruti in the Spanish Revolution|url=https://www.akpress.org/durrutiinthespanishrevolution.html|year=2006|orig-year=1996|translator-first=Chuck|translator-last=Morse|language=en|location=[[Edinburgh]]|publisher=AK Press|isbn=1-904859-50-X|lccn=2006920974|oclc=482919277}} {{Refend}} [[Kategorya:Mga ideolohiyang pampolitika]] [[Kategorya:Anarkismo|*]] [[Kategorya:Mga ideolohiyang pang-ekonomiya]] lw4gfi4z2uvrfbfzc7isrzh4lhw5cix 2218573 2218572 2026-08-02T05:09:42Z Jojit fb 38 /* Minarkismo */ 2218573 wikitext text/x-wiki {{About|pilosopiyang pampolitika|ang katayuan ng isang lipunang walang awtoridad|Anarkiya}} [[Talaksan:Black_flag_waving.svg|frame|Itim na watawat ng anarkismo]] Ang '''anarkismo''' ay isang [[Pilosopiyang pampolitika|pilosopiyang pampulitika]] at kilusan na naglalayong buwagin ang lahat ng mga institusyong nagpapatuloy ng [[Awtoritarismo|awtoridad]], pamimilit, o herarkiya, na pangunahing tinututukan ang [[estado]] at [[kapitalismo]]. Isinusulong ng anarkismo ang pagpapalit sa estado ng mga lipunang walang estado at mga kusang-loob na malalayang samahan. Inilalarawan ang anarkismo bilang bahagi ng libertaryong sangay ng kilusang [[Sosyalismo|sosyalista]] (libertaryong sosyalismo).{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}}{{Refn|Sa aklat na ''In Anarchism: From Theory to Practice'' (1970),{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} inilarawan ng historyador na anarkista na si Daniel Guérin ang anarkismo bilang kasingkahulugan ng libertaryang sosyalismo. Isinulat niya na ang anarkismo ay "talagang kasingkahulugan ng sosyalismo. Ang isang anarkista ay pangunahing isang sosyalista na ang layunin ay wakasan ang pagsasamantala ng tao sa kapwa tao. Ang anarkismo ay isa lamang sa mga daloy ng kaisipang sosyalista—ang daloy na ang pangunahing katangian ay ang pagpapahalaga sa kalayaan at ang agarang hangaring buwagin ang estado."{{Sfn|Arvidsson|2017}} Sa kaniyang maraming akda tungkol sa anarkismo, inilalarawan naman ng historyador na si Noam Chomsky ang anarkismo, kasama ng libertaryang Marxismo, bilang libertaryang sangay ng sosyalismo.{{Sfn|Otero|1994|p=617}}|group=nb|name=nb1}} Bagaman matatagpuan ang mga bakas ng mga ideyang anarkista sa buong kasaysayan, umusbong ang makabagong anarkismo noong [[Panahon ng Kaliwanagan]]. Sa huling kalahati ng [[Ika-19 na dantaon|ika-19 na]] [[Ika-19 na dantaon|dantaon]] at sa mga unang dekada ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], umunlad ang kilusang anarkista sa maraming bahagi ng daigdig at nagkaroon ng mahalagang papel sa pakikibaka ng mga [[manggagawa]] para sa kanilang paglaya. Sa panahong ito, nabuo ang iba't ibang paaralan ng kaisipang anarkista. Nakibahagi ang mga anarkista sa ilang mga rebolusyon, lalo na sa [[Komuna ng Paris]], [[Digmaang Sibil sa Rusya]], at [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], na ang pagwawakas ay nagmarka rin sa pagtatapos ng klasikal na panahon ng anarkismo. Sa mga huling dekada ng ika-20 dantaon at pagpasok ng ika-21 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista at lumawak ang katanyagan at impluwensiya nito sa loob ng mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa digmaan, at laban sa globalisasyon. Gumagamit ang mga anarkista ng iba't ibang pamamaraan upang isulong ang pagbabagong panlipunan, na karaniwang inuuri bilang [[rebolusyonaryo]] o ebolusyonaryo, bagaman madalas na nagsasapawan ang dalawa at naipapakita sa sari-saring taktika. Karaniwang pinapaboran ng mga ebolusyonaryong pamamaraan ang unti-unti at madalas ay di-marahas na pagbabago, samantalang layunin ng mga rebolusyonaryong pamamaraan na wasakin ang mga mapaniil na estado at institusyon. Maraming aspekto ng kabihasnang pantao ang naimpluwensiyahan ng teorya, kritika, at praktika ng anarkismo. == Etimolohiya, terminolohiya, at kahulugan == [[File:Proudhon_jeune.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Proudhon_jeune.jpg|thumb|Si Pierre-Joseph Proudhon ang unang pilosopong pampolitika na tinawag ang sarili bilang anarkista{{Sfn|Kahn|2000}}<ref name="Merriman2">Merriman, John M. (2009). ''How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror''. New Haven: Yale University Press. p. 42. {{ISBN|9780300217933}}.</ref><ref name="Leier2">Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}.</ref>]] Ang etimolohikal na pinagmulan ng salitang anarkismo ay mula sa Sinaunang [[Wikang Griyego|Griyegong]] ''anarkhia'' (ἀναρχία), na nangangahulugang "walang pinuno" o "walang namumuno". Binubuo ito ng unlaping ''an-'' ("walang") at ng salitang ''arkhos'' ("pinuno" o "tagapamahala"). Ang hulaping ''-ismo'' ay tumutukoy sa isang ideolohikal na kilusan o kaisipan na nagtataguyod ng anarkiya.{{Sfnm|1a1=Bates|1y=2017|1p=128|2a1=Long|2y=2013|2p=217}} Lumitaw ang salitang ''anarchisme'' sa [[wikang Ingles]] noong 1642 at ang ''anarchy'' naman noong 1539; sa mga unang paggamit nito sa Ingles, binibigyang-diin nito ang kahulugan ng kaguluhan o kawalan ng kaayusan.{{Sfnm|1a1=Merriam-Webster|1y=2019|1loc="Anarchism"|2a1=''Oxford English Dictionary''|2y=2005|2loc="Anarchism"|3a1=Sylvan|3y=2007|3p=260}} Sa panahon ng [[Rebolusyong Pranses]], iba't ibang pangkat ang tumawag sa kanilang mga kalaban bilang mga ''anarkista'', bagaman kakaunti sa mga tinawag na ganoon ang may mga pananaw na kahalintulad ng mga sumunod na anarkista. Maraming rebolusyonaryo noong ika-19 na dantaon, gaya nina William Godwin (1756–1836) at Wilhelm Weitling (1808–1871), ang nag-ambag sa mga doktrinang anarkista ng susunod na salinlahi, subalit hindi nila ginamit ang mga katawagang ''anarkista'' o ''anarkismo'' upang ilarawan ang kanilang sarili o ang kanilang mga paniniwala.{{Sfn|Joll|1964|pp=27–37}}{{Sfn|Carlson|1972|pp=22–23}} Ang unang pilosopong pampolitika na tumawag sa kaniyang sarili bilang isang anarkista (Pranses: ''anarchiste'') at nagbigay sa salitang ito ng positibong kahulugan ay si Pierre-Joseph Proudhon (1809–1865).{{Sfn|Kahn|2000}}<ref name="Merriman2" /><ref name="Leier">Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}. (sa Ingles)</ref> Ayon sa ilang historyador, umusbong ang kilusang anarkista sa pagitan ng panahon ni Proudhon at ng Kongresong Saint-Imier noong 1872, bagaman may magkakaibang pananaw ang mga historyador hinggil dito.{{Sfn|Baker|2023|p=40-43}} Mula noong [[dekada 1890]], at nagsimula sa [[Pransiya]],{{Sfn|Nettlau|1996|p=162}} ang salitang ''libertaryanismo'' ay madalas gamitin bilang kasingkahulugan ng anarkismo;{{Sfn|Guérin|1970|loc="The Basic Ideas of Anarchism"}} hanggang sa kasalukuyan, karaniwan pa rin ang ganitong paggamit sa labas ng [[Estados Unidos]].{{Sfnm|1a1=Ward|1y=2004|1p=62|2a1=Goodway|2y=2006|2p=4|3a1=Skirda|3y=2002|3p=183|4a1=Fernández|4y=2009|4p=9}} Gayunman, sa ilang gamit, ang libertaryanismo ay tumutukoy lamang sa [[Indibidwalismo|indibiduwalistang]] pilosopiya ng [[malayang pamilihan]], at ang anarkismo ng malayang merkado ay mas tiyak na tinatawag na libertaryang anarkismo.{{Sfn|Morris|2002|p=61}} Bagaman ang katawagang libertaryanismo ay matagal nang halos kasingkahulugan ng anarkismo,{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6}} ang kahulugan nito ay naging mas malabo sa paglipas ng panahon dahil sa pag-angkin dito ng iba't ibang pangkat na may magkakaibang [[ideolohiya]],{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} kabilang ang Bagong Kaliwa at ang mga tagapagtaguyod ng libertaryang Marxismo, na hindi inuugnay ang kanilang sarili sa mga awtoritaryang sosyalista o sa isang partidong banguwardismo, gayundin ang mga radikal na [[Liberalismo|liberal]] sa usaping pangkultura na pangunahing nakatuon sa mga [[kalayaang sibil]].{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Dahil dito, may ilang anarkista ang mas pinipiling gamitin ang katawagang libertaryang sosyalismo{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}} upang maiwasan ang mga negatibong kahulugang ikinakabit sa salitang ''anarkismo'' at upang bigyang-diin ang kaugnayan nito sa sosyalismo.{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Sa pangkalahatan, ginagamit ang anarkismo upang tukuyin ang kontra-awtoritaryang sangay ng kilusang sosyalista.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=104}}{{Refn|group=nb|name=nb1}} Karaniwan itong inihahambing sa mga anyo ng sosyalismo na nakasentro sa estado o ipinapataw mula sa itaas.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Karaniwang binibigyang-diin ng mga iskolar ng anarkismo ang sosyalistang katangian ng anarkismo{{Sfn|Newman|2005|p=15}} at tinutuligsa ang mga pagtatangkang paghiwalayin ang dalawa bilang magkasalungat na ideolohiya.{{Sfn|Morris|2015|p=64}} May ilang iskolar ding naglalarawan sa anarkismo bilang may maraming impluwensiya mula sa liberalismo,{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} at bilang kapuwa liberal at sosyalista, bagaman higit na sosyalista.{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Samantala, maraming iskolar ang tumatangging ituring na isang anyo ng anarkismo ang anarko-kapitalismo, sapagkat para sa kanila ay hindi nito wastong nauunawaan ang mga pangunahing simulain ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}}{{Refn|Ayon kay Herbert L. Osgood, ang anarkismo ang "pinakasukdulang kabaligtaran" ng awtoritaryang komunismo at sosyalismong nakasentro sa estado.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Ayon naman kay Peter Marshall, "sa pangkalahatan, mas malapit ang anarkismo sa sosyalismo kaysa sa liberalismo. ... Malaking bahagi ng anarkismo ay kabilang sa kampo ng sosyalismo, bagaman mayroon din itong ilang impluwensiya mula sa liberalismo. Hindi ito maaaring ipailalim lamang sa sosyalismo, at mas mainam itong ituring bilang isang hiwalay at natatanging doktrina."{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Ayon kay Jeremy Jennings, "mahirap hindi mapagpasyahan na ang mga ideyang ito"—na tumutukoy sa anarko-kapitalismo—"ay tinatawag lamang na anarkista dahil sa maling pag-unawa sa kung ano ang anarkismo." Dagdag pa niya, "ang anarkismo ay hindi nagtataguyod ng lubos na walang hadlang na kalayaan ng indibidwal (na tila pinaniniwalaan ng mga 'anarko-kapitalista'); sa halip, gaya ng nakita na natin, itinataguyod nito ang pagpapalawak ng [[indibidwalidad]] at ng pamayanan."{{Sfn|Morris|2015|p=64}} Isinulat naman ni Nicolas Walter na "ang anarkismo ay nagmula kapuwa sa liberalismo at sosyalismo, sa kasaysayan man at sa ideolohiya. ... Sa isang diwa, nananatiling mga liberal at mga sosyalista ang mga anarkista, at tuwing itinatakwil nila ang mabubuting elemento ng alinman sa dalawa, ipinagkakanulo nila ang mismong anarkismo. ... Kami ay mga liberal, subalit higit pa rito; kami rin ay mga sosyalista, subalit higit pa rito."{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Isinama naman ni Michael Newman ang anarkismo bilang isa sa maraming tradisyon ng sosyalismo, lalo na ang tradisyong higit na nakahanay sa sosyalismo na sinusundan nina Pierre-Joseph Proudhon at Mikhail Bakunin.{{Sfn|Newman|2005|p=15}} Samantala, iginiit ni Brian Morris na "nakalilinlang kapuwa sa konsepto at sa kasaysayan" ang paglikha ng isang mahigpit na paghahati sa pagitan ng sosyalismo at anarkismo.|group=nb}} Bagaman ang pagtutol sa estado ay pangunahing bahagi ng kaisipang anarkista, hindi madaling bigyan ng iisang depinisyon ang anarkismo, sapagkat malawak ang talakayan ng mga iskolar at mga anarkista tungkol dito, at bahagyang magkakaiba ang pag-unawa rito ng iba't ibang tradisyon ng anarkismo.{{Sfn|Long|2013|p=217}}{{Refn|Isang karaniwang depinisyong tinatanggap ng mga anarkista ay ang anarkismo ay isang kalipunan ng mga pilosopiyang pampolitika na tumututol sa awtoridad at hirarkikong organisasyon, kabilang ang [[kapitalismo]], [[nasyonalismo]], ang [[estado]], at lahat ng kaugnay na institusyon, sa pamamalakad ng lahat ng [[ugnayang pantao]], pabor sa isang lipunang nakabatay sa [[desentralisasyon]], [[kalayaan]], at kusang-loob na samahan. Gayunman, binibigyang-diin ng mga iskolar na ang depinisyong ito ay may kaparehong mga kakulangan ng depinisyong nakabatay sa kontra-awtoritaryanismo (isang ''[[a posteriori]]'' na kongklusyon), kontra-etatismo o kontra-estado (sapagkat higit pa rito ang anarkismo),{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1p=166|2a1=Jun|2y=2009|2p=507|3a1=Franks|3y=2013|3pp=386–388}} at etimolohiya (ang simpleng pagwawaksi sa mga namumuno).{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1pp=25–29|2a1=Long|2y=2013|2pp=217}}|group=nb}} Kabilang sa mahahalagang sangkap ng depinisyon nito ang hangarin para sa isang [[Lipunan|lipunang]] walang pamimilit, ang pagtanggi sa aparatong pang-estado, ang paniniwalang likas na kayang mamuhay o umunlad ng tao sa isang lipunang walang pamimilit, at ang mungkahi kung paano maisasakatuparan ang mithiin ng anarkiya.{{Sfn|McLaughlin|2007|pp=25–26}} == Simbolismo == {{multiple image | total_width = 320 | image1 = Anarchy-symbol.svg | caption1 = Simbolong bilog na A | image2 = Circle-A red.svg | caption2 = Naka-istilong Bilog na A na punk | align = right | header = Ang bilog na A (''circle-A'') ay isang sagisag ng anarkismo na kumakatawan sa mga pangunahing simulain nito, kabilang ang kalayaan ng indibidwal at pagtutol sa awtoritaryanismo.<ref>{{Cite web |title=Understanding The Meaning Behind The Anarchist Symbol: Breaking Down The Unconventional Ideals {{!}} ShunSpirit |url=https://shunspirit.com/article/anarchist-symbol-meaning |access-date=12 Disyembre 2025|language=en |website=shunspirit.com}}</ref> }} Mula pa noong ika-19 na dantaon, gumagamit na ang mga anarkista ng ilang sagisag para sa kanilang adhikain, kabilang ang pinakatanyag na bilog na A (''circle-A''), ang itim na watawat, at ang itim na [[pusa]].<ref name="Baillargeon">{{cite book |last1=Baillargeon |first1=Normand |url=https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&q=%22circle+A%22 |title=Order Without Power: An Introduction to Anarchism: History and Current Challenges |date=2013 |publisher=Seven Stories Press |isbn=978-1-60980-472-5 |location=New York |language=en |translator=Mary Foster |access-date=Oktubre 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210922142448/https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&q=%22circle+A%22 |archive-date=Setyembre 22, 2021 |url-status=live |orig-year=2008}}</ref><ref name="An Anarchist FAQ">{{cite book |title=An Anarchist FAQ |publisher=AK Press |year=2008 |isbn=978-1-902593-90-6 |editor-last=Mckay |editor-first=Iain |location=Edinburgh |language=en |chapter=Appendix – The Symbols of Anarchy |oclc=182529204 |chapter-url=https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20201005101602/https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-date=Oktubre 5, 2020}}</ref> Karaniwan din ang mga [[watawat]] na hinati sa dalawang kulay, na kadalasang nakabatay sa itim na watawat, gaya ng pula at itim at itim at lila, na kumakatawan sa anarko-sindikalismo at anarka-[[peminismo]], ayon sa pagkakasunod. Mula noong ikalawang kalahati ng ika-20 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista sa paggamit ng mga bagong sagisag na mas madaling iguhit at mas madaling makilala, na ang pinakatanyag ay ang bilog na A. Mula sa pagsisimula ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], naging higit na laganap ang mga sagisag pangkultura ng anarkismo sa [[kulturang popular]], kasabay ng pag-usbong ng kilusang kontra-[[globalisasyon]] at ng subkulturang [[punk]].<ref name="revival">{{cite journal |last=Williams |first=Leonard |date=Setyembre 2007 |title=Anarchism Revived |journal=New Political Science |volume=29 |issue=3 |pages=297–312 |doi=10.1080/07393140701510160 |s2cid=220354272|language=en}}</ref><ref name="Gordon">{{cite journal |last=Gordon |first=Uri |date=Pebrero 2007 |title=Anarchism reloaded |journal=Journal of Political Ideologies |volume=12 |issue=1 |pages=29–48 |doi=10.1080/13569310601095598 |s2cid=216089196|language=en}}</ref> == Mga paaralan ng kaisipan == Karaniwang hinahati ang mga paaralan ng kaisipan sa anarkismo sa dalawang pangunahing makasaysayang tradisyon: ang panlipunang anarkismo at ang indibiduwalistang anarkismo, dahil sa kanilang magkakaibang pinagmulan, pagpapahalaga, at pag-unlad.{{Sfnm|1a1=McLean|1a2=McMillan|1y=2003|1loc="Anarchism"|2a1=Ostergaard|2y=2003|2p=14|2loc="Anarchism"}} Binibigyang-diin ng indibiduwalistang tradisyon ang negatibong kalayaan sa pamamagitan ng pagtutol sa mga paghihigpit sa malayang indibiduwal, samantalang binibigyang-diin ng panlipunang tradisyon ang positibong [[kalayaan]] sa layuning ganap na mapaunlad ang malayang kakayahan ng lipunan sa pamamagitan ng pagkakapantay-pantay at panlipunang pagmamay-ari.{{Sfn|Harrison|Boyd|2003|p=251}} Sa kronolohikal na pananaw, maaaring hatiin ang anarkismo sa mga klasikong tradisyon noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at sa mga pos-klasikong tradisyon—gaya ng anarka-peminismo, berdeng anarkismo, at pos-anarkismo—na umusbong pagkatapos nito.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=9}} Ang pagbibigay-diin ng anarkismo sa pagtutol sa [[kapitalismo]], pagkakapantay-pantay, at pagpapalawak ng [[pamayanan]] at indibiduwalidad ang nagtatangi rito mula sa anarko-kapitalismo at iba pang uri ng ekonomikong libertaryanismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}} Karamihan sa mga pananaw nito sa [[ekonomiya]] at pilosopiyang legal ay nagpapakita ng mga kontra-awtoritaryo, kontra-estado, libertariyo, at radikal na pagpapakahulugan sa makakaliwa at sosyalistang pulitika,{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} kabilang ang [[kolektibismo]], [[komunismo]], [[Indibidwalismo|indibiduwalismo]], [[Mutualismo|mutuwalismo]], at sindikalismo, bukod sa iba pang mga teoryang pang-ekonomiya ng libertaryang [[sosyalismo]].{{Sfn|Guérin|1970|p=35|loc="Critique of authoritarian socialism"}} Karaniwang inilalagay ang anarkismo sa pinakakaliwang bahagi ng espektrong pampolitika, bagaman marami ang tumututol sa awtoridad ng estado batay sa mga simulain ng kanan, gaya ng mga anarko-kapitalista.{{Sfnm|1a1=Brooks|1y=1994|1p=[https://books.google.com/books?id=gHyUj9HFYBIC&pg=PP15 xi]|1ps=, "Usually considered to be an extreme left-wing ideology".}}<ref name=":1">{{Cite journal |last=Jungkunz |first=Sebastian |date=2019-01-02 |title=Towards a Measurement of Extreme Left-Wing Attitudes |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09644008.2018.1484906 |journal=German Politics |language=en |volume=28 |issue=1 |pages=101–122 |doi=10.1080/09644008.2018.1484906 |issn=0964-4008 |url-access=subscription |s2cid=158624439}}</ref>{{Sfn|Backes|2023a|p=12}}{{Sfn|Krüusselmann|Weggemans|2023a|p=58}} Dahil walang iisang nakapirming kalipunan ng doktrina o natatanging pandaigdigang pananaw ang anarkismo,{{Sfn|Marshall|1993|pp=14–17}} umiral ang maraming uri at tradisyon nito, at malaki ang pagkakaiba-iba ng mga anyo ng anarkiya.{{Sfn|Sylvan|2007|p=262}} Bilang tugon sa sektaryanismo sa loob ng kilusang anarkista, lumitaw ang anarkismo nang walang [[pang-uri]], isang panawagan para sa pagpaparaya at pagkakaisa ng mga anarkista na unang isinulong ni Fernando Tarrida del Mármol noong 1889 bilang tugon sa matitinding pagtatalo hinggil sa teoryang anarkista noong panahong iyon.{{Sfn|Avrich|1996|p=6}} Sa kabila ng kanilang pagkakahiwalay, ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo ay hindi itinuturing na magkakahiwalay na mga entidad kundi mga tendensiya na nagsasalubong at nag-uugnayan sa isa't isa sa pamamagitan ng magkakaparehong simulain, gaya ng awtonomiya, mutuwal na pagtutulungan, pagtutol sa awtoridad, at [[desentralisasyon]].{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=1–6|2a1=Angelbeck|2a2=Grier|2y=2012|2p=551}} Higit pa sa mga partikular na paksyon ng mga kilusang pampolitika ng anarkismo na bumubuo sa anarkismong pampolitika, mayroon ding anarkismong pampilosopiya, na nagsasabing ang estado ay walang moral na pagiging lehitimo, nang hindi kinakailangang tanggapin ang pangangailangan ng isang rebolusyon upang ito ay maalis.{{Sfn|Egoumenides|2014|p=2}} Bilang isang sangay, lalo na ng indibiduwalistang anarkismo,{{Sfnm|1a1=Ostergaard|1y=2003|1p=12|2a1=Gabardi|2y=1986|2pp=300–302}} maaaring tanggapin ng anarkismo pampilosopiya ang pag-iral ng isang pinakamaliit na estado, subalit iginiit nito na walang [[Moralidad|moral]] na tungkulin ang mga [[mamamayan]] na sundin ang pamahalaan kapag ito ay sumasalungat sa awtonomiya ng indibiduwal.{{Sfn|Klosko|2005|p=4}} Maging ang magkakaibang pilosopikal na tradisyon tulad ng Obhetibismo at Kantiyanismo ay nagbigay ng mga argumentong ginamit upang ipagtanggol ang anarkismo pampilosopiya, kabilang ang pagtatanggol ni Robert Paul Wolff sa anarkismo laban sa mga pormal na paraan ng pagbibigay-katwiran sa pagiging lehitimo ng estado.<ref name="sa">{{cite journal |last=Martin |first=Thomas |date=2000 |title=Book Review: In Defense of Anarchism |url=http://library.nothingness.org/articles/SA/en/display/348 |journal=Social Anarchism |issue=27 |access-date=19 Hunyo 2008|language=en}}</ref> Binibigyang-pansin din ng anarkismo ang mga argumentong moral sapagkat may mahalagang papel ang [[etika]] sa pilosopiyang anarkista. Mayroon ding ilang anarkista na yumakap sa paniniwala sa [[Nihilismo|nihilismong]] pampolitika.{{Sfn|Walter|2002|p=52}} === Klasiko === Sa mga klasikong tradisyon ng anarkismo, ang mga unang umusbong ay ang mutuwalismo at indibiduwalistang anarkismo. Sinundan ang mga ito ng mga pangunahing tradisyon ng panlipunang anarkismo, gaya ng kolektibistang anarkismo, anarko-komunismo, at anarko-sindikalismo. Nagkakaiba ang mga tradisyong ito sa kanilang pananaw hinggil sa organisasyon at estrukturang pang-ekonomiya ng kanilang mithiing lipunan.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=2}} Ang mutuwalismo ay isang teoryang pang-ekonomiya noong ika-18 dantaon na pinaunlad bilang teoryang anarkista ni Pierre-Joseph Proudhon. Kabilang sa mga layunin nito ang "pagbuwag sa estado",<ref name=":0">{{Cite book |title=The Desk Encyclopedia of World History |date=2006 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-7394-7809-7 |editor-last=Wright |editor-first=Edmund |location=New York |pages=20–21}}</ref> pagkakatumbasan, malayang samahan, kusang-loob na [[kontrata]], pederasyon, at repormang [[Pananalapi (disiplina)|pananalapi]] sa parehong kredito at [[salapi]] na pamamahalaan ng isang [[bangko]] ng sambayanan.{{Sfn|Wilbur|2019|pp=213–218}} Sa paglipas ng panahon, inilarawan ang mutuwalismo bilang isang ideolohiyang nasa pagitan ng indibiduwalista at kolektibistang anyo ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Avrich|1y=1996|1p=6|2a1=Miller|2y=1991|2p=11}} Sa ''What Is Property?'' (1840), unang inilarawan ni Proudhon ang kaniyang layunin bilang isang "ikatlong anyo ng lipunan, ang sintesis ng komunismo at pag-aari."{{Sfn|Pierson|2013|p=187}} Ang kolektibistang anarkismo ay isang rebolusyonaryong sosyalistang anyo ng anarkismo{{Sfn|Morris|1993|p=76}} na karaniwang iniuugnay kay Mikhail Bakunin.{{Sfn|Shannon|2019|p=101}} Isinusulong ng mga kolektibistang anarkista ang kolektibong pagmamay-ari ng mga kagamitan sa produksiyon, na inaasahang maisasakatuparan sa pamamagitan ng marahas na [[rebolusyon]],{{Sfn|Avrich|1996|pp=3–4}} at naniniwalang dapat bayaran ang mga [[manggagawa]] ayon sa oras na kanilang ginawa, sa halip na ipamahagi ang mga [[produkto]] ayon sa pangangailangan tulad ng sa komunismo. Umusbong ang kolektibistang anarkismo kasabay ng [[Marxismo]], subalit tinanggihan nito ang [[diktadura]] ng [[proletaryado]], sa kabila ng ipinahahayag na layunin ng Marxismo na magtatag ng isang lipunang kolektibista na walang estado.{{Sfnm|1a1=Heywood|1y=2017|1pp=146–147|2a1=Bakunin|2y=1990}} Ang anarko-komunismo ay isang teorya ng anarkismo na nagsusulong ng isang lipunang komunista na may magkakasamang pagmamay-ari ng mga kagamitan sa [[produksiyon]],{{Sfn|Mayne|1999|p=131}} na pinangangasiwaan ng isang pederal na ugnayan ng mga kusang-loob na samahan.{{Sfn|Marshall|1993|p=327}} Ang produksiyon at pagkonsumo ay ibabatay sa prinsipyong "[[Mula sa bawat isa ayon sa kaniyang kakayahan, para sa bawat isa ayon sa kaniyang pangangailangan]]."{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1p=327|2a1=Turcato|2y=2019|2pp=237–238}} Umusbong ang anarko-komunismo mula sa mga radikal na sosyalistang kilusan pagkatapos ng [[Rebolusyong Pranses]],{{Sfn|Graham|2005}} subalit unang nabuo bilang isang natatanging [[doktrina]] sa seksiyong [[Italya|Italyano]] ng Unang Internasyonal.{{Sfn|Pernicone|2009|pp=111–113}} Kalaunan ay higit pa itong pinaunlad sa mga teoretikal na akda ni [[Peter Kropotkin]],{{Sfn|Turcato|2019|pp=239–244}} na ang kaniyang partikular na pananaw ang naging nangingibabaw sa maraming anarkista pagsapit ng huling bahagi ng ika-19 na dantaon.{{Sfn|Levy|2011|p=6}} Ang anarko-sindikalismo ay isang sangay ng anarkismo na tumitingin sa mga unyon ng mga [[manggagawa]] bilang isang posibleng puwersa para sa rebolusyonaryong pagbabago ng lipunan. Layunin nitong palitan ang kapitalismo at ang estado ng isang bagong lipunang [[Demokrasya|demokratikong]] pinamamahalaan mismo ng mga manggagawa. Ang mga pangunahing simulain ng anarko-sindikalismo ay direktang pagkilos, pagkakaisa ng mga manggagawa, at sariling pamamahala ng mga manggagawa.{{Sfn|Van der Walt|2019|p=249}} Ang indibiduwalistang anarkismo naman ay isang pangkat ng iba't ibang tradisyon ng kaisipan sa loob ng kilusang anarkista na nagbibigay ng higit na diin sa indibiduwal at sa kaniyang [[Malayang kalooban|malayang pagpapasya]] kaysa sa anumang panlabas na salik na nagtatakda ng kaniyang kilos.{{Sfn|Ryley|2019|p=225}} Kabilang sa mga unang nakaimpluwensiya sa anyong ito ng anarkismo sina William Godwin, Max Stirner, at [[Henry David Thoreau]]. Sa iba't ibang bansa, nakakuha ang indibiduwalistang anarkismo ng maliit ngunit magkakaibang pangkat ng mga tagasunod, kabilang ang mga Bohemyo na alagad ng [[sining]] at mga [[intelektuwal]],{{Sfn|Marshall|1993|p=440}} gayundin ang mga kabataang anarkistang lumalabag sa batas sa kilusang nakilala bilang iligalismo at indibiduwal na pagbawi.{{Sfnm|1a1=Imrie|1y=1994|2a1=Parry|2y=1987|2p=15}} === Pos-klasiko at kontemporaryo === Patuloy na umusbong ang anarkismo ng maraming [[pilosopiya]] at kilusan na, sa ilang pagkakataon, ay eklektiko, na humahango ng mga ideya mula sa iba't ibang pinagmulan at pinagsasama ang magkakaibang konsepto upang makalikha ng mga bagong pamamaraang pampilosopiya. Nanatiling mahalagang bahagi ng mga makabagong tradisyon ng anarkismo ang kontra-kapitalistang tradisyon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Williams|2018|p=4}} Maraming pangkat, tendensiya, at paaralan ng kaisipan ng anarkismo ang umiiral sa kasalukuyan, kaya mahirap ilarawan ang makabagong kilusang anarkista bilang isang magkakaisang kabuuan.{{Sfn|Franks|2013|pp=385–386}} Bagaman nakapaglatag ang mga teorista at aktibista ng mga "medyo matatag na kalipunan ng mga simulain ng anarkismo," wala pa ring nagkakaisang pananaw kung alin sa mga simulain ang pangunahing batayan nito. Dahil dito, inilalarawan ng mga komentarista ang mga anarkismo sa halip na isang iisang anarkismo, sapagkat bagaman may mga simulain silang magkakatulad, magkakaiba ang pagpapahalagang ibinibigay ng bawat paaralan sa mga ito. Halimbawa, maaaring isang pangkalahatang simulain ang pagkakapantay-pantay ng kasarian, subalit higit itong binibigyang-priyoridad ng anarka-peminismo kaysa ng anarko-komunismo.{{Sfn|Franks|2013|p=386}} Sa pangkalahatan, tutol ang mga anarkista sa mapilit na awtoridad sa lahat ng anyo nito, kabilang ang lahat ng sentralisado at hirarkikong anyo ng pamahalaan (halimbawa, [[monarkiya]], kinatawang demokrasya, sosyalismong pang-estado, at iba pa), mga sistemang nakabatay sa uring pang-ekonomiya (halimbawa, kapitalismo, [[Bolshevik|Bolshevismo]], [[Piyudalismo|pyudalismo]], [[pang-aalipin]], at iba pa), mga awtokratikong [[relihiyon]] (halimbawa, pundamentalistang [[Islam]], [[Simbahang Katoliko Romano]], at iba pa), patriyarkiya, heteroseksismo, pananaig ng mga puti, at [[imperyalismo]].{{Sfn|Jun|2009|pp=507–508}} Gayunman, nagkakaiba ang mga paaralan ng anarkismo sa mga pamamaraang dapat gamitin upang tutulan ang mga ito.{{Sfn|Jun|2009|p=507}} == Kasaysayan == === Sinaunang panahon at gitnang panahon === Ang mga pinakakilalang naunang tagapagpauna ng anarkismo sa sinaunang daigdig ay matatagpuan sa [[Tsina]] at [[Gresya]]. Sa Tsina, ang anarkismong pampilosopiya (ang pagtalakay sa pagiging lehitimo ng estado) ay inilahad ng mga pilosopong [[Taoismo|Taoista]] na sina Zhuang Zhou at [[Laozi]].{{Sfnm|1a1=Coutinho|1y=2016|2a1=Marshall|2y=1993|2p=54}} Kasama ng [[estoisismo]], sinasabing ang [[Taoismo]] ay nagtaglay ng mahahalagang paunang pahiwatig ng anarkismo.{{Sfn|Sylvan|2007|p=257}} Naipahayag din ang mga pananaw na anarkiko ng mga [[Mandudula|mandudulang]] [[trahedya]] at mga pilosopo sa Gresya. Ginamit nina [[Esquilo|Eskilo]] at [[Sopokles]] ang alamat ni Antigona upang ilarawan ang tunggalian sa pagitan ng mga batas na ipinapataw ng estado at ng pansariling awtonomiya. Patuloy namang kinuwestiyon ni Sokrates ang mga awtoridad sa [[Atenas]] at iginiit ang [[karapatan]] ng indibiduwal sa [[kalayaan]] ng budhi. Tinanggihan ng mga [[Siniko]] ang batas ng tao (''nomos'') at ang mga kaugnay na awtoridad, habang sinisikap nilang mamuhay ayon sa kalikasan (''physis''). Samantala, itinaguyod ng mga Estoiko ang isang lipunang nakabatay sa di-pormal at magiliw na ugnayan ng mga mamamayan nang walang pag-iral ng estado.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4, 66–73}} Sa [[Imperyong Sasanida]] (224–651 CE), nanawagan si [[Mazdak]] para sa isang lipunang may pagkakapantay-pantay at sa pag-aalis ng monarkiya, subalit hindi nagtagal ay ipinapatay siya ni Emperador Kavad I.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Sa Basra, nangaral ang ilang sektang panrelihiyon laban sa estado.{{Sfn|Crone|2000|pp=3, 21–25}} Sa [[Gitnang Kapanahunan|Gitnang Panahon]] sa [[Europa]], walang naging malinaw na gawaing anarkista maliban sa ilang mapagkait sa sariling mga kilusang panrelihiyon. Nagkaroon ng mga tendensiyang kontra-estado at libertaryo ang iba't ibang sektang panrelihiyon sa Europa.{{Sfn|Nettlau|1996|p=8}} Ang mga ito, kasama ng ilang kilusang [[Muslim]], ang kalauna'y nagbigay-daan sa pag-usbong ng panrelihiyong anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Ang muling pagsigla ng interes sa sinaunang panahon noong [[Renasimiyento|Renasimyento]] at ang pagbibigay-diin sa sariling pagpapasya noong [[Repormasyon]] ay muling nagpasigla sa mga elementong sekular na kontra-awtoritaryo sa Europa, lalo na sa Pransiya. Ang mga hamon ng [[Panahon ng Kaliwanagan]] sa awtoridad na intelektuwal—maging sekular o panrelihiyon—at ang mga rebolusyon noong dekada 1790 at noong 1848 ay pawang nagpasigla sa pag-unlad ng ideolohiyang humantong sa panahon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=307}} === Makabagong panahon === [[File:Barricade18March1871_(more_cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Barricade18March1871_(more_cropped).jpg|thumb|Ang Komuna ng Paris, isa sa mga pinakaunang eksperimento sa anarkismo.]] Noong [[Himagsikang Pranses|Rebolusyong Pranses]], ang mga pangkat na gaya ng Enragés at ng ''sans-culottes'' ay naging mahalagang yugto sa pag-usbong ng mga damdaming kontra-estado at [[Pederalismo|pederalista]].{{Sfn|Marshall|1993|p=4}} Sa buong ika-19 na dantaon, umusbong ang mga unang tradisyon ng anarkismo: itinaguyod ni William Godwin ang anarkismo pampilosopiya sa [[Inglatera]] sa pamamagitan ng moral na pagtanggi sa pagiging lehitimo ng estado; ang kaisipan ni Max Stirner ay naglatag ng daan para sa indibiduwalismo; at ang teorya ng mutuwalismo ni Pierre-Joseph Proudhon ay nakatagpo ng matabang lupa sa Pransiya.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}} Pagsapit ng huling bahagi ng dekada 1870, malinaw nang nahubog ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo, at mula 1880 hanggang 1914 ay naganap ang isang bugso ng [[Globalisasyon|globalisasyong]] noon ay hindi pa nasasaksihan.{{Sfn|Levy|2011|pp=10–15}} Ang panahong ito ng klasikal na anarkismo ay tumagal hanggang sa pagtatapos ng [[Digmaang Sibil ng Espanya]] at itinuturing na ginintuang panahon ng anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}} [[File:Bakunin.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bakunin.png|thumb|Tinutulan ni Mikhail Bakunin ang Marxistang layunin ng diktadura ng proletaryado at nakipag-alyansa sa mga pederalista sa loob ng Unang Internasyonal bago siya pinatalsik ng mga Marxista.]] Humango si Mikhail Bakunin mula sa mutuwalismo upang itatag ang anarkismong kolektibista, at sumapi siya sa ''International Workingmen's Association'', isang samahan ng mga manggagawa na kalauna'y nakilala bilang Unang Internasyonal (''First International''), na itinatag noong 1864 upang pag-isahin ang iba't ibang rebolusyonaryong kilusan. Naging isang mahalagang puwersang pampolitika ang Internasyonal, at isa sa mga pangunahing personalidad nito si [[Karl Marx]], na kasapi ng Pangkalahatang Konseho nito. Ang pangkat ni Bakunin, ang Pederasyong Jura, at ang mga tagasunod ni Pierre-Joseph Proudhon (ang mga mutuwalista) ay tumutol sa sosyalismong pang-estado, at itinaguyod ang pag-iwas sa pakikilahok sa elektoral na pulitika (''political abstentionism'') at ang pagpapanatili ng maliliit na pag-aari.{{Sfnm|1a1=Dodson|1y=2002|1p=312|2a1=Thomas|2y=1985|2p=187|3a1=Chaliand|3a2=Blin|3y=2007|3p=116}} Pagkaraan ng matitinding alitan, pinalayas ng mga Marxista ang mga Bakuninista mula sa Internasyonal sa Kongreso sa [[Ang Haya|Haya]] ng 1872.{{Sfnm|1a1=Graham|1y=2019|1pp=334–336|2a1=Marshall|2y=1993|2p=24}} Katulad din nito, ang mga anarkista ay nakaranas ng gayong pagtrato sa Ikalawang Internasyonal at tuluyang pinalayas noong 1896.{{Sfn|Levy|2011|p=12}} Hinulaan ni Bakunin na kung magkakaroon ng kapangyarihan ang mga rebolusyonaryo ayon sa mga tuntunin ni Marx, sila rin ay magiging mga bagong mapaniil sa mga [[manggagawa]]. Bilang tugon sa kanilang pagpapatalsik mula sa Unang Internasyonal, itinatag ng mga anarkista ang Internasyonal ng St. Imier. Sa impluwensiya ni [[Peter Kropotkin]], isang Rusong [[Pilosopiya|pilosopo]] at [[siyentipiko]], nagkaroon ng malaking pagkakatulad ang anarko-komunismo at ang kolektibismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=5}} Ang mga anarko-komunista, na humango ng inspirasyon mula sa [[Komuna ng Paris]] ng 1871, ay nagsulong ng malayang pederasyon at ng pamamahagi ng mga kalakal ayon sa pangangailangan ng bawat isa.{{Sfn|Graham|2005|p=xii}} Sa panahong ito, may isang minorya ng mga anarkista ang yumakap sa taktika ng rebolusyonaryong karahasang pampolitika, na nakilala bilang propaganda ng gawa (''propaganda of the deed'').{{Sfn|Marshall|1993|pp=633–636}} Ang pagkakawatak-watak ng kilusang sosyalista sa Pransiya sa maraming pangkat, gayundin ang pagbitay at pagpapatapon sa maraming Komunardo sa mga kolonya ng bilangguan matapos supilin ang Komuna ng Paris, ay nagbigay-daan sa pag-usbong ng mga indibiduwalistang pagpapahayag at pagkilos sa larangang pampolitika.{{Sfn|Anderson|2004}} Bagaman maraming anarkista ang lumayo sa mga gawaing ito ng terorismo, nadungisan ang reputasyon ng buong kilusan, at isinagawa ang iba't ibang hakbang upang pigilan ang pagpasok ng mga anarkista sa [[Estados Unidos]], kabilang ang Batas sa Imigrasyon ng 1903, na kilala rin bilang Batas sa Pagbubukod sa mga Anarkista.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=633–636|2a1=Lutz|2a2=Ulmschneider|2y=2019|2p=46}} Ang iligalismo ay isa pang estratehiyang niyakap ng ilang anarkista sa panahong ito.{{Sfn|Bantman|2019|p=374}} Pagsapit ng simula ng ika-20 dantaon, humupa na ang kilusang terorista, at ang lugar nito ay napalitan ng anarko-komunismo at anarko-sindikalismo, habang ang anarkismo ay lumaganap sa iba't ibang panig ng daigdig.{{Sfn|Moya|2015|p=327}}{{Sfn|Levy|2011|p=16}} Sa [[Tsina]], may maliliit na pangkat ng mga mag-aaral na nagpakilala ng [[makatao]] at [[maka-agham]] na bersiyon ng anarko-komunismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=519–521}} Samantala, naging sentro ang [[Tokyo]] ng mga mapanghimagsik na kabataan mula sa iba't ibang bansa sa [[Silangang Asya]] na nagtungo sa kabisera ng [[Hapon]] upang mag-aral.{{Sfn|Marshall|1993|pp=519–521}} Sa [[Amerikang Latino]], naging pangunahing baluwarte ng anarko-sindikalismo ang [[Arhentina]], kung saan ito ang naging pinakaprominenteng [[ideolohiya]] ng kaliwa.{{Sfnm|1a1=Levy|1y=2011|1p=23|2a1=Laursen|2y=2019|2p=157|3a1=Marshall|3y=1993|3pp=504–508}} Nakilahok din ang mga anarkista sa Komuna ng Strandzha at sa Republika ng Kruševo, na itinatag sa [[Masedonya]] sa panahon ng Pag-aalsang Ilinden–Preobrazhenie noong 1903, gayundin sa [[Rebolusyong Mehikano]] noong 1910. Sa sunod-sunod na mga rebolusyon noong 1917–1923, nagkaroon ang mga anarkista ng iba't ibang antas ng aktibong pakikilahok.{{sfn|Marshall|1993|p=470}} Sa kabila ng mga pangamba, masigasig na nakilahok ang mga anarkista sa Rebolusyong Ruso bilang pagsalungat sa Kilusang Puti, lalo na sa Makhnovshchina. Nang makita nila ang tagumpay ng mga Bolshevik sa [[Rebolusyong Oktubre]] at ang sumunod na [[Digmaang Sibil sa Rusya]], maraming manggagawa at aktibista ang lumipat sa mga partidong komunista, na lumakas kapalit ng paghina ng anarkismo at iba pang kilusang sosyalista. Sa Pransiya at Estados Unidos, maraming kasapi ng malalaking kilusang sindikalista, gaya ng Pangkalahatang Kompederasyon ng Paggawa at ng Manggagawang Pang-industriya ng Mundo, ang umalis sa kanilang mga samahan at sumapi sa Komunistang Internasyonal.{{Sfn|Nomad|1966|p=88}} Gayunman, matapos maging matatag ang pamahalaang Bolshevik, dumanas ng matinding panunupil ang mga anarkista, kabilang noong Pag-aalsa sa [[Kronstadt]]. Maraming anarkista mula sa [[Petrograd]] at [[Mosku]] ang tumakas patungong [[Ukranya]], subalit kalaunan ay dinurog din ng mga Bolshevik ang kilusang anarkista roon.{{Sfn|Avrich|2006|p=204}} Dahil sa panunupil sa mga anarkista sa Rusya, umusbong ang dalawang bagong magkasalungat na kaisipan: ang platapormismo at ang sintesis na anarkistang. Layunin ng una na bumuo ng isang magkakaugnay na samahang mangunguna sa rebolusyon, samantalang tinututulan naman ng ikalawa ang anumang anyo ng organisasyong maihahalintulad sa isang partidong pampolitika. Sa [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]] noong 1936–1939, muling nakipag-alyansa ang mga anarkista at mga sindikalista (CNT at FAI) sa iba't ibang kilusang makakaliwa. Ang matagal nang tradisyon ng anarkismo sa [[Espanya]] ang naging dahilan upang gumanap ang mga anarkista ng mahalagang papel sa digmaan, lalo na sa Rebolusyong Espanyol ng 1936. Bilang tugon sa paghihimagsik ng hukbo, isang kilusang binigyang-inspirasyon ng anarkismo—na binubuo ng mga [[magsasaka]] at manggagawa at sinusuportahan ng mga armadong milisya—ang kumontrol sa [[Barcelona]] at sa malalawak na kanayunan ng Espanya, kung saan isinakolektibo nila ang mga lupain.{{Sfn|Bolloten|1984|p=1107}} Sa simula ng digmaan, nagbigay ang [[Unyong Sobyetiko|Unyong Sobyet]] ng limitadong tulong. Gayunman, nauwi ito sa matinding tunggalian sa pagitan ng mga komunista at iba pang pangkat ng makakaliwa sa isang serye ng mga pangyayaring nakilala bilang Mga Araw ng Mayo, habang pinagtibay ni [[Joseph Stalin]] ang kontrol ng Unyong Sobyet sa pamahalaang Republikano. Nagbunga ito ng panibagong pagkatalo ng mga anarkista sa kamay ng mga komunista.{{Sfn|Marshall|1993|pp=xi, 466}} ==== Pagkatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig ==== Sa pagtatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], lubhang nanghina ang kilusang anarkista. Pagsapit ng dekada 1960, muling sumigla ang anarkismo, na marahil ay dulot ng nakitang kabiguan ng [[Marxismo–Leninismo]] at ng mga tensiyong ibinunga ng [[Digmaang Malamig]].{{Sfn|Marshall|1993|p=539}} Sa panahong ito, lumitaw ang anarkismo sa iba't ibang kilusang tumutuligsa kapwa sa kapitalismo at sa estado, gaya ng mga kilusang laban sa sandatang nuklear, pangkapaligiran, pangkapayapaan, kontra-kultura ng dekada 1960, at ng Bagong Kaliwa.{{Sfn|Marshall|1993|pp=xi, 539}} Nagkaroon din ito ng paglipat mula sa dati nitong mapanghimagsik na katangian tungo sa mapanuksong repormismong kontra-ikapitalista. Naiugnay rin ang anarkismo sa subkulturang [[punk]], gaya ng makikita sa mga banda tulad ng Crass at Sex Pistols.{{Sfn|Marshall|1993|pp=493–494}} Ang mga umiiral na kaisipang [[Peminismo|peminista]] ng anarka-peminismo ay muling sumigla noong ikalawang yugto ng peminismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=493–494}} Sa panahong ito rin nagsimulang mabuo ang itim na anarkismo (''black anarchism''), na nakaimpluwensiya sa paglayo ng anarkismo mula sa dati nitong nakasentro sa [[Europa]].{{Sfn|Williams|2015|p=680}} Kasabay nito, nabigo itong magkaroon ng malawak na impluwensiya sa Hilagang Europa, habang naabot naman nito ang hindi pa nararanasang kasikatan sa [[Amerikang Latino]].{{Sfn|Harmon|2011|p=70}} Noong pagpasok ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], lalong lumawak ang kasikatan at impluwensiya ng anarkismo sa mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa [[digmaan]], at laban sa [[globalisasyon]].{{Sfn|Rupert|2006|p=66}} Lumago ang interes sa kilusang anarkista kasabay ng pag-igting ng kilusang kontra-globalisasyon,{{Sfn|Evren|2011|p=1}} na ang mga pangunahing kalipunan ng mga aktibista ay nakabatay sa mga pananaw na anarkista.{{Sfn|Evren|2011|p=2}} Naging kilala ang mga anarkista sa kanilang pakikilahok sa mga protesta laban sa [[Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal|World Trade Organization]] (WTO, o Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal), [[Group of Eight]] (G8, o Pangkat ng Walo), at World Economic Forum (WEF, o Pandaigdigan na Pagpupulong sa Ekonomiya). Sa mga protestang ito, ang mga pansamantalang pangkat na walang pinuno at hindi nagpapakilala, na tinatawag na ''black blocs'' o blokeng itim, ay nasangkot sa mga kaguluhan, pagsira ng [[ari-arian]], at mararahas na komprontasyon laban sa [[pulisya]]. Kabilang sa iba pang mga taktika sa pag-oorganisa na umusbong sa panahong ito ang mga ''affinity group'' (mga pangkat na binubuo ng magkakatulad ang layunin), ''security culture'' (kultura ng pagpapanatili ng seguridad), at paggamit ng mga desentralisadong [[teknolohiya]] gaya ng [[Internet]]. Isa sa pinakamahalagang pangyayari sa panahong ito ang mga komprontasyon sa kumperensiya ng WTO sa [[Seattle]] noong 1999.{{Sfn|Rupert|2006|p=66}} Habang hinuhubog ng kilusang ito ang radikalismo ng ika-21 dantaon, ang mas malawak na pagtanggap sa mga simulain ng anarkismo ay naging hudyat ng muling pagsigla ng interes sa anarkismo.{{Sfn|Evren|2011|p=2}} Gayunman, sa makabagong pagbabalita, madalas na binibigyang-diin ang karahasang isinagawa ng mga ''black bloc'' sa mga demonstrasyon at iniuugnay ito sa mga anarkista.<ref>{{Cite news |date=8 Oktubre 2013 |title=Black Blocs hijack Brazil teacher protests |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-24453113 |access-date=23 Hunyo 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Booth |first1=Robert |last2=Vallée |first2=Marc |date=1 Abril 2011 |title='Black bloc' anarchists behind anti-cuts rampage reject thuggery claims |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/society/2011/apr/01/anarchists-anti-cuts-march |access-date=23 Hunyo 2025 |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite news |date=3 Abril 2011 |title=Who are the Black Bloc and what are they trying to achieve? |language=en-AU |work=ABC News |url=https://www.abc.net.au/news/2011-04-04/blocwilliams/45890 |access-date=23 Hunyo 2025}}</ref> Bagaman may mga layuning rebolusyonaryo, marami sa mga makabagong anyo ng anarkismo ay hindi nakatuon sa komprontasyon. Sa halip, sinisikap nilang bumuo ng isang alternatibong paraan ng organisasyong panlipunan (alinsunod sa teorya ng kapangyarihang dalawahan o ''dual power''), na nakabatay sa ugnayang may pagtutulungan at kusang-loob na kooperasyon. Makikita ito sa mga pangkat tulad ng Food Not Bombs (Pagkain Hindi Bomba) at sa mga sentrong panlipunang pinamamahalaan ng mga kalahok mismo.{{Sfn|Honeywell|2021|}} Ang mas malawak na pagkapansin sa anarkismo ay nagbunsod din sa mas maraming iskolar sa mga [[Larangang akademiko|larangan]] tulad ng [[antropolohiya]] at [[kasaysayan]] na pag-aralan at makibahagi sa kilusang anarkista, bagaman higit na pinahahalagahan ng makabagong anarkismo ang pagkilos kaysa sa teoryang [[akademiko]].{{Sfnm|1a1=Williams|1y=2010|1p=110|2a1=Evren|2y=2011|2p=1|3a1=Angelbeck|3a2=Grier|3y=2012|3p=549}} Naging maimpluwensiya rin ang mga ideya ng anarkismo sa pag-unlad ng mga Zapatista sa [[Mehiko]] at ng Pederasyon Demokratiko ng Hilagang Siria, na mas kilala bilang Rojava, isang ''[[de facto]]'' na nagsasariling rehiyon sa hilagang [[Siria|SIria]].{{Sfn|Ramnath|2019|p=691}} == Paglaganap ng anarkismo sa Pilipinas == Ang anarkismo sa [[Pilipinas]] ay nag-ugat sa laban kontra [[kolonyalismo]] laban sa [[Imperyong Espanyol]] at naging maimpluwensiya sa [[Himagsikang Pilipino]] at sa maagang kilusang unyon ng mga manggagawa sa bansa. Matapos itong mapalitan ng Marxismo–Leninismo bilang pangunahing rebolusyonaryong kaisipan noong kalagitnaan ng ika-20 dantaon, muli itong sumigla bilang bahagi ng punk na subkultura kasunod ng pagkakahati-hati ng [[Partido Komunista ng Pilipinas]]. Mabilis na lumaganap ang nasyonalismong Pilipino sa buong kapuluan matapos ang Maluwalhating Rebolusyon ng 1868. Maraming intelektuwal na Pilipino, kabilang sina [[José Rizal]] at [[Marcelo H. del Pilar]], ang naglunsad ng [[Kilusang Propaganda]], na nanawagan ng mga reporma sa pamamahala ng [[Silangang Indiyas ng Espanya]].<ref>{{cite book|last1=Schumacher|first1=John|title=The Propaganda Movement, 1880–1895: The Creation of Filipino Consciousness, the Making of the Revolution|date=1997|publisher=Ateneo University Press|location=Manila|isbn=971-550-209-1|page=333|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last1=Agoncillo|first1=Teodoro|title=History of the Filipino People|url=https://archive.org/details/historyoffilipin00teod|url-access=registration|date=1990|publisher=Garotech Publishing|location=Lungsod Quezon|isbn=971-8711-06-6|edition=8|language=en}}</ref> Noong 1890, lumipat si Rizal sa Europa, kung saan nakilala niya ang mga kilusang anarkista sa Pransiya at Espanya. Sa Espanya, naging tagapayo niya ang Proudhonistang pederalista na si Francisco Pi y Margall.<ref name=":2">{{Cite book |last=Anderson|first=Benedict|title=Age of globalization : anarchists and the anticolonial imagination|date=2013|publisher=Verso|isbn=978-1-78168-144-2|pages=107, 159|oclc=864023954|language=en}}</ref><ref name=":02">{{cite journal|url=https://asj.upd.edu.ph/mediabox/archive/ASJ-49-1-2013/From%20Cadiz%20to%20La%20Liga%20-%20Spanish%20Context%20of%20Rizals%20Political%20Thought%20-%20Aseniero.pdf|pages=27–39|title=From Cádiz to La Liga: The Spanish Context of Rizal's Political Thought|first=George|last=Aseniero|date=31 Oktubre 2013|journal=Asian Studies: Journal of Critical Perspectives on Asia|publisher=[[University of the Philippines Diliman]]|volume=49|issue=1|location=Lungsod Quezon|issn=2244-5927|oclc=950730261|language=en}}</ref> Ang konsepto ng propaganda sa pamamagitan ng gawa (''propaganda of the deed'') ang naging partikular na inspirasyon sa ikalawang nobela ni Rizal na ''[[El filibusterismo]]'', na naglalarawan ng isang rebolusyon para sa pambansang paglaya laban sa mga kolonyal na awtoridad ng Espanya sa Pilipinas.<ref name=":2" /> Sa [[Nobelang Pilipino|nobelang]] iyon, inilarawan ni Rizal ang isang nabigong pagtatangka ng propaganda sa pamamagitan ng gawa sa katauhan ni Simoun, na nagtangkang pasabugin ang isang pagtitipong dinaluhan ng mga piling tao o elitista ng kolonyal na pamahalaan.<ref name=":12">{{cite book |last=Anderson|first=Benedict|title=The Age Of Globalization: Anarchists and the Anti-Colonial Imagination|publisher=Verso Books|year=2013|isbn=9781781681442|location=[[London]]|page=31|oclc=875370534|language=en}}</ref> Pagbalik niya sa [[Maynila]] noong 1892, itinatag ni Rizal ang [[La Liga Filipina]], isang lihim na samahan na nakatuon sa pagtutulungan, pagtatatag ng mga kooperatiba, at iba pang gawain.<ref name=":02" /> Dahil sa kaniyang mga gawain sa Liga, inaresto si Rizal at ipinatapon sa Dapitan.<ref>{{cite book |last1=Zaide|first1=Gregorio F.|title=Rizal: His Exile to Dapitan|date=1976|publisher=St. Mary's|pages=193|url=https://books.google.com/books?id=xPziMgEACAAJ&q=rizal+exile+in+dapitan|access-date=19 Agosto 2019|language=en}}</ref> Doon ay nagtayo siya ng isang [[ospital]], isang sistema ng panustos ng tubig, at isang [[paaralan]], kung saan siya nagturo at nagsagawa rin ng pagsasaka at [[paghahalaman]].<ref>{{cite book |last1=Gibbs|first1=Eloise A.|title=Rizal in Dapitan: A Story Based on the Life of José Rizal During His Exile in Dapitan|date=1960|publisher=University Book Supply|page=230|url=https://books.google.com/books?id=jqFAAAAAIAAJ&q=Rizal+in+dapitan|access-date=20 Agosto 2019|language=en}}</ref> Matapos ipatapon si Rizal, maraming nasyonalistang Pilipino ang nagtatag ng [[Katipunan]], isa pang lihim na samahan, subalit sa pagkakataong ito ay may layuning makamit ang kasarinlan mula sa Espanya sa pamamagitan ng isang himagsikan. Dahil sa inspirasyon mula sa mga akda ni Rizal, nag-organisa ang Katipunan ng armadong paglaban sa pamahalaang Espanyol sa pamumuno ni [[Andrés Bonifacio]].<ref>{{Citation|last=Agoncillo|first=Teodoro|author-link=Teodoro Agoncillo|title=The Revolt of the Masses: The story of Bonifacio and the Katipunan|publisher=[[University of the Philippines]] Press|location=Lungsod Quezon|year=1996|orig-year=1956|isbn=971-8711-06-6|url=https://books.google.com/books?id=SV_BAQAACAAJ|page=41|language=en}}</ref> Matapos mabunyag ang mga gawain ng Katipunan noong Agosto 1896, nagsimula ang Himagsikang Pilipino. Nag-alsa ang mga kasapi ng Katipunan sa [[Caloocan]],<ref name="Ocampo1995">{{cite book |last=Ocampo|first=Ambeth R.|title=Bonifacio's bolo|url=https://books.google.com/books?id=YWhxAAAAMAAJ|year=1995|publisher=Anvil Pub.|isbn=978-971-27-0418-5|page=8|language=en}}</ref> itinatag ang [[Republika ng Katagalugan]], at nagpahayag ng isang pambansang armadong himagsikan.<ref name="guererro1">{{citation |last1=Guererro|first1=Milagros|last2=Encarnacion|first2=Emmanuel|last3=Villegas|first3=Ramon|title=Andres Bonifacio and the 1896 Revolution|journal=Sulyap Kultura|volume=1|issue=2|pages=3–12|publisher=National Commission for Culture and the Arts|year=1996|url=http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1|access-date=2009-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20101115193832/http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1|archive-date=2010-11-15|url-status=dead|language=en}}</ref> Bagaman walang tuwirang naging bahagi si Rizal sa himagsikan, nilitis siya ng hukumang militar sa mga kasong paghihimagsik, sedisyon, at sabuwatan. Napatunayang nagkasala siya sa lahat ng paratang at binaril ng pulutong ng mga tagabaril bilang pagbitay.<ref>{{cite book|last1=Russell|first1=Charles Edward|last2=Rodriguez|first2=Eulogio Balan|title=The hero of the Filipinos: the story of José Rizal, poet, patriot and martyr|url=https://archive.org/details/herooffilipinoss00russ_0|year=1923|publisher=The Century co.|page=[https://archive.org/details/herooffilipinoss00russ_0/page/308 308]|language=en}}</ref> Noong 1897, napatalsik at ipinapatay si Bonifacio ni [[Emilio Aguinaldo]], na siyang umako sa pamumuno ng kilusang rebolusyonaryo.<ref>{{cite book|last1=Agoncillo|first1=Teodoro|title=History of the Filipino People|url=https://archive.org/details/historyoffilipin00teod|url-access=registration|date=1990|publisher=Garotech Publishing|location=Lungsod Quezon|isbn=971-8711-06-6|edition=8|pages=178–181|language=en}}</ref> Matapos mapalayas ang mga Espanyol mula sa kapuluan, nagtatag si Aguinaldo ng isang diktadura at ipinahayag ang [[kasarinlan ng Pilipinas]]. Gayunman, sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)|Kasunduan sa Paris]], pormal na isinuko ng Espanya ang Pilipinas sa Estados Unidos, na naging mitsa ng armadong tunggalian laban sa bagong tatag na [[Unang Republika ng Pilipinas]].<ref>{{cite book|last=Randolph|first=Carman Fitz|title=The Law and Policy of Annexation|chapter=Chapter I, The Annexation of the Philippines|publisher=BiblioBazaar, LLC|location=Charleston, South Carolina|year=2009|isbn=978-1-103-32481-1|language=en}}</ref> Sa panahon ng himagsikan, si [[Isabelo de los Reyes]] ay kabilang sa mga rebolusyonaryong ipinatapon sa Espanya, kung saan siya ay ibinilanggo sa Kastilyo ng Montjuïc. Doon ay nakilala niya ang ilang mga anarkista at sindikalista, at napag-aralan ang panitikang anarkista na ibinibigay sa kanya ng isang simpatetikong bantay.<ref name="Mojares">{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/268 268]|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Scott|first=William Henry|year=1992|title=The Union Obrera Democrática: First Filipino Trade Union|location=Lungsod Quezon|publisher=New Day|page=14|isbn=9789711004880|oclc=1187047203|language=en}}</ref> Matapos siyang makalaya, nakilala niya ang ilang mga palaisip na anarkista, kabilang sina Francesc Ferrer,<ref name="Saulo">{{Cite book |title=Communism in the Philippines : An Introduction|last=Saulo|first=Alfredo|date=2002|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9715504035|edition=Pinalaki|location=Maynila, Pilipinas|oclc=969406494|page=4|language=en}}</ref> at nabasa ang mga akda nina Pierre-Joseph Proudhon, Mikhail Bakunin, at Peter Kropotkin.<ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/n282 269]|language=en}}</ref> Matapos sumuko ang mga hukbo ni Emilio Aguinaldo at maitatag ang Pamahalaang Insular noong 1901, nakabalik si Isabelo sa Maynila,<ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/274 274]|language=en}}</ref> dala ang isang malaking koleksiyon ng mga akdang anarkista at sosyalista.<ref>{{Cite book |title=Komunista : the genesis of the Philippine Communist Party, 1902–1935|last=Richardson|first=Jim|date=2011|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715506267|location=Lungsod Quezon|oclc=756771087|page=15|language=en}}</ref> Dahil sa impluwensiya ng anarko-sindikalismo, pinangunahan niya ang isang bugso ng mga protesta at welga ng mga manggagawa sa Maynila, na humantong sa pagtatatag ng Unión Obrera Democrática (UOD), ang kauna-unahang makabagong pederasyon ng mga unyon ng manggagawa sa bansa.<ref>{{cite journal|last=Dennison|first=Eleanor|url=https://www.jstor.org/stable/3022423|title=Philippine Labor under the Commonwealth|journal=Far Eastern Survey|volume=7|issue=24|publisher=Institute of Pacific Relations|date=7 Disyembre 1938|pages=277–282|doi=10.2307/3022423|jstor=3022423|issn=0362-8949|oclc=4636899601|url-access=subscription|language=en}}</ref> Nang maglunsad ang UOD ng isang pangkalahatang welga noong Agosto 1902, isinailalim ito sa pagmamanman ng pulisya at inaresto si Isabelo.<ref>{{cite book|last=Pomeroy|first=William J.|year=1992|title=The Philippines: Colonialism, Collaboration, and Resistance|url=https://archive.org/details/philippinescolon00pome|location=New York|publisher=International|page=[https://archive.org/details/philippinescolon00pome/page/51 51]|isbn=9780717806928|oclc=246725565|language=en}}</ref><ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/279 279]|language=en}}</ref> Habang nasa bilangguan, naghain siya ng pagbibitiw sa UOD, subalit ipinagpatuloy ang kanyang gawain nina Hermenegildo Cruz, isang tagapag-organisa ng kilusang paggawa, at Arturo Soriano, isang pinuno ng welga. Isinalin ni Soriano sa [[wikang Tagalog]] ang dayalogo ni Errico Malatesta na ''Fra Contadini'' (''Sa Pagitan ng mga Magsasaka'') sa pamagat na Dalawang Magbubukid. Sa huli, nabuwag ang UOD dahil sa mga panloob na hidwaan. Ang pangkat ng mga katamtaman (''moderates''), sa pamumuno ni [[Lope K. Santos]], ay bumuo ng Unión del Trabajo de Filipinas (UTF) na sinuportahan ng Estados Unidos, samantalang ang pangkat ng mga radikal, sa pamumuno ni Hermenegildo Cruz, ay nagtatag ng Congreso Obrero de Filipinas (COF).<ref>{{Cite book |title=Komunista : the genesis of the Philippine Communist Party, 1902–1935|last=Richardson|first=Jim|date=2011|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715506267|location=Lungsod Quezon|oclc=756771087|page=21|language=en}}</ref> Nang maglaon, isinulat ni Santos ang nobelang ''[[Banaag at Sikat]]'', na tumatalakay sa dalawang magkaibigan: ang isa ay isang sosyalista at ang isa naman ay isang anarkista.<ref name="LKSantos">{{cite book|last=Santos|first=Lope K.|author-link=Lope K. Santos|title=[[Banaag at Sikat]]|publisher=Bookmark|location=Philippines|year=1988}}</ref> Bilang bahagi ng Kilusang Mayo a Kuwatro, nagtatag ang mga anarkistang Tsino ng isang sangay sa Maynila, kung saan naglathala sila ng mga babasahing anarkista na ipinamahagi sa buong Timog-silangang Asya.<ref>{{cite book|first=C.F.|last=Yong|title=The origins of Malayan Communism|location=[[Singapore]]|year=1997|page=18|publisher=Strategic Information and Research Development Centre|isbn=9789672165606|oclc=1112676175|language=en}}</ref> Gayunman, dahil sa pagbuwag sa UOD, humupa na noon ang kilusang anarkista sa malaking bahagi ng kapuluan. Nagpatuloy pa rin ang mga kaisipang anarkista sa hanay ng mga magsasaka, lalo na sa mga unyong magsasaka gaya ng Aguman ding Maldang Talapagobra (AMT; ''Liga ng mga Maralitang Manggagawa''), isang prente ng Partido Sosyalista ng Pilipinas.<ref name=":22">{{Cite book |last=Fegan|first=Brian|title=Philippine Social History: Global Trade and Local Transformation|publisher=Allen & Unwin|year=1982|editor-last=McCoy|editor-first=Alfred|location=Sydney|pages=107|chapter=The Social History of a Central Luzon Barrio|editor-last2=de Jesus|editor-first2=Ed|language=en}}</ref> Ang paglaganap ng mga kaisipang anarkistang ito ay pinadali ng mga babasahing ipinakilala nina Isabelo de los Reyes at Dominador Gómez sa loob ng Partido Sosyalista.<ref name=":23">{{Cite book |last=Fegan|first=Brian|title=Philippine Social History: Global Trade and Local Transformation|publisher=Allen & Unwin|year=1982|editor-last=McCoy|editor-first=Alfred|location=Sydney|pages=107|chapter=The Social History of a Central Luzon Barrio|editor-last2=de Jesus|editor-first2=Ed|language=en}}</ref> Pagkatapos ng Rebolusyong Ruso, nagsimulang mag-ugat ang Marxismo–Leninismo sa mga makakaliwang pangkat noong [[dekada 1920]]. Sa impluwensiya ng Partido Obrero de Filipinas, nakipag-ugnayan ang COF sa Red International of Labor Unions (Pulang Pandaigdigang Samahan ng mga Unyon ng Manggagawa) noong 1927.<ref>{{cite book|first=Edward Hallett|last=Carr|title=A History of Soviet Russia, Volume 14: Foundations of a Planned Economy: Volume 3, Part 3|location=[[Londres]]|publisher=Macmillan|year=1978|page=1040|oclc=1200091334|language=en}}</ref> Ang ugnayang ito ay nagdulot ng pagkakahati sa pagitan ng mga katamtaman at mga rebolusyonaryo sa loob ng COF, na humantong sa tuluyang pagkawatak-watak ng unyon.<ref>{{cite book|first=Crisanto|last=Evangelista|author-link=Crisanto Evangelista|title=The Split in the Philippine Labour Congress: Agents of U.S. Imperialists and Native Bourgeoisie Fail to Capture Congress|publisher=The Red International of Labor Unions|volume=1|issue=6/7|date=Agosto 1929|page=300|language=en}}</ref> Noong 1930, umusbong mula sa pagkakahating ito ang [[Partido Komunista ng Pilipinas]], na nagsimulang isentralisa ang pamamahala sa kilusang manggagawa.<ref name="Saulo" /> Sa una ay ipinagbawal ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Kataas-taasang Hukuman]] ang Partido Komunista,<ref name="Court1932">{{cite court |litigants=The People of the Philippine Islands v. Crisanto Evangelista, et al.|vol=GR L-36278|reporter=SCRA|court=Phil.|date=1932|url=http://www.lawphil.net/judjuris/juri1932/oct1932/gr_l-36278_1932.html|access-date=Marso 25, 2017|language=en}}</ref> subalit kalaunan ay ginawang legal ito matapos maitatag ang [[Komonwelt ng Pilipinas]], dahil sa lumalaking banta mula sa [[Imperyo ng Hapon]].<ref name="Saulo" /> Noong [[dekada 1970]], nagsimulang muling umusbong ang kilusang anarkista sa Pilipinas bilang bahagi ng umuusbong na subkulturang [[punk]] sa kapuluan, na nagtaguyod ng matibay na pilosopiya ng pagtutol sa awtoridad. Sa ilalim ng [[Batas militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|diktadurang Marcos]], dinala sa bansa ng mga nagbalik na kasapi ng diyaspora ang musikang punk, na palihim na ipinalaganap sa buong Maynila, na nagbunsod sa paglitaw ng kilusang Pinoy punk. Naging daluyan ang musikang punk ng pagpapahayag ng pagkadismaya ng kabataan sa konserbatibong lipunan, at noong [[dekada 1980]] ay nagkaroon ito ng hayagang pampulitikang katangian, kung saan maraming punk ang tahasang yumakap sa mga kaisipang anarkista.<ref name="Interview">{{cite book|url=https://www.alpineanarchist.org/r_i_philippines_english.html|chapter=Interview with Jong Pairez and Bas Umali about Anarchism in the Philippines|title=Von Jakarta bis Johannesburg|editor1=Gabriel Kuhn|editor2=Sebastian Kalicha|year=2010|first1=Jong|last1=Pairez|first2=Bas|last2=Umali|location=Münster|publisher=Unrast|isbn=9783897715066|oclc=919085683|language=en}}</ref> Ang pagkakahati-hati ng Partido Komunista ng Pilipinas matapos ang [[Himagsikang Lakas ng Bayan]] ay nagbunsod pa ng panibagong pagsigla ng mga gawaing anarkista sa kapuluan.<ref name="CH293">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=293|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Ayon sa isang [[salaysay]], isang selulang kadre ng Partido Komunista ang yumakap sa anarkismo.<ref name="CH293" /> Isa sa mga kaisipang umusbong mula sa pagkakahati ay ang demokrasyang bayan, na nagsusulong na ang wastong larangan para sa mga demokratikong inisyatiba ay ang lipunang sibil sa halip na ang estado.<ref>{{Cite web |title=Re-Imagining Philippine Revolution {{!}} Southeast Asian Anarchist Library |url=https://sea.theanarchistlibrary.org/library/isagani-serrano-re-imagining-philippine-revolution-en |access-date=2026-07-26 |website=sea.theanarchistlibrary.org}}</ref> Ang mga tinaguriang "demokratang bayan" ay pangunahing nahati sa pagitan ng mga minarkista, na lumahok sa pulitikang elektoral, at ng mga anarkista, na nakibahagi sa pag-oorganisa ng mga pamayanan.<ref>{{cite book|last=Törnquist|first=Olle|year=2002|title=Popular development and democracy|publisher=University of Oslo|url=http://folk.uio.no/ollet/final-edited-UNRISD-2.pdf|access-date=8 Pebrero 2012|location=[[Oslo]]|series=SUM Occasional Papers|issue=3|isbn=9788290391435|oclc=474607527|language=en}}</ref> Sa peryodikong ''Kasarinlan'', inilathala ng dating kasapi ng Partido Komunista na si Isagani Serrano ang [[sanaysay]] na ''Reimagining Philippine Revolution'', kung saan kanyang itinaguyod ang demokrasyang bayan, pinuna ang ideolohiya ng partido, at nagpanukala ng isang panlipunang rebolusyong laban sa estado.<ref>{{cite journal|url=https://sea.theanarchistlibrary.org/library/isagani-serrano-re-imagining-philippine-revolution-en|title=Reimagining Philippine Revolution|last=Serrano|first=Isagani|pages=80–81|year=1994|volume=10|issue=2|journal=Kasarinlan: Philippine Journal of Third World Studies|issn=2012-080X|oclc=939095270|publisher=[[University of the Philippines Diliman]]|location=[[Lungsod Quezon]]|language=en}}</ref> Patuloy na nakaakit ng mga tagasunod ang kilusang anarkista noong dekada 1990, lalo na matapos ang mga protesta laban sa WTO sa Seattle noong 1999, na nagdala sa anarkismo sa pangunahing talakayang pampubliko.<ref name="Interview" /> Isa sa mga grupong nabuo sa panahong ito ang Metro Manila Anarchist Confederation (MMAC, o Konpederasyon ng mga Anarkista sa [[Kalakhang Maynila]]), na naglalayong pag-ugnayin ang mga indibiduwal at kolektibo upang sama-samang kumilos, sa halip na bumuo ng isang [[Partidong pampolitika|partidong pampulitika]].<ref name="CH298">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=298–300|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Nagsimula ring mabuo ang iba pang organisadong pangkat ng mga anarkista, kung saan nagsanib ang ilang kolektibo upang itatag ang Anti-Capitalist Convergence Philippines (Pagtitipong Laban sa Kapitalismo sa Pilipinas), na nag-organisa ng mga protesta laban sa [[Pandaigdigang Pondong Pananalapi]] at sa [[Bangkong Pandaigdig]].<ref name="Ness">{{Cite encyclopedia |last1=Fernandez|first1=Erwin S.|editor1-last=Ness|editor1-first=Immanuel|title=Anarchism, Philippines|pages=1–2|date=2009|doi=10.1002/9781405198073.wbierp0068|language=en|isbn=978-1-4051-9807-3|publisher=John Wiley & Sons|encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest|df=mdy-all}}</ref> Bagama't umusbong at lumaganap sa Pilipinas ang iba't ibang kilusang sosyalista at komunista noong ika-20 dantaon, hindi kailanman nabuo ang isang organisadong partidong anarkista sa bansa.<ref>{{Cite web |last=Cruz |first=Elfren S. |date=Hulyo 30, 2026 |title=How communism began in the Philippines |url=https://www.philstar.com/opinion/2026/07/30/2545655/how-communism-began-philippines |access-date=2026-07-30 |website=Philstar.com}}</ref> Gayunpaman, hindi ito nangangahulugang hindi kailanman umiral ang anarkismo bilang isang kaisipan sa Pilipinas. Tulad na nabanggit sa artikulong ito, nakapasok sa bansa ang mga ideyang anarkista at anarko-sindikalista noong unang bahagi ng ika-20 dantaon. Sa kabila nito, hindi naging sapat ang lakas ng kilusang anarkista upang makapagtatag ng isang partidong pampulitika, at kalaunan ay natabunan ito ng lumalakas na impluwensiya ng Marxismo-Leninismo at ng mga organisadong partidong komunista. Noong 2001, lalo pang nahikayat ang mga Pilipino sa anarkismo sa panahon ng [[Ikalawang Rebolusyon sa EDSA|Ikalawang Himagsikang EDSA]] laban sa pamahalaan ni [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulong]] [[Joseph Estrada]]. Sa panahong ito, namahagi ang mga anarkista ng polyetong pinamagatang ''Organize Without Leaders!'' ("Mag-organisa nang Walang mga Pinuno!"), na nagbigay-diin sa kanilang kaibhan sa iba pang pangkat ng oposisyon na naglalayong makamit ang kapangyarihang pampulitika.<ref name="CH300">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=300–303|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Matapos maluklok sa kapangyarihan si [[Gloria Macapagal Arroyo]] bilang pangulo, maraming makakaliwa sa bansa ang nadismaya sa mga Himagsikang EDSA, na sa kanilang pananaw ay nauwi lamang sa pagpapalit ng naghaharing rehimen.<ref name="CH304">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=304–306|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Lalo pang tumindi ang pagkadismayang ito matapos ang nabigong [[EDSA Tres|EDSA III]], na mabilis na sinupil at nagresulta sa pag-aresto sa mga pinuno ng oposisyon, subalit nagpalawak din ng kamalayan ng publiko sa mga posibilidad ng sariling pag-oorganisa.<ref name="CH308">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=308|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Maging ang ilang kasapi ng Partido Komunista ay nagsimulang manawagan ng sistemikong pagbabago, sa halip na ang dati nilang panawagan para sa pagpapalit lamang ng rehimen.<ref name="CH311">{{cite thesis|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present |publisher=[[University of Western Australia]] |chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=311|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Kasunod ng mga himagsikang ito, nagsimulang manawagan ang mga makabagong Pilipinong anarkista, gaya ni Bas Umali, ng pagbuwag sa estadong-bansa ng Pilipinas at ng pagtatatag kapalit nito ng isang desentralisadong "kapuluang konpederasyon".<ref>{{cite web|url=http://www.anarkismo.net/article/2923|title=Archipelagic Confederation|date=26 Abril 2006|access-date=25 Hulyo 2021|last=Umali|first=Bas|work=Anarkismo.net|language=en}}</ref> Ang mga anarkistang paraan ng paglutas ng mga suliranin, na nakabatay sa sinaunang tradisyon ng bayanihan bago dumating ang mga mananakop at sinusuportahan, bukod sa iba pa, ng [[Kristiyanismo|Kristiyanong]] prinsipyo ng subsidyaridad,<ref name="delmundo2021">{{cite web|last=Del Mundo|first=Rubi|date=2021-04-21|title=Mutual Aid, Community Pantries Bring Out the Best in Filipinos and the Worst in Duterte's Inhumane Regime|url=https://cpp.ph/statements/mutual-aid-community-pantries-bring-out-the-best-in-filipinos-and-the-worst-in-dutertes-inhumane-regime|website=Philippine Revolution Web Central|language=en}}</ref> ay muling lumitaw sa pangunahing kamalayan bilang alternatibo sa kawalang-kapangyarihang dulot ng pagdepende sa iba.<ref name="mendizábal2021">{{cite web|url=https://kodao.org/putting-back-the-community-in-community-pantry/|title=Putting Back the "Community" in Community Pantry|website=Kodao|date=2021-04-27|first=L. S.|last=Mendizábal|language=en}}</ref> Isang halimbawa nito ang pagtatatag ng mga ''community pantry'' o [[bodegang bayan]] noong [[pandemya ng COVID-19]] at ang pagpapatuloy ng mga ito sa kabila ng hindi kanais-nais na kalagayang pampulitika at pang-ekonomiya.<ref name="yuvallos2021">{{cite news|url=https://nolisoli.ph/96642/opinion-maginhawa-community-pantry-ayuvallos-20210420/|newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]|date=20 Abril 2021|last=Yuvallos|first=Andreiana|title=The Gov't's Response to the Community-Pantry Movement? Policing and Bureaucracy|access-date=25 Hulyo 2021|publisher=Hinge Inquirer Publications|location=[[Makati]]|issn=0116-0443|oclc=243915470|language=en|archive-date=16 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210516125629/https://nolisoli.ph/96642/opinion-maginhawa-community-pantry-ayuvallos-20210420/|url-status=dead}}</ref><ref name="sadongdong2021">{{cite news|work=[[Manila Bulletin]]|url=https://mb.com.ph/2021/04/20/parlade-community-pantry-could-be-used-to-urge-public-to-revolt-vs-govt/|title=Parladé: Community Pantry Could be Used to Urge Public to Revolt vs. Gov't|date=20 Abril 2021|first=Martín|last=Sadongdong|access-date=25 Hulyo 2021|issn=0116-3086|oclc=42725386|publisher=Manila Bulletin Publishing Corporation|location=[[Maynila]]|language=en}}</ref><ref name="chúa2021">{{cite news|url=https://www.manilastandard.net/news/top-stories/352408/-communist-tag-halts-community-pantry-for-a-day.html|first=Adelle|last=Chúa|date=21 Abril 2021|newspaper=Manila Standard|title="Communist" Tag Halts Community Pantry for a Day|access-date=25 Hulyo 2021|publisher=Philippine Manila Standard Publishing, Inc.|location=[[Makati]]|issn=0116-5054|oclc=819413184|language=en}}</ref> Noong 2009, may iba't ibang grupong anarkista na sa Pilipinas. Kabilang sa mga ito ang panrehiyong Davao Anarchists Resistance Movement (DARM, o Kilusang Paglaban ng mga Anarkista ng Davao), ang anarka-peministang organisasyong Liberate the Clit Kolektiv (LiCK, o Palayain ang Clit Kolektiv), ang tagapaglathalang ''Dumpling Press'', ang organisasyong nagtataguyod ng pagpapalaya sa mga hayop na Youth Collective for Animal Liberation (YCAL, o Kolektibong Kabataan para sa Pagpapalaya ng mga Hayop), at ang Local Anarchist Network (LAN, o Lokal na Kalipunan ng mga Anarkista), na naglalarawan sa sarili bilang "maluwag na samahan ng mga anarkista" na binubuo ng iba't ibang tendensiya.<ref name="Ness" /> == Mga konsepto == === Propaganda ng gawa === Ang propaganda ng gawa, o propaganda sa pamamagitan ng gawa, ay isang uri ng tuwirang pagkilos na naglalayong maimpluwensiyahan ang opinyong pampubliko. Ang mismong pagkilos ay nilalayong magsilbing halimbawa na maaaring tularan ng iba at maging mitsa ng isang panlipunang rebolusyon. Madalas itong iniuugnay sa mga mararahas na pagkilos na isinagawa ng iba't ibang anarkista noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at unang bahagi ng ika-20 dantaon, kabilang ang mga pambobomba at [[asasinasyon]] na nakatuon laban sa estado at sa naghaharing uri bilang pagpapahayag ng pagtutol sa kapitalismo, gayundin ang panununog sa mga simbahan na tumatarget sa mga pangkat [[panrelihiyon]]. Gayunpaman, mayroon ding mga di-marahas na anyo ang propaganda ng gawa.<ref>{{cite book |last1=Woodcock|first1=George|chapter=Prologue|pages=11–32|jstor=10.3138/j.ctt2ttv2t.4|title=Anarchism|date=2004|publisher=University of Toronto Press|isbn=978-1-55111-629-7|quote-page=20|quote=the modern pacifist anarchists, …have tended to concentrate their attention largely on the creation of libertarian communities – particularly farming communities – within present society, as a kind of peaceful version of the propaganda by deed.|language=en}}</ref> Nilayon ang mga gawaing ito ng [[terorismo]] na magpasiklab ng isang "diwa ng paghihimagsik" sa pamamagitan ng pagpapakita na ang estado, ang gitna at nakatataas na uri, at ang mga organisasyong panrelihiyon ay hindi makapangyarihan sa lahat. Layunin din nitong udyukan ang estado na tumugon nang lalo pang mapaniil.<ref name="Merriman">{{cite book |last=Merriman|first=John M.|date=2016|title=The Dynamite Club: How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror|publisher=[[Yale University Press]]|page=[https://books.google.com/books?id=w8mtCwAAQBAJ&pg=PA63 63]|isbn=978-0-300-21792-6|language=en}}</ref> Noong Kongresong Panlipunang Rebolusyonaryo sa Londres noong 1881, pormal na inaprubahan ang taktikang ito.<ref name="Abidor">{{cite book |last=Abidor|first=Mitchell|url=https://books.google.com/books?id=ELZHEAAAQBAJ&pg=PT7|title=Death to Bourgeois Society: The Propagandists of the Deed|date=2016|publisher=PM Press|isbn=978-1-62963-112-7|language=en}}</ref> === Mutual na tulungan === Ang katawagang "''mutual aid''" tulungang mutuwal (o pagtutulungang-bayan) ay pinasikat ng pilosopong anarkista na si [[Peter Kropotkin]] sa kanyang kalipunan ng mga sanaysay na ''Mutual Aid: A Factor of Evolution''. Dito, ipinangatwiran niya na ang kooperasyon, at hindi ang kompetisyon, ang pangunahing puwersang nagtutulak sa [[ebolusyon]], sa pamamagitan ng [[Mutualismo|mutuwalismo]] sa [[biyolohiya]].<ref name="KropotkinRobinson2020">{{cite book |author1=Peter Kropotkin|author2=Victor Robinson|title=Mutual Aid – A Factor of Evolution: With an Excerpt from Comrade Kropotkin by Victor Robinson|url=https://books.google.com/books?id=CbLoDwAAQBAJ|chapter=Introduction|date=26 Mayo 2020|publisher=Read Books Limited|isbn=978-1-5287-9015-4|language=en}}</ref><ref name="Kropotkin">{{cite book |title=Mutual Aid: A Factor of Evolution|url=http://theanarchistlibrary.org/library/petr-kropotkin-mutual-aid-a-factor-of-evolution|last=Kropotkin|first=Petr|date=1902|via=The Anarchist Library|access-date=6 Mayo 2020|language=en}}</ref> Ipinahayag ni Kropotkin na ang pagtutulungang-bayan ay may praktikal na pakinabang sa pananatiling buhay ng mga tao at hayop at na ito ay naitaguyod sa pamamagitan ng [[likas na pagpili]]. Iginiit din niya na ang pagtutulungang-bayan ay masasabing kasintanda ng kultura ng tao.<ref name="Kropotkin" /> Ang pagkilalang ito sa malawak na katangian at pakinabang ng pagtutulungang-bayan sa bawat indibidwal ay salungat sa mga teorya ng [[Charles Darwin|Darwinismong]] panlipunan, na nagbibigay-diin sa kompetisyon ng mga indibiduwal at sa pananatili ng pinakamainam (''survival of the fittest''). === Pinakamababang antas na hindi maipagkakait === Ang ''irreducible minimum'' o pinakamababang antas na hindi maipagkakait ay isang pangunahing prinsipyong etikal sa ekolohiyang panlipunan ni Murray Bookchin.<ref>{{Cite book |last=Biehl |first=Janet |url=https://theanarchistlibrary.org/library/murray-bookchin-janet-biehl-the-murray-bookchin-reader |title=The Murray Bookchin Reader |date=1999 |language=en}}</ref> Nagmula ito sa pag-aaral ng mga katutubo at lipunang walang herarkiya. Ayon sa prinsipyong ito, ang bawat miyembro ng komunidad ay may walang-kondisyong karapatan sa mga pangunahing pangangailangan sa buhay,<ref>{{Cite news |last=Tokar |first=Brian |date=2008-03-01 |title=On Bookchin's Social Ecology and its Contributions to Social Movements {{!}} Institute for Social Ecology |language=en-US |work=Institute for Social Ecology |url=https://social-ecology.org/wp/2008/03/on-bookchins-social-ecology-and-its-contributions-to-social-movements/ |access-date=2026-07-21}}</ref> tulad ng pagkain, pabahay, at kalusugan—anuman ang kanilang naiambag na trabaho. === Pagwawalang-bisa sa paggawa === Partikular sa mga anarkistang lupon,<ref>{{Cite web |last=Ford|first=Nick|title=7 Key Concepts for Understanding Anti-Work Theory|url=https://www.filmsforaction.org/articles/7-key-concepts-for-understanding-antiwork-theory/|access-date=2022-08-09|website=Films For Action|language=en}}</ref> may ilan na naniniwalang ang [[Trabaho|paggawa]] ay lalong nahiwalay sa tao sa paglipas ng kasaysayan at sa likas na katangian nito ay hindi kasiya-siya at mabigat, kaya't hindi ito dapat ipataw sa pamamagitan ng mga paraang [[pang-ekonomiya]] o [[pampulitika]].<ref>{{Cite web |last=Peters|first=Adele|date=2015-02-02|title=Work Is Bullshit: The Argument For "Antiwork"|url=https://www.fastcompany.com/3041719/work-is-bullshit-the-argument-for-antiwork|access-date=2022-08-09|website=Fast Company|language=en-US}}</ref> Sa ganitong pananaw, may ilan na nananawagan sa pagpapatupad ng walang kondisyong batayang kita (''unconditional basic income'') at/o pagpapaikli ng linggo ng paggawa, gaya ng apat-na-araw na linggo ng trabaho.<ref>{{Cite web |last=Lashbrooke|first=Barnaby|title=The 'Anti-Work' Movement Is A Sign Something's Rotten In The Workplace|url=https://www.forbes.com/sites/barnabylashbrooke/2021/10/25/the-anti-work-movement-is-a-sign-somethings-rotten-in-the-workplace/|access-date=2022-08-09|website=[[Forbes]]|language=en}}</ref> Noong 1985, isinulat ng anarkista at sitwasyonistang manunulat na si Bob Black ang kinikilalang manipestong ''The Abolition of Work'' (''Ang Pagpapawalang-bisa sa Paggawa''). === Pagkakaisa ng pamamaraan at layunin === Sa anarkismo, ang pagkakaisa ng pamamaraan at layunin (''unity of means and ends'') ay tinatawag na politikang preporatibo. Sinasabi nito na ang mga paraang ginagamit sa pagbabago ng lipunan ay dapat mismong nagpapakita ng [[Kalayaan|malaya]], patas, at walang-gobyernong lipunan na gustong itayo. Ang politikang preporatibo ay mga paraan ng pag-oorganisa at mga ugnayang panlipunan na naglalayong isabuhay ang lipunang ninanais itatag ng isang pangkat sa hinaharap.<ref>{{cite web |last=Smith|first=E. T.|date=2023-02-01|title=Prefigurative Politics in Practice|url=https://commonslibrary.org/prefigurative-politics-in-practice/|access-date=2026-05-18|work=The Commons Library|language=en}}</ref> Sa praktika, kabilang dito ang pagbuo ng isang bagong lipunan "sa loob ng balangkas ng lumang lipunan" sa pamamagitan ng pamumuhay ayon sa mga pagpapahalaga at mga estrukturang panlipunang ninanais ng pangkat para sa hinaharap.<ref>{{cite web |title=Understanding Prefigurative Politics: A Deep Dive|url=https://www.classwithmason.com/2024/10/understanding-prefigurative-politics.html|website=Class with Mason|date=25 Oktubre 2024|access-date=25 Oktubre 2024|language=en}}</ref> Ayon kay Carl Boggs, na siyang lumikha ng katawagang ito, layunin ng politikang preporatibo na maisakatawan "sa loob mismo ng kasalukuyang pampulitikang gawain ng isang kilusan [...] ang mga anyo ng ugnayang panlipunan, pagpapasya, [[kultura]], at karanasang pantao na siyang pinakahuling mithiin nito," kaya't nagkakatugma ang paraan at ang layunin ng pagbabagong panlipunan.<ref>Boggs, Carl. 1977. Marxism, Prefigurative Communism, and the Problem of Workers' Control. [https://repository.library.brown.edu/studio/item/bdr:89258/ ''Radical America'' 11 (November)], 100; cf. Boggs Jr., Carl. Revolutionary Process, Political Strategy, and the Dilemma of Power. Theory & Society 4, Blg. 3 (Taglagas), 359-93. (sa Ingles)</ref> Minsan ding ipinagtatanggol ang politikang preporatibo batay sa paniniwalang ang mga layuning makakamit ng isang kilusang panlipunan ay "saligang hinuhubog ng mga paraang ginagamit nito."<ref>Leach, D. K. (2013). Prefigurative politics. The Wiley-Blackwell encyclopedia of social and political movements, 1004-1006. (sa Ingles)</ref> Ang preporatibismo ay ang pagsisikap na isabuhay o isagawa ang politikang preporatibo.<ref>{{Cite journal |last=Heffernan|first=Timothy|date=2020|title='Where Is the New Constitution?': Public Protest and Community-Building in Post–Economic Collapse Iceland|url=https://doi.org/10.3167/arcs.2020.060114|journal=Conflict and Society|volume=6|issue=1|pages=236–254|language=en}}</ref> === Anarkismo at pagkamakabansa o kontra-pagkamakabansa === Ang anarkismo at pagkamakabansa ay kapwa umusbong sa Europa kasunod ng [[Rebolusyong Pranses]] ng 1789, at may mahaba at matatag na ugnayan na maitutunton hanggang kay Mikhail Bakunin at sa kanyang pakikilahok sa kilusang Pan-Slabiko bago pa niya yakapin ang anarkismo. Mahaba rin ang kasaysayan ng pakikilahok ng mga anarkista sa mga kilusang makabansa sa iba't ibang panig ng daigdig, gayundin sa internasyonalismo. Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, malakas ang suporta ng anarkismo sa anasyonalismo at [[Esperanto]].<ref name="nodo50.org">Firth, Will. [http://www.nodo50.org/esperanto/anarkiismo.htm "Esperant Kaj Anarkiismo"]. ''Nodo50''. Nakuha noong 21 Setyembre 2020. "Anarkiistoj estis inter la pioniroj de la disvastigo de Esperanto. En 1905 fondiĝis en Stokholmo la unua anarkiisma Esperanto-grupo. Sekvis multaj aliaj: en Bulgario, Ĉinio kaj aliaj landoj. Anarkiistoj kaj anarki-sindikatistoj, kiuj antaŭ la Unua Mondmilito apartenis al la nombre plej granda grupo inter la proletaj esperantistoj, fondis en 1906 la internacian ligon Paco-Libereco, kiu eldonis la Internacian Socian Revuon. Paco-libereco unuiĝis en 1910 kun alia progresema asocio, Esperantista Laboristaro. La komuna organizaĵo nomiĝis Liberiga Stelo. Ĝis 1914 tiu organizaĵo eldonis multe da revolucia literaturo en Esperanto, interalie ankaŭ anarkiisma. Tial povis evolui en la jaroj antaŭ la Unua Mondmilito ekzemple vigla korespondado inter eŭropaj kaj japanaj anarkiistoj. En 1907 la Internacia Anarkiisma Kongreso en Amsterdamo faris rezolucion pri la afero de internacia lingvo, kaj venis dum la postaj jaroj similaj kongresaj rezolucioj. Esperantistoj, kiuj partoprenis tiujn kongresojn, okupiĝis precipe pri la internaciaj rilatoj de la anarkiistoj." (sa Esperanto)</ref><ref name="naturismo">{{cite news|last=Roselló|first=Josep Maria Roselló|date=17 Agosto 2005|url=http://www.nodo50.org/ekintza/article.php3?id_article%3D310|url-status=dead|title=Dossier: El naturalismo libertario en la península ibérica (1890-1939)|newspaper=Ekintza Zuzena|issue=32|archive-url=https://web.archive.org/web/20120320014704/https://www.nodo50.org/ekintza/article.php3?id_article=310|archive-date=20 Marso 2012|access-date=3 Hunyo 2014|quote=Proliferarán así diversos grupos que practicarán el excursionismo, el naturismo, el nudismo, la emancipación sexual o el esperantismo, alrededor de asociaciones informales vinculadas de una manera o de otra al anarquismo. Precisamente las limitaciones a las asociaciones obreras impuestas desde la legislación especial de la Dictadura potenciarуán indirectamente esta especie de asociacionismo informal en que confluirá el movimiento anarquista con esta heterogeneidad de prácticas y tendencias. Uno de los grupos más destacados, que será el impulsor de la revista individualista ''Ética'' será el Ateneo Naturista Ecléctico, con sede en Barcelona, con sus diferentes secciones la más destacada de las cuales será el grupo excursionista Sol y Vida.|language=es}}</ref><ref name="acracia">{{cite web|last=Díez|first=Xavier|date=1 Abril 2006|url=http://www.acracia.org/1-23a58lainsumision.pdf|url-status=dead|title=La insumisión voluntaria. El anarquismo individualista español durante la Dictadura y la Segunda República (1923-1938)|pages=1–36|archive-url=https://web.archive.org/web/20110723130358/http://www.acracia.org/1-23a58lainsumision.pdf|archive-date=23 Hulyo 2011|access-date=6 Mayo 2011|quote=La insumisión voluntaria: El anarquismo individualista español durante la Dictadura y la Segunda República (1923–1938).|language=es}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], inusig ng Espanyang Francoista ang mga anarkista at mga makabayang Katalan, na marami sa kanila ay malawakang gumagamit ng Esperanto.<ref name="Del Barrio">Del Barrio, Toño; Lins, Ulrich (27–29 Nobyembre 2006). [http://www.nodo50.org/esperanto/artik68es.htm "La utilización del esperanto durante la Guerra Civil Española"]. ''Nodo50''. International Congress on the Spanish Civil War. Hinango noong 21 Setyembre 2020. (sa Kastila)</ref> Iginiit ng anarkistang [[Irlandes]] na si Andrew Flood na ang mga anarkista ay hindi mga makabansa at lubos na tinututulan ang [[pagkamakabansa]]; sa halip, sila ay mga kontra-imperyalista.<ref name="Flood">Flood, Andrew. "An Anarchist Perspective on Irish Nationalism". Workers Solidarity Movement. (sa Ingles)</ref> Katulad nito, itinuturing ng Anarchist Federation (Pederasyong Anarkista) sa Britanya at Irlanda na ang pagkamakabansa ay isang ideolohiyang ganap na nakatali sa pag-unlad ng kapitalismo at hindi kayang lumampas dito.<ref name="Anarchist Federation">[http://www.afed.org.uk/publications/pamphlets-booklets/126-against-nationalism.html "Against Nationalism"]. Anarchist Federation. 3 Abril 2009. Retrieved 23 Setyembre 2020. (sa Ingles)</ref> Si Pierre-Joseph Proudhon, ang unang taong hayagang tumawag sa sarili bilang isang anarkista sa positibong diwa, ay tumutol sa pagkamakabansa, at iginiit na ang "pagwawakas ng militarismo ang misyon ng ika-19 na dantaon, kung hindi ay hahantong ito sa walang hanggang paghina".<ref>Woodcock, George. ''Pierre-Joseph Proudhon''. p. 233. (sa Ingles)</ref> Ayon kay Proudhon, sa ilalim ng kanyang mungkahing mutuwalismo, "wala nang magiging [[nasyonalidad]], wala nang bayang tinubuan sa pampulitikang kahulugan ng mga salitang ito; ang magiging kahulugan na lamang ng mga ito ay pook ng [[kapanganakan]]. Ang tao, anuman ang kanyang [[lahi]] o kulay, ay mamamayan ng daigdig; ang [[pagkamamamayan]] ay isang karapatang maaaring matamo saanman."<ref>Proudhon, Pierre-Joseph. ''General Idea of the Revolution in the Nineteenth Century''. p. 283. (sa Ingles)</ref> === ACAB === [[File:ACABBanner.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:ACABBanner.jpg|left|thumb|Mga anarkista sa [[Leipzig]], [[Alemanya]], na nagpoprotesta habang may hawak na bandilang may nakasulat na "''ACAB, all cops are b...''"]] Ang ACAB, isang daglat para sa ''all cops are bastards'' ("lahat ng pulis ay mga walanghiya" o "lahat ng pulis ay mga bastardo"), ay isang islogang pampulitika na iniuugnay sa mga tutol sa [[kapulisan]]. Karaniwan itong ginagamit bilang kasabihan sa mga ''graffiti'' o ipinapaukit bilang tato. Minsan ay isinusulat din ito bilang 1312, kung saan ang bawat bilang ay kumakatawan sa posisyon ng katumbas na titik sa [[Alpabeto|alpabetong]] Ingles (A=1, C=3, A=1, B=2). Ang pariralang ''all cops are bastards'' ay unang lumitaw sa [[Inglatera]] noong [[dekada 1920]],<ref name="Partridge1986">{{cite book|last=Partridge|first=Eric|title=A Dictionary of Catch Phrases|url=https://archive.org/details/dictionaryofcatc0000part_c8l4|publisher=Taylor & Francis|year=1986|isbn=978-0-415-05916-9|page=[https://archive.org/details/dictionaryofcatc0000part_c8l4/page/1 1]|language=en}}</ref><ref name=":13">{{Cite book|last1=Aitken-Smith|first1=Trent|title=The Tattoo Dictionary|last2=Tyson|first2=Ashley|date=2016|publisher=Octopus|isbn=978-1-78472-254-8|pages=13|language=en}}</ref><ref name="GQ">{{cite web|last=Groundwater|first=Colin|date=11 Hunyo 2020|title=A brief history of ACAB|url=https://www.gq-magazine.co.uk/politics/article/acab-meaning|access-date=11 Setyembre 2020|website=GQ|language=en}}</ref> at kalaunan ay pinaikli bilang "ACAB" ng mga manggagawang nagwewelga noong [[dekada 1940]].<ref name="GQ" /> Sa kasaysayan, ang daglat ay iniugnay sa mga [[kriminal]] sa Reyno Unido.<ref name=":13" /> Una itong naitala bilang tato ng mga bilanggo noong [[dekada 1970]], at karaniwang inilalagay ang tig-isang titik sa bawat daliri, o kung minsan ay ikinukubli bilang maliliit na tuldok sa bawat buko ng kamay.<ref name="ThompsonBlack2006">{{cite book|last1=Thompson|first1=Tim|url=https://archive.org/details/forensichumanide00thom_803|title=Forensic Human Identification: An Introduction|last2=Black|first2=Sue|publisher=Taylor & Francis|year=2006|isbn=978-0-8493-3954-7|page=[https://archive.org/details/forensichumanide00thom_803/page/n391 384]|url-access=limited|language=en}}</ref><ref name=":13" /> Noong 1970, ginamit ng ''Daily Mirror'' ang ACAB bilang pamagat ng isang artikulong nagsasaad na ito ay nakatatak sa isang kasapi ng ''Hells Angels'' na nakita sa [[lansangan]].<ref name="GQ" /> Ginamit din ng [[Direktor sa pelikula|direktor]] ng pelikulang si Sidney Hayers ang isang sinensurang bersyon ng [[parirala]] bilang pamagat ng kaniyang pelikulang [[krimen]] noong 1972 na ''All Coppers Are...''.''<ref>{{cite book|last=Elliot|first=Paul|title=Studying the British Crime Film|url=https://archive.org/details/studyingbritishc0000elli|publisher=Columbia University Press|year=2014|isbn=978-1-906-73374-2|pages=[https://archive.org/details/studyingbritishc0000elli/page/78 78]–79|language=en}}</ref>'' Noong 1977, nakita ng isang mamamahayag mula sa [[Newcastle upon Tyne]] ang daglat na nakasulat sa mga [[dingding]] ng isang selda sa bilangguan.<ref name="Partridge1986" /> Noong dekada 1980, naging simbolo ng kontra-establisimyento ang ACAB, lalo na sa loob ng mga subkulturang punk at ''skinhead'' (o ahit-ulo).<ref name=":13" /><ref name="GQ" /><ref name=":03">{{cite web|title=ACAB|url=https://www.adl.org/education/references/hate-symbols/acab|access-date=2019-05-30|website=Anti-Defamation League|language=en}}</ref> Lalo itong sumikat dahil sa awiting "A.C.A.B." ng bandang Oi! na the 4-Skins, na inilabas noong 1982.<ref name=":13" /><ref name="GQ" /> Sa mga sumunod na taon, naging tanyag ang ACAB bilang [[islogan]] ng mga ''hooligan'' at ''ultras'' sa [[Futbol|putbol]] sa Europa,<ref>{{Cite journal|last=Pollard|first=John|date=2016|title=Skinhead culture: the ideologies, mythologies, religions and conspiracy theories of racist skinheads|journal=Patterns of Prejudice|volume=50|issue=4–5|pages=398–419|doi=10.1080/0031322X.2016.1243349|s2cid=151502563|issn=0031-322X|language=en}}</ref><ref name=":13" /> gayundin ng mga kilusang anarkista at kontra-awtoritaryo sa iba't ibang panig ng mundo.<ref name="GQ" /> Sa ilang konteksto, itinuturing ng Anti-Defamation League (Liga Laban sa Paninirang-puri) ang parirala bilang isang simbolo ng pagkamuhi at inilalarawan ito bilang "isang matagal nang islogan sa kultura ng mga ''skinhead''," habang binabanggit ding ginagamit ito kapwa ng mga [[Rasismo|rasista]] at mga kontra-rasistang ''skinhead''.<ref name=":03" /><ref name="guerra">{{cite journal|last=Guerra|first=Nicola|title=Dalla strada alla letteratura, le spericolate e propizie vicende del forestierismo A.C.A.B.. Il contatto linguistico tra italiano e inglese nelle sottoculture Skinhead e Ultras|trans-title=From the road to literature, the reckless and auspicious events of the forestry industry A.C.A.B .. The linguistic contact between Italian and English in the Skinhead and Ultras subcultures|url=https://www.academia.edu/4566221|journal=Analele Universităţii Din Craiova, Seria Ştiinţe Filologice Linguistică Nr. 1-2|date=Enero 2013|publisher=Universităţii din Craiova|access-date=2020-06-03|language=en}}</ref> Matapos ang pagpaslang ng pulis na si Derek Chauvin kay [[George Floyd]] noong Mayo 2020, mas naging madalas ang paggamit ng katawagang ACAB ng mga taong tutol sa kapulisan.<ref name="vice_acab">{{cite news |work=Vice|last=Poulter|first=James|title=How 'ACAB' Became the Universal Anti-Police Slogan|url=https://www.vice.com/en/article/acab-all-cops-are-bastards-origin-story-protest/|access-date=2020-08-26|date=2020-06-08|language=en}}</ref> Habang lumalaganap sa buong Estados Unidos ang mga protesta bilang tugon sa [[Pagpatay kay George Floyd|pagkamatay ni Floyd]] at ang mga talakayan tungkol sa karahasang isinasagawa ng pulisya na may motibong panlahi, mas madalas ding nabanggit ang ACAB sa mga plataporma ng [[hatirang pangmadla]], at nagsimula ring ibenta ang mga produktong may nakalimbag na daglat na ito.<ref name="vice_acab" /> Ayon sa mga tagapagtaguyod ng katawagan, ang ACAB ay nangangahulugang ang bawat pulis ay may pananagutan sa isang hindi makatarungang sistema. [[Pangangatuwiran|Ipinapangatuwiran]] nila na kahit hindi mismo nakikilahok ang isang pulis sa kalupitan ng pulisya o sa [[rasismo]] sa pagpapatupad ng [[batas]], may [[pananagutan]] pa rin siya sa mga ginawa ng kaniyang mga kasamahan dahil hindi niya ito tinututulan o sinusubukang pigilan.<ref>{{Cite web|date=2020-06-01|title=What I mean when I say I want to abolish the police|url=https://www.independent.co.uk/voices/acab-abolish-police-george-floyd-protests-cops-a9543386.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20200602083406/https://www.independent.co.uk/voices/acab-abolish-police-george-floyd-protests-cops-a9543386.html|archive-date=2020-06-02|url-access=limited|url-status=live|access-date=2021-12-17|website=The Independent|language=en}}</ref> === Pagbuwag sa bilangguan === [[File:La_presó_és_tortura.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:La_pres%C3%B3_%C3%A9s_tortura.jpg|thumb|Isang ''graffiti'' o sulat sa pader sa [[Cataluña]] na nakasulat sa [[wikang Kastila]] na may salin na "Ang bilangguan ay pagpapahirap" at simbolong Bilog-A ng anarkismo.]] Ang pagbuwag sa bilangguan (''prison abolition'') ay isang kilusan na naglalayong buwagin ang bilangguan bilang isang institusyon.<ref name="Frampton">{{cite news |last1=Frampton|first1=Thomas Ward|title=The Dangerous Few: Taking Seriously Prison Abolition and Its Skeptics|url=https://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/hlr135&div=98&id=&page=|access-date=15 Agosto 2025|work=Harvard Law Review|date=2021–2022|pages=2013|language=en}}</ref> Hindi tulad ng reporma sa bilangguan, layunin ng pagbuwag sa bilangguan na magtatag ng isang sistema ng [[Katarungan|hustisyang]] pangkriminal na hindi gumagamit ng pagkakapiit bilang paraan ng pagpaparusa. Karaniwang itinataguyod ng mga tagasuporta nito ang makapanunumbalik na hustisya, na naglalayong maituwid at maibalik sa lipunan ang mga [[nagkasala]], sa halip na ang mapagganting hustisya, na naglalayong magparusa sa nagkasala batay sa tindi ng kaniyang krimen. Madalas ding isinusulong ng mga tagapagtaguyod ng pagbuwag sa bilangguan ang malalaking pagbabagong pang-estruktura upang maiwasan ang krimen sa antas ng [[lipunan]] sa pamamagitan ng pagtugon sa mga ugat nito. Ayon sa pananaw na ito, ang krimen ay bunga ng mga suliraning panlipunan tulad ng rasismo at [[kahirapan]]. Bahagyang nabuo ang kilusan para sa pagbuwag sa bilangguan sa Estados Unidos bilang tugon sa pag-aalsa sa Bilangguan ng Attica noong 1971, na nagbigay-pansin sa mga di-makataong kalagayang laganap sa mga bilangguan. Ang mga kilalang aktibista, lalo na si Angela Davis, ay nakatulong upang mabigyang-pansin ang usapin ng pagbuwag sa bilangguan, bagaman nanatili itong higit na limitado sa mga makakaliwang pangkat at mga akademikong lupon. Muling sumigla ang interes sa kilusan matapos ang pagpaslang kay George Floyd noong 2020 at ang mga kaguluhang sibil na sumunod dito, na nagbigay-diin sa mga hindi pagkakapantay-pantay batay sa lahi sa loob ng sistemang hustisyang pangkriminal. === Pagpapalaya sa kabataan === Ang pagpapalaya sa mga bata (''child liberation'') sa anarkismo ay ang paniniwala na ang mga bata at [[kabataan]] ay nararapat magkaroon ng buong awtonomiya, respeto, at kalayaan mula sa panunupil ng mga matatanda, mapilitang pagpapalaki ng magulang, at sapilitang pag-aaral. Pangunahing layunin nito na wakasan ang pagtrato sa mga bata bilang pag-aari ng [[magulang]], palitan ang mga tradisyonal na paaralan ng mga boluntaryong espasyo sa pag-aaral, at tiyakin ang tulong-komunidad para sa mga pangunahing pangangailangan. Ang kilusan para sa mga karapatan ng kabataan (''youth rights movement''), na inilalarawan din bilang pagpapalaya sa kabataan (''youth liberation''), ay isang umuusbong na kilusang mula sa mga karaniwang mamamayan na naglalayong labanan ang [[Diskriminasyon sa gulang|diskriminasyon sa edad]] at isulong ang mga karapatang sibil ng mga kabataan—yaong mga hindi pa umaabot sa edad ng legal na ganap na gulang, na 18 taong gulang sa karamihan ng mga bansa. May ilang pangkat na nilalabanan ang pedopobya at ephebipobiya sa lipunan sa pamamagitan ng pagtataguyod ng tinig ng kabataan, pagbibigay-kapangyarihan sa kabataan, at sa huli, ng pagkakapantay-pantay sa pagitan ng mga henerasyon sa pamamagitan ng pakikipagtuwang ng kabataan at mga nakatatanda.<ref>Fletcher, A. (2006) ''[http://www.commonaction.org/WYVH.pdf Washington Youth Voice Handbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081001193809/http://www.commonaction.org/WYVH.pdf|date=2008-10-01}}'' Olympia, WA: CommonAction. (sa Ingles)</ref> Maraming tagapagtaguyod ng mga karapatan ng kabataan ang itinatangi ang kanilang kilusan mula sa kilusan para sa mga karapatan ng mga bata, sapagkat ipinapangatuwiran nilang ang huli ay nagsusulong ng mga pagbabagong kadalasang higit na naghihigpit sa mga bata at kabataan.<ref>Axon, K. (n.d.) [https://web.archive.org/web/20080215235519/http://www.asfar.org/zine/1st/Pedophobia.html ''The Anti-Child Bias of Children's Advocacy Groups''] Chicago, IL: Americans for a Society Free of Age Restrictions. (sa Ingles)</ref> === Anarkiyang pakikipagrelasyon === [[File:RA_symbol.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:RA_symbol.jpg|left|thumb|Simbolo ng anarkiyang pakikipagrelasyon]] Ang anarkiyang pakikipagrelasyon ay ang paglalapat ng mga prinsipyong anarkista sa mga [[ugnayang interpersonal]].<ref name=":4">{{Cite book |last=Pérez-Cortés|first=Juan-Carlos|title=Relationship Anarchy: Occupy Intimacy!|date=2022|publisher=La Oveja Roja|isbn=979-8-3680-3944-2|location=Madrid|language=en}}</ref> Kabilang sa mga pangunahing pagpapahalaga nito ang awtonomiya, mga gawaing laban sa herarkiya, pagtutol sa normatibidad, at pagkakaugnayang nakabatay sa pagtutulungan ng pamayanan.<ref>{{Cite web|title=The Difference Between Relationship Anarchy and Non-Hierarchical Polyamory|url=http://www.relationship-anarchy.com/videos/2016/6/20/the-difference-between-relationship-anarchy-and-non-hierarchical-polyamory|website=Relationship Anarchy|language=en-GB|access-date=2020-05-07|archive-date=2020-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200503103805/http://www.relationship-anarchy.com/videos/2016/6/20/the-difference-between-relationship-anarchy-and-non-hierarchical-polyamory|url-status=dead}}</ref><ref name=":24">{{Cite web|date=2020-09-05|title=The Great Showdown of Hierarchical Polyamory vs. Relationship Anarchy|url=http://thenewmodality.com/the-great-showdown-of-hierarchical-polyamory-vs-relationship-anarchy/|access-date=2022-02-14|website=The New Modality|language=en-US|archive-date=2022-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20220120105438/http://thenewmodality.com/the-great-showdown-of-hierarchical-polyamory-vs-relationship-anarchy/|url-status=live}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|title=Can relationship anarchy create a world without heartbreak? {{!}} Aeon Ideas|url=https://aeon.co/ideas/can-relationship-anarchy-create-a-world-without-heartbreak|access-date=2022-02-14|website=Aeon|language=en|archive-date=2020-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200320145346/https://aeon.co/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=What Is Relationship Anarchy?|url=https://www.mindbodygreen.com/articles/what-is-relationship-anarchy|publisher=Mindbodygreen|access-date=2023-04-26|website=MBGRelationships|date=2 Agosto 2020|archive-date=2023-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230426200016/https://www.mindbodygreen.com/articles/what-is-relationship-anarchy|url-status=live|language=en}}</ref> Hayagan itong tumututol sa amatonormatibidad<ref>{{Cite web|date=2018-05-09|title=Are You Radical Enough to Be a Relationship Anarchist?|url=https://www.gq.com/story/relationship-anarchy|access-date=2022-02-14|website=GQ|language=en-US|archive-date=2020-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200320213043/https://www.gq.com/story/relationship-anarchy|url-status=live}}</ref> at mononormatibidad, at karaniwan—bagaman hindi sa lahat ng pagkakataon—na hindi monogamo.<ref name=":14">{{Cite web|last=Heaney|first=Katie|date=2018-10-23|title=What It's Like Being a Relationship Anarchist|url=https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|access-date=2022-02-14|website=The Cut|language=en-us|archive-date=2022-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417014230/https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|url-status=live}}</ref><ref name=":3" /><ref name=":04">{{Cite web|last=Lopez|first=Veronica|date=2021-10-15|title=Here's What to Know About Relationship Anarchy|url=https://www.cosmopolitan.com/sexopedia/a37973461/relationship-anarchy/|access-date=2022-02-13|website=Cosmopolitan|language=en-US|archive-date=2021-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20211206194702/https://www.cosmopolitan.com/sexopedia/a37973461/relationship-anarchy/|url-status=live}}</ref><ref name=":15">{{Cite web|last=Heaney|first=Katie|date=2018-10-23|title=What It's Like Being a Relationship Anarchist|url=https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|access-date=2022-02-14|website=The Cut|language=en-us|archive-date=2022-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417014230/https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|url-status=live}}</ref> Naiiba ito sa poliyamorya, ''solo poly'', ''swinging'', at iba pang anyo ng pakikipagrelasyon, sapagkat maaaring taglay pa rin ng mga ito ang mga estrukturang gaya ng amatonormatibidad, herarkiya ng mga matalik na relasyon, at mga tuntuning naglilimita sa awtonomiya.<ref name=":24" /><ref name=":04" /><ref name="De las Heras Gómez pp. 644–660">{{cite journal |last=De las Heras Gómez|first=Roma|title=Thinking Relationship Anarchy from a Queer Feminist Approach|journal=Sociological Research Online|publisher=SAGE Publications|volume=24|issue=4|date=2018-12-20|issn=1360-7804|doi=10.1177/1360780418811965|pages=644–660|s2cid=220124663|url=https://qsu070.noblogs.org/files/2020/10/De-las-Heras-G%C3%B3mez-2018-Thinking-Relationship-Anarchy-from-a-Queer-Feminist-Approach.pdf|access-date=2022-12-19|archive-date=2022-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20221219162224/https://qsu070.noblogs.org/files/2020/10/De-las-Heras-G%C3%B3mez-2018-Thinking-Relationship-Anarchy-from-a-Queer-Feminist-Approach.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Binibigyang-kahulugan din ang anarkiyang pakikipagrelasyon bilang isang bagong paradigma kung saan ang pagiging malapit sa isa't isa at awtonomiya ay hindi na itinuturing na mga bagay na likas na nagkakasalungatan o lumilikha ng suliranin sa loob ng isang relasyon.<ref>{{cite web |last1=Guillén|first1=Ricardo|title=Beyond romantic love – an analysis of how the dilemma of closeness vs. autonomy is handled in relationship anarchy discourse|url=https://lup.lub.lu.se/student-papers/search/publication/8968241|website=LUP Student Papers|publisher=Lund University Libraries|access-date=29 Nobyembre 2021|archive-date=19 Oktubre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019121447/https://lup.lub.lu.se/student-papers/search/publication/8968241|url-status=live|language=en}}</ref> == Perspektibong pang-ekonomiya == === Komunismong anarkista === Ang anarkistang komunismo{{refn|Kilala din bilang "anarko-komunismo"<ref>{{cite book |last1=Hodges |first1=Donald C. |url=https://books.google.com/books?id=Pu7zAgAAQBAJ |title=Sandino's Communism: Spiritual Politics for the Twenty-First Century |year=2014 |publisher=University of Texas Press |isbn=978-0292715646 |language=en |page=[https://books.google.com/books?id=Pu7zAgAAQBAJ&q=Anarcho-communism&pg=PA3 3] |access-date=21 Disyembre 2019 |archive-date=22 Hulyo 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210722044609/https://books.google.com/books?id=Pu7zAgAAQBAJ |url-status=live |via=Google Books}}</ref><ref>{{cite book |last1=Kinna |first1=Ruth|title=The Bloomsbury Companion to Anarchism |url=https://books.google.com/books?id=dNuoAwAAQBAJ |year=2012 |publisher=Bloomsbury Publishing|language=en |isbn=978-1441142702 |language=en |page=[https://books.google.com/books?id=dNuoAwAAQBAJ&q=Anarcho-communism&pg=PA329 329] |access-date=21 Disyembre 2019 |archive-date=15 Enero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115214158/https://books.google.com/books?id=dNuoAwAAQBAJ |url-status=live |via=Google Books}}</ref><ref>{{cite book |last1=Wetherly |first1=Paul |title=Political Ideologies |url=https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ |date=2017 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0198727859 |pages=[https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&q=anarcho-communism 130], [https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&q=anarcho-communism 137], [https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&q=anarcho-communism 424] |language=en |access-date=21 Disyembre 2019 |archive-date=22 Hulyo 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210722044620/https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ |url-status=live |via=Google Books}}</ref> o "komunismong libertaryo".{{Sfn|Nettlau|1996|p=145}}<ref>{{cite book |last=Bolloten |first=Burnett |url=https://books.google.com/books?id=-VarDLHA3_YC&q=%22libertarian%20communism%22&pg=PA65 |title=The Spanish Civil War: Revolution and Counterrevolution |publisher=University of North Carolina Press |year=1991 |isbn=978-0807819067 |page=65 |access-date=25 Marso 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220211095511/https://books.google.com/books?id=-VarDLHA3_YC&q=%22libertarian%20communism%22&pg=PA65 |archive-date=11 Pebrero 2022 |url-status=live |via=Google Books|language=en}}</ref>|group=nb|name=nb4}} ay isang pinakadulong-kaliwang ideolohiyang pampulitika at paaralan ng kaisipang anarkista na nagsusulong ng isang anyo ng komunismo. Ang [[komunismo]] (mula sa salitang [[Wikang Latin|Latin]] na ''communis'', na nangangahulugang "panlahat" o "pangkaraniwan"){{sfn|Ball|Dagger|2019}}{{sfn|Ball|Dagger|2019}} ay isang ideolohiyang pampulitika at pang-ekonomiya na naglalayong lumikha ng isang lipunang komunista—isang kaayusang sosyoekonomikong walang uri na nakasentro sa sama-samang pagmamay-ari ng mga kasangkapan sa produksyon, distribusyon, at pagpapalitan, at namamahagi ng mga produkto sa lipunan batay sa pangangailangan.<ref>{{cite book |last=Ely|first=Richard T|title=French and German socialism in modern times|date=1883|publisher=Harper & Brothers|location=New York|pages=35–36|oclc=456632|quote=All communists without exception propose that the people as a whole, or some particular division of the people, as a village or commune, should own all the means of production{{snd}}land, houses, factories, railroads, canals, etc.; that production should be carried on in common; and that officers, selected in one way or another, should distribute among the inhabitants the fruits of their labor.|language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Bukharin|first1=Nikolai|title=The ABC of Communism|last2=Preobrazhensky|first2=Yevgeni|date=1922|publisher=Communist Party of Great Britain|location=Londres, Inglatera|pages=72–73, § 20|translator-last1=Paul|translator-first1=Cedar|chapter=Distribution in the communist system|access-date=18 Agosto 2021|orig-date=1920|translator-last2=Paul|translator-first2=Eden|chapter-url=https://www.marxists.org/archive/bukharin/works/1920/abc/ABC-of-Communism.pdf#page=67|via=Marxists Internet Archive|archive-url=https://web.archive.org/web/20250212173140/https://www.marxists.org/archive/bukharin/works/1920/abc/ABC-of-Communism.pdf#page=67|archive-date=12 Pebrero 2025|language=en}}</ref><ref name="Steele p.43">{{harvp|Steele|1992|p=43}}: "One widespread distinction was that socialism socialised production only while communism socialised production and consumption."</ref> Nananawagan ang anarkistang komunismo sa pag-aalis ng mga herarkiya, gayundin ng pribadong pag-aari, subalit pinananatili ang personal na pag-aari at ang mga bagay, [[Kalakalan|kalakal]], at serbisyong kolektibong pag-aari. Sinusuportahan nito ang panlipunang pagmamay-ari ng ari-arian at ang pamamahagi ng mga [[yaman]] ayon sa prinsipyong "[[mula sa bawat isa ayon sa kaniyang kakayahan, para sa bawat isa ayon sa kaniyang pangangailangan]]." Unang nabuo ang anarkistang komunismo bilang isang natatanging kaisipan sa seksiyong Italyano ng ''International Workingmen's Association''.{{Sfn|Pernicone|1993|pp=111–113}} Nang maglaon, naging mahalaga ang mga teoretikal na akda ni Peter Kropotkin, sapagkat pinalawak at pinaunlad ng mga ito ang kapuwa maka-organisasyong agos ng anarkistang komunismo at ang maka-pag-aalsang agos na tumututol sa pormal na organisasyon.{{Sfn|Pengam|1987|pp=74–75}} Kabilang sa mga halimbawa ng mga lipunang anarkistang komunista ang mga teritoryong anarkista ng Makhnovshchina noong Rebolusyong Ruso,<ref>{{cite book |last=Skirda|first=Alexandre|title=Nestor Makhno: Anarchy's Cossack|publisher=AK Press|year=2004|isbn=1902593685|location=Edinburgh|page=394|translator-last=Sharkey|translator-first=Paul|oclc=58872511|orig-year=1982|language=en}}</ref> at ang mga teritoryo ng Rebolusyong Espanyol, lalo na ang rebolusyonaryong Cataluña.<ref>{{cite book |url=http://www.revoltlib.com/?id=1045|first=Murray|last=Bookchin|archive-url=https://web.archive.org/web/20211023194646/http://www.revoltlib.com/%3Fid%3D1045|archive-date=23 October 2021|title=To Remember Spain: The Anarchist and Syndicalist Revolution of 1936|date=2 Pebrero 2017|quote=In anarchist industrial areas like Catalonia, an estimated three-quarters of the economy was placed under workers' control, as it was in anarchist rural areas like Aragon. [...] In the more thoroughly anarchist areas, particularly among the agrarian collectives, money was eliminated and the material means of life were allocated strictly according to need rather than work, following the traditional precepts of a libertarian communist society.|language=en}}</ref> === Mutuwalismo === {{main|Mutuwalismo}} Ang [[Mutualismo|mutuwalismo]] ay isang paaralan ng kaisipang anarkista at teoryang pang-ekonomiya na nagsusulong ng pagkontrol ng mga manggagawa sa mga kasangkapan ng produksyon, ng isang malayang pamilihan na binubuo ng mga indibiduwal na [[Artesano|artisano]], mga nag-iisang pagmamay-ari, at mga [[kooperatiba]] ng mga manggagawa, gayundin ng mga karapatan sa pag-aari batay sa okupasyon at paggamit. Bilang mga tagapagtaguyod ng teorya ng halaga ng paggawa at teorya ng paggawa sa pagmamay-ari, tinututulan ng mga mutuwalista ang lahat ng anyo ng renta sa ekonomiya, [[Tubo (ekonomika)|tubo]], at [[interes]] na lampas sa nominal na interes, sapagkat itinuturing nila ang mga ito na nakabatay sa pagsasamantala sa paggawa. Hangarin ng mga mutuwalista na bumuo ng isang ekonomiyang walang akumulasyon ng kapital o konsentrasyon ng pagmamay-ari ng lupa. Hinihikayat din nila ang pagtatatag ng sariling pamamahala ng mga manggagawa, na sa kanilang pananaw ay maaaring suportahan sa pamamagitan ng paglalabas ng mutuwal na kredito ng mga mutuwal na bangk, na may layuning makalikha ng isang lipunang [[pederal]]. Ayon kay Peter Kropotkin, nagmula ang mutwalismo sa mga pangyayari ng Rebolusyong Pranses, lalo na sa pederalista at tuwirang demokratikong estruktura ng [[Komuna ng Paris]].{{Sfn|Marshall|1993|pp=431-432}} Ang mga saligan ng teoryang pang-ekonomiya ng mutwalismo ay nag-ugat sa radikalismo ng [[Mga Ingles|Ingles]] na [[Sosyalismo|sosyalistang]] si Thomas Spence. Hinango niya mula sa [[Bibliya]], gayundin sa mga liberal na akda nina [[John Locke]] at James Harrington, ang panawagang buwagin ang pribadong pagmamay-ari at ilagay ang kontrol sa produksyon sa mga manggagawa sa pamamagitan ng mga kooperatiba ng mga manggagawa.{{Sfn|Carson|2018|p=83}} Unang ginamit ang katawagang "mutuwalismo" noong dekada 1820. Sa simula, itinuring itong kasingkahulugan ng mga katawagang tulad ng "mutuwal na pagtutulungan", "pagkakatumbasan", at "makatarungang pakikitungo".{{Sfn|Wilbur|2019|p=213}} Noong 1822, ginamit ng Pranses na pilosopong utopista na si [[Charles Fourier]] ang katawagang mutuwalismong pinagsamang nagtatagpo (Pranses: ''mutualisme composé convergent'') upang ilarawan ang isang anyo ng progresibong [[edukasyon]] na iniangkop sa Sistemang Monitoriyal ng mga mag-aaral na nagsisilbing guro sa kapwa mag-aaral.{{Sfn|Wilbur|2019|pp=214-215}} === Ekonomiyang regalo === Ang ekonomiyang regalo (''gift economy'') o kulturang regalo ay isang sistema ng [[pagpapalitan]] kung saan ang mga mahahalagang bagay ay hindi ipinagbibili, kundi kusang ibinibigay nang walang hayag na kasunduan para sa agarang o hinaharap na kapalit.<ref name="Cheal">{{cite book |last=Cheal|first=David J|title=The Gift Economy|publisher=Routledge|location=New York|year=1988|pages=1–19|chapter=1|isbn=0415006414|chapter-url=https://books.google.com/books?id=o-wNAAAAQAAJ&pg=PP1|access-date=2009-06-18|language=en}}</ref> Ang pagbibigay ng regalo sa isang kulturang regalo ay pinamamahalaan ng mga pamantayang panlipunan at mga kaugalian; bagaman may umiiral na inaasahan ng katumbasan, ang mga regalo ay hindi ibinibigay bilang tahasang kapalit ng mga produkto o serbisyo kapalit ng [[salapi]] o ng iba pang produkto o serbisyo.<ref name="R. Kranton">R. Kranton: ''Reciprocal exchange: a self-sustaining system'', American Economic Review, V. 86 (1996), Issue 4 (Setyembre), pp. 830–851 (sa Ingles)</ref> Naiiba ito sa [[ekonomiyang pamilihan]] o [[Palitan ng kalakal|palitang-kalakal]], kung saan ang mga produkto at serbisyo ay pangunahing ipinagpapalit nang hayagan batay sa halagang natatanggap bilang kapalit. [[File:Give_away_shop_utrecht_inside.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Give_away_shop_utrecht_inside.jpg|right|thumb|Sa loob ng tindahang pamigay sa [[Utrecht]]. Mababasa sa paskil ang: "Sapat ang ibinibigay ng daigdig para sa pangangailangan ng lahat, subalit hindi para sa kasakiman ng lahat."]] Ang mga tindahang pamigay (''give-away shops''), malayang tindahan (''freeshops''), o libreng tindahan (''free stores'') ay mga tindahan kung saan libre ang lahat ng paninda. Katulad ang mga ito ng mga tindahang pangkawanggawa (''charity shops''), na karamihan sa mga ipinamimigay ay mga gamit na segunda mano—subalit ang kaibhan ay walang anumang bayad ang lahat ng bagay. Maging ito man ay [[aklat]], [[muwebles]], [[kasuotan]], o [[kagamitang pambahay]], malaya itong ibinibigay, bagaman may ilang tindahan na nagpapatupad ng patakarang "magbigay ng isa, kumuha ng isa" (''one-in, one-out''), gaya ng sa mga palitang tindahan (''swap shops''). Ang libreng tindahan ay isang anyo ng nakabubuong tuwirang pagkilos na nag-aalok ng alternatibo sa pamimili sa loob ng balangkas na nakabatay sa salapi, na nagpapahintulot sa mga tao na magpalitan ng mga produkto at serbisyo sa labas ng isang ekonomiyang nakasalalay sa pera. Ang pangkat na kontra-kultura ng [[dekada 1960]] na The Diggers<ref>{{cite book |author1=John Campbell McMillian|author2=Paul Buhle|title=The new left revisited|url=https://books.google.com/books?id=U_Ohks41z2IC&pg=PA112|access-date=28 Disyembre 2011|year=2003|publisher=Temple University Press|isbn=978-1566399760|pages=112–|language=en}}</ref> ay nagbukas ng mga libreng tindahan na namimigay ng kanilang mga paninda, naghahain ng libreng pagkain, namamahagi ng mga libreng [[Medisina|gamot]], nagbibigay ng salapi, nag-oorganisa ng mga libreng konsiyerto, at lumilikha ng mga likhang-sining na pampulitika.<ref name="Lytle2005">{{cite book|last=Lytle|first=Mark Hamilton|title=America's Uncivil Wars: The Sixties Era from Elvis to the Fall of Richard Nixon|url=https://books.google.com/books?id=5w3iBwAAQBAJ|year=2005|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0190291846|pages=213, 215|language=en}}</ref> Hinango ng The Diggers ang kanilang pangalan mula sa orihinal na English Diggers na pinamunuan ni Gerrard Winstanley,<ref name="Digger Archives">{{cite web |url=http://www.diggers.org/overview.htm|title=Overview: who were (are) the Diggers?|access-date=2007-06-17|work=The Digger Archives|language=en}}</ref> at layunin nilang bumuo ng isang maliit na lipunang malaya sa salapi at kapitalismo.<ref name="American Experience doc">{{cite video |people=Gail Dolgin; Vicente Franco|date=2007|title=American Experience: The Summer of Love|url=https://www.pbs.org/wgbh/amex/love/index.html|publisher=PBS|access-date=2007-04-23|archive-date=2017-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20170325104758/http://www.pbs.org/wgbh/amex/love/index.html|url-status=dead|language=en}}</ref> Maraming anarkista, lalo na ang mga anarko-primitibista at anarko-komunista, ang naniniwalang ang iba't ibang anyo ng ekonomiyang regalo ay maaaring maging susi sa pagputol sa siklo ng [[kahirapan]]. Dahil dito, madalas nilang hangarin na baguhin ang buong lipunan tungo sa isang ekonomiyang regalo. Itinuturing ng mga anarko-komunista ang ekonomiyang regalo bilang isang huwarang sistema na walang salapi, mga pamilihan, o sentralisadong pagpaplano. Ang pananaw na ito ay maitutunton kahit man lamang kay Peter Kropotkin, na nakakita sa mga pamayanang mangangaso at mangangalap na kaniyang napuntahan bilang huwaran ng mutuwal na pagtutulungan.<ref>Mutual Aid: A Factor of Evolution (1955 malambot na pabalat (muling inimprenta 2005), kabilang ang paunang salita noong 1914 ni Kropotkin, Paunang Salita at Bibliyograpiya ni Ashley Montagu, at ''The Struggle for Existence'', ni Thomas H. Huxley ed.). Boston: Extending Horizons Books, Porter Sargent Publishers. {{ISBN|0875580246}}. Project Gutenberg e-text, Project LibriVox librong awdyo (sa Ingles)</ref> Bilang kapalit ng sistemang pamilihan, itinataguyod ng mga anarko-komunista—gaya ng mga nanirahan sa ilang nayon sa Espanya noong [[dekada 1930]]—ang isang ekonomiyang regalo na walang salapi, kung saan ang mga produkto at serbisyo ay nililikha ng mga manggagawa at ipinamamahagi sa mga tindahang pangkomunidad. Sa sistemang ito, ang bawat isa (kabilang ang mismong mga manggagawang lumikha ng mga ito) ay may karapatang kumuha at gumamit ng anumang produkto o serbisyo na kanilang nais o kailangan bilang kabayaran sa kanilang ambag sa paglikha ng mga produkto at serbisyo.<ref>[Augustin Souchy, "A Journey Through Aragon," sa Sam_Dolgoff (pat.), The Anarchist Collectives, ts. 10] (sa Ingles)</ref> === Ekonomiyang aklatan === Ang ekonomiyang aklatan (''library economy'') ay isang teoretikal na sistemang pang-ekonomiya para sa isang lipunan kung saan ang mga tradisyonal na tindahan ng tingi ay ganap na pinapalitan ng mga [[aklatan]] ng mga bagay (''libraries of things''). Ang mga ito ay mga organisasyong sama-samang pagmamay-ari ng isang [[pamayanan]] na nagpapahiram ng mga bagay na angkop sa sistemang pagpapahiram—lalo na yaong mga bagay na paminsan-minsan lamang gamitin subalit mahirap itabi o itago, tulad ng mga espesyal na kagamitang pangkusina at mga natatanging kagamitang [[Teknolohiya|teknolohikal]]. Kabilang din dito ang mga karaniwang ipinahihiram ng mga tradisyonal na aklatan, gaya ng mga [[aklat]], dyornal, at iba pang midya. Ang anumang bagay na hindi angkop na ipamahagi sa pamamagitan ng sistemang pagpapahiram ay sa halip ay malayang ipamamahagi batay sa pangangailangan. Nalalapat ito sa mga bagay na maaari lamang gamitin nang minsan o yaong nangangailangan ng napakahabang panahon bago mailipat ang pagmamay-ari, tulad ng [[pagkain]] at [[pabahay]].<ref>{{Cite web |url=https://www.law.georgetown.edu/environmental-law-review/blog/is-a-library-centric-economy-the-answer-to-sustainable-living/|title=Is a Library-Centric Economy the Answer to Sustainable Living?|website=law.georgetown.edu|access-date=2026-03-01|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://stimpunks.org/glossary/library-economy/|title=Library Economy - Stimpunks Foundation|website=stimpunks.org|access-date=2026-03-01|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://enlightenknowledge.com/library-economy-components-and-multifaceted-role/|title=Library Economy: Components and Multifaceted role|website=enlightenknowledge.com|access-date=2026-03-01|language=en}}</ref> Sa loob ng anarkismo, ang ekonomiyang aklatan ay isang iminungkahing paraan ng pag-oorganisa ng mga pinagkukunang-yaman at pamamahagi ng mga [[produkto]] at serbisyo batay sa mga komon (''commons''), malayang pagsasama (''free association''), at sama-samang pamamahala, sa halip na pribadong pagmamay-ari o kontrol ng estado.<ref name=":5">{{Cite book |last=Andrewism |url=https://theanarchistlibrary.org/library/andrewism-how-anarchy-works |title=How Anarchy Works |date=2024-05-01 |language=en}}</ref> Inilalarawan ito ni Andrewismo bilang isang paraan ng pag-unawa sa kung paano maisasagawa sa praktika ang mga prinsipyong anarkista sa larangan ng ekonomiya. Nakabatay ito sa tatlong pangunahing simulain: ''usufruct'' (malayang paggamit ng mga komon ayon sa pangangailangan), ''irreducible minimum'' (pinakamababang antas na hindi maipagkakait), at ''complementarity'' (pagkilala sa magkakaibang kakayahan at pangangailangan ng mga tao bilang magkatuwang at hindi magkakumpitensya).<ref name=":5" /> === Kontra-ekonomika === Ang kontra-ekonomika (''counter-economics'') ay isang teoryang pang-ekonomiya at rebolusyonaryong pamamaraan na binubuo ng tuwirang pagkilos na isinasagawa sa pamamagitan ng [[itim na pamilihan]] o abong pamilihan. Bilang isang termino, unang ginamit ito ng mga Amerikanong aktibista at teorista ng libertaryanismo na sina Samuel Edward Konkin III at J. Neil Schulman. Binigyang-kahulugan ito ni Konkin bilang pag-aaral o pagsasagawa ng "lahat ng mapayapang kilos ng tao na ipinagbabawal ng Estado."<ref>{{Cite web |title=Agorism: Revolutionary market anarchism |url=https://agorism.eu.org/ |access-date=2026-07-29 |website=Agorism: Revolutionary market anarchism |language=en-US}}</ref> Ang termino ay pinaikling anyo ng kontra-ekonomika laban sa establisimyento at maaari ring tawaging kontra-politika. Isinama ni Schulman ang kontra-ekonomika sa doktrina ni Konkin na agorismo,<ref>Afterword by Samuel Edward Konkin in ''Alongside Night'' (1999). Pulpless.com. p. 274. {{ISBN|1-58445-120-3}}. {{ISBN|978-1-58445-120-4}}. (sa Ingles)</ref> isang pilosopiyang panlipunan ng kaliwang libertaryanismo<ref>{{Cite web |title=Interview With Samuel Edward Konkin III |url=http://www.spaz.org/~dan/individualist-anarchist/software/konkin-interview.html |access-date=2026-07-29 |website=www.spaz.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=Apr 28, 2015|title=Black-Market Activism: Samuel Edward Konkin III and Agorism|url=https://www.libertarianism.org/columns/black-market-activism-samuel-edward-konkin-iii-agorism|archive-url=https://web.archive.org/web/20160514001633/http://www.libertarianism.org/columns/black-market-activism-samuel-edward-konkin-iii-agorism|archive-date=2016-05-14|access-date=2026-07-29|website=www.libertarianism.org}}</ref> at isang sangay ng anarkismong pampamilihan na nagtataguyod ng paglikha ng isang lipunan kung saan ang lahat ng ugnayan sa pagitan ng mga tao ay nakabatay sa kusang-loob na pagpapalitan.<ref name="Konkin">{{cite book|url=http://www.kopubco.com/pdf/An_Agorist_Primer_by_SEK3.pdf|title=An Agorist Primer|last=Konkin III|first=Samuel Edward|publisher=Kopubco|date=Disyembre 2008|access-date=21 Disyembre 2019|quote=The goal of agorism is the agora. The society of the open marketplace as near to untainted by theft, assault, and fraud as can be humanly attained is as close to a free society as can be achieved. And a free society is the only one in which each and every one of us can satisfy his or her subjective values without crushing others' values by violence and coercion.|language=en}}</ref> == Halimbawa ng pamayanang anarkista == === '''Rebolusyon sa Cataluña''' === Ang Rebolusyonaryong [[Cataluña]]{{Sfnm|1a1=Alexander|1y=1999|1p=754|2a1=Graham|2y=2002|2p=221|3a1=Paz|3y=2006|3p=512}} (Hulyo 21, 1936 – Mayo 8, 1937) ang panahong ang nagsasariling rehiyon ng Cataluña sa hilagang-silangang Espanya ay pinamamahalaan o malaki ang impluwensiya ng iba't ibang [[Unyon ng manggagawa|unyong manggagawa]], partidong pampulitika, at mga milisyang anarkista, sindikalista, komunista, at sosyalista noong panahon ng [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]]. Bagaman nanatiling nasa kapangyarihan ang konstitusyonal na institusyon ng sariling pamahalaan ng Cataluña, ang Generalitat de Catalunya (na pinamumunuan ng ''Esquerra Republicana de Catalunya'' o ERC), at kinuha pa nito ang karamihan sa mga kapangyarihang dating nasa pamahalaang sentral ng Espanya sa nasasakupan nito, ang mga unyong manggagawa ang ''[[de facto]]'' na namahala sa malaking bahagi ng [[ekonomiya]] at mga puwersang [[militar]]. Kabilang dito ang Confederación Nacional del Trabajo (CNT, ''Pambansang Kompederasyon ng Paggawa''), na siyang pangunahing unyong manggagawa noong panahong iyon, at ang malapit na kaugnay nitong ''Federación Anarquista Ibérica'' (FAI, Pederasyong Anarkista ng [[Iberya]]). Mahalaga rin ang papel ng ''Unión General de Trabajadores'' (UGT, Pangkalahatang Unyon ng mga Manggagawa), ng ''Partido Obrero de Unificación Marxista'' (POUM, Partido ng mga Manggagawa para sa Marxistang Pagkakaisa), at ng ''Partit Socialista Unificat de Catalunya'' (PSUC, Nagkaisang Partidong Sosyalista ng Cataluña), na kinabibilangan ng dating Partido Komunista ng Cataluña. Nagsimula ang pamumunong sosyalista sa rehiyon kasabay ng Rebolusyong Espanyol ng 1936, na nagbunga ng pagkontrol ng mga manggagawa sa mga [[negosyo]] at [[pabrika]], kolektibong [[pagsasaka]] sa malaking bahagi ng kanayunan, at mga pag-atake laban sa mga nasyonalista ng Espanya at sa klerong Katoliko. Ang lumalaking impluwensiya ng Partido Komunista ng Espanya (PCE) sa pamahalaan ng Prenteng Popular, at ang hangarin nitong isabansa ang mga rebolusyonaryong komite at mga milisya, ay nagbunsod ng tunggalian laban sa CNT at POUM. Nauwi ito sa Mga Araw ng Mayo (''May Days''), at sa kalaunan ay napalitan ang CNT ng PSUC bilang pangunahing puwersang pampulitika sa Cataluña hanggang sa matalo sila ng mga puwersang Nasyonalista noong 1939. === '''Komunidad sa Manchuria''' === Ang Samahan ng mga Mamamayang Koreano sa Manchuria (''Korean People's Association in Manchuria'',<ref>{{Cite book |last=Dalessandro |first=Francesco |url=https://theanarchistlibrary.org/library/francesco-dalessandro-the-forgotten-anarchist-commune-in-manchuria |title=The Forgotten Anarchist Commune in Manchuria |date=2020 |language=en}}</ref> KPAM; {{Korean|hangul=재만한족총연합회}}; Agosto 1929 – Setyembre 1931) ay isang nagsasariling awtonomong prepektura sa [[Manchuria]] na tinitirhan ng humigit-kumulang dalawang milyong takas na [[Mga Koreano|Koreano]]. Matapos ang pananakop ng [[Hapon]] sa Korea, maraming anarkistang Koreano ang tumakas patawid ng hangganan patungong Manchuria, kung saan nagsimula silang mag-organisa ng isang ugnayan ng mutwal na pagtutulungan para sa mga lumikas na Koreano sa rehiyon. Kasama ang ilang nasyonalista na Koreano, itinatag nila ang KPAM upang magbigay ng pagkain, edukasyon, at pagtatanggol sa sarili sa mga kasapi nito. Hindi nagtagal, hinarap ng samahan ang pag-atake ng mga komunistang Koreano at sa mga [[Imperyo ng Hapon|imperyalistang Hapones]], na nagsagawa ng mga pagpaslang sa kanilang mga pinuno. Ang pananakop ng Hapon sa Manchuria ang nagwakas sa eksperimentong anarkista, at marami sa mga kasapi nito ang tumakas patungong [[Tsina]] upang ipagpatuloy ang pakikipaglaban laban sa Imperyo ng Hapon. === '''Kilusang Makhno (Makhnovschina)''' === Ang Makhnovshchina ({{Langx|uk|Махновщина|translit=Makhnovshchyna}}, {{IPA|uk|mɐxˈnɔu̯ʃtʃɪnɐ|IPA}}) ay isang malawakang kilusan na naglalayong itatag ang anarkistang komunismo sa panahon ng Digmaan para sa Kalayaan ng Ukraine noong 1917–1921. Ipinangalan ito kay Nestor Makhno,<ref>{{Cite book |last=Kuznetsov |first=Michael |url=https://theanarchistlibrary.org/library/michael-kuznetsov-the-makhnovshchina-through-the-prism-of-the-psyche |title=The Makhnovshchina through the Prism of the Psyche |language=en}}</ref> ang punong kumandante ng Rebolusyonaryong Hukbong Insurhente ng Ukranya (''Revolutionary Insurgent Army of Ukraine''). Layunin ng kilusan na lumikha ng isang sistema ng mga malalayang sobyet na mamamahala sa paglipat tungo sa isang lipunang walang estado at walang uri. Kinontrol nito ang mga teritoryo sa timog at silangang [[Ukranya]]. Unang lumakas ang kilusang Makhnobista kasunod ng [[Rebolusyong Pebrero]], nang magtatag ito ng ilang komunang agrikultural sa bayan ni Makhno na Huliaipole. Matapos kumampi sa mga [[Bolshevik]] sa panahon ng Digmaang Ukranyano–Sobyet, napilitang kumilos nang lihim ang mga Makhnobista dahil sa pananalakay ng Austro-Aleman, at nagsagawa sila ng digmaang gerilya laban sa [[Gitnang Kapangyarihan]] sa buong 1918. Pagkaraan ng tagumpay ng mga insurhente sa Labanan sa Dibrivka, nakontrol ng Makhnovshchina ang malaking bahagi ng lalawigan ng Katerynoslav at nagsimulang magtatag ng mga institusyong anarkista-komunista. Isang Panrehiyong Kongreso ng mga Magsasaka, Manggagawa, at mga Insurhente ang ipinatawag upang isaayos ang pampulitika at pang-ekonomiyang pamamahala ng rehiyon, at itinatag ang Rebolusyonaryong Konsehong Militar (''Military Revolutionary Council'') bilang ''de facto'' na sangay tagapagpaganap ng kilusan. Napaliligiran ng iba't ibang kaaway sa lahat ng panig, bumagsak ang depensa ng mga Makhnobista sa labanan para sa Donbas dahil sa pagsulong ng Puting Kilusan (''White movement'') noong Hunyo 1919. Dahil dito, napilitang umurong ang mga Makhnobista patungong Kherson, kung saan muling inayos ang kanilang hukbo at nagsagawa ng matagumpay na kontra-opensiba laban sa mga Puti sa Labanan sa Peregonovka. Matapos mapigilan ang pagsulong ng mga Puti, nakontrol ng mga Makhnobista ang malaking bahagi ng timog at silangang Ukranya sa huling bahagi ng 1919, at nasakop pa nila ang ilang malalaking lungsod na industriyal, sa kabila ng pagiging isang kilusang pangunahing binubuo ng mga magsasaka. Nagwakas ang pamamahala ng mga Makhnobista sa rehiyon nang lusubin ng Pulang Hukbo (''Red Army'') ang Ukranya noong Enero 1920, na nagsimula sa Tunggaliang Bolshevik–Makhnobista. Nagsagawa ang mga Makhnobista ng digmaang gerilya laban sa Pulang Hukbo, na nagpapatupad ng mga patakarang Bolshevik tulad ng Pulang Teror (''Red Terror'') at komunismong pandigma. Malawak ang suportang natanggap ng mga Makhnobista mula sa kanilang baseng magsasaka. Bagaman pansamantalang nagkaroon ng kapayapaan ang dalawang panig sa pamamagitan ng Kasunduang Starobilsk upang labanan ang mga nalalabing pwersa ng Puting Kilusan, muli ring sinalakay ng Pulang Hukbo ang mga Makhnobista at tuluyang natalo ang mga ito pagsapit ng Agosto 1921. Ang mga pangunahing pinuno ng Makhnobista ay napilitang magtungo sa pagkatapon, natalo sa labanan, o nabihag at pinaslang ng Pulang Hukbo. === Zomia === Ang Zomia ay isang katawagang [[Heograpiya|heograpikal]] na ipinakilala noong 2002 ng historyador na si Willem van Schendel ng [[Unibersidad ng Amsterdam]]<ref>{{cite web |url=https://socialhistory.org/en/staff/willem-van-schendel|title=Willem van Schendel|website=International Institute of Social History|accessdate=Nobyembre 28, 2010|language=en}}</ref><ref>{{cite book |date=2005|editor-last1=Kratoska|editor1-first=P. H.|editor2-last=Raben|editor2-first=R.|editor3-last=Nordholt|editor3-first=H. S.|title=Locating Southeast Asia: Geographies of Knowledge and Politics of Space|publisher=Singapore University Press|page=v|isbn=9971-69-288-0|language=en}}</ref> upang tukuyin ang malawak na bahagi ng kalupaang [[Timog-silangang Asya]] na sa kasaysayan ay nanatiling lampas sa kontrol ng mga pamahalaang nakabatay sa mga sentro ng populasyon sa mga kapatagan.<ref>{{cite book |last=van Schendel|first=W.|chapter=Geographies of knowing, geographies of ignorance: Jumping scale in Southeast Asia|date=2005|editor-last1=Kratoska|editor1-first=P. H.|editor2-last=Raben|editor2-first=R.|editor3-last=Nordholt|editor3-first=H. S.|title=Locating Southeast Asia: Geographies of Knowledge and Politics of Space|publisher=Singapore University Press|isbn=9971-69-288-0|language=en}}</ref> Ang aklat na ''The Art of Not Being Governed: An Anarchist History of Upland Southeast Asia'' (''Ang Sining ng Hindi Pagpapasakop sa Pamamahala: Isang Anarkistang Kasaysayan ng Bulubunduking Timog-Silangang Asya'') ng Amerikanong antropologong si James C. Scott, na inilathala noong 2009, ay sinusuri nito ang mataas na bulubunduking rehiyon ng Zomia sa Timog-Silangang Asya.<ref name="Scott-2009">{{cite book |last1=Scott|first1=James C|title=The Art of Not Being Governed: An Anarchist History of Upland Southeast Asia|date=30 Setyembre 2009|publisher=Yale University Press|location=New Haven|isbn=9780300152289|url=https://yalebooks.yale.edu/book/9780300152289/art-not-being-governed|accessdate=20 Abril 2020|format=Matigas na pabalat|language=en}}</ref><ref name="Truthout-2011">{{cite web|last=Sethness|first=Javier|title=Refugees' Descendants in Southeast Asia Prove Stateless Society Is Possible|url=http://www.truth-out.org/opinion/item/1950:refugees-descendants-in-southeast-asia-prove-stateless-society-is-possible|website=Truthout|format=Review|date=3 Hulyo 2011|accessdate=20 April 2020|language=en}}</ref> Ayon kay Scott, ang humigit-kumulang 100 milyong naninirahan sa Zomia ay binubuo ng mga minoryang [[etniko]] na may "tunay na nakalilitong pagkakaiba-iba ng mga etnisidad at [[wika]]". Sa loob ng mahabang panahon, iniwasan nilang mapasailalim sa pamamahala o dominasyon ng mga nakapaligid na imperyo, kultura, o pamahalaan. Kabilang sa mga pangkat na ito ang mga Akha, Hmong, Karen, Lahu, Mien, at Wa.<ref name="Chronicle-2011">{{cite news|last=Hammond|first=Ruth|title=The Battle Over Zomia|url=https://chronicle.com/article/The-Battle-Over-Zomia/128845/|work=The Chronicle of Higher Education|date=4 Setyembre 2011|accessdate=20 Abril 2020|language=en}}</ref> === Exarcheia ng Gresya === Ang Exarcheia ({{Langx|el|Εξάρχεια}}, {{IPA|el|eˈksarçi.a|pron}}) ay isang kapitbahayan sa gitnang bahagi ng [[Atenas]], [[Gresya]], na malapit sa makasaysayang gusali ng [[National Technical University of Athens|Pambansang]] [[National Technical University of Athens|Teknikal na Unibersidad ng Atenas]].<ref name=":16">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/cities/2019/aug/26/athens-police-poised-to-evict-refugees-from-squatted-housing-projects|title=Inside Exarcheia: the self-governing community Athens police want rid of|first1=Alex|last1=King|first2=Ioanna|last2=Manoussaki-Adamopoulou|newspaper=The Guardian|date=26 Agosto 2019|access-date=12 Hunyo 2020|via=www.theguardian.com|archive-date=26 Agosto 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190826080334/https://www.theguardian.com/cities/2019/aug/26/athens-police-poised-to-evict-refugees-from-squatted-housing-projects|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kontogianni|first=Bella|date=30 Abril 2021|title=Exarcheia: Most Misunderstood Neighborhood in Athens|url=https://greekreporter.com/2021/04/30/exarcheia-most-misunderstood-neighborhood-in-athens/|access-date=|website=Greek Reporter|language=en-US|quote=Often referred to as the anarchist neighborhood of Athens [...]|archive-date=30 Abril 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210430204823/https://greekreporter.com/2021/04/30/exarcheia-most-misunderstood-neighborhood-in-athens/|url-status=live}}</ref> Ang pangalang ''Exarcheia'' ay nagmula sa isang negosyante noong ika-19 na siglo na nagngangalang Exarchos ({{Langx|el|Έξαρχος|links=no}}), na nagbukas ng isang malaking tindahang pangkalahatan sa lugar. Ang Exarcheia ay nasa hangganan ng Kolonaki sa silangan at napapaligiran ng Kalye Patission, Kalye Panepistimiou, at Abenida Alexandras. [[File:Street_in_Exarcheia,_Greece.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Street_in_Exarcheia,_Greece.jpg|left|thumb|Kalye sa Exarcheia]] Ang Exarcheia ay nabuo sa pagitan ng 1870 at 1880 sa dating hangganan ng lungsod ng Atenas at nagkaroon ng mahalagang papel sa panlipunan at pampolitikang buhay ng Gresya. Dito naganap ang Pag-aalsa sa Politekniko ng Atenas noong Nobyembre 1973. Noong Disyembre 2008, ang pagpatay ng isang pulis sa 15-taong-gulang na si Alexandros Grigoropoulos sa Exarcheia ay nagbunsod ng malawakang pag-aalsa sa buong Gresya. Ang Exarcheia ay isang lugar na tinitirhan ng maraming [[intelektuwal]] at mga alagad ng sining, at tahanan din ng iba't ibang pangkat na may motibong pampolitika. Isa rin itong sentro ng sining kung saan regular na idinaraos ang mga pagtatanghal sa teatro at mga konsyerto sa paligid ng pangunahing [[liwasan]]. Matatagpuan din sa Exarcheia ang punong himpilan ng PASOK, isang partidong pampolitika sa Gresya na sumuporta sa mga patakarang pagtitipid na ipinataw ng [[Unyong Europeo]] noong 2009. Dahil dito, naging madalas itong puntiryahin ng mga anarkista sa kanilang mga pag-atake.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-greece-attack-bullets/gun-used-in-greek-pasok-shooting-favored-by-one-guerrilla-group-police-idUSKBN1D71GD|title=Gun from Greek PASOK shooting used in past guerrilla attacks -police|date=7 Nobyembre 2017|work=Reuters|access-date=5 Pebrero 2018|archive-date=5 Pebrero 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180205184347/https://www.reuters.com/article/us-greece-attack-bullets/gun-used-in-greek-pasok-shooting-favored-by-one-guerrilla-group-police-idUSKBN1D71GD|url-status=live|language=en}}</ref> Ang mga himpilan ng pulisya at iba pang simbolo ng awtoridad (at kapitalismo), gaya ng mga [[bangko]], ay madalas ding maging target ng mga pangkat na nasa dulong kaliwa ng politika.<ref>{{Cite web |last=Antonova|first=Angela|date=2026-07-31|title=Greek anarchist youths throw petrol bombs at cars outside central Athens police station|url=https://english.pravda.ru/news/hotspots/90534-police_station/|access-date=2026-08-01|website=english.pravda.ru|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2008-12-07|title=Greek police shooting sparks riot|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7769710.stm|access-date=2026-08-01|language=en-GB}}</ref> Makikita rin sa Exarcheia ang maraming halimbawa ng mga ''graffiti'' na laban sa kapitalismo.<ref>{{cite news|last1=Pilic|first1=Damir|title=Red Revival: The Fall and Rise of Karl Marx|url=http://www.balkaninsight.com/en/article/red-revival-the-fall-and-rise-of-karl-marx-10-16-2015|agency=Balkan Insight|date=23 Nobyembre 2015|access-date=3 Oktubre 2016|archive-date=12 Disyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181212124708/http://www.balkaninsight.com/en/article/red-revival-the-fall-and-rise-of-karl-marx-10-16-2015|url-status=live|language=en}}</ref> Mayroon ding isang sariling pinamamahalaang estrukturang pangkalusugan na nagbibigay ng mga serbisyong medikal sa lugar.<ref>{{Cite web |date=2015-10-13|title=Aυτοοργανωμένη Δομή Υγείας Εξαρχείων (Α.Δ.Υ.Ε.) {{!}} Κάτοικοι, συλλογικότητες και κοινωνικά εγχειρήματα Εξαρχείων|url=http://syl-kat-exarcheion.espivblogs.net/%CE%BA%CE%BF%CE%B9%CE%BD%CF%89%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CF%8C-%CE%B9%CE%B1%CF%84%CF%81%CE%B5%CE%AF%CE%BF|access-date=10 Disyembre 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20151013024209/http://syl-kat-exarcheion.espivblogs.net/%CE%BA%CE%BF%CE%B9%CE%BD%CF%89%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CF%8C-%CE%B9%CE%B1%CF%84%CF%81%CE%B5%CE%AF%CE%BF|archive-date=13 Oktubre 2015|language=Griyego}}</ref> Ang mga protesta na nagsisimula sa Exarcheia ay nagpapakita ng samu't saring pormasyong pampolitika at mga koalisyon, kabilang ang mga kabataang napagkaitan ng oportunidad, mga migrante, mga kontra-awtoritaryo, mga anarkista, at mga mamamayang [[Gresya|Griyego]] mula sa katamtaman hanggang sa pinakamatitinding panig ng magkabilang dulo ng pampolitikang ispektro.<ref name=":8">{{Cite journal|last=Astrinaki|first=R.|title="(Un)hooding" a Rebellion: The December 2008 Events in Athens|journal=Social Text|volume=27|issue=4 101|pages=97–107|doi=10.1215/01642472-2009-056|year=2009|language=en}}</ref><ref name=":9">{{Cite journal|last=Apoifis|first=Nicholas|title=Fieldwork in a furnace: anarchists, anti-authoritarians and militant ethnography|journal=Qualitative Research|volume=17|issue=1|pages=3–19|doi=10.1177/1468794116652450|year=2017|s2cid=148163559|doi-access=free|language=en}}</ref> == Oposisyon sa anarkismo == === Liberalismo === Ang [[liberalismo]] at anarkismo ay parehong kumikilala sa halaga ng indibidwal na kalayaan, subalit lubos silang nagkakasalungat pagdating sa usapin ng pamahalaan. Ang anarkismo ay may matinding pagdududa sa moral na batayan ng estado.<ref>{{Citation |last=Fiala |first=Andrew |title=Anarchism |date=2025 |url=https://plato.stanford.edu/archives/win2025/entries/anarchism/ |work=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |edition=Tagniyebe 2025 |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |language=en |access-date=2026-08-01 |editor2-last=Nodelman |editor2-first=Uri}}</ref> Isinusulong nito ang ganap na pagbuwag sa pamahalaan at sa lahat ng sapilitang herarkiya upang mapalitan ang mga ito ng boluntaryong samahan at kapayapaang nakabatay sa pinagkasunduan. Sa kabilang banda, naniniwala naman ang liberalismo na makatwiran at kailangan ang mga institusyong pampolitika tulad ng konstitusyonal na demokrasya at ang batas (''rule of law'').<ref>{{Cite web |title=Liberalism - Routledge Encyclopedia of Philosophy |url=https://www.rep.routledge.com/articles/thematic/liberalism/v-1 |access-date=2026-08-01 |website=www.rep.routledge.com |language=en}}</ref> Para sa mga liberal, ang limitadong pamahalaan ay mahalaga upang maprotektahan ang mga karapatan at interes ng bawat indibiduwa. Magkaiba rin ang kanilang pananaw sa ekonomiya. Suportado ng liberalismo ang kapitalismo at [[malayang pamilihan]]. Tinututulan naman ng karamihang anarkista ang pribadong pag-aari. Nais ng mga anarkista ang kolektibong pamamahala sa komunidad. Gumagamit ang liberalismo ng batas at mga reporma. Ang anarkismo naman ay naniniwala sa direktang aksyon.<ref>{{Cite web |title=Anarchism and Liberalism – Earlham Sociology and Politics Pages |url=https://earlhamsociologypages.uk/anarchliber/ |access-date=2026-08-01 |language=en-GB}}</ref> === Pasismo === Ang [[pasismo]] ay isang malayong-kanang [[ideolohiya]] na nagtataguyod ng pamahalaang awtoritaryo. Sa sistemang ito, ang kapakanan ng mamamayan ay ganap na isinusuko sa ilalim ng interes ng isang makapangyarihang [[diktador]]. Karaniwan nitong ipinagbabawal ang kalayaan ng indibiduwal, tinututulan ang [[demokrasya]], at gumagamit ng puwersa ng militar upang supilin ang anumang uri ng oposisyon. Sa kabilang dako, ang anarkismo ay isang radikal na pilosopiyang pampolitika na naglalayong tuluyang buwagin ang estado at pamahalaan. Naniniwala ang anarkismo na ang lahat ng usapin ng tao ay dapat pamahalaan ng mga indibiduwal sa pamamagitan ng boluntaryong pagsasama-sama nang walang sapilitang awtoridad.<ref>{{Cite web |title=Anarkismo {{!}} Southeast Asian Anarchist Library |url=https://sea.theanarchistlibrary.org/library/joseph-a-labadie-anarkismo-tl |access-date=2026-08-01 |website=sea.theanarchistlibrary.org}}</ref> Layunin nitong lumikha ng isang egalitaryo o pantay-pantay na lipunan na walang herarkiya, kung saan ang kaayusan ay nagmumula sa kusang-loob na pagtutulungan ng mamamayan at hindi sa utos ng batas o pinuno.<ref>{{Cite web |title=Anarkismo {{!}} libcom.org |url=https://libcom.org/article/anarkismo |access-date=2026-08-01 |website=libcom.org |language=en}}</ref> Ang historikal na pananaw sa pasismo ay nagsilbing marahas na alternatibo sa anarkiya sa pamamagitan ng pagpataw ng Ganap na Estado.<ref>{{Cite journal |date=1926-01-01 |title=Fascism as an Alternative to Anarchy |url=https://online.ucpress.edu/currenthistory/article/23/4/522/123829/Fascism-as-an-Alternative-to-Anarchy |journal=Current History |language=en |volume=23 |issue=4 |pages=522–524 |doi=10.1525/curh.1926.23.4.522 |issn=0011-3530}}</ref> Sa kabilang banda, ipinapakita na ang anarkismo ay tumatayo bilang direktang paglaban sa pasismo, na nagtataguyod ng lipunang walang herarkiya at tiraniya.<ref>{{Cite web |title=Spanish civil war {{!}} libcom.org |url=https://libcom.org/tags/spanish-civil-war |access-date=2026-08-01 |website=libcom.org |language=en}}</ref> === Pagkamabansa === Ang [[nasyonalismo]] at anarkismo ay dalawang magkaibang kaisipang pampulitika: pinapahalagahan ng nasyonalismo ang pagmamahal sa bayan at kapangyarihan ng estado, habang tinututulan naman ng anarkismo ang pamahalaan at lahat ng uri ng hirarkiya. Sa konteksto ng kasaysayan, ang dalawang kaisipang ito ay nag-abot at nag-impluwensya sa mga kilusang mapagpalaya. Ang mga bayani at propagandistang Pilipino tulad nina [[José Rizal|Jose Rizal]] at [[Isabelo de los Reyes]] ay nakasalamuha at naimpluwensyahan ng mga ideyang anarkista habang nasa Espanya.<ref>{{Cite book |last=Fernandez |first=Erwin S. |url=https://theanarchistlibrary.org/library/erwin-s-fernandez-anarchism-in-the-philippines |title=Anarchism in the Philippines |date=2009 |language=en}}</ref> Ang nasyonalismo ay ginamit upang pagbuklurin ang [[mga Pilipino]] para itatag ang sariling pamahalaan laban sa mga Kastila, samantalang ang anarkismo naman ay nagbigay-inspirasyon sa mga maagang unyon ng mga manggagawa upang labanan ang mapang-aping sistema nang walang pag-asa sa sentralisadong kapangyarihan. Ang modernong bansa-estado at ang institusyon ng pribadong ari-arian ay direktang kasalungat ng anarkistang konsepto ng tunay na [[kalayaan]] o kalayaan bilang kawalan ng dominasyon. Ang nasyonalismo na nagtatanggol sa kapangyarihan ng estado ay isang estruktural na hadlang na nagpapanatili ng dominasyon, na radikal na tinatanggihan ng anarkismo. Ang nasyonalismo ay itinuturing na isang mapanlinlang na kasangkapan ng gobyerno upang panatilihin ang kontrol sa mga [[Pagkamamamayan|mamamayan]] sa pamamagitan ng pagpukaw ng [[patriyotismo]] o huwad na pagmamahal sa bayan.<ref name=":6">{{Cite book |last=Anonymous |url=https://theanarchistlibrary.org/library/anonymous-anarchism-and-nationalism |title=Anarchism and Nationalism |date=1970 |language=en}}</ref> Madalas gamitin ng mga tradisyonal na partidong pampolitika—maging ng tinatawag na "kaliwang" grupo—ang mga kilusang pambansang pagpapalaya para lamang sa sarili nilang ambisyon na makamit at mapanatili ang kapangyarihan ng estado<ref name=":6" />. Sa sandaling maupo sa puwesto ang isang bagong pamahalaan, muli nitong pinapalakas ang mga pambansang hangganan at militarismo, na nagreresulta pa rin sa kawalan ng tunay na kalayaan.<ref name=":6" /> Dahil dito, hayagang tinatanggihan ng anarkismo ang nasyonalismo at anumang rebolusyon na naglalayon lamang na magpalit ng mga pinuno o magtatag ng bagong naghaharing uri.<ref name=":6" /> Ang tunay na sagot ng anarkismo laban sa [[imperyalismo]] ay hindi ang pagtatayo ng mga reaksyonaryong rehimeng nasyonalista, kundi ang isang pandaigdigang rebolusyong panlipunan.<ref name=":6" /> Nilalayon nitong tuluyang gibain ang lahat ng artipisyal na pambansa, [[Relihiyon|relihiyoso]], at rasyal na harang na naghihiwalay sa mga manggagawa at mamamayan ng mundo.<ref name=":6" /> === Pamahalaang sosyalista === Nagkakaiba ang [[sosyalismo]] at anarkismo sa isang pangunahing usapin: ang pangangailangan ng isang estado. Ipinapalagay ng pananaw ng sosyalismo na ang paggamit at pamamahagi ng mga yaman ng lipunan ay dapat kontrolin at planuhin ng isang pamahalaang halal ng mamamayan upang magsilbing kasangkapan ng [[katarungan]]. Umaasa ang mga sosyalista sa sentral na kapangyarihang ito at sa sentralisadong pagpaplano upang pangasiwaan ang produksyon at makatarungang maipamahagi ang kayamanan sa buong lipunan. Sa kabilang banda, itinuturing ng mga anarkista na ang anumang sentralisadong pamahalaan ay likas na mapaniil at nakasasama sa [[pag-unlad]] ng sangkatauhan. Ang anarkismo ay hayagang tumututol sa awtoridad ng estado at sa halip ay nagtataguyod ng ganap na sariling pamamahala. Naniniwala ang mga anarkista na ang lipunan ay dapat organisahin batay lamang sa kusang-loob na pagsang-ayon ng mga tao at sa malalayang samahang [[boluntaryo]], na tuluyang nag-aalis sa mga mapamilit na hirarkiyang ginagamit ng isang sosyalistang estado. Sa tradisyon ng o sosyalismo ng estado, naniniwala silang kailangang gamitin ang kontrol ng gobyerno upang pamahalaan ang produksyon, [[yaman]], at mga ari-arian para sa publiko. Ayon sa makasaysayang sanaysay na ''State Socialism and Anarchism'' ni Benjamin Tucker,<ref>{{Cite web |last=Tucker |first=Benjamin R. |date=1888 |title=STATE SOCIALISM AND ANARCHISM: How Far They Agree, and Wherein They Differ |url=https://cooperative-individualism.org/tucker-benjamin_state-socialism-and-anarchism-1888.pdf |access-date=Agosto 2, 2026 |website=cooperative-individualism.org |language=en}}</ref> ang sistemang ito ay naglalayong gawing isang malawak na burukrasya ang nasyon kung saan ang estado ang nag-iisang tagapamahala ng industriya upang tuluyang burahin ang kapitalistang kompetisyon. Para sa mga sosyalista, ang awtoridad ng pamahalaan ay isang pansamantala ngunit kinakailangang hakbang upang protektahan ang mga manggagawa at ipatupad ang pagkakapantay-pantay. Sa kabilang banda, tahasang tinatanggihan ng anarkismo ang argumentong ito at itinuturing ang estado bilang ugat ng kawalan ng [[kalayaan]]. Sa [[Akademikong larangan|akademikong]] pagsusuri,<ref>{{Cite journal |last=Shaffer |first=Kirwin |date=2023-01-02 |title=Anarchists vs. the State: As Latin America swings left, activists keep alive a long anarchist tradition of critiquing the limits of state power. For them, the real alternatives are in communities, workplaces, and the streets. |url=https://doi.org/10.1080/10714839.2023.2184080 |journal=NACLA Report on the Americas |language=en |volume=55 |issue=1 |pages=74–81 |doi=10.1080/10714839.2023.2184080 |issn=1071-4839}}</ref> ang mga anarkista ay mahigpit na sumasalungat sa kahit anong uri ng hirarkikong na pamahalaan. Naniniwala sila na kapag ang kapangyarihan ay ibinigay sa isang sosyalistang estado, ang burukrasya nito ay likas na magiging mapaniil at hindi kusang maglalaho. Sa halip na dumaan sa pamahalaan, isinusulong ng anarkismo ang agarang pagbuo ng lipunan mula sa ibaba pataas (''bottom-up'') sa pamamagitan ng mga boluntaryong unyon at malayang kooperasyon ng mga tao. === Teokrasya === Ang [[teokrasya]] at anarkismo ay dalawang magkaibang sistema ng pamamahala. Sa teokrasya, ang pamahalaan ay pinamumunuan ng mga pinuno ng relihiyon at ang mga batas ay ibinabatay sa utos ng [[Diyos]], kung saan may mataas na kontrol ang estado sa buhay at paniniwala ng mga mamamayan. Isang modernong halimbawa nito ay ang [[Apganistan]] sa ilalim ng [[Taliban]], kung saan pinatatakbo ang bansa bilang isang teokratikong estado.<ref>{{Cite web |date=Enero 23, 2026 |title=Afghanistan: Taliban consolidate theocratic State while the humanitarian crisis deepens, EUAA report finds {{!}} European Union Agency for Asylum |url=https://www.euaa.europa.eu/news-events/afghanistan-taliban-consolidate-theocratic-state-while-humanitarian-crisis-deepens-euaa-report-finds |access-date=2026-08-02 |website=www.euaa.europa.eu |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Politics |first=Oishimaya Sen Nag |date=2025-03-14 |title=Countries With A Theocratic Government Today |url=https://www.worldatlas.com/government/countries-with-a-theocratic-government-today.html |access-date=2026-08-02 |website=WorldAtlas |language=en-US}}</ref> Sa [[Kasaysayan ng Pilipinas|kasaysayan naman ng Pilipinas]], masasalamin ang sistemang ito sa tinawag ni [[Marcelo H. del Pilar]] na "''La Frailocracia''" o pamahalaan ng mga [[prayle]] noong [[Imperyong Kastila|rehimeng Espanyol]]. Sa kaniyang mismong akda na ''Frailocracy in the Philippines'' (na inilathala sa Ingles ng [[Pambansang Komisyong Pangkasaysayan]]),<ref>{{Cite book |last=Pilar |first=Marcelo H. del Del |author-link=Marcelo H. del Pilar |url=https://openlibrary.org/books/OL3853103M/Frailocracy_in_the_Philippines |title=Frailocracy in the Philippines |date=1979 |publisher=National Historical Institute |location=Manila}}</ref> masusing idinokumento ang naging kasaysayan ng ugnayan ng relihiyon at estado, kung saan ang mga prayle ang siyang humawak sa tunay na kapangyarihang pampolitika sa kolonya.<ref>{{Cite web |last=Guerrero |first=Leon Ma. |author-link=Leon Maria Guerrero |date=1952-12-13 |title=Del Pilar, December 13, 1952 |url=https://philippinesfreepress.wordpress.com/1952/12/13/del-pilar-december-13-1952/ |access-date=2026-08-02 |website=The Philippines Free Press Online |language=en}}</ref> Sa kabilang banda, ang anarkismo ay ganap na kataliwasan nito dahil tinatanggihan nito ang anumang uri ng gobyerno, pinuno, o relihiyosong awtoridad sa lipunan. Naniniwala ang mga anarkista na kayang mag-organisa ng lipunan ang mga tao sa pamamagitan ng boluntaryong kooperasyon at pagkakapantay-pantay nang walang nagdidiktang estado, na siyang kabaligtaran ng mahigpit na hirarkiya at dogmang ipinatutupad sa sistemang teokratiko. === Demokrasya ng nakararami === Ang [[demokrasya]] ng nakararami ay nakabatay sa sama-samang pagpapasya kung saan ang pasya ng nakararami ang namamayani sa minorya o sa buong pangkat, na sinusuportahan ng mapamilit na kapangyarihan ng mga institusyon. Tinatanggihan naman ng anarkismo ang lahat ng anyo ng di-boluntaryong hirarkiya, sentralisadong pamamahala, at pamimilit na isinasagawa ng estado.<ref>{{Citation |last=Clark |first=Patricia |title=Anarchism and Democracy |date=2003 |url=https://sk.sagepub.com/dict/edvol/understanding-democratic-politics/chpt/anarchism-democracy |work=Understanding Democratic Politics: An Introduction |pages=261–270 |place=1 Oliver's Yard, 55 City Road, London EC1Y 1SP United Kingdom |publisher=SAGE Publications Ltd |doi=10.4135/9781446220962.n26 |isbn=978-0-7619-7183-2 |access-date=2026-08-02 |last2=Gemie |first2=Sharif}}</ref><ref>{{Cite book |last=Baker |first=Zoe |url=https://theanarchistlibrary.org/library/zoe-baker-anarchism-and-democracy |title=Anarchism and Democracy |date=2022-04-18 |language=en}}</ref> Sa halip, itinataguyod nito ang kusang-loob na pagsasama at, sa pangkalahatan, ang pagtutulungang nakabatay sa pagkakasundo ng lahat o konsenso.<ref>{{Cite book |last=Baker |first=Zoe |url=https://theanarchistlibrary.org/library/zoe-baker-myths-about-anarchism-democracy-and-decision-making |title=Myths About Anarchism, Democracy, and Decision-Making |date=2025-12-30 |language=en}}</ref> === Kapitalismo at panlipunang pamilihan === Ang [[kapitalismo]], ang ekonomiyang panlipunang [[pamilihan]], at ang anarkismo ay magkakaibang sistemang pampulitika at pang-ekonomiya na nakabatay sa kani-kanilang pananaw hinggil sa kapangyarihan ng pamahalaan, pagmamay-ari ng ari-arian, at mga pamilihan. Ang kapitalismo ay umaasa sa pribadong pagmamay-ari at sa hangaring [[Kita|kumita]], ang ekonomiyang panlipunang pamilihan ay nagdaragdag ng matitibay na patakaran ng estado para sa kapakanang panlipunan, samantalang ang anarkismo ay naglalayong ganap na buwagin ang awtoridad ng estado at ang mga tradisyunal na hirarkiya. Ang kapitalismo at anarkismo ay may magkatunggaling pananaw sa lipunan at kalikasan ng tao. Sa usapin ng pamahalaan, tinatanggap ng kapitalismo ang estado bilang tagapagtanggol ng mga [[kontrata]] at pribadong ari-arian, samantalang ganap na tinatanggihan ng anarkismo ang pamahalaan dahil itinuturing itong mapang-api. pagdating naman sa ari-arian, ang kapitalismo ay nakasalalay sa pribadong pagmamay-ari upang kumita ng tubo, ngunit para sa anarkismo, ang mga kagamitan sa produksyon ay dapat pag-arian ng komunidad o ng mga manggagawa mismo.<ref>{{Cite web |date=2025-08-03 |title=Capitalism vs Anarchism: Understanding Two Radical Visions - VOICES OF CAPITALISM |url=https://voicesofcapitalism.com/capitalism-vs-anarchism/ |access-date=2026-08-02 |language=en-US}}</ref> Sa huli, ang kapitalismo ay umaasa sa [[malayang pamilihan]] kung saan ang lakas-paggawa ay binabayaran ng [[sahod]] bilang produkto, samantalang itinuturing ng anarkismo na mapagsamantala ang sistemang ito at mas pinapaboran ang pagtutulungan at kolektibong pamamahala para sa pangangailangan ng [[pamayanan]]. === Komunismong awtoritaryo (Marxismo-Leninismo-Maoismo) === Kapwa layunin ng [[Marxismo]]-[[Leninismo]]-[[Maoismo]]<ref>{{Cite web |last=KC |first=Arjan |date=2025-12-15 |title=Communism Ideologies Marxism Leninism... |url=https://gurkhatech.com/communism-ideologies-marxism-leninism-maoism/ |access-date=2026-08-02 |website=Gurkha Technology |language=en-US}}</ref> at anarkismo ang pagtatatag ng isang walang-uri at walang-estado na lipunang [[Komunismo|komunista]], subalit lubos silang nagkakaiba sa paraan kung paano ito makakamit. Gumagamit ang mga grupong Marxista-Leninista-Maoista ng isang sentralisadong partidong taliba at isang makapangyarihang estado upang durugin ang kapitalismo. Samantala, tinatanggihan ng mga anarkista ang lahat ng estado at herarkiya mula pa lamang sa simula, at sa halip ay itinataguyod ang sariling pamamahala at kusang-loob na pagtutulungan. Nailalarawan ang tagisan ng Marxismo-Leninismo-Maoismo (MLM) at anarkismo sa Pilipinas sa pamamagitan ng magkaibang diskarte ng mga militanteng grupo at mga lokal na komunidad.<ref name=":7" /> Ang mga organisasyong MLM sa bansa, tulad ng [[Bagong Hukbong Bayan]] (NPA) at mga pambansang-demokratikong alyansa, ay kumikilos sa ilalim ng gabay ng mga turo nina [[Karl Marx|Marx]], [[Vladimir Lenin|Lenin]], at [[Mao Zedong]], kung saan sentralisado ang pamumuno at may malinaw na hirarkiya ng mga kadre. Sa kabilang banda, ang mga lokal na anarkista sa Pilipinas ay tahasang tumatanggi sa ideya ng iisang pinuno o organisasyon. Malaki rin ang pagkakaiba ng dalawang panig pagdating sa konsepto ng nasyonalismo at paraan ng pagbabago. Ang kilusang MLM sa [[Pilipinas]] ay tradisyonal na gumagamit ng diskursong "makabayan" na hango sa diwa ng mga rebolusyonaryo tulad ni [[Andrés Bonifacio|Andres Bonifacio]] upang pukawin ang damdamin ng mga manggagawa at [[magsasaka]].<ref name=":7">{{Cite book |last=Ladrido |first=Portia |url=https://theanarchistlibrary.org/library/portia-ladrido-the-anarchists-making-a-difference-in-philippine-society#toc2 |title=The anarchists making a difference in Philippine society |date=2017-09-28 |language=en}}</ref> Para sa mga anarkista, isang malaking kontrahan ang maging makabayan habang isinusulong ang isang lipunang walang estado. Habang ang mga Maoista ay nakatutok sa Matagalang Digmaang Bayan upang agawin ang kapangyarihan ng pamahalaan, kinukuwestiyon ng mga anarkista ang armadong pakikibaka dahil sa panganib na tuluyan nitong maubos ang [[kalikasan]] bago pa man magtagumpay ang rebolusyon. Sa halip na [[digmaan]], mas pinipili ng mga anarkistang Pilipino ang mga direktang aksyon sa komunidad gaya ng pagtugon sa [[baha]], mga kampanyang kontra-[[halalan]], o pakikilahok sa mga proyektong pangkalikasan.<ref name=":7" /> === Meritokrasya at kakistokrasya === Ang meritokrasya ay pamumuno batay sa talino at kakayahan<ref>{{cite web |title=meritocracy|url=http://dictionary.reference.com/browse/meritocracy?s=t|website=Dictionary.com|access-date=14 Pebrero 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306040546/http://dictionary.reference.com/browse/meritocracy?s=t|url-status=live|language=en}}</ref> habang ang kakistokrasya ay pamumuno ng pinakamalala o walang-kakayahang tao,<ref>{{Cite book |last=Bowler|first=Peter|title=The superior person's book of words|date=1985|isbn=0-87923-556-X|edition=1|location=Boston|oclc=11757334|publisher=David R. Godine|language=en}}</ref>{{Rp|page=54}} at ang anarkismo ay sistemang walang kinikilalang estado o pampulitikang pinuno upang itaguyod ang kusang kooperasyon at kalayaan ng tao. Sa anarkismo, iginagalang bilang kontribusyon sa komunidad ang kakayahan subalit hindi dapat gamitin upang magkaroon ng kapangyarihan o estado sa iba. === Minarkismo === Ang minarkismo ay isang pilosopiyang pampolitika na sumusuporta sa isang maliit na pamahalaan na limitado lamang sa [[pulisya]], [[korte]], at militar. Ang anarkismo naman ay ang ganap na pagtanggi sa estado, na nagsusulong ng isang lipunang walang pinuno kung saan ang kaayusan ay pinapanatili sa pamamagitan ng boluntaryong kooperasyon. Ang pangunahing pagkakaiba ay kung kailangan ba ng isang maliit na gobyerno.<ref>{{Cite web |last=Long |first=Roderick T. |last2=Machan |first2=Tibor R. |title=Anarchism/Minarchism: Is a Government Part of a Free Country? |url=https://ndpr.nd.edu/reviews/anarchism-minarchism-is-a-government-part-of-a-free-country/ |access-date=2026-08-02 |website=Notre Dame Philosophical Reviews |language=en-US}}</ref> == Tingnan din == * [[Komunismo]] * [[Mutualismo]] * [[Sosyalismo]] == Mga pananda == <references group="nb"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} == Mga talababa == {{Refbegin|30em|indent=yes}} * {{Cite book |last=Marshall |first=Peter |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |publisher=HarperCollins |date=1992 |isbn=978-0-0021-7855-6 |location=London}} * {{Cite encyclopedia |date=2009 |title=Anarchism |encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest |publisher=John Wiley & Sons |location=Oxford |last=Cohn |first=Jesse |editor-last=Ness |editor-first=Immanuel |language=en |pages=1–11 |doi=10.1002/9781405198073.wbierp0039 |isbn=978-1-4051-9807-3}} * {{Cite book |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |date=2018 |publisher=Palgrave Macmillan | language=en |isbn=978-3-3197-5619-6 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Arvidsson |first=Stefan |title=The Style and Mythology of Socialism: Socialist Idealism, 1871–1914 |publisher=Routledge |language=en |date=2017 |isbn=978-0-3673-4880-9 |edition=1st |location=London}} * {{Cite book |last=Otero |first=Carlos Peregrín |title=Noam Chomsky: Critical Assessments |publisher=Routledge |language=en |date=1994 |isbn=978-0-4150-1005-4 |volume=2–3 |location=London}} * {{Cite book |last=Guérin |first=Daniel |url=http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |title=Anarchism: From Theory to Practice |publisher=Monthly Review Press |date=1970 |isbn=978-0-8534-5128-0 |access-date=16 Pebrero 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200714125723/http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |archive-date=14 Hulyo 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Bates |first=David |title=Political Ideologies |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2017 |isbn=978-0-1987-2785-9 |editor-last=Wetherly |editor-first=Paul |chapter=Anarchism |access-date=28 Pebrero 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&pg=PA128 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111304/https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&pg=PA128 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |date=2015 |title=Black Panther Radical Factionalization and the Development of Black Anarchism |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-black-studies_2015-10_46_7/page/678 |journal=Journal of Black Studies|language=en |location=Thousand Oaks |publisher=SAGE Publishing |volume=46 |issue=7 |pages=678–703 |doi=10.1177/0021934715593053 |jstor=24572914 |s2cid=145663405}} * {{Cite book |last=Long |first=Roderick T. |url=https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |title=The Routledge Companion to Social and Political Philosophy |publisher=Routledge |date=2013 |isbn=978-0-4158-7456-4 |editor-last=Gaud |editor-first=Gerald F. |access-date=28 Pebrero 2019 |editor-last2=D'Agostino |editor-first2=Fred |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085833/https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |archive-date=9 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite web |date=2019 |title=Definition of Anarchism |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111728/https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |archive-date=18 Pebrero 2021 |access-date=28 Pebrero 2019 |website=Merriam-Webster |language=en |ref={{Sfnref|Merriam-Webster|2019}}}} * {{Cite book |last=Sylvan |first=Richard |title=A Companion to Contemporary Political Philosophy |date=2007 |publisher=Blackwell Publishing |isbn=978-1-4051-3653-2 |editor-last=Goodin |editor-first=Robert E. |edition=2 |series=Blackwell Companions to Philosophy |volume=5 |chapter=Anarchism |editor-last2=Pettit |editor-first2=Philip |editor-last3=Pogge |editor-first3=Thomas |language=en}} * {{Cite book |last=Joll |first=James |language=en |title=The Anarchists |publisher=Harvard University Press |date=1964 |oclc=65683373}} * {{Cite book |last=Carlson |first=Andrew R. |title=Anarchism in Germany; Vol. 1: The Early Movement |url=https://archive.org/details/anarchismingerma0001carl |language=en |publisher=Scarecrow Press |date=1972 |isbn=978-0-8108-0484-5 |location=Metuchen, New Jersey}} * {{Cite news |last=Kahn |first=Joseph |date=5 Agosto 2000 |title=Anarchism, the Creed That Won't Stay Dead; The Spread of World Capitalism Resurrects a Long-Dormant Movement |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2000/08/05/arts/anarchism-creed-that-won-t-stay-dead-spread-world-capitalism-resurrects-long.html |url-access=subscription |page=B9 |issn=0362-4331|language=en}} * {{Citation |last=Baker |first=Zoe |title=Means and Ends: The Revolutionary Practice of Anarchism in Europe and the United States |date=2023 |place=Edinburgh |publisher=AK Press |isbn=978-1-84935-498-1|language=en}} * {{Cite book |last=Nettlau |first=Max |language=en|title=A Short History of Anarchism |publisher=Freedom Press |date=1996 |isbn=978-0-9003-8489-9}} * {{Cite book |last=Ward |first=Colin |url=https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |title=Anarchism: A Very Short Introduction |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2004 |isbn=978-0-1928-0477-8 |location=Oxford |author-mask=2 |access-date=12 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304153805/https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |archive-date=4 Marso 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Goodway |first=David |language=en |title=Anarchist Seeds Beneath the Snow |publisher=Liverpool Press |date=2006 |isbn=978-1-8463-1025-6}} * {{Cite book |last=Skirda |first=Alexandre |title=Facing the Enemy: A History of Anarchist Organization From Proudhon to May 1968 |url=https://archive.org/details/facingenemyhisto0000skir |publisher=AK Press|language=en |date=2002 |isbn=978-1-9025-9319-7}} * {{Cite book |last=Fernández |first=Frank |title=Cuban Anarchism: The History of A Movement |publisher=Sharp Press |date=2009 |orig-date=2001|language=en}} * {{Cite book |last=Morris |first=Christopher W. |url=https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |title=An Essay on the Modern State |publisher=Cambridge University Press |date=2002 |isbn=978-0-5215-2407-0 |access-date=15 Setyembre 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115214335/https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |archive-date=15 Enero 2021 |url-status=live}} * {{Cite journal |last=Osgood |first=Herbert L. |date=Marso 1889 |title=Scientific Anarchism |journal=Political Science Quarterly|language=en |publisher=The Academy of Political Science |volume=4 |issue=1 |pages=1–36 |doi=10.2307/2139424 |jstor=2139424}} * {{Cite book |last=Newman |first=Michael |title=Socialism: A Very Short Introduction |url=https://archive.org/details/socialismverysho0000newm |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1928-0431-0 |language=en |location=Oxford}} * {{Cite book |last=Morris |first=Brian |title=Anthropology, Ecology, and Anarchism: A Brian Morris Reader |url=https://archive.org/details/anthropologyecol0000bria |publisher=PM Press|language=en |others=Marshall, Peter |date=2015 |isbn=978-1-6048-6093-1 |edition=illustrated |location=Oakland |author-mask=2}} * {{Cite book |last=Walter |first=Nicholas |title=About Anarchism |publisher=Freedom Press |date=2002 |isbn=978-0-9003-8490-5 |location=London|language=en}} * {{Cite book |last=Jennings |first=Jeremy |title=Contemporary Political Ideologies |publisher=Pinter |date=1993 |isbn=978-0-8618-7096-7 |editor-last=Eatwell |editor-first=Roger |location=London |pages=127–146 |chapter=Anarchism |editor-last2=Wright |editor-first2=Anthony|language=en}} * {{Cite book |last1=Gay |first1=Kathlyn |title=Encyclopedia of Political Anarchy |url=https://archive.org/details/encyclopediaofpo0000gayk |last2=Gay |first2=Martin |publisher=ABC-CLIO |date=1999 |isbn=978-0-8743-6982-3|language=en}} * {{Cite encyclopedia |date=2008 |title=Anarcho-capitalism |encyclopedia=The Encyclopedia of Libertarianism |publisher=SAGE; Cato Institute|language=en|url=https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&pg=PT51 |access-date=2 Setyembre 2020 |editor-last=Hamowy |editor-first=Ronald |pages=13–14 |doi=10.4135/9781412965811.n8 |isbn=978-1-4129-6580-4 |oclc=191924853 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111721/https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&pg=PT51 |archive-date=18 February 2021 |last1=Morris |first1=Andrew |url-status=live |url-access=subscription}} * {{Cite book |last=Johnson |first=Charles |title=Anarchism/Minarchism: Is a Government Part of a Free Country? |publisher=Ashgate Publishing|language=en |date=2008 |isbn=978-0-7546-6066-8 |editor-last=Long |editor-first=Roderick T. |pages=155–188 |chapter=Liberty, Equality, Solidarity Toward a Dialectical Anarchism |editor-last2=Machan |editor-first2=Tibor R.}} * {{Cite book |last=Franks |first=Benjamin |title=The Oxford Handbook of Political Ideologies |url=https://archive.org/details/oxfordhandbookof0000unse_k5b8 |date=Agosto 2013 |publisher=[[Oxford University Press]] |editor-last=Freeden |editor-first=Michael |pages=[https://archive.org/details/oxfordhandbookof0000unse_k5b8/page/385 385]–404 |chapter=Anarchism |doi=10.1093/oxfordhb/9780199585977.013.0001 |isbn=978-0-19-958597-7 |editor-last2=Stears |editor-first2=Marc|language=en}} * {{Cite book |last=McLaughlin |first=Paul |title=Anarchism and Authority: A Philosophical Introduction to Classical Anarchism |publisher=Ashgate|language=en |date=2007 |isbn=978-0-7546-6196-2 |location=Aldershot}} * {{Cite journal |last=Jun |first=Nathan |date=Setyembre 2009 |title=Anarchist Philosophy and Working Class Struggle: A Brief History and Commentary |url=https://philarchive.org/rec/JUNAPA-2 |journal=WorkingUSA |language=en |volume=12 |issue=3 |pages=505–519 |doi=10.1111/j.1743-4580.2009.00251.x |issn=1089-7011}} * {{Cite book |last1=McLean |first1=Iain |url=https://archive.org/details/oxfordconcisedic00iain |title=The Concise Oxford Dictionary of Politics |last2=McMillan |first2=Alistair |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2003 |isbn=978-0-1928-0276-7 |url-access=registration|language=en}} * {{Cite journal |last=Gabardi |first=Wayne |date=1986 |title=Anarchism. By David Miller. (London: J. M. Dent and Sons, 1984. pp. 216 [pagsur ng aklat]) |url=https://archive.org/details/sim_american-political-science-review_1986-03_80_1/page/300 |journal=American Political Science Review |volume=80 |issue=1 |pages=300–302 |doi=10.2307/1957102 |jstor=446800 |s2cid=151950709|language=en}} * {{Cite encyclopedia |date=2003 |title=Anarchism |encyclopedia=The Blackwell Dictionary of Modern Social Thought |publisher=Blackwell Publishing|language=en |location=Malden, Massachusetts |url=https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&pg=PA12 |access-date=15 Agosto 2020 |last=Ostergaard |first=Geoffrey |editor-last=Outhwaite |editor-first=William |edition=2nd |isbn=978-0-6312-2164-7 |oclc=49704935 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418004719/https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&pg=PA12 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last1=Harrison |first1=Kevin |url=https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |title=Understanding Political Ideas and Movements |last2=Boyd |first2=Tony |publisher=Manchester University Press |date=2003 |isbn=978-0-7190-6151-6 |access-date=7 Marso 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308074910/https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |archive-date=8 Marso 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Brooks |first=Frank H. |title=The Individualist Anarchists: An Anthology of Liberty (1881–1908) |publisher=Transaction Publishers |date=1994 |isbn=978-1-5600-0132-4|language=en}} * {{harvc |last=Backes |first=Uwe |c=Left-Wing Extremism: The Conceptual Dimension |in=Zúquete |year=2023a |pp=3–22|language=en}} * {{harvc |last=Krüusselmann |first=Katharina |last2=Weggemans |first2=Daan |c=Radicalization and Left-Wing Extremism |in=Zúquete |year=2023a |pp=55–68|language=en}} * {{Cite book |editor-last=Zúquete |editor-first=José Pedro |title=The Palgrave Handbook of Left-Wing Extremism |date=2023a |publisher=Palgrave Macmillan |volume=1 |isbn=978-3-031-30896-3|language=en}} * {{Cite book |last=Marshall |first=Peter | language=en |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |url=https://archive.org/details/Demanding_the_impossible_9781604862706 |publisher=PM Press |date=1993 |isbn=978-1-6048-6064-1 |location=Oakland, California |author-mask=2}} * {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |title=Anarchist Voices: An Oral History of Anarchism in America |url=https://archive.org/details/anarchistvoiceso0000avri |publisher=Princeton University Press |date=1996 |isbn=978-0-6910-4494-1|language=en}} * {{Cite journal |last1=Angelbeck |first1=Bill |last2=Grier |first2=Colin |date=2012 |title=Anarchism and the Archaeology of Anarchic Societies: Resistance to Centralization in the Coast Salish Region of the Pacific Northwest Coast |url=https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |url-status=live |journal=Current Anthropology |volume=53 |issue=5 |pages=547–587 |doi=10.1086/667621 |s2cid=142786065 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180721142558/https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |archive-date=21 Hulyo 2018 |access-date=24 Hunyo 2021 | language=en |s2cid-access=free |issn=0011-3204}} * {{Cite book |last=Egoumenides |first=Magda |url=https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |title=Philosophical Anarchism and Political Obligation |publisher=Bloomsbury Publishing|language=en |date=2014 |isbn=978-1-4411-2445-6 |location=New York |access-date=21 Pebrero 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111334/https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Klosko |first=George |url=https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |title=Political Obligations |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1995-5104-0 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124033632/https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |archive-date=24 Nobyembre 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Wilbur |first=Shawn |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Mutualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Miller |first=David |url=https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |title=The Blackwell Encyclopaedia of Political Thought |publisher=Wiley|language=en |date=1991 |isbn=978-0-6311-7944-3 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818145221/https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |archive-date=18 Agosto 2020 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Pierson |first=Christopher |url=https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&pg=PA187 |title=Just Property: Enlightenment, Revolution, and History |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2013 |isbn=978-0-1996-7329-2 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210316125550/https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&pg=PA187 |archive-date=16 Marso 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Morris |first=Brian |url=https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |title=Bakunin: The Philosophy of Freedom |publisher=Black Rose Books |date=1993 |isbn=978-1-8954-3166-7 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225175003/https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |archive-date=25 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Shannon |first=Deric |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=91–106 |chapter=Anti-Capitalism and Libertarian Political Economy |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Heywood |first=Andrew |language=en|url=https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&pg=PA146 |title=Political Ideologies: An Introduction |publisher=Macmillan International Higher Education |date=2017 |isbn=978-1-1376-0604-4 |edition=6 |access-date=13 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111410/https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&pg=PA146 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Bakunin |first=Mikhail |title=Statism and Anarchy |url=https://archive.org/details/statismanarchy0000baku |publisher=Cambridge University Press |date=1990 |isbn=978-0-5213-6182-8 |editor-last=Shatz |editor-first=Marshall |series=Cambridge Texts in the History of Political Thought |location=Cambridge, England |translator-last=Shatz |translator-first=Marshall |doi=10.1017/CBO9781139168083 |lccn=89077393 |oclc=20826465|language=en |orig-date=1873}} * {{Cite book |last=Mayne |first=Alan James |url=https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&pg=PA131 |title=From Politics Past to Politics Future: An Integrated Analysis of Current and Emergent Paradigms |publisher=Greenwood Publishing Group |date=1999 |isbn=978-0-2759-6151-0 |access-date=20 Setyembre 2010|language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418013303/https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&pg=PA131 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Turcato |first=Davide |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Anarchist Communism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=Anarchism: a Documentary History of Libertarian Ideas: from Anarchy to Anarchism |url=https://archive.org/details/anarchismdocumen0000unse |publisher=Black Rose Books |date=2005 |isbn=978-1-5516-4250-5 |location=Montréal|language=en}} * {{Cite book |last=Pernicone |first=Nunzio |url=https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |title=Italian Anarchism, 1864–1892 |publisher=Princeton University Press |date=2009 |isbn=978-0-6916-3268-1 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200819161516/https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |archive-date=19 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite journal |last=Levy |first=Carl |date=8 Mayo 2011 |title=Social Histories of Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |volume=4 |issue=2 |pages=1–44 |doi=10.1353/jsr.2010.0003 |issn=1930-1197 |s2cid=144317650|language=en}} * {{Cite book |last=Van der Walt |first=Lucien |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |pages=249–264 |chapter=Syndicalism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Ryley |first=Peter |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=225–236 |chapter=Individualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite news |last=Imrie |first=Doug |date=1994 |title=The Illegalists |url=http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908072801/http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-date=8 Setyembre 2015 |access-date=9 Disyembre 2010 |work=Anarchy: A Journal of Desire Armed |language=en}} * {{Cite book |last=Parry |first=Richard |url=https://archive.org/details/bonnotgang0000parr |title=The Bonnot Gang |publisher=Rebel Press |date=1987 |isbn=978-0-9460-6104-4 |url-access=registration|language=en}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |author-mask=2 |date=2018 |title=Contemporary Anarchist and Anarchistic Movements |journal=Sociology Compass |publisher=Wiley |volume=12 |issue=6 |article-number=e12582 |doi=10.1111/soc4.12582 |issn=1751-9020|language=en}} * {{Cite web |last=Coutinho |first=Steve |date=3 Marso 2016 |title=Zhuangzi |url=http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303175106/http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=5 Marso 2019 |publisher=Internet Encyclopedia of Philosophy |language=en}} * {{Cite journal |last=Crone |first=Patricia |date=2000 |title=Ninth-Century Muslim Anarchists |url=https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |journal=Past & Present |issue=167 |pages=3–28 |doi=10.1093/past/167.1.3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200828210845/https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |archive-date=28 Agosto 2020 |access-date=3 Enero 2022|language=en}} * {{Cite book |last=Dodson |first=Edward |title=The Discovery of First Principles |publisher=Authorhouse |date=2002 |isbn=978-0-5952-4912-1 |volume=2|language=en}} * {{Cite book |last=Thomas |first=Paul |language=en |title=Karl Marx and the Anarchists |publisher=Routledge & Kegan Paul |date=1985 |isbn=978-0-7102-0685-5 |location=London}} * {{Cite book |url=https://archive.org/details/historyofterrori00grar |title=The History of Terrorism: From Antiquity to Al-Quaeda |publisher=University of California Press|language=en |date=2007 |isbn=978-0-5202-4709-3 |editor-last=Chaliand |editor-first=Gerard |location=Berkeley; Los Angeles; London |oclc=634891265 |editor-last2=Blin |editor-first2=Arnaud |url-access=registration}} * {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=325–342 |chapter=Anarchism and the First International |author-mask=2 |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{Cite journal |last=Anderson |first=Benedict |date=2004 |title=In the World-Shadow of Bismarck and Nobel |url=http://newleftreview.org/II/28/benedict-anderson-in-the-world-shadow-of-bismarck-and-nobel |journal=New Left Review|language=en |volume=2 |issue=28 |pages=85–129 |article-number=2519 |doi=10.64590/q8k |archive-url=https://web.archive.org/web/20151219130121/http://newleftreview.org/II/28/benedict-anderson-in-the-world-shadow-of-bismarck-and-nobel |archive-date=19 Disyembre 2015 |access-date=7 Enero 2016 |url-access=subscription}} * {{Cite journal |last1=Lutz |first1=James M. |last2=Ulmschneider |first2=Georgia Wralstad |date=2019 |title=Civil Liberties, National Security and U.S. Courts in Times of Terrorism |journal=Perspectives on Terrorism |volume=13 |issue=6 |pages=43–57 |jstor=26853740|language=en}} * {{Cite book |last=Bantman |first=Constance |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=371–388 |chapter=The Era of Propaganda by the Deed |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=m7BhDwAAQBAJ&pg=PA372}} * {{Cite book |last=Moya |first=Jose C. |title=In Defiance of Boundaries: Anarchism in Latin American History |publisher=University Press of Florida |others=Kirwin R. Shaffer |date=2015 |isbn=978-0-8130-5138-3 |editor-last=Laforcade |editor-first=Geoffroy de |chapter=Transference, culture, and critique The Circulation of Anarchist Ideas and Practices |access-date=6 Marso 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=ikt6AQAACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085903/https://books.google.com/books?id=ikt6AQAACAAJ |archive-date=9 Agosto 2020|language=en |url-status=live}} * {{Cite book |last=Laursen |first=Ole Birk |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=149–168 |chapter=Anti-Imperialism |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Nomad |first=Max |title=Revolutionary Internationals 1864–1943 |publisher=Stanford University Press|language=en |date=1966 |isbn=978-0-8047-0293-5 |editor-last=Drachkovitch |editor-first=Milorad M. |page=88 |chapter=The Anarchist Tradition}} * {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |language=en |publisher=AK Press |date=2006 |isbn=978-1-9048-5948-2 |location=Stirling |author-mask=2|title=The Russian Anarchists|url=https://archive.org/details/bwb_KT-771-669 }} * {{Cite book |last=Bolloten |first=Burnett |language=en |title=The Spanish Civil War: Revolution and Counterrevolution |url=https://archive.org/details/spanishcivilwarr0000boll_z8t8 |publisher=University of North Carolina Press |date=1984 |isbn=978-0-8078-1906-7}} * {{Cite journal |last=Harmon |first=Christopher C. |date=2011 |title=How Terrorist Groups End: Studies of the Twentieth Century |journal=Connections|language=en |volume=10 |issue=2 |pages=51–104 |jstor=26310649}} * {{Cite book |last=Rupert |first=Mark |url=https://archive.org/details/globalizationint00rupe |title=Globalization and International Political Economy |publisher=Rowman & Littlefield Publishers|language=en |date=2006 |isbn=978-0-7425-2943-4 |location=Lanham}} * {{Cite book |last=Evren |first=Süreyyya |language=en |title=Post-Anarchism: A Reader |url=https://archive.org/details/postanarchismrea0000unse |publisher=Pluto Press |date=2011 |isbn=978-0-7453-3086-0 |editor-last=Rousselle |editor-first=Duane |pages=[https://archive.org/details/postanarchismrea0000unse/page/1 1]–19 |chapter=How New Anarchism Changed the World (of Opposition) after Seattle and Gave Birth to Post-Anarchism |editor-last2=Evren |editor-first2=Süreyyya }} * {{Cite book |last=Honeywell |first=C. |url=https://books.google.com/books?id=qzKOzQEACAAJ |title=Anarchism |publisher=Wiley |date=2021 |isbn=978-1-5095-2390-0 |series=Key Concepts in Political Theory |access-date=13 Agosto 2022|language=em}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Leonard |author-mask=2 |date=2010 |title=Hakim Bey and Ontological Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |location=East Lansing |publisher=Michigan State University Press|language=en |volume=4 |issue=2 |pages=109–137 |doi=10.1353/jsr.2010.0009 |jstor=41887660 |s2cid=143304524}} * {{Cite book |last=Ramnath |first=Maia |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Non-Western Anarchisms and Postcolonialism |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{cite book|last=Pernicone|first=Nunzio|year=1993|title=Italian Anarchism, 1864–1892|publisher=Princeton University Press|isbn=0691056927|lccn=92-46661}} * {{Cite book|last=Pengam|first=Alain|chapter=Anarcho-Communism|editor-last1=Ribel|editor-first1=Maximilien|editor-last2=Crump|editor-first2=John|year=1987|title=Non-Market Socialism in the Nineteenth and Twentieth Centuries|publisher=Palgrave Macmillan|chapter-url=https://books.google.com/books?id=dqmvCwAAQBAJ&q=anarcho-communism+stateless+communism&pg=PA60|pages=60–82|doi=10.1007/978-1-349-18775-1_4|isbn=978-1349187751|language=en}} * {{cite encyclopedia |editor1-last=Ball |editor1-first=Terence |editor2-last=Dagger |editor2-first=Richard |date=2019 |orig-date=1999 |url=https://www.britannica.com/topic/communism |title=Communism |edition=revised |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=10 Hunyo 2020|language=en }} * {{cite book |last=Steele |first=David |title=From Marx to Mises: Post-Capitalist Society and the Challenge of Economic Calculation |publisher=Open Court Publishing Company|language=en |year=1992 |isbn=978-0-87548-449-5}} * {{cite book|chapter=Anarchism and Markets|last=Carson|first=Kevin|year=2018|location=Leiden|publisher=Brill|editor-first=Nathan|editor-last=Jun|title=Brill's Companion to Anarchism and Philosophy|isbn=978-90-04-35689-4|pages=81–119|doi=10.1163/9789004356894_005|url=https://brill.com/view/title/35861|language=en}} * {{cite book|last=Alexander|first=Robert|title=The Anarchists in the Spanish Civil War|isbn=1-85756-400-6|location=[[Londres]]|publisher=Janus|year=1999|oclc=43717219|url=https://libcom.org/history/anarchists-spanish-civil-war-robert-alexander|language=en}} * {{cite book|last=Graham|first=Helen|language=en|year=2002|title=The Spanish Republic at War, 1936–1939|location=[[Cambridge]]|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=0-521-45932-X|oclc=464890766}} * {{cite book|first=Abel|last=Paz|title=Durruti in the Spanish Revolution|url=https://www.akpress.org/durrutiinthespanishrevolution.html|year=2006|orig-year=1996|translator-first=Chuck|translator-last=Morse|language=en|location=[[Edinburgh]]|publisher=AK Press|isbn=1-904859-50-X|lccn=2006920974|oclc=482919277}} {{Refend}} [[Kategorya:Mga ideolohiyang pampolitika]] [[Kategorya:Anarkismo|*]] [[Kategorya:Mga ideolohiyang pang-ekonomiya]] 4ei8zlu95hmu8vhtx7yr8w5vhhw78zn 2218574 2218573 2026-08-02T05:14:41Z Jojit fb 38 /* Minarkismo */ 2218574 wikitext text/x-wiki {{About|pilosopiyang pampolitika|ang katayuan ng isang lipunang walang awtoridad|Anarkiya}} [[Talaksan:Black_flag_waving.svg|frame|Itim na watawat ng anarkismo]] Ang '''anarkismo''' ay isang [[Pilosopiyang pampolitika|pilosopiyang pampulitika]] at kilusan na naglalayong buwagin ang lahat ng mga institusyong nagpapatuloy ng [[Awtoritarismo|awtoridad]], pamimilit, o herarkiya, na pangunahing tinututukan ang [[estado]] at [[kapitalismo]]. Isinusulong ng anarkismo ang pagpapalit sa estado ng mga lipunang walang estado at mga kusang-loob na malalayang samahan. Inilalarawan ang anarkismo bilang bahagi ng libertaryong sangay ng kilusang [[Sosyalismo|sosyalista]] (libertaryong sosyalismo).{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}}{{Refn|Sa aklat na ''In Anarchism: From Theory to Practice'' (1970),{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} inilarawan ng historyador na anarkista na si Daniel Guérin ang anarkismo bilang kasingkahulugan ng libertaryang sosyalismo. Isinulat niya na ang anarkismo ay "talagang kasingkahulugan ng sosyalismo. Ang isang anarkista ay pangunahing isang sosyalista na ang layunin ay wakasan ang pagsasamantala ng tao sa kapwa tao. Ang anarkismo ay isa lamang sa mga daloy ng kaisipang sosyalista—ang daloy na ang pangunahing katangian ay ang pagpapahalaga sa kalayaan at ang agarang hangaring buwagin ang estado."{{Sfn|Arvidsson|2017}} Sa kaniyang maraming akda tungkol sa anarkismo, inilalarawan naman ng historyador na si Noam Chomsky ang anarkismo, kasama ng libertaryang Marxismo, bilang libertaryang sangay ng sosyalismo.{{Sfn|Otero|1994|p=617}}|group=nb|name=nb1}} Bagaman matatagpuan ang mga bakas ng mga ideyang anarkista sa buong kasaysayan, umusbong ang makabagong anarkismo noong [[Panahon ng Kaliwanagan]]. Sa huling kalahati ng [[Ika-19 na dantaon|ika-19 na]] [[Ika-19 na dantaon|dantaon]] at sa mga unang dekada ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], umunlad ang kilusang anarkista sa maraming bahagi ng daigdig at nagkaroon ng mahalagang papel sa pakikibaka ng mga [[manggagawa]] para sa kanilang paglaya. Sa panahong ito, nabuo ang iba't ibang paaralan ng kaisipang anarkista. Nakibahagi ang mga anarkista sa ilang mga rebolusyon, lalo na sa [[Komuna ng Paris]], [[Digmaang Sibil sa Rusya]], at [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], na ang pagwawakas ay nagmarka rin sa pagtatapos ng klasikal na panahon ng anarkismo. Sa mga huling dekada ng ika-20 dantaon at pagpasok ng ika-21 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista at lumawak ang katanyagan at impluwensiya nito sa loob ng mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa digmaan, at laban sa globalisasyon. Gumagamit ang mga anarkista ng iba't ibang pamamaraan upang isulong ang pagbabagong panlipunan, na karaniwang inuuri bilang [[rebolusyonaryo]] o ebolusyonaryo, bagaman madalas na nagsasapawan ang dalawa at naipapakita sa sari-saring taktika. Karaniwang pinapaboran ng mga ebolusyonaryong pamamaraan ang unti-unti at madalas ay di-marahas na pagbabago, samantalang layunin ng mga rebolusyonaryong pamamaraan na wasakin ang mga mapaniil na estado at institusyon. Maraming aspekto ng kabihasnang pantao ang naimpluwensiyahan ng teorya, kritika, at praktika ng anarkismo. == Etimolohiya, terminolohiya, at kahulugan == [[File:Proudhon_jeune.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Proudhon_jeune.jpg|thumb|Si Pierre-Joseph Proudhon ang unang pilosopong pampolitika na tinawag ang sarili bilang anarkista{{Sfn|Kahn|2000}}<ref name="Merriman2">Merriman, John M. (2009). ''How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror''. New Haven: Yale University Press. p. 42. {{ISBN|9780300217933}}.</ref><ref name="Leier2">Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}.</ref>]] Ang etimolohikal na pinagmulan ng salitang anarkismo ay mula sa Sinaunang [[Wikang Griyego|Griyegong]] ''anarkhia'' (ἀναρχία), na nangangahulugang "walang pinuno" o "walang namumuno". Binubuo ito ng unlaping ''an-'' ("walang") at ng salitang ''arkhos'' ("pinuno" o "tagapamahala"). Ang hulaping ''-ismo'' ay tumutukoy sa isang ideolohikal na kilusan o kaisipan na nagtataguyod ng anarkiya.{{Sfnm|1a1=Bates|1y=2017|1p=128|2a1=Long|2y=2013|2p=217}} Lumitaw ang salitang ''anarchisme'' sa [[wikang Ingles]] noong 1642 at ang ''anarchy'' naman noong 1539; sa mga unang paggamit nito sa Ingles, binibigyang-diin nito ang kahulugan ng kaguluhan o kawalan ng kaayusan.{{Sfnm|1a1=Merriam-Webster|1y=2019|1loc="Anarchism"|2a1=''Oxford English Dictionary''|2y=2005|2loc="Anarchism"|3a1=Sylvan|3y=2007|3p=260}} Sa panahon ng [[Rebolusyong Pranses]], iba't ibang pangkat ang tumawag sa kanilang mga kalaban bilang mga ''anarkista'', bagaman kakaunti sa mga tinawag na ganoon ang may mga pananaw na kahalintulad ng mga sumunod na anarkista. Maraming rebolusyonaryo noong ika-19 na dantaon, gaya nina William Godwin (1756–1836) at Wilhelm Weitling (1808–1871), ang nag-ambag sa mga doktrinang anarkista ng susunod na salinlahi, subalit hindi nila ginamit ang mga katawagang ''anarkista'' o ''anarkismo'' upang ilarawan ang kanilang sarili o ang kanilang mga paniniwala.{{Sfn|Joll|1964|pp=27–37}}{{Sfn|Carlson|1972|pp=22–23}} Ang unang pilosopong pampolitika na tumawag sa kaniyang sarili bilang isang anarkista (Pranses: ''anarchiste'') at nagbigay sa salitang ito ng positibong kahulugan ay si Pierre-Joseph Proudhon (1809–1865).{{Sfn|Kahn|2000}}<ref name="Merriman2" /><ref name="Leier">Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}. (sa Ingles)</ref> Ayon sa ilang historyador, umusbong ang kilusang anarkista sa pagitan ng panahon ni Proudhon at ng Kongresong Saint-Imier noong 1872, bagaman may magkakaibang pananaw ang mga historyador hinggil dito.{{Sfn|Baker|2023|p=40-43}} Mula noong [[dekada 1890]], at nagsimula sa [[Pransiya]],{{Sfn|Nettlau|1996|p=162}} ang salitang ''libertaryanismo'' ay madalas gamitin bilang kasingkahulugan ng anarkismo;{{Sfn|Guérin|1970|loc="The Basic Ideas of Anarchism"}} hanggang sa kasalukuyan, karaniwan pa rin ang ganitong paggamit sa labas ng [[Estados Unidos]].{{Sfnm|1a1=Ward|1y=2004|1p=62|2a1=Goodway|2y=2006|2p=4|3a1=Skirda|3y=2002|3p=183|4a1=Fernández|4y=2009|4p=9}} Gayunman, sa ilang gamit, ang libertaryanismo ay tumutukoy lamang sa [[Indibidwalismo|indibiduwalistang]] pilosopiya ng [[malayang pamilihan]], at ang anarkismo ng malayang merkado ay mas tiyak na tinatawag na libertaryang anarkismo.{{Sfn|Morris|2002|p=61}} Bagaman ang katawagang libertaryanismo ay matagal nang halos kasingkahulugan ng anarkismo,{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6}} ang kahulugan nito ay naging mas malabo sa paglipas ng panahon dahil sa pag-angkin dito ng iba't ibang pangkat na may magkakaibang [[ideolohiya]],{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} kabilang ang Bagong Kaliwa at ang mga tagapagtaguyod ng libertaryang Marxismo, na hindi inuugnay ang kanilang sarili sa mga awtoritaryang sosyalista o sa isang partidong banguwardismo, gayundin ang mga radikal na [[Liberalismo|liberal]] sa usaping pangkultura na pangunahing nakatuon sa mga [[kalayaang sibil]].{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Dahil dito, may ilang anarkista ang mas pinipiling gamitin ang katawagang libertaryang sosyalismo{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}} upang maiwasan ang mga negatibong kahulugang ikinakabit sa salitang ''anarkismo'' at upang bigyang-diin ang kaugnayan nito sa sosyalismo.{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Sa pangkalahatan, ginagamit ang anarkismo upang tukuyin ang kontra-awtoritaryang sangay ng kilusang sosyalista.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=104}}{{Refn|group=nb|name=nb1}} Karaniwan itong inihahambing sa mga anyo ng sosyalismo na nakasentro sa estado o ipinapataw mula sa itaas.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Karaniwang binibigyang-diin ng mga iskolar ng anarkismo ang sosyalistang katangian ng anarkismo{{Sfn|Newman|2005|p=15}} at tinutuligsa ang mga pagtatangkang paghiwalayin ang dalawa bilang magkasalungat na ideolohiya.{{Sfn|Morris|2015|p=64}} May ilang iskolar ding naglalarawan sa anarkismo bilang may maraming impluwensiya mula sa liberalismo,{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} at bilang kapuwa liberal at sosyalista, bagaman higit na sosyalista.{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Samantala, maraming iskolar ang tumatangging ituring na isang anyo ng anarkismo ang anarko-kapitalismo, sapagkat para sa kanila ay hindi nito wastong nauunawaan ang mga pangunahing simulain ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}}{{Refn|Ayon kay Herbert L. Osgood, ang anarkismo ang "pinakasukdulang kabaligtaran" ng awtoritaryang komunismo at sosyalismong nakasentro sa estado.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Ayon naman kay Peter Marshall, "sa pangkalahatan, mas malapit ang anarkismo sa sosyalismo kaysa sa liberalismo. ... Malaking bahagi ng anarkismo ay kabilang sa kampo ng sosyalismo, bagaman mayroon din itong ilang impluwensiya mula sa liberalismo. Hindi ito maaaring ipailalim lamang sa sosyalismo, at mas mainam itong ituring bilang isang hiwalay at natatanging doktrina."{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Ayon kay Jeremy Jennings, "mahirap hindi mapagpasyahan na ang mga ideyang ito"—na tumutukoy sa anarko-kapitalismo—"ay tinatawag lamang na anarkista dahil sa maling pag-unawa sa kung ano ang anarkismo." Dagdag pa niya, "ang anarkismo ay hindi nagtataguyod ng lubos na walang hadlang na kalayaan ng indibidwal (na tila pinaniniwalaan ng mga 'anarko-kapitalista'); sa halip, gaya ng nakita na natin, itinataguyod nito ang pagpapalawak ng [[indibidwalidad]] at ng pamayanan."{{Sfn|Morris|2015|p=64}} Isinulat naman ni Nicolas Walter na "ang anarkismo ay nagmula kapuwa sa liberalismo at sosyalismo, sa kasaysayan man at sa ideolohiya. ... Sa isang diwa, nananatiling mga liberal at mga sosyalista ang mga anarkista, at tuwing itinatakwil nila ang mabubuting elemento ng alinman sa dalawa, ipinagkakanulo nila ang mismong anarkismo. ... Kami ay mga liberal, subalit higit pa rito; kami rin ay mga sosyalista, subalit higit pa rito."{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Isinama naman ni Michael Newman ang anarkismo bilang isa sa maraming tradisyon ng sosyalismo, lalo na ang tradisyong higit na nakahanay sa sosyalismo na sinusundan nina Pierre-Joseph Proudhon at Mikhail Bakunin.{{Sfn|Newman|2005|p=15}} Samantala, iginiit ni Brian Morris na "nakalilinlang kapuwa sa konsepto at sa kasaysayan" ang paglikha ng isang mahigpit na paghahati sa pagitan ng sosyalismo at anarkismo.|group=nb}} Bagaman ang pagtutol sa estado ay pangunahing bahagi ng kaisipang anarkista, hindi madaling bigyan ng iisang depinisyon ang anarkismo, sapagkat malawak ang talakayan ng mga iskolar at mga anarkista tungkol dito, at bahagyang magkakaiba ang pag-unawa rito ng iba't ibang tradisyon ng anarkismo.{{Sfn|Long|2013|p=217}}{{Refn|Isang karaniwang depinisyong tinatanggap ng mga anarkista ay ang anarkismo ay isang kalipunan ng mga pilosopiyang pampolitika na tumututol sa awtoridad at hirarkikong organisasyon, kabilang ang [[kapitalismo]], [[nasyonalismo]], ang [[estado]], at lahat ng kaugnay na institusyon, sa pamamalakad ng lahat ng [[ugnayang pantao]], pabor sa isang lipunang nakabatay sa [[desentralisasyon]], [[kalayaan]], at kusang-loob na samahan. Gayunman, binibigyang-diin ng mga iskolar na ang depinisyong ito ay may kaparehong mga kakulangan ng depinisyong nakabatay sa kontra-awtoritaryanismo (isang ''[[a posteriori]]'' na kongklusyon), kontra-etatismo o kontra-estado (sapagkat higit pa rito ang anarkismo),{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1p=166|2a1=Jun|2y=2009|2p=507|3a1=Franks|3y=2013|3pp=386–388}} at etimolohiya (ang simpleng pagwawaksi sa mga namumuno).{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1pp=25–29|2a1=Long|2y=2013|2pp=217}}|group=nb}} Kabilang sa mahahalagang sangkap ng depinisyon nito ang hangarin para sa isang [[Lipunan|lipunang]] walang pamimilit, ang pagtanggi sa aparatong pang-estado, ang paniniwalang likas na kayang mamuhay o umunlad ng tao sa isang lipunang walang pamimilit, at ang mungkahi kung paano maisasakatuparan ang mithiin ng anarkiya.{{Sfn|McLaughlin|2007|pp=25–26}} == Simbolismo == {{multiple image | total_width = 320 | image1 = Anarchy-symbol.svg | caption1 = Simbolong bilog na A | image2 = Circle-A red.svg | caption2 = Naka-istilong Bilog na A na punk | align = right | header = Ang bilog na A (''circle-A'') ay isang sagisag ng anarkismo na kumakatawan sa mga pangunahing simulain nito, kabilang ang kalayaan ng indibidwal at pagtutol sa awtoritaryanismo.<ref>{{Cite web |title=Understanding The Meaning Behind The Anarchist Symbol: Breaking Down The Unconventional Ideals {{!}} ShunSpirit |url=https://shunspirit.com/article/anarchist-symbol-meaning |access-date=12 Disyembre 2025|language=en |website=shunspirit.com}}</ref> }} Mula pa noong ika-19 na dantaon, gumagamit na ang mga anarkista ng ilang sagisag para sa kanilang adhikain, kabilang ang pinakatanyag na bilog na A (''circle-A''), ang itim na watawat, at ang itim na [[pusa]].<ref name="Baillargeon">{{cite book |last1=Baillargeon |first1=Normand |url=https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&q=%22circle+A%22 |title=Order Without Power: An Introduction to Anarchism: History and Current Challenges |date=2013 |publisher=Seven Stories Press |isbn=978-1-60980-472-5 |location=New York |language=en |translator=Mary Foster |access-date=Oktubre 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210922142448/https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&q=%22circle+A%22 |archive-date=Setyembre 22, 2021 |url-status=live |orig-year=2008}}</ref><ref name="An Anarchist FAQ">{{cite book |title=An Anarchist FAQ |publisher=AK Press |year=2008 |isbn=978-1-902593-90-6 |editor-last=Mckay |editor-first=Iain |location=Edinburgh |language=en |chapter=Appendix – The Symbols of Anarchy |oclc=182529204 |chapter-url=https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20201005101602/https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-date=Oktubre 5, 2020}}</ref> Karaniwan din ang mga [[watawat]] na hinati sa dalawang kulay, na kadalasang nakabatay sa itim na watawat, gaya ng pula at itim at itim at lila, na kumakatawan sa anarko-sindikalismo at anarka-[[peminismo]], ayon sa pagkakasunod. Mula noong ikalawang kalahati ng ika-20 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista sa paggamit ng mga bagong sagisag na mas madaling iguhit at mas madaling makilala, na ang pinakatanyag ay ang bilog na A. Mula sa pagsisimula ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], naging higit na laganap ang mga sagisag pangkultura ng anarkismo sa [[kulturang popular]], kasabay ng pag-usbong ng kilusang kontra-[[globalisasyon]] at ng subkulturang [[punk]].<ref name="revival">{{cite journal |last=Williams |first=Leonard |date=Setyembre 2007 |title=Anarchism Revived |journal=New Political Science |volume=29 |issue=3 |pages=297–312 |doi=10.1080/07393140701510160 |s2cid=220354272|language=en}}</ref><ref name="Gordon">{{cite journal |last=Gordon |first=Uri |date=Pebrero 2007 |title=Anarchism reloaded |journal=Journal of Political Ideologies |volume=12 |issue=1 |pages=29–48 |doi=10.1080/13569310601095598 |s2cid=216089196|language=en}}</ref> == Mga paaralan ng kaisipan == Karaniwang hinahati ang mga paaralan ng kaisipan sa anarkismo sa dalawang pangunahing makasaysayang tradisyon: ang panlipunang anarkismo at ang indibiduwalistang anarkismo, dahil sa kanilang magkakaibang pinagmulan, pagpapahalaga, at pag-unlad.{{Sfnm|1a1=McLean|1a2=McMillan|1y=2003|1loc="Anarchism"|2a1=Ostergaard|2y=2003|2p=14|2loc="Anarchism"}} Binibigyang-diin ng indibiduwalistang tradisyon ang negatibong kalayaan sa pamamagitan ng pagtutol sa mga paghihigpit sa malayang indibiduwal, samantalang binibigyang-diin ng panlipunang tradisyon ang positibong [[kalayaan]] sa layuning ganap na mapaunlad ang malayang kakayahan ng lipunan sa pamamagitan ng pagkakapantay-pantay at panlipunang pagmamay-ari.{{Sfn|Harrison|Boyd|2003|p=251}} Sa kronolohikal na pananaw, maaaring hatiin ang anarkismo sa mga klasikong tradisyon noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at sa mga pos-klasikong tradisyon—gaya ng anarka-peminismo, berdeng anarkismo, at pos-anarkismo—na umusbong pagkatapos nito.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=9}} Ang pagbibigay-diin ng anarkismo sa pagtutol sa [[kapitalismo]], pagkakapantay-pantay, at pagpapalawak ng [[pamayanan]] at indibiduwalidad ang nagtatangi rito mula sa anarko-kapitalismo at iba pang uri ng ekonomikong libertaryanismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}} Karamihan sa mga pananaw nito sa [[ekonomiya]] at pilosopiyang legal ay nagpapakita ng mga kontra-awtoritaryo, kontra-estado, libertariyo, at radikal na pagpapakahulugan sa makakaliwa at sosyalistang pulitika,{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} kabilang ang [[kolektibismo]], [[komunismo]], [[Indibidwalismo|indibiduwalismo]], [[Mutualismo|mutuwalismo]], at sindikalismo, bukod sa iba pang mga teoryang pang-ekonomiya ng libertaryang [[sosyalismo]].{{Sfn|Guérin|1970|p=35|loc="Critique of authoritarian socialism"}} Karaniwang inilalagay ang anarkismo sa pinakakaliwang bahagi ng espektrong pampolitika, bagaman marami ang tumututol sa awtoridad ng estado batay sa mga simulain ng kanan, gaya ng mga anarko-kapitalista.{{Sfnm|1a1=Brooks|1y=1994|1p=[https://books.google.com/books?id=gHyUj9HFYBIC&pg=PP15 xi]|1ps=, "Usually considered to be an extreme left-wing ideology".}}<ref name=":1">{{Cite journal |last=Jungkunz |first=Sebastian |date=2019-01-02 |title=Towards a Measurement of Extreme Left-Wing Attitudes |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09644008.2018.1484906 |journal=German Politics |language=en |volume=28 |issue=1 |pages=101–122 |doi=10.1080/09644008.2018.1484906 |issn=0964-4008 |url-access=subscription |s2cid=158624439}}</ref>{{Sfn|Backes|2023a|p=12}}{{Sfn|Krüusselmann|Weggemans|2023a|p=58}} Dahil walang iisang nakapirming kalipunan ng doktrina o natatanging pandaigdigang pananaw ang anarkismo,{{Sfn|Marshall|1993|pp=14–17}} umiral ang maraming uri at tradisyon nito, at malaki ang pagkakaiba-iba ng mga anyo ng anarkiya.{{Sfn|Sylvan|2007|p=262}} Bilang tugon sa sektaryanismo sa loob ng kilusang anarkista, lumitaw ang anarkismo nang walang [[pang-uri]], isang panawagan para sa pagpaparaya at pagkakaisa ng mga anarkista na unang isinulong ni Fernando Tarrida del Mármol noong 1889 bilang tugon sa matitinding pagtatalo hinggil sa teoryang anarkista noong panahong iyon.{{Sfn|Avrich|1996|p=6}} Sa kabila ng kanilang pagkakahiwalay, ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo ay hindi itinuturing na magkakahiwalay na mga entidad kundi mga tendensiya na nagsasalubong at nag-uugnayan sa isa't isa sa pamamagitan ng magkakaparehong simulain, gaya ng awtonomiya, mutuwal na pagtutulungan, pagtutol sa awtoridad, at [[desentralisasyon]].{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=1–6|2a1=Angelbeck|2a2=Grier|2y=2012|2p=551}} Higit pa sa mga partikular na paksyon ng mga kilusang pampolitika ng anarkismo na bumubuo sa anarkismong pampolitika, mayroon ding anarkismong pampilosopiya, na nagsasabing ang estado ay walang moral na pagiging lehitimo, nang hindi kinakailangang tanggapin ang pangangailangan ng isang rebolusyon upang ito ay maalis.{{Sfn|Egoumenides|2014|p=2}} Bilang isang sangay, lalo na ng indibiduwalistang anarkismo,{{Sfnm|1a1=Ostergaard|1y=2003|1p=12|2a1=Gabardi|2y=1986|2pp=300–302}} maaaring tanggapin ng anarkismo pampilosopiya ang pag-iral ng isang pinakamaliit na estado, subalit iginiit nito na walang [[Moralidad|moral]] na tungkulin ang mga [[mamamayan]] na sundin ang pamahalaan kapag ito ay sumasalungat sa awtonomiya ng indibiduwal.{{Sfn|Klosko|2005|p=4}} Maging ang magkakaibang pilosopikal na tradisyon tulad ng Obhetibismo at Kantiyanismo ay nagbigay ng mga argumentong ginamit upang ipagtanggol ang anarkismo pampilosopiya, kabilang ang pagtatanggol ni Robert Paul Wolff sa anarkismo laban sa mga pormal na paraan ng pagbibigay-katwiran sa pagiging lehitimo ng estado.<ref name="sa">{{cite journal |last=Martin |first=Thomas |date=2000 |title=Book Review: In Defense of Anarchism |url=http://library.nothingness.org/articles/SA/en/display/348 |journal=Social Anarchism |issue=27 |access-date=19 Hunyo 2008|language=en}}</ref> Binibigyang-pansin din ng anarkismo ang mga argumentong moral sapagkat may mahalagang papel ang [[etika]] sa pilosopiyang anarkista. Mayroon ding ilang anarkista na yumakap sa paniniwala sa [[Nihilismo|nihilismong]] pampolitika.{{Sfn|Walter|2002|p=52}} === Klasiko === Sa mga klasikong tradisyon ng anarkismo, ang mga unang umusbong ay ang mutuwalismo at indibiduwalistang anarkismo. Sinundan ang mga ito ng mga pangunahing tradisyon ng panlipunang anarkismo, gaya ng kolektibistang anarkismo, anarko-komunismo, at anarko-sindikalismo. Nagkakaiba ang mga tradisyong ito sa kanilang pananaw hinggil sa organisasyon at estrukturang pang-ekonomiya ng kanilang mithiing lipunan.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=2}} Ang mutuwalismo ay isang teoryang pang-ekonomiya noong ika-18 dantaon na pinaunlad bilang teoryang anarkista ni Pierre-Joseph Proudhon. Kabilang sa mga layunin nito ang "pagbuwag sa estado",<ref name=":0">{{Cite book |title=The Desk Encyclopedia of World History |date=2006 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-7394-7809-7 |editor-last=Wright |editor-first=Edmund |location=New York |pages=20–21}}</ref> pagkakatumbasan, malayang samahan, kusang-loob na [[kontrata]], pederasyon, at repormang [[Pananalapi (disiplina)|pananalapi]] sa parehong kredito at [[salapi]] na pamamahalaan ng isang [[bangko]] ng sambayanan.{{Sfn|Wilbur|2019|pp=213–218}} Sa paglipas ng panahon, inilarawan ang mutuwalismo bilang isang ideolohiyang nasa pagitan ng indibiduwalista at kolektibistang anyo ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Avrich|1y=1996|1p=6|2a1=Miller|2y=1991|2p=11}} Sa ''What Is Property?'' (1840), unang inilarawan ni Proudhon ang kaniyang layunin bilang isang "ikatlong anyo ng lipunan, ang sintesis ng komunismo at pag-aari."{{Sfn|Pierson|2013|p=187}} Ang kolektibistang anarkismo ay isang rebolusyonaryong sosyalistang anyo ng anarkismo{{Sfn|Morris|1993|p=76}} na karaniwang iniuugnay kay Mikhail Bakunin.{{Sfn|Shannon|2019|p=101}} Isinusulong ng mga kolektibistang anarkista ang kolektibong pagmamay-ari ng mga kagamitan sa produksiyon, na inaasahang maisasakatuparan sa pamamagitan ng marahas na [[rebolusyon]],{{Sfn|Avrich|1996|pp=3–4}} at naniniwalang dapat bayaran ang mga [[manggagawa]] ayon sa oras na kanilang ginawa, sa halip na ipamahagi ang mga [[produkto]] ayon sa pangangailangan tulad ng sa komunismo. Umusbong ang kolektibistang anarkismo kasabay ng [[Marxismo]], subalit tinanggihan nito ang [[diktadura]] ng [[proletaryado]], sa kabila ng ipinahahayag na layunin ng Marxismo na magtatag ng isang lipunang kolektibista na walang estado.{{Sfnm|1a1=Heywood|1y=2017|1pp=146–147|2a1=Bakunin|2y=1990}} Ang anarko-komunismo ay isang teorya ng anarkismo na nagsusulong ng isang lipunang komunista na may magkakasamang pagmamay-ari ng mga kagamitan sa [[produksiyon]],{{Sfn|Mayne|1999|p=131}} na pinangangasiwaan ng isang pederal na ugnayan ng mga kusang-loob na samahan.{{Sfn|Marshall|1993|p=327}} Ang produksiyon at pagkonsumo ay ibabatay sa prinsipyong "[[Mula sa bawat isa ayon sa kaniyang kakayahan, para sa bawat isa ayon sa kaniyang pangangailangan]]."{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1p=327|2a1=Turcato|2y=2019|2pp=237–238}} Umusbong ang anarko-komunismo mula sa mga radikal na sosyalistang kilusan pagkatapos ng [[Rebolusyong Pranses]],{{Sfn|Graham|2005}} subalit unang nabuo bilang isang natatanging [[doktrina]] sa seksiyong [[Italya|Italyano]] ng Unang Internasyonal.{{Sfn|Pernicone|2009|pp=111–113}} Kalaunan ay higit pa itong pinaunlad sa mga teoretikal na akda ni [[Peter Kropotkin]],{{Sfn|Turcato|2019|pp=239–244}} na ang kaniyang partikular na pananaw ang naging nangingibabaw sa maraming anarkista pagsapit ng huling bahagi ng ika-19 na dantaon.{{Sfn|Levy|2011|p=6}} Ang anarko-sindikalismo ay isang sangay ng anarkismo na tumitingin sa mga unyon ng mga [[manggagawa]] bilang isang posibleng puwersa para sa rebolusyonaryong pagbabago ng lipunan. Layunin nitong palitan ang kapitalismo at ang estado ng isang bagong lipunang [[Demokrasya|demokratikong]] pinamamahalaan mismo ng mga manggagawa. Ang mga pangunahing simulain ng anarko-sindikalismo ay direktang pagkilos, pagkakaisa ng mga manggagawa, at sariling pamamahala ng mga manggagawa.{{Sfn|Van der Walt|2019|p=249}} Ang indibiduwalistang anarkismo naman ay isang pangkat ng iba't ibang tradisyon ng kaisipan sa loob ng kilusang anarkista na nagbibigay ng higit na diin sa indibiduwal at sa kaniyang [[Malayang kalooban|malayang pagpapasya]] kaysa sa anumang panlabas na salik na nagtatakda ng kaniyang kilos.{{Sfn|Ryley|2019|p=225}} Kabilang sa mga unang nakaimpluwensiya sa anyong ito ng anarkismo sina William Godwin, Max Stirner, at [[Henry David Thoreau]]. Sa iba't ibang bansa, nakakuha ang indibiduwalistang anarkismo ng maliit ngunit magkakaibang pangkat ng mga tagasunod, kabilang ang mga Bohemyo na alagad ng [[sining]] at mga [[intelektuwal]],{{Sfn|Marshall|1993|p=440}} gayundin ang mga kabataang anarkistang lumalabag sa batas sa kilusang nakilala bilang iligalismo at indibiduwal na pagbawi.{{Sfnm|1a1=Imrie|1y=1994|2a1=Parry|2y=1987|2p=15}} === Pos-klasiko at kontemporaryo === Patuloy na umusbong ang anarkismo ng maraming [[pilosopiya]] at kilusan na, sa ilang pagkakataon, ay eklektiko, na humahango ng mga ideya mula sa iba't ibang pinagmulan at pinagsasama ang magkakaibang konsepto upang makalikha ng mga bagong pamamaraang pampilosopiya. Nanatiling mahalagang bahagi ng mga makabagong tradisyon ng anarkismo ang kontra-kapitalistang tradisyon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Williams|2018|p=4}} Maraming pangkat, tendensiya, at paaralan ng kaisipan ng anarkismo ang umiiral sa kasalukuyan, kaya mahirap ilarawan ang makabagong kilusang anarkista bilang isang magkakaisang kabuuan.{{Sfn|Franks|2013|pp=385–386}} Bagaman nakapaglatag ang mga teorista at aktibista ng mga "medyo matatag na kalipunan ng mga simulain ng anarkismo," wala pa ring nagkakaisang pananaw kung alin sa mga simulain ang pangunahing batayan nito. Dahil dito, inilalarawan ng mga komentarista ang mga anarkismo sa halip na isang iisang anarkismo, sapagkat bagaman may mga simulain silang magkakatulad, magkakaiba ang pagpapahalagang ibinibigay ng bawat paaralan sa mga ito. Halimbawa, maaaring isang pangkalahatang simulain ang pagkakapantay-pantay ng kasarian, subalit higit itong binibigyang-priyoridad ng anarka-peminismo kaysa ng anarko-komunismo.{{Sfn|Franks|2013|p=386}} Sa pangkalahatan, tutol ang mga anarkista sa mapilit na awtoridad sa lahat ng anyo nito, kabilang ang lahat ng sentralisado at hirarkikong anyo ng pamahalaan (halimbawa, [[monarkiya]], kinatawang demokrasya, sosyalismong pang-estado, at iba pa), mga sistemang nakabatay sa uring pang-ekonomiya (halimbawa, kapitalismo, [[Bolshevik|Bolshevismo]], [[Piyudalismo|pyudalismo]], [[pang-aalipin]], at iba pa), mga awtokratikong [[relihiyon]] (halimbawa, pundamentalistang [[Islam]], [[Simbahang Katoliko Romano]], at iba pa), patriyarkiya, heteroseksismo, pananaig ng mga puti, at [[imperyalismo]].{{Sfn|Jun|2009|pp=507–508}} Gayunman, nagkakaiba ang mga paaralan ng anarkismo sa mga pamamaraang dapat gamitin upang tutulan ang mga ito.{{Sfn|Jun|2009|p=507}} == Kasaysayan == === Sinaunang panahon at gitnang panahon === Ang mga pinakakilalang naunang tagapagpauna ng anarkismo sa sinaunang daigdig ay matatagpuan sa [[Tsina]] at [[Gresya]]. Sa Tsina, ang anarkismong pampilosopiya (ang pagtalakay sa pagiging lehitimo ng estado) ay inilahad ng mga pilosopong [[Taoismo|Taoista]] na sina Zhuang Zhou at [[Laozi]].{{Sfnm|1a1=Coutinho|1y=2016|2a1=Marshall|2y=1993|2p=54}} Kasama ng [[estoisismo]], sinasabing ang [[Taoismo]] ay nagtaglay ng mahahalagang paunang pahiwatig ng anarkismo.{{Sfn|Sylvan|2007|p=257}} Naipahayag din ang mga pananaw na anarkiko ng mga [[Mandudula|mandudulang]] [[trahedya]] at mga pilosopo sa Gresya. Ginamit nina [[Esquilo|Eskilo]] at [[Sopokles]] ang alamat ni Antigona upang ilarawan ang tunggalian sa pagitan ng mga batas na ipinapataw ng estado at ng pansariling awtonomiya. Patuloy namang kinuwestiyon ni Sokrates ang mga awtoridad sa [[Atenas]] at iginiit ang [[karapatan]] ng indibiduwal sa [[kalayaan]] ng budhi. Tinanggihan ng mga [[Siniko]] ang batas ng tao (''nomos'') at ang mga kaugnay na awtoridad, habang sinisikap nilang mamuhay ayon sa kalikasan (''physis''). Samantala, itinaguyod ng mga Estoiko ang isang lipunang nakabatay sa di-pormal at magiliw na ugnayan ng mga mamamayan nang walang pag-iral ng estado.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4, 66–73}} Sa [[Imperyong Sasanida]] (224–651 CE), nanawagan si [[Mazdak]] para sa isang lipunang may pagkakapantay-pantay at sa pag-aalis ng monarkiya, subalit hindi nagtagal ay ipinapatay siya ni Emperador Kavad I.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Sa Basra, nangaral ang ilang sektang panrelihiyon laban sa estado.{{Sfn|Crone|2000|pp=3, 21–25}} Sa [[Gitnang Kapanahunan|Gitnang Panahon]] sa [[Europa]], walang naging malinaw na gawaing anarkista maliban sa ilang mapagkait sa sariling mga kilusang panrelihiyon. Nagkaroon ng mga tendensiyang kontra-estado at libertaryo ang iba't ibang sektang panrelihiyon sa Europa.{{Sfn|Nettlau|1996|p=8}} Ang mga ito, kasama ng ilang kilusang [[Muslim]], ang kalauna'y nagbigay-daan sa pag-usbong ng panrelihiyong anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Ang muling pagsigla ng interes sa sinaunang panahon noong [[Renasimiyento|Renasimyento]] at ang pagbibigay-diin sa sariling pagpapasya noong [[Repormasyon]] ay muling nagpasigla sa mga elementong sekular na kontra-awtoritaryo sa Europa, lalo na sa Pransiya. Ang mga hamon ng [[Panahon ng Kaliwanagan]] sa awtoridad na intelektuwal—maging sekular o panrelihiyon—at ang mga rebolusyon noong dekada 1790 at noong 1848 ay pawang nagpasigla sa pag-unlad ng ideolohiyang humantong sa panahon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=307}} === Makabagong panahon === [[File:Barricade18March1871_(more_cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Barricade18March1871_(more_cropped).jpg|thumb|Ang Komuna ng Paris, isa sa mga pinakaunang eksperimento sa anarkismo.]] Noong [[Himagsikang Pranses|Rebolusyong Pranses]], ang mga pangkat na gaya ng Enragés at ng ''sans-culottes'' ay naging mahalagang yugto sa pag-usbong ng mga damdaming kontra-estado at [[Pederalismo|pederalista]].{{Sfn|Marshall|1993|p=4}} Sa buong ika-19 na dantaon, umusbong ang mga unang tradisyon ng anarkismo: itinaguyod ni William Godwin ang anarkismo pampilosopiya sa [[Inglatera]] sa pamamagitan ng moral na pagtanggi sa pagiging lehitimo ng estado; ang kaisipan ni Max Stirner ay naglatag ng daan para sa indibiduwalismo; at ang teorya ng mutuwalismo ni Pierre-Joseph Proudhon ay nakatagpo ng matabang lupa sa Pransiya.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}} Pagsapit ng huling bahagi ng dekada 1870, malinaw nang nahubog ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo, at mula 1880 hanggang 1914 ay naganap ang isang bugso ng [[Globalisasyon|globalisasyong]] noon ay hindi pa nasasaksihan.{{Sfn|Levy|2011|pp=10–15}} Ang panahong ito ng klasikal na anarkismo ay tumagal hanggang sa pagtatapos ng [[Digmaang Sibil ng Espanya]] at itinuturing na ginintuang panahon ng anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}} [[File:Bakunin.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bakunin.png|thumb|Tinutulan ni Mikhail Bakunin ang Marxistang layunin ng diktadura ng proletaryado at nakipag-alyansa sa mga pederalista sa loob ng Unang Internasyonal bago siya pinatalsik ng mga Marxista.]] Humango si Mikhail Bakunin mula sa mutuwalismo upang itatag ang anarkismong kolektibista, at sumapi siya sa ''International Workingmen's Association'', isang samahan ng mga manggagawa na kalauna'y nakilala bilang Unang Internasyonal (''First International''), na itinatag noong 1864 upang pag-isahin ang iba't ibang rebolusyonaryong kilusan. Naging isang mahalagang puwersang pampolitika ang Internasyonal, at isa sa mga pangunahing personalidad nito si [[Karl Marx]], na kasapi ng Pangkalahatang Konseho nito. Ang pangkat ni Bakunin, ang Pederasyong Jura, at ang mga tagasunod ni Pierre-Joseph Proudhon (ang mga mutuwalista) ay tumutol sa sosyalismong pang-estado, at itinaguyod ang pag-iwas sa pakikilahok sa elektoral na pulitika (''political abstentionism'') at ang pagpapanatili ng maliliit na pag-aari.{{Sfnm|1a1=Dodson|1y=2002|1p=312|2a1=Thomas|2y=1985|2p=187|3a1=Chaliand|3a2=Blin|3y=2007|3p=116}} Pagkaraan ng matitinding alitan, pinalayas ng mga Marxista ang mga Bakuninista mula sa Internasyonal sa Kongreso sa [[Ang Haya|Haya]] ng 1872.{{Sfnm|1a1=Graham|1y=2019|1pp=334–336|2a1=Marshall|2y=1993|2p=24}} Katulad din nito, ang mga anarkista ay nakaranas ng gayong pagtrato sa Ikalawang Internasyonal at tuluyang pinalayas noong 1896.{{Sfn|Levy|2011|p=12}} Hinulaan ni Bakunin na kung magkakaroon ng kapangyarihan ang mga rebolusyonaryo ayon sa mga tuntunin ni Marx, sila rin ay magiging mga bagong mapaniil sa mga [[manggagawa]]. Bilang tugon sa kanilang pagpapatalsik mula sa Unang Internasyonal, itinatag ng mga anarkista ang Internasyonal ng St. Imier. Sa impluwensiya ni [[Peter Kropotkin]], isang Rusong [[Pilosopiya|pilosopo]] at [[siyentipiko]], nagkaroon ng malaking pagkakatulad ang anarko-komunismo at ang kolektibismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=5}} Ang mga anarko-komunista, na humango ng inspirasyon mula sa [[Komuna ng Paris]] ng 1871, ay nagsulong ng malayang pederasyon at ng pamamahagi ng mga kalakal ayon sa pangangailangan ng bawat isa.{{Sfn|Graham|2005|p=xii}} Sa panahong ito, may isang minorya ng mga anarkista ang yumakap sa taktika ng rebolusyonaryong karahasang pampolitika, na nakilala bilang propaganda ng gawa (''propaganda of the deed'').{{Sfn|Marshall|1993|pp=633–636}} Ang pagkakawatak-watak ng kilusang sosyalista sa Pransiya sa maraming pangkat, gayundin ang pagbitay at pagpapatapon sa maraming Komunardo sa mga kolonya ng bilangguan matapos supilin ang Komuna ng Paris, ay nagbigay-daan sa pag-usbong ng mga indibiduwalistang pagpapahayag at pagkilos sa larangang pampolitika.{{Sfn|Anderson|2004}} Bagaman maraming anarkista ang lumayo sa mga gawaing ito ng terorismo, nadungisan ang reputasyon ng buong kilusan, at isinagawa ang iba't ibang hakbang upang pigilan ang pagpasok ng mga anarkista sa [[Estados Unidos]], kabilang ang Batas sa Imigrasyon ng 1903, na kilala rin bilang Batas sa Pagbubukod sa mga Anarkista.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=633–636|2a1=Lutz|2a2=Ulmschneider|2y=2019|2p=46}} Ang iligalismo ay isa pang estratehiyang niyakap ng ilang anarkista sa panahong ito.{{Sfn|Bantman|2019|p=374}} Pagsapit ng simula ng ika-20 dantaon, humupa na ang kilusang terorista, at ang lugar nito ay napalitan ng anarko-komunismo at anarko-sindikalismo, habang ang anarkismo ay lumaganap sa iba't ibang panig ng daigdig.{{Sfn|Moya|2015|p=327}}{{Sfn|Levy|2011|p=16}} Sa [[Tsina]], may maliliit na pangkat ng mga mag-aaral na nagpakilala ng [[makatao]] at [[maka-agham]] na bersiyon ng anarko-komunismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=519–521}} Samantala, naging sentro ang [[Tokyo]] ng mga mapanghimagsik na kabataan mula sa iba't ibang bansa sa [[Silangang Asya]] na nagtungo sa kabisera ng [[Hapon]] upang mag-aral.{{Sfn|Marshall|1993|pp=519–521}} Sa [[Amerikang Latino]], naging pangunahing baluwarte ng anarko-sindikalismo ang [[Arhentina]], kung saan ito ang naging pinakaprominenteng [[ideolohiya]] ng kaliwa.{{Sfnm|1a1=Levy|1y=2011|1p=23|2a1=Laursen|2y=2019|2p=157|3a1=Marshall|3y=1993|3pp=504–508}} Nakilahok din ang mga anarkista sa Komuna ng Strandzha at sa Republika ng Kruševo, na itinatag sa [[Masedonya]] sa panahon ng Pag-aalsang Ilinden–Preobrazhenie noong 1903, gayundin sa [[Rebolusyong Mehikano]] noong 1910. Sa sunod-sunod na mga rebolusyon noong 1917–1923, nagkaroon ang mga anarkista ng iba't ibang antas ng aktibong pakikilahok.{{sfn|Marshall|1993|p=470}} Sa kabila ng mga pangamba, masigasig na nakilahok ang mga anarkista sa Rebolusyong Ruso bilang pagsalungat sa Kilusang Puti, lalo na sa Makhnovshchina. Nang makita nila ang tagumpay ng mga Bolshevik sa [[Rebolusyong Oktubre]] at ang sumunod na [[Digmaang Sibil sa Rusya]], maraming manggagawa at aktibista ang lumipat sa mga partidong komunista, na lumakas kapalit ng paghina ng anarkismo at iba pang kilusang sosyalista. Sa Pransiya at Estados Unidos, maraming kasapi ng malalaking kilusang sindikalista, gaya ng Pangkalahatang Kompederasyon ng Paggawa at ng Manggagawang Pang-industriya ng Mundo, ang umalis sa kanilang mga samahan at sumapi sa Komunistang Internasyonal.{{Sfn|Nomad|1966|p=88}} Gayunman, matapos maging matatag ang pamahalaang Bolshevik, dumanas ng matinding panunupil ang mga anarkista, kabilang noong Pag-aalsa sa [[Kronstadt]]. Maraming anarkista mula sa [[Petrograd]] at [[Mosku]] ang tumakas patungong [[Ukranya]], subalit kalaunan ay dinurog din ng mga Bolshevik ang kilusang anarkista roon.{{Sfn|Avrich|2006|p=204}} Dahil sa panunupil sa mga anarkista sa Rusya, umusbong ang dalawang bagong magkasalungat na kaisipan: ang platapormismo at ang sintesis na anarkistang. Layunin ng una na bumuo ng isang magkakaugnay na samahang mangunguna sa rebolusyon, samantalang tinututulan naman ng ikalawa ang anumang anyo ng organisasyong maihahalintulad sa isang partidong pampolitika. Sa [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]] noong 1936–1939, muling nakipag-alyansa ang mga anarkista at mga sindikalista (CNT at FAI) sa iba't ibang kilusang makakaliwa. Ang matagal nang tradisyon ng anarkismo sa [[Espanya]] ang naging dahilan upang gumanap ang mga anarkista ng mahalagang papel sa digmaan, lalo na sa Rebolusyong Espanyol ng 1936. Bilang tugon sa paghihimagsik ng hukbo, isang kilusang binigyang-inspirasyon ng anarkismo—na binubuo ng mga [[magsasaka]] at manggagawa at sinusuportahan ng mga armadong milisya—ang kumontrol sa [[Barcelona]] at sa malalawak na kanayunan ng Espanya, kung saan isinakolektibo nila ang mga lupain.{{Sfn|Bolloten|1984|p=1107}} Sa simula ng digmaan, nagbigay ang [[Unyong Sobyetiko|Unyong Sobyet]] ng limitadong tulong. Gayunman, nauwi ito sa matinding tunggalian sa pagitan ng mga komunista at iba pang pangkat ng makakaliwa sa isang serye ng mga pangyayaring nakilala bilang Mga Araw ng Mayo, habang pinagtibay ni [[Joseph Stalin]] ang kontrol ng Unyong Sobyet sa pamahalaang Republikano. Nagbunga ito ng panibagong pagkatalo ng mga anarkista sa kamay ng mga komunista.{{Sfn|Marshall|1993|pp=xi, 466}} ==== Pagkatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig ==== Sa pagtatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], lubhang nanghina ang kilusang anarkista. Pagsapit ng dekada 1960, muling sumigla ang anarkismo, na marahil ay dulot ng nakitang kabiguan ng [[Marxismo–Leninismo]] at ng mga tensiyong ibinunga ng [[Digmaang Malamig]].{{Sfn|Marshall|1993|p=539}} Sa panahong ito, lumitaw ang anarkismo sa iba't ibang kilusang tumutuligsa kapwa sa kapitalismo at sa estado, gaya ng mga kilusang laban sa sandatang nuklear, pangkapaligiran, pangkapayapaan, kontra-kultura ng dekada 1960, at ng Bagong Kaliwa.{{Sfn|Marshall|1993|pp=xi, 539}} Nagkaroon din ito ng paglipat mula sa dati nitong mapanghimagsik na katangian tungo sa mapanuksong repormismong kontra-ikapitalista. Naiugnay rin ang anarkismo sa subkulturang [[punk]], gaya ng makikita sa mga banda tulad ng Crass at Sex Pistols.{{Sfn|Marshall|1993|pp=493–494}} Ang mga umiiral na kaisipang [[Peminismo|peminista]] ng anarka-peminismo ay muling sumigla noong ikalawang yugto ng peminismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=493–494}} Sa panahong ito rin nagsimulang mabuo ang itim na anarkismo (''black anarchism''), na nakaimpluwensiya sa paglayo ng anarkismo mula sa dati nitong nakasentro sa [[Europa]].{{Sfn|Williams|2015|p=680}} Kasabay nito, nabigo itong magkaroon ng malawak na impluwensiya sa Hilagang Europa, habang naabot naman nito ang hindi pa nararanasang kasikatan sa [[Amerikang Latino]].{{Sfn|Harmon|2011|p=70}} Noong pagpasok ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], lalong lumawak ang kasikatan at impluwensiya ng anarkismo sa mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa [[digmaan]], at laban sa [[globalisasyon]].{{Sfn|Rupert|2006|p=66}} Lumago ang interes sa kilusang anarkista kasabay ng pag-igting ng kilusang kontra-globalisasyon,{{Sfn|Evren|2011|p=1}} na ang mga pangunahing kalipunan ng mga aktibista ay nakabatay sa mga pananaw na anarkista.{{Sfn|Evren|2011|p=2}} Naging kilala ang mga anarkista sa kanilang pakikilahok sa mga protesta laban sa [[Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal|World Trade Organization]] (WTO, o Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal), [[Group of Eight]] (G8, o Pangkat ng Walo), at World Economic Forum (WEF, o Pandaigdigan na Pagpupulong sa Ekonomiya). Sa mga protestang ito, ang mga pansamantalang pangkat na walang pinuno at hindi nagpapakilala, na tinatawag na ''black blocs'' o blokeng itim, ay nasangkot sa mga kaguluhan, pagsira ng [[ari-arian]], at mararahas na komprontasyon laban sa [[pulisya]]. Kabilang sa iba pang mga taktika sa pag-oorganisa na umusbong sa panahong ito ang mga ''affinity group'' (mga pangkat na binubuo ng magkakatulad ang layunin), ''security culture'' (kultura ng pagpapanatili ng seguridad), at paggamit ng mga desentralisadong [[teknolohiya]] gaya ng [[Internet]]. Isa sa pinakamahalagang pangyayari sa panahong ito ang mga komprontasyon sa kumperensiya ng WTO sa [[Seattle]] noong 1999.{{Sfn|Rupert|2006|p=66}} Habang hinuhubog ng kilusang ito ang radikalismo ng ika-21 dantaon, ang mas malawak na pagtanggap sa mga simulain ng anarkismo ay naging hudyat ng muling pagsigla ng interes sa anarkismo.{{Sfn|Evren|2011|p=2}} Gayunman, sa makabagong pagbabalita, madalas na binibigyang-diin ang karahasang isinagawa ng mga ''black bloc'' sa mga demonstrasyon at iniuugnay ito sa mga anarkista.<ref>{{Cite news |date=8 Oktubre 2013 |title=Black Blocs hijack Brazil teacher protests |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-24453113 |access-date=23 Hunyo 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Booth |first1=Robert |last2=Vallée |first2=Marc |date=1 Abril 2011 |title='Black bloc' anarchists behind anti-cuts rampage reject thuggery claims |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/society/2011/apr/01/anarchists-anti-cuts-march |access-date=23 Hunyo 2025 |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite news |date=3 Abril 2011 |title=Who are the Black Bloc and what are they trying to achieve? |language=en-AU |work=ABC News |url=https://www.abc.net.au/news/2011-04-04/blocwilliams/45890 |access-date=23 Hunyo 2025}}</ref> Bagaman may mga layuning rebolusyonaryo, marami sa mga makabagong anyo ng anarkismo ay hindi nakatuon sa komprontasyon. Sa halip, sinisikap nilang bumuo ng isang alternatibong paraan ng organisasyong panlipunan (alinsunod sa teorya ng kapangyarihang dalawahan o ''dual power''), na nakabatay sa ugnayang may pagtutulungan at kusang-loob na kooperasyon. Makikita ito sa mga pangkat tulad ng Food Not Bombs (Pagkain Hindi Bomba) at sa mga sentrong panlipunang pinamamahalaan ng mga kalahok mismo.{{Sfn|Honeywell|2021|}} Ang mas malawak na pagkapansin sa anarkismo ay nagbunsod din sa mas maraming iskolar sa mga [[Larangang akademiko|larangan]] tulad ng [[antropolohiya]] at [[kasaysayan]] na pag-aralan at makibahagi sa kilusang anarkista, bagaman higit na pinahahalagahan ng makabagong anarkismo ang pagkilos kaysa sa teoryang [[akademiko]].{{Sfnm|1a1=Williams|1y=2010|1p=110|2a1=Evren|2y=2011|2p=1|3a1=Angelbeck|3a2=Grier|3y=2012|3p=549}} Naging maimpluwensiya rin ang mga ideya ng anarkismo sa pag-unlad ng mga Zapatista sa [[Mehiko]] at ng Pederasyon Demokratiko ng Hilagang Siria, na mas kilala bilang Rojava, isang ''[[de facto]]'' na nagsasariling rehiyon sa hilagang [[Siria|SIria]].{{Sfn|Ramnath|2019|p=691}} == Paglaganap ng anarkismo sa Pilipinas == Ang anarkismo sa [[Pilipinas]] ay nag-ugat sa laban kontra [[kolonyalismo]] laban sa [[Imperyong Espanyol]] at naging maimpluwensiya sa [[Himagsikang Pilipino]] at sa maagang kilusang unyon ng mga manggagawa sa bansa. Matapos itong mapalitan ng Marxismo–Leninismo bilang pangunahing rebolusyonaryong kaisipan noong kalagitnaan ng ika-20 dantaon, muli itong sumigla bilang bahagi ng punk na subkultura kasunod ng pagkakahati-hati ng [[Partido Komunista ng Pilipinas]]. Mabilis na lumaganap ang nasyonalismong Pilipino sa buong kapuluan matapos ang Maluwalhating Rebolusyon ng 1868. Maraming intelektuwal na Pilipino, kabilang sina [[José Rizal]] at [[Marcelo H. del Pilar]], ang naglunsad ng [[Kilusang Propaganda]], na nanawagan ng mga reporma sa pamamahala ng [[Silangang Indiyas ng Espanya]].<ref>{{cite book|last1=Schumacher|first1=John|title=The Propaganda Movement, 1880–1895: The Creation of Filipino Consciousness, the Making of the Revolution|date=1997|publisher=Ateneo University Press|location=Manila|isbn=971-550-209-1|page=333|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last1=Agoncillo|first1=Teodoro|title=History of the Filipino People|url=https://archive.org/details/historyoffilipin00teod|url-access=registration|date=1990|publisher=Garotech Publishing|location=Lungsod Quezon|isbn=971-8711-06-6|edition=8|language=en}}</ref> Noong 1890, lumipat si Rizal sa Europa, kung saan nakilala niya ang mga kilusang anarkista sa Pransiya at Espanya. Sa Espanya, naging tagapayo niya ang Proudhonistang pederalista na si Francisco Pi y Margall.<ref name=":2">{{Cite book |last=Anderson|first=Benedict|title=Age of globalization : anarchists and the anticolonial imagination|date=2013|publisher=Verso|isbn=978-1-78168-144-2|pages=107, 159|oclc=864023954|language=en}}</ref><ref name=":02">{{cite journal|url=https://asj.upd.edu.ph/mediabox/archive/ASJ-49-1-2013/From%20Cadiz%20to%20La%20Liga%20-%20Spanish%20Context%20of%20Rizals%20Political%20Thought%20-%20Aseniero.pdf|pages=27–39|title=From Cádiz to La Liga: The Spanish Context of Rizal's Political Thought|first=George|last=Aseniero|date=31 Oktubre 2013|journal=Asian Studies: Journal of Critical Perspectives on Asia|publisher=[[University of the Philippines Diliman]]|volume=49|issue=1|location=Lungsod Quezon|issn=2244-5927|oclc=950730261|language=en}}</ref> Ang konsepto ng propaganda sa pamamagitan ng gawa (''propaganda of the deed'') ang naging partikular na inspirasyon sa ikalawang nobela ni Rizal na ''[[El filibusterismo]]'', na naglalarawan ng isang rebolusyon para sa pambansang paglaya laban sa mga kolonyal na awtoridad ng Espanya sa Pilipinas.<ref name=":2" /> Sa [[Nobelang Pilipino|nobelang]] iyon, inilarawan ni Rizal ang isang nabigong pagtatangka ng propaganda sa pamamagitan ng gawa sa katauhan ni Simoun, na nagtangkang pasabugin ang isang pagtitipong dinaluhan ng mga piling tao o elitista ng kolonyal na pamahalaan.<ref name=":12">{{cite book |last=Anderson|first=Benedict|title=The Age Of Globalization: Anarchists and the Anti-Colonial Imagination|publisher=Verso Books|year=2013|isbn=9781781681442|location=[[London]]|page=31|oclc=875370534|language=en}}</ref> Pagbalik niya sa [[Maynila]] noong 1892, itinatag ni Rizal ang [[La Liga Filipina]], isang lihim na samahan na nakatuon sa pagtutulungan, pagtatatag ng mga kooperatiba, at iba pang gawain.<ref name=":02" /> Dahil sa kaniyang mga gawain sa Liga, inaresto si Rizal at ipinatapon sa Dapitan.<ref>{{cite book |last1=Zaide|first1=Gregorio F.|title=Rizal: His Exile to Dapitan|date=1976|publisher=St. Mary's|pages=193|url=https://books.google.com/books?id=xPziMgEACAAJ&q=rizal+exile+in+dapitan|access-date=19 Agosto 2019|language=en}}</ref> Doon ay nagtayo siya ng isang [[ospital]], isang sistema ng panustos ng tubig, at isang [[paaralan]], kung saan siya nagturo at nagsagawa rin ng pagsasaka at [[paghahalaman]].<ref>{{cite book |last1=Gibbs|first1=Eloise A.|title=Rizal in Dapitan: A Story Based on the Life of José Rizal During His Exile in Dapitan|date=1960|publisher=University Book Supply|page=230|url=https://books.google.com/books?id=jqFAAAAAIAAJ&q=Rizal+in+dapitan|access-date=20 Agosto 2019|language=en}}</ref> Matapos ipatapon si Rizal, maraming nasyonalistang Pilipino ang nagtatag ng [[Katipunan]], isa pang lihim na samahan, subalit sa pagkakataong ito ay may layuning makamit ang kasarinlan mula sa Espanya sa pamamagitan ng isang himagsikan. Dahil sa inspirasyon mula sa mga akda ni Rizal, nag-organisa ang Katipunan ng armadong paglaban sa pamahalaang Espanyol sa pamumuno ni [[Andrés Bonifacio]].<ref>{{Citation|last=Agoncillo|first=Teodoro|author-link=Teodoro Agoncillo|title=The Revolt of the Masses: The story of Bonifacio and the Katipunan|publisher=[[University of the Philippines]] Press|location=Lungsod Quezon|year=1996|orig-year=1956|isbn=971-8711-06-6|url=https://books.google.com/books?id=SV_BAQAACAAJ|page=41|language=en}}</ref> Matapos mabunyag ang mga gawain ng Katipunan noong Agosto 1896, nagsimula ang Himagsikang Pilipino. Nag-alsa ang mga kasapi ng Katipunan sa [[Caloocan]],<ref name="Ocampo1995">{{cite book |last=Ocampo|first=Ambeth R.|title=Bonifacio's bolo|url=https://books.google.com/books?id=YWhxAAAAMAAJ|year=1995|publisher=Anvil Pub.|isbn=978-971-27-0418-5|page=8|language=en}}</ref> itinatag ang [[Republika ng Katagalugan]], at nagpahayag ng isang pambansang armadong himagsikan.<ref name="guererro1">{{citation |last1=Guererro|first1=Milagros|last2=Encarnacion|first2=Emmanuel|last3=Villegas|first3=Ramon|title=Andres Bonifacio and the 1896 Revolution|journal=Sulyap Kultura|volume=1|issue=2|pages=3–12|publisher=National Commission for Culture and the Arts|year=1996|url=http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1|access-date=2009-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20101115193832/http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1|archive-date=2010-11-15|url-status=dead|language=en}}</ref> Bagaman walang tuwirang naging bahagi si Rizal sa himagsikan, nilitis siya ng hukumang militar sa mga kasong paghihimagsik, sedisyon, at sabuwatan. Napatunayang nagkasala siya sa lahat ng paratang at binaril ng pulutong ng mga tagabaril bilang pagbitay.<ref>{{cite book|last1=Russell|first1=Charles Edward|last2=Rodriguez|first2=Eulogio Balan|title=The hero of the Filipinos: the story of José Rizal, poet, patriot and martyr|url=https://archive.org/details/herooffilipinoss00russ_0|year=1923|publisher=The Century co.|page=[https://archive.org/details/herooffilipinoss00russ_0/page/308 308]|language=en}}</ref> Noong 1897, napatalsik at ipinapatay si Bonifacio ni [[Emilio Aguinaldo]], na siyang umako sa pamumuno ng kilusang rebolusyonaryo.<ref>{{cite book|last1=Agoncillo|first1=Teodoro|title=History of the Filipino People|url=https://archive.org/details/historyoffilipin00teod|url-access=registration|date=1990|publisher=Garotech Publishing|location=Lungsod Quezon|isbn=971-8711-06-6|edition=8|pages=178–181|language=en}}</ref> Matapos mapalayas ang mga Espanyol mula sa kapuluan, nagtatag si Aguinaldo ng isang diktadura at ipinahayag ang [[kasarinlan ng Pilipinas]]. Gayunman, sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)|Kasunduan sa Paris]], pormal na isinuko ng Espanya ang Pilipinas sa Estados Unidos, na naging mitsa ng armadong tunggalian laban sa bagong tatag na [[Unang Republika ng Pilipinas]].<ref>{{cite book|last=Randolph|first=Carman Fitz|title=The Law and Policy of Annexation|chapter=Chapter I, The Annexation of the Philippines|publisher=BiblioBazaar, LLC|location=Charleston, South Carolina|year=2009|isbn=978-1-103-32481-1|language=en}}</ref> Sa panahon ng himagsikan, si [[Isabelo de los Reyes]] ay kabilang sa mga rebolusyonaryong ipinatapon sa Espanya, kung saan siya ay ibinilanggo sa Kastilyo ng Montjuïc. Doon ay nakilala niya ang ilang mga anarkista at sindikalista, at napag-aralan ang panitikang anarkista na ibinibigay sa kanya ng isang simpatetikong bantay.<ref name="Mojares">{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/268 268]|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Scott|first=William Henry|year=1992|title=The Union Obrera Democrática: First Filipino Trade Union|location=Lungsod Quezon|publisher=New Day|page=14|isbn=9789711004880|oclc=1187047203|language=en}}</ref> Matapos siyang makalaya, nakilala niya ang ilang mga palaisip na anarkista, kabilang sina Francesc Ferrer,<ref name="Saulo">{{Cite book |title=Communism in the Philippines : An Introduction|last=Saulo|first=Alfredo|date=2002|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9715504035|edition=Pinalaki|location=Maynila, Pilipinas|oclc=969406494|page=4|language=en}}</ref> at nabasa ang mga akda nina Pierre-Joseph Proudhon, Mikhail Bakunin, at Peter Kropotkin.<ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/n282 269]|language=en}}</ref> Matapos sumuko ang mga hukbo ni Emilio Aguinaldo at maitatag ang Pamahalaang Insular noong 1901, nakabalik si Isabelo sa Maynila,<ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/274 274]|language=en}}</ref> dala ang isang malaking koleksiyon ng mga akdang anarkista at sosyalista.<ref>{{Cite book |title=Komunista : the genesis of the Philippine Communist Party, 1902–1935|last=Richardson|first=Jim|date=2011|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715506267|location=Lungsod Quezon|oclc=756771087|page=15|language=en}}</ref> Dahil sa impluwensiya ng anarko-sindikalismo, pinangunahan niya ang isang bugso ng mga protesta at welga ng mga manggagawa sa Maynila, na humantong sa pagtatatag ng Unión Obrera Democrática (UOD), ang kauna-unahang makabagong pederasyon ng mga unyon ng manggagawa sa bansa.<ref>{{cite journal|last=Dennison|first=Eleanor|url=https://www.jstor.org/stable/3022423|title=Philippine Labor under the Commonwealth|journal=Far Eastern Survey|volume=7|issue=24|publisher=Institute of Pacific Relations|date=7 Disyembre 1938|pages=277–282|doi=10.2307/3022423|jstor=3022423|issn=0362-8949|oclc=4636899601|url-access=subscription|language=en}}</ref> Nang maglunsad ang UOD ng isang pangkalahatang welga noong Agosto 1902, isinailalim ito sa pagmamanman ng pulisya at inaresto si Isabelo.<ref>{{cite book|last=Pomeroy|first=William J.|year=1992|title=The Philippines: Colonialism, Collaboration, and Resistance|url=https://archive.org/details/philippinescolon00pome|location=New York|publisher=International|page=[https://archive.org/details/philippinescolon00pome/page/51 51]|isbn=9780717806928|oclc=246725565|language=en}}</ref><ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/279 279]|language=en}}</ref> Habang nasa bilangguan, naghain siya ng pagbibitiw sa UOD, subalit ipinagpatuloy ang kanyang gawain nina Hermenegildo Cruz, isang tagapag-organisa ng kilusang paggawa, at Arturo Soriano, isang pinuno ng welga. Isinalin ni Soriano sa [[wikang Tagalog]] ang dayalogo ni Errico Malatesta na ''Fra Contadini'' (''Sa Pagitan ng mga Magsasaka'') sa pamagat na Dalawang Magbubukid. Sa huli, nabuwag ang UOD dahil sa mga panloob na hidwaan. Ang pangkat ng mga katamtaman (''moderates''), sa pamumuno ni [[Lope K. Santos]], ay bumuo ng Unión del Trabajo de Filipinas (UTF) na sinuportahan ng Estados Unidos, samantalang ang pangkat ng mga radikal, sa pamumuno ni Hermenegildo Cruz, ay nagtatag ng Congreso Obrero de Filipinas (COF).<ref>{{Cite book |title=Komunista : the genesis of the Philippine Communist Party, 1902–1935|last=Richardson|first=Jim|date=2011|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715506267|location=Lungsod Quezon|oclc=756771087|page=21|language=en}}</ref> Nang maglaon, isinulat ni Santos ang nobelang ''[[Banaag at Sikat]]'', na tumatalakay sa dalawang magkaibigan: ang isa ay isang sosyalista at ang isa naman ay isang anarkista.<ref name="LKSantos">{{cite book|last=Santos|first=Lope K.|author-link=Lope K. Santos|title=[[Banaag at Sikat]]|publisher=Bookmark|location=Philippines|year=1988}}</ref> Bilang bahagi ng Kilusang Mayo a Kuwatro, nagtatag ang mga anarkistang Tsino ng isang sangay sa Maynila, kung saan naglathala sila ng mga babasahing anarkista na ipinamahagi sa buong Timog-silangang Asya.<ref>{{cite book|first=C.F.|last=Yong|title=The origins of Malayan Communism|location=[[Singapore]]|year=1997|page=18|publisher=Strategic Information and Research Development Centre|isbn=9789672165606|oclc=1112676175|language=en}}</ref> Gayunman, dahil sa pagbuwag sa UOD, humupa na noon ang kilusang anarkista sa malaking bahagi ng kapuluan. Nagpatuloy pa rin ang mga kaisipang anarkista sa hanay ng mga magsasaka, lalo na sa mga unyong magsasaka gaya ng Aguman ding Maldang Talapagobra (AMT; ''Liga ng mga Maralitang Manggagawa''), isang prente ng Partido Sosyalista ng Pilipinas.<ref name=":22">{{Cite book |last=Fegan|first=Brian|title=Philippine Social History: Global Trade and Local Transformation|publisher=Allen & Unwin|year=1982|editor-last=McCoy|editor-first=Alfred|location=Sydney|pages=107|chapter=The Social History of a Central Luzon Barrio|editor-last2=de Jesus|editor-first2=Ed|language=en}}</ref> Ang paglaganap ng mga kaisipang anarkistang ito ay pinadali ng mga babasahing ipinakilala nina Isabelo de los Reyes at Dominador Gómez sa loob ng Partido Sosyalista.<ref name=":23">{{Cite book |last=Fegan|first=Brian|title=Philippine Social History: Global Trade and Local Transformation|publisher=Allen & Unwin|year=1982|editor-last=McCoy|editor-first=Alfred|location=Sydney|pages=107|chapter=The Social History of a Central Luzon Barrio|editor-last2=de Jesus|editor-first2=Ed|language=en}}</ref> Pagkatapos ng Rebolusyong Ruso, nagsimulang mag-ugat ang Marxismo–Leninismo sa mga makakaliwang pangkat noong [[dekada 1920]]. Sa impluwensiya ng Partido Obrero de Filipinas, nakipag-ugnayan ang COF sa Red International of Labor Unions (Pulang Pandaigdigang Samahan ng mga Unyon ng Manggagawa) noong 1927.<ref>{{cite book|first=Edward Hallett|last=Carr|title=A History of Soviet Russia, Volume 14: Foundations of a Planned Economy: Volume 3, Part 3|location=[[Londres]]|publisher=Macmillan|year=1978|page=1040|oclc=1200091334|language=en}}</ref> Ang ugnayang ito ay nagdulot ng pagkakahati sa pagitan ng mga katamtaman at mga rebolusyonaryo sa loob ng COF, na humantong sa tuluyang pagkawatak-watak ng unyon.<ref>{{cite book|first=Crisanto|last=Evangelista|author-link=Crisanto Evangelista|title=The Split in the Philippine Labour Congress: Agents of U.S. Imperialists and Native Bourgeoisie Fail to Capture Congress|publisher=The Red International of Labor Unions|volume=1|issue=6/7|date=Agosto 1929|page=300|language=en}}</ref> Noong 1930, umusbong mula sa pagkakahating ito ang [[Partido Komunista ng Pilipinas]], na nagsimulang isentralisa ang pamamahala sa kilusang manggagawa.<ref name="Saulo" /> Sa una ay ipinagbawal ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Kataas-taasang Hukuman]] ang Partido Komunista,<ref name="Court1932">{{cite court |litigants=The People of the Philippine Islands v. Crisanto Evangelista, et al.|vol=GR L-36278|reporter=SCRA|court=Phil.|date=1932|url=http://www.lawphil.net/judjuris/juri1932/oct1932/gr_l-36278_1932.html|access-date=Marso 25, 2017|language=en}}</ref> subalit kalaunan ay ginawang legal ito matapos maitatag ang [[Komonwelt ng Pilipinas]], dahil sa lumalaking banta mula sa [[Imperyo ng Hapon]].<ref name="Saulo" /> Noong [[dekada 1970]], nagsimulang muling umusbong ang kilusang anarkista sa Pilipinas bilang bahagi ng umuusbong na subkulturang [[punk]] sa kapuluan, na nagtaguyod ng matibay na pilosopiya ng pagtutol sa awtoridad. Sa ilalim ng [[Batas militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|diktadurang Marcos]], dinala sa bansa ng mga nagbalik na kasapi ng diyaspora ang musikang punk, na palihim na ipinalaganap sa buong Maynila, na nagbunsod sa paglitaw ng kilusang Pinoy punk. Naging daluyan ang musikang punk ng pagpapahayag ng pagkadismaya ng kabataan sa konserbatibong lipunan, at noong [[dekada 1980]] ay nagkaroon ito ng hayagang pampulitikang katangian, kung saan maraming punk ang tahasang yumakap sa mga kaisipang anarkista.<ref name="Interview">{{cite book|url=https://www.alpineanarchist.org/r_i_philippines_english.html|chapter=Interview with Jong Pairez and Bas Umali about Anarchism in the Philippines|title=Von Jakarta bis Johannesburg|editor1=Gabriel Kuhn|editor2=Sebastian Kalicha|year=2010|first1=Jong|last1=Pairez|first2=Bas|last2=Umali|location=Münster|publisher=Unrast|isbn=9783897715066|oclc=919085683|language=en}}</ref> Ang pagkakahati-hati ng Partido Komunista ng Pilipinas matapos ang [[Himagsikang Lakas ng Bayan]] ay nagbunsod pa ng panibagong pagsigla ng mga gawaing anarkista sa kapuluan.<ref name="CH293">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=293|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Ayon sa isang [[salaysay]], isang selulang kadre ng Partido Komunista ang yumakap sa anarkismo.<ref name="CH293" /> Isa sa mga kaisipang umusbong mula sa pagkakahati ay ang demokrasyang bayan, na nagsusulong na ang wastong larangan para sa mga demokratikong inisyatiba ay ang lipunang sibil sa halip na ang estado.<ref>{{Cite web |title=Re-Imagining Philippine Revolution {{!}} Southeast Asian Anarchist Library |url=https://sea.theanarchistlibrary.org/library/isagani-serrano-re-imagining-philippine-revolution-en |access-date=2026-07-26 |website=sea.theanarchistlibrary.org}}</ref> Ang mga tinaguriang "demokratang bayan" ay pangunahing nahati sa pagitan ng mga minarkista, na lumahok sa pulitikang elektoral, at ng mga anarkista, na nakibahagi sa pag-oorganisa ng mga pamayanan.<ref>{{cite book|last=Törnquist|first=Olle|year=2002|title=Popular development and democracy|publisher=University of Oslo|url=http://folk.uio.no/ollet/final-edited-UNRISD-2.pdf|access-date=8 Pebrero 2012|location=[[Oslo]]|series=SUM Occasional Papers|issue=3|isbn=9788290391435|oclc=474607527|language=en}}</ref> Sa peryodikong ''Kasarinlan'', inilathala ng dating kasapi ng Partido Komunista na si Isagani Serrano ang [[sanaysay]] na ''Reimagining Philippine Revolution'', kung saan kanyang itinaguyod ang demokrasyang bayan, pinuna ang ideolohiya ng partido, at nagpanukala ng isang panlipunang rebolusyong laban sa estado.<ref>{{cite journal|url=https://sea.theanarchistlibrary.org/library/isagani-serrano-re-imagining-philippine-revolution-en|title=Reimagining Philippine Revolution|last=Serrano|first=Isagani|pages=80–81|year=1994|volume=10|issue=2|journal=Kasarinlan: Philippine Journal of Third World Studies|issn=2012-080X|oclc=939095270|publisher=[[University of the Philippines Diliman]]|location=[[Lungsod Quezon]]|language=en}}</ref> Patuloy na nakaakit ng mga tagasunod ang kilusang anarkista noong dekada 1990, lalo na matapos ang mga protesta laban sa WTO sa Seattle noong 1999, na nagdala sa anarkismo sa pangunahing talakayang pampubliko.<ref name="Interview" /> Isa sa mga grupong nabuo sa panahong ito ang Metro Manila Anarchist Confederation (MMAC, o Konpederasyon ng mga Anarkista sa [[Kalakhang Maynila]]), na naglalayong pag-ugnayin ang mga indibiduwal at kolektibo upang sama-samang kumilos, sa halip na bumuo ng isang [[Partidong pampolitika|partidong pampulitika]].<ref name="CH298">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=298–300|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Nagsimula ring mabuo ang iba pang organisadong pangkat ng mga anarkista, kung saan nagsanib ang ilang kolektibo upang itatag ang Anti-Capitalist Convergence Philippines (Pagtitipong Laban sa Kapitalismo sa Pilipinas), na nag-organisa ng mga protesta laban sa [[Pandaigdigang Pondong Pananalapi]] at sa [[Bangkong Pandaigdig]].<ref name="Ness">{{Cite encyclopedia |last1=Fernandez|first1=Erwin S.|editor1-last=Ness|editor1-first=Immanuel|title=Anarchism, Philippines|pages=1–2|date=2009|doi=10.1002/9781405198073.wbierp0068|language=en|isbn=978-1-4051-9807-3|publisher=John Wiley & Sons|encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest|df=mdy-all}}</ref> Bagama't umusbong at lumaganap sa Pilipinas ang iba't ibang kilusang sosyalista at komunista noong ika-20 dantaon, hindi kailanman nabuo ang isang organisadong partidong anarkista sa bansa.<ref>{{Cite web |last=Cruz |first=Elfren S. |date=Hulyo 30, 2026 |title=How communism began in the Philippines |url=https://www.philstar.com/opinion/2026/07/30/2545655/how-communism-began-philippines |access-date=2026-07-30 |website=Philstar.com}}</ref> Gayunpaman, hindi ito nangangahulugang hindi kailanman umiral ang anarkismo bilang isang kaisipan sa Pilipinas. Tulad na nabanggit sa artikulong ito, nakapasok sa bansa ang mga ideyang anarkista at anarko-sindikalista noong unang bahagi ng ika-20 dantaon. Sa kabila nito, hindi naging sapat ang lakas ng kilusang anarkista upang makapagtatag ng isang partidong pampulitika, at kalaunan ay natabunan ito ng lumalakas na impluwensiya ng Marxismo-Leninismo at ng mga organisadong partidong komunista. Noong 2001, lalo pang nahikayat ang mga Pilipino sa anarkismo sa panahon ng [[Ikalawang Rebolusyon sa EDSA|Ikalawang Himagsikang EDSA]] laban sa pamahalaan ni [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulong]] [[Joseph Estrada]]. Sa panahong ito, namahagi ang mga anarkista ng polyetong pinamagatang ''Organize Without Leaders!'' ("Mag-organisa nang Walang mga Pinuno!"), na nagbigay-diin sa kanilang kaibhan sa iba pang pangkat ng oposisyon na naglalayong makamit ang kapangyarihang pampulitika.<ref name="CH300">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=300–303|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Matapos maluklok sa kapangyarihan si [[Gloria Macapagal Arroyo]] bilang pangulo, maraming makakaliwa sa bansa ang nadismaya sa mga Himagsikang EDSA, na sa kanilang pananaw ay nauwi lamang sa pagpapalit ng naghaharing rehimen.<ref name="CH304">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=304–306|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Lalo pang tumindi ang pagkadismayang ito matapos ang nabigong [[EDSA Tres|EDSA III]], na mabilis na sinupil at nagresulta sa pag-aresto sa mga pinuno ng oposisyon, subalit nagpalawak din ng kamalayan ng publiko sa mga posibilidad ng sariling pag-oorganisa.<ref name="CH308">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=308|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Maging ang ilang kasapi ng Partido Komunista ay nagsimulang manawagan ng sistemikong pagbabago, sa halip na ang dati nilang panawagan para sa pagpapalit lamang ng rehimen.<ref name="CH311">{{cite thesis|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present |publisher=[[University of Western Australia]] |chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=311|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Kasunod ng mga himagsikang ito, nagsimulang manawagan ang mga makabagong Pilipinong anarkista, gaya ni Bas Umali, ng pagbuwag sa estadong-bansa ng Pilipinas at ng pagtatatag kapalit nito ng isang desentralisadong "kapuluang konpederasyon".<ref>{{cite web|url=http://www.anarkismo.net/article/2923|title=Archipelagic Confederation|date=26 Abril 2006|access-date=25 Hulyo 2021|last=Umali|first=Bas|work=Anarkismo.net|language=en}}</ref> Ang mga anarkistang paraan ng paglutas ng mga suliranin, na nakabatay sa sinaunang tradisyon ng bayanihan bago dumating ang mga mananakop at sinusuportahan, bukod sa iba pa, ng [[Kristiyanismo|Kristiyanong]] prinsipyo ng subsidyaridad,<ref name="delmundo2021">{{cite web|last=Del Mundo|first=Rubi|date=2021-04-21|title=Mutual Aid, Community Pantries Bring Out the Best in Filipinos and the Worst in Duterte's Inhumane Regime|url=https://cpp.ph/statements/mutual-aid-community-pantries-bring-out-the-best-in-filipinos-and-the-worst-in-dutertes-inhumane-regime|website=Philippine Revolution Web Central|language=en}}</ref> ay muling lumitaw sa pangunahing kamalayan bilang alternatibo sa kawalang-kapangyarihang dulot ng pagdepende sa iba.<ref name="mendizábal2021">{{cite web|url=https://kodao.org/putting-back-the-community-in-community-pantry/|title=Putting Back the "Community" in Community Pantry|website=Kodao|date=2021-04-27|first=L. S.|last=Mendizábal|language=en}}</ref> Isang halimbawa nito ang pagtatatag ng mga ''community pantry'' o [[bodegang bayan]] noong [[pandemya ng COVID-19]] at ang pagpapatuloy ng mga ito sa kabila ng hindi kanais-nais na kalagayang pampulitika at pang-ekonomiya.<ref name="yuvallos2021">{{cite news|url=https://nolisoli.ph/96642/opinion-maginhawa-community-pantry-ayuvallos-20210420/|newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]|date=20 Abril 2021|last=Yuvallos|first=Andreiana|title=The Gov't's Response to the Community-Pantry Movement? Policing and Bureaucracy|access-date=25 Hulyo 2021|publisher=Hinge Inquirer Publications|location=[[Makati]]|issn=0116-0443|oclc=243915470|language=en|archive-date=16 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210516125629/https://nolisoli.ph/96642/opinion-maginhawa-community-pantry-ayuvallos-20210420/|url-status=dead}}</ref><ref name="sadongdong2021">{{cite news|work=[[Manila Bulletin]]|url=https://mb.com.ph/2021/04/20/parlade-community-pantry-could-be-used-to-urge-public-to-revolt-vs-govt/|title=Parladé: Community Pantry Could be Used to Urge Public to Revolt vs. Gov't|date=20 Abril 2021|first=Martín|last=Sadongdong|access-date=25 Hulyo 2021|issn=0116-3086|oclc=42725386|publisher=Manila Bulletin Publishing Corporation|location=[[Maynila]]|language=en}}</ref><ref name="chúa2021">{{cite news|url=https://www.manilastandard.net/news/top-stories/352408/-communist-tag-halts-community-pantry-for-a-day.html|first=Adelle|last=Chúa|date=21 Abril 2021|newspaper=Manila Standard|title="Communist" Tag Halts Community Pantry for a Day|access-date=25 Hulyo 2021|publisher=Philippine Manila Standard Publishing, Inc.|location=[[Makati]]|issn=0116-5054|oclc=819413184|language=en}}</ref> Noong 2009, may iba't ibang grupong anarkista na sa Pilipinas. Kabilang sa mga ito ang panrehiyong Davao Anarchists Resistance Movement (DARM, o Kilusang Paglaban ng mga Anarkista ng Davao), ang anarka-peministang organisasyong Liberate the Clit Kolektiv (LiCK, o Palayain ang Clit Kolektiv), ang tagapaglathalang ''Dumpling Press'', ang organisasyong nagtataguyod ng pagpapalaya sa mga hayop na Youth Collective for Animal Liberation (YCAL, o Kolektibong Kabataan para sa Pagpapalaya ng mga Hayop), at ang Local Anarchist Network (LAN, o Lokal na Kalipunan ng mga Anarkista), na naglalarawan sa sarili bilang "maluwag na samahan ng mga anarkista" na binubuo ng iba't ibang tendensiya.<ref name="Ness" /> == Mga konsepto == === Propaganda ng gawa === Ang propaganda ng gawa, o propaganda sa pamamagitan ng gawa, ay isang uri ng tuwirang pagkilos na naglalayong maimpluwensiyahan ang opinyong pampubliko. Ang mismong pagkilos ay nilalayong magsilbing halimbawa na maaaring tularan ng iba at maging mitsa ng isang panlipunang rebolusyon. Madalas itong iniuugnay sa mga mararahas na pagkilos na isinagawa ng iba't ibang anarkista noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at unang bahagi ng ika-20 dantaon, kabilang ang mga pambobomba at [[asasinasyon]] na nakatuon laban sa estado at sa naghaharing uri bilang pagpapahayag ng pagtutol sa kapitalismo, gayundin ang panununog sa mga simbahan na tumatarget sa mga pangkat [[panrelihiyon]]. Gayunpaman, mayroon ding mga di-marahas na anyo ang propaganda ng gawa.<ref>{{cite book |last1=Woodcock|first1=George|chapter=Prologue|pages=11–32|jstor=10.3138/j.ctt2ttv2t.4|title=Anarchism|date=2004|publisher=University of Toronto Press|isbn=978-1-55111-629-7|quote-page=20|quote=the modern pacifist anarchists, …have tended to concentrate their attention largely on the creation of libertarian communities – particularly farming communities – within present society, as a kind of peaceful version of the propaganda by deed.|language=en}}</ref> Nilayon ang mga gawaing ito ng [[terorismo]] na magpasiklab ng isang "diwa ng paghihimagsik" sa pamamagitan ng pagpapakita na ang estado, ang gitna at nakatataas na uri, at ang mga organisasyong panrelihiyon ay hindi makapangyarihan sa lahat. Layunin din nitong udyukan ang estado na tumugon nang lalo pang mapaniil.<ref name="Merriman">{{cite book |last=Merriman|first=John M.|date=2016|title=The Dynamite Club: How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror|publisher=[[Yale University Press]]|page=[https://books.google.com/books?id=w8mtCwAAQBAJ&pg=PA63 63]|isbn=978-0-300-21792-6|language=en}}</ref> Noong Kongresong Panlipunang Rebolusyonaryo sa Londres noong 1881, pormal na inaprubahan ang taktikang ito.<ref name="Abidor">{{cite book |last=Abidor|first=Mitchell|url=https://books.google.com/books?id=ELZHEAAAQBAJ&pg=PT7|title=Death to Bourgeois Society: The Propagandists of the Deed|date=2016|publisher=PM Press|isbn=978-1-62963-112-7|language=en}}</ref> === Mutual na tulungan === Ang katawagang "''mutual aid''" tulungang mutuwal (o pagtutulungang-bayan) ay pinasikat ng pilosopong anarkista na si [[Peter Kropotkin]] sa kanyang kalipunan ng mga sanaysay na ''Mutual Aid: A Factor of Evolution''. Dito, ipinangatwiran niya na ang kooperasyon, at hindi ang kompetisyon, ang pangunahing puwersang nagtutulak sa [[ebolusyon]], sa pamamagitan ng [[Mutualismo|mutuwalismo]] sa [[biyolohiya]].<ref name="KropotkinRobinson2020">{{cite book |author1=Peter Kropotkin|author2=Victor Robinson|title=Mutual Aid – A Factor of Evolution: With an Excerpt from Comrade Kropotkin by Victor Robinson|url=https://books.google.com/books?id=CbLoDwAAQBAJ|chapter=Introduction|date=26 Mayo 2020|publisher=Read Books Limited|isbn=978-1-5287-9015-4|language=en}}</ref><ref name="Kropotkin">{{cite book |title=Mutual Aid: A Factor of Evolution|url=http://theanarchistlibrary.org/library/petr-kropotkin-mutual-aid-a-factor-of-evolution|last=Kropotkin|first=Petr|date=1902|via=The Anarchist Library|access-date=6 Mayo 2020|language=en}}</ref> Ipinahayag ni Kropotkin na ang pagtutulungang-bayan ay may praktikal na pakinabang sa pananatiling buhay ng mga tao at hayop at na ito ay naitaguyod sa pamamagitan ng [[likas na pagpili]]. Iginiit din niya na ang pagtutulungang-bayan ay masasabing kasintanda ng kultura ng tao.<ref name="Kropotkin" /> Ang pagkilalang ito sa malawak na katangian at pakinabang ng pagtutulungang-bayan sa bawat indibidwal ay salungat sa mga teorya ng [[Charles Darwin|Darwinismong]] panlipunan, na nagbibigay-diin sa kompetisyon ng mga indibiduwal at sa pananatili ng pinakamainam (''survival of the fittest''). === Pinakamababang antas na hindi maipagkakait === Ang ''irreducible minimum'' o pinakamababang antas na hindi maipagkakait ay isang pangunahing prinsipyong etikal sa ekolohiyang panlipunan ni Murray Bookchin.<ref>{{Cite book |last=Biehl |first=Janet |url=https://theanarchistlibrary.org/library/murray-bookchin-janet-biehl-the-murray-bookchin-reader |title=The Murray Bookchin Reader |date=1999 |language=en}}</ref> Nagmula ito sa pag-aaral ng mga katutubo at lipunang walang herarkiya. Ayon sa prinsipyong ito, ang bawat miyembro ng komunidad ay may walang-kondisyong karapatan sa mga pangunahing pangangailangan sa buhay,<ref>{{Cite news |last=Tokar |first=Brian |date=2008-03-01 |title=On Bookchin's Social Ecology and its Contributions to Social Movements {{!}} Institute for Social Ecology |language=en-US |work=Institute for Social Ecology |url=https://social-ecology.org/wp/2008/03/on-bookchins-social-ecology-and-its-contributions-to-social-movements/ |access-date=2026-07-21}}</ref> tulad ng pagkain, pabahay, at kalusugan—anuman ang kanilang naiambag na trabaho. === Pagwawalang-bisa sa paggawa === Partikular sa mga anarkistang lupon,<ref>{{Cite web |last=Ford|first=Nick|title=7 Key Concepts for Understanding Anti-Work Theory|url=https://www.filmsforaction.org/articles/7-key-concepts-for-understanding-antiwork-theory/|access-date=2022-08-09|website=Films For Action|language=en}}</ref> may ilan na naniniwalang ang [[Trabaho|paggawa]] ay lalong nahiwalay sa tao sa paglipas ng kasaysayan at sa likas na katangian nito ay hindi kasiya-siya at mabigat, kaya't hindi ito dapat ipataw sa pamamagitan ng mga paraang [[pang-ekonomiya]] o [[pampulitika]].<ref>{{Cite web |last=Peters|first=Adele|date=2015-02-02|title=Work Is Bullshit: The Argument For "Antiwork"|url=https://www.fastcompany.com/3041719/work-is-bullshit-the-argument-for-antiwork|access-date=2022-08-09|website=Fast Company|language=en-US}}</ref> Sa ganitong pananaw, may ilan na nananawagan sa pagpapatupad ng walang kondisyong batayang kita (''unconditional basic income'') at/o pagpapaikli ng linggo ng paggawa, gaya ng apat-na-araw na linggo ng trabaho.<ref>{{Cite web |last=Lashbrooke|first=Barnaby|title=The 'Anti-Work' Movement Is A Sign Something's Rotten In The Workplace|url=https://www.forbes.com/sites/barnabylashbrooke/2021/10/25/the-anti-work-movement-is-a-sign-somethings-rotten-in-the-workplace/|access-date=2022-08-09|website=[[Forbes]]|language=en}}</ref> Noong 1985, isinulat ng anarkista at sitwasyonistang manunulat na si Bob Black ang kinikilalang manipestong ''The Abolition of Work'' (''Ang Pagpapawalang-bisa sa Paggawa''). === Pagkakaisa ng pamamaraan at layunin === Sa anarkismo, ang pagkakaisa ng pamamaraan at layunin (''unity of means and ends'') ay tinatawag na politikang preporatibo. Sinasabi nito na ang mga paraang ginagamit sa pagbabago ng lipunan ay dapat mismong nagpapakita ng [[Kalayaan|malaya]], patas, at walang-gobyernong lipunan na gustong itayo. Ang politikang preporatibo ay mga paraan ng pag-oorganisa at mga ugnayang panlipunan na naglalayong isabuhay ang lipunang ninanais itatag ng isang pangkat sa hinaharap.<ref>{{cite web |last=Smith|first=E. T.|date=2023-02-01|title=Prefigurative Politics in Practice|url=https://commonslibrary.org/prefigurative-politics-in-practice/|access-date=2026-05-18|work=The Commons Library|language=en}}</ref> Sa praktika, kabilang dito ang pagbuo ng isang bagong lipunan "sa loob ng balangkas ng lumang lipunan" sa pamamagitan ng pamumuhay ayon sa mga pagpapahalaga at mga estrukturang panlipunang ninanais ng pangkat para sa hinaharap.<ref>{{cite web |title=Understanding Prefigurative Politics: A Deep Dive|url=https://www.classwithmason.com/2024/10/understanding-prefigurative-politics.html|website=Class with Mason|date=25 Oktubre 2024|access-date=25 Oktubre 2024|language=en}}</ref> Ayon kay Carl Boggs, na siyang lumikha ng katawagang ito, layunin ng politikang preporatibo na maisakatawan "sa loob mismo ng kasalukuyang pampulitikang gawain ng isang kilusan [...] ang mga anyo ng ugnayang panlipunan, pagpapasya, [[kultura]], at karanasang pantao na siyang pinakahuling mithiin nito," kaya't nagkakatugma ang paraan at ang layunin ng pagbabagong panlipunan.<ref>Boggs, Carl. 1977. Marxism, Prefigurative Communism, and the Problem of Workers' Control. [https://repository.library.brown.edu/studio/item/bdr:89258/ ''Radical America'' 11 (November)], 100; cf. Boggs Jr., Carl. Revolutionary Process, Political Strategy, and the Dilemma of Power. Theory & Society 4, Blg. 3 (Taglagas), 359-93. (sa Ingles)</ref> Minsan ding ipinagtatanggol ang politikang preporatibo batay sa paniniwalang ang mga layuning makakamit ng isang kilusang panlipunan ay "saligang hinuhubog ng mga paraang ginagamit nito."<ref>Leach, D. K. (2013). Prefigurative politics. The Wiley-Blackwell encyclopedia of social and political movements, 1004-1006. (sa Ingles)</ref> Ang preporatibismo ay ang pagsisikap na isabuhay o isagawa ang politikang preporatibo.<ref>{{Cite journal |last=Heffernan|first=Timothy|date=2020|title='Where Is the New Constitution?': Public Protest and Community-Building in Post–Economic Collapse Iceland|url=https://doi.org/10.3167/arcs.2020.060114|journal=Conflict and Society|volume=6|issue=1|pages=236–254|language=en}}</ref> === Anarkismo at pagkamakabansa o kontra-pagkamakabansa === Ang anarkismo at pagkamakabansa ay kapwa umusbong sa Europa kasunod ng [[Rebolusyong Pranses]] ng 1789, at may mahaba at matatag na ugnayan na maitutunton hanggang kay Mikhail Bakunin at sa kanyang pakikilahok sa kilusang Pan-Slabiko bago pa niya yakapin ang anarkismo. Mahaba rin ang kasaysayan ng pakikilahok ng mga anarkista sa mga kilusang makabansa sa iba't ibang panig ng daigdig, gayundin sa internasyonalismo. Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, malakas ang suporta ng anarkismo sa anasyonalismo at [[Esperanto]].<ref name="nodo50.org">Firth, Will. [http://www.nodo50.org/esperanto/anarkiismo.htm "Esperant Kaj Anarkiismo"]. ''Nodo50''. Nakuha noong 21 Setyembre 2020. "Anarkiistoj estis inter la pioniroj de la disvastigo de Esperanto. En 1905 fondiĝis en Stokholmo la unua anarkiisma Esperanto-grupo. Sekvis multaj aliaj: en Bulgario, Ĉinio kaj aliaj landoj. Anarkiistoj kaj anarki-sindikatistoj, kiuj antaŭ la Unua Mondmilito apartenis al la nombre plej granda grupo inter la proletaj esperantistoj, fondis en 1906 la internacian ligon Paco-Libereco, kiu eldonis la Internacian Socian Revuon. Paco-libereco unuiĝis en 1910 kun alia progresema asocio, Esperantista Laboristaro. La komuna organizaĵo nomiĝis Liberiga Stelo. Ĝis 1914 tiu organizaĵo eldonis multe da revolucia literaturo en Esperanto, interalie ankaŭ anarkiisma. Tial povis evolui en la jaroj antaŭ la Unua Mondmilito ekzemple vigla korespondado inter eŭropaj kaj japanaj anarkiistoj. En 1907 la Internacia Anarkiisma Kongreso en Amsterdamo faris rezolucion pri la afero de internacia lingvo, kaj venis dum la postaj jaroj similaj kongresaj rezolucioj. Esperantistoj, kiuj partoprenis tiujn kongresojn, okupiĝis precipe pri la internaciaj rilatoj de la anarkiistoj." (sa Esperanto)</ref><ref name="naturismo">{{cite news|last=Roselló|first=Josep Maria Roselló|date=17 Agosto 2005|url=http://www.nodo50.org/ekintza/article.php3?id_article%3D310|url-status=dead|title=Dossier: El naturalismo libertario en la península ibérica (1890-1939)|newspaper=Ekintza Zuzena|issue=32|archive-url=https://web.archive.org/web/20120320014704/https://www.nodo50.org/ekintza/article.php3?id_article=310|archive-date=20 Marso 2012|access-date=3 Hunyo 2014|quote=Proliferarán así diversos grupos que practicarán el excursionismo, el naturismo, el nudismo, la emancipación sexual o el esperantismo, alrededor de asociaciones informales vinculadas de una manera o de otra al anarquismo. Precisamente las limitaciones a las asociaciones obreras impuestas desde la legislación especial de la Dictadura potenciarуán indirectamente esta especie de asociacionismo informal en que confluirá el movimiento anarquista con esta heterogeneidad de prácticas y tendencias. Uno de los grupos más destacados, que será el impulsor de la revista individualista ''Ética'' será el Ateneo Naturista Ecléctico, con sede en Barcelona, con sus diferentes secciones la más destacada de las cuales será el grupo excursionista Sol y Vida.|language=es}}</ref><ref name="acracia">{{cite web|last=Díez|first=Xavier|date=1 Abril 2006|url=http://www.acracia.org/1-23a58lainsumision.pdf|url-status=dead|title=La insumisión voluntaria. El anarquismo individualista español durante la Dictadura y la Segunda República (1923-1938)|pages=1–36|archive-url=https://web.archive.org/web/20110723130358/http://www.acracia.org/1-23a58lainsumision.pdf|archive-date=23 Hulyo 2011|access-date=6 Mayo 2011|quote=La insumisión voluntaria: El anarquismo individualista español durante la Dictadura y la Segunda República (1923–1938).|language=es}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], inusig ng Espanyang Francoista ang mga anarkista at mga makabayang Katalan, na marami sa kanila ay malawakang gumagamit ng Esperanto.<ref name="Del Barrio">Del Barrio, Toño; Lins, Ulrich (27–29 Nobyembre 2006). [http://www.nodo50.org/esperanto/artik68es.htm "La utilización del esperanto durante la Guerra Civil Española"]. ''Nodo50''. International Congress on the Spanish Civil War. Hinango noong 21 Setyembre 2020. (sa Kastila)</ref> Iginiit ng anarkistang [[Irlandes]] na si Andrew Flood na ang mga anarkista ay hindi mga makabansa at lubos na tinututulan ang [[pagkamakabansa]]; sa halip, sila ay mga kontra-imperyalista.<ref name="Flood">Flood, Andrew. "An Anarchist Perspective on Irish Nationalism". Workers Solidarity Movement. (sa Ingles)</ref> Katulad nito, itinuturing ng Anarchist Federation (Pederasyong Anarkista) sa Britanya at Irlanda na ang pagkamakabansa ay isang ideolohiyang ganap na nakatali sa pag-unlad ng kapitalismo at hindi kayang lumampas dito.<ref name="Anarchist Federation">[http://www.afed.org.uk/publications/pamphlets-booklets/126-against-nationalism.html "Against Nationalism"]. Anarchist Federation. 3 Abril 2009. Retrieved 23 Setyembre 2020. (sa Ingles)</ref> Si Pierre-Joseph Proudhon, ang unang taong hayagang tumawag sa sarili bilang isang anarkista sa positibong diwa, ay tumutol sa pagkamakabansa, at iginiit na ang "pagwawakas ng militarismo ang misyon ng ika-19 na dantaon, kung hindi ay hahantong ito sa walang hanggang paghina".<ref>Woodcock, George. ''Pierre-Joseph Proudhon''. p. 233. (sa Ingles)</ref> Ayon kay Proudhon, sa ilalim ng kanyang mungkahing mutuwalismo, "wala nang magiging [[nasyonalidad]], wala nang bayang tinubuan sa pampulitikang kahulugan ng mga salitang ito; ang magiging kahulugan na lamang ng mga ito ay pook ng [[kapanganakan]]. Ang tao, anuman ang kanyang [[lahi]] o kulay, ay mamamayan ng daigdig; ang [[pagkamamamayan]] ay isang karapatang maaaring matamo saanman."<ref>Proudhon, Pierre-Joseph. ''General Idea of the Revolution in the Nineteenth Century''. p. 283. (sa Ingles)</ref> === ACAB === [[File:ACABBanner.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:ACABBanner.jpg|left|thumb|Mga anarkista sa [[Leipzig]], [[Alemanya]], na nagpoprotesta habang may hawak na bandilang may nakasulat na "''ACAB, all cops are b...''"]] Ang ACAB, isang daglat para sa ''all cops are bastards'' ("lahat ng pulis ay mga walanghiya" o "lahat ng pulis ay mga bastardo"), ay isang islogang pampulitika na iniuugnay sa mga tutol sa [[kapulisan]]. Karaniwan itong ginagamit bilang kasabihan sa mga ''graffiti'' o ipinapaukit bilang tato. Minsan ay isinusulat din ito bilang 1312, kung saan ang bawat bilang ay kumakatawan sa posisyon ng katumbas na titik sa [[Alpabeto|alpabetong]] Ingles (A=1, C=3, A=1, B=2). Ang pariralang ''all cops are bastards'' ay unang lumitaw sa [[Inglatera]] noong [[dekada 1920]],<ref name="Partridge1986">{{cite book|last=Partridge|first=Eric|title=A Dictionary of Catch Phrases|url=https://archive.org/details/dictionaryofcatc0000part_c8l4|publisher=Taylor & Francis|year=1986|isbn=978-0-415-05916-9|page=[https://archive.org/details/dictionaryofcatc0000part_c8l4/page/1 1]|language=en}}</ref><ref name=":13">{{Cite book|last1=Aitken-Smith|first1=Trent|title=The Tattoo Dictionary|last2=Tyson|first2=Ashley|date=2016|publisher=Octopus|isbn=978-1-78472-254-8|pages=13|language=en}}</ref><ref name="GQ">{{cite web|last=Groundwater|first=Colin|date=11 Hunyo 2020|title=A brief history of ACAB|url=https://www.gq-magazine.co.uk/politics/article/acab-meaning|access-date=11 Setyembre 2020|website=GQ|language=en}}</ref> at kalaunan ay pinaikli bilang "ACAB" ng mga manggagawang nagwewelga noong [[dekada 1940]].<ref name="GQ" /> Sa kasaysayan, ang daglat ay iniugnay sa mga [[kriminal]] sa Reyno Unido.<ref name=":13" /> Una itong naitala bilang tato ng mga bilanggo noong [[dekada 1970]], at karaniwang inilalagay ang tig-isang titik sa bawat daliri, o kung minsan ay ikinukubli bilang maliliit na tuldok sa bawat buko ng kamay.<ref name="ThompsonBlack2006">{{cite book|last1=Thompson|first1=Tim|url=https://archive.org/details/forensichumanide00thom_803|title=Forensic Human Identification: An Introduction|last2=Black|first2=Sue|publisher=Taylor & Francis|year=2006|isbn=978-0-8493-3954-7|page=[https://archive.org/details/forensichumanide00thom_803/page/n391 384]|url-access=limited|language=en}}</ref><ref name=":13" /> Noong 1970, ginamit ng ''Daily Mirror'' ang ACAB bilang pamagat ng isang artikulong nagsasaad na ito ay nakatatak sa isang kasapi ng ''Hells Angels'' na nakita sa [[lansangan]].<ref name="GQ" /> Ginamit din ng [[Direktor sa pelikula|direktor]] ng pelikulang si Sidney Hayers ang isang sinensurang bersyon ng [[parirala]] bilang pamagat ng kaniyang pelikulang [[krimen]] noong 1972 na ''All Coppers Are...''.''<ref>{{cite book|last=Elliot|first=Paul|title=Studying the British Crime Film|url=https://archive.org/details/studyingbritishc0000elli|publisher=Columbia University Press|year=2014|isbn=978-1-906-73374-2|pages=[https://archive.org/details/studyingbritishc0000elli/page/78 78]–79|language=en}}</ref>'' Noong 1977, nakita ng isang mamamahayag mula sa [[Newcastle upon Tyne]] ang daglat na nakasulat sa mga [[dingding]] ng isang selda sa bilangguan.<ref name="Partridge1986" /> Noong dekada 1980, naging simbolo ng kontra-establisimyento ang ACAB, lalo na sa loob ng mga subkulturang punk at ''skinhead'' (o ahit-ulo).<ref name=":13" /><ref name="GQ" /><ref name=":03">{{cite web|title=ACAB|url=https://www.adl.org/education/references/hate-symbols/acab|access-date=2019-05-30|website=Anti-Defamation League|language=en}}</ref> Lalo itong sumikat dahil sa awiting "A.C.A.B." ng bandang Oi! na the 4-Skins, na inilabas noong 1982.<ref name=":13" /><ref name="GQ" /> Sa mga sumunod na taon, naging tanyag ang ACAB bilang [[islogan]] ng mga ''hooligan'' at ''ultras'' sa [[Futbol|putbol]] sa Europa,<ref>{{Cite journal|last=Pollard|first=John|date=2016|title=Skinhead culture: the ideologies, mythologies, religions and conspiracy theories of racist skinheads|journal=Patterns of Prejudice|volume=50|issue=4–5|pages=398–419|doi=10.1080/0031322X.2016.1243349|s2cid=151502563|issn=0031-322X|language=en}}</ref><ref name=":13" /> gayundin ng mga kilusang anarkista at kontra-awtoritaryo sa iba't ibang panig ng mundo.<ref name="GQ" /> Sa ilang konteksto, itinuturing ng Anti-Defamation League (Liga Laban sa Paninirang-puri) ang parirala bilang isang simbolo ng pagkamuhi at inilalarawan ito bilang "isang matagal nang islogan sa kultura ng mga ''skinhead''," habang binabanggit ding ginagamit ito kapwa ng mga [[Rasismo|rasista]] at mga kontra-rasistang ''skinhead''.<ref name=":03" /><ref name="guerra">{{cite journal|last=Guerra|first=Nicola|title=Dalla strada alla letteratura, le spericolate e propizie vicende del forestierismo A.C.A.B.. Il contatto linguistico tra italiano e inglese nelle sottoculture Skinhead e Ultras|trans-title=From the road to literature, the reckless and auspicious events of the forestry industry A.C.A.B .. The linguistic contact between Italian and English in the Skinhead and Ultras subcultures|url=https://www.academia.edu/4566221|journal=Analele Universităţii Din Craiova, Seria Ştiinţe Filologice Linguistică Nr. 1-2|date=Enero 2013|publisher=Universităţii din Craiova|access-date=2020-06-03|language=en}}</ref> Matapos ang pagpaslang ng pulis na si Derek Chauvin kay [[George Floyd]] noong Mayo 2020, mas naging madalas ang paggamit ng katawagang ACAB ng mga taong tutol sa kapulisan.<ref name="vice_acab">{{cite news |work=Vice|last=Poulter|first=James|title=How 'ACAB' Became the Universal Anti-Police Slogan|url=https://www.vice.com/en/article/acab-all-cops-are-bastards-origin-story-protest/|access-date=2020-08-26|date=2020-06-08|language=en}}</ref> Habang lumalaganap sa buong Estados Unidos ang mga protesta bilang tugon sa [[Pagpatay kay George Floyd|pagkamatay ni Floyd]] at ang mga talakayan tungkol sa karahasang isinasagawa ng pulisya na may motibong panlahi, mas madalas ding nabanggit ang ACAB sa mga plataporma ng [[hatirang pangmadla]], at nagsimula ring ibenta ang mga produktong may nakalimbag na daglat na ito.<ref name="vice_acab" /> Ayon sa mga tagapagtaguyod ng katawagan, ang ACAB ay nangangahulugang ang bawat pulis ay may pananagutan sa isang hindi makatarungang sistema. [[Pangangatuwiran|Ipinapangatuwiran]] nila na kahit hindi mismo nakikilahok ang isang pulis sa kalupitan ng pulisya o sa [[rasismo]] sa pagpapatupad ng [[batas]], may [[pananagutan]] pa rin siya sa mga ginawa ng kaniyang mga kasamahan dahil hindi niya ito tinututulan o sinusubukang pigilan.<ref>{{Cite web|date=2020-06-01|title=What I mean when I say I want to abolish the police|url=https://www.independent.co.uk/voices/acab-abolish-police-george-floyd-protests-cops-a9543386.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20200602083406/https://www.independent.co.uk/voices/acab-abolish-police-george-floyd-protests-cops-a9543386.html|archive-date=2020-06-02|url-access=limited|url-status=live|access-date=2021-12-17|website=The Independent|language=en}}</ref> === Pagbuwag sa bilangguan === [[File:La_presó_és_tortura.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:La_pres%C3%B3_%C3%A9s_tortura.jpg|thumb|Isang ''graffiti'' o sulat sa pader sa [[Cataluña]] na nakasulat sa [[wikang Kastila]] na may salin na "Ang bilangguan ay pagpapahirap" at simbolong Bilog-A ng anarkismo.]] Ang pagbuwag sa bilangguan (''prison abolition'') ay isang kilusan na naglalayong buwagin ang bilangguan bilang isang institusyon.<ref name="Frampton">{{cite news |last1=Frampton|first1=Thomas Ward|title=The Dangerous Few: Taking Seriously Prison Abolition and Its Skeptics|url=https://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/hlr135&div=98&id=&page=|access-date=15 Agosto 2025|work=Harvard Law Review|date=2021–2022|pages=2013|language=en}}</ref> Hindi tulad ng reporma sa bilangguan, layunin ng pagbuwag sa bilangguan na magtatag ng isang sistema ng [[Katarungan|hustisyang]] pangkriminal na hindi gumagamit ng pagkakapiit bilang paraan ng pagpaparusa. Karaniwang itinataguyod ng mga tagasuporta nito ang makapanunumbalik na hustisya, na naglalayong maituwid at maibalik sa lipunan ang mga [[nagkasala]], sa halip na ang mapagganting hustisya, na naglalayong magparusa sa nagkasala batay sa tindi ng kaniyang krimen. Madalas ding isinusulong ng mga tagapagtaguyod ng pagbuwag sa bilangguan ang malalaking pagbabagong pang-estruktura upang maiwasan ang krimen sa antas ng [[lipunan]] sa pamamagitan ng pagtugon sa mga ugat nito. Ayon sa pananaw na ito, ang krimen ay bunga ng mga suliraning panlipunan tulad ng rasismo at [[kahirapan]]. Bahagyang nabuo ang kilusan para sa pagbuwag sa bilangguan sa Estados Unidos bilang tugon sa pag-aalsa sa Bilangguan ng Attica noong 1971, na nagbigay-pansin sa mga di-makataong kalagayang laganap sa mga bilangguan. Ang mga kilalang aktibista, lalo na si Angela Davis, ay nakatulong upang mabigyang-pansin ang usapin ng pagbuwag sa bilangguan, bagaman nanatili itong higit na limitado sa mga makakaliwang pangkat at mga akademikong lupon. Muling sumigla ang interes sa kilusan matapos ang pagpaslang kay George Floyd noong 2020 at ang mga kaguluhang sibil na sumunod dito, na nagbigay-diin sa mga hindi pagkakapantay-pantay batay sa lahi sa loob ng sistemang hustisyang pangkriminal. === Pagpapalaya sa kabataan === Ang pagpapalaya sa mga bata (''child liberation'') sa anarkismo ay ang paniniwala na ang mga bata at [[kabataan]] ay nararapat magkaroon ng buong awtonomiya, respeto, at kalayaan mula sa panunupil ng mga matatanda, mapilitang pagpapalaki ng magulang, at sapilitang pag-aaral. Pangunahing layunin nito na wakasan ang pagtrato sa mga bata bilang pag-aari ng [[magulang]], palitan ang mga tradisyonal na paaralan ng mga boluntaryong espasyo sa pag-aaral, at tiyakin ang tulong-komunidad para sa mga pangunahing pangangailangan. Ang kilusan para sa mga karapatan ng kabataan (''youth rights movement''), na inilalarawan din bilang pagpapalaya sa kabataan (''youth liberation''), ay isang umuusbong na kilusang mula sa mga karaniwang mamamayan na naglalayong labanan ang [[Diskriminasyon sa gulang|diskriminasyon sa edad]] at isulong ang mga karapatang sibil ng mga kabataan—yaong mga hindi pa umaabot sa edad ng legal na ganap na gulang, na 18 taong gulang sa karamihan ng mga bansa. May ilang pangkat na nilalabanan ang pedopobya at ephebipobiya sa lipunan sa pamamagitan ng pagtataguyod ng tinig ng kabataan, pagbibigay-kapangyarihan sa kabataan, at sa huli, ng pagkakapantay-pantay sa pagitan ng mga henerasyon sa pamamagitan ng pakikipagtuwang ng kabataan at mga nakatatanda.<ref>Fletcher, A. (2006) ''[http://www.commonaction.org/WYVH.pdf Washington Youth Voice Handbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081001193809/http://www.commonaction.org/WYVH.pdf|date=2008-10-01}}'' Olympia, WA: CommonAction. (sa Ingles)</ref> Maraming tagapagtaguyod ng mga karapatan ng kabataan ang itinatangi ang kanilang kilusan mula sa kilusan para sa mga karapatan ng mga bata, sapagkat ipinapangatuwiran nilang ang huli ay nagsusulong ng mga pagbabagong kadalasang higit na naghihigpit sa mga bata at kabataan.<ref>Axon, K. (n.d.) [https://web.archive.org/web/20080215235519/http://www.asfar.org/zine/1st/Pedophobia.html ''The Anti-Child Bias of Children's Advocacy Groups''] Chicago, IL: Americans for a Society Free of Age Restrictions. (sa Ingles)</ref> === Anarkiyang pakikipagrelasyon === [[File:RA_symbol.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:RA_symbol.jpg|left|thumb|Simbolo ng anarkiyang pakikipagrelasyon]] Ang anarkiyang pakikipagrelasyon ay ang paglalapat ng mga prinsipyong anarkista sa mga [[ugnayang interpersonal]].<ref name=":4">{{Cite book |last=Pérez-Cortés|first=Juan-Carlos|title=Relationship Anarchy: Occupy Intimacy!|date=2022|publisher=La Oveja Roja|isbn=979-8-3680-3944-2|location=Madrid|language=en}}</ref> Kabilang sa mga pangunahing pagpapahalaga nito ang awtonomiya, mga gawaing laban sa herarkiya, pagtutol sa normatibidad, at pagkakaugnayang nakabatay sa pagtutulungan ng pamayanan.<ref>{{Cite web|title=The Difference Between Relationship Anarchy and Non-Hierarchical Polyamory|url=http://www.relationship-anarchy.com/videos/2016/6/20/the-difference-between-relationship-anarchy-and-non-hierarchical-polyamory|website=Relationship Anarchy|language=en-GB|access-date=2020-05-07|archive-date=2020-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200503103805/http://www.relationship-anarchy.com/videos/2016/6/20/the-difference-between-relationship-anarchy-and-non-hierarchical-polyamory|url-status=dead}}</ref><ref name=":24">{{Cite web|date=2020-09-05|title=The Great Showdown of Hierarchical Polyamory vs. Relationship Anarchy|url=http://thenewmodality.com/the-great-showdown-of-hierarchical-polyamory-vs-relationship-anarchy/|access-date=2022-02-14|website=The New Modality|language=en-US|archive-date=2022-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20220120105438/http://thenewmodality.com/the-great-showdown-of-hierarchical-polyamory-vs-relationship-anarchy/|url-status=live}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|title=Can relationship anarchy create a world without heartbreak? {{!}} Aeon Ideas|url=https://aeon.co/ideas/can-relationship-anarchy-create-a-world-without-heartbreak|access-date=2022-02-14|website=Aeon|language=en|archive-date=2020-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200320145346/https://aeon.co/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=What Is Relationship Anarchy?|url=https://www.mindbodygreen.com/articles/what-is-relationship-anarchy|publisher=Mindbodygreen|access-date=2023-04-26|website=MBGRelationships|date=2 Agosto 2020|archive-date=2023-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230426200016/https://www.mindbodygreen.com/articles/what-is-relationship-anarchy|url-status=live|language=en}}</ref> Hayagan itong tumututol sa amatonormatibidad<ref>{{Cite web|date=2018-05-09|title=Are You Radical Enough to Be a Relationship Anarchist?|url=https://www.gq.com/story/relationship-anarchy|access-date=2022-02-14|website=GQ|language=en-US|archive-date=2020-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200320213043/https://www.gq.com/story/relationship-anarchy|url-status=live}}</ref> at mononormatibidad, at karaniwan—bagaman hindi sa lahat ng pagkakataon—na hindi monogamo.<ref name=":14">{{Cite web|last=Heaney|first=Katie|date=2018-10-23|title=What It's Like Being a Relationship Anarchist|url=https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|access-date=2022-02-14|website=The Cut|language=en-us|archive-date=2022-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417014230/https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|url-status=live}}</ref><ref name=":3" /><ref name=":04">{{Cite web|last=Lopez|first=Veronica|date=2021-10-15|title=Here's What to Know About Relationship Anarchy|url=https://www.cosmopolitan.com/sexopedia/a37973461/relationship-anarchy/|access-date=2022-02-13|website=Cosmopolitan|language=en-US|archive-date=2021-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20211206194702/https://www.cosmopolitan.com/sexopedia/a37973461/relationship-anarchy/|url-status=live}}</ref><ref name=":15">{{Cite web|last=Heaney|first=Katie|date=2018-10-23|title=What It's Like Being a Relationship Anarchist|url=https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|access-date=2022-02-14|website=The Cut|language=en-us|archive-date=2022-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417014230/https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|url-status=live}}</ref> Naiiba ito sa poliyamorya, ''solo poly'', ''swinging'', at iba pang anyo ng pakikipagrelasyon, sapagkat maaaring taglay pa rin ng mga ito ang mga estrukturang gaya ng amatonormatibidad, herarkiya ng mga matalik na relasyon, at mga tuntuning naglilimita sa awtonomiya.<ref name=":24" /><ref name=":04" /><ref name="De las Heras Gómez pp. 644–660">{{cite journal |last=De las Heras Gómez|first=Roma|title=Thinking Relationship Anarchy from a Queer Feminist Approach|journal=Sociological Research Online|publisher=SAGE Publications|volume=24|issue=4|date=2018-12-20|issn=1360-7804|doi=10.1177/1360780418811965|pages=644–660|s2cid=220124663|url=https://qsu070.noblogs.org/files/2020/10/De-las-Heras-G%C3%B3mez-2018-Thinking-Relationship-Anarchy-from-a-Queer-Feminist-Approach.pdf|access-date=2022-12-19|archive-date=2022-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20221219162224/https://qsu070.noblogs.org/files/2020/10/De-las-Heras-G%C3%B3mez-2018-Thinking-Relationship-Anarchy-from-a-Queer-Feminist-Approach.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Binibigyang-kahulugan din ang anarkiyang pakikipagrelasyon bilang isang bagong paradigma kung saan ang pagiging malapit sa isa't isa at awtonomiya ay hindi na itinuturing na mga bagay na likas na nagkakasalungatan o lumilikha ng suliranin sa loob ng isang relasyon.<ref>{{cite web |last1=Guillén|first1=Ricardo|title=Beyond romantic love – an analysis of how the dilemma of closeness vs. autonomy is handled in relationship anarchy discourse|url=https://lup.lub.lu.se/student-papers/search/publication/8968241|website=LUP Student Papers|publisher=Lund University Libraries|access-date=29 Nobyembre 2021|archive-date=19 Oktubre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019121447/https://lup.lub.lu.se/student-papers/search/publication/8968241|url-status=live|language=en}}</ref> == Perspektibong pang-ekonomiya == === Komunismong anarkista === Ang anarkistang komunismo{{refn|Kilala din bilang "anarko-komunismo"<ref>{{cite book |last1=Hodges |first1=Donald C. |url=https://books.google.com/books?id=Pu7zAgAAQBAJ |title=Sandino's Communism: Spiritual Politics for the Twenty-First Century |year=2014 |publisher=University of Texas Press |isbn=978-0292715646 |language=en |page=[https://books.google.com/books?id=Pu7zAgAAQBAJ&q=Anarcho-communism&pg=PA3 3] |access-date=21 Disyembre 2019 |archive-date=22 Hulyo 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210722044609/https://books.google.com/books?id=Pu7zAgAAQBAJ |url-status=live |via=Google Books}}</ref><ref>{{cite book |last1=Kinna |first1=Ruth|title=The Bloomsbury Companion to Anarchism |url=https://books.google.com/books?id=dNuoAwAAQBAJ |year=2012 |publisher=Bloomsbury Publishing|language=en |isbn=978-1441142702 |language=en |page=[https://books.google.com/books?id=dNuoAwAAQBAJ&q=Anarcho-communism&pg=PA329 329] |access-date=21 Disyembre 2019 |archive-date=15 Enero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115214158/https://books.google.com/books?id=dNuoAwAAQBAJ |url-status=live |via=Google Books}}</ref><ref>{{cite book |last1=Wetherly |first1=Paul |title=Political Ideologies |url=https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ |date=2017 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0198727859 |pages=[https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&q=anarcho-communism 130], [https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&q=anarcho-communism 137], [https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&q=anarcho-communism 424] |language=en |access-date=21 Disyembre 2019 |archive-date=22 Hulyo 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210722044620/https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ |url-status=live |via=Google Books}}</ref> o "komunismong libertaryo".{{Sfn|Nettlau|1996|p=145}}<ref>{{cite book |last=Bolloten |first=Burnett |url=https://books.google.com/books?id=-VarDLHA3_YC&q=%22libertarian%20communism%22&pg=PA65 |title=The Spanish Civil War: Revolution and Counterrevolution |publisher=University of North Carolina Press |year=1991 |isbn=978-0807819067 |page=65 |access-date=25 Marso 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220211095511/https://books.google.com/books?id=-VarDLHA3_YC&q=%22libertarian%20communism%22&pg=PA65 |archive-date=11 Pebrero 2022 |url-status=live |via=Google Books|language=en}}</ref>|group=nb|name=nb4}} ay isang pinakadulong-kaliwang ideolohiyang pampulitika at paaralan ng kaisipang anarkista na nagsusulong ng isang anyo ng komunismo. Ang [[komunismo]] (mula sa salitang [[Wikang Latin|Latin]] na ''communis'', na nangangahulugang "panlahat" o "pangkaraniwan"){{sfn|Ball|Dagger|2019}}{{sfn|Ball|Dagger|2019}} ay isang ideolohiyang pampulitika at pang-ekonomiya na naglalayong lumikha ng isang lipunang komunista—isang kaayusang sosyoekonomikong walang uri na nakasentro sa sama-samang pagmamay-ari ng mga kasangkapan sa produksyon, distribusyon, at pagpapalitan, at namamahagi ng mga produkto sa lipunan batay sa pangangailangan.<ref>{{cite book |last=Ely|first=Richard T|title=French and German socialism in modern times|date=1883|publisher=Harper & Brothers|location=New York|pages=35–36|oclc=456632|quote=All communists without exception propose that the people as a whole, or some particular division of the people, as a village or commune, should own all the means of production{{snd}}land, houses, factories, railroads, canals, etc.; that production should be carried on in common; and that officers, selected in one way or another, should distribute among the inhabitants the fruits of their labor.|language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Bukharin|first1=Nikolai|title=The ABC of Communism|last2=Preobrazhensky|first2=Yevgeni|date=1922|publisher=Communist Party of Great Britain|location=Londres, Inglatera|pages=72–73, § 20|translator-last1=Paul|translator-first1=Cedar|chapter=Distribution in the communist system|access-date=18 Agosto 2021|orig-date=1920|translator-last2=Paul|translator-first2=Eden|chapter-url=https://www.marxists.org/archive/bukharin/works/1920/abc/ABC-of-Communism.pdf#page=67|via=Marxists Internet Archive|archive-url=https://web.archive.org/web/20250212173140/https://www.marxists.org/archive/bukharin/works/1920/abc/ABC-of-Communism.pdf#page=67|archive-date=12 Pebrero 2025|language=en}}</ref><ref name="Steele p.43">{{harvp|Steele|1992|p=43}}: "One widespread distinction was that socialism socialised production only while communism socialised production and consumption."</ref> Nananawagan ang anarkistang komunismo sa pag-aalis ng mga herarkiya, gayundin ng pribadong pag-aari, subalit pinananatili ang personal na pag-aari at ang mga bagay, [[Kalakalan|kalakal]], at serbisyong kolektibong pag-aari. Sinusuportahan nito ang panlipunang pagmamay-ari ng ari-arian at ang pamamahagi ng mga [[yaman]] ayon sa prinsipyong "[[mula sa bawat isa ayon sa kaniyang kakayahan, para sa bawat isa ayon sa kaniyang pangangailangan]]." Unang nabuo ang anarkistang komunismo bilang isang natatanging kaisipan sa seksiyong Italyano ng ''International Workingmen's Association''.{{Sfn|Pernicone|1993|pp=111–113}} Nang maglaon, naging mahalaga ang mga teoretikal na akda ni Peter Kropotkin, sapagkat pinalawak at pinaunlad ng mga ito ang kapuwa maka-organisasyong agos ng anarkistang komunismo at ang maka-pag-aalsang agos na tumututol sa pormal na organisasyon.{{Sfn|Pengam|1987|pp=74–75}} Kabilang sa mga halimbawa ng mga lipunang anarkistang komunista ang mga teritoryong anarkista ng Makhnovshchina noong Rebolusyong Ruso,<ref>{{cite book |last=Skirda|first=Alexandre|title=Nestor Makhno: Anarchy's Cossack|publisher=AK Press|year=2004|isbn=1902593685|location=Edinburgh|page=394|translator-last=Sharkey|translator-first=Paul|oclc=58872511|orig-year=1982|language=en}}</ref> at ang mga teritoryo ng Rebolusyong Espanyol, lalo na ang rebolusyonaryong Cataluña.<ref>{{cite book |url=http://www.revoltlib.com/?id=1045|first=Murray|last=Bookchin|archive-url=https://web.archive.org/web/20211023194646/http://www.revoltlib.com/%3Fid%3D1045|archive-date=23 October 2021|title=To Remember Spain: The Anarchist and Syndicalist Revolution of 1936|date=2 Pebrero 2017|quote=In anarchist industrial areas like Catalonia, an estimated three-quarters of the economy was placed under workers' control, as it was in anarchist rural areas like Aragon. [...] In the more thoroughly anarchist areas, particularly among the agrarian collectives, money was eliminated and the material means of life were allocated strictly according to need rather than work, following the traditional precepts of a libertarian communist society.|language=en}}</ref> === Mutuwalismo === {{main|Mutuwalismo}} Ang [[Mutualismo|mutuwalismo]] ay isang paaralan ng kaisipang anarkista at teoryang pang-ekonomiya na nagsusulong ng pagkontrol ng mga manggagawa sa mga kasangkapan ng produksyon, ng isang malayang pamilihan na binubuo ng mga indibiduwal na [[Artesano|artisano]], mga nag-iisang pagmamay-ari, at mga [[kooperatiba]] ng mga manggagawa, gayundin ng mga karapatan sa pag-aari batay sa okupasyon at paggamit. Bilang mga tagapagtaguyod ng teorya ng halaga ng paggawa at teorya ng paggawa sa pagmamay-ari, tinututulan ng mga mutuwalista ang lahat ng anyo ng renta sa ekonomiya, [[Tubo (ekonomika)|tubo]], at [[interes]] na lampas sa nominal na interes, sapagkat itinuturing nila ang mga ito na nakabatay sa pagsasamantala sa paggawa. Hangarin ng mga mutuwalista na bumuo ng isang ekonomiyang walang akumulasyon ng kapital o konsentrasyon ng pagmamay-ari ng lupa. Hinihikayat din nila ang pagtatatag ng sariling pamamahala ng mga manggagawa, na sa kanilang pananaw ay maaaring suportahan sa pamamagitan ng paglalabas ng mutuwal na kredito ng mga mutuwal na bangk, na may layuning makalikha ng isang lipunang [[pederal]]. Ayon kay Peter Kropotkin, nagmula ang mutwalismo sa mga pangyayari ng Rebolusyong Pranses, lalo na sa pederalista at tuwirang demokratikong estruktura ng [[Komuna ng Paris]].{{Sfn|Marshall|1993|pp=431-432}} Ang mga saligan ng teoryang pang-ekonomiya ng mutwalismo ay nag-ugat sa radikalismo ng [[Mga Ingles|Ingles]] na [[Sosyalismo|sosyalistang]] si Thomas Spence. Hinango niya mula sa [[Bibliya]], gayundin sa mga liberal na akda nina [[John Locke]] at James Harrington, ang panawagang buwagin ang pribadong pagmamay-ari at ilagay ang kontrol sa produksyon sa mga manggagawa sa pamamagitan ng mga kooperatiba ng mga manggagawa.{{Sfn|Carson|2018|p=83}} Unang ginamit ang katawagang "mutuwalismo" noong dekada 1820. Sa simula, itinuring itong kasingkahulugan ng mga katawagang tulad ng "mutuwal na pagtutulungan", "pagkakatumbasan", at "makatarungang pakikitungo".{{Sfn|Wilbur|2019|p=213}} Noong 1822, ginamit ng Pranses na pilosopong utopista na si [[Charles Fourier]] ang katawagang mutuwalismong pinagsamang nagtatagpo (Pranses: ''mutualisme composé convergent'') upang ilarawan ang isang anyo ng progresibong [[edukasyon]] na iniangkop sa Sistemang Monitoriyal ng mga mag-aaral na nagsisilbing guro sa kapwa mag-aaral.{{Sfn|Wilbur|2019|pp=214-215}} === Ekonomiyang regalo === Ang ekonomiyang regalo (''gift economy'') o kulturang regalo ay isang sistema ng [[pagpapalitan]] kung saan ang mga mahahalagang bagay ay hindi ipinagbibili, kundi kusang ibinibigay nang walang hayag na kasunduan para sa agarang o hinaharap na kapalit.<ref name="Cheal">{{cite book |last=Cheal|first=David J|title=The Gift Economy|publisher=Routledge|location=New York|year=1988|pages=1–19|chapter=1|isbn=0415006414|chapter-url=https://books.google.com/books?id=o-wNAAAAQAAJ&pg=PP1|access-date=2009-06-18|language=en}}</ref> Ang pagbibigay ng regalo sa isang kulturang regalo ay pinamamahalaan ng mga pamantayang panlipunan at mga kaugalian; bagaman may umiiral na inaasahan ng katumbasan, ang mga regalo ay hindi ibinibigay bilang tahasang kapalit ng mga produkto o serbisyo kapalit ng [[salapi]] o ng iba pang produkto o serbisyo.<ref name="R. Kranton">R. Kranton: ''Reciprocal exchange: a self-sustaining system'', American Economic Review, V. 86 (1996), Issue 4 (Setyembre), pp. 830–851 (sa Ingles)</ref> Naiiba ito sa [[ekonomiyang pamilihan]] o [[Palitan ng kalakal|palitang-kalakal]], kung saan ang mga produkto at serbisyo ay pangunahing ipinagpapalit nang hayagan batay sa halagang natatanggap bilang kapalit. [[File:Give_away_shop_utrecht_inside.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Give_away_shop_utrecht_inside.jpg|right|thumb|Sa loob ng tindahang pamigay sa [[Utrecht]]. Mababasa sa paskil ang: "Sapat ang ibinibigay ng daigdig para sa pangangailangan ng lahat, subalit hindi para sa kasakiman ng lahat."]] Ang mga tindahang pamigay (''give-away shops''), malayang tindahan (''freeshops''), o libreng tindahan (''free stores'') ay mga tindahan kung saan libre ang lahat ng paninda. Katulad ang mga ito ng mga tindahang pangkawanggawa (''charity shops''), na karamihan sa mga ipinamimigay ay mga gamit na segunda mano—subalit ang kaibhan ay walang anumang bayad ang lahat ng bagay. Maging ito man ay [[aklat]], [[muwebles]], [[kasuotan]], o [[kagamitang pambahay]], malaya itong ibinibigay, bagaman may ilang tindahan na nagpapatupad ng patakarang "magbigay ng isa, kumuha ng isa" (''one-in, one-out''), gaya ng sa mga palitang tindahan (''swap shops''). Ang libreng tindahan ay isang anyo ng nakabubuong tuwirang pagkilos na nag-aalok ng alternatibo sa pamimili sa loob ng balangkas na nakabatay sa salapi, na nagpapahintulot sa mga tao na magpalitan ng mga produkto at serbisyo sa labas ng isang ekonomiyang nakasalalay sa pera. Ang pangkat na kontra-kultura ng [[dekada 1960]] na The Diggers<ref>{{cite book |author1=John Campbell McMillian|author2=Paul Buhle|title=The new left revisited|url=https://books.google.com/books?id=U_Ohks41z2IC&pg=PA112|access-date=28 Disyembre 2011|year=2003|publisher=Temple University Press|isbn=978-1566399760|pages=112–|language=en}}</ref> ay nagbukas ng mga libreng tindahan na namimigay ng kanilang mga paninda, naghahain ng libreng pagkain, namamahagi ng mga libreng [[Medisina|gamot]], nagbibigay ng salapi, nag-oorganisa ng mga libreng konsiyerto, at lumilikha ng mga likhang-sining na pampulitika.<ref name="Lytle2005">{{cite book|last=Lytle|first=Mark Hamilton|title=America's Uncivil Wars: The Sixties Era from Elvis to the Fall of Richard Nixon|url=https://books.google.com/books?id=5w3iBwAAQBAJ|year=2005|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0190291846|pages=213, 215|language=en}}</ref> Hinango ng The Diggers ang kanilang pangalan mula sa orihinal na English Diggers na pinamunuan ni Gerrard Winstanley,<ref name="Digger Archives">{{cite web |url=http://www.diggers.org/overview.htm|title=Overview: who were (are) the Diggers?|access-date=2007-06-17|work=The Digger Archives|language=en}}</ref> at layunin nilang bumuo ng isang maliit na lipunang malaya sa salapi at kapitalismo.<ref name="American Experience doc">{{cite video |people=Gail Dolgin; Vicente Franco|date=2007|title=American Experience: The Summer of Love|url=https://www.pbs.org/wgbh/amex/love/index.html|publisher=PBS|access-date=2007-04-23|archive-date=2017-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20170325104758/http://www.pbs.org/wgbh/amex/love/index.html|url-status=dead|language=en}}</ref> Maraming anarkista, lalo na ang mga anarko-primitibista at anarko-komunista, ang naniniwalang ang iba't ibang anyo ng ekonomiyang regalo ay maaaring maging susi sa pagputol sa siklo ng [[kahirapan]]. Dahil dito, madalas nilang hangarin na baguhin ang buong lipunan tungo sa isang ekonomiyang regalo. Itinuturing ng mga anarko-komunista ang ekonomiyang regalo bilang isang huwarang sistema na walang salapi, mga pamilihan, o sentralisadong pagpaplano. Ang pananaw na ito ay maitutunton kahit man lamang kay Peter Kropotkin, na nakakita sa mga pamayanang mangangaso at mangangalap na kaniyang napuntahan bilang huwaran ng mutuwal na pagtutulungan.<ref>Mutual Aid: A Factor of Evolution (1955 malambot na pabalat (muling inimprenta 2005), kabilang ang paunang salita noong 1914 ni Kropotkin, Paunang Salita at Bibliyograpiya ni Ashley Montagu, at ''The Struggle for Existence'', ni Thomas H. Huxley ed.). Boston: Extending Horizons Books, Porter Sargent Publishers. {{ISBN|0875580246}}. Project Gutenberg e-text, Project LibriVox librong awdyo (sa Ingles)</ref> Bilang kapalit ng sistemang pamilihan, itinataguyod ng mga anarko-komunista—gaya ng mga nanirahan sa ilang nayon sa Espanya noong [[dekada 1930]]—ang isang ekonomiyang regalo na walang salapi, kung saan ang mga produkto at serbisyo ay nililikha ng mga manggagawa at ipinamamahagi sa mga tindahang pangkomunidad. Sa sistemang ito, ang bawat isa (kabilang ang mismong mga manggagawang lumikha ng mga ito) ay may karapatang kumuha at gumamit ng anumang produkto o serbisyo na kanilang nais o kailangan bilang kabayaran sa kanilang ambag sa paglikha ng mga produkto at serbisyo.<ref>[Augustin Souchy, "A Journey Through Aragon," sa Sam_Dolgoff (pat.), The Anarchist Collectives, ts. 10] (sa Ingles)</ref> === Ekonomiyang aklatan === Ang ekonomiyang aklatan (''library economy'') ay isang teoretikal na sistemang pang-ekonomiya para sa isang lipunan kung saan ang mga tradisyonal na tindahan ng tingi ay ganap na pinapalitan ng mga [[aklatan]] ng mga bagay (''libraries of things''). Ang mga ito ay mga organisasyong sama-samang pagmamay-ari ng isang [[pamayanan]] na nagpapahiram ng mga bagay na angkop sa sistemang pagpapahiram—lalo na yaong mga bagay na paminsan-minsan lamang gamitin subalit mahirap itabi o itago, tulad ng mga espesyal na kagamitang pangkusina at mga natatanging kagamitang [[Teknolohiya|teknolohikal]]. Kabilang din dito ang mga karaniwang ipinahihiram ng mga tradisyonal na aklatan, gaya ng mga [[aklat]], dyornal, at iba pang midya. Ang anumang bagay na hindi angkop na ipamahagi sa pamamagitan ng sistemang pagpapahiram ay sa halip ay malayang ipamamahagi batay sa pangangailangan. Nalalapat ito sa mga bagay na maaari lamang gamitin nang minsan o yaong nangangailangan ng napakahabang panahon bago mailipat ang pagmamay-ari, tulad ng [[pagkain]] at [[pabahay]].<ref>{{Cite web |url=https://www.law.georgetown.edu/environmental-law-review/blog/is-a-library-centric-economy-the-answer-to-sustainable-living/|title=Is a Library-Centric Economy the Answer to Sustainable Living?|website=law.georgetown.edu|access-date=2026-03-01|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://stimpunks.org/glossary/library-economy/|title=Library Economy - Stimpunks Foundation|website=stimpunks.org|access-date=2026-03-01|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://enlightenknowledge.com/library-economy-components-and-multifaceted-role/|title=Library Economy: Components and Multifaceted role|website=enlightenknowledge.com|access-date=2026-03-01|language=en}}</ref> Sa loob ng anarkismo, ang ekonomiyang aklatan ay isang iminungkahing paraan ng pag-oorganisa ng mga pinagkukunang-yaman at pamamahagi ng mga [[produkto]] at serbisyo batay sa mga komon (''commons''), malayang pagsasama (''free association''), at sama-samang pamamahala, sa halip na pribadong pagmamay-ari o kontrol ng estado.<ref name=":5">{{Cite book |last=Andrewism |url=https://theanarchistlibrary.org/library/andrewism-how-anarchy-works |title=How Anarchy Works |date=2024-05-01 |language=en}}</ref> Inilalarawan ito ni Andrewismo bilang isang paraan ng pag-unawa sa kung paano maisasagawa sa praktika ang mga prinsipyong anarkista sa larangan ng ekonomiya. Nakabatay ito sa tatlong pangunahing simulain: ''usufruct'' (malayang paggamit ng mga komon ayon sa pangangailangan), ''irreducible minimum'' (pinakamababang antas na hindi maipagkakait), at ''complementarity'' (pagkilala sa magkakaibang kakayahan at pangangailangan ng mga tao bilang magkatuwang at hindi magkakumpitensya).<ref name=":5" /> === Kontra-ekonomika === Ang kontra-ekonomika (''counter-economics'') ay isang teoryang pang-ekonomiya at rebolusyonaryong pamamaraan na binubuo ng tuwirang pagkilos na isinasagawa sa pamamagitan ng [[itim na pamilihan]] o abong pamilihan. Bilang isang termino, unang ginamit ito ng mga Amerikanong aktibista at teorista ng libertaryanismo na sina Samuel Edward Konkin III at J. Neil Schulman. Binigyang-kahulugan ito ni Konkin bilang pag-aaral o pagsasagawa ng "lahat ng mapayapang kilos ng tao na ipinagbabawal ng Estado."<ref>{{Cite web |title=Agorism: Revolutionary market anarchism |url=https://agorism.eu.org/ |access-date=2026-07-29 |website=Agorism: Revolutionary market anarchism |language=en-US}}</ref> Ang termino ay pinaikling anyo ng kontra-ekonomika laban sa establisimyento at maaari ring tawaging kontra-politika. Isinama ni Schulman ang kontra-ekonomika sa doktrina ni Konkin na agorismo,<ref>Afterword by Samuel Edward Konkin in ''Alongside Night'' (1999). Pulpless.com. p. 274. {{ISBN|1-58445-120-3}}. {{ISBN|978-1-58445-120-4}}. (sa Ingles)</ref> isang pilosopiyang panlipunan ng kaliwang libertaryanismo<ref>{{Cite web |title=Interview With Samuel Edward Konkin III |url=http://www.spaz.org/~dan/individualist-anarchist/software/konkin-interview.html |access-date=2026-07-29 |website=www.spaz.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=Apr 28, 2015|title=Black-Market Activism: Samuel Edward Konkin III and Agorism|url=https://www.libertarianism.org/columns/black-market-activism-samuel-edward-konkin-iii-agorism|archive-url=https://web.archive.org/web/20160514001633/http://www.libertarianism.org/columns/black-market-activism-samuel-edward-konkin-iii-agorism|archive-date=2016-05-14|access-date=2026-07-29|website=www.libertarianism.org}}</ref> at isang sangay ng anarkismong pampamilihan na nagtataguyod ng paglikha ng isang lipunan kung saan ang lahat ng ugnayan sa pagitan ng mga tao ay nakabatay sa kusang-loob na pagpapalitan.<ref name="Konkin">{{cite book|url=http://www.kopubco.com/pdf/An_Agorist_Primer_by_SEK3.pdf|title=An Agorist Primer|last=Konkin III|first=Samuel Edward|publisher=Kopubco|date=Disyembre 2008|access-date=21 Disyembre 2019|quote=The goal of agorism is the agora. The society of the open marketplace as near to untainted by theft, assault, and fraud as can be humanly attained is as close to a free society as can be achieved. And a free society is the only one in which each and every one of us can satisfy his or her subjective values without crushing others' values by violence and coercion.|language=en}}</ref> == Halimbawa ng pamayanang anarkista == === '''Rebolusyon sa Cataluña''' === Ang Rebolusyonaryong [[Cataluña]]{{Sfnm|1a1=Alexander|1y=1999|1p=754|2a1=Graham|2y=2002|2p=221|3a1=Paz|3y=2006|3p=512}} (Hulyo 21, 1936 – Mayo 8, 1937) ang panahong ang nagsasariling rehiyon ng Cataluña sa hilagang-silangang Espanya ay pinamamahalaan o malaki ang impluwensiya ng iba't ibang [[Unyon ng manggagawa|unyong manggagawa]], partidong pampulitika, at mga milisyang anarkista, sindikalista, komunista, at sosyalista noong panahon ng [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]]. Bagaman nanatiling nasa kapangyarihan ang konstitusyonal na institusyon ng sariling pamahalaan ng Cataluña, ang Generalitat de Catalunya (na pinamumunuan ng ''Esquerra Republicana de Catalunya'' o ERC), at kinuha pa nito ang karamihan sa mga kapangyarihang dating nasa pamahalaang sentral ng Espanya sa nasasakupan nito, ang mga unyong manggagawa ang ''[[de facto]]'' na namahala sa malaking bahagi ng [[ekonomiya]] at mga puwersang [[militar]]. Kabilang dito ang Confederación Nacional del Trabajo (CNT, ''Pambansang Kompederasyon ng Paggawa''), na siyang pangunahing unyong manggagawa noong panahong iyon, at ang malapit na kaugnay nitong ''Federación Anarquista Ibérica'' (FAI, Pederasyong Anarkista ng [[Iberya]]). Mahalaga rin ang papel ng ''Unión General de Trabajadores'' (UGT, Pangkalahatang Unyon ng mga Manggagawa), ng ''Partido Obrero de Unificación Marxista'' (POUM, Partido ng mga Manggagawa para sa Marxistang Pagkakaisa), at ng ''Partit Socialista Unificat de Catalunya'' (PSUC, Nagkaisang Partidong Sosyalista ng Cataluña), na kinabibilangan ng dating Partido Komunista ng Cataluña. Nagsimula ang pamumunong sosyalista sa rehiyon kasabay ng Rebolusyong Espanyol ng 1936, na nagbunga ng pagkontrol ng mga manggagawa sa mga [[negosyo]] at [[pabrika]], kolektibong [[pagsasaka]] sa malaking bahagi ng kanayunan, at mga pag-atake laban sa mga nasyonalista ng Espanya at sa klerong Katoliko. Ang lumalaking impluwensiya ng Partido Komunista ng Espanya (PCE) sa pamahalaan ng Prenteng Popular, at ang hangarin nitong isabansa ang mga rebolusyonaryong komite at mga milisya, ay nagbunsod ng tunggalian laban sa CNT at POUM. Nauwi ito sa Mga Araw ng Mayo (''May Days''), at sa kalaunan ay napalitan ang CNT ng PSUC bilang pangunahing puwersang pampulitika sa Cataluña hanggang sa matalo sila ng mga puwersang Nasyonalista noong 1939. === '''Komunidad sa Manchuria''' === Ang Samahan ng mga Mamamayang Koreano sa Manchuria (''Korean People's Association in Manchuria'',<ref>{{Cite book |last=Dalessandro |first=Francesco |url=https://theanarchistlibrary.org/library/francesco-dalessandro-the-forgotten-anarchist-commune-in-manchuria |title=The Forgotten Anarchist Commune in Manchuria |date=2020 |language=en}}</ref> KPAM; {{Korean|hangul=재만한족총연합회}}; Agosto 1929 – Setyembre 1931) ay isang nagsasariling awtonomong prepektura sa [[Manchuria]] na tinitirhan ng humigit-kumulang dalawang milyong takas na [[Mga Koreano|Koreano]]. Matapos ang pananakop ng [[Hapon]] sa Korea, maraming anarkistang Koreano ang tumakas patawid ng hangganan patungong Manchuria, kung saan nagsimula silang mag-organisa ng isang ugnayan ng mutwal na pagtutulungan para sa mga lumikas na Koreano sa rehiyon. Kasama ang ilang nasyonalista na Koreano, itinatag nila ang KPAM upang magbigay ng pagkain, edukasyon, at pagtatanggol sa sarili sa mga kasapi nito. Hindi nagtagal, hinarap ng samahan ang pag-atake ng mga komunistang Koreano at sa mga [[Imperyo ng Hapon|imperyalistang Hapones]], na nagsagawa ng mga pagpaslang sa kanilang mga pinuno. Ang pananakop ng Hapon sa Manchuria ang nagwakas sa eksperimentong anarkista, at marami sa mga kasapi nito ang tumakas patungong [[Tsina]] upang ipagpatuloy ang pakikipaglaban laban sa Imperyo ng Hapon. === '''Kilusang Makhno (Makhnovschina)''' === Ang Makhnovshchina ({{Langx|uk|Махновщина|translit=Makhnovshchyna}}, {{IPA|uk|mɐxˈnɔu̯ʃtʃɪnɐ|IPA}}) ay isang malawakang kilusan na naglalayong itatag ang anarkistang komunismo sa panahon ng Digmaan para sa Kalayaan ng Ukraine noong 1917–1921. Ipinangalan ito kay Nestor Makhno,<ref>{{Cite book |last=Kuznetsov |first=Michael |url=https://theanarchistlibrary.org/library/michael-kuznetsov-the-makhnovshchina-through-the-prism-of-the-psyche |title=The Makhnovshchina through the Prism of the Psyche |language=en}}</ref> ang punong kumandante ng Rebolusyonaryong Hukbong Insurhente ng Ukranya (''Revolutionary Insurgent Army of Ukraine''). Layunin ng kilusan na lumikha ng isang sistema ng mga malalayang sobyet na mamamahala sa paglipat tungo sa isang lipunang walang estado at walang uri. Kinontrol nito ang mga teritoryo sa timog at silangang [[Ukranya]]. Unang lumakas ang kilusang Makhnobista kasunod ng [[Rebolusyong Pebrero]], nang magtatag ito ng ilang komunang agrikultural sa bayan ni Makhno na Huliaipole. Matapos kumampi sa mga [[Bolshevik]] sa panahon ng Digmaang Ukranyano–Sobyet, napilitang kumilos nang lihim ang mga Makhnobista dahil sa pananalakay ng Austro-Aleman, at nagsagawa sila ng digmaang gerilya laban sa [[Gitnang Kapangyarihan]] sa buong 1918. Pagkaraan ng tagumpay ng mga insurhente sa Labanan sa Dibrivka, nakontrol ng Makhnovshchina ang malaking bahagi ng lalawigan ng Katerynoslav at nagsimulang magtatag ng mga institusyong anarkista-komunista. Isang Panrehiyong Kongreso ng mga Magsasaka, Manggagawa, at mga Insurhente ang ipinatawag upang isaayos ang pampulitika at pang-ekonomiyang pamamahala ng rehiyon, at itinatag ang Rebolusyonaryong Konsehong Militar (''Military Revolutionary Council'') bilang ''de facto'' na sangay tagapagpaganap ng kilusan. Napaliligiran ng iba't ibang kaaway sa lahat ng panig, bumagsak ang depensa ng mga Makhnobista sa labanan para sa Donbas dahil sa pagsulong ng Puting Kilusan (''White movement'') noong Hunyo 1919. Dahil dito, napilitang umurong ang mga Makhnobista patungong Kherson, kung saan muling inayos ang kanilang hukbo at nagsagawa ng matagumpay na kontra-opensiba laban sa mga Puti sa Labanan sa Peregonovka. Matapos mapigilan ang pagsulong ng mga Puti, nakontrol ng mga Makhnobista ang malaking bahagi ng timog at silangang Ukranya sa huling bahagi ng 1919, at nasakop pa nila ang ilang malalaking lungsod na industriyal, sa kabila ng pagiging isang kilusang pangunahing binubuo ng mga magsasaka. Nagwakas ang pamamahala ng mga Makhnobista sa rehiyon nang lusubin ng Pulang Hukbo (''Red Army'') ang Ukranya noong Enero 1920, na nagsimula sa Tunggaliang Bolshevik–Makhnobista. Nagsagawa ang mga Makhnobista ng digmaang gerilya laban sa Pulang Hukbo, na nagpapatupad ng mga patakarang Bolshevik tulad ng Pulang Teror (''Red Terror'') at komunismong pandigma. Malawak ang suportang natanggap ng mga Makhnobista mula sa kanilang baseng magsasaka. Bagaman pansamantalang nagkaroon ng kapayapaan ang dalawang panig sa pamamagitan ng Kasunduang Starobilsk upang labanan ang mga nalalabing pwersa ng Puting Kilusan, muli ring sinalakay ng Pulang Hukbo ang mga Makhnobista at tuluyang natalo ang mga ito pagsapit ng Agosto 1921. Ang mga pangunahing pinuno ng Makhnobista ay napilitang magtungo sa pagkatapon, natalo sa labanan, o nabihag at pinaslang ng Pulang Hukbo. === Zomia === Ang Zomia ay isang katawagang [[Heograpiya|heograpikal]] na ipinakilala noong 2002 ng historyador na si Willem van Schendel ng [[Unibersidad ng Amsterdam]]<ref>{{cite web |url=https://socialhistory.org/en/staff/willem-van-schendel|title=Willem van Schendel|website=International Institute of Social History|accessdate=Nobyembre 28, 2010|language=en}}</ref><ref>{{cite book |date=2005|editor-last1=Kratoska|editor1-first=P. H.|editor2-last=Raben|editor2-first=R.|editor3-last=Nordholt|editor3-first=H. S.|title=Locating Southeast Asia: Geographies of Knowledge and Politics of Space|publisher=Singapore University Press|page=v|isbn=9971-69-288-0|language=en}}</ref> upang tukuyin ang malawak na bahagi ng kalupaang [[Timog-silangang Asya]] na sa kasaysayan ay nanatiling lampas sa kontrol ng mga pamahalaang nakabatay sa mga sentro ng populasyon sa mga kapatagan.<ref>{{cite book |last=van Schendel|first=W.|chapter=Geographies of knowing, geographies of ignorance: Jumping scale in Southeast Asia|date=2005|editor-last1=Kratoska|editor1-first=P. H.|editor2-last=Raben|editor2-first=R.|editor3-last=Nordholt|editor3-first=H. S.|title=Locating Southeast Asia: Geographies of Knowledge and Politics of Space|publisher=Singapore University Press|isbn=9971-69-288-0|language=en}}</ref> Ang aklat na ''The Art of Not Being Governed: An Anarchist History of Upland Southeast Asia'' (''Ang Sining ng Hindi Pagpapasakop sa Pamamahala: Isang Anarkistang Kasaysayan ng Bulubunduking Timog-Silangang Asya'') ng Amerikanong antropologong si James C. Scott, na inilathala noong 2009, ay sinusuri nito ang mataas na bulubunduking rehiyon ng Zomia sa Timog-Silangang Asya.<ref name="Scott-2009">{{cite book |last1=Scott|first1=James C|title=The Art of Not Being Governed: An Anarchist History of Upland Southeast Asia|date=30 Setyembre 2009|publisher=Yale University Press|location=New Haven|isbn=9780300152289|url=https://yalebooks.yale.edu/book/9780300152289/art-not-being-governed|accessdate=20 Abril 2020|format=Matigas na pabalat|language=en}}</ref><ref name="Truthout-2011">{{cite web|last=Sethness|first=Javier|title=Refugees' Descendants in Southeast Asia Prove Stateless Society Is Possible|url=http://www.truth-out.org/opinion/item/1950:refugees-descendants-in-southeast-asia-prove-stateless-society-is-possible|website=Truthout|format=Review|date=3 Hulyo 2011|accessdate=20 April 2020|language=en}}</ref> Ayon kay Scott, ang humigit-kumulang 100 milyong naninirahan sa Zomia ay binubuo ng mga minoryang [[etniko]] na may "tunay na nakalilitong pagkakaiba-iba ng mga etnisidad at [[wika]]". Sa loob ng mahabang panahon, iniwasan nilang mapasailalim sa pamamahala o dominasyon ng mga nakapaligid na imperyo, kultura, o pamahalaan. Kabilang sa mga pangkat na ito ang mga Akha, Hmong, Karen, Lahu, Mien, at Wa.<ref name="Chronicle-2011">{{cite news|last=Hammond|first=Ruth|title=The Battle Over Zomia|url=https://chronicle.com/article/The-Battle-Over-Zomia/128845/|work=The Chronicle of Higher Education|date=4 Setyembre 2011|accessdate=20 Abril 2020|language=en}}</ref> === Exarcheia ng Gresya === Ang Exarcheia ({{Langx|el|Εξάρχεια}}, {{IPA|el|eˈksarçi.a|pron}}) ay isang kapitbahayan sa gitnang bahagi ng [[Atenas]], [[Gresya]], na malapit sa makasaysayang gusali ng [[National Technical University of Athens|Pambansang]] [[National Technical University of Athens|Teknikal na Unibersidad ng Atenas]].<ref name=":16">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/cities/2019/aug/26/athens-police-poised-to-evict-refugees-from-squatted-housing-projects|title=Inside Exarcheia: the self-governing community Athens police want rid of|first1=Alex|last1=King|first2=Ioanna|last2=Manoussaki-Adamopoulou|newspaper=The Guardian|date=26 Agosto 2019|access-date=12 Hunyo 2020|via=www.theguardian.com|archive-date=26 Agosto 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190826080334/https://www.theguardian.com/cities/2019/aug/26/athens-police-poised-to-evict-refugees-from-squatted-housing-projects|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kontogianni|first=Bella|date=30 Abril 2021|title=Exarcheia: Most Misunderstood Neighborhood in Athens|url=https://greekreporter.com/2021/04/30/exarcheia-most-misunderstood-neighborhood-in-athens/|access-date=|website=Greek Reporter|language=en-US|quote=Often referred to as the anarchist neighborhood of Athens [...]|archive-date=30 Abril 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210430204823/https://greekreporter.com/2021/04/30/exarcheia-most-misunderstood-neighborhood-in-athens/|url-status=live}}</ref> Ang pangalang ''Exarcheia'' ay nagmula sa isang negosyante noong ika-19 na siglo na nagngangalang Exarchos ({{Langx|el|Έξαρχος|links=no}}), na nagbukas ng isang malaking tindahang pangkalahatan sa lugar. Ang Exarcheia ay nasa hangganan ng Kolonaki sa silangan at napapaligiran ng Kalye Patission, Kalye Panepistimiou, at Abenida Alexandras. [[File:Street_in_Exarcheia,_Greece.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Street_in_Exarcheia,_Greece.jpg|left|thumb|Kalye sa Exarcheia]] Ang Exarcheia ay nabuo sa pagitan ng 1870 at 1880 sa dating hangganan ng lungsod ng Atenas at nagkaroon ng mahalagang papel sa panlipunan at pampolitikang buhay ng Gresya. Dito naganap ang Pag-aalsa sa Politekniko ng Atenas noong Nobyembre 1973. Noong Disyembre 2008, ang pagpatay ng isang pulis sa 15-taong-gulang na si Alexandros Grigoropoulos sa Exarcheia ay nagbunsod ng malawakang pag-aalsa sa buong Gresya. Ang Exarcheia ay isang lugar na tinitirhan ng maraming [[intelektuwal]] at mga alagad ng sining, at tahanan din ng iba't ibang pangkat na may motibong pampolitika. Isa rin itong sentro ng sining kung saan regular na idinaraos ang mga pagtatanghal sa teatro at mga konsyerto sa paligid ng pangunahing [[liwasan]]. Matatagpuan din sa Exarcheia ang punong himpilan ng PASOK, isang partidong pampolitika sa Gresya na sumuporta sa mga patakarang pagtitipid na ipinataw ng [[Unyong Europeo]] noong 2009. Dahil dito, naging madalas itong puntiryahin ng mga anarkista sa kanilang mga pag-atake.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-greece-attack-bullets/gun-used-in-greek-pasok-shooting-favored-by-one-guerrilla-group-police-idUSKBN1D71GD|title=Gun from Greek PASOK shooting used in past guerrilla attacks -police|date=7 Nobyembre 2017|work=Reuters|access-date=5 Pebrero 2018|archive-date=5 Pebrero 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180205184347/https://www.reuters.com/article/us-greece-attack-bullets/gun-used-in-greek-pasok-shooting-favored-by-one-guerrilla-group-police-idUSKBN1D71GD|url-status=live|language=en}}</ref> Ang mga himpilan ng pulisya at iba pang simbolo ng awtoridad (at kapitalismo), gaya ng mga [[bangko]], ay madalas ding maging target ng mga pangkat na nasa dulong kaliwa ng politika.<ref>{{Cite web |last=Antonova|first=Angela|date=2026-07-31|title=Greek anarchist youths throw petrol bombs at cars outside central Athens police station|url=https://english.pravda.ru/news/hotspots/90534-police_station/|access-date=2026-08-01|website=english.pravda.ru|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2008-12-07|title=Greek police shooting sparks riot|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7769710.stm|access-date=2026-08-01|language=en-GB}}</ref> Makikita rin sa Exarcheia ang maraming halimbawa ng mga ''graffiti'' na laban sa kapitalismo.<ref>{{cite news|last1=Pilic|first1=Damir|title=Red Revival: The Fall and Rise of Karl Marx|url=http://www.balkaninsight.com/en/article/red-revival-the-fall-and-rise-of-karl-marx-10-16-2015|agency=Balkan Insight|date=23 Nobyembre 2015|access-date=3 Oktubre 2016|archive-date=12 Disyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181212124708/http://www.balkaninsight.com/en/article/red-revival-the-fall-and-rise-of-karl-marx-10-16-2015|url-status=live|language=en}}</ref> Mayroon ding isang sariling pinamamahalaang estrukturang pangkalusugan na nagbibigay ng mga serbisyong medikal sa lugar.<ref>{{Cite web |date=2015-10-13|title=Aυτοοργανωμένη Δομή Υγείας Εξαρχείων (Α.Δ.Υ.Ε.) {{!}} Κάτοικοι, συλλογικότητες και κοινωνικά εγχειρήματα Εξαρχείων|url=http://syl-kat-exarcheion.espivblogs.net/%CE%BA%CE%BF%CE%B9%CE%BD%CF%89%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CF%8C-%CE%B9%CE%B1%CF%84%CF%81%CE%B5%CE%AF%CE%BF|access-date=10 Disyembre 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20151013024209/http://syl-kat-exarcheion.espivblogs.net/%CE%BA%CE%BF%CE%B9%CE%BD%CF%89%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CF%8C-%CE%B9%CE%B1%CF%84%CF%81%CE%B5%CE%AF%CE%BF|archive-date=13 Oktubre 2015|language=Griyego}}</ref> Ang mga protesta na nagsisimula sa Exarcheia ay nagpapakita ng samu't saring pormasyong pampolitika at mga koalisyon, kabilang ang mga kabataang napagkaitan ng oportunidad, mga migrante, mga kontra-awtoritaryo, mga anarkista, at mga mamamayang [[Gresya|Griyego]] mula sa katamtaman hanggang sa pinakamatitinding panig ng magkabilang dulo ng pampolitikang ispektro.<ref name=":8">{{Cite journal|last=Astrinaki|first=R.|title="(Un)hooding" a Rebellion: The December 2008 Events in Athens|journal=Social Text|volume=27|issue=4 101|pages=97–107|doi=10.1215/01642472-2009-056|year=2009|language=en}}</ref><ref name=":9">{{Cite journal|last=Apoifis|first=Nicholas|title=Fieldwork in a furnace: anarchists, anti-authoritarians and militant ethnography|journal=Qualitative Research|volume=17|issue=1|pages=3–19|doi=10.1177/1468794116652450|year=2017|s2cid=148163559|doi-access=free|language=en}}</ref> == Oposisyon sa anarkismo == === Liberalismo === Ang [[liberalismo]] at anarkismo ay parehong kumikilala sa halaga ng indibidwal na kalayaan, subalit lubos silang nagkakasalungat pagdating sa usapin ng pamahalaan. Ang anarkismo ay may matinding pagdududa sa moral na batayan ng estado.<ref>{{Citation |last=Fiala |first=Andrew |title=Anarchism |date=2025 |url=https://plato.stanford.edu/archives/win2025/entries/anarchism/ |work=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |edition=Tagniyebe 2025 |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |language=en |access-date=2026-08-01 |editor2-last=Nodelman |editor2-first=Uri}}</ref> Isinusulong nito ang ganap na pagbuwag sa pamahalaan at sa lahat ng sapilitang herarkiya upang mapalitan ang mga ito ng boluntaryong samahan at kapayapaang nakabatay sa pinagkasunduan. Sa kabilang banda, naniniwala naman ang liberalismo na makatwiran at kailangan ang mga institusyong pampolitika tulad ng konstitusyonal na demokrasya at ang batas (''rule of law'').<ref>{{Cite web |title=Liberalism - Routledge Encyclopedia of Philosophy |url=https://www.rep.routledge.com/articles/thematic/liberalism/v-1 |access-date=2026-08-01 |website=www.rep.routledge.com |language=en}}</ref> Para sa mga liberal, ang limitadong pamahalaan ay mahalaga upang maprotektahan ang mga karapatan at interes ng bawat indibiduwa. Magkaiba rin ang kanilang pananaw sa ekonomiya. Suportado ng liberalismo ang kapitalismo at [[malayang pamilihan]]. Tinututulan naman ng karamihang anarkista ang pribadong pag-aari. Nais ng mga anarkista ang kolektibong pamamahala sa komunidad. Gumagamit ang liberalismo ng batas at mga reporma. Ang anarkismo naman ay naniniwala sa direktang aksyon.<ref>{{Cite web |title=Anarchism and Liberalism – Earlham Sociology and Politics Pages |url=https://earlhamsociologypages.uk/anarchliber/ |access-date=2026-08-01 |language=en-GB}}</ref> === Pasismo === Ang [[pasismo]] ay isang malayong-kanang [[ideolohiya]] na nagtataguyod ng pamahalaang awtoritaryo. Sa sistemang ito, ang kapakanan ng mamamayan ay ganap na isinusuko sa ilalim ng interes ng isang makapangyarihang [[diktador]]. Karaniwan nitong ipinagbabawal ang kalayaan ng indibiduwal, tinututulan ang [[demokrasya]], at gumagamit ng puwersa ng militar upang supilin ang anumang uri ng oposisyon. Sa kabilang dako, ang anarkismo ay isang radikal na pilosopiyang pampolitika na naglalayong tuluyang buwagin ang estado at pamahalaan. Naniniwala ang anarkismo na ang lahat ng usapin ng tao ay dapat pamahalaan ng mga indibiduwal sa pamamagitan ng boluntaryong pagsasama-sama nang walang sapilitang awtoridad.<ref>{{Cite web |title=Anarkismo {{!}} Southeast Asian Anarchist Library |url=https://sea.theanarchistlibrary.org/library/joseph-a-labadie-anarkismo-tl |access-date=2026-08-01 |website=sea.theanarchistlibrary.org}}</ref> Layunin nitong lumikha ng isang egalitaryo o pantay-pantay na lipunan na walang herarkiya, kung saan ang kaayusan ay nagmumula sa kusang-loob na pagtutulungan ng mamamayan at hindi sa utos ng batas o pinuno.<ref>{{Cite web |title=Anarkismo {{!}} libcom.org |url=https://libcom.org/article/anarkismo |access-date=2026-08-01 |website=libcom.org |language=en}}</ref> Ang historikal na pananaw sa pasismo ay nagsilbing marahas na alternatibo sa anarkiya sa pamamagitan ng pagpataw ng Ganap na Estado.<ref>{{Cite journal |date=1926-01-01 |title=Fascism as an Alternative to Anarchy |url=https://online.ucpress.edu/currenthistory/article/23/4/522/123829/Fascism-as-an-Alternative-to-Anarchy |journal=Current History |language=en |volume=23 |issue=4 |pages=522–524 |doi=10.1525/curh.1926.23.4.522 |issn=0011-3530}}</ref> Sa kabilang banda, ipinapakita na ang anarkismo ay tumatayo bilang direktang paglaban sa pasismo, na nagtataguyod ng lipunang walang herarkiya at tiraniya.<ref>{{Cite web |title=Spanish civil war {{!}} libcom.org |url=https://libcom.org/tags/spanish-civil-war |access-date=2026-08-01 |website=libcom.org |language=en}}</ref> === Pagkamabansa === Ang [[nasyonalismo]] at anarkismo ay dalawang magkaibang kaisipang pampulitika: pinapahalagahan ng nasyonalismo ang pagmamahal sa bayan at kapangyarihan ng estado, habang tinututulan naman ng anarkismo ang pamahalaan at lahat ng uri ng hirarkiya. Sa konteksto ng kasaysayan, ang dalawang kaisipang ito ay nag-abot at nag-impluwensya sa mga kilusang mapagpalaya. Ang mga bayani at propagandistang Pilipino tulad nina [[José Rizal|Jose Rizal]] at [[Isabelo de los Reyes]] ay nakasalamuha at naimpluwensyahan ng mga ideyang anarkista habang nasa Espanya.<ref>{{Cite book |last=Fernandez |first=Erwin S. |url=https://theanarchistlibrary.org/library/erwin-s-fernandez-anarchism-in-the-philippines |title=Anarchism in the Philippines |date=2009 |language=en}}</ref> Ang nasyonalismo ay ginamit upang pagbuklurin ang [[mga Pilipino]] para itatag ang sariling pamahalaan laban sa mga Kastila, samantalang ang anarkismo naman ay nagbigay-inspirasyon sa mga maagang unyon ng mga manggagawa upang labanan ang mapang-aping sistema nang walang pag-asa sa sentralisadong kapangyarihan. Ang modernong bansa-estado at ang institusyon ng pribadong ari-arian ay direktang kasalungat ng anarkistang konsepto ng tunay na [[kalayaan]] o kalayaan bilang kawalan ng dominasyon. Ang nasyonalismo na nagtatanggol sa kapangyarihan ng estado ay isang estruktural na hadlang na nagpapanatili ng dominasyon, na radikal na tinatanggihan ng anarkismo. Ang nasyonalismo ay itinuturing na isang mapanlinlang na kasangkapan ng gobyerno upang panatilihin ang kontrol sa mga [[Pagkamamamayan|mamamayan]] sa pamamagitan ng pagpukaw ng [[patriyotismo]] o huwad na pagmamahal sa bayan.<ref name=":6">{{Cite book |last=Anonymous |url=https://theanarchistlibrary.org/library/anonymous-anarchism-and-nationalism |title=Anarchism and Nationalism |date=1970 |language=en}}</ref> Madalas gamitin ng mga tradisyonal na partidong pampolitika—maging ng tinatawag na "kaliwang" grupo—ang mga kilusang pambansang pagpapalaya para lamang sa sarili nilang ambisyon na makamit at mapanatili ang kapangyarihan ng estado<ref name=":6" />. Sa sandaling maupo sa puwesto ang isang bagong pamahalaan, muli nitong pinapalakas ang mga pambansang hangganan at militarismo, na nagreresulta pa rin sa kawalan ng tunay na kalayaan.<ref name=":6" /> Dahil dito, hayagang tinatanggihan ng anarkismo ang nasyonalismo at anumang rebolusyon na naglalayon lamang na magpalit ng mga pinuno o magtatag ng bagong naghaharing uri.<ref name=":6" /> Ang tunay na sagot ng anarkismo laban sa [[imperyalismo]] ay hindi ang pagtatayo ng mga reaksyonaryong rehimeng nasyonalista, kundi ang isang pandaigdigang rebolusyong panlipunan.<ref name=":6" /> Nilalayon nitong tuluyang gibain ang lahat ng artipisyal na pambansa, [[Relihiyon|relihiyoso]], at rasyal na harang na naghihiwalay sa mga manggagawa at mamamayan ng mundo.<ref name=":6" /> === Pamahalaang sosyalista === Nagkakaiba ang [[sosyalismo]] at anarkismo sa isang pangunahing usapin: ang pangangailangan ng isang estado. Ipinapalagay ng pananaw ng sosyalismo na ang paggamit at pamamahagi ng mga yaman ng lipunan ay dapat kontrolin at planuhin ng isang pamahalaang halal ng mamamayan upang magsilbing kasangkapan ng [[katarungan]]. Umaasa ang mga sosyalista sa sentral na kapangyarihang ito at sa sentralisadong pagpaplano upang pangasiwaan ang produksyon at makatarungang maipamahagi ang kayamanan sa buong lipunan. Sa kabilang banda, itinuturing ng mga anarkista na ang anumang sentralisadong pamahalaan ay likas na mapaniil at nakasasama sa [[pag-unlad]] ng sangkatauhan. Ang anarkismo ay hayagang tumututol sa awtoridad ng estado at sa halip ay nagtataguyod ng ganap na sariling pamamahala. Naniniwala ang mga anarkista na ang lipunan ay dapat organisahin batay lamang sa kusang-loob na pagsang-ayon ng mga tao at sa malalayang samahang [[boluntaryo]], na tuluyang nag-aalis sa mga mapamilit na hirarkiyang ginagamit ng isang sosyalistang estado. Sa tradisyon ng o sosyalismo ng estado, naniniwala silang kailangang gamitin ang kontrol ng gobyerno upang pamahalaan ang produksyon, [[yaman]], at mga ari-arian para sa publiko. Ayon sa makasaysayang sanaysay na ''State Socialism and Anarchism'' ni Benjamin Tucker,<ref>{{Cite web |last=Tucker |first=Benjamin R. |date=1888 |title=STATE SOCIALISM AND ANARCHISM: How Far They Agree, and Wherein They Differ |url=https://cooperative-individualism.org/tucker-benjamin_state-socialism-and-anarchism-1888.pdf |access-date=Agosto 2, 2026 |website=cooperative-individualism.org |language=en}}</ref> ang sistemang ito ay naglalayong gawing isang malawak na burukrasya ang nasyon kung saan ang estado ang nag-iisang tagapamahala ng industriya upang tuluyang burahin ang kapitalistang kompetisyon. Para sa mga sosyalista, ang awtoridad ng pamahalaan ay isang pansamantala ngunit kinakailangang hakbang upang protektahan ang mga manggagawa at ipatupad ang pagkakapantay-pantay. Sa kabilang banda, tahasang tinatanggihan ng anarkismo ang argumentong ito at itinuturing ang estado bilang ugat ng kawalan ng [[kalayaan]]. Sa [[Akademikong larangan|akademikong]] pagsusuri,<ref>{{Cite journal |last=Shaffer |first=Kirwin |date=2023-01-02 |title=Anarchists vs. the State: As Latin America swings left, activists keep alive a long anarchist tradition of critiquing the limits of state power. For them, the real alternatives are in communities, workplaces, and the streets. |url=https://doi.org/10.1080/10714839.2023.2184080 |journal=NACLA Report on the Americas |language=en |volume=55 |issue=1 |pages=74–81 |doi=10.1080/10714839.2023.2184080 |issn=1071-4839}}</ref> ang mga anarkista ay mahigpit na sumasalungat sa kahit anong uri ng hirarkikong na pamahalaan. Naniniwala sila na kapag ang kapangyarihan ay ibinigay sa isang sosyalistang estado, ang burukrasya nito ay likas na magiging mapaniil at hindi kusang maglalaho. Sa halip na dumaan sa pamahalaan, isinusulong ng anarkismo ang agarang pagbuo ng lipunan mula sa ibaba pataas (''bottom-up'') sa pamamagitan ng mga boluntaryong unyon at malayang kooperasyon ng mga tao. === Teokrasya === Ang [[teokrasya]] at anarkismo ay dalawang magkaibang sistema ng pamamahala. Sa teokrasya, ang pamahalaan ay pinamumunuan ng mga pinuno ng relihiyon at ang mga batas ay ibinabatay sa utos ng [[Diyos]], kung saan may mataas na kontrol ang estado sa buhay at paniniwala ng mga mamamayan. Isang modernong halimbawa nito ay ang [[Apganistan]] sa ilalim ng [[Taliban]], kung saan pinatatakbo ang bansa bilang isang teokratikong estado.<ref>{{Cite web |date=Enero 23, 2026 |title=Afghanistan: Taliban consolidate theocratic State while the humanitarian crisis deepens, EUAA report finds {{!}} European Union Agency for Asylum |url=https://www.euaa.europa.eu/news-events/afghanistan-taliban-consolidate-theocratic-state-while-humanitarian-crisis-deepens-euaa-report-finds |access-date=2026-08-02 |website=www.euaa.europa.eu |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Politics |first=Oishimaya Sen Nag |date=2025-03-14 |title=Countries With A Theocratic Government Today |url=https://www.worldatlas.com/government/countries-with-a-theocratic-government-today.html |access-date=2026-08-02 |website=WorldAtlas |language=en-US}}</ref> Sa [[Kasaysayan ng Pilipinas|kasaysayan naman ng Pilipinas]], masasalamin ang sistemang ito sa tinawag ni [[Marcelo H. del Pilar]] na "''La Frailocracia''" o pamahalaan ng mga [[prayle]] noong [[Imperyong Kastila|rehimeng Espanyol]]. Sa kaniyang mismong akda na ''Frailocracy in the Philippines'' (na inilathala sa Ingles ng [[Pambansang Komisyong Pangkasaysayan]]),<ref>{{Cite book |last=Pilar |first=Marcelo H. del Del |author-link=Marcelo H. del Pilar |url=https://openlibrary.org/books/OL3853103M/Frailocracy_in_the_Philippines |title=Frailocracy in the Philippines |date=1979 |publisher=National Historical Institute |location=Manila}}</ref> masusing idinokumento ang naging kasaysayan ng ugnayan ng relihiyon at estado, kung saan ang mga prayle ang siyang humawak sa tunay na kapangyarihang pampolitika sa kolonya.<ref>{{Cite web |last=Guerrero |first=Leon Ma. |author-link=Leon Maria Guerrero |date=1952-12-13 |title=Del Pilar, December 13, 1952 |url=https://philippinesfreepress.wordpress.com/1952/12/13/del-pilar-december-13-1952/ |access-date=2026-08-02 |website=The Philippines Free Press Online |language=en}}</ref> Sa kabilang banda, ang anarkismo ay ganap na kataliwasan nito dahil tinatanggihan nito ang anumang uri ng gobyerno, pinuno, o relihiyosong awtoridad sa lipunan. Naniniwala ang mga anarkista na kayang mag-organisa ng lipunan ang mga tao sa pamamagitan ng boluntaryong kooperasyon at pagkakapantay-pantay nang walang nagdidiktang estado, na siyang kabaligtaran ng mahigpit na hirarkiya at dogmang ipinatutupad sa sistemang teokratiko. === Demokrasya ng nakararami === Ang [[demokrasya]] ng nakararami ay nakabatay sa sama-samang pagpapasya kung saan ang pasya ng nakararami ang namamayani sa minorya o sa buong pangkat, na sinusuportahan ng mapamilit na kapangyarihan ng mga institusyon. Tinatanggihan naman ng anarkismo ang lahat ng anyo ng di-boluntaryong hirarkiya, sentralisadong pamamahala, at pamimilit na isinasagawa ng estado.<ref>{{Citation |last=Clark |first=Patricia |title=Anarchism and Democracy |date=2003 |url=https://sk.sagepub.com/dict/edvol/understanding-democratic-politics/chpt/anarchism-democracy |work=Understanding Democratic Politics: An Introduction |pages=261–270 |place=1 Oliver's Yard, 55 City Road, London EC1Y 1SP United Kingdom |publisher=SAGE Publications Ltd |doi=10.4135/9781446220962.n26 |isbn=978-0-7619-7183-2 |access-date=2026-08-02 |last2=Gemie |first2=Sharif}}</ref><ref>{{Cite book |last=Baker |first=Zoe |url=https://theanarchistlibrary.org/library/zoe-baker-anarchism-and-democracy |title=Anarchism and Democracy |date=2022-04-18 |language=en}}</ref> Sa halip, itinataguyod nito ang kusang-loob na pagsasama at, sa pangkalahatan, ang pagtutulungang nakabatay sa pagkakasundo ng lahat o konsenso.<ref>{{Cite book |last=Baker |first=Zoe |url=https://theanarchistlibrary.org/library/zoe-baker-myths-about-anarchism-democracy-and-decision-making |title=Myths About Anarchism, Democracy, and Decision-Making |date=2025-12-30 |language=en}}</ref> === Kapitalismo at panlipunang pamilihan === Ang [[kapitalismo]], ang ekonomiyang panlipunang [[pamilihan]], at ang anarkismo ay magkakaibang sistemang pampulitika at pang-ekonomiya na nakabatay sa kani-kanilang pananaw hinggil sa kapangyarihan ng pamahalaan, pagmamay-ari ng ari-arian, at mga pamilihan. Ang kapitalismo ay umaasa sa pribadong pagmamay-ari at sa hangaring [[Kita|kumita]], ang ekonomiyang panlipunang pamilihan ay nagdaragdag ng matitibay na patakaran ng estado para sa kapakanang panlipunan, samantalang ang anarkismo ay naglalayong ganap na buwagin ang awtoridad ng estado at ang mga tradisyunal na hirarkiya. Ang kapitalismo at anarkismo ay may magkatunggaling pananaw sa lipunan at kalikasan ng tao. Sa usapin ng pamahalaan, tinatanggap ng kapitalismo ang estado bilang tagapagtanggol ng mga [[kontrata]] at pribadong ari-arian, samantalang ganap na tinatanggihan ng anarkismo ang pamahalaan dahil itinuturing itong mapang-api. pagdating naman sa ari-arian, ang kapitalismo ay nakasalalay sa pribadong pagmamay-ari upang kumita ng tubo, ngunit para sa anarkismo, ang mga kagamitan sa produksyon ay dapat pag-arian ng komunidad o ng mga manggagawa mismo.<ref>{{Cite web |date=2025-08-03 |title=Capitalism vs Anarchism: Understanding Two Radical Visions - VOICES OF CAPITALISM |url=https://voicesofcapitalism.com/capitalism-vs-anarchism/ |access-date=2026-08-02 |language=en-US}}</ref> Sa huli, ang kapitalismo ay umaasa sa [[malayang pamilihan]] kung saan ang lakas-paggawa ay binabayaran ng [[sahod]] bilang produkto, samantalang itinuturing ng anarkismo na mapagsamantala ang sistemang ito at mas pinapaboran ang pagtutulungan at kolektibong pamamahala para sa pangangailangan ng [[pamayanan]]. === Komunismong awtoritaryo (Marxismo-Leninismo-Maoismo) === Kapwa layunin ng [[Marxismo]]-[[Leninismo]]-[[Maoismo]]<ref>{{Cite web |last=KC |first=Arjan |date=2025-12-15 |title=Communism Ideologies Marxism Leninism... |url=https://gurkhatech.com/communism-ideologies-marxism-leninism-maoism/ |access-date=2026-08-02 |website=Gurkha Technology |language=en-US}}</ref> at anarkismo ang pagtatatag ng isang walang-uri at walang-estado na lipunang [[Komunismo|komunista]], subalit lubos silang nagkakaiba sa paraan kung paano ito makakamit. Gumagamit ang mga grupong Marxista-Leninista-Maoista ng isang sentralisadong partidong taliba at isang makapangyarihang estado upang durugin ang kapitalismo. Samantala, tinatanggihan ng mga anarkista ang lahat ng estado at herarkiya mula pa lamang sa simula, at sa halip ay itinataguyod ang sariling pamamahala at kusang-loob na pagtutulungan. Nailalarawan ang tagisan ng Marxismo-Leninismo-Maoismo (MLM) at anarkismo sa Pilipinas sa pamamagitan ng magkaibang diskarte ng mga militanteng grupo at mga lokal na komunidad.<ref name=":7" /> Ang mga organisasyong MLM sa bansa, tulad ng [[Bagong Hukbong Bayan]] (NPA) at mga pambansang-demokratikong alyansa, ay kumikilos sa ilalim ng gabay ng mga turo nina [[Karl Marx|Marx]], [[Vladimir Lenin|Lenin]], at [[Mao Zedong]], kung saan sentralisado ang pamumuno at may malinaw na hirarkiya ng mga kadre. Sa kabilang banda, ang mga lokal na anarkista sa Pilipinas ay tahasang tumatanggi sa ideya ng iisang pinuno o organisasyon. Malaki rin ang pagkakaiba ng dalawang panig pagdating sa konsepto ng nasyonalismo at paraan ng pagbabago. Ang kilusang MLM sa [[Pilipinas]] ay tradisyonal na gumagamit ng diskursong "makabayan" na hango sa diwa ng mga rebolusyonaryo tulad ni [[Andrés Bonifacio|Andres Bonifacio]] upang pukawin ang damdamin ng mga manggagawa at [[magsasaka]].<ref name=":7">{{Cite book |last=Ladrido |first=Portia |url=https://theanarchistlibrary.org/library/portia-ladrido-the-anarchists-making-a-difference-in-philippine-society#toc2 |title=The anarchists making a difference in Philippine society |date=2017-09-28 |language=en}}</ref> Para sa mga anarkista, isang malaking kontrahan ang maging makabayan habang isinusulong ang isang lipunang walang estado. Habang ang mga Maoista ay nakatutok sa Matagalang Digmaang Bayan upang agawin ang kapangyarihan ng pamahalaan, kinukuwestiyon ng mga anarkista ang armadong pakikibaka dahil sa panganib na tuluyan nitong maubos ang [[kalikasan]] bago pa man magtagumpay ang rebolusyon. Sa halip na [[digmaan]], mas pinipili ng mga anarkistang Pilipino ang mga direktang aksyon sa komunidad gaya ng pagtugon sa [[baha]], mga kampanyang kontra-[[halalan]], o pakikilahok sa mga proyektong pangkalikasan.<ref name=":7" /> === Meritokrasya at kakistokrasya === Ang meritokrasya ay pamumuno batay sa talino at kakayahan<ref>{{cite web |title=meritocracy|url=http://dictionary.reference.com/browse/meritocracy?s=t|website=Dictionary.com|access-date=14 Pebrero 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306040546/http://dictionary.reference.com/browse/meritocracy?s=t|url-status=live|language=en}}</ref> habang ang kakistokrasya ay pamumuno ng pinakamalala o walang-kakayahang tao,<ref>{{Cite book |last=Bowler|first=Peter|title=The superior person's book of words|date=1985|isbn=0-87923-556-X|edition=1|location=Boston|oclc=11757334|publisher=David R. Godine|language=en}}</ref>{{Rp|page=54}} at ang anarkismo ay sistemang walang kinikilalang estado o pampulitikang pinuno upang itaguyod ang kusang kooperasyon at kalayaan ng tao. Sa anarkismo, iginagalang bilang kontribusyon sa komunidad ang kakayahan subalit hindi dapat gamitin upang magkaroon ng kapangyarihan o estado sa iba. === Minarkismo === Ang minarkismo ay isang pilosopiyang pampolitika na sumusuporta sa isang maliit na pamahalaan na limitado lamang sa [[pulisya]], [[korte]], at militar. Ang anarkismo naman ay ang ganap na pagtanggi sa estado, na nagsusulong ng isang lipunang walang pinuno kung saan ang kaayusan ay pinapanatili sa pamamagitan ng boluntaryong kooperasyon. Ang pangunahing pagkakaiba ay kung kailangan ba ng isang maliit na gobyerno.<ref>{{Cite web |last=Long |first=Roderick T. |last2=Machan |first2=Tibor R. |title=Anarchism/Minarchism: Is a Government Part of a Free Country? |url=https://ndpr.nd.edu/reviews/anarchism-minarchism-is-a-government-part-of-a-free-country/ |access-date=2026-08-02 |website=Notre Dame Philosophical Reviews |language=en-US}}</ref> Sinasabi ng mga minarkista na ang mga korte at pulisya ay dapat patakbuhin ng pamahalaan upang manatiling patas. Sinasabi naman ng mga anarkista na ang mga pribadong negosyo o grupo sa komunidad ay maaaring magbigay ng seguridad at batas. == Tingnan din == * [[Komunismo]] * [[Mutualismo]] * [[Sosyalismo]] == Mga pananda == <references group="nb"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} == Mga talababa == {{Refbegin|30em|indent=yes}} * {{Cite book |last=Marshall |first=Peter |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |publisher=HarperCollins |date=1992 |isbn=978-0-0021-7855-6 |location=London}} * {{Cite encyclopedia |date=2009 |title=Anarchism |encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest |publisher=John Wiley & Sons |location=Oxford |last=Cohn |first=Jesse |editor-last=Ness |editor-first=Immanuel |language=en |pages=1–11 |doi=10.1002/9781405198073.wbierp0039 |isbn=978-1-4051-9807-3}} * {{Cite book |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |date=2018 |publisher=Palgrave Macmillan | language=en |isbn=978-3-3197-5619-6 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Arvidsson |first=Stefan |title=The Style and Mythology of Socialism: Socialist Idealism, 1871–1914 |publisher=Routledge |language=en |date=2017 |isbn=978-0-3673-4880-9 |edition=1st |location=London}} * {{Cite book |last=Otero |first=Carlos Peregrín |title=Noam Chomsky: Critical Assessments |publisher=Routledge |language=en |date=1994 |isbn=978-0-4150-1005-4 |volume=2–3 |location=London}} * {{Cite book |last=Guérin |first=Daniel |url=http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |title=Anarchism: From Theory to Practice |publisher=Monthly Review Press |date=1970 |isbn=978-0-8534-5128-0 |access-date=16 Pebrero 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200714125723/http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |archive-date=14 Hulyo 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Bates |first=David |title=Political Ideologies |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2017 |isbn=978-0-1987-2785-9 |editor-last=Wetherly |editor-first=Paul |chapter=Anarchism |access-date=28 Pebrero 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&pg=PA128 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111304/https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&pg=PA128 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |date=2015 |title=Black Panther Radical Factionalization and the Development of Black Anarchism |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-black-studies_2015-10_46_7/page/678 |journal=Journal of Black Studies|language=en |location=Thousand Oaks |publisher=SAGE Publishing |volume=46 |issue=7 |pages=678–703 |doi=10.1177/0021934715593053 |jstor=24572914 |s2cid=145663405}} * {{Cite book |last=Long |first=Roderick T. |url=https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |title=The Routledge Companion to Social and Political Philosophy |publisher=Routledge |date=2013 |isbn=978-0-4158-7456-4 |editor-last=Gaud |editor-first=Gerald F. |access-date=28 Pebrero 2019 |editor-last2=D'Agostino |editor-first2=Fred |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085833/https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |archive-date=9 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite web |date=2019 |title=Definition of Anarchism |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111728/https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |archive-date=18 Pebrero 2021 |access-date=28 Pebrero 2019 |website=Merriam-Webster |language=en |ref={{Sfnref|Merriam-Webster|2019}}}} * {{Cite book |last=Sylvan |first=Richard |title=A Companion to Contemporary Political Philosophy |date=2007 |publisher=Blackwell Publishing |isbn=978-1-4051-3653-2 |editor-last=Goodin |editor-first=Robert E. |edition=2 |series=Blackwell Companions to Philosophy |volume=5 |chapter=Anarchism |editor-last2=Pettit |editor-first2=Philip |editor-last3=Pogge |editor-first3=Thomas |language=en}} * {{Cite book |last=Joll |first=James |language=en |title=The Anarchists |publisher=Harvard University Press |date=1964 |oclc=65683373}} * {{Cite book |last=Carlson |first=Andrew R. |title=Anarchism in Germany; Vol. 1: The Early Movement |url=https://archive.org/details/anarchismingerma0001carl |language=en |publisher=Scarecrow Press |date=1972 |isbn=978-0-8108-0484-5 |location=Metuchen, New Jersey}} * {{Cite news |last=Kahn |first=Joseph |date=5 Agosto 2000 |title=Anarchism, the Creed That Won't Stay Dead; The Spread of World Capitalism Resurrects a Long-Dormant Movement |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2000/08/05/arts/anarchism-creed-that-won-t-stay-dead-spread-world-capitalism-resurrects-long.html |url-access=subscription |page=B9 |issn=0362-4331|language=en}} * {{Citation |last=Baker |first=Zoe |title=Means and Ends: The Revolutionary Practice of Anarchism in Europe and the United States |date=2023 |place=Edinburgh |publisher=AK Press |isbn=978-1-84935-498-1|language=en}} * {{Cite book |last=Nettlau |first=Max |language=en|title=A Short History of Anarchism |publisher=Freedom Press |date=1996 |isbn=978-0-9003-8489-9}} * {{Cite book |last=Ward |first=Colin |url=https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |title=Anarchism: A Very Short Introduction |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2004 |isbn=978-0-1928-0477-8 |location=Oxford |author-mask=2 |access-date=12 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304153805/https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |archive-date=4 Marso 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Goodway |first=David |language=en |title=Anarchist Seeds Beneath the Snow |publisher=Liverpool Press |date=2006 |isbn=978-1-8463-1025-6}} * {{Cite book |last=Skirda |first=Alexandre |title=Facing the Enemy: A History of Anarchist Organization From Proudhon to May 1968 |url=https://archive.org/details/facingenemyhisto0000skir |publisher=AK Press|language=en |date=2002 |isbn=978-1-9025-9319-7}} * {{Cite book |last=Fernández |first=Frank |title=Cuban Anarchism: The History of A Movement |publisher=Sharp Press |date=2009 |orig-date=2001|language=en}} * {{Cite book |last=Morris |first=Christopher W. |url=https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |title=An Essay on the Modern State |publisher=Cambridge University Press |date=2002 |isbn=978-0-5215-2407-0 |access-date=15 Setyembre 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115214335/https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |archive-date=15 Enero 2021 |url-status=live}} * {{Cite journal |last=Osgood |first=Herbert L. |date=Marso 1889 |title=Scientific Anarchism |journal=Political Science Quarterly|language=en |publisher=The Academy of Political Science |volume=4 |issue=1 |pages=1–36 |doi=10.2307/2139424 |jstor=2139424}} * {{Cite book |last=Newman |first=Michael |title=Socialism: A Very Short Introduction |url=https://archive.org/details/socialismverysho0000newm |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1928-0431-0 |language=en |location=Oxford}} * {{Cite book |last=Morris |first=Brian |title=Anthropology, Ecology, and Anarchism: A Brian Morris Reader |url=https://archive.org/details/anthropologyecol0000bria |publisher=PM Press|language=en |others=Marshall, Peter |date=2015 |isbn=978-1-6048-6093-1 |edition=illustrated |location=Oakland |author-mask=2}} * {{Cite book |last=Walter |first=Nicholas |title=About Anarchism |publisher=Freedom Press |date=2002 |isbn=978-0-9003-8490-5 |location=London|language=en}} * {{Cite book |last=Jennings |first=Jeremy |title=Contemporary Political Ideologies |publisher=Pinter |date=1993 |isbn=978-0-8618-7096-7 |editor-last=Eatwell |editor-first=Roger |location=London |pages=127–146 |chapter=Anarchism |editor-last2=Wright |editor-first2=Anthony|language=en}} * {{Cite book |last1=Gay |first1=Kathlyn |title=Encyclopedia of Political Anarchy |url=https://archive.org/details/encyclopediaofpo0000gayk |last2=Gay |first2=Martin |publisher=ABC-CLIO |date=1999 |isbn=978-0-8743-6982-3|language=en}} * {{Cite encyclopedia |date=2008 |title=Anarcho-capitalism |encyclopedia=The Encyclopedia of Libertarianism |publisher=SAGE; Cato Institute|language=en|url=https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&pg=PT51 |access-date=2 Setyembre 2020 |editor-last=Hamowy |editor-first=Ronald |pages=13–14 |doi=10.4135/9781412965811.n8 |isbn=978-1-4129-6580-4 |oclc=191924853 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111721/https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&pg=PT51 |archive-date=18 February 2021 |last1=Morris |first1=Andrew |url-status=live |url-access=subscription}} * {{Cite book |last=Johnson |first=Charles |title=Anarchism/Minarchism: Is a Government Part of a Free Country? |publisher=Ashgate Publishing|language=en |date=2008 |isbn=978-0-7546-6066-8 |editor-last=Long |editor-first=Roderick T. |pages=155–188 |chapter=Liberty, Equality, Solidarity Toward a Dialectical Anarchism |editor-last2=Machan |editor-first2=Tibor R.}} * {{Cite book |last=Franks |first=Benjamin |title=The Oxford Handbook of Political Ideologies |url=https://archive.org/details/oxfordhandbookof0000unse_k5b8 |date=Agosto 2013 |publisher=[[Oxford University Press]] |editor-last=Freeden |editor-first=Michael |pages=[https://archive.org/details/oxfordhandbookof0000unse_k5b8/page/385 385]–404 |chapter=Anarchism |doi=10.1093/oxfordhb/9780199585977.013.0001 |isbn=978-0-19-958597-7 |editor-last2=Stears |editor-first2=Marc|language=en}} * {{Cite book |last=McLaughlin |first=Paul |title=Anarchism and Authority: A Philosophical Introduction to Classical Anarchism |publisher=Ashgate|language=en |date=2007 |isbn=978-0-7546-6196-2 |location=Aldershot}} * {{Cite journal |last=Jun |first=Nathan |date=Setyembre 2009 |title=Anarchist Philosophy and Working Class Struggle: A Brief History and Commentary |url=https://philarchive.org/rec/JUNAPA-2 |journal=WorkingUSA |language=en |volume=12 |issue=3 |pages=505–519 |doi=10.1111/j.1743-4580.2009.00251.x |issn=1089-7011}} * {{Cite book |last1=McLean |first1=Iain |url=https://archive.org/details/oxfordconcisedic00iain |title=The Concise Oxford Dictionary of Politics |last2=McMillan |first2=Alistair |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2003 |isbn=978-0-1928-0276-7 |url-access=registration|language=en}} * {{Cite journal |last=Gabardi |first=Wayne |date=1986 |title=Anarchism. By David Miller. (London: J. M. Dent and Sons, 1984. pp. 216 [pagsur ng aklat]) |url=https://archive.org/details/sim_american-political-science-review_1986-03_80_1/page/300 |journal=American Political Science Review |volume=80 |issue=1 |pages=300–302 |doi=10.2307/1957102 |jstor=446800 |s2cid=151950709|language=en}} * {{Cite encyclopedia |date=2003 |title=Anarchism |encyclopedia=The Blackwell Dictionary of Modern Social Thought |publisher=Blackwell Publishing|language=en |location=Malden, Massachusetts |url=https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&pg=PA12 |access-date=15 Agosto 2020 |last=Ostergaard |first=Geoffrey |editor-last=Outhwaite |editor-first=William |edition=2nd |isbn=978-0-6312-2164-7 |oclc=49704935 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418004719/https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&pg=PA12 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last1=Harrison |first1=Kevin |url=https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |title=Understanding Political Ideas and Movements |last2=Boyd |first2=Tony |publisher=Manchester University Press |date=2003 |isbn=978-0-7190-6151-6 |access-date=7 Marso 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308074910/https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |archive-date=8 Marso 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Brooks |first=Frank H. |title=The Individualist Anarchists: An Anthology of Liberty (1881–1908) |publisher=Transaction Publishers |date=1994 |isbn=978-1-5600-0132-4|language=en}} * {{harvc |last=Backes |first=Uwe |c=Left-Wing Extremism: The Conceptual Dimension |in=Zúquete |year=2023a |pp=3–22|language=en}} * {{harvc |last=Krüusselmann |first=Katharina |last2=Weggemans |first2=Daan |c=Radicalization and Left-Wing Extremism |in=Zúquete |year=2023a |pp=55–68|language=en}} * {{Cite book |editor-last=Zúquete |editor-first=José Pedro |title=The Palgrave Handbook of Left-Wing Extremism |date=2023a |publisher=Palgrave Macmillan |volume=1 |isbn=978-3-031-30896-3|language=en}} * {{Cite book |last=Marshall |first=Peter | language=en |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |url=https://archive.org/details/Demanding_the_impossible_9781604862706 |publisher=PM Press |date=1993 |isbn=978-1-6048-6064-1 |location=Oakland, California |author-mask=2}} * {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |title=Anarchist Voices: An Oral History of Anarchism in America |url=https://archive.org/details/anarchistvoiceso0000avri |publisher=Princeton University Press |date=1996 |isbn=978-0-6910-4494-1|language=en}} * {{Cite journal |last1=Angelbeck |first1=Bill |last2=Grier |first2=Colin |date=2012 |title=Anarchism and the Archaeology of Anarchic Societies: Resistance to Centralization in the Coast Salish Region of the Pacific Northwest Coast |url=https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |url-status=live |journal=Current Anthropology |volume=53 |issue=5 |pages=547–587 |doi=10.1086/667621 |s2cid=142786065 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180721142558/https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |archive-date=21 Hulyo 2018 |access-date=24 Hunyo 2021 | language=en |s2cid-access=free |issn=0011-3204}} * {{Cite book |last=Egoumenides |first=Magda |url=https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |title=Philosophical Anarchism and Political Obligation |publisher=Bloomsbury Publishing|language=en |date=2014 |isbn=978-1-4411-2445-6 |location=New York |access-date=21 Pebrero 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111334/https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Klosko |first=George |url=https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |title=Political Obligations |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1995-5104-0 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124033632/https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |archive-date=24 Nobyembre 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Wilbur |first=Shawn |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Mutualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Miller |first=David |url=https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |title=The Blackwell Encyclopaedia of Political Thought |publisher=Wiley|language=en |date=1991 |isbn=978-0-6311-7944-3 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818145221/https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |archive-date=18 Agosto 2020 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Pierson |first=Christopher |url=https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&pg=PA187 |title=Just Property: Enlightenment, Revolution, and History |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2013 |isbn=978-0-1996-7329-2 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210316125550/https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&pg=PA187 |archive-date=16 Marso 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Morris |first=Brian |url=https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |title=Bakunin: The Philosophy of Freedom |publisher=Black Rose Books |date=1993 |isbn=978-1-8954-3166-7 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225175003/https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |archive-date=25 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Shannon |first=Deric |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=91–106 |chapter=Anti-Capitalism and Libertarian Political Economy |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Heywood |first=Andrew |language=en|url=https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&pg=PA146 |title=Political Ideologies: An Introduction |publisher=Macmillan International Higher Education |date=2017 |isbn=978-1-1376-0604-4 |edition=6 |access-date=13 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111410/https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&pg=PA146 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Bakunin |first=Mikhail |title=Statism and Anarchy |url=https://archive.org/details/statismanarchy0000baku |publisher=Cambridge University Press |date=1990 |isbn=978-0-5213-6182-8 |editor-last=Shatz |editor-first=Marshall |series=Cambridge Texts in the History of Political Thought |location=Cambridge, England |translator-last=Shatz |translator-first=Marshall |doi=10.1017/CBO9781139168083 |lccn=89077393 |oclc=20826465|language=en |orig-date=1873}} * {{Cite book |last=Mayne |first=Alan James |url=https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&pg=PA131 |title=From Politics Past to Politics Future: An Integrated Analysis of Current and Emergent Paradigms |publisher=Greenwood Publishing Group |date=1999 |isbn=978-0-2759-6151-0 |access-date=20 Setyembre 2010|language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418013303/https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&pg=PA131 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Turcato |first=Davide |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Anarchist Communism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=Anarchism: a Documentary History of Libertarian Ideas: from Anarchy to Anarchism |url=https://archive.org/details/anarchismdocumen0000unse |publisher=Black Rose Books |date=2005 |isbn=978-1-5516-4250-5 |location=Montréal|language=en}} * {{Cite book |last=Pernicone |first=Nunzio |url=https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |title=Italian Anarchism, 1864–1892 |publisher=Princeton University Press |date=2009 |isbn=978-0-6916-3268-1 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200819161516/https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |archive-date=19 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite journal |last=Levy |first=Carl |date=8 Mayo 2011 |title=Social Histories of Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |volume=4 |issue=2 |pages=1–44 |doi=10.1353/jsr.2010.0003 |issn=1930-1197 |s2cid=144317650|language=en}} * {{Cite book |last=Van der Walt |first=Lucien |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |pages=249–264 |chapter=Syndicalism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Ryley |first=Peter |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=225–236 |chapter=Individualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite news |last=Imrie |first=Doug |date=1994 |title=The Illegalists |url=http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908072801/http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-date=8 Setyembre 2015 |access-date=9 Disyembre 2010 |work=Anarchy: A Journal of Desire Armed |language=en}} * {{Cite book |last=Parry |first=Richard |url=https://archive.org/details/bonnotgang0000parr |title=The Bonnot Gang |publisher=Rebel Press |date=1987 |isbn=978-0-9460-6104-4 |url-access=registration|language=en}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |author-mask=2 |date=2018 |title=Contemporary Anarchist and Anarchistic Movements |journal=Sociology Compass |publisher=Wiley |volume=12 |issue=6 |article-number=e12582 |doi=10.1111/soc4.12582 |issn=1751-9020|language=en}} * {{Cite web |last=Coutinho |first=Steve |date=3 Marso 2016 |title=Zhuangzi |url=http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303175106/http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=5 Marso 2019 |publisher=Internet Encyclopedia of Philosophy |language=en}} * {{Cite journal |last=Crone |first=Patricia |date=2000 |title=Ninth-Century Muslim Anarchists |url=https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |journal=Past & Present |issue=167 |pages=3–28 |doi=10.1093/past/167.1.3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200828210845/https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |archive-date=28 Agosto 2020 |access-date=3 Enero 2022|language=en}} * {{Cite book |last=Dodson |first=Edward |title=The Discovery of First Principles |publisher=Authorhouse |date=2002 |isbn=978-0-5952-4912-1 |volume=2|language=en}} * {{Cite book |last=Thomas |first=Paul |language=en |title=Karl Marx and the Anarchists |publisher=Routledge & Kegan Paul |date=1985 |isbn=978-0-7102-0685-5 |location=London}} * {{Cite book |url=https://archive.org/details/historyofterrori00grar |title=The History of Terrorism: From Antiquity to Al-Quaeda |publisher=University of California Press|language=en |date=2007 |isbn=978-0-5202-4709-3 |editor-last=Chaliand |editor-first=Gerard |location=Berkeley; Los Angeles; London |oclc=634891265 |editor-last2=Blin |editor-first2=Arnaud |url-access=registration}} * {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=325–342 |chapter=Anarchism and the First International |author-mask=2 |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{Cite journal |last=Anderson |first=Benedict |date=2004 |title=In the World-Shadow of Bismarck and Nobel |url=http://newleftreview.org/II/28/benedict-anderson-in-the-world-shadow-of-bismarck-and-nobel |journal=New Left Review|language=en |volume=2 |issue=28 |pages=85–129 |article-number=2519 |doi=10.64590/q8k |archive-url=https://web.archive.org/web/20151219130121/http://newleftreview.org/II/28/benedict-anderson-in-the-world-shadow-of-bismarck-and-nobel |archive-date=19 Disyembre 2015 |access-date=7 Enero 2016 |url-access=subscription}} * {{Cite journal |last1=Lutz |first1=James M. |last2=Ulmschneider |first2=Georgia Wralstad |date=2019 |title=Civil Liberties, National Security and U.S. Courts in Times of Terrorism |journal=Perspectives on Terrorism |volume=13 |issue=6 |pages=43–57 |jstor=26853740|language=en}} * {{Cite book |last=Bantman |first=Constance |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=371–388 |chapter=The Era of Propaganda by the Deed |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=m7BhDwAAQBAJ&pg=PA372}} * {{Cite book |last=Moya |first=Jose C. |title=In Defiance of Boundaries: Anarchism in Latin American History |publisher=University Press of Florida |others=Kirwin R. Shaffer |date=2015 |isbn=978-0-8130-5138-3 |editor-last=Laforcade |editor-first=Geoffroy de |chapter=Transference, culture, and critique The Circulation of Anarchist Ideas and Practices |access-date=6 Marso 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=ikt6AQAACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085903/https://books.google.com/books?id=ikt6AQAACAAJ |archive-date=9 Agosto 2020|language=en |url-status=live}} * {{Cite book |last=Laursen |first=Ole Birk |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=149–168 |chapter=Anti-Imperialism |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Nomad |first=Max |title=Revolutionary Internationals 1864–1943 |publisher=Stanford University Press|language=en |date=1966 |isbn=978-0-8047-0293-5 |editor-last=Drachkovitch |editor-first=Milorad M. |page=88 |chapter=The Anarchist Tradition}} * {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |language=en |publisher=AK Press |date=2006 |isbn=978-1-9048-5948-2 |location=Stirling |author-mask=2|title=The Russian Anarchists|url=https://archive.org/details/bwb_KT-771-669 }} * {{Cite book |last=Bolloten |first=Burnett |language=en |title=The Spanish Civil War: Revolution and Counterrevolution |url=https://archive.org/details/spanishcivilwarr0000boll_z8t8 |publisher=University of North Carolina Press |date=1984 |isbn=978-0-8078-1906-7}} * {{Cite journal |last=Harmon |first=Christopher C. |date=2011 |title=How Terrorist Groups End: Studies of the Twentieth Century |journal=Connections|language=en |volume=10 |issue=2 |pages=51–104 |jstor=26310649}} * {{Cite book |last=Rupert |first=Mark |url=https://archive.org/details/globalizationint00rupe |title=Globalization and International Political Economy |publisher=Rowman & Littlefield Publishers|language=en |date=2006 |isbn=978-0-7425-2943-4 |location=Lanham}} * {{Cite book |last=Evren |first=Süreyyya |language=en |title=Post-Anarchism: A Reader |url=https://archive.org/details/postanarchismrea0000unse |publisher=Pluto Press |date=2011 |isbn=978-0-7453-3086-0 |editor-last=Rousselle |editor-first=Duane |pages=[https://archive.org/details/postanarchismrea0000unse/page/1 1]–19 |chapter=How New Anarchism Changed the World (of Opposition) after Seattle and Gave Birth to Post-Anarchism |editor-last2=Evren |editor-first2=Süreyyya }} * {{Cite book |last=Honeywell |first=C. |url=https://books.google.com/books?id=qzKOzQEACAAJ |title=Anarchism |publisher=Wiley |date=2021 |isbn=978-1-5095-2390-0 |series=Key Concepts in Political Theory |access-date=13 Agosto 2022|language=em}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Leonard |author-mask=2 |date=2010 |title=Hakim Bey and Ontological Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |location=East Lansing |publisher=Michigan State University Press|language=en |volume=4 |issue=2 |pages=109–137 |doi=10.1353/jsr.2010.0009 |jstor=41887660 |s2cid=143304524}} * {{Cite book |last=Ramnath |first=Maia |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Non-Western Anarchisms and Postcolonialism |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{cite book|last=Pernicone|first=Nunzio|year=1993|title=Italian Anarchism, 1864–1892|publisher=Princeton University Press|isbn=0691056927|lccn=92-46661}} * {{Cite book|last=Pengam|first=Alain|chapter=Anarcho-Communism|editor-last1=Ribel|editor-first1=Maximilien|editor-last2=Crump|editor-first2=John|year=1987|title=Non-Market Socialism in the Nineteenth and Twentieth Centuries|publisher=Palgrave Macmillan|chapter-url=https://books.google.com/books?id=dqmvCwAAQBAJ&q=anarcho-communism+stateless+communism&pg=PA60|pages=60–82|doi=10.1007/978-1-349-18775-1_4|isbn=978-1349187751|language=en}} * {{cite encyclopedia |editor1-last=Ball |editor1-first=Terence |editor2-last=Dagger |editor2-first=Richard |date=2019 |orig-date=1999 |url=https://www.britannica.com/topic/communism |title=Communism |edition=revised |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=10 Hunyo 2020|language=en }} * {{cite book |last=Steele |first=David |title=From Marx to Mises: Post-Capitalist Society and the Challenge of Economic Calculation |publisher=Open Court Publishing Company|language=en |year=1992 |isbn=978-0-87548-449-5}} * {{cite book|chapter=Anarchism and Markets|last=Carson|first=Kevin|year=2018|location=Leiden|publisher=Brill|editor-first=Nathan|editor-last=Jun|title=Brill's Companion to Anarchism and Philosophy|isbn=978-90-04-35689-4|pages=81–119|doi=10.1163/9789004356894_005|url=https://brill.com/view/title/35861|language=en}} * {{cite book|last=Alexander|first=Robert|title=The Anarchists in the Spanish Civil War|isbn=1-85756-400-6|location=[[Londres]]|publisher=Janus|year=1999|oclc=43717219|url=https://libcom.org/history/anarchists-spanish-civil-war-robert-alexander|language=en}} * {{cite book|last=Graham|first=Helen|language=en|year=2002|title=The Spanish Republic at War, 1936–1939|location=[[Cambridge]]|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=0-521-45932-X|oclc=464890766}} * {{cite book|first=Abel|last=Paz|title=Durruti in the Spanish Revolution|url=https://www.akpress.org/durrutiinthespanishrevolution.html|year=2006|orig-year=1996|translator-first=Chuck|translator-last=Morse|language=en|location=[[Edinburgh]]|publisher=AK Press|isbn=1-904859-50-X|lccn=2006920974|oclc=482919277}} {{Refend}} [[Kategorya:Mga ideolohiyang pampolitika]] [[Kategorya:Anarkismo|*]] [[Kategorya:Mga ideolohiyang pang-ekonomiya]] qykli452zfc01ujm91n655ynf5k90x4 2218575 2218574 2026-08-02T05:17:26Z Jojit fb 38 /* Minarkismo */ 2218575 wikitext text/x-wiki {{About|pilosopiyang pampolitika|ang katayuan ng isang lipunang walang awtoridad|Anarkiya}} [[Talaksan:Black_flag_waving.svg|frame|Itim na watawat ng anarkismo]] Ang '''anarkismo''' ay isang [[Pilosopiyang pampolitika|pilosopiyang pampulitika]] at kilusan na naglalayong buwagin ang lahat ng mga institusyong nagpapatuloy ng [[Awtoritarismo|awtoridad]], pamimilit, o herarkiya, na pangunahing tinututukan ang [[estado]] at [[kapitalismo]]. Isinusulong ng anarkismo ang pagpapalit sa estado ng mga lipunang walang estado at mga kusang-loob na malalayang samahan. Inilalarawan ang anarkismo bilang bahagi ng libertaryong sangay ng kilusang [[Sosyalismo|sosyalista]] (libertaryong sosyalismo).{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}}{{Refn|Sa aklat na ''In Anarchism: From Theory to Practice'' (1970),{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} inilarawan ng historyador na anarkista na si Daniel Guérin ang anarkismo bilang kasingkahulugan ng libertaryang sosyalismo. Isinulat niya na ang anarkismo ay "talagang kasingkahulugan ng sosyalismo. Ang isang anarkista ay pangunahing isang sosyalista na ang layunin ay wakasan ang pagsasamantala ng tao sa kapwa tao. Ang anarkismo ay isa lamang sa mga daloy ng kaisipang sosyalista—ang daloy na ang pangunahing katangian ay ang pagpapahalaga sa kalayaan at ang agarang hangaring buwagin ang estado."{{Sfn|Arvidsson|2017}} Sa kaniyang maraming akda tungkol sa anarkismo, inilalarawan naman ng historyador na si Noam Chomsky ang anarkismo, kasama ng libertaryang Marxismo, bilang libertaryang sangay ng sosyalismo.{{Sfn|Otero|1994|p=617}}|group=nb|name=nb1}} Bagaman matatagpuan ang mga bakas ng mga ideyang anarkista sa buong kasaysayan, umusbong ang makabagong anarkismo noong [[Panahon ng Kaliwanagan]]. Sa huling kalahati ng [[Ika-19 na dantaon|ika-19 na]] [[Ika-19 na dantaon|dantaon]] at sa mga unang dekada ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], umunlad ang kilusang anarkista sa maraming bahagi ng daigdig at nagkaroon ng mahalagang papel sa pakikibaka ng mga [[manggagawa]] para sa kanilang paglaya. Sa panahong ito, nabuo ang iba't ibang paaralan ng kaisipang anarkista. Nakibahagi ang mga anarkista sa ilang mga rebolusyon, lalo na sa [[Komuna ng Paris]], [[Digmaang Sibil sa Rusya]], at [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], na ang pagwawakas ay nagmarka rin sa pagtatapos ng klasikal na panahon ng anarkismo. Sa mga huling dekada ng ika-20 dantaon at pagpasok ng ika-21 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista at lumawak ang katanyagan at impluwensiya nito sa loob ng mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa digmaan, at laban sa globalisasyon. Gumagamit ang mga anarkista ng iba't ibang pamamaraan upang isulong ang pagbabagong panlipunan, na karaniwang inuuri bilang [[rebolusyonaryo]] o ebolusyonaryo, bagaman madalas na nagsasapawan ang dalawa at naipapakita sa sari-saring taktika. Karaniwang pinapaboran ng mga ebolusyonaryong pamamaraan ang unti-unti at madalas ay di-marahas na pagbabago, samantalang layunin ng mga rebolusyonaryong pamamaraan na wasakin ang mga mapaniil na estado at institusyon. Maraming aspekto ng kabihasnang pantao ang naimpluwensiyahan ng teorya, kritika, at praktika ng anarkismo. == Etimolohiya, terminolohiya, at kahulugan == [[File:Proudhon_jeune.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Proudhon_jeune.jpg|thumb|Si Pierre-Joseph Proudhon ang unang pilosopong pampolitika na tinawag ang sarili bilang anarkista{{Sfn|Kahn|2000}}<ref name="Merriman2">Merriman, John M. (2009). ''How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror''. New Haven: Yale University Press. p. 42. {{ISBN|9780300217933}}.</ref><ref name="Leier2">Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}.</ref>]] Ang etimolohikal na pinagmulan ng salitang anarkismo ay mula sa Sinaunang [[Wikang Griyego|Griyegong]] ''anarkhia'' (ἀναρχία), na nangangahulugang "walang pinuno" o "walang namumuno". Binubuo ito ng unlaping ''an-'' ("walang") at ng salitang ''arkhos'' ("pinuno" o "tagapamahala"). Ang hulaping ''-ismo'' ay tumutukoy sa isang ideolohikal na kilusan o kaisipan na nagtataguyod ng anarkiya.{{Sfnm|1a1=Bates|1y=2017|1p=128|2a1=Long|2y=2013|2p=217}} Lumitaw ang salitang ''anarchisme'' sa [[wikang Ingles]] noong 1642 at ang ''anarchy'' naman noong 1539; sa mga unang paggamit nito sa Ingles, binibigyang-diin nito ang kahulugan ng kaguluhan o kawalan ng kaayusan.{{Sfnm|1a1=Merriam-Webster|1y=2019|1loc="Anarchism"|2a1=''Oxford English Dictionary''|2y=2005|2loc="Anarchism"|3a1=Sylvan|3y=2007|3p=260}} Sa panahon ng [[Rebolusyong Pranses]], iba't ibang pangkat ang tumawag sa kanilang mga kalaban bilang mga ''anarkista'', bagaman kakaunti sa mga tinawag na ganoon ang may mga pananaw na kahalintulad ng mga sumunod na anarkista. Maraming rebolusyonaryo noong ika-19 na dantaon, gaya nina William Godwin (1756–1836) at Wilhelm Weitling (1808–1871), ang nag-ambag sa mga doktrinang anarkista ng susunod na salinlahi, subalit hindi nila ginamit ang mga katawagang ''anarkista'' o ''anarkismo'' upang ilarawan ang kanilang sarili o ang kanilang mga paniniwala.{{Sfn|Joll|1964|pp=27–37}}{{Sfn|Carlson|1972|pp=22–23}} Ang unang pilosopong pampolitika na tumawag sa kaniyang sarili bilang isang anarkista (Pranses: ''anarchiste'') at nagbigay sa salitang ito ng positibong kahulugan ay si Pierre-Joseph Proudhon (1809–1865).{{Sfn|Kahn|2000}}<ref name="Merriman2" /><ref name="Leier">Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}. (sa Ingles)</ref> Ayon sa ilang historyador, umusbong ang kilusang anarkista sa pagitan ng panahon ni Proudhon at ng Kongresong Saint-Imier noong 1872, bagaman may magkakaibang pananaw ang mga historyador hinggil dito.{{Sfn|Baker|2023|p=40-43}} Mula noong [[dekada 1890]], at nagsimula sa [[Pransiya]],{{Sfn|Nettlau|1996|p=162}} ang salitang ''libertaryanismo'' ay madalas gamitin bilang kasingkahulugan ng anarkismo;{{Sfn|Guérin|1970|loc="The Basic Ideas of Anarchism"}} hanggang sa kasalukuyan, karaniwan pa rin ang ganitong paggamit sa labas ng [[Estados Unidos]].{{Sfnm|1a1=Ward|1y=2004|1p=62|2a1=Goodway|2y=2006|2p=4|3a1=Skirda|3y=2002|3p=183|4a1=Fernández|4y=2009|4p=9}} Gayunman, sa ilang gamit, ang libertaryanismo ay tumutukoy lamang sa [[Indibidwalismo|indibiduwalistang]] pilosopiya ng [[malayang pamilihan]], at ang anarkismo ng malayang merkado ay mas tiyak na tinatawag na libertaryang anarkismo.{{Sfn|Morris|2002|p=61}} Bagaman ang katawagang libertaryanismo ay matagal nang halos kasingkahulugan ng anarkismo,{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6}} ang kahulugan nito ay naging mas malabo sa paglipas ng panahon dahil sa pag-angkin dito ng iba't ibang pangkat na may magkakaibang [[ideolohiya]],{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} kabilang ang Bagong Kaliwa at ang mga tagapagtaguyod ng libertaryang Marxismo, na hindi inuugnay ang kanilang sarili sa mga awtoritaryang sosyalista o sa isang partidong banguwardismo, gayundin ang mga radikal na [[Liberalismo|liberal]] sa usaping pangkultura na pangunahing nakatuon sa mga [[kalayaang sibil]].{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Dahil dito, may ilang anarkista ang mas pinipiling gamitin ang katawagang libertaryang sosyalismo{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}} upang maiwasan ang mga negatibong kahulugang ikinakabit sa salitang ''anarkismo'' at upang bigyang-diin ang kaugnayan nito sa sosyalismo.{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Sa pangkalahatan, ginagamit ang anarkismo upang tukuyin ang kontra-awtoritaryang sangay ng kilusang sosyalista.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=104}}{{Refn|group=nb|name=nb1}} Karaniwan itong inihahambing sa mga anyo ng sosyalismo na nakasentro sa estado o ipinapataw mula sa itaas.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Karaniwang binibigyang-diin ng mga iskolar ng anarkismo ang sosyalistang katangian ng anarkismo{{Sfn|Newman|2005|p=15}} at tinutuligsa ang mga pagtatangkang paghiwalayin ang dalawa bilang magkasalungat na ideolohiya.{{Sfn|Morris|2015|p=64}} May ilang iskolar ding naglalarawan sa anarkismo bilang may maraming impluwensiya mula sa liberalismo,{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} at bilang kapuwa liberal at sosyalista, bagaman higit na sosyalista.{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Samantala, maraming iskolar ang tumatangging ituring na isang anyo ng anarkismo ang anarko-kapitalismo, sapagkat para sa kanila ay hindi nito wastong nauunawaan ang mga pangunahing simulain ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}}{{Refn|Ayon kay Herbert L. Osgood, ang anarkismo ang "pinakasukdulang kabaligtaran" ng awtoritaryang komunismo at sosyalismong nakasentro sa estado.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Ayon naman kay Peter Marshall, "sa pangkalahatan, mas malapit ang anarkismo sa sosyalismo kaysa sa liberalismo. ... Malaking bahagi ng anarkismo ay kabilang sa kampo ng sosyalismo, bagaman mayroon din itong ilang impluwensiya mula sa liberalismo. Hindi ito maaaring ipailalim lamang sa sosyalismo, at mas mainam itong ituring bilang isang hiwalay at natatanging doktrina."{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Ayon kay Jeremy Jennings, "mahirap hindi mapagpasyahan na ang mga ideyang ito"—na tumutukoy sa anarko-kapitalismo—"ay tinatawag lamang na anarkista dahil sa maling pag-unawa sa kung ano ang anarkismo." Dagdag pa niya, "ang anarkismo ay hindi nagtataguyod ng lubos na walang hadlang na kalayaan ng indibidwal (na tila pinaniniwalaan ng mga 'anarko-kapitalista'); sa halip, gaya ng nakita na natin, itinataguyod nito ang pagpapalawak ng [[indibidwalidad]] at ng pamayanan."{{Sfn|Morris|2015|p=64}} Isinulat naman ni Nicolas Walter na "ang anarkismo ay nagmula kapuwa sa liberalismo at sosyalismo, sa kasaysayan man at sa ideolohiya. ... Sa isang diwa, nananatiling mga liberal at mga sosyalista ang mga anarkista, at tuwing itinatakwil nila ang mabubuting elemento ng alinman sa dalawa, ipinagkakanulo nila ang mismong anarkismo. ... Kami ay mga liberal, subalit higit pa rito; kami rin ay mga sosyalista, subalit higit pa rito."{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Isinama naman ni Michael Newman ang anarkismo bilang isa sa maraming tradisyon ng sosyalismo, lalo na ang tradisyong higit na nakahanay sa sosyalismo na sinusundan nina Pierre-Joseph Proudhon at Mikhail Bakunin.{{Sfn|Newman|2005|p=15}} Samantala, iginiit ni Brian Morris na "nakalilinlang kapuwa sa konsepto at sa kasaysayan" ang paglikha ng isang mahigpit na paghahati sa pagitan ng sosyalismo at anarkismo.|group=nb}} Bagaman ang pagtutol sa estado ay pangunahing bahagi ng kaisipang anarkista, hindi madaling bigyan ng iisang depinisyon ang anarkismo, sapagkat malawak ang talakayan ng mga iskolar at mga anarkista tungkol dito, at bahagyang magkakaiba ang pag-unawa rito ng iba't ibang tradisyon ng anarkismo.{{Sfn|Long|2013|p=217}}{{Refn|Isang karaniwang depinisyong tinatanggap ng mga anarkista ay ang anarkismo ay isang kalipunan ng mga pilosopiyang pampolitika na tumututol sa awtoridad at hirarkikong organisasyon, kabilang ang [[kapitalismo]], [[nasyonalismo]], ang [[estado]], at lahat ng kaugnay na institusyon, sa pamamalakad ng lahat ng [[ugnayang pantao]], pabor sa isang lipunang nakabatay sa [[desentralisasyon]], [[kalayaan]], at kusang-loob na samahan. Gayunman, binibigyang-diin ng mga iskolar na ang depinisyong ito ay may kaparehong mga kakulangan ng depinisyong nakabatay sa kontra-awtoritaryanismo (isang ''[[a posteriori]]'' na kongklusyon), kontra-etatismo o kontra-estado (sapagkat higit pa rito ang anarkismo),{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1p=166|2a1=Jun|2y=2009|2p=507|3a1=Franks|3y=2013|3pp=386–388}} at etimolohiya (ang simpleng pagwawaksi sa mga namumuno).{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1pp=25–29|2a1=Long|2y=2013|2pp=217}}|group=nb}} Kabilang sa mahahalagang sangkap ng depinisyon nito ang hangarin para sa isang [[Lipunan|lipunang]] walang pamimilit, ang pagtanggi sa aparatong pang-estado, ang paniniwalang likas na kayang mamuhay o umunlad ng tao sa isang lipunang walang pamimilit, at ang mungkahi kung paano maisasakatuparan ang mithiin ng anarkiya.{{Sfn|McLaughlin|2007|pp=25–26}} == Simbolismo == {{multiple image | total_width = 320 | image1 = Anarchy-symbol.svg | caption1 = Simbolong bilog na A | image2 = Circle-A red.svg | caption2 = Naka-istilong Bilog na A na punk | align = right | header = Ang bilog na A (''circle-A'') ay isang sagisag ng anarkismo na kumakatawan sa mga pangunahing simulain nito, kabilang ang kalayaan ng indibidwal at pagtutol sa awtoritaryanismo.<ref>{{Cite web |title=Understanding The Meaning Behind The Anarchist Symbol: Breaking Down The Unconventional Ideals {{!}} ShunSpirit |url=https://shunspirit.com/article/anarchist-symbol-meaning |access-date=12 Disyembre 2025|language=en |website=shunspirit.com}}</ref> }} Mula pa noong ika-19 na dantaon, gumagamit na ang mga anarkista ng ilang sagisag para sa kanilang adhikain, kabilang ang pinakatanyag na bilog na A (''circle-A''), ang itim na watawat, at ang itim na [[pusa]].<ref name="Baillargeon">{{cite book |last1=Baillargeon |first1=Normand |url=https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&q=%22circle+A%22 |title=Order Without Power: An Introduction to Anarchism: History and Current Challenges |date=2013 |publisher=Seven Stories Press |isbn=978-1-60980-472-5 |location=New York |language=en |translator=Mary Foster |access-date=Oktubre 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210922142448/https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&q=%22circle+A%22 |archive-date=Setyembre 22, 2021 |url-status=live |orig-year=2008}}</ref><ref name="An Anarchist FAQ">{{cite book |title=An Anarchist FAQ |publisher=AK Press |year=2008 |isbn=978-1-902593-90-6 |editor-last=Mckay |editor-first=Iain |location=Edinburgh |language=en |chapter=Appendix – The Symbols of Anarchy |oclc=182529204 |chapter-url=https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20201005101602/https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-date=Oktubre 5, 2020}}</ref> Karaniwan din ang mga [[watawat]] na hinati sa dalawang kulay, na kadalasang nakabatay sa itim na watawat, gaya ng pula at itim at itim at lila, na kumakatawan sa anarko-sindikalismo at anarka-[[peminismo]], ayon sa pagkakasunod. Mula noong ikalawang kalahati ng ika-20 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista sa paggamit ng mga bagong sagisag na mas madaling iguhit at mas madaling makilala, na ang pinakatanyag ay ang bilog na A. Mula sa pagsisimula ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], naging higit na laganap ang mga sagisag pangkultura ng anarkismo sa [[kulturang popular]], kasabay ng pag-usbong ng kilusang kontra-[[globalisasyon]] at ng subkulturang [[punk]].<ref name="revival">{{cite journal |last=Williams |first=Leonard |date=Setyembre 2007 |title=Anarchism Revived |journal=New Political Science |volume=29 |issue=3 |pages=297–312 |doi=10.1080/07393140701510160 |s2cid=220354272|language=en}}</ref><ref name="Gordon">{{cite journal |last=Gordon |first=Uri |date=Pebrero 2007 |title=Anarchism reloaded |journal=Journal of Political Ideologies |volume=12 |issue=1 |pages=29–48 |doi=10.1080/13569310601095598 |s2cid=216089196|language=en}}</ref> == Mga paaralan ng kaisipan == Karaniwang hinahati ang mga paaralan ng kaisipan sa anarkismo sa dalawang pangunahing makasaysayang tradisyon: ang panlipunang anarkismo at ang indibiduwalistang anarkismo, dahil sa kanilang magkakaibang pinagmulan, pagpapahalaga, at pag-unlad.{{Sfnm|1a1=McLean|1a2=McMillan|1y=2003|1loc="Anarchism"|2a1=Ostergaard|2y=2003|2p=14|2loc="Anarchism"}} Binibigyang-diin ng indibiduwalistang tradisyon ang negatibong kalayaan sa pamamagitan ng pagtutol sa mga paghihigpit sa malayang indibiduwal, samantalang binibigyang-diin ng panlipunang tradisyon ang positibong [[kalayaan]] sa layuning ganap na mapaunlad ang malayang kakayahan ng lipunan sa pamamagitan ng pagkakapantay-pantay at panlipunang pagmamay-ari.{{Sfn|Harrison|Boyd|2003|p=251}} Sa kronolohikal na pananaw, maaaring hatiin ang anarkismo sa mga klasikong tradisyon noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at sa mga pos-klasikong tradisyon—gaya ng anarka-peminismo, berdeng anarkismo, at pos-anarkismo—na umusbong pagkatapos nito.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=9}} Ang pagbibigay-diin ng anarkismo sa pagtutol sa [[kapitalismo]], pagkakapantay-pantay, at pagpapalawak ng [[pamayanan]] at indibiduwalidad ang nagtatangi rito mula sa anarko-kapitalismo at iba pang uri ng ekonomikong libertaryanismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}} Karamihan sa mga pananaw nito sa [[ekonomiya]] at pilosopiyang legal ay nagpapakita ng mga kontra-awtoritaryo, kontra-estado, libertariyo, at radikal na pagpapakahulugan sa makakaliwa at sosyalistang pulitika,{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} kabilang ang [[kolektibismo]], [[komunismo]], [[Indibidwalismo|indibiduwalismo]], [[Mutualismo|mutuwalismo]], at sindikalismo, bukod sa iba pang mga teoryang pang-ekonomiya ng libertaryang [[sosyalismo]].{{Sfn|Guérin|1970|p=35|loc="Critique of authoritarian socialism"}} Karaniwang inilalagay ang anarkismo sa pinakakaliwang bahagi ng espektrong pampolitika, bagaman marami ang tumututol sa awtoridad ng estado batay sa mga simulain ng kanan, gaya ng mga anarko-kapitalista.{{Sfnm|1a1=Brooks|1y=1994|1p=[https://books.google.com/books?id=gHyUj9HFYBIC&pg=PP15 xi]|1ps=, "Usually considered to be an extreme left-wing ideology".}}<ref name=":1">{{Cite journal |last=Jungkunz |first=Sebastian |date=2019-01-02 |title=Towards a Measurement of Extreme Left-Wing Attitudes |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09644008.2018.1484906 |journal=German Politics |language=en |volume=28 |issue=1 |pages=101–122 |doi=10.1080/09644008.2018.1484906 |issn=0964-4008 |url-access=subscription |s2cid=158624439}}</ref>{{Sfn|Backes|2023a|p=12}}{{Sfn|Krüusselmann|Weggemans|2023a|p=58}} Dahil walang iisang nakapirming kalipunan ng doktrina o natatanging pandaigdigang pananaw ang anarkismo,{{Sfn|Marshall|1993|pp=14–17}} umiral ang maraming uri at tradisyon nito, at malaki ang pagkakaiba-iba ng mga anyo ng anarkiya.{{Sfn|Sylvan|2007|p=262}} Bilang tugon sa sektaryanismo sa loob ng kilusang anarkista, lumitaw ang anarkismo nang walang [[pang-uri]], isang panawagan para sa pagpaparaya at pagkakaisa ng mga anarkista na unang isinulong ni Fernando Tarrida del Mármol noong 1889 bilang tugon sa matitinding pagtatalo hinggil sa teoryang anarkista noong panahong iyon.{{Sfn|Avrich|1996|p=6}} Sa kabila ng kanilang pagkakahiwalay, ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo ay hindi itinuturing na magkakahiwalay na mga entidad kundi mga tendensiya na nagsasalubong at nag-uugnayan sa isa't isa sa pamamagitan ng magkakaparehong simulain, gaya ng awtonomiya, mutuwal na pagtutulungan, pagtutol sa awtoridad, at [[desentralisasyon]].{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=1–6|2a1=Angelbeck|2a2=Grier|2y=2012|2p=551}} Higit pa sa mga partikular na paksyon ng mga kilusang pampolitika ng anarkismo na bumubuo sa anarkismong pampolitika, mayroon ding anarkismong pampilosopiya, na nagsasabing ang estado ay walang moral na pagiging lehitimo, nang hindi kinakailangang tanggapin ang pangangailangan ng isang rebolusyon upang ito ay maalis.{{Sfn|Egoumenides|2014|p=2}} Bilang isang sangay, lalo na ng indibiduwalistang anarkismo,{{Sfnm|1a1=Ostergaard|1y=2003|1p=12|2a1=Gabardi|2y=1986|2pp=300–302}} maaaring tanggapin ng anarkismo pampilosopiya ang pag-iral ng isang pinakamaliit na estado, subalit iginiit nito na walang [[Moralidad|moral]] na tungkulin ang mga [[mamamayan]] na sundin ang pamahalaan kapag ito ay sumasalungat sa awtonomiya ng indibiduwal.{{Sfn|Klosko|2005|p=4}} Maging ang magkakaibang pilosopikal na tradisyon tulad ng Obhetibismo at Kantiyanismo ay nagbigay ng mga argumentong ginamit upang ipagtanggol ang anarkismo pampilosopiya, kabilang ang pagtatanggol ni Robert Paul Wolff sa anarkismo laban sa mga pormal na paraan ng pagbibigay-katwiran sa pagiging lehitimo ng estado.<ref name="sa">{{cite journal |last=Martin |first=Thomas |date=2000 |title=Book Review: In Defense of Anarchism |url=http://library.nothingness.org/articles/SA/en/display/348 |journal=Social Anarchism |issue=27 |access-date=19 Hunyo 2008|language=en}}</ref> Binibigyang-pansin din ng anarkismo ang mga argumentong moral sapagkat may mahalagang papel ang [[etika]] sa pilosopiyang anarkista. Mayroon ding ilang anarkista na yumakap sa paniniwala sa [[Nihilismo|nihilismong]] pampolitika.{{Sfn|Walter|2002|p=52}} === Klasiko === Sa mga klasikong tradisyon ng anarkismo, ang mga unang umusbong ay ang mutuwalismo at indibiduwalistang anarkismo. Sinundan ang mga ito ng mga pangunahing tradisyon ng panlipunang anarkismo, gaya ng kolektibistang anarkismo, anarko-komunismo, at anarko-sindikalismo. Nagkakaiba ang mga tradisyong ito sa kanilang pananaw hinggil sa organisasyon at estrukturang pang-ekonomiya ng kanilang mithiing lipunan.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=2}} Ang mutuwalismo ay isang teoryang pang-ekonomiya noong ika-18 dantaon na pinaunlad bilang teoryang anarkista ni Pierre-Joseph Proudhon. Kabilang sa mga layunin nito ang "pagbuwag sa estado",<ref name=":0">{{Cite book |title=The Desk Encyclopedia of World History |date=2006 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-7394-7809-7 |editor-last=Wright |editor-first=Edmund |location=New York |pages=20–21}}</ref> pagkakatumbasan, malayang samahan, kusang-loob na [[kontrata]], pederasyon, at repormang [[Pananalapi (disiplina)|pananalapi]] sa parehong kredito at [[salapi]] na pamamahalaan ng isang [[bangko]] ng sambayanan.{{Sfn|Wilbur|2019|pp=213–218}} Sa paglipas ng panahon, inilarawan ang mutuwalismo bilang isang ideolohiyang nasa pagitan ng indibiduwalista at kolektibistang anyo ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Avrich|1y=1996|1p=6|2a1=Miller|2y=1991|2p=11}} Sa ''What Is Property?'' (1840), unang inilarawan ni Proudhon ang kaniyang layunin bilang isang "ikatlong anyo ng lipunan, ang sintesis ng komunismo at pag-aari."{{Sfn|Pierson|2013|p=187}} Ang kolektibistang anarkismo ay isang rebolusyonaryong sosyalistang anyo ng anarkismo{{Sfn|Morris|1993|p=76}} na karaniwang iniuugnay kay Mikhail Bakunin.{{Sfn|Shannon|2019|p=101}} Isinusulong ng mga kolektibistang anarkista ang kolektibong pagmamay-ari ng mga kagamitan sa produksiyon, na inaasahang maisasakatuparan sa pamamagitan ng marahas na [[rebolusyon]],{{Sfn|Avrich|1996|pp=3–4}} at naniniwalang dapat bayaran ang mga [[manggagawa]] ayon sa oras na kanilang ginawa, sa halip na ipamahagi ang mga [[produkto]] ayon sa pangangailangan tulad ng sa komunismo. Umusbong ang kolektibistang anarkismo kasabay ng [[Marxismo]], subalit tinanggihan nito ang [[diktadura]] ng [[proletaryado]], sa kabila ng ipinahahayag na layunin ng Marxismo na magtatag ng isang lipunang kolektibista na walang estado.{{Sfnm|1a1=Heywood|1y=2017|1pp=146–147|2a1=Bakunin|2y=1990}} Ang anarko-komunismo ay isang teorya ng anarkismo na nagsusulong ng isang lipunang komunista na may magkakasamang pagmamay-ari ng mga kagamitan sa [[produksiyon]],{{Sfn|Mayne|1999|p=131}} na pinangangasiwaan ng isang pederal na ugnayan ng mga kusang-loob na samahan.{{Sfn|Marshall|1993|p=327}} Ang produksiyon at pagkonsumo ay ibabatay sa prinsipyong "[[Mula sa bawat isa ayon sa kaniyang kakayahan, para sa bawat isa ayon sa kaniyang pangangailangan]]."{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1p=327|2a1=Turcato|2y=2019|2pp=237–238}} Umusbong ang anarko-komunismo mula sa mga radikal na sosyalistang kilusan pagkatapos ng [[Rebolusyong Pranses]],{{Sfn|Graham|2005}} subalit unang nabuo bilang isang natatanging [[doktrina]] sa seksiyong [[Italya|Italyano]] ng Unang Internasyonal.{{Sfn|Pernicone|2009|pp=111–113}} Kalaunan ay higit pa itong pinaunlad sa mga teoretikal na akda ni [[Peter Kropotkin]],{{Sfn|Turcato|2019|pp=239–244}} na ang kaniyang partikular na pananaw ang naging nangingibabaw sa maraming anarkista pagsapit ng huling bahagi ng ika-19 na dantaon.{{Sfn|Levy|2011|p=6}} Ang anarko-sindikalismo ay isang sangay ng anarkismo na tumitingin sa mga unyon ng mga [[manggagawa]] bilang isang posibleng puwersa para sa rebolusyonaryong pagbabago ng lipunan. Layunin nitong palitan ang kapitalismo at ang estado ng isang bagong lipunang [[Demokrasya|demokratikong]] pinamamahalaan mismo ng mga manggagawa. Ang mga pangunahing simulain ng anarko-sindikalismo ay direktang pagkilos, pagkakaisa ng mga manggagawa, at sariling pamamahala ng mga manggagawa.{{Sfn|Van der Walt|2019|p=249}} Ang indibiduwalistang anarkismo naman ay isang pangkat ng iba't ibang tradisyon ng kaisipan sa loob ng kilusang anarkista na nagbibigay ng higit na diin sa indibiduwal at sa kaniyang [[Malayang kalooban|malayang pagpapasya]] kaysa sa anumang panlabas na salik na nagtatakda ng kaniyang kilos.{{Sfn|Ryley|2019|p=225}} Kabilang sa mga unang nakaimpluwensiya sa anyong ito ng anarkismo sina William Godwin, Max Stirner, at [[Henry David Thoreau]]. Sa iba't ibang bansa, nakakuha ang indibiduwalistang anarkismo ng maliit ngunit magkakaibang pangkat ng mga tagasunod, kabilang ang mga Bohemyo na alagad ng [[sining]] at mga [[intelektuwal]],{{Sfn|Marshall|1993|p=440}} gayundin ang mga kabataang anarkistang lumalabag sa batas sa kilusang nakilala bilang iligalismo at indibiduwal na pagbawi.{{Sfnm|1a1=Imrie|1y=1994|2a1=Parry|2y=1987|2p=15}} === Pos-klasiko at kontemporaryo === Patuloy na umusbong ang anarkismo ng maraming [[pilosopiya]] at kilusan na, sa ilang pagkakataon, ay eklektiko, na humahango ng mga ideya mula sa iba't ibang pinagmulan at pinagsasama ang magkakaibang konsepto upang makalikha ng mga bagong pamamaraang pampilosopiya. Nanatiling mahalagang bahagi ng mga makabagong tradisyon ng anarkismo ang kontra-kapitalistang tradisyon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Williams|2018|p=4}} Maraming pangkat, tendensiya, at paaralan ng kaisipan ng anarkismo ang umiiral sa kasalukuyan, kaya mahirap ilarawan ang makabagong kilusang anarkista bilang isang magkakaisang kabuuan.{{Sfn|Franks|2013|pp=385–386}} Bagaman nakapaglatag ang mga teorista at aktibista ng mga "medyo matatag na kalipunan ng mga simulain ng anarkismo," wala pa ring nagkakaisang pananaw kung alin sa mga simulain ang pangunahing batayan nito. Dahil dito, inilalarawan ng mga komentarista ang mga anarkismo sa halip na isang iisang anarkismo, sapagkat bagaman may mga simulain silang magkakatulad, magkakaiba ang pagpapahalagang ibinibigay ng bawat paaralan sa mga ito. Halimbawa, maaaring isang pangkalahatang simulain ang pagkakapantay-pantay ng kasarian, subalit higit itong binibigyang-priyoridad ng anarka-peminismo kaysa ng anarko-komunismo.{{Sfn|Franks|2013|p=386}} Sa pangkalahatan, tutol ang mga anarkista sa mapilit na awtoridad sa lahat ng anyo nito, kabilang ang lahat ng sentralisado at hirarkikong anyo ng pamahalaan (halimbawa, [[monarkiya]], kinatawang demokrasya, sosyalismong pang-estado, at iba pa), mga sistemang nakabatay sa uring pang-ekonomiya (halimbawa, kapitalismo, [[Bolshevik|Bolshevismo]], [[Piyudalismo|pyudalismo]], [[pang-aalipin]], at iba pa), mga awtokratikong [[relihiyon]] (halimbawa, pundamentalistang [[Islam]], [[Simbahang Katoliko Romano]], at iba pa), patriyarkiya, heteroseksismo, pananaig ng mga puti, at [[imperyalismo]].{{Sfn|Jun|2009|pp=507–508}} Gayunman, nagkakaiba ang mga paaralan ng anarkismo sa mga pamamaraang dapat gamitin upang tutulan ang mga ito.{{Sfn|Jun|2009|p=507}} == Kasaysayan == === Sinaunang panahon at gitnang panahon === Ang mga pinakakilalang naunang tagapagpauna ng anarkismo sa sinaunang daigdig ay matatagpuan sa [[Tsina]] at [[Gresya]]. Sa Tsina, ang anarkismong pampilosopiya (ang pagtalakay sa pagiging lehitimo ng estado) ay inilahad ng mga pilosopong [[Taoismo|Taoista]] na sina Zhuang Zhou at [[Laozi]].{{Sfnm|1a1=Coutinho|1y=2016|2a1=Marshall|2y=1993|2p=54}} Kasama ng [[estoisismo]], sinasabing ang [[Taoismo]] ay nagtaglay ng mahahalagang paunang pahiwatig ng anarkismo.{{Sfn|Sylvan|2007|p=257}} Naipahayag din ang mga pananaw na anarkiko ng mga [[Mandudula|mandudulang]] [[trahedya]] at mga pilosopo sa Gresya. Ginamit nina [[Esquilo|Eskilo]] at [[Sopokles]] ang alamat ni Antigona upang ilarawan ang tunggalian sa pagitan ng mga batas na ipinapataw ng estado at ng pansariling awtonomiya. Patuloy namang kinuwestiyon ni Sokrates ang mga awtoridad sa [[Atenas]] at iginiit ang [[karapatan]] ng indibiduwal sa [[kalayaan]] ng budhi. Tinanggihan ng mga [[Siniko]] ang batas ng tao (''nomos'') at ang mga kaugnay na awtoridad, habang sinisikap nilang mamuhay ayon sa kalikasan (''physis''). Samantala, itinaguyod ng mga Estoiko ang isang lipunang nakabatay sa di-pormal at magiliw na ugnayan ng mga mamamayan nang walang pag-iral ng estado.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4, 66–73}} Sa [[Imperyong Sasanida]] (224–651 CE), nanawagan si [[Mazdak]] para sa isang lipunang may pagkakapantay-pantay at sa pag-aalis ng monarkiya, subalit hindi nagtagal ay ipinapatay siya ni Emperador Kavad I.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Sa Basra, nangaral ang ilang sektang panrelihiyon laban sa estado.{{Sfn|Crone|2000|pp=3, 21–25}} Sa [[Gitnang Kapanahunan|Gitnang Panahon]] sa [[Europa]], walang naging malinaw na gawaing anarkista maliban sa ilang mapagkait sa sariling mga kilusang panrelihiyon. Nagkaroon ng mga tendensiyang kontra-estado at libertaryo ang iba't ibang sektang panrelihiyon sa Europa.{{Sfn|Nettlau|1996|p=8}} Ang mga ito, kasama ng ilang kilusang [[Muslim]], ang kalauna'y nagbigay-daan sa pag-usbong ng panrelihiyong anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Ang muling pagsigla ng interes sa sinaunang panahon noong [[Renasimiyento|Renasimyento]] at ang pagbibigay-diin sa sariling pagpapasya noong [[Repormasyon]] ay muling nagpasigla sa mga elementong sekular na kontra-awtoritaryo sa Europa, lalo na sa Pransiya. Ang mga hamon ng [[Panahon ng Kaliwanagan]] sa awtoridad na intelektuwal—maging sekular o panrelihiyon—at ang mga rebolusyon noong dekada 1790 at noong 1848 ay pawang nagpasigla sa pag-unlad ng ideolohiyang humantong sa panahon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=307}} === Makabagong panahon === [[File:Barricade18March1871_(more_cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Barricade18March1871_(more_cropped).jpg|thumb|Ang Komuna ng Paris, isa sa mga pinakaunang eksperimento sa anarkismo.]] Noong [[Himagsikang Pranses|Rebolusyong Pranses]], ang mga pangkat na gaya ng Enragés at ng ''sans-culottes'' ay naging mahalagang yugto sa pag-usbong ng mga damdaming kontra-estado at [[Pederalismo|pederalista]].{{Sfn|Marshall|1993|p=4}} Sa buong ika-19 na dantaon, umusbong ang mga unang tradisyon ng anarkismo: itinaguyod ni William Godwin ang anarkismo pampilosopiya sa [[Inglatera]] sa pamamagitan ng moral na pagtanggi sa pagiging lehitimo ng estado; ang kaisipan ni Max Stirner ay naglatag ng daan para sa indibiduwalismo; at ang teorya ng mutuwalismo ni Pierre-Joseph Proudhon ay nakatagpo ng matabang lupa sa Pransiya.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}} Pagsapit ng huling bahagi ng dekada 1870, malinaw nang nahubog ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo, at mula 1880 hanggang 1914 ay naganap ang isang bugso ng [[Globalisasyon|globalisasyong]] noon ay hindi pa nasasaksihan.{{Sfn|Levy|2011|pp=10–15}} Ang panahong ito ng klasikal na anarkismo ay tumagal hanggang sa pagtatapos ng [[Digmaang Sibil ng Espanya]] at itinuturing na ginintuang panahon ng anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}} [[File:Bakunin.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bakunin.png|thumb|Tinutulan ni Mikhail Bakunin ang Marxistang layunin ng diktadura ng proletaryado at nakipag-alyansa sa mga pederalista sa loob ng Unang Internasyonal bago siya pinatalsik ng mga Marxista.]] Humango si Mikhail Bakunin mula sa mutuwalismo upang itatag ang anarkismong kolektibista, at sumapi siya sa ''International Workingmen's Association'', isang samahan ng mga manggagawa na kalauna'y nakilala bilang Unang Internasyonal (''First International''), na itinatag noong 1864 upang pag-isahin ang iba't ibang rebolusyonaryong kilusan. Naging isang mahalagang puwersang pampolitika ang Internasyonal, at isa sa mga pangunahing personalidad nito si [[Karl Marx]], na kasapi ng Pangkalahatang Konseho nito. Ang pangkat ni Bakunin, ang Pederasyong Jura, at ang mga tagasunod ni Pierre-Joseph Proudhon (ang mga mutuwalista) ay tumutol sa sosyalismong pang-estado, at itinaguyod ang pag-iwas sa pakikilahok sa elektoral na pulitika (''political abstentionism'') at ang pagpapanatili ng maliliit na pag-aari.{{Sfnm|1a1=Dodson|1y=2002|1p=312|2a1=Thomas|2y=1985|2p=187|3a1=Chaliand|3a2=Blin|3y=2007|3p=116}} Pagkaraan ng matitinding alitan, pinalayas ng mga Marxista ang mga Bakuninista mula sa Internasyonal sa Kongreso sa [[Ang Haya|Haya]] ng 1872.{{Sfnm|1a1=Graham|1y=2019|1pp=334–336|2a1=Marshall|2y=1993|2p=24}} Katulad din nito, ang mga anarkista ay nakaranas ng gayong pagtrato sa Ikalawang Internasyonal at tuluyang pinalayas noong 1896.{{Sfn|Levy|2011|p=12}} Hinulaan ni Bakunin na kung magkakaroon ng kapangyarihan ang mga rebolusyonaryo ayon sa mga tuntunin ni Marx, sila rin ay magiging mga bagong mapaniil sa mga [[manggagawa]]. Bilang tugon sa kanilang pagpapatalsik mula sa Unang Internasyonal, itinatag ng mga anarkista ang Internasyonal ng St. Imier. Sa impluwensiya ni [[Peter Kropotkin]], isang Rusong [[Pilosopiya|pilosopo]] at [[siyentipiko]], nagkaroon ng malaking pagkakatulad ang anarko-komunismo at ang kolektibismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=5}} Ang mga anarko-komunista, na humango ng inspirasyon mula sa [[Komuna ng Paris]] ng 1871, ay nagsulong ng malayang pederasyon at ng pamamahagi ng mga kalakal ayon sa pangangailangan ng bawat isa.{{Sfn|Graham|2005|p=xii}} Sa panahong ito, may isang minorya ng mga anarkista ang yumakap sa taktika ng rebolusyonaryong karahasang pampolitika, na nakilala bilang propaganda ng gawa (''propaganda of the deed'').{{Sfn|Marshall|1993|pp=633–636}} Ang pagkakawatak-watak ng kilusang sosyalista sa Pransiya sa maraming pangkat, gayundin ang pagbitay at pagpapatapon sa maraming Komunardo sa mga kolonya ng bilangguan matapos supilin ang Komuna ng Paris, ay nagbigay-daan sa pag-usbong ng mga indibiduwalistang pagpapahayag at pagkilos sa larangang pampolitika.{{Sfn|Anderson|2004}} Bagaman maraming anarkista ang lumayo sa mga gawaing ito ng terorismo, nadungisan ang reputasyon ng buong kilusan, at isinagawa ang iba't ibang hakbang upang pigilan ang pagpasok ng mga anarkista sa [[Estados Unidos]], kabilang ang Batas sa Imigrasyon ng 1903, na kilala rin bilang Batas sa Pagbubukod sa mga Anarkista.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=633–636|2a1=Lutz|2a2=Ulmschneider|2y=2019|2p=46}} Ang iligalismo ay isa pang estratehiyang niyakap ng ilang anarkista sa panahong ito.{{Sfn|Bantman|2019|p=374}} Pagsapit ng simula ng ika-20 dantaon, humupa na ang kilusang terorista, at ang lugar nito ay napalitan ng anarko-komunismo at anarko-sindikalismo, habang ang anarkismo ay lumaganap sa iba't ibang panig ng daigdig.{{Sfn|Moya|2015|p=327}}{{Sfn|Levy|2011|p=16}} Sa [[Tsina]], may maliliit na pangkat ng mga mag-aaral na nagpakilala ng [[makatao]] at [[maka-agham]] na bersiyon ng anarko-komunismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=519–521}} Samantala, naging sentro ang [[Tokyo]] ng mga mapanghimagsik na kabataan mula sa iba't ibang bansa sa [[Silangang Asya]] na nagtungo sa kabisera ng [[Hapon]] upang mag-aral.{{Sfn|Marshall|1993|pp=519–521}} Sa [[Amerikang Latino]], naging pangunahing baluwarte ng anarko-sindikalismo ang [[Arhentina]], kung saan ito ang naging pinakaprominenteng [[ideolohiya]] ng kaliwa.{{Sfnm|1a1=Levy|1y=2011|1p=23|2a1=Laursen|2y=2019|2p=157|3a1=Marshall|3y=1993|3pp=504–508}} Nakilahok din ang mga anarkista sa Komuna ng Strandzha at sa Republika ng Kruševo, na itinatag sa [[Masedonya]] sa panahon ng Pag-aalsang Ilinden–Preobrazhenie noong 1903, gayundin sa [[Rebolusyong Mehikano]] noong 1910. Sa sunod-sunod na mga rebolusyon noong 1917–1923, nagkaroon ang mga anarkista ng iba't ibang antas ng aktibong pakikilahok.{{sfn|Marshall|1993|p=470}} Sa kabila ng mga pangamba, masigasig na nakilahok ang mga anarkista sa Rebolusyong Ruso bilang pagsalungat sa Kilusang Puti, lalo na sa Makhnovshchina. Nang makita nila ang tagumpay ng mga Bolshevik sa [[Rebolusyong Oktubre]] at ang sumunod na [[Digmaang Sibil sa Rusya]], maraming manggagawa at aktibista ang lumipat sa mga partidong komunista, na lumakas kapalit ng paghina ng anarkismo at iba pang kilusang sosyalista. Sa Pransiya at Estados Unidos, maraming kasapi ng malalaking kilusang sindikalista, gaya ng Pangkalahatang Kompederasyon ng Paggawa at ng Manggagawang Pang-industriya ng Mundo, ang umalis sa kanilang mga samahan at sumapi sa Komunistang Internasyonal.{{Sfn|Nomad|1966|p=88}} Gayunman, matapos maging matatag ang pamahalaang Bolshevik, dumanas ng matinding panunupil ang mga anarkista, kabilang noong Pag-aalsa sa [[Kronstadt]]. Maraming anarkista mula sa [[Petrograd]] at [[Mosku]] ang tumakas patungong [[Ukranya]], subalit kalaunan ay dinurog din ng mga Bolshevik ang kilusang anarkista roon.{{Sfn|Avrich|2006|p=204}} Dahil sa panunupil sa mga anarkista sa Rusya, umusbong ang dalawang bagong magkasalungat na kaisipan: ang platapormismo at ang sintesis na anarkistang. Layunin ng una na bumuo ng isang magkakaugnay na samahang mangunguna sa rebolusyon, samantalang tinututulan naman ng ikalawa ang anumang anyo ng organisasyong maihahalintulad sa isang partidong pampolitika. Sa [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]] noong 1936–1939, muling nakipag-alyansa ang mga anarkista at mga sindikalista (CNT at FAI) sa iba't ibang kilusang makakaliwa. Ang matagal nang tradisyon ng anarkismo sa [[Espanya]] ang naging dahilan upang gumanap ang mga anarkista ng mahalagang papel sa digmaan, lalo na sa Rebolusyong Espanyol ng 1936. Bilang tugon sa paghihimagsik ng hukbo, isang kilusang binigyang-inspirasyon ng anarkismo—na binubuo ng mga [[magsasaka]] at manggagawa at sinusuportahan ng mga armadong milisya—ang kumontrol sa [[Barcelona]] at sa malalawak na kanayunan ng Espanya, kung saan isinakolektibo nila ang mga lupain.{{Sfn|Bolloten|1984|p=1107}} Sa simula ng digmaan, nagbigay ang [[Unyong Sobyetiko|Unyong Sobyet]] ng limitadong tulong. Gayunman, nauwi ito sa matinding tunggalian sa pagitan ng mga komunista at iba pang pangkat ng makakaliwa sa isang serye ng mga pangyayaring nakilala bilang Mga Araw ng Mayo, habang pinagtibay ni [[Joseph Stalin]] ang kontrol ng Unyong Sobyet sa pamahalaang Republikano. Nagbunga ito ng panibagong pagkatalo ng mga anarkista sa kamay ng mga komunista.{{Sfn|Marshall|1993|pp=xi, 466}} ==== Pagkatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig ==== Sa pagtatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], lubhang nanghina ang kilusang anarkista. Pagsapit ng dekada 1960, muling sumigla ang anarkismo, na marahil ay dulot ng nakitang kabiguan ng [[Marxismo–Leninismo]] at ng mga tensiyong ibinunga ng [[Digmaang Malamig]].{{Sfn|Marshall|1993|p=539}} Sa panahong ito, lumitaw ang anarkismo sa iba't ibang kilusang tumutuligsa kapwa sa kapitalismo at sa estado, gaya ng mga kilusang laban sa sandatang nuklear, pangkapaligiran, pangkapayapaan, kontra-kultura ng dekada 1960, at ng Bagong Kaliwa.{{Sfn|Marshall|1993|pp=xi, 539}} Nagkaroon din ito ng paglipat mula sa dati nitong mapanghimagsik na katangian tungo sa mapanuksong repormismong kontra-ikapitalista. Naiugnay rin ang anarkismo sa subkulturang [[punk]], gaya ng makikita sa mga banda tulad ng Crass at Sex Pistols.{{Sfn|Marshall|1993|pp=493–494}} Ang mga umiiral na kaisipang [[Peminismo|peminista]] ng anarka-peminismo ay muling sumigla noong ikalawang yugto ng peminismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=493–494}} Sa panahong ito rin nagsimulang mabuo ang itim na anarkismo (''black anarchism''), na nakaimpluwensiya sa paglayo ng anarkismo mula sa dati nitong nakasentro sa [[Europa]].{{Sfn|Williams|2015|p=680}} Kasabay nito, nabigo itong magkaroon ng malawak na impluwensiya sa Hilagang Europa, habang naabot naman nito ang hindi pa nararanasang kasikatan sa [[Amerikang Latino]].{{Sfn|Harmon|2011|p=70}} Noong pagpasok ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], lalong lumawak ang kasikatan at impluwensiya ng anarkismo sa mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa [[digmaan]], at laban sa [[globalisasyon]].{{Sfn|Rupert|2006|p=66}} Lumago ang interes sa kilusang anarkista kasabay ng pag-igting ng kilusang kontra-globalisasyon,{{Sfn|Evren|2011|p=1}} na ang mga pangunahing kalipunan ng mga aktibista ay nakabatay sa mga pananaw na anarkista.{{Sfn|Evren|2011|p=2}} Naging kilala ang mga anarkista sa kanilang pakikilahok sa mga protesta laban sa [[Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal|World Trade Organization]] (WTO, o Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal), [[Group of Eight]] (G8, o Pangkat ng Walo), at World Economic Forum (WEF, o Pandaigdigan na Pagpupulong sa Ekonomiya). Sa mga protestang ito, ang mga pansamantalang pangkat na walang pinuno at hindi nagpapakilala, na tinatawag na ''black blocs'' o blokeng itim, ay nasangkot sa mga kaguluhan, pagsira ng [[ari-arian]], at mararahas na komprontasyon laban sa [[pulisya]]. Kabilang sa iba pang mga taktika sa pag-oorganisa na umusbong sa panahong ito ang mga ''affinity group'' (mga pangkat na binubuo ng magkakatulad ang layunin), ''security culture'' (kultura ng pagpapanatili ng seguridad), at paggamit ng mga desentralisadong [[teknolohiya]] gaya ng [[Internet]]. Isa sa pinakamahalagang pangyayari sa panahong ito ang mga komprontasyon sa kumperensiya ng WTO sa [[Seattle]] noong 1999.{{Sfn|Rupert|2006|p=66}} Habang hinuhubog ng kilusang ito ang radikalismo ng ika-21 dantaon, ang mas malawak na pagtanggap sa mga simulain ng anarkismo ay naging hudyat ng muling pagsigla ng interes sa anarkismo.{{Sfn|Evren|2011|p=2}} Gayunman, sa makabagong pagbabalita, madalas na binibigyang-diin ang karahasang isinagawa ng mga ''black bloc'' sa mga demonstrasyon at iniuugnay ito sa mga anarkista.<ref>{{Cite news |date=8 Oktubre 2013 |title=Black Blocs hijack Brazil teacher protests |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-24453113 |access-date=23 Hunyo 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Booth |first1=Robert |last2=Vallée |first2=Marc |date=1 Abril 2011 |title='Black bloc' anarchists behind anti-cuts rampage reject thuggery claims |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/society/2011/apr/01/anarchists-anti-cuts-march |access-date=23 Hunyo 2025 |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite news |date=3 Abril 2011 |title=Who are the Black Bloc and what are they trying to achieve? |language=en-AU |work=ABC News |url=https://www.abc.net.au/news/2011-04-04/blocwilliams/45890 |access-date=23 Hunyo 2025}}</ref> Bagaman may mga layuning rebolusyonaryo, marami sa mga makabagong anyo ng anarkismo ay hindi nakatuon sa komprontasyon. Sa halip, sinisikap nilang bumuo ng isang alternatibong paraan ng organisasyong panlipunan (alinsunod sa teorya ng kapangyarihang dalawahan o ''dual power''), na nakabatay sa ugnayang may pagtutulungan at kusang-loob na kooperasyon. Makikita ito sa mga pangkat tulad ng Food Not Bombs (Pagkain Hindi Bomba) at sa mga sentrong panlipunang pinamamahalaan ng mga kalahok mismo.{{Sfn|Honeywell|2021|}} Ang mas malawak na pagkapansin sa anarkismo ay nagbunsod din sa mas maraming iskolar sa mga [[Larangang akademiko|larangan]] tulad ng [[antropolohiya]] at [[kasaysayan]] na pag-aralan at makibahagi sa kilusang anarkista, bagaman higit na pinahahalagahan ng makabagong anarkismo ang pagkilos kaysa sa teoryang [[akademiko]].{{Sfnm|1a1=Williams|1y=2010|1p=110|2a1=Evren|2y=2011|2p=1|3a1=Angelbeck|3a2=Grier|3y=2012|3p=549}} Naging maimpluwensiya rin ang mga ideya ng anarkismo sa pag-unlad ng mga Zapatista sa [[Mehiko]] at ng Pederasyon Demokratiko ng Hilagang Siria, na mas kilala bilang Rojava, isang ''[[de facto]]'' na nagsasariling rehiyon sa hilagang [[Siria|SIria]].{{Sfn|Ramnath|2019|p=691}} == Paglaganap ng anarkismo sa Pilipinas == Ang anarkismo sa [[Pilipinas]] ay nag-ugat sa laban kontra [[kolonyalismo]] laban sa [[Imperyong Espanyol]] at naging maimpluwensiya sa [[Himagsikang Pilipino]] at sa maagang kilusang unyon ng mga manggagawa sa bansa. Matapos itong mapalitan ng Marxismo–Leninismo bilang pangunahing rebolusyonaryong kaisipan noong kalagitnaan ng ika-20 dantaon, muli itong sumigla bilang bahagi ng punk na subkultura kasunod ng pagkakahati-hati ng [[Partido Komunista ng Pilipinas]]. Mabilis na lumaganap ang nasyonalismong Pilipino sa buong kapuluan matapos ang Maluwalhating Rebolusyon ng 1868. Maraming intelektuwal na Pilipino, kabilang sina [[José Rizal]] at [[Marcelo H. del Pilar]], ang naglunsad ng [[Kilusang Propaganda]], na nanawagan ng mga reporma sa pamamahala ng [[Silangang Indiyas ng Espanya]].<ref>{{cite book|last1=Schumacher|first1=John|title=The Propaganda Movement, 1880–1895: The Creation of Filipino Consciousness, the Making of the Revolution|date=1997|publisher=Ateneo University Press|location=Manila|isbn=971-550-209-1|page=333|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last1=Agoncillo|first1=Teodoro|title=History of the Filipino People|url=https://archive.org/details/historyoffilipin00teod|url-access=registration|date=1990|publisher=Garotech Publishing|location=Lungsod Quezon|isbn=971-8711-06-6|edition=8|language=en}}</ref> Noong 1890, lumipat si Rizal sa Europa, kung saan nakilala niya ang mga kilusang anarkista sa Pransiya at Espanya. Sa Espanya, naging tagapayo niya ang Proudhonistang pederalista na si Francisco Pi y Margall.<ref name=":2">{{Cite book |last=Anderson|first=Benedict|title=Age of globalization : anarchists and the anticolonial imagination|date=2013|publisher=Verso|isbn=978-1-78168-144-2|pages=107, 159|oclc=864023954|language=en}}</ref><ref name=":02">{{cite journal|url=https://asj.upd.edu.ph/mediabox/archive/ASJ-49-1-2013/From%20Cadiz%20to%20La%20Liga%20-%20Spanish%20Context%20of%20Rizals%20Political%20Thought%20-%20Aseniero.pdf|pages=27–39|title=From Cádiz to La Liga: The Spanish Context of Rizal's Political Thought|first=George|last=Aseniero|date=31 Oktubre 2013|journal=Asian Studies: Journal of Critical Perspectives on Asia|publisher=[[University of the Philippines Diliman]]|volume=49|issue=1|location=Lungsod Quezon|issn=2244-5927|oclc=950730261|language=en}}</ref> Ang konsepto ng propaganda sa pamamagitan ng gawa (''propaganda of the deed'') ang naging partikular na inspirasyon sa ikalawang nobela ni Rizal na ''[[El filibusterismo]]'', na naglalarawan ng isang rebolusyon para sa pambansang paglaya laban sa mga kolonyal na awtoridad ng Espanya sa Pilipinas.<ref name=":2" /> Sa [[Nobelang Pilipino|nobelang]] iyon, inilarawan ni Rizal ang isang nabigong pagtatangka ng propaganda sa pamamagitan ng gawa sa katauhan ni Simoun, na nagtangkang pasabugin ang isang pagtitipong dinaluhan ng mga piling tao o elitista ng kolonyal na pamahalaan.<ref name=":12">{{cite book |last=Anderson|first=Benedict|title=The Age Of Globalization: Anarchists and the Anti-Colonial Imagination|publisher=Verso Books|year=2013|isbn=9781781681442|location=[[London]]|page=31|oclc=875370534|language=en}}</ref> Pagbalik niya sa [[Maynila]] noong 1892, itinatag ni Rizal ang [[La Liga Filipina]], isang lihim na samahan na nakatuon sa pagtutulungan, pagtatatag ng mga kooperatiba, at iba pang gawain.<ref name=":02" /> Dahil sa kaniyang mga gawain sa Liga, inaresto si Rizal at ipinatapon sa Dapitan.<ref>{{cite book |last1=Zaide|first1=Gregorio F.|title=Rizal: His Exile to Dapitan|date=1976|publisher=St. Mary's|pages=193|url=https://books.google.com/books?id=xPziMgEACAAJ&q=rizal+exile+in+dapitan|access-date=19 Agosto 2019|language=en}}</ref> Doon ay nagtayo siya ng isang [[ospital]], isang sistema ng panustos ng tubig, at isang [[paaralan]], kung saan siya nagturo at nagsagawa rin ng pagsasaka at [[paghahalaman]].<ref>{{cite book |last1=Gibbs|first1=Eloise A.|title=Rizal in Dapitan: A Story Based on the Life of José Rizal During His Exile in Dapitan|date=1960|publisher=University Book Supply|page=230|url=https://books.google.com/books?id=jqFAAAAAIAAJ&q=Rizal+in+dapitan|access-date=20 Agosto 2019|language=en}}</ref> Matapos ipatapon si Rizal, maraming nasyonalistang Pilipino ang nagtatag ng [[Katipunan]], isa pang lihim na samahan, subalit sa pagkakataong ito ay may layuning makamit ang kasarinlan mula sa Espanya sa pamamagitan ng isang himagsikan. Dahil sa inspirasyon mula sa mga akda ni Rizal, nag-organisa ang Katipunan ng armadong paglaban sa pamahalaang Espanyol sa pamumuno ni [[Andrés Bonifacio]].<ref>{{Citation|last=Agoncillo|first=Teodoro|author-link=Teodoro Agoncillo|title=The Revolt of the Masses: The story of Bonifacio and the Katipunan|publisher=[[University of the Philippines]] Press|location=Lungsod Quezon|year=1996|orig-year=1956|isbn=971-8711-06-6|url=https://books.google.com/books?id=SV_BAQAACAAJ|page=41|language=en}}</ref> Matapos mabunyag ang mga gawain ng Katipunan noong Agosto 1896, nagsimula ang Himagsikang Pilipino. Nag-alsa ang mga kasapi ng Katipunan sa [[Caloocan]],<ref name="Ocampo1995">{{cite book |last=Ocampo|first=Ambeth R.|title=Bonifacio's bolo|url=https://books.google.com/books?id=YWhxAAAAMAAJ|year=1995|publisher=Anvil Pub.|isbn=978-971-27-0418-5|page=8|language=en}}</ref> itinatag ang [[Republika ng Katagalugan]], at nagpahayag ng isang pambansang armadong himagsikan.<ref name="guererro1">{{citation |last1=Guererro|first1=Milagros|last2=Encarnacion|first2=Emmanuel|last3=Villegas|first3=Ramon|title=Andres Bonifacio and the 1896 Revolution|journal=Sulyap Kultura|volume=1|issue=2|pages=3–12|publisher=National Commission for Culture and the Arts|year=1996|url=http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1|access-date=2009-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20101115193832/http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1|archive-date=2010-11-15|url-status=dead|language=en}}</ref> Bagaman walang tuwirang naging bahagi si Rizal sa himagsikan, nilitis siya ng hukumang militar sa mga kasong paghihimagsik, sedisyon, at sabuwatan. Napatunayang nagkasala siya sa lahat ng paratang at binaril ng pulutong ng mga tagabaril bilang pagbitay.<ref>{{cite book|last1=Russell|first1=Charles Edward|last2=Rodriguez|first2=Eulogio Balan|title=The hero of the Filipinos: the story of José Rizal, poet, patriot and martyr|url=https://archive.org/details/herooffilipinoss00russ_0|year=1923|publisher=The Century co.|page=[https://archive.org/details/herooffilipinoss00russ_0/page/308 308]|language=en}}</ref> Noong 1897, napatalsik at ipinapatay si Bonifacio ni [[Emilio Aguinaldo]], na siyang umako sa pamumuno ng kilusang rebolusyonaryo.<ref>{{cite book|last1=Agoncillo|first1=Teodoro|title=History of the Filipino People|url=https://archive.org/details/historyoffilipin00teod|url-access=registration|date=1990|publisher=Garotech Publishing|location=Lungsod Quezon|isbn=971-8711-06-6|edition=8|pages=178–181|language=en}}</ref> Matapos mapalayas ang mga Espanyol mula sa kapuluan, nagtatag si Aguinaldo ng isang diktadura at ipinahayag ang [[kasarinlan ng Pilipinas]]. Gayunman, sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)|Kasunduan sa Paris]], pormal na isinuko ng Espanya ang Pilipinas sa Estados Unidos, na naging mitsa ng armadong tunggalian laban sa bagong tatag na [[Unang Republika ng Pilipinas]].<ref>{{cite book|last=Randolph|first=Carman Fitz|title=The Law and Policy of Annexation|chapter=Chapter I, The Annexation of the Philippines|publisher=BiblioBazaar, LLC|location=Charleston, South Carolina|year=2009|isbn=978-1-103-32481-1|language=en}}</ref> Sa panahon ng himagsikan, si [[Isabelo de los Reyes]] ay kabilang sa mga rebolusyonaryong ipinatapon sa Espanya, kung saan siya ay ibinilanggo sa Kastilyo ng Montjuïc. Doon ay nakilala niya ang ilang mga anarkista at sindikalista, at napag-aralan ang panitikang anarkista na ibinibigay sa kanya ng isang simpatetikong bantay.<ref name="Mojares">{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/268 268]|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Scott|first=William Henry|year=1992|title=The Union Obrera Democrática: First Filipino Trade Union|location=Lungsod Quezon|publisher=New Day|page=14|isbn=9789711004880|oclc=1187047203|language=en}}</ref> Matapos siyang makalaya, nakilala niya ang ilang mga palaisip na anarkista, kabilang sina Francesc Ferrer,<ref name="Saulo">{{Cite book |title=Communism in the Philippines : An Introduction|last=Saulo|first=Alfredo|date=2002|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9715504035|edition=Pinalaki|location=Maynila, Pilipinas|oclc=969406494|page=4|language=en}}</ref> at nabasa ang mga akda nina Pierre-Joseph Proudhon, Mikhail Bakunin, at Peter Kropotkin.<ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/n282 269]|language=en}}</ref> Matapos sumuko ang mga hukbo ni Emilio Aguinaldo at maitatag ang Pamahalaang Insular noong 1901, nakabalik si Isabelo sa Maynila,<ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/274 274]|language=en}}</ref> dala ang isang malaking koleksiyon ng mga akdang anarkista at sosyalista.<ref>{{Cite book |title=Komunista : the genesis of the Philippine Communist Party, 1902–1935|last=Richardson|first=Jim|date=2011|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715506267|location=Lungsod Quezon|oclc=756771087|page=15|language=en}}</ref> Dahil sa impluwensiya ng anarko-sindikalismo, pinangunahan niya ang isang bugso ng mga protesta at welga ng mga manggagawa sa Maynila, na humantong sa pagtatatag ng Unión Obrera Democrática (UOD), ang kauna-unahang makabagong pederasyon ng mga unyon ng manggagawa sa bansa.<ref>{{cite journal|last=Dennison|first=Eleanor|url=https://www.jstor.org/stable/3022423|title=Philippine Labor under the Commonwealth|journal=Far Eastern Survey|volume=7|issue=24|publisher=Institute of Pacific Relations|date=7 Disyembre 1938|pages=277–282|doi=10.2307/3022423|jstor=3022423|issn=0362-8949|oclc=4636899601|url-access=subscription|language=en}}</ref> Nang maglunsad ang UOD ng isang pangkalahatang welga noong Agosto 1902, isinailalim ito sa pagmamanman ng pulisya at inaresto si Isabelo.<ref>{{cite book|last=Pomeroy|first=William J.|year=1992|title=The Philippines: Colonialism, Collaboration, and Resistance|url=https://archive.org/details/philippinescolon00pome|location=New York|publisher=International|page=[https://archive.org/details/philippinescolon00pome/page/51 51]|isbn=9780717806928|oclc=246725565|language=en}}</ref><ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/279 279]|language=en}}</ref> Habang nasa bilangguan, naghain siya ng pagbibitiw sa UOD, subalit ipinagpatuloy ang kanyang gawain nina Hermenegildo Cruz, isang tagapag-organisa ng kilusang paggawa, at Arturo Soriano, isang pinuno ng welga. Isinalin ni Soriano sa [[wikang Tagalog]] ang dayalogo ni Errico Malatesta na ''Fra Contadini'' (''Sa Pagitan ng mga Magsasaka'') sa pamagat na Dalawang Magbubukid. Sa huli, nabuwag ang UOD dahil sa mga panloob na hidwaan. Ang pangkat ng mga katamtaman (''moderates''), sa pamumuno ni [[Lope K. Santos]], ay bumuo ng Unión del Trabajo de Filipinas (UTF) na sinuportahan ng Estados Unidos, samantalang ang pangkat ng mga radikal, sa pamumuno ni Hermenegildo Cruz, ay nagtatag ng Congreso Obrero de Filipinas (COF).<ref>{{Cite book |title=Komunista : the genesis of the Philippine Communist Party, 1902–1935|last=Richardson|first=Jim|date=2011|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715506267|location=Lungsod Quezon|oclc=756771087|page=21|language=en}}</ref> Nang maglaon, isinulat ni Santos ang nobelang ''[[Banaag at Sikat]]'', na tumatalakay sa dalawang magkaibigan: ang isa ay isang sosyalista at ang isa naman ay isang anarkista.<ref name="LKSantos">{{cite book|last=Santos|first=Lope K.|author-link=Lope K. Santos|title=[[Banaag at Sikat]]|publisher=Bookmark|location=Philippines|year=1988}}</ref> Bilang bahagi ng Kilusang Mayo a Kuwatro, nagtatag ang mga anarkistang Tsino ng isang sangay sa Maynila, kung saan naglathala sila ng mga babasahing anarkista na ipinamahagi sa buong Timog-silangang Asya.<ref>{{cite book|first=C.F.|last=Yong|title=The origins of Malayan Communism|location=[[Singapore]]|year=1997|page=18|publisher=Strategic Information and Research Development Centre|isbn=9789672165606|oclc=1112676175|language=en}}</ref> Gayunman, dahil sa pagbuwag sa UOD, humupa na noon ang kilusang anarkista sa malaking bahagi ng kapuluan. Nagpatuloy pa rin ang mga kaisipang anarkista sa hanay ng mga magsasaka, lalo na sa mga unyong magsasaka gaya ng Aguman ding Maldang Talapagobra (AMT; ''Liga ng mga Maralitang Manggagawa''), isang prente ng Partido Sosyalista ng Pilipinas.<ref name=":22">{{Cite book |last=Fegan|first=Brian|title=Philippine Social History: Global Trade and Local Transformation|publisher=Allen & Unwin|year=1982|editor-last=McCoy|editor-first=Alfred|location=Sydney|pages=107|chapter=The Social History of a Central Luzon Barrio|editor-last2=de Jesus|editor-first2=Ed|language=en}}</ref> Ang paglaganap ng mga kaisipang anarkistang ito ay pinadali ng mga babasahing ipinakilala nina Isabelo de los Reyes at Dominador Gómez sa loob ng Partido Sosyalista.<ref name=":23">{{Cite book |last=Fegan|first=Brian|title=Philippine Social History: Global Trade and Local Transformation|publisher=Allen & Unwin|year=1982|editor-last=McCoy|editor-first=Alfred|location=Sydney|pages=107|chapter=The Social History of a Central Luzon Barrio|editor-last2=de Jesus|editor-first2=Ed|language=en}}</ref> Pagkatapos ng Rebolusyong Ruso, nagsimulang mag-ugat ang Marxismo–Leninismo sa mga makakaliwang pangkat noong [[dekada 1920]]. Sa impluwensiya ng Partido Obrero de Filipinas, nakipag-ugnayan ang COF sa Red International of Labor Unions (Pulang Pandaigdigang Samahan ng mga Unyon ng Manggagawa) noong 1927.<ref>{{cite book|first=Edward Hallett|last=Carr|title=A History of Soviet Russia, Volume 14: Foundations of a Planned Economy: Volume 3, Part 3|location=[[Londres]]|publisher=Macmillan|year=1978|page=1040|oclc=1200091334|language=en}}</ref> Ang ugnayang ito ay nagdulot ng pagkakahati sa pagitan ng mga katamtaman at mga rebolusyonaryo sa loob ng COF, na humantong sa tuluyang pagkawatak-watak ng unyon.<ref>{{cite book|first=Crisanto|last=Evangelista|author-link=Crisanto Evangelista|title=The Split in the Philippine Labour Congress: Agents of U.S. Imperialists and Native Bourgeoisie Fail to Capture Congress|publisher=The Red International of Labor Unions|volume=1|issue=6/7|date=Agosto 1929|page=300|language=en}}</ref> Noong 1930, umusbong mula sa pagkakahating ito ang [[Partido Komunista ng Pilipinas]], na nagsimulang isentralisa ang pamamahala sa kilusang manggagawa.<ref name="Saulo" /> Sa una ay ipinagbawal ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Kataas-taasang Hukuman]] ang Partido Komunista,<ref name="Court1932">{{cite court |litigants=The People of the Philippine Islands v. Crisanto Evangelista, et al.|vol=GR L-36278|reporter=SCRA|court=Phil.|date=1932|url=http://www.lawphil.net/judjuris/juri1932/oct1932/gr_l-36278_1932.html|access-date=Marso 25, 2017|language=en}}</ref> subalit kalaunan ay ginawang legal ito matapos maitatag ang [[Komonwelt ng Pilipinas]], dahil sa lumalaking banta mula sa [[Imperyo ng Hapon]].<ref name="Saulo" /> Noong [[dekada 1970]], nagsimulang muling umusbong ang kilusang anarkista sa Pilipinas bilang bahagi ng umuusbong na subkulturang [[punk]] sa kapuluan, na nagtaguyod ng matibay na pilosopiya ng pagtutol sa awtoridad. Sa ilalim ng [[Batas militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|diktadurang Marcos]], dinala sa bansa ng mga nagbalik na kasapi ng diyaspora ang musikang punk, na palihim na ipinalaganap sa buong Maynila, na nagbunsod sa paglitaw ng kilusang Pinoy punk. Naging daluyan ang musikang punk ng pagpapahayag ng pagkadismaya ng kabataan sa konserbatibong lipunan, at noong [[dekada 1980]] ay nagkaroon ito ng hayagang pampulitikang katangian, kung saan maraming punk ang tahasang yumakap sa mga kaisipang anarkista.<ref name="Interview">{{cite book|url=https://www.alpineanarchist.org/r_i_philippines_english.html|chapter=Interview with Jong Pairez and Bas Umali about Anarchism in the Philippines|title=Von Jakarta bis Johannesburg|editor1=Gabriel Kuhn|editor2=Sebastian Kalicha|year=2010|first1=Jong|last1=Pairez|first2=Bas|last2=Umali|location=Münster|publisher=Unrast|isbn=9783897715066|oclc=919085683|language=en}}</ref> Ang pagkakahati-hati ng Partido Komunista ng Pilipinas matapos ang [[Himagsikang Lakas ng Bayan]] ay nagbunsod pa ng panibagong pagsigla ng mga gawaing anarkista sa kapuluan.<ref name="CH293">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=293|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Ayon sa isang [[salaysay]], isang selulang kadre ng Partido Komunista ang yumakap sa anarkismo.<ref name="CH293" /> Isa sa mga kaisipang umusbong mula sa pagkakahati ay ang demokrasyang bayan, na nagsusulong na ang wastong larangan para sa mga demokratikong inisyatiba ay ang lipunang sibil sa halip na ang estado.<ref>{{Cite web |title=Re-Imagining Philippine Revolution {{!}} Southeast Asian Anarchist Library |url=https://sea.theanarchistlibrary.org/library/isagani-serrano-re-imagining-philippine-revolution-en |access-date=2026-07-26 |website=sea.theanarchistlibrary.org}}</ref> Ang mga tinaguriang "demokratang bayan" ay pangunahing nahati sa pagitan ng mga minarkista, na lumahok sa pulitikang elektoral, at ng mga anarkista, na nakibahagi sa pag-oorganisa ng mga pamayanan.<ref>{{cite book|last=Törnquist|first=Olle|year=2002|title=Popular development and democracy|publisher=University of Oslo|url=http://folk.uio.no/ollet/final-edited-UNRISD-2.pdf|access-date=8 Pebrero 2012|location=[[Oslo]]|series=SUM Occasional Papers|issue=3|isbn=9788290391435|oclc=474607527|language=en}}</ref> Sa peryodikong ''Kasarinlan'', inilathala ng dating kasapi ng Partido Komunista na si Isagani Serrano ang [[sanaysay]] na ''Reimagining Philippine Revolution'', kung saan kanyang itinaguyod ang demokrasyang bayan, pinuna ang ideolohiya ng partido, at nagpanukala ng isang panlipunang rebolusyong laban sa estado.<ref>{{cite journal|url=https://sea.theanarchistlibrary.org/library/isagani-serrano-re-imagining-philippine-revolution-en|title=Reimagining Philippine Revolution|last=Serrano|first=Isagani|pages=80–81|year=1994|volume=10|issue=2|journal=Kasarinlan: Philippine Journal of Third World Studies|issn=2012-080X|oclc=939095270|publisher=[[University of the Philippines Diliman]]|location=[[Lungsod Quezon]]|language=en}}</ref> Patuloy na nakaakit ng mga tagasunod ang kilusang anarkista noong dekada 1990, lalo na matapos ang mga protesta laban sa WTO sa Seattle noong 1999, na nagdala sa anarkismo sa pangunahing talakayang pampubliko.<ref name="Interview" /> Isa sa mga grupong nabuo sa panahong ito ang Metro Manila Anarchist Confederation (MMAC, o Konpederasyon ng mga Anarkista sa [[Kalakhang Maynila]]), na naglalayong pag-ugnayin ang mga indibiduwal at kolektibo upang sama-samang kumilos, sa halip na bumuo ng isang [[Partidong pampolitika|partidong pampulitika]].<ref name="CH298">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=298–300|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Nagsimula ring mabuo ang iba pang organisadong pangkat ng mga anarkista, kung saan nagsanib ang ilang kolektibo upang itatag ang Anti-Capitalist Convergence Philippines (Pagtitipong Laban sa Kapitalismo sa Pilipinas), na nag-organisa ng mga protesta laban sa [[Pandaigdigang Pondong Pananalapi]] at sa [[Bangkong Pandaigdig]].<ref name="Ness">{{Cite encyclopedia |last1=Fernandez|first1=Erwin S.|editor1-last=Ness|editor1-first=Immanuel|title=Anarchism, Philippines|pages=1–2|date=2009|doi=10.1002/9781405198073.wbierp0068|language=en|isbn=978-1-4051-9807-3|publisher=John Wiley & Sons|encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest|df=mdy-all}}</ref> Bagama't umusbong at lumaganap sa Pilipinas ang iba't ibang kilusang sosyalista at komunista noong ika-20 dantaon, hindi kailanman nabuo ang isang organisadong partidong anarkista sa bansa.<ref>{{Cite web |last=Cruz |first=Elfren S. |date=Hulyo 30, 2026 |title=How communism began in the Philippines |url=https://www.philstar.com/opinion/2026/07/30/2545655/how-communism-began-philippines |access-date=2026-07-30 |website=Philstar.com}}</ref> Gayunpaman, hindi ito nangangahulugang hindi kailanman umiral ang anarkismo bilang isang kaisipan sa Pilipinas. Tulad na nabanggit sa artikulong ito, nakapasok sa bansa ang mga ideyang anarkista at anarko-sindikalista noong unang bahagi ng ika-20 dantaon. Sa kabila nito, hindi naging sapat ang lakas ng kilusang anarkista upang makapagtatag ng isang partidong pampulitika, at kalaunan ay natabunan ito ng lumalakas na impluwensiya ng Marxismo-Leninismo at ng mga organisadong partidong komunista. Noong 2001, lalo pang nahikayat ang mga Pilipino sa anarkismo sa panahon ng [[Ikalawang Rebolusyon sa EDSA|Ikalawang Himagsikang EDSA]] laban sa pamahalaan ni [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulong]] [[Joseph Estrada]]. Sa panahong ito, namahagi ang mga anarkista ng polyetong pinamagatang ''Organize Without Leaders!'' ("Mag-organisa nang Walang mga Pinuno!"), na nagbigay-diin sa kanilang kaibhan sa iba pang pangkat ng oposisyon na naglalayong makamit ang kapangyarihang pampulitika.<ref name="CH300">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=300–303|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Matapos maluklok sa kapangyarihan si [[Gloria Macapagal Arroyo]] bilang pangulo, maraming makakaliwa sa bansa ang nadismaya sa mga Himagsikang EDSA, na sa kanilang pananaw ay nauwi lamang sa pagpapalit ng naghaharing rehimen.<ref name="CH304">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=304–306|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Lalo pang tumindi ang pagkadismayang ito matapos ang nabigong [[EDSA Tres|EDSA III]], na mabilis na sinupil at nagresulta sa pag-aresto sa mga pinuno ng oposisyon, subalit nagpalawak din ng kamalayan ng publiko sa mga posibilidad ng sariling pag-oorganisa.<ref name="CH308">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=308|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Maging ang ilang kasapi ng Partido Komunista ay nagsimulang manawagan ng sistemikong pagbabago, sa halip na ang dati nilang panawagan para sa pagpapalit lamang ng rehimen.<ref name="CH311">{{cite thesis|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present |publisher=[[University of Western Australia]] |chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=311|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Kasunod ng mga himagsikang ito, nagsimulang manawagan ang mga makabagong Pilipinong anarkista, gaya ni Bas Umali, ng pagbuwag sa estadong-bansa ng Pilipinas at ng pagtatatag kapalit nito ng isang desentralisadong "kapuluang konpederasyon".<ref>{{cite web|url=http://www.anarkismo.net/article/2923|title=Archipelagic Confederation|date=26 Abril 2006|access-date=25 Hulyo 2021|last=Umali|first=Bas|work=Anarkismo.net|language=en}}</ref> Ang mga anarkistang paraan ng paglutas ng mga suliranin, na nakabatay sa sinaunang tradisyon ng bayanihan bago dumating ang mga mananakop at sinusuportahan, bukod sa iba pa, ng [[Kristiyanismo|Kristiyanong]] prinsipyo ng subsidyaridad,<ref name="delmundo2021">{{cite web|last=Del Mundo|first=Rubi|date=2021-04-21|title=Mutual Aid, Community Pantries Bring Out the Best in Filipinos and the Worst in Duterte's Inhumane Regime|url=https://cpp.ph/statements/mutual-aid-community-pantries-bring-out-the-best-in-filipinos-and-the-worst-in-dutertes-inhumane-regime|website=Philippine Revolution Web Central|language=en}}</ref> ay muling lumitaw sa pangunahing kamalayan bilang alternatibo sa kawalang-kapangyarihang dulot ng pagdepende sa iba.<ref name="mendizábal2021">{{cite web|url=https://kodao.org/putting-back-the-community-in-community-pantry/|title=Putting Back the "Community" in Community Pantry|website=Kodao|date=2021-04-27|first=L. S.|last=Mendizábal|language=en}}</ref> Isang halimbawa nito ang pagtatatag ng mga ''community pantry'' o [[bodegang bayan]] noong [[pandemya ng COVID-19]] at ang pagpapatuloy ng mga ito sa kabila ng hindi kanais-nais na kalagayang pampulitika at pang-ekonomiya.<ref name="yuvallos2021">{{cite news|url=https://nolisoli.ph/96642/opinion-maginhawa-community-pantry-ayuvallos-20210420/|newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]|date=20 Abril 2021|last=Yuvallos|first=Andreiana|title=The Gov't's Response to the Community-Pantry Movement? Policing and Bureaucracy|access-date=25 Hulyo 2021|publisher=Hinge Inquirer Publications|location=[[Makati]]|issn=0116-0443|oclc=243915470|language=en|archive-date=16 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210516125629/https://nolisoli.ph/96642/opinion-maginhawa-community-pantry-ayuvallos-20210420/|url-status=dead}}</ref><ref name="sadongdong2021">{{cite news|work=[[Manila Bulletin]]|url=https://mb.com.ph/2021/04/20/parlade-community-pantry-could-be-used-to-urge-public-to-revolt-vs-govt/|title=Parladé: Community Pantry Could be Used to Urge Public to Revolt vs. Gov't|date=20 Abril 2021|first=Martín|last=Sadongdong|access-date=25 Hulyo 2021|issn=0116-3086|oclc=42725386|publisher=Manila Bulletin Publishing Corporation|location=[[Maynila]]|language=en}}</ref><ref name="chúa2021">{{cite news|url=https://www.manilastandard.net/news/top-stories/352408/-communist-tag-halts-community-pantry-for-a-day.html|first=Adelle|last=Chúa|date=21 Abril 2021|newspaper=Manila Standard|title="Communist" Tag Halts Community Pantry for a Day|access-date=25 Hulyo 2021|publisher=Philippine Manila Standard Publishing, Inc.|location=[[Makati]]|issn=0116-5054|oclc=819413184|language=en}}</ref> Noong 2009, may iba't ibang grupong anarkista na sa Pilipinas. Kabilang sa mga ito ang panrehiyong Davao Anarchists Resistance Movement (DARM, o Kilusang Paglaban ng mga Anarkista ng Davao), ang anarka-peministang organisasyong Liberate the Clit Kolektiv (LiCK, o Palayain ang Clit Kolektiv), ang tagapaglathalang ''Dumpling Press'', ang organisasyong nagtataguyod ng pagpapalaya sa mga hayop na Youth Collective for Animal Liberation (YCAL, o Kolektibong Kabataan para sa Pagpapalaya ng mga Hayop), at ang Local Anarchist Network (LAN, o Lokal na Kalipunan ng mga Anarkista), na naglalarawan sa sarili bilang "maluwag na samahan ng mga anarkista" na binubuo ng iba't ibang tendensiya.<ref name="Ness" /> == Mga konsepto == === Propaganda ng gawa === Ang propaganda ng gawa, o propaganda sa pamamagitan ng gawa, ay isang uri ng tuwirang pagkilos na naglalayong maimpluwensiyahan ang opinyong pampubliko. Ang mismong pagkilos ay nilalayong magsilbing halimbawa na maaaring tularan ng iba at maging mitsa ng isang panlipunang rebolusyon. Madalas itong iniuugnay sa mga mararahas na pagkilos na isinagawa ng iba't ibang anarkista noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at unang bahagi ng ika-20 dantaon, kabilang ang mga pambobomba at [[asasinasyon]] na nakatuon laban sa estado at sa naghaharing uri bilang pagpapahayag ng pagtutol sa kapitalismo, gayundin ang panununog sa mga simbahan na tumatarget sa mga pangkat [[panrelihiyon]]. Gayunpaman, mayroon ding mga di-marahas na anyo ang propaganda ng gawa.<ref>{{cite book |last1=Woodcock|first1=George|chapter=Prologue|pages=11–32|jstor=10.3138/j.ctt2ttv2t.4|title=Anarchism|date=2004|publisher=University of Toronto Press|isbn=978-1-55111-629-7|quote-page=20|quote=the modern pacifist anarchists, …have tended to concentrate their attention largely on the creation of libertarian communities – particularly farming communities – within present society, as a kind of peaceful version of the propaganda by deed.|language=en}}</ref> Nilayon ang mga gawaing ito ng [[terorismo]] na magpasiklab ng isang "diwa ng paghihimagsik" sa pamamagitan ng pagpapakita na ang estado, ang gitna at nakatataas na uri, at ang mga organisasyong panrelihiyon ay hindi makapangyarihan sa lahat. Layunin din nitong udyukan ang estado na tumugon nang lalo pang mapaniil.<ref name="Merriman">{{cite book |last=Merriman|first=John M.|date=2016|title=The Dynamite Club: How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror|publisher=[[Yale University Press]]|page=[https://books.google.com/books?id=w8mtCwAAQBAJ&pg=PA63 63]|isbn=978-0-300-21792-6|language=en}}</ref> Noong Kongresong Panlipunang Rebolusyonaryo sa Londres noong 1881, pormal na inaprubahan ang taktikang ito.<ref name="Abidor">{{cite book |last=Abidor|first=Mitchell|url=https://books.google.com/books?id=ELZHEAAAQBAJ&pg=PT7|title=Death to Bourgeois Society: The Propagandists of the Deed|date=2016|publisher=PM Press|isbn=978-1-62963-112-7|language=en}}</ref> === Mutual na tulungan === Ang katawagang "''mutual aid''" tulungang mutuwal (o pagtutulungang-bayan) ay pinasikat ng pilosopong anarkista na si [[Peter Kropotkin]] sa kanyang kalipunan ng mga sanaysay na ''Mutual Aid: A Factor of Evolution''. Dito, ipinangatwiran niya na ang kooperasyon, at hindi ang kompetisyon, ang pangunahing puwersang nagtutulak sa [[ebolusyon]], sa pamamagitan ng [[Mutualismo|mutuwalismo]] sa [[biyolohiya]].<ref name="KropotkinRobinson2020">{{cite book |author1=Peter Kropotkin|author2=Victor Robinson|title=Mutual Aid – A Factor of Evolution: With an Excerpt from Comrade Kropotkin by Victor Robinson|url=https://books.google.com/books?id=CbLoDwAAQBAJ|chapter=Introduction|date=26 Mayo 2020|publisher=Read Books Limited|isbn=978-1-5287-9015-4|language=en}}</ref><ref name="Kropotkin">{{cite book |title=Mutual Aid: A Factor of Evolution|url=http://theanarchistlibrary.org/library/petr-kropotkin-mutual-aid-a-factor-of-evolution|last=Kropotkin|first=Petr|date=1902|via=The Anarchist Library|access-date=6 Mayo 2020|language=en}}</ref> Ipinahayag ni Kropotkin na ang pagtutulungang-bayan ay may praktikal na pakinabang sa pananatiling buhay ng mga tao at hayop at na ito ay naitaguyod sa pamamagitan ng [[likas na pagpili]]. Iginiit din niya na ang pagtutulungang-bayan ay masasabing kasintanda ng kultura ng tao.<ref name="Kropotkin" /> Ang pagkilalang ito sa malawak na katangian at pakinabang ng pagtutulungang-bayan sa bawat indibidwal ay salungat sa mga teorya ng [[Charles Darwin|Darwinismong]] panlipunan, na nagbibigay-diin sa kompetisyon ng mga indibiduwal at sa pananatili ng pinakamainam (''survival of the fittest''). === Pinakamababang antas na hindi maipagkakait === Ang ''irreducible minimum'' o pinakamababang antas na hindi maipagkakait ay isang pangunahing prinsipyong etikal sa ekolohiyang panlipunan ni Murray Bookchin.<ref>{{Cite book |last=Biehl |first=Janet |url=https://theanarchistlibrary.org/library/murray-bookchin-janet-biehl-the-murray-bookchin-reader |title=The Murray Bookchin Reader |date=1999 |language=en}}</ref> Nagmula ito sa pag-aaral ng mga katutubo at lipunang walang herarkiya. Ayon sa prinsipyong ito, ang bawat miyembro ng komunidad ay may walang-kondisyong karapatan sa mga pangunahing pangangailangan sa buhay,<ref>{{Cite news |last=Tokar |first=Brian |date=2008-03-01 |title=On Bookchin's Social Ecology and its Contributions to Social Movements {{!}} Institute for Social Ecology |language=en-US |work=Institute for Social Ecology |url=https://social-ecology.org/wp/2008/03/on-bookchins-social-ecology-and-its-contributions-to-social-movements/ |access-date=2026-07-21}}</ref> tulad ng pagkain, pabahay, at kalusugan—anuman ang kanilang naiambag na trabaho. === Pagwawalang-bisa sa paggawa === Partikular sa mga anarkistang lupon,<ref>{{Cite web |last=Ford|first=Nick|title=7 Key Concepts for Understanding Anti-Work Theory|url=https://www.filmsforaction.org/articles/7-key-concepts-for-understanding-antiwork-theory/|access-date=2022-08-09|website=Films For Action|language=en}}</ref> may ilan na naniniwalang ang [[Trabaho|paggawa]] ay lalong nahiwalay sa tao sa paglipas ng kasaysayan at sa likas na katangian nito ay hindi kasiya-siya at mabigat, kaya't hindi ito dapat ipataw sa pamamagitan ng mga paraang [[pang-ekonomiya]] o [[pampulitika]].<ref>{{Cite web |last=Peters|first=Adele|date=2015-02-02|title=Work Is Bullshit: The Argument For "Antiwork"|url=https://www.fastcompany.com/3041719/work-is-bullshit-the-argument-for-antiwork|access-date=2022-08-09|website=Fast Company|language=en-US}}</ref> Sa ganitong pananaw, may ilan na nananawagan sa pagpapatupad ng walang kondisyong batayang kita (''unconditional basic income'') at/o pagpapaikli ng linggo ng paggawa, gaya ng apat-na-araw na linggo ng trabaho.<ref>{{Cite web |last=Lashbrooke|first=Barnaby|title=The 'Anti-Work' Movement Is A Sign Something's Rotten In The Workplace|url=https://www.forbes.com/sites/barnabylashbrooke/2021/10/25/the-anti-work-movement-is-a-sign-somethings-rotten-in-the-workplace/|access-date=2022-08-09|website=[[Forbes]]|language=en}}</ref> Noong 1985, isinulat ng anarkista at sitwasyonistang manunulat na si Bob Black ang kinikilalang manipestong ''The Abolition of Work'' (''Ang Pagpapawalang-bisa sa Paggawa''). === Pagkakaisa ng pamamaraan at layunin === Sa anarkismo, ang pagkakaisa ng pamamaraan at layunin (''unity of means and ends'') ay tinatawag na politikang preporatibo. Sinasabi nito na ang mga paraang ginagamit sa pagbabago ng lipunan ay dapat mismong nagpapakita ng [[Kalayaan|malaya]], patas, at walang-gobyernong lipunan na gustong itayo. Ang politikang preporatibo ay mga paraan ng pag-oorganisa at mga ugnayang panlipunan na naglalayong isabuhay ang lipunang ninanais itatag ng isang pangkat sa hinaharap.<ref>{{cite web |last=Smith|first=E. T.|date=2023-02-01|title=Prefigurative Politics in Practice|url=https://commonslibrary.org/prefigurative-politics-in-practice/|access-date=2026-05-18|work=The Commons Library|language=en}}</ref> Sa praktika, kabilang dito ang pagbuo ng isang bagong lipunan "sa loob ng balangkas ng lumang lipunan" sa pamamagitan ng pamumuhay ayon sa mga pagpapahalaga at mga estrukturang panlipunang ninanais ng pangkat para sa hinaharap.<ref>{{cite web |title=Understanding Prefigurative Politics: A Deep Dive|url=https://www.classwithmason.com/2024/10/understanding-prefigurative-politics.html|website=Class with Mason|date=25 Oktubre 2024|access-date=25 Oktubre 2024|language=en}}</ref> Ayon kay Carl Boggs, na siyang lumikha ng katawagang ito, layunin ng politikang preporatibo na maisakatawan "sa loob mismo ng kasalukuyang pampulitikang gawain ng isang kilusan [...] ang mga anyo ng ugnayang panlipunan, pagpapasya, [[kultura]], at karanasang pantao na siyang pinakahuling mithiin nito," kaya't nagkakatugma ang paraan at ang layunin ng pagbabagong panlipunan.<ref>Boggs, Carl. 1977. Marxism, Prefigurative Communism, and the Problem of Workers' Control. [https://repository.library.brown.edu/studio/item/bdr:89258/ ''Radical America'' 11 (November)], 100; cf. Boggs Jr., Carl. Revolutionary Process, Political Strategy, and the Dilemma of Power. Theory & Society 4, Blg. 3 (Taglagas), 359-93. (sa Ingles)</ref> Minsan ding ipinagtatanggol ang politikang preporatibo batay sa paniniwalang ang mga layuning makakamit ng isang kilusang panlipunan ay "saligang hinuhubog ng mga paraang ginagamit nito."<ref>Leach, D. K. (2013). Prefigurative politics. The Wiley-Blackwell encyclopedia of social and political movements, 1004-1006. (sa Ingles)</ref> Ang preporatibismo ay ang pagsisikap na isabuhay o isagawa ang politikang preporatibo.<ref>{{Cite journal |last=Heffernan|first=Timothy|date=2020|title='Where Is the New Constitution?': Public Protest and Community-Building in Post–Economic Collapse Iceland|url=https://doi.org/10.3167/arcs.2020.060114|journal=Conflict and Society|volume=6|issue=1|pages=236–254|language=en}}</ref> === Anarkismo at pagkamakabansa o kontra-pagkamakabansa === Ang anarkismo at pagkamakabansa ay kapwa umusbong sa Europa kasunod ng [[Rebolusyong Pranses]] ng 1789, at may mahaba at matatag na ugnayan na maitutunton hanggang kay Mikhail Bakunin at sa kanyang pakikilahok sa kilusang Pan-Slabiko bago pa niya yakapin ang anarkismo. Mahaba rin ang kasaysayan ng pakikilahok ng mga anarkista sa mga kilusang makabansa sa iba't ibang panig ng daigdig, gayundin sa internasyonalismo. Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, malakas ang suporta ng anarkismo sa anasyonalismo at [[Esperanto]].<ref name="nodo50.org">Firth, Will. [http://www.nodo50.org/esperanto/anarkiismo.htm "Esperant Kaj Anarkiismo"]. ''Nodo50''. Nakuha noong 21 Setyembre 2020. "Anarkiistoj estis inter la pioniroj de la disvastigo de Esperanto. En 1905 fondiĝis en Stokholmo la unua anarkiisma Esperanto-grupo. Sekvis multaj aliaj: en Bulgario, Ĉinio kaj aliaj landoj. Anarkiistoj kaj anarki-sindikatistoj, kiuj antaŭ la Unua Mondmilito apartenis al la nombre plej granda grupo inter la proletaj esperantistoj, fondis en 1906 la internacian ligon Paco-Libereco, kiu eldonis la Internacian Socian Revuon. Paco-libereco unuiĝis en 1910 kun alia progresema asocio, Esperantista Laboristaro. La komuna organizaĵo nomiĝis Liberiga Stelo. Ĝis 1914 tiu organizaĵo eldonis multe da revolucia literaturo en Esperanto, interalie ankaŭ anarkiisma. Tial povis evolui en la jaroj antaŭ la Unua Mondmilito ekzemple vigla korespondado inter eŭropaj kaj japanaj anarkiistoj. En 1907 la Internacia Anarkiisma Kongreso en Amsterdamo faris rezolucion pri la afero de internacia lingvo, kaj venis dum la postaj jaroj similaj kongresaj rezolucioj. Esperantistoj, kiuj partoprenis tiujn kongresojn, okupiĝis precipe pri la internaciaj rilatoj de la anarkiistoj." (sa Esperanto)</ref><ref name="naturismo">{{cite news|last=Roselló|first=Josep Maria Roselló|date=17 Agosto 2005|url=http://www.nodo50.org/ekintza/article.php3?id_article%3D310|url-status=dead|title=Dossier: El naturalismo libertario en la península ibérica (1890-1939)|newspaper=Ekintza Zuzena|issue=32|archive-url=https://web.archive.org/web/20120320014704/https://www.nodo50.org/ekintza/article.php3?id_article=310|archive-date=20 Marso 2012|access-date=3 Hunyo 2014|quote=Proliferarán así diversos grupos que practicarán el excursionismo, el naturismo, el nudismo, la emancipación sexual o el esperantismo, alrededor de asociaciones informales vinculadas de una manera o de otra al anarquismo. Precisamente las limitaciones a las asociaciones obreras impuestas desde la legislación especial de la Dictadura potenciarуán indirectamente esta especie de asociacionismo informal en que confluirá el movimiento anarquista con esta heterogeneidad de prácticas y tendencias. Uno de los grupos más destacados, que será el impulsor de la revista individualista ''Ética'' será el Ateneo Naturista Ecléctico, con sede en Barcelona, con sus diferentes secciones la más destacada de las cuales será el grupo excursionista Sol y Vida.|language=es}}</ref><ref name="acracia">{{cite web|last=Díez|first=Xavier|date=1 Abril 2006|url=http://www.acracia.org/1-23a58lainsumision.pdf|url-status=dead|title=La insumisión voluntaria. El anarquismo individualista español durante la Dictadura y la Segunda República (1923-1938)|pages=1–36|archive-url=https://web.archive.org/web/20110723130358/http://www.acracia.org/1-23a58lainsumision.pdf|archive-date=23 Hulyo 2011|access-date=6 Mayo 2011|quote=La insumisión voluntaria: El anarquismo individualista español durante la Dictadura y la Segunda República (1923–1938).|language=es}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], inusig ng Espanyang Francoista ang mga anarkista at mga makabayang Katalan, na marami sa kanila ay malawakang gumagamit ng Esperanto.<ref name="Del Barrio">Del Barrio, Toño; Lins, Ulrich (27–29 Nobyembre 2006). [http://www.nodo50.org/esperanto/artik68es.htm "La utilización del esperanto durante la Guerra Civil Española"]. ''Nodo50''. International Congress on the Spanish Civil War. Hinango noong 21 Setyembre 2020. (sa Kastila)</ref> Iginiit ng anarkistang [[Irlandes]] na si Andrew Flood na ang mga anarkista ay hindi mga makabansa at lubos na tinututulan ang [[pagkamakabansa]]; sa halip, sila ay mga kontra-imperyalista.<ref name="Flood">Flood, Andrew. "An Anarchist Perspective on Irish Nationalism". Workers Solidarity Movement. (sa Ingles)</ref> Katulad nito, itinuturing ng Anarchist Federation (Pederasyong Anarkista) sa Britanya at Irlanda na ang pagkamakabansa ay isang ideolohiyang ganap na nakatali sa pag-unlad ng kapitalismo at hindi kayang lumampas dito.<ref name="Anarchist Federation">[http://www.afed.org.uk/publications/pamphlets-booklets/126-against-nationalism.html "Against Nationalism"]. Anarchist Federation. 3 Abril 2009. Retrieved 23 Setyembre 2020. (sa Ingles)</ref> Si Pierre-Joseph Proudhon, ang unang taong hayagang tumawag sa sarili bilang isang anarkista sa positibong diwa, ay tumutol sa pagkamakabansa, at iginiit na ang "pagwawakas ng militarismo ang misyon ng ika-19 na dantaon, kung hindi ay hahantong ito sa walang hanggang paghina".<ref>Woodcock, George. ''Pierre-Joseph Proudhon''. p. 233. (sa Ingles)</ref> Ayon kay Proudhon, sa ilalim ng kanyang mungkahing mutuwalismo, "wala nang magiging [[nasyonalidad]], wala nang bayang tinubuan sa pampulitikang kahulugan ng mga salitang ito; ang magiging kahulugan na lamang ng mga ito ay pook ng [[kapanganakan]]. Ang tao, anuman ang kanyang [[lahi]] o kulay, ay mamamayan ng daigdig; ang [[pagkamamamayan]] ay isang karapatang maaaring matamo saanman."<ref>Proudhon, Pierre-Joseph. ''General Idea of the Revolution in the Nineteenth Century''. p. 283. (sa Ingles)</ref> === ACAB === [[File:ACABBanner.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:ACABBanner.jpg|left|thumb|Mga anarkista sa [[Leipzig]], [[Alemanya]], na nagpoprotesta habang may hawak na bandilang may nakasulat na "''ACAB, all cops are b...''"]] Ang ACAB, isang daglat para sa ''all cops are bastards'' ("lahat ng pulis ay mga walanghiya" o "lahat ng pulis ay mga bastardo"), ay isang islogang pampulitika na iniuugnay sa mga tutol sa [[kapulisan]]. Karaniwan itong ginagamit bilang kasabihan sa mga ''graffiti'' o ipinapaukit bilang tato. Minsan ay isinusulat din ito bilang 1312, kung saan ang bawat bilang ay kumakatawan sa posisyon ng katumbas na titik sa [[Alpabeto|alpabetong]] Ingles (A=1, C=3, A=1, B=2). Ang pariralang ''all cops are bastards'' ay unang lumitaw sa [[Inglatera]] noong [[dekada 1920]],<ref name="Partridge1986">{{cite book|last=Partridge|first=Eric|title=A Dictionary of Catch Phrases|url=https://archive.org/details/dictionaryofcatc0000part_c8l4|publisher=Taylor & Francis|year=1986|isbn=978-0-415-05916-9|page=[https://archive.org/details/dictionaryofcatc0000part_c8l4/page/1 1]|language=en}}</ref><ref name=":13">{{Cite book|last1=Aitken-Smith|first1=Trent|title=The Tattoo Dictionary|last2=Tyson|first2=Ashley|date=2016|publisher=Octopus|isbn=978-1-78472-254-8|pages=13|language=en}}</ref><ref name="GQ">{{cite web|last=Groundwater|first=Colin|date=11 Hunyo 2020|title=A brief history of ACAB|url=https://www.gq-magazine.co.uk/politics/article/acab-meaning|access-date=11 Setyembre 2020|website=GQ|language=en}}</ref> at kalaunan ay pinaikli bilang "ACAB" ng mga manggagawang nagwewelga noong [[dekada 1940]].<ref name="GQ" /> Sa kasaysayan, ang daglat ay iniugnay sa mga [[kriminal]] sa Reyno Unido.<ref name=":13" /> Una itong naitala bilang tato ng mga bilanggo noong [[dekada 1970]], at karaniwang inilalagay ang tig-isang titik sa bawat daliri, o kung minsan ay ikinukubli bilang maliliit na tuldok sa bawat buko ng kamay.<ref name="ThompsonBlack2006">{{cite book|last1=Thompson|first1=Tim|url=https://archive.org/details/forensichumanide00thom_803|title=Forensic Human Identification: An Introduction|last2=Black|first2=Sue|publisher=Taylor & Francis|year=2006|isbn=978-0-8493-3954-7|page=[https://archive.org/details/forensichumanide00thom_803/page/n391 384]|url-access=limited|language=en}}</ref><ref name=":13" /> Noong 1970, ginamit ng ''Daily Mirror'' ang ACAB bilang pamagat ng isang artikulong nagsasaad na ito ay nakatatak sa isang kasapi ng ''Hells Angels'' na nakita sa [[lansangan]].<ref name="GQ" /> Ginamit din ng [[Direktor sa pelikula|direktor]] ng pelikulang si Sidney Hayers ang isang sinensurang bersyon ng [[parirala]] bilang pamagat ng kaniyang pelikulang [[krimen]] noong 1972 na ''All Coppers Are...''.''<ref>{{cite book|last=Elliot|first=Paul|title=Studying the British Crime Film|url=https://archive.org/details/studyingbritishc0000elli|publisher=Columbia University Press|year=2014|isbn=978-1-906-73374-2|pages=[https://archive.org/details/studyingbritishc0000elli/page/78 78]–79|language=en}}</ref>'' Noong 1977, nakita ng isang mamamahayag mula sa [[Newcastle upon Tyne]] ang daglat na nakasulat sa mga [[dingding]] ng isang selda sa bilangguan.<ref name="Partridge1986" /> Noong dekada 1980, naging simbolo ng kontra-establisimyento ang ACAB, lalo na sa loob ng mga subkulturang punk at ''skinhead'' (o ahit-ulo).<ref name=":13" /><ref name="GQ" /><ref name=":03">{{cite web|title=ACAB|url=https://www.adl.org/education/references/hate-symbols/acab|access-date=2019-05-30|website=Anti-Defamation League|language=en}}</ref> Lalo itong sumikat dahil sa awiting "A.C.A.B." ng bandang Oi! na the 4-Skins, na inilabas noong 1982.<ref name=":13" /><ref name="GQ" /> Sa mga sumunod na taon, naging tanyag ang ACAB bilang [[islogan]] ng mga ''hooligan'' at ''ultras'' sa [[Futbol|putbol]] sa Europa,<ref>{{Cite journal|last=Pollard|first=John|date=2016|title=Skinhead culture: the ideologies, mythologies, religions and conspiracy theories of racist skinheads|journal=Patterns of Prejudice|volume=50|issue=4–5|pages=398–419|doi=10.1080/0031322X.2016.1243349|s2cid=151502563|issn=0031-322X|language=en}}</ref><ref name=":13" /> gayundin ng mga kilusang anarkista at kontra-awtoritaryo sa iba't ibang panig ng mundo.<ref name="GQ" /> Sa ilang konteksto, itinuturing ng Anti-Defamation League (Liga Laban sa Paninirang-puri) ang parirala bilang isang simbolo ng pagkamuhi at inilalarawan ito bilang "isang matagal nang islogan sa kultura ng mga ''skinhead''," habang binabanggit ding ginagamit ito kapwa ng mga [[Rasismo|rasista]] at mga kontra-rasistang ''skinhead''.<ref name=":03" /><ref name="guerra">{{cite journal|last=Guerra|first=Nicola|title=Dalla strada alla letteratura, le spericolate e propizie vicende del forestierismo A.C.A.B.. Il contatto linguistico tra italiano e inglese nelle sottoculture Skinhead e Ultras|trans-title=From the road to literature, the reckless and auspicious events of the forestry industry A.C.A.B .. The linguistic contact between Italian and English in the Skinhead and Ultras subcultures|url=https://www.academia.edu/4566221|journal=Analele Universităţii Din Craiova, Seria Ştiinţe Filologice Linguistică Nr. 1-2|date=Enero 2013|publisher=Universităţii din Craiova|access-date=2020-06-03|language=en}}</ref> Matapos ang pagpaslang ng pulis na si Derek Chauvin kay [[George Floyd]] noong Mayo 2020, mas naging madalas ang paggamit ng katawagang ACAB ng mga taong tutol sa kapulisan.<ref name="vice_acab">{{cite news |work=Vice|last=Poulter|first=James|title=How 'ACAB' Became the Universal Anti-Police Slogan|url=https://www.vice.com/en/article/acab-all-cops-are-bastards-origin-story-protest/|access-date=2020-08-26|date=2020-06-08|language=en}}</ref> Habang lumalaganap sa buong Estados Unidos ang mga protesta bilang tugon sa [[Pagpatay kay George Floyd|pagkamatay ni Floyd]] at ang mga talakayan tungkol sa karahasang isinasagawa ng pulisya na may motibong panlahi, mas madalas ding nabanggit ang ACAB sa mga plataporma ng [[hatirang pangmadla]], at nagsimula ring ibenta ang mga produktong may nakalimbag na daglat na ito.<ref name="vice_acab" /> Ayon sa mga tagapagtaguyod ng katawagan, ang ACAB ay nangangahulugang ang bawat pulis ay may pananagutan sa isang hindi makatarungang sistema. [[Pangangatuwiran|Ipinapangatuwiran]] nila na kahit hindi mismo nakikilahok ang isang pulis sa kalupitan ng pulisya o sa [[rasismo]] sa pagpapatupad ng [[batas]], may [[pananagutan]] pa rin siya sa mga ginawa ng kaniyang mga kasamahan dahil hindi niya ito tinututulan o sinusubukang pigilan.<ref>{{Cite web|date=2020-06-01|title=What I mean when I say I want to abolish the police|url=https://www.independent.co.uk/voices/acab-abolish-police-george-floyd-protests-cops-a9543386.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20200602083406/https://www.independent.co.uk/voices/acab-abolish-police-george-floyd-protests-cops-a9543386.html|archive-date=2020-06-02|url-access=limited|url-status=live|access-date=2021-12-17|website=The Independent|language=en}}</ref> === Pagbuwag sa bilangguan === [[File:La_presó_és_tortura.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:La_pres%C3%B3_%C3%A9s_tortura.jpg|thumb|Isang ''graffiti'' o sulat sa pader sa [[Cataluña]] na nakasulat sa [[wikang Kastila]] na may salin na "Ang bilangguan ay pagpapahirap" at simbolong Bilog-A ng anarkismo.]] Ang pagbuwag sa bilangguan (''prison abolition'') ay isang kilusan na naglalayong buwagin ang bilangguan bilang isang institusyon.<ref name="Frampton">{{cite news |last1=Frampton|first1=Thomas Ward|title=The Dangerous Few: Taking Seriously Prison Abolition and Its Skeptics|url=https://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/hlr135&div=98&id=&page=|access-date=15 Agosto 2025|work=Harvard Law Review|date=2021–2022|pages=2013|language=en}}</ref> Hindi tulad ng reporma sa bilangguan, layunin ng pagbuwag sa bilangguan na magtatag ng isang sistema ng [[Katarungan|hustisyang]] pangkriminal na hindi gumagamit ng pagkakapiit bilang paraan ng pagpaparusa. Karaniwang itinataguyod ng mga tagasuporta nito ang makapanunumbalik na hustisya, na naglalayong maituwid at maibalik sa lipunan ang mga [[nagkasala]], sa halip na ang mapagganting hustisya, na naglalayong magparusa sa nagkasala batay sa tindi ng kaniyang krimen. Madalas ding isinusulong ng mga tagapagtaguyod ng pagbuwag sa bilangguan ang malalaking pagbabagong pang-estruktura upang maiwasan ang krimen sa antas ng [[lipunan]] sa pamamagitan ng pagtugon sa mga ugat nito. Ayon sa pananaw na ito, ang krimen ay bunga ng mga suliraning panlipunan tulad ng rasismo at [[kahirapan]]. Bahagyang nabuo ang kilusan para sa pagbuwag sa bilangguan sa Estados Unidos bilang tugon sa pag-aalsa sa Bilangguan ng Attica noong 1971, na nagbigay-pansin sa mga di-makataong kalagayang laganap sa mga bilangguan. Ang mga kilalang aktibista, lalo na si Angela Davis, ay nakatulong upang mabigyang-pansin ang usapin ng pagbuwag sa bilangguan, bagaman nanatili itong higit na limitado sa mga makakaliwang pangkat at mga akademikong lupon. Muling sumigla ang interes sa kilusan matapos ang pagpaslang kay George Floyd noong 2020 at ang mga kaguluhang sibil na sumunod dito, na nagbigay-diin sa mga hindi pagkakapantay-pantay batay sa lahi sa loob ng sistemang hustisyang pangkriminal. === Pagpapalaya sa kabataan === Ang pagpapalaya sa mga bata (''child liberation'') sa anarkismo ay ang paniniwala na ang mga bata at [[kabataan]] ay nararapat magkaroon ng buong awtonomiya, respeto, at kalayaan mula sa panunupil ng mga matatanda, mapilitang pagpapalaki ng magulang, at sapilitang pag-aaral. Pangunahing layunin nito na wakasan ang pagtrato sa mga bata bilang pag-aari ng [[magulang]], palitan ang mga tradisyonal na paaralan ng mga boluntaryong espasyo sa pag-aaral, at tiyakin ang tulong-komunidad para sa mga pangunahing pangangailangan. Ang kilusan para sa mga karapatan ng kabataan (''youth rights movement''), na inilalarawan din bilang pagpapalaya sa kabataan (''youth liberation''), ay isang umuusbong na kilusang mula sa mga karaniwang mamamayan na naglalayong labanan ang [[Diskriminasyon sa gulang|diskriminasyon sa edad]] at isulong ang mga karapatang sibil ng mga kabataan—yaong mga hindi pa umaabot sa edad ng legal na ganap na gulang, na 18 taong gulang sa karamihan ng mga bansa. May ilang pangkat na nilalabanan ang pedopobya at ephebipobiya sa lipunan sa pamamagitan ng pagtataguyod ng tinig ng kabataan, pagbibigay-kapangyarihan sa kabataan, at sa huli, ng pagkakapantay-pantay sa pagitan ng mga henerasyon sa pamamagitan ng pakikipagtuwang ng kabataan at mga nakatatanda.<ref>Fletcher, A. (2006) ''[http://www.commonaction.org/WYVH.pdf Washington Youth Voice Handbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081001193809/http://www.commonaction.org/WYVH.pdf|date=2008-10-01}}'' Olympia, WA: CommonAction. (sa Ingles)</ref> Maraming tagapagtaguyod ng mga karapatan ng kabataan ang itinatangi ang kanilang kilusan mula sa kilusan para sa mga karapatan ng mga bata, sapagkat ipinapangatuwiran nilang ang huli ay nagsusulong ng mga pagbabagong kadalasang higit na naghihigpit sa mga bata at kabataan.<ref>Axon, K. (n.d.) [https://web.archive.org/web/20080215235519/http://www.asfar.org/zine/1st/Pedophobia.html ''The Anti-Child Bias of Children's Advocacy Groups''] Chicago, IL: Americans for a Society Free of Age Restrictions. (sa Ingles)</ref> === Anarkiyang pakikipagrelasyon === [[File:RA_symbol.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:RA_symbol.jpg|left|thumb|Simbolo ng anarkiyang pakikipagrelasyon]] Ang anarkiyang pakikipagrelasyon ay ang paglalapat ng mga prinsipyong anarkista sa mga [[ugnayang interpersonal]].<ref name=":4">{{Cite book |last=Pérez-Cortés|first=Juan-Carlos|title=Relationship Anarchy: Occupy Intimacy!|date=2022|publisher=La Oveja Roja|isbn=979-8-3680-3944-2|location=Madrid|language=en}}</ref> Kabilang sa mga pangunahing pagpapahalaga nito ang awtonomiya, mga gawaing laban sa herarkiya, pagtutol sa normatibidad, at pagkakaugnayang nakabatay sa pagtutulungan ng pamayanan.<ref>{{Cite web|title=The Difference Between Relationship Anarchy and Non-Hierarchical Polyamory|url=http://www.relationship-anarchy.com/videos/2016/6/20/the-difference-between-relationship-anarchy-and-non-hierarchical-polyamory|website=Relationship Anarchy|language=en-GB|access-date=2020-05-07|archive-date=2020-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200503103805/http://www.relationship-anarchy.com/videos/2016/6/20/the-difference-between-relationship-anarchy-and-non-hierarchical-polyamory|url-status=dead}}</ref><ref name=":24">{{Cite web|date=2020-09-05|title=The Great Showdown of Hierarchical Polyamory vs. Relationship Anarchy|url=http://thenewmodality.com/the-great-showdown-of-hierarchical-polyamory-vs-relationship-anarchy/|access-date=2022-02-14|website=The New Modality|language=en-US|archive-date=2022-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20220120105438/http://thenewmodality.com/the-great-showdown-of-hierarchical-polyamory-vs-relationship-anarchy/|url-status=live}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|title=Can relationship anarchy create a world without heartbreak? {{!}} Aeon Ideas|url=https://aeon.co/ideas/can-relationship-anarchy-create-a-world-without-heartbreak|access-date=2022-02-14|website=Aeon|language=en|archive-date=2020-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200320145346/https://aeon.co/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=What Is Relationship Anarchy?|url=https://www.mindbodygreen.com/articles/what-is-relationship-anarchy|publisher=Mindbodygreen|access-date=2023-04-26|website=MBGRelationships|date=2 Agosto 2020|archive-date=2023-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230426200016/https://www.mindbodygreen.com/articles/what-is-relationship-anarchy|url-status=live|language=en}}</ref> Hayagan itong tumututol sa amatonormatibidad<ref>{{Cite web|date=2018-05-09|title=Are You Radical Enough to Be a Relationship Anarchist?|url=https://www.gq.com/story/relationship-anarchy|access-date=2022-02-14|website=GQ|language=en-US|archive-date=2020-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200320213043/https://www.gq.com/story/relationship-anarchy|url-status=live}}</ref> at mononormatibidad, at karaniwan—bagaman hindi sa lahat ng pagkakataon—na hindi monogamo.<ref name=":14">{{Cite web|last=Heaney|first=Katie|date=2018-10-23|title=What It's Like Being a Relationship Anarchist|url=https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|access-date=2022-02-14|website=The Cut|language=en-us|archive-date=2022-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417014230/https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|url-status=live}}</ref><ref name=":3" /><ref name=":04">{{Cite web|last=Lopez|first=Veronica|date=2021-10-15|title=Here's What to Know About Relationship Anarchy|url=https://www.cosmopolitan.com/sexopedia/a37973461/relationship-anarchy/|access-date=2022-02-13|website=Cosmopolitan|language=en-US|archive-date=2021-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20211206194702/https://www.cosmopolitan.com/sexopedia/a37973461/relationship-anarchy/|url-status=live}}</ref><ref name=":15">{{Cite web|last=Heaney|first=Katie|date=2018-10-23|title=What It's Like Being a Relationship Anarchist|url=https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|access-date=2022-02-14|website=The Cut|language=en-us|archive-date=2022-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417014230/https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|url-status=live}}</ref> Naiiba ito sa poliyamorya, ''solo poly'', ''swinging'', at iba pang anyo ng pakikipagrelasyon, sapagkat maaaring taglay pa rin ng mga ito ang mga estrukturang gaya ng amatonormatibidad, herarkiya ng mga matalik na relasyon, at mga tuntuning naglilimita sa awtonomiya.<ref name=":24" /><ref name=":04" /><ref name="De las Heras Gómez pp. 644–660">{{cite journal |last=De las Heras Gómez|first=Roma|title=Thinking Relationship Anarchy from a Queer Feminist Approach|journal=Sociological Research Online|publisher=SAGE Publications|volume=24|issue=4|date=2018-12-20|issn=1360-7804|doi=10.1177/1360780418811965|pages=644–660|s2cid=220124663|url=https://qsu070.noblogs.org/files/2020/10/De-las-Heras-G%C3%B3mez-2018-Thinking-Relationship-Anarchy-from-a-Queer-Feminist-Approach.pdf|access-date=2022-12-19|archive-date=2022-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20221219162224/https://qsu070.noblogs.org/files/2020/10/De-las-Heras-G%C3%B3mez-2018-Thinking-Relationship-Anarchy-from-a-Queer-Feminist-Approach.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Binibigyang-kahulugan din ang anarkiyang pakikipagrelasyon bilang isang bagong paradigma kung saan ang pagiging malapit sa isa't isa at awtonomiya ay hindi na itinuturing na mga bagay na likas na nagkakasalungatan o lumilikha ng suliranin sa loob ng isang relasyon.<ref>{{cite web |last1=Guillén|first1=Ricardo|title=Beyond romantic love – an analysis of how the dilemma of closeness vs. autonomy is handled in relationship anarchy discourse|url=https://lup.lub.lu.se/student-papers/search/publication/8968241|website=LUP Student Papers|publisher=Lund University Libraries|access-date=29 Nobyembre 2021|archive-date=19 Oktubre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019121447/https://lup.lub.lu.se/student-papers/search/publication/8968241|url-status=live|language=en}}</ref> == Perspektibong pang-ekonomiya == === Komunismong anarkista === Ang anarkistang komunismo{{refn|Kilala din bilang "anarko-komunismo"<ref>{{cite book |last1=Hodges |first1=Donald C. |url=https://books.google.com/books?id=Pu7zAgAAQBAJ |title=Sandino's Communism: Spiritual Politics for the Twenty-First Century |year=2014 |publisher=University of Texas Press |isbn=978-0292715646 |language=en |page=[https://books.google.com/books?id=Pu7zAgAAQBAJ&q=Anarcho-communism&pg=PA3 3] |access-date=21 Disyembre 2019 |archive-date=22 Hulyo 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210722044609/https://books.google.com/books?id=Pu7zAgAAQBAJ |url-status=live |via=Google Books}}</ref><ref>{{cite book |last1=Kinna |first1=Ruth|title=The Bloomsbury Companion to Anarchism |url=https://books.google.com/books?id=dNuoAwAAQBAJ |year=2012 |publisher=Bloomsbury Publishing|language=en |isbn=978-1441142702 |language=en |page=[https://books.google.com/books?id=dNuoAwAAQBAJ&q=Anarcho-communism&pg=PA329 329] |access-date=21 Disyembre 2019 |archive-date=15 Enero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115214158/https://books.google.com/books?id=dNuoAwAAQBAJ |url-status=live |via=Google Books}}</ref><ref>{{cite book |last1=Wetherly |first1=Paul |title=Political Ideologies |url=https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ |date=2017 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0198727859 |pages=[https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&q=anarcho-communism 130], [https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&q=anarcho-communism 137], [https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&q=anarcho-communism 424] |language=en |access-date=21 Disyembre 2019 |archive-date=22 Hulyo 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210722044620/https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ |url-status=live |via=Google Books}}</ref> o "komunismong libertaryo".{{Sfn|Nettlau|1996|p=145}}<ref>{{cite book |last=Bolloten |first=Burnett |url=https://books.google.com/books?id=-VarDLHA3_YC&q=%22libertarian%20communism%22&pg=PA65 |title=The Spanish Civil War: Revolution and Counterrevolution |publisher=University of North Carolina Press |year=1991 |isbn=978-0807819067 |page=65 |access-date=25 Marso 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220211095511/https://books.google.com/books?id=-VarDLHA3_YC&q=%22libertarian%20communism%22&pg=PA65 |archive-date=11 Pebrero 2022 |url-status=live |via=Google Books|language=en}}</ref>|group=nb|name=nb4}} ay isang pinakadulong-kaliwang ideolohiyang pampulitika at paaralan ng kaisipang anarkista na nagsusulong ng isang anyo ng komunismo. Ang [[komunismo]] (mula sa salitang [[Wikang Latin|Latin]] na ''communis'', na nangangahulugang "panlahat" o "pangkaraniwan"){{sfn|Ball|Dagger|2019}}{{sfn|Ball|Dagger|2019}} ay isang ideolohiyang pampulitika at pang-ekonomiya na naglalayong lumikha ng isang lipunang komunista—isang kaayusang sosyoekonomikong walang uri na nakasentro sa sama-samang pagmamay-ari ng mga kasangkapan sa produksyon, distribusyon, at pagpapalitan, at namamahagi ng mga produkto sa lipunan batay sa pangangailangan.<ref>{{cite book |last=Ely|first=Richard T|title=French and German socialism in modern times|date=1883|publisher=Harper & Brothers|location=New York|pages=35–36|oclc=456632|quote=All communists without exception propose that the people as a whole, or some particular division of the people, as a village or commune, should own all the means of production{{snd}}land, houses, factories, railroads, canals, etc.; that production should be carried on in common; and that officers, selected in one way or another, should distribute among the inhabitants the fruits of their labor.|language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Bukharin|first1=Nikolai|title=The ABC of Communism|last2=Preobrazhensky|first2=Yevgeni|date=1922|publisher=Communist Party of Great Britain|location=Londres, Inglatera|pages=72–73, § 20|translator-last1=Paul|translator-first1=Cedar|chapter=Distribution in the communist system|access-date=18 Agosto 2021|orig-date=1920|translator-last2=Paul|translator-first2=Eden|chapter-url=https://www.marxists.org/archive/bukharin/works/1920/abc/ABC-of-Communism.pdf#page=67|via=Marxists Internet Archive|archive-url=https://web.archive.org/web/20250212173140/https://www.marxists.org/archive/bukharin/works/1920/abc/ABC-of-Communism.pdf#page=67|archive-date=12 Pebrero 2025|language=en}}</ref><ref name="Steele p.43">{{harvp|Steele|1992|p=43}}: "One widespread distinction was that socialism socialised production only while communism socialised production and consumption."</ref> Nananawagan ang anarkistang komunismo sa pag-aalis ng mga herarkiya, gayundin ng pribadong pag-aari, subalit pinananatili ang personal na pag-aari at ang mga bagay, [[Kalakalan|kalakal]], at serbisyong kolektibong pag-aari. Sinusuportahan nito ang panlipunang pagmamay-ari ng ari-arian at ang pamamahagi ng mga [[yaman]] ayon sa prinsipyong "[[mula sa bawat isa ayon sa kaniyang kakayahan, para sa bawat isa ayon sa kaniyang pangangailangan]]." Unang nabuo ang anarkistang komunismo bilang isang natatanging kaisipan sa seksiyong Italyano ng ''International Workingmen's Association''.{{Sfn|Pernicone|1993|pp=111–113}} Nang maglaon, naging mahalaga ang mga teoretikal na akda ni Peter Kropotkin, sapagkat pinalawak at pinaunlad ng mga ito ang kapuwa maka-organisasyong agos ng anarkistang komunismo at ang maka-pag-aalsang agos na tumututol sa pormal na organisasyon.{{Sfn|Pengam|1987|pp=74–75}} Kabilang sa mga halimbawa ng mga lipunang anarkistang komunista ang mga teritoryong anarkista ng Makhnovshchina noong Rebolusyong Ruso,<ref>{{cite book |last=Skirda|first=Alexandre|title=Nestor Makhno: Anarchy's Cossack|publisher=AK Press|year=2004|isbn=1902593685|location=Edinburgh|page=394|translator-last=Sharkey|translator-first=Paul|oclc=58872511|orig-year=1982|language=en}}</ref> at ang mga teritoryo ng Rebolusyong Espanyol, lalo na ang rebolusyonaryong Cataluña.<ref>{{cite book |url=http://www.revoltlib.com/?id=1045|first=Murray|last=Bookchin|archive-url=https://web.archive.org/web/20211023194646/http://www.revoltlib.com/%3Fid%3D1045|archive-date=23 October 2021|title=To Remember Spain: The Anarchist and Syndicalist Revolution of 1936|date=2 Pebrero 2017|quote=In anarchist industrial areas like Catalonia, an estimated three-quarters of the economy was placed under workers' control, as it was in anarchist rural areas like Aragon. [...] In the more thoroughly anarchist areas, particularly among the agrarian collectives, money was eliminated and the material means of life were allocated strictly according to need rather than work, following the traditional precepts of a libertarian communist society.|language=en}}</ref> === Mutuwalismo === {{main|Mutuwalismo}} Ang [[Mutualismo|mutuwalismo]] ay isang paaralan ng kaisipang anarkista at teoryang pang-ekonomiya na nagsusulong ng pagkontrol ng mga manggagawa sa mga kasangkapan ng produksyon, ng isang malayang pamilihan na binubuo ng mga indibiduwal na [[Artesano|artisano]], mga nag-iisang pagmamay-ari, at mga [[kooperatiba]] ng mga manggagawa, gayundin ng mga karapatan sa pag-aari batay sa okupasyon at paggamit. Bilang mga tagapagtaguyod ng teorya ng halaga ng paggawa at teorya ng paggawa sa pagmamay-ari, tinututulan ng mga mutuwalista ang lahat ng anyo ng renta sa ekonomiya, [[Tubo (ekonomika)|tubo]], at [[interes]] na lampas sa nominal na interes, sapagkat itinuturing nila ang mga ito na nakabatay sa pagsasamantala sa paggawa. Hangarin ng mga mutuwalista na bumuo ng isang ekonomiyang walang akumulasyon ng kapital o konsentrasyon ng pagmamay-ari ng lupa. Hinihikayat din nila ang pagtatatag ng sariling pamamahala ng mga manggagawa, na sa kanilang pananaw ay maaaring suportahan sa pamamagitan ng paglalabas ng mutuwal na kredito ng mga mutuwal na bangk, na may layuning makalikha ng isang lipunang [[pederal]]. Ayon kay Peter Kropotkin, nagmula ang mutwalismo sa mga pangyayari ng Rebolusyong Pranses, lalo na sa pederalista at tuwirang demokratikong estruktura ng [[Komuna ng Paris]].{{Sfn|Marshall|1993|pp=431-432}} Ang mga saligan ng teoryang pang-ekonomiya ng mutwalismo ay nag-ugat sa radikalismo ng [[Mga Ingles|Ingles]] na [[Sosyalismo|sosyalistang]] si Thomas Spence. Hinango niya mula sa [[Bibliya]], gayundin sa mga liberal na akda nina [[John Locke]] at James Harrington, ang panawagang buwagin ang pribadong pagmamay-ari at ilagay ang kontrol sa produksyon sa mga manggagawa sa pamamagitan ng mga kooperatiba ng mga manggagawa.{{Sfn|Carson|2018|p=83}} Unang ginamit ang katawagang "mutuwalismo" noong dekada 1820. Sa simula, itinuring itong kasingkahulugan ng mga katawagang tulad ng "mutuwal na pagtutulungan", "pagkakatumbasan", at "makatarungang pakikitungo".{{Sfn|Wilbur|2019|p=213}} Noong 1822, ginamit ng Pranses na pilosopong utopista na si [[Charles Fourier]] ang katawagang mutuwalismong pinagsamang nagtatagpo (Pranses: ''mutualisme composé convergent'') upang ilarawan ang isang anyo ng progresibong [[edukasyon]] na iniangkop sa Sistemang Monitoriyal ng mga mag-aaral na nagsisilbing guro sa kapwa mag-aaral.{{Sfn|Wilbur|2019|pp=214-215}} === Ekonomiyang regalo === Ang ekonomiyang regalo (''gift economy'') o kulturang regalo ay isang sistema ng [[pagpapalitan]] kung saan ang mga mahahalagang bagay ay hindi ipinagbibili, kundi kusang ibinibigay nang walang hayag na kasunduan para sa agarang o hinaharap na kapalit.<ref name="Cheal">{{cite book |last=Cheal|first=David J|title=The Gift Economy|publisher=Routledge|location=New York|year=1988|pages=1–19|chapter=1|isbn=0415006414|chapter-url=https://books.google.com/books?id=o-wNAAAAQAAJ&pg=PP1|access-date=2009-06-18|language=en}}</ref> Ang pagbibigay ng regalo sa isang kulturang regalo ay pinamamahalaan ng mga pamantayang panlipunan at mga kaugalian; bagaman may umiiral na inaasahan ng katumbasan, ang mga regalo ay hindi ibinibigay bilang tahasang kapalit ng mga produkto o serbisyo kapalit ng [[salapi]] o ng iba pang produkto o serbisyo.<ref name="R. Kranton">R. Kranton: ''Reciprocal exchange: a self-sustaining system'', American Economic Review, V. 86 (1996), Issue 4 (Setyembre), pp. 830–851 (sa Ingles)</ref> Naiiba ito sa [[ekonomiyang pamilihan]] o [[Palitan ng kalakal|palitang-kalakal]], kung saan ang mga produkto at serbisyo ay pangunahing ipinagpapalit nang hayagan batay sa halagang natatanggap bilang kapalit. [[File:Give_away_shop_utrecht_inside.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Give_away_shop_utrecht_inside.jpg|right|thumb|Sa loob ng tindahang pamigay sa [[Utrecht]]. Mababasa sa paskil ang: "Sapat ang ibinibigay ng daigdig para sa pangangailangan ng lahat, subalit hindi para sa kasakiman ng lahat."]] Ang mga tindahang pamigay (''give-away shops''), malayang tindahan (''freeshops''), o libreng tindahan (''free stores'') ay mga tindahan kung saan libre ang lahat ng paninda. Katulad ang mga ito ng mga tindahang pangkawanggawa (''charity shops''), na karamihan sa mga ipinamimigay ay mga gamit na segunda mano—subalit ang kaibhan ay walang anumang bayad ang lahat ng bagay. Maging ito man ay [[aklat]], [[muwebles]], [[kasuotan]], o [[kagamitang pambahay]], malaya itong ibinibigay, bagaman may ilang tindahan na nagpapatupad ng patakarang "magbigay ng isa, kumuha ng isa" (''one-in, one-out''), gaya ng sa mga palitang tindahan (''swap shops''). Ang libreng tindahan ay isang anyo ng nakabubuong tuwirang pagkilos na nag-aalok ng alternatibo sa pamimili sa loob ng balangkas na nakabatay sa salapi, na nagpapahintulot sa mga tao na magpalitan ng mga produkto at serbisyo sa labas ng isang ekonomiyang nakasalalay sa pera. Ang pangkat na kontra-kultura ng [[dekada 1960]] na The Diggers<ref>{{cite book |author1=John Campbell McMillian|author2=Paul Buhle|title=The new left revisited|url=https://books.google.com/books?id=U_Ohks41z2IC&pg=PA112|access-date=28 Disyembre 2011|year=2003|publisher=Temple University Press|isbn=978-1566399760|pages=112–|language=en}}</ref> ay nagbukas ng mga libreng tindahan na namimigay ng kanilang mga paninda, naghahain ng libreng pagkain, namamahagi ng mga libreng [[Medisina|gamot]], nagbibigay ng salapi, nag-oorganisa ng mga libreng konsiyerto, at lumilikha ng mga likhang-sining na pampulitika.<ref name="Lytle2005">{{cite book|last=Lytle|first=Mark Hamilton|title=America's Uncivil Wars: The Sixties Era from Elvis to the Fall of Richard Nixon|url=https://books.google.com/books?id=5w3iBwAAQBAJ|year=2005|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0190291846|pages=213, 215|language=en}}</ref> Hinango ng The Diggers ang kanilang pangalan mula sa orihinal na English Diggers na pinamunuan ni Gerrard Winstanley,<ref name="Digger Archives">{{cite web |url=http://www.diggers.org/overview.htm|title=Overview: who were (are) the Diggers?|access-date=2007-06-17|work=The Digger Archives|language=en}}</ref> at layunin nilang bumuo ng isang maliit na lipunang malaya sa salapi at kapitalismo.<ref name="American Experience doc">{{cite video |people=Gail Dolgin; Vicente Franco|date=2007|title=American Experience: The Summer of Love|url=https://www.pbs.org/wgbh/amex/love/index.html|publisher=PBS|access-date=2007-04-23|archive-date=2017-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20170325104758/http://www.pbs.org/wgbh/amex/love/index.html|url-status=dead|language=en}}</ref> Maraming anarkista, lalo na ang mga anarko-primitibista at anarko-komunista, ang naniniwalang ang iba't ibang anyo ng ekonomiyang regalo ay maaaring maging susi sa pagputol sa siklo ng [[kahirapan]]. Dahil dito, madalas nilang hangarin na baguhin ang buong lipunan tungo sa isang ekonomiyang regalo. Itinuturing ng mga anarko-komunista ang ekonomiyang regalo bilang isang huwarang sistema na walang salapi, mga pamilihan, o sentralisadong pagpaplano. Ang pananaw na ito ay maitutunton kahit man lamang kay Peter Kropotkin, na nakakita sa mga pamayanang mangangaso at mangangalap na kaniyang napuntahan bilang huwaran ng mutuwal na pagtutulungan.<ref>Mutual Aid: A Factor of Evolution (1955 malambot na pabalat (muling inimprenta 2005), kabilang ang paunang salita noong 1914 ni Kropotkin, Paunang Salita at Bibliyograpiya ni Ashley Montagu, at ''The Struggle for Existence'', ni Thomas H. Huxley ed.). Boston: Extending Horizons Books, Porter Sargent Publishers. {{ISBN|0875580246}}. Project Gutenberg e-text, Project LibriVox librong awdyo (sa Ingles)</ref> Bilang kapalit ng sistemang pamilihan, itinataguyod ng mga anarko-komunista—gaya ng mga nanirahan sa ilang nayon sa Espanya noong [[dekada 1930]]—ang isang ekonomiyang regalo na walang salapi, kung saan ang mga produkto at serbisyo ay nililikha ng mga manggagawa at ipinamamahagi sa mga tindahang pangkomunidad. Sa sistemang ito, ang bawat isa (kabilang ang mismong mga manggagawang lumikha ng mga ito) ay may karapatang kumuha at gumamit ng anumang produkto o serbisyo na kanilang nais o kailangan bilang kabayaran sa kanilang ambag sa paglikha ng mga produkto at serbisyo.<ref>[Augustin Souchy, "A Journey Through Aragon," sa Sam_Dolgoff (pat.), The Anarchist Collectives, ts. 10] (sa Ingles)</ref> === Ekonomiyang aklatan === Ang ekonomiyang aklatan (''library economy'') ay isang teoretikal na sistemang pang-ekonomiya para sa isang lipunan kung saan ang mga tradisyonal na tindahan ng tingi ay ganap na pinapalitan ng mga [[aklatan]] ng mga bagay (''libraries of things''). Ang mga ito ay mga organisasyong sama-samang pagmamay-ari ng isang [[pamayanan]] na nagpapahiram ng mga bagay na angkop sa sistemang pagpapahiram—lalo na yaong mga bagay na paminsan-minsan lamang gamitin subalit mahirap itabi o itago, tulad ng mga espesyal na kagamitang pangkusina at mga natatanging kagamitang [[Teknolohiya|teknolohikal]]. Kabilang din dito ang mga karaniwang ipinahihiram ng mga tradisyonal na aklatan, gaya ng mga [[aklat]], dyornal, at iba pang midya. Ang anumang bagay na hindi angkop na ipamahagi sa pamamagitan ng sistemang pagpapahiram ay sa halip ay malayang ipamamahagi batay sa pangangailangan. Nalalapat ito sa mga bagay na maaari lamang gamitin nang minsan o yaong nangangailangan ng napakahabang panahon bago mailipat ang pagmamay-ari, tulad ng [[pagkain]] at [[pabahay]].<ref>{{Cite web |url=https://www.law.georgetown.edu/environmental-law-review/blog/is-a-library-centric-economy-the-answer-to-sustainable-living/|title=Is a Library-Centric Economy the Answer to Sustainable Living?|website=law.georgetown.edu|access-date=2026-03-01|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://stimpunks.org/glossary/library-economy/|title=Library Economy - Stimpunks Foundation|website=stimpunks.org|access-date=2026-03-01|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://enlightenknowledge.com/library-economy-components-and-multifaceted-role/|title=Library Economy: Components and Multifaceted role|website=enlightenknowledge.com|access-date=2026-03-01|language=en}}</ref> Sa loob ng anarkismo, ang ekonomiyang aklatan ay isang iminungkahing paraan ng pag-oorganisa ng mga pinagkukunang-yaman at pamamahagi ng mga [[produkto]] at serbisyo batay sa mga komon (''commons''), malayang pagsasama (''free association''), at sama-samang pamamahala, sa halip na pribadong pagmamay-ari o kontrol ng estado.<ref name=":5">{{Cite book |last=Andrewism |url=https://theanarchistlibrary.org/library/andrewism-how-anarchy-works |title=How Anarchy Works |date=2024-05-01 |language=en}}</ref> Inilalarawan ito ni Andrewismo bilang isang paraan ng pag-unawa sa kung paano maisasagawa sa praktika ang mga prinsipyong anarkista sa larangan ng ekonomiya. Nakabatay ito sa tatlong pangunahing simulain: ''usufruct'' (malayang paggamit ng mga komon ayon sa pangangailangan), ''irreducible minimum'' (pinakamababang antas na hindi maipagkakait), at ''complementarity'' (pagkilala sa magkakaibang kakayahan at pangangailangan ng mga tao bilang magkatuwang at hindi magkakumpitensya).<ref name=":5" /> === Kontra-ekonomika === Ang kontra-ekonomika (''counter-economics'') ay isang teoryang pang-ekonomiya at rebolusyonaryong pamamaraan na binubuo ng tuwirang pagkilos na isinasagawa sa pamamagitan ng [[itim na pamilihan]] o abong pamilihan. Bilang isang termino, unang ginamit ito ng mga Amerikanong aktibista at teorista ng libertaryanismo na sina Samuel Edward Konkin III at J. Neil Schulman. Binigyang-kahulugan ito ni Konkin bilang pag-aaral o pagsasagawa ng "lahat ng mapayapang kilos ng tao na ipinagbabawal ng Estado."<ref>{{Cite web |title=Agorism: Revolutionary market anarchism |url=https://agorism.eu.org/ |access-date=2026-07-29 |website=Agorism: Revolutionary market anarchism |language=en-US}}</ref> Ang termino ay pinaikling anyo ng kontra-ekonomika laban sa establisimyento at maaari ring tawaging kontra-politika. Isinama ni Schulman ang kontra-ekonomika sa doktrina ni Konkin na agorismo,<ref>Afterword by Samuel Edward Konkin in ''Alongside Night'' (1999). Pulpless.com. p. 274. {{ISBN|1-58445-120-3}}. {{ISBN|978-1-58445-120-4}}. (sa Ingles)</ref> isang pilosopiyang panlipunan ng kaliwang libertaryanismo<ref>{{Cite web |title=Interview With Samuel Edward Konkin III |url=http://www.spaz.org/~dan/individualist-anarchist/software/konkin-interview.html |access-date=2026-07-29 |website=www.spaz.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=Apr 28, 2015|title=Black-Market Activism: Samuel Edward Konkin III and Agorism|url=https://www.libertarianism.org/columns/black-market-activism-samuel-edward-konkin-iii-agorism|archive-url=https://web.archive.org/web/20160514001633/http://www.libertarianism.org/columns/black-market-activism-samuel-edward-konkin-iii-agorism|archive-date=2016-05-14|access-date=2026-07-29|website=www.libertarianism.org}}</ref> at isang sangay ng anarkismong pampamilihan na nagtataguyod ng paglikha ng isang lipunan kung saan ang lahat ng ugnayan sa pagitan ng mga tao ay nakabatay sa kusang-loob na pagpapalitan.<ref name="Konkin">{{cite book|url=http://www.kopubco.com/pdf/An_Agorist_Primer_by_SEK3.pdf|title=An Agorist Primer|last=Konkin III|first=Samuel Edward|publisher=Kopubco|date=Disyembre 2008|access-date=21 Disyembre 2019|quote=The goal of agorism is the agora. The society of the open marketplace as near to untainted by theft, assault, and fraud as can be humanly attained is as close to a free society as can be achieved. And a free society is the only one in which each and every one of us can satisfy his or her subjective values without crushing others' values by violence and coercion.|language=en}}</ref> == Halimbawa ng pamayanang anarkista == === '''Rebolusyon sa Cataluña''' === Ang Rebolusyonaryong [[Cataluña]]{{Sfnm|1a1=Alexander|1y=1999|1p=754|2a1=Graham|2y=2002|2p=221|3a1=Paz|3y=2006|3p=512}} (Hulyo 21, 1936 – Mayo 8, 1937) ang panahong ang nagsasariling rehiyon ng Cataluña sa hilagang-silangang Espanya ay pinamamahalaan o malaki ang impluwensiya ng iba't ibang [[Unyon ng manggagawa|unyong manggagawa]], partidong pampulitika, at mga milisyang anarkista, sindikalista, komunista, at sosyalista noong panahon ng [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]]. Bagaman nanatiling nasa kapangyarihan ang konstitusyonal na institusyon ng sariling pamahalaan ng Cataluña, ang Generalitat de Catalunya (na pinamumunuan ng ''Esquerra Republicana de Catalunya'' o ERC), at kinuha pa nito ang karamihan sa mga kapangyarihang dating nasa pamahalaang sentral ng Espanya sa nasasakupan nito, ang mga unyong manggagawa ang ''[[de facto]]'' na namahala sa malaking bahagi ng [[ekonomiya]] at mga puwersang [[militar]]. Kabilang dito ang Confederación Nacional del Trabajo (CNT, ''Pambansang Kompederasyon ng Paggawa''), na siyang pangunahing unyong manggagawa noong panahong iyon, at ang malapit na kaugnay nitong ''Federación Anarquista Ibérica'' (FAI, Pederasyong Anarkista ng [[Iberya]]). Mahalaga rin ang papel ng ''Unión General de Trabajadores'' (UGT, Pangkalahatang Unyon ng mga Manggagawa), ng ''Partido Obrero de Unificación Marxista'' (POUM, Partido ng mga Manggagawa para sa Marxistang Pagkakaisa), at ng ''Partit Socialista Unificat de Catalunya'' (PSUC, Nagkaisang Partidong Sosyalista ng Cataluña), na kinabibilangan ng dating Partido Komunista ng Cataluña. Nagsimula ang pamumunong sosyalista sa rehiyon kasabay ng Rebolusyong Espanyol ng 1936, na nagbunga ng pagkontrol ng mga manggagawa sa mga [[negosyo]] at [[pabrika]], kolektibong [[pagsasaka]] sa malaking bahagi ng kanayunan, at mga pag-atake laban sa mga nasyonalista ng Espanya at sa klerong Katoliko. Ang lumalaking impluwensiya ng Partido Komunista ng Espanya (PCE) sa pamahalaan ng Prenteng Popular, at ang hangarin nitong isabansa ang mga rebolusyonaryong komite at mga milisya, ay nagbunsod ng tunggalian laban sa CNT at POUM. Nauwi ito sa Mga Araw ng Mayo (''May Days''), at sa kalaunan ay napalitan ang CNT ng PSUC bilang pangunahing puwersang pampulitika sa Cataluña hanggang sa matalo sila ng mga puwersang Nasyonalista noong 1939. === '''Komunidad sa Manchuria''' === Ang Samahan ng mga Mamamayang Koreano sa Manchuria (''Korean People's Association in Manchuria'',<ref>{{Cite book |last=Dalessandro |first=Francesco |url=https://theanarchistlibrary.org/library/francesco-dalessandro-the-forgotten-anarchist-commune-in-manchuria |title=The Forgotten Anarchist Commune in Manchuria |date=2020 |language=en}}</ref> KPAM; {{Korean|hangul=재만한족총연합회}}; Agosto 1929 – Setyembre 1931) ay isang nagsasariling awtonomong prepektura sa [[Manchuria]] na tinitirhan ng humigit-kumulang dalawang milyong takas na [[Mga Koreano|Koreano]]. Matapos ang pananakop ng [[Hapon]] sa Korea, maraming anarkistang Koreano ang tumakas patawid ng hangganan patungong Manchuria, kung saan nagsimula silang mag-organisa ng isang ugnayan ng mutwal na pagtutulungan para sa mga lumikas na Koreano sa rehiyon. Kasama ang ilang nasyonalista na Koreano, itinatag nila ang KPAM upang magbigay ng pagkain, edukasyon, at pagtatanggol sa sarili sa mga kasapi nito. Hindi nagtagal, hinarap ng samahan ang pag-atake ng mga komunistang Koreano at sa mga [[Imperyo ng Hapon|imperyalistang Hapones]], na nagsagawa ng mga pagpaslang sa kanilang mga pinuno. Ang pananakop ng Hapon sa Manchuria ang nagwakas sa eksperimentong anarkista, at marami sa mga kasapi nito ang tumakas patungong [[Tsina]] upang ipagpatuloy ang pakikipaglaban laban sa Imperyo ng Hapon. === '''Kilusang Makhno (Makhnovschina)''' === Ang Makhnovshchina ({{Langx|uk|Махновщина|translit=Makhnovshchyna}}, {{IPA|uk|mɐxˈnɔu̯ʃtʃɪnɐ|IPA}}) ay isang malawakang kilusan na naglalayong itatag ang anarkistang komunismo sa panahon ng Digmaan para sa Kalayaan ng Ukraine noong 1917–1921. Ipinangalan ito kay Nestor Makhno,<ref>{{Cite book |last=Kuznetsov |first=Michael |url=https://theanarchistlibrary.org/library/michael-kuznetsov-the-makhnovshchina-through-the-prism-of-the-psyche |title=The Makhnovshchina through the Prism of the Psyche |language=en}}</ref> ang punong kumandante ng Rebolusyonaryong Hukbong Insurhente ng Ukranya (''Revolutionary Insurgent Army of Ukraine''). Layunin ng kilusan na lumikha ng isang sistema ng mga malalayang sobyet na mamamahala sa paglipat tungo sa isang lipunang walang estado at walang uri. Kinontrol nito ang mga teritoryo sa timog at silangang [[Ukranya]]. Unang lumakas ang kilusang Makhnobista kasunod ng [[Rebolusyong Pebrero]], nang magtatag ito ng ilang komunang agrikultural sa bayan ni Makhno na Huliaipole. Matapos kumampi sa mga [[Bolshevik]] sa panahon ng Digmaang Ukranyano–Sobyet, napilitang kumilos nang lihim ang mga Makhnobista dahil sa pananalakay ng Austro-Aleman, at nagsagawa sila ng digmaang gerilya laban sa [[Gitnang Kapangyarihan]] sa buong 1918. Pagkaraan ng tagumpay ng mga insurhente sa Labanan sa Dibrivka, nakontrol ng Makhnovshchina ang malaking bahagi ng lalawigan ng Katerynoslav at nagsimulang magtatag ng mga institusyong anarkista-komunista. Isang Panrehiyong Kongreso ng mga Magsasaka, Manggagawa, at mga Insurhente ang ipinatawag upang isaayos ang pampulitika at pang-ekonomiyang pamamahala ng rehiyon, at itinatag ang Rebolusyonaryong Konsehong Militar (''Military Revolutionary Council'') bilang ''de facto'' na sangay tagapagpaganap ng kilusan. Napaliligiran ng iba't ibang kaaway sa lahat ng panig, bumagsak ang depensa ng mga Makhnobista sa labanan para sa Donbas dahil sa pagsulong ng Puting Kilusan (''White movement'') noong Hunyo 1919. Dahil dito, napilitang umurong ang mga Makhnobista patungong Kherson, kung saan muling inayos ang kanilang hukbo at nagsagawa ng matagumpay na kontra-opensiba laban sa mga Puti sa Labanan sa Peregonovka. Matapos mapigilan ang pagsulong ng mga Puti, nakontrol ng mga Makhnobista ang malaking bahagi ng timog at silangang Ukranya sa huling bahagi ng 1919, at nasakop pa nila ang ilang malalaking lungsod na industriyal, sa kabila ng pagiging isang kilusang pangunahing binubuo ng mga magsasaka. Nagwakas ang pamamahala ng mga Makhnobista sa rehiyon nang lusubin ng Pulang Hukbo (''Red Army'') ang Ukranya noong Enero 1920, na nagsimula sa Tunggaliang Bolshevik–Makhnobista. Nagsagawa ang mga Makhnobista ng digmaang gerilya laban sa Pulang Hukbo, na nagpapatupad ng mga patakarang Bolshevik tulad ng Pulang Teror (''Red Terror'') at komunismong pandigma. Malawak ang suportang natanggap ng mga Makhnobista mula sa kanilang baseng magsasaka. Bagaman pansamantalang nagkaroon ng kapayapaan ang dalawang panig sa pamamagitan ng Kasunduang Starobilsk upang labanan ang mga nalalabing pwersa ng Puting Kilusan, muli ring sinalakay ng Pulang Hukbo ang mga Makhnobista at tuluyang natalo ang mga ito pagsapit ng Agosto 1921. Ang mga pangunahing pinuno ng Makhnobista ay napilitang magtungo sa pagkatapon, natalo sa labanan, o nabihag at pinaslang ng Pulang Hukbo. === Zomia === Ang Zomia ay isang katawagang [[Heograpiya|heograpikal]] na ipinakilala noong 2002 ng historyador na si Willem van Schendel ng [[Unibersidad ng Amsterdam]]<ref>{{cite web |url=https://socialhistory.org/en/staff/willem-van-schendel|title=Willem van Schendel|website=International Institute of Social History|accessdate=Nobyembre 28, 2010|language=en}}</ref><ref>{{cite book |date=2005|editor-last1=Kratoska|editor1-first=P. H.|editor2-last=Raben|editor2-first=R.|editor3-last=Nordholt|editor3-first=H. S.|title=Locating Southeast Asia: Geographies of Knowledge and Politics of Space|publisher=Singapore University Press|page=v|isbn=9971-69-288-0|language=en}}</ref> upang tukuyin ang malawak na bahagi ng kalupaang [[Timog-silangang Asya]] na sa kasaysayan ay nanatiling lampas sa kontrol ng mga pamahalaang nakabatay sa mga sentro ng populasyon sa mga kapatagan.<ref>{{cite book |last=van Schendel|first=W.|chapter=Geographies of knowing, geographies of ignorance: Jumping scale in Southeast Asia|date=2005|editor-last1=Kratoska|editor1-first=P. H.|editor2-last=Raben|editor2-first=R.|editor3-last=Nordholt|editor3-first=H. S.|title=Locating Southeast Asia: Geographies of Knowledge and Politics of Space|publisher=Singapore University Press|isbn=9971-69-288-0|language=en}}</ref> Ang aklat na ''The Art of Not Being Governed: An Anarchist History of Upland Southeast Asia'' (''Ang Sining ng Hindi Pagpapasakop sa Pamamahala: Isang Anarkistang Kasaysayan ng Bulubunduking Timog-Silangang Asya'') ng Amerikanong antropologong si James C. Scott, na inilathala noong 2009, ay sinusuri nito ang mataas na bulubunduking rehiyon ng Zomia sa Timog-Silangang Asya.<ref name="Scott-2009">{{cite book |last1=Scott|first1=James C|title=The Art of Not Being Governed: An Anarchist History of Upland Southeast Asia|date=30 Setyembre 2009|publisher=Yale University Press|location=New Haven|isbn=9780300152289|url=https://yalebooks.yale.edu/book/9780300152289/art-not-being-governed|accessdate=20 Abril 2020|format=Matigas na pabalat|language=en}}</ref><ref name="Truthout-2011">{{cite web|last=Sethness|first=Javier|title=Refugees' Descendants in Southeast Asia Prove Stateless Society Is Possible|url=http://www.truth-out.org/opinion/item/1950:refugees-descendants-in-southeast-asia-prove-stateless-society-is-possible|website=Truthout|format=Review|date=3 Hulyo 2011|accessdate=20 April 2020|language=en}}</ref> Ayon kay Scott, ang humigit-kumulang 100 milyong naninirahan sa Zomia ay binubuo ng mga minoryang [[etniko]] na may "tunay na nakalilitong pagkakaiba-iba ng mga etnisidad at [[wika]]". Sa loob ng mahabang panahon, iniwasan nilang mapasailalim sa pamamahala o dominasyon ng mga nakapaligid na imperyo, kultura, o pamahalaan. Kabilang sa mga pangkat na ito ang mga Akha, Hmong, Karen, Lahu, Mien, at Wa.<ref name="Chronicle-2011">{{cite news|last=Hammond|first=Ruth|title=The Battle Over Zomia|url=https://chronicle.com/article/The-Battle-Over-Zomia/128845/|work=The Chronicle of Higher Education|date=4 Setyembre 2011|accessdate=20 Abril 2020|language=en}}</ref> === Exarcheia ng Gresya === Ang Exarcheia ({{Langx|el|Εξάρχεια}}, {{IPA|el|eˈksarçi.a|pron}}) ay isang kapitbahayan sa gitnang bahagi ng [[Atenas]], [[Gresya]], na malapit sa makasaysayang gusali ng [[National Technical University of Athens|Pambansang]] [[National Technical University of Athens|Teknikal na Unibersidad ng Atenas]].<ref name=":16">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/cities/2019/aug/26/athens-police-poised-to-evict-refugees-from-squatted-housing-projects|title=Inside Exarcheia: the self-governing community Athens police want rid of|first1=Alex|last1=King|first2=Ioanna|last2=Manoussaki-Adamopoulou|newspaper=The Guardian|date=26 Agosto 2019|access-date=12 Hunyo 2020|via=www.theguardian.com|archive-date=26 Agosto 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190826080334/https://www.theguardian.com/cities/2019/aug/26/athens-police-poised-to-evict-refugees-from-squatted-housing-projects|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kontogianni|first=Bella|date=30 Abril 2021|title=Exarcheia: Most Misunderstood Neighborhood in Athens|url=https://greekreporter.com/2021/04/30/exarcheia-most-misunderstood-neighborhood-in-athens/|access-date=|website=Greek Reporter|language=en-US|quote=Often referred to as the anarchist neighborhood of Athens [...]|archive-date=30 Abril 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210430204823/https://greekreporter.com/2021/04/30/exarcheia-most-misunderstood-neighborhood-in-athens/|url-status=live}}</ref> Ang pangalang ''Exarcheia'' ay nagmula sa isang negosyante noong ika-19 na siglo na nagngangalang Exarchos ({{Langx|el|Έξαρχος|links=no}}), na nagbukas ng isang malaking tindahang pangkalahatan sa lugar. Ang Exarcheia ay nasa hangganan ng Kolonaki sa silangan at napapaligiran ng Kalye Patission, Kalye Panepistimiou, at Abenida Alexandras. [[File:Street_in_Exarcheia,_Greece.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Street_in_Exarcheia,_Greece.jpg|left|thumb|Kalye sa Exarcheia]] Ang Exarcheia ay nabuo sa pagitan ng 1870 at 1880 sa dating hangganan ng lungsod ng Atenas at nagkaroon ng mahalagang papel sa panlipunan at pampolitikang buhay ng Gresya. Dito naganap ang Pag-aalsa sa Politekniko ng Atenas noong Nobyembre 1973. Noong Disyembre 2008, ang pagpatay ng isang pulis sa 15-taong-gulang na si Alexandros Grigoropoulos sa Exarcheia ay nagbunsod ng malawakang pag-aalsa sa buong Gresya. Ang Exarcheia ay isang lugar na tinitirhan ng maraming [[intelektuwal]] at mga alagad ng sining, at tahanan din ng iba't ibang pangkat na may motibong pampolitika. Isa rin itong sentro ng sining kung saan regular na idinaraos ang mga pagtatanghal sa teatro at mga konsyerto sa paligid ng pangunahing [[liwasan]]. Matatagpuan din sa Exarcheia ang punong himpilan ng PASOK, isang partidong pampolitika sa Gresya na sumuporta sa mga patakarang pagtitipid na ipinataw ng [[Unyong Europeo]] noong 2009. Dahil dito, naging madalas itong puntiryahin ng mga anarkista sa kanilang mga pag-atake.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-greece-attack-bullets/gun-used-in-greek-pasok-shooting-favored-by-one-guerrilla-group-police-idUSKBN1D71GD|title=Gun from Greek PASOK shooting used in past guerrilla attacks -police|date=7 Nobyembre 2017|work=Reuters|access-date=5 Pebrero 2018|archive-date=5 Pebrero 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180205184347/https://www.reuters.com/article/us-greece-attack-bullets/gun-used-in-greek-pasok-shooting-favored-by-one-guerrilla-group-police-idUSKBN1D71GD|url-status=live|language=en}}</ref> Ang mga himpilan ng pulisya at iba pang simbolo ng awtoridad (at kapitalismo), gaya ng mga [[bangko]], ay madalas ding maging target ng mga pangkat na nasa dulong kaliwa ng politika.<ref>{{Cite web |last=Antonova|first=Angela|date=2026-07-31|title=Greek anarchist youths throw petrol bombs at cars outside central Athens police station|url=https://english.pravda.ru/news/hotspots/90534-police_station/|access-date=2026-08-01|website=english.pravda.ru|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2008-12-07|title=Greek police shooting sparks riot|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7769710.stm|access-date=2026-08-01|language=en-GB}}</ref> Makikita rin sa Exarcheia ang maraming halimbawa ng mga ''graffiti'' na laban sa kapitalismo.<ref>{{cite news|last1=Pilic|first1=Damir|title=Red Revival: The Fall and Rise of Karl Marx|url=http://www.balkaninsight.com/en/article/red-revival-the-fall-and-rise-of-karl-marx-10-16-2015|agency=Balkan Insight|date=23 Nobyembre 2015|access-date=3 Oktubre 2016|archive-date=12 Disyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181212124708/http://www.balkaninsight.com/en/article/red-revival-the-fall-and-rise-of-karl-marx-10-16-2015|url-status=live|language=en}}</ref> Mayroon ding isang sariling pinamamahalaang estrukturang pangkalusugan na nagbibigay ng mga serbisyong medikal sa lugar.<ref>{{Cite web |date=2015-10-13|title=Aυτοοργανωμένη Δομή Υγείας Εξαρχείων (Α.Δ.Υ.Ε.) {{!}} Κάτοικοι, συλλογικότητες και κοινωνικά εγχειρήματα Εξαρχείων|url=http://syl-kat-exarcheion.espivblogs.net/%CE%BA%CE%BF%CE%B9%CE%BD%CF%89%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CF%8C-%CE%B9%CE%B1%CF%84%CF%81%CE%B5%CE%AF%CE%BF|access-date=10 Disyembre 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20151013024209/http://syl-kat-exarcheion.espivblogs.net/%CE%BA%CE%BF%CE%B9%CE%BD%CF%89%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CF%8C-%CE%B9%CE%B1%CF%84%CF%81%CE%B5%CE%AF%CE%BF|archive-date=13 Oktubre 2015|language=Griyego}}</ref> Ang mga protesta na nagsisimula sa Exarcheia ay nagpapakita ng samu't saring pormasyong pampolitika at mga koalisyon, kabilang ang mga kabataang napagkaitan ng oportunidad, mga migrante, mga kontra-awtoritaryo, mga anarkista, at mga mamamayang [[Gresya|Griyego]] mula sa katamtaman hanggang sa pinakamatitinding panig ng magkabilang dulo ng pampolitikang ispektro.<ref name=":8">{{Cite journal|last=Astrinaki|first=R.|title="(Un)hooding" a Rebellion: The December 2008 Events in Athens|journal=Social Text|volume=27|issue=4 101|pages=97–107|doi=10.1215/01642472-2009-056|year=2009|language=en}}</ref><ref name=":9">{{Cite journal|last=Apoifis|first=Nicholas|title=Fieldwork in a furnace: anarchists, anti-authoritarians and militant ethnography|journal=Qualitative Research|volume=17|issue=1|pages=3–19|doi=10.1177/1468794116652450|year=2017|s2cid=148163559|doi-access=free|language=en}}</ref> == Oposisyon sa anarkismo == === Liberalismo === Ang [[liberalismo]] at anarkismo ay parehong kumikilala sa halaga ng indibidwal na kalayaan, subalit lubos silang nagkakasalungat pagdating sa usapin ng pamahalaan. Ang anarkismo ay may matinding pagdududa sa moral na batayan ng estado.<ref>{{Citation |last=Fiala |first=Andrew |title=Anarchism |date=2025 |url=https://plato.stanford.edu/archives/win2025/entries/anarchism/ |work=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |edition=Tagniyebe 2025 |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |language=en |access-date=2026-08-01 |editor2-last=Nodelman |editor2-first=Uri}}</ref> Isinusulong nito ang ganap na pagbuwag sa pamahalaan at sa lahat ng sapilitang herarkiya upang mapalitan ang mga ito ng boluntaryong samahan at kapayapaang nakabatay sa pinagkasunduan. Sa kabilang banda, naniniwala naman ang liberalismo na makatwiran at kailangan ang mga institusyong pampolitika tulad ng konstitusyonal na demokrasya at ang batas (''rule of law'').<ref>{{Cite web |title=Liberalism - Routledge Encyclopedia of Philosophy |url=https://www.rep.routledge.com/articles/thematic/liberalism/v-1 |access-date=2026-08-01 |website=www.rep.routledge.com |language=en}}</ref> Para sa mga liberal, ang limitadong pamahalaan ay mahalaga upang maprotektahan ang mga karapatan at interes ng bawat indibiduwa. Magkaiba rin ang kanilang pananaw sa ekonomiya. Suportado ng liberalismo ang kapitalismo at [[malayang pamilihan]]. Tinututulan naman ng karamihang anarkista ang pribadong pag-aari. Nais ng mga anarkista ang kolektibong pamamahala sa komunidad. Gumagamit ang liberalismo ng batas at mga reporma. Ang anarkismo naman ay naniniwala sa direktang aksyon.<ref>{{Cite web |title=Anarchism and Liberalism – Earlham Sociology and Politics Pages |url=https://earlhamsociologypages.uk/anarchliber/ |access-date=2026-08-01 |language=en-GB}}</ref> === Pasismo === Ang [[pasismo]] ay isang malayong-kanang [[ideolohiya]] na nagtataguyod ng pamahalaang awtoritaryo. Sa sistemang ito, ang kapakanan ng mamamayan ay ganap na isinusuko sa ilalim ng interes ng isang makapangyarihang [[diktador]]. Karaniwan nitong ipinagbabawal ang kalayaan ng indibiduwal, tinututulan ang [[demokrasya]], at gumagamit ng puwersa ng militar upang supilin ang anumang uri ng oposisyon. Sa kabilang dako, ang anarkismo ay isang radikal na pilosopiyang pampolitika na naglalayong tuluyang buwagin ang estado at pamahalaan. Naniniwala ang anarkismo na ang lahat ng usapin ng tao ay dapat pamahalaan ng mga indibiduwal sa pamamagitan ng boluntaryong pagsasama-sama nang walang sapilitang awtoridad.<ref>{{Cite web |title=Anarkismo {{!}} Southeast Asian Anarchist Library |url=https://sea.theanarchistlibrary.org/library/joseph-a-labadie-anarkismo-tl |access-date=2026-08-01 |website=sea.theanarchistlibrary.org}}</ref> Layunin nitong lumikha ng isang egalitaryo o pantay-pantay na lipunan na walang herarkiya, kung saan ang kaayusan ay nagmumula sa kusang-loob na pagtutulungan ng mamamayan at hindi sa utos ng batas o pinuno.<ref>{{Cite web |title=Anarkismo {{!}} libcom.org |url=https://libcom.org/article/anarkismo |access-date=2026-08-01 |website=libcom.org |language=en}}</ref> Ang historikal na pananaw sa pasismo ay nagsilbing marahas na alternatibo sa anarkiya sa pamamagitan ng pagpataw ng Ganap na Estado.<ref>{{Cite journal |date=1926-01-01 |title=Fascism as an Alternative to Anarchy |url=https://online.ucpress.edu/currenthistory/article/23/4/522/123829/Fascism-as-an-Alternative-to-Anarchy |journal=Current History |language=en |volume=23 |issue=4 |pages=522–524 |doi=10.1525/curh.1926.23.4.522 |issn=0011-3530}}</ref> Sa kabilang banda, ipinapakita na ang anarkismo ay tumatayo bilang direktang paglaban sa pasismo, na nagtataguyod ng lipunang walang herarkiya at tiraniya.<ref>{{Cite web |title=Spanish civil war {{!}} libcom.org |url=https://libcom.org/tags/spanish-civil-war |access-date=2026-08-01 |website=libcom.org |language=en}}</ref> === Pagkamabansa === Ang [[nasyonalismo]] at anarkismo ay dalawang magkaibang kaisipang pampulitika: pinapahalagahan ng nasyonalismo ang pagmamahal sa bayan at kapangyarihan ng estado, habang tinututulan naman ng anarkismo ang pamahalaan at lahat ng uri ng hirarkiya. Sa konteksto ng kasaysayan, ang dalawang kaisipang ito ay nag-abot at nag-impluwensya sa mga kilusang mapagpalaya. Ang mga bayani at propagandistang Pilipino tulad nina [[José Rizal|Jose Rizal]] at [[Isabelo de los Reyes]] ay nakasalamuha at naimpluwensyahan ng mga ideyang anarkista habang nasa Espanya.<ref>{{Cite book |last=Fernandez |first=Erwin S. |url=https://theanarchistlibrary.org/library/erwin-s-fernandez-anarchism-in-the-philippines |title=Anarchism in the Philippines |date=2009 |language=en}}</ref> Ang nasyonalismo ay ginamit upang pagbuklurin ang [[mga Pilipino]] para itatag ang sariling pamahalaan laban sa mga Kastila, samantalang ang anarkismo naman ay nagbigay-inspirasyon sa mga maagang unyon ng mga manggagawa upang labanan ang mapang-aping sistema nang walang pag-asa sa sentralisadong kapangyarihan. Ang modernong bansa-estado at ang institusyon ng pribadong ari-arian ay direktang kasalungat ng anarkistang konsepto ng tunay na [[kalayaan]] o kalayaan bilang kawalan ng dominasyon. Ang nasyonalismo na nagtatanggol sa kapangyarihan ng estado ay isang estruktural na hadlang na nagpapanatili ng dominasyon, na radikal na tinatanggihan ng anarkismo. Ang nasyonalismo ay itinuturing na isang mapanlinlang na kasangkapan ng gobyerno upang panatilihin ang kontrol sa mga [[Pagkamamamayan|mamamayan]] sa pamamagitan ng pagpukaw ng [[patriyotismo]] o huwad na pagmamahal sa bayan.<ref name=":6">{{Cite book |last=Anonymous |url=https://theanarchistlibrary.org/library/anonymous-anarchism-and-nationalism |title=Anarchism and Nationalism |date=1970 |language=en}}</ref> Madalas gamitin ng mga tradisyonal na partidong pampolitika—maging ng tinatawag na "kaliwang" grupo—ang mga kilusang pambansang pagpapalaya para lamang sa sarili nilang ambisyon na makamit at mapanatili ang kapangyarihan ng estado<ref name=":6" />. Sa sandaling maupo sa puwesto ang isang bagong pamahalaan, muli nitong pinapalakas ang mga pambansang hangganan at militarismo, na nagreresulta pa rin sa kawalan ng tunay na kalayaan.<ref name=":6" /> Dahil dito, hayagang tinatanggihan ng anarkismo ang nasyonalismo at anumang rebolusyon na naglalayon lamang na magpalit ng mga pinuno o magtatag ng bagong naghaharing uri.<ref name=":6" /> Ang tunay na sagot ng anarkismo laban sa [[imperyalismo]] ay hindi ang pagtatayo ng mga reaksyonaryong rehimeng nasyonalista, kundi ang isang pandaigdigang rebolusyong panlipunan.<ref name=":6" /> Nilalayon nitong tuluyang gibain ang lahat ng artipisyal na pambansa, [[Relihiyon|relihiyoso]], at rasyal na harang na naghihiwalay sa mga manggagawa at mamamayan ng mundo.<ref name=":6" /> === Pamahalaang sosyalista === Nagkakaiba ang [[sosyalismo]] at anarkismo sa isang pangunahing usapin: ang pangangailangan ng isang estado. Ipinapalagay ng pananaw ng sosyalismo na ang paggamit at pamamahagi ng mga yaman ng lipunan ay dapat kontrolin at planuhin ng isang pamahalaang halal ng mamamayan upang magsilbing kasangkapan ng [[katarungan]]. Umaasa ang mga sosyalista sa sentral na kapangyarihang ito at sa sentralisadong pagpaplano upang pangasiwaan ang produksyon at makatarungang maipamahagi ang kayamanan sa buong lipunan. Sa kabilang banda, itinuturing ng mga anarkista na ang anumang sentralisadong pamahalaan ay likas na mapaniil at nakasasama sa [[pag-unlad]] ng sangkatauhan. Ang anarkismo ay hayagang tumututol sa awtoridad ng estado at sa halip ay nagtataguyod ng ganap na sariling pamamahala. Naniniwala ang mga anarkista na ang lipunan ay dapat organisahin batay lamang sa kusang-loob na pagsang-ayon ng mga tao at sa malalayang samahang [[boluntaryo]], na tuluyang nag-aalis sa mga mapamilit na hirarkiyang ginagamit ng isang sosyalistang estado. Sa tradisyon ng o sosyalismo ng estado, naniniwala silang kailangang gamitin ang kontrol ng gobyerno upang pamahalaan ang produksyon, [[yaman]], at mga ari-arian para sa publiko. Ayon sa makasaysayang sanaysay na ''State Socialism and Anarchism'' ni Benjamin Tucker,<ref>{{Cite web |last=Tucker |first=Benjamin R. |date=1888 |title=STATE SOCIALISM AND ANARCHISM: How Far They Agree, and Wherein They Differ |url=https://cooperative-individualism.org/tucker-benjamin_state-socialism-and-anarchism-1888.pdf |access-date=Agosto 2, 2026 |website=cooperative-individualism.org |language=en}}</ref> ang sistemang ito ay naglalayong gawing isang malawak na burukrasya ang nasyon kung saan ang estado ang nag-iisang tagapamahala ng industriya upang tuluyang burahin ang kapitalistang kompetisyon. Para sa mga sosyalista, ang awtoridad ng pamahalaan ay isang pansamantala ngunit kinakailangang hakbang upang protektahan ang mga manggagawa at ipatupad ang pagkakapantay-pantay. Sa kabilang banda, tahasang tinatanggihan ng anarkismo ang argumentong ito at itinuturing ang estado bilang ugat ng kawalan ng [[kalayaan]]. Sa [[Akademikong larangan|akademikong]] pagsusuri,<ref>{{Cite journal |last=Shaffer |first=Kirwin |date=2023-01-02 |title=Anarchists vs. the State: As Latin America swings left, activists keep alive a long anarchist tradition of critiquing the limits of state power. For them, the real alternatives are in communities, workplaces, and the streets. |url=https://doi.org/10.1080/10714839.2023.2184080 |journal=NACLA Report on the Americas |language=en |volume=55 |issue=1 |pages=74–81 |doi=10.1080/10714839.2023.2184080 |issn=1071-4839}}</ref> ang mga anarkista ay mahigpit na sumasalungat sa kahit anong uri ng hirarkikong na pamahalaan. Naniniwala sila na kapag ang kapangyarihan ay ibinigay sa isang sosyalistang estado, ang burukrasya nito ay likas na magiging mapaniil at hindi kusang maglalaho. Sa halip na dumaan sa pamahalaan, isinusulong ng anarkismo ang agarang pagbuo ng lipunan mula sa ibaba pataas (''bottom-up'') sa pamamagitan ng mga boluntaryong unyon at malayang kooperasyon ng mga tao. === Teokrasya === Ang [[teokrasya]] at anarkismo ay dalawang magkaibang sistema ng pamamahala. Sa teokrasya, ang pamahalaan ay pinamumunuan ng mga pinuno ng relihiyon at ang mga batas ay ibinabatay sa utos ng [[Diyos]], kung saan may mataas na kontrol ang estado sa buhay at paniniwala ng mga mamamayan. Isang modernong halimbawa nito ay ang [[Apganistan]] sa ilalim ng [[Taliban]], kung saan pinatatakbo ang bansa bilang isang teokratikong estado.<ref>{{Cite web |date=Enero 23, 2026 |title=Afghanistan: Taliban consolidate theocratic State while the humanitarian crisis deepens, EUAA report finds {{!}} European Union Agency for Asylum |url=https://www.euaa.europa.eu/news-events/afghanistan-taliban-consolidate-theocratic-state-while-humanitarian-crisis-deepens-euaa-report-finds |access-date=2026-08-02 |website=www.euaa.europa.eu |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Politics |first=Oishimaya Sen Nag |date=2025-03-14 |title=Countries With A Theocratic Government Today |url=https://www.worldatlas.com/government/countries-with-a-theocratic-government-today.html |access-date=2026-08-02 |website=WorldAtlas |language=en-US}}</ref> Sa [[Kasaysayan ng Pilipinas|kasaysayan naman ng Pilipinas]], masasalamin ang sistemang ito sa tinawag ni [[Marcelo H. del Pilar]] na "''La Frailocracia''" o pamahalaan ng mga [[prayle]] noong [[Imperyong Kastila|rehimeng Espanyol]]. Sa kaniyang mismong akda na ''Frailocracy in the Philippines'' (na inilathala sa Ingles ng [[Pambansang Komisyong Pangkasaysayan]]),<ref>{{Cite book |last=Pilar |first=Marcelo H. del Del |author-link=Marcelo H. del Pilar |url=https://openlibrary.org/books/OL3853103M/Frailocracy_in_the_Philippines |title=Frailocracy in the Philippines |date=1979 |publisher=National Historical Institute |location=Manila}}</ref> masusing idinokumento ang naging kasaysayan ng ugnayan ng relihiyon at estado, kung saan ang mga prayle ang siyang humawak sa tunay na kapangyarihang pampolitika sa kolonya.<ref>{{Cite web |last=Guerrero |first=Leon Ma. |author-link=Leon Maria Guerrero |date=1952-12-13 |title=Del Pilar, December 13, 1952 |url=https://philippinesfreepress.wordpress.com/1952/12/13/del-pilar-december-13-1952/ |access-date=2026-08-02 |website=The Philippines Free Press Online |language=en}}</ref> Sa kabilang banda, ang anarkismo ay ganap na kataliwasan nito dahil tinatanggihan nito ang anumang uri ng gobyerno, pinuno, o relihiyosong awtoridad sa lipunan. Naniniwala ang mga anarkista na kayang mag-organisa ng lipunan ang mga tao sa pamamagitan ng boluntaryong kooperasyon at pagkakapantay-pantay nang walang nagdidiktang estado, na siyang kabaligtaran ng mahigpit na hirarkiya at dogmang ipinatutupad sa sistemang teokratiko. === Demokrasya ng nakararami === Ang [[demokrasya]] ng nakararami ay nakabatay sa sama-samang pagpapasya kung saan ang pasya ng nakararami ang namamayani sa minorya o sa buong pangkat, na sinusuportahan ng mapamilit na kapangyarihan ng mga institusyon. Tinatanggihan naman ng anarkismo ang lahat ng anyo ng di-boluntaryong hirarkiya, sentralisadong pamamahala, at pamimilit na isinasagawa ng estado.<ref>{{Citation |last=Clark |first=Patricia |title=Anarchism and Democracy |date=2003 |url=https://sk.sagepub.com/dict/edvol/understanding-democratic-politics/chpt/anarchism-democracy |work=Understanding Democratic Politics: An Introduction |pages=261–270 |place=1 Oliver's Yard, 55 City Road, London EC1Y 1SP United Kingdom |publisher=SAGE Publications Ltd |doi=10.4135/9781446220962.n26 |isbn=978-0-7619-7183-2 |access-date=2026-08-02 |last2=Gemie |first2=Sharif}}</ref><ref>{{Cite book |last=Baker |first=Zoe |url=https://theanarchistlibrary.org/library/zoe-baker-anarchism-and-democracy |title=Anarchism and Democracy |date=2022-04-18 |language=en}}</ref> Sa halip, itinataguyod nito ang kusang-loob na pagsasama at, sa pangkalahatan, ang pagtutulungang nakabatay sa pagkakasundo ng lahat o konsenso.<ref>{{Cite book |last=Baker |first=Zoe |url=https://theanarchistlibrary.org/library/zoe-baker-myths-about-anarchism-democracy-and-decision-making |title=Myths About Anarchism, Democracy, and Decision-Making |date=2025-12-30 |language=en}}</ref> === Kapitalismo at panlipunang pamilihan === Ang [[kapitalismo]], ang ekonomiyang panlipunang [[pamilihan]], at ang anarkismo ay magkakaibang sistemang pampulitika at pang-ekonomiya na nakabatay sa kani-kanilang pananaw hinggil sa kapangyarihan ng pamahalaan, pagmamay-ari ng ari-arian, at mga pamilihan. Ang kapitalismo ay umaasa sa pribadong pagmamay-ari at sa hangaring [[Kita|kumita]], ang ekonomiyang panlipunang pamilihan ay nagdaragdag ng matitibay na patakaran ng estado para sa kapakanang panlipunan, samantalang ang anarkismo ay naglalayong ganap na buwagin ang awtoridad ng estado at ang mga tradisyunal na hirarkiya. Ang kapitalismo at anarkismo ay may magkatunggaling pananaw sa lipunan at kalikasan ng tao. Sa usapin ng pamahalaan, tinatanggap ng kapitalismo ang estado bilang tagapagtanggol ng mga [[kontrata]] at pribadong ari-arian, samantalang ganap na tinatanggihan ng anarkismo ang pamahalaan dahil itinuturing itong mapang-api. pagdating naman sa ari-arian, ang kapitalismo ay nakasalalay sa pribadong pagmamay-ari upang kumita ng tubo, ngunit para sa anarkismo, ang mga kagamitan sa produksyon ay dapat pag-arian ng komunidad o ng mga manggagawa mismo.<ref>{{Cite web |date=2025-08-03 |title=Capitalism vs Anarchism: Understanding Two Radical Visions - VOICES OF CAPITALISM |url=https://voicesofcapitalism.com/capitalism-vs-anarchism/ |access-date=2026-08-02 |language=en-US}}</ref> Sa huli, ang kapitalismo ay umaasa sa [[malayang pamilihan]] kung saan ang lakas-paggawa ay binabayaran ng [[sahod]] bilang produkto, samantalang itinuturing ng anarkismo na mapagsamantala ang sistemang ito at mas pinapaboran ang pagtutulungan at kolektibong pamamahala para sa pangangailangan ng [[pamayanan]]. === Komunismong awtoritaryo (Marxismo-Leninismo-Maoismo) === Kapwa layunin ng [[Marxismo]]-[[Leninismo]]-[[Maoismo]]<ref>{{Cite web |last=KC |first=Arjan |date=2025-12-15 |title=Communism Ideologies Marxism Leninism... |url=https://gurkhatech.com/communism-ideologies-marxism-leninism-maoism/ |access-date=2026-08-02 |website=Gurkha Technology |language=en-US}}</ref> at anarkismo ang pagtatatag ng isang walang-uri at walang-estado na lipunang [[Komunismo|komunista]], subalit lubos silang nagkakaiba sa paraan kung paano ito makakamit. Gumagamit ang mga grupong Marxista-Leninista-Maoista ng isang sentralisadong partidong taliba at isang makapangyarihang estado upang durugin ang kapitalismo. Samantala, tinatanggihan ng mga anarkista ang lahat ng estado at herarkiya mula pa lamang sa simula, at sa halip ay itinataguyod ang sariling pamamahala at kusang-loob na pagtutulungan. Nailalarawan ang tagisan ng Marxismo-Leninismo-Maoismo (MLM) at anarkismo sa Pilipinas sa pamamagitan ng magkaibang diskarte ng mga militanteng grupo at mga lokal na komunidad.<ref name=":7" /> Ang mga organisasyong MLM sa bansa, tulad ng [[Bagong Hukbong Bayan]] (NPA) at mga pambansang-demokratikong alyansa, ay kumikilos sa ilalim ng gabay ng mga turo nina [[Karl Marx|Marx]], [[Vladimir Lenin|Lenin]], at [[Mao Zedong]], kung saan sentralisado ang pamumuno at may malinaw na hirarkiya ng mga kadre. Sa kabilang banda, ang mga lokal na anarkista sa Pilipinas ay tahasang tumatanggi sa ideya ng iisang pinuno o organisasyon. Malaki rin ang pagkakaiba ng dalawang panig pagdating sa konsepto ng nasyonalismo at paraan ng pagbabago. Ang kilusang MLM sa [[Pilipinas]] ay tradisyonal na gumagamit ng diskursong "makabayan" na hango sa diwa ng mga rebolusyonaryo tulad ni [[Andrés Bonifacio|Andres Bonifacio]] upang pukawin ang damdamin ng mga manggagawa at [[magsasaka]].<ref name=":7">{{Cite book |last=Ladrido |first=Portia |url=https://theanarchistlibrary.org/library/portia-ladrido-the-anarchists-making-a-difference-in-philippine-society#toc2 |title=The anarchists making a difference in Philippine society |date=2017-09-28 |language=en}}</ref> Para sa mga anarkista, isang malaking kontrahan ang maging makabayan habang isinusulong ang isang lipunang walang estado. Habang ang mga Maoista ay nakatutok sa Matagalang Digmaang Bayan upang agawin ang kapangyarihan ng pamahalaan, kinukuwestiyon ng mga anarkista ang armadong pakikibaka dahil sa panganib na tuluyan nitong maubos ang [[kalikasan]] bago pa man magtagumpay ang rebolusyon. Sa halip na [[digmaan]], mas pinipili ng mga anarkistang Pilipino ang mga direktang aksyon sa komunidad gaya ng pagtugon sa [[baha]], mga kampanyang kontra-[[halalan]], o pakikilahok sa mga proyektong pangkalikasan.<ref name=":7" /> === Meritokrasya at kakistokrasya === Ang meritokrasya ay pamumuno batay sa talino at kakayahan<ref>{{cite web |title=meritocracy|url=http://dictionary.reference.com/browse/meritocracy?s=t|website=Dictionary.com|access-date=14 Pebrero 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306040546/http://dictionary.reference.com/browse/meritocracy?s=t|url-status=live|language=en}}</ref> habang ang kakistokrasya ay pamumuno ng pinakamalala o walang-kakayahang tao,<ref>{{Cite book |last=Bowler|first=Peter|title=The superior person's book of words|date=1985|isbn=0-87923-556-X|edition=1|location=Boston|oclc=11757334|publisher=David R. Godine|language=en}}</ref>{{Rp|page=54}} at ang anarkismo ay sistemang walang kinikilalang estado o pampulitikang pinuno upang itaguyod ang kusang kooperasyon at kalayaan ng tao. Sa anarkismo, iginagalang bilang kontribusyon sa komunidad ang kakayahan subalit hindi dapat gamitin upang magkaroon ng kapangyarihan o estado sa iba. === Minarkismo === Ang minarkismo ay isang pilosopiyang pampolitika na sumusuporta sa isang maliit na pamahalaan na limitado lamang sa [[pulisya]], [[korte]], at militar. Ang anarkismo naman ay ang ganap na pagtanggi sa estado, na nagsusulong ng isang lipunang walang pinuno kung saan ang kaayusan ay pinapanatili sa pamamagitan ng boluntaryong kooperasyon. Ang pangunahing pagkakaiba ay kung kailangan ba ng isang maliit na gobyerno.<ref>{{Cite web |last=Long |first=Roderick T. |last2=Machan |first2=Tibor R. |title=Anarchism/Minarchism: Is a Government Part of a Free Country? |url=https://ndpr.nd.edu/reviews/anarchism-minarchism-is-a-government-part-of-a-free-country/ |access-date=2026-08-02 |website=Notre Dame Philosophical Reviews |language=en-US}}</ref> Sinasabi ng mga minarkista na ang mga korte at pulisya ay dapat patakbuhin ng pamahalaan upang manatiling patas. Sinasabi naman ng mga anarkista na ang mga pribadong negosyo o grupo sa komunidad ay maaaring magbigay ng seguridad at batas. Tinatanggap ng mga minarkista ang [[buwis]] na ginagamit lamang para sa depensa at katarungan. Para sa mga anarkista, ang lahat ng uri ng pagbubuwis ay itinuturing na [[pagnanakaw]]. == Tingnan din == * [[Komunismo]] * [[Mutualismo]] * [[Sosyalismo]] == Mga pananda == <references group="nb"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} == Mga talababa == {{Refbegin|30em|indent=yes}} * {{Cite book |last=Marshall |first=Peter |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |publisher=HarperCollins |date=1992 |isbn=978-0-0021-7855-6 |location=London}} * {{Cite encyclopedia |date=2009 |title=Anarchism |encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest |publisher=John Wiley & Sons |location=Oxford |last=Cohn |first=Jesse |editor-last=Ness |editor-first=Immanuel |language=en |pages=1–11 |doi=10.1002/9781405198073.wbierp0039 |isbn=978-1-4051-9807-3}} * {{Cite book |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |date=2018 |publisher=Palgrave Macmillan | language=en |isbn=978-3-3197-5619-6 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Arvidsson |first=Stefan |title=The Style and Mythology of Socialism: Socialist Idealism, 1871–1914 |publisher=Routledge |language=en |date=2017 |isbn=978-0-3673-4880-9 |edition=1st |location=London}} * {{Cite book |last=Otero |first=Carlos Peregrín |title=Noam Chomsky: Critical Assessments |publisher=Routledge |language=en |date=1994 |isbn=978-0-4150-1005-4 |volume=2–3 |location=London}} * {{Cite book |last=Guérin |first=Daniel |url=http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |title=Anarchism: From Theory to Practice |publisher=Monthly Review Press |date=1970 |isbn=978-0-8534-5128-0 |access-date=16 Pebrero 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200714125723/http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |archive-date=14 Hulyo 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Bates |first=David |title=Political Ideologies |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2017 |isbn=978-0-1987-2785-9 |editor-last=Wetherly |editor-first=Paul |chapter=Anarchism |access-date=28 Pebrero 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&pg=PA128 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111304/https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&pg=PA128 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |date=2015 |title=Black Panther Radical Factionalization and the Development of Black Anarchism |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-black-studies_2015-10_46_7/page/678 |journal=Journal of Black Studies|language=en |location=Thousand Oaks |publisher=SAGE Publishing |volume=46 |issue=7 |pages=678–703 |doi=10.1177/0021934715593053 |jstor=24572914 |s2cid=145663405}} * {{Cite book |last=Long |first=Roderick T. |url=https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |title=The Routledge Companion to Social and Political Philosophy |publisher=Routledge |date=2013 |isbn=978-0-4158-7456-4 |editor-last=Gaud |editor-first=Gerald F. |access-date=28 Pebrero 2019 |editor-last2=D'Agostino |editor-first2=Fred |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085833/https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |archive-date=9 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite web |date=2019 |title=Definition of Anarchism |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111728/https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |archive-date=18 Pebrero 2021 |access-date=28 Pebrero 2019 |website=Merriam-Webster |language=en |ref={{Sfnref|Merriam-Webster|2019}}}} * {{Cite book |last=Sylvan |first=Richard |title=A Companion to Contemporary Political Philosophy |date=2007 |publisher=Blackwell Publishing |isbn=978-1-4051-3653-2 |editor-last=Goodin |editor-first=Robert E. |edition=2 |series=Blackwell Companions to Philosophy |volume=5 |chapter=Anarchism |editor-last2=Pettit |editor-first2=Philip |editor-last3=Pogge |editor-first3=Thomas |language=en}} * {{Cite book |last=Joll |first=James |language=en |title=The Anarchists |publisher=Harvard University Press |date=1964 |oclc=65683373}} * {{Cite book |last=Carlson |first=Andrew R. |title=Anarchism in Germany; Vol. 1: The Early Movement |url=https://archive.org/details/anarchismingerma0001carl |language=en |publisher=Scarecrow Press |date=1972 |isbn=978-0-8108-0484-5 |location=Metuchen, New Jersey}} * {{Cite news |last=Kahn |first=Joseph |date=5 Agosto 2000 |title=Anarchism, the Creed That Won't Stay Dead; The Spread of World Capitalism Resurrects a Long-Dormant Movement |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2000/08/05/arts/anarchism-creed-that-won-t-stay-dead-spread-world-capitalism-resurrects-long.html |url-access=subscription |page=B9 |issn=0362-4331|language=en}} * {{Citation |last=Baker |first=Zoe |title=Means and Ends: The Revolutionary Practice of Anarchism in Europe and the United States |date=2023 |place=Edinburgh |publisher=AK Press |isbn=978-1-84935-498-1|language=en}} * {{Cite book |last=Nettlau |first=Max |language=en|title=A Short History of Anarchism |publisher=Freedom Press |date=1996 |isbn=978-0-9003-8489-9}} * {{Cite book |last=Ward |first=Colin |url=https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |title=Anarchism: A Very Short Introduction |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2004 |isbn=978-0-1928-0477-8 |location=Oxford |author-mask=2 |access-date=12 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304153805/https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |archive-date=4 Marso 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Goodway |first=David |language=en |title=Anarchist Seeds Beneath the Snow |publisher=Liverpool Press |date=2006 |isbn=978-1-8463-1025-6}} * {{Cite book |last=Skirda |first=Alexandre |title=Facing the Enemy: A History of Anarchist Organization From Proudhon to May 1968 |url=https://archive.org/details/facingenemyhisto0000skir |publisher=AK Press|language=en |date=2002 |isbn=978-1-9025-9319-7}} * {{Cite book |last=Fernández |first=Frank |title=Cuban Anarchism: The History of A Movement |publisher=Sharp Press |date=2009 |orig-date=2001|language=en}} * {{Cite book |last=Morris |first=Christopher W. |url=https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |title=An Essay on the Modern State |publisher=Cambridge University Press |date=2002 |isbn=978-0-5215-2407-0 |access-date=15 Setyembre 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115214335/https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |archive-date=15 Enero 2021 |url-status=live}} * {{Cite journal |last=Osgood |first=Herbert L. |date=Marso 1889 |title=Scientific Anarchism |journal=Political Science Quarterly|language=en |publisher=The Academy of Political Science |volume=4 |issue=1 |pages=1–36 |doi=10.2307/2139424 |jstor=2139424}} * {{Cite book |last=Newman |first=Michael |title=Socialism: A Very Short Introduction |url=https://archive.org/details/socialismverysho0000newm |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1928-0431-0 |language=en |location=Oxford}} * {{Cite book |last=Morris |first=Brian |title=Anthropology, Ecology, and Anarchism: A Brian Morris Reader |url=https://archive.org/details/anthropologyecol0000bria |publisher=PM Press|language=en |others=Marshall, Peter |date=2015 |isbn=978-1-6048-6093-1 |edition=illustrated |location=Oakland |author-mask=2}} * {{Cite book |last=Walter |first=Nicholas |title=About Anarchism |publisher=Freedom Press |date=2002 |isbn=978-0-9003-8490-5 |location=London|language=en}} * {{Cite book |last=Jennings |first=Jeremy |title=Contemporary Political Ideologies |publisher=Pinter |date=1993 |isbn=978-0-8618-7096-7 |editor-last=Eatwell |editor-first=Roger |location=London |pages=127–146 |chapter=Anarchism |editor-last2=Wright |editor-first2=Anthony|language=en}} * {{Cite book |last1=Gay |first1=Kathlyn |title=Encyclopedia of Political Anarchy |url=https://archive.org/details/encyclopediaofpo0000gayk |last2=Gay |first2=Martin |publisher=ABC-CLIO |date=1999 |isbn=978-0-8743-6982-3|language=en}} * {{Cite encyclopedia |date=2008 |title=Anarcho-capitalism |encyclopedia=The Encyclopedia of Libertarianism |publisher=SAGE; Cato Institute|language=en|url=https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&pg=PT51 |access-date=2 Setyembre 2020 |editor-last=Hamowy |editor-first=Ronald |pages=13–14 |doi=10.4135/9781412965811.n8 |isbn=978-1-4129-6580-4 |oclc=191924853 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111721/https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&pg=PT51 |archive-date=18 February 2021 |last1=Morris |first1=Andrew |url-status=live |url-access=subscription}} * {{Cite book |last=Johnson |first=Charles |title=Anarchism/Minarchism: Is a Government Part of a Free Country? |publisher=Ashgate Publishing|language=en |date=2008 |isbn=978-0-7546-6066-8 |editor-last=Long |editor-first=Roderick T. |pages=155–188 |chapter=Liberty, Equality, Solidarity Toward a Dialectical Anarchism |editor-last2=Machan |editor-first2=Tibor R.}} * {{Cite book |last=Franks |first=Benjamin |title=The Oxford Handbook of Political Ideologies |url=https://archive.org/details/oxfordhandbookof0000unse_k5b8 |date=Agosto 2013 |publisher=[[Oxford University Press]] |editor-last=Freeden |editor-first=Michael |pages=[https://archive.org/details/oxfordhandbookof0000unse_k5b8/page/385 385]–404 |chapter=Anarchism |doi=10.1093/oxfordhb/9780199585977.013.0001 |isbn=978-0-19-958597-7 |editor-last2=Stears |editor-first2=Marc|language=en}} * {{Cite book |last=McLaughlin |first=Paul |title=Anarchism and Authority: A Philosophical Introduction to Classical Anarchism |publisher=Ashgate|language=en |date=2007 |isbn=978-0-7546-6196-2 |location=Aldershot}} * {{Cite journal |last=Jun |first=Nathan |date=Setyembre 2009 |title=Anarchist Philosophy and Working Class Struggle: A Brief History and Commentary |url=https://philarchive.org/rec/JUNAPA-2 |journal=WorkingUSA |language=en |volume=12 |issue=3 |pages=505–519 |doi=10.1111/j.1743-4580.2009.00251.x |issn=1089-7011}} * {{Cite book |last1=McLean |first1=Iain |url=https://archive.org/details/oxfordconcisedic00iain |title=The Concise Oxford Dictionary of Politics |last2=McMillan |first2=Alistair |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2003 |isbn=978-0-1928-0276-7 |url-access=registration|language=en}} * {{Cite journal |last=Gabardi |first=Wayne |date=1986 |title=Anarchism. By David Miller. (London: J. M. Dent and Sons, 1984. pp. 216 [pagsur ng aklat]) |url=https://archive.org/details/sim_american-political-science-review_1986-03_80_1/page/300 |journal=American Political Science Review |volume=80 |issue=1 |pages=300–302 |doi=10.2307/1957102 |jstor=446800 |s2cid=151950709|language=en}} * {{Cite encyclopedia |date=2003 |title=Anarchism |encyclopedia=The Blackwell Dictionary of Modern Social Thought |publisher=Blackwell Publishing|language=en |location=Malden, Massachusetts |url=https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&pg=PA12 |access-date=15 Agosto 2020 |last=Ostergaard |first=Geoffrey |editor-last=Outhwaite |editor-first=William |edition=2nd |isbn=978-0-6312-2164-7 |oclc=49704935 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418004719/https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&pg=PA12 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last1=Harrison |first1=Kevin |url=https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |title=Understanding Political Ideas and Movements |last2=Boyd |first2=Tony |publisher=Manchester University Press |date=2003 |isbn=978-0-7190-6151-6 |access-date=7 Marso 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308074910/https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |archive-date=8 Marso 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Brooks |first=Frank H. |title=The Individualist Anarchists: An Anthology of Liberty (1881–1908) |publisher=Transaction Publishers |date=1994 |isbn=978-1-5600-0132-4|language=en}} * {{harvc |last=Backes |first=Uwe |c=Left-Wing Extremism: The Conceptual Dimension |in=Zúquete |year=2023a |pp=3–22|language=en}} * {{harvc |last=Krüusselmann |first=Katharina |last2=Weggemans |first2=Daan |c=Radicalization and Left-Wing Extremism |in=Zúquete |year=2023a |pp=55–68|language=en}} * {{Cite book |editor-last=Zúquete |editor-first=José Pedro |title=The Palgrave Handbook of Left-Wing Extremism |date=2023a |publisher=Palgrave Macmillan |volume=1 |isbn=978-3-031-30896-3|language=en}} * {{Cite book |last=Marshall |first=Peter | language=en |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |url=https://archive.org/details/Demanding_the_impossible_9781604862706 |publisher=PM Press |date=1993 |isbn=978-1-6048-6064-1 |location=Oakland, California |author-mask=2}} * {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |title=Anarchist Voices: An Oral History of Anarchism in America |url=https://archive.org/details/anarchistvoiceso0000avri |publisher=Princeton University Press |date=1996 |isbn=978-0-6910-4494-1|language=en}} * {{Cite journal |last1=Angelbeck |first1=Bill |last2=Grier |first2=Colin |date=2012 |title=Anarchism and the Archaeology of Anarchic Societies: Resistance to Centralization in the Coast Salish Region of the Pacific Northwest Coast |url=https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |url-status=live |journal=Current Anthropology |volume=53 |issue=5 |pages=547–587 |doi=10.1086/667621 |s2cid=142786065 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180721142558/https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |archive-date=21 Hulyo 2018 |access-date=24 Hunyo 2021 | language=en |s2cid-access=free |issn=0011-3204}} * {{Cite book |last=Egoumenides |first=Magda |url=https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |title=Philosophical Anarchism and Political Obligation |publisher=Bloomsbury Publishing|language=en |date=2014 |isbn=978-1-4411-2445-6 |location=New York |access-date=21 Pebrero 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111334/https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Klosko |first=George |url=https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |title=Political Obligations |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1995-5104-0 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124033632/https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |archive-date=24 Nobyembre 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Wilbur |first=Shawn |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Mutualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Miller |first=David |url=https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |title=The Blackwell Encyclopaedia of Political Thought |publisher=Wiley|language=en |date=1991 |isbn=978-0-6311-7944-3 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818145221/https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |archive-date=18 Agosto 2020 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Pierson |first=Christopher |url=https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&pg=PA187 |title=Just Property: Enlightenment, Revolution, and History |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2013 |isbn=978-0-1996-7329-2 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210316125550/https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&pg=PA187 |archive-date=16 Marso 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Morris |first=Brian |url=https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |title=Bakunin: The Philosophy of Freedom |publisher=Black Rose Books |date=1993 |isbn=978-1-8954-3166-7 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225175003/https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |archive-date=25 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Shannon |first=Deric |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=91–106 |chapter=Anti-Capitalism and Libertarian Political Economy |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Heywood |first=Andrew |language=en|url=https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&pg=PA146 |title=Political Ideologies: An Introduction |publisher=Macmillan International Higher Education |date=2017 |isbn=978-1-1376-0604-4 |edition=6 |access-date=13 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111410/https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&pg=PA146 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Bakunin |first=Mikhail |title=Statism and Anarchy |url=https://archive.org/details/statismanarchy0000baku |publisher=Cambridge University Press |date=1990 |isbn=978-0-5213-6182-8 |editor-last=Shatz |editor-first=Marshall |series=Cambridge Texts in the History of Political Thought |location=Cambridge, England |translator-last=Shatz |translator-first=Marshall |doi=10.1017/CBO9781139168083 |lccn=89077393 |oclc=20826465|language=en |orig-date=1873}} * {{Cite book |last=Mayne |first=Alan James |url=https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&pg=PA131 |title=From Politics Past to Politics Future: An Integrated Analysis of Current and Emergent Paradigms |publisher=Greenwood Publishing Group |date=1999 |isbn=978-0-2759-6151-0 |access-date=20 Setyembre 2010|language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418013303/https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&pg=PA131 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Turcato |first=Davide |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Anarchist Communism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=Anarchism: a Documentary History of Libertarian Ideas: from Anarchy to Anarchism |url=https://archive.org/details/anarchismdocumen0000unse |publisher=Black Rose Books |date=2005 |isbn=978-1-5516-4250-5 |location=Montréal|language=en}} * {{Cite book |last=Pernicone |first=Nunzio |url=https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |title=Italian Anarchism, 1864–1892 |publisher=Princeton University Press |date=2009 |isbn=978-0-6916-3268-1 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200819161516/https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |archive-date=19 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite journal |last=Levy |first=Carl |date=8 Mayo 2011 |title=Social Histories of Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |volume=4 |issue=2 |pages=1–44 |doi=10.1353/jsr.2010.0003 |issn=1930-1197 |s2cid=144317650|language=en}} * {{Cite book |last=Van der Walt |first=Lucien |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |pages=249–264 |chapter=Syndicalism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Ryley |first=Peter |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=225–236 |chapter=Individualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite news |last=Imrie |first=Doug |date=1994 |title=The Illegalists |url=http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908072801/http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-date=8 Setyembre 2015 |access-date=9 Disyembre 2010 |work=Anarchy: A Journal of Desire Armed |language=en}} * {{Cite book |last=Parry |first=Richard |url=https://archive.org/details/bonnotgang0000parr |title=The Bonnot Gang |publisher=Rebel Press |date=1987 |isbn=978-0-9460-6104-4 |url-access=registration|language=en}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |author-mask=2 |date=2018 |title=Contemporary Anarchist and Anarchistic Movements |journal=Sociology Compass |publisher=Wiley |volume=12 |issue=6 |article-number=e12582 |doi=10.1111/soc4.12582 |issn=1751-9020|language=en}} * {{Cite web |last=Coutinho |first=Steve |date=3 Marso 2016 |title=Zhuangzi |url=http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303175106/http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=5 Marso 2019 |publisher=Internet Encyclopedia of Philosophy |language=en}} * {{Cite journal |last=Crone |first=Patricia |date=2000 |title=Ninth-Century Muslim Anarchists |url=https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |journal=Past & Present |issue=167 |pages=3–28 |doi=10.1093/past/167.1.3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200828210845/https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |archive-date=28 Agosto 2020 |access-date=3 Enero 2022|language=en}} * {{Cite book |last=Dodson |first=Edward |title=The Discovery of First Principles |publisher=Authorhouse |date=2002 |isbn=978-0-5952-4912-1 |volume=2|language=en}} * {{Cite book |last=Thomas |first=Paul |language=en |title=Karl Marx and the Anarchists |publisher=Routledge & Kegan Paul |date=1985 |isbn=978-0-7102-0685-5 |location=London}} * {{Cite book |url=https://archive.org/details/historyofterrori00grar |title=The History of Terrorism: From Antiquity to Al-Quaeda |publisher=University of California Press|language=en |date=2007 |isbn=978-0-5202-4709-3 |editor-last=Chaliand |editor-first=Gerard |location=Berkeley; Los Angeles; London |oclc=634891265 |editor-last2=Blin |editor-first2=Arnaud |url-access=registration}} * {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=325–342 |chapter=Anarchism and the First International |author-mask=2 |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{Cite journal |last=Anderson |first=Benedict |date=2004 |title=In the World-Shadow of Bismarck and Nobel |url=http://newleftreview.org/II/28/benedict-anderson-in-the-world-shadow-of-bismarck-and-nobel |journal=New Left Review|language=en |volume=2 |issue=28 |pages=85–129 |article-number=2519 |doi=10.64590/q8k |archive-url=https://web.archive.org/web/20151219130121/http://newleftreview.org/II/28/benedict-anderson-in-the-world-shadow-of-bismarck-and-nobel |archive-date=19 Disyembre 2015 |access-date=7 Enero 2016 |url-access=subscription}} * {{Cite journal |last1=Lutz |first1=James M. |last2=Ulmschneider |first2=Georgia Wralstad |date=2019 |title=Civil Liberties, National Security and U.S. Courts in Times of Terrorism |journal=Perspectives on Terrorism |volume=13 |issue=6 |pages=43–57 |jstor=26853740|language=en}} * {{Cite book |last=Bantman |first=Constance |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=371–388 |chapter=The Era of Propaganda by the Deed |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=m7BhDwAAQBAJ&pg=PA372}} * {{Cite book |last=Moya |first=Jose C. |title=In Defiance of Boundaries: Anarchism in Latin American History |publisher=University Press of Florida |others=Kirwin R. Shaffer |date=2015 |isbn=978-0-8130-5138-3 |editor-last=Laforcade |editor-first=Geoffroy de |chapter=Transference, culture, and critique The Circulation of Anarchist Ideas and Practices |access-date=6 Marso 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=ikt6AQAACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085903/https://books.google.com/books?id=ikt6AQAACAAJ |archive-date=9 Agosto 2020|language=en |url-status=live}} * {{Cite book |last=Laursen |first=Ole Birk |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=149–168 |chapter=Anti-Imperialism |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Nomad |first=Max |title=Revolutionary Internationals 1864–1943 |publisher=Stanford University Press|language=en |date=1966 |isbn=978-0-8047-0293-5 |editor-last=Drachkovitch |editor-first=Milorad M. |page=88 |chapter=The Anarchist Tradition}} * {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |language=en |publisher=AK Press |date=2006 |isbn=978-1-9048-5948-2 |location=Stirling |author-mask=2|title=The Russian Anarchists|url=https://archive.org/details/bwb_KT-771-669 }} * {{Cite book |last=Bolloten |first=Burnett |language=en |title=The Spanish Civil War: Revolution and Counterrevolution |url=https://archive.org/details/spanishcivilwarr0000boll_z8t8 |publisher=University of North Carolina Press |date=1984 |isbn=978-0-8078-1906-7}} * {{Cite journal |last=Harmon |first=Christopher C. |date=2011 |title=How Terrorist Groups End: Studies of the Twentieth Century |journal=Connections|language=en |volume=10 |issue=2 |pages=51–104 |jstor=26310649}} * {{Cite book |last=Rupert |first=Mark |url=https://archive.org/details/globalizationint00rupe |title=Globalization and International Political Economy |publisher=Rowman & Littlefield Publishers|language=en |date=2006 |isbn=978-0-7425-2943-4 |location=Lanham}} * {{Cite book |last=Evren |first=Süreyyya |language=en |title=Post-Anarchism: A Reader |url=https://archive.org/details/postanarchismrea0000unse |publisher=Pluto Press |date=2011 |isbn=978-0-7453-3086-0 |editor-last=Rousselle |editor-first=Duane |pages=[https://archive.org/details/postanarchismrea0000unse/page/1 1]–19 |chapter=How New Anarchism Changed the World (of Opposition) after Seattle and Gave Birth to Post-Anarchism |editor-last2=Evren |editor-first2=Süreyyya }} * {{Cite book |last=Honeywell |first=C. |url=https://books.google.com/books?id=qzKOzQEACAAJ |title=Anarchism |publisher=Wiley |date=2021 |isbn=978-1-5095-2390-0 |series=Key Concepts in Political Theory |access-date=13 Agosto 2022|language=em}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Leonard |author-mask=2 |date=2010 |title=Hakim Bey and Ontological Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |location=East Lansing |publisher=Michigan State University Press|language=en |volume=4 |issue=2 |pages=109–137 |doi=10.1353/jsr.2010.0009 |jstor=41887660 |s2cid=143304524}} * {{Cite book |last=Ramnath |first=Maia |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Non-Western Anarchisms and Postcolonialism |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{cite book|last=Pernicone|first=Nunzio|year=1993|title=Italian Anarchism, 1864–1892|publisher=Princeton University Press|isbn=0691056927|lccn=92-46661}} * {{Cite book|last=Pengam|first=Alain|chapter=Anarcho-Communism|editor-last1=Ribel|editor-first1=Maximilien|editor-last2=Crump|editor-first2=John|year=1987|title=Non-Market Socialism in the Nineteenth and Twentieth Centuries|publisher=Palgrave Macmillan|chapter-url=https://books.google.com/books?id=dqmvCwAAQBAJ&q=anarcho-communism+stateless+communism&pg=PA60|pages=60–82|doi=10.1007/978-1-349-18775-1_4|isbn=978-1349187751|language=en}} * {{cite encyclopedia |editor1-last=Ball |editor1-first=Terence |editor2-last=Dagger |editor2-first=Richard |date=2019 |orig-date=1999 |url=https://www.britannica.com/topic/communism |title=Communism |edition=revised |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=10 Hunyo 2020|language=en }} * {{cite book |last=Steele |first=David |title=From Marx to Mises: Post-Capitalist Society and the Challenge of Economic Calculation |publisher=Open Court Publishing Company|language=en |year=1992 |isbn=978-0-87548-449-5}} * {{cite book|chapter=Anarchism and Markets|last=Carson|first=Kevin|year=2018|location=Leiden|publisher=Brill|editor-first=Nathan|editor-last=Jun|title=Brill's Companion to Anarchism and Philosophy|isbn=978-90-04-35689-4|pages=81–119|doi=10.1163/9789004356894_005|url=https://brill.com/view/title/35861|language=en}} * {{cite book|last=Alexander|first=Robert|title=The Anarchists in the Spanish Civil War|isbn=1-85756-400-6|location=[[Londres]]|publisher=Janus|year=1999|oclc=43717219|url=https://libcom.org/history/anarchists-spanish-civil-war-robert-alexander|language=en}} * {{cite book|last=Graham|first=Helen|language=en|year=2002|title=The Spanish Republic at War, 1936–1939|location=[[Cambridge]]|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=0-521-45932-X|oclc=464890766}} * {{cite book|first=Abel|last=Paz|title=Durruti in the Spanish Revolution|url=https://www.akpress.org/durrutiinthespanishrevolution.html|year=2006|orig-year=1996|translator-first=Chuck|translator-last=Morse|language=en|location=[[Edinburgh]]|publisher=AK Press|isbn=1-904859-50-X|lccn=2006920974|oclc=482919277}} {{Refend}} [[Kategorya:Mga ideolohiyang pampolitika]] [[Kategorya:Anarkismo|*]] [[Kategorya:Mga ideolohiyang pang-ekonomiya]] mxlceucc14l9pitrermq7qzvyd8bzix 2218576 2218575 2026-08-02T05:19:28Z Jojit fb 38 /* Minarkismo */ 2218576 wikitext text/x-wiki {{About|pilosopiyang pampolitika|ang katayuan ng isang lipunang walang awtoridad|Anarkiya}} [[Talaksan:Black_flag_waving.svg|frame|Itim na watawat ng anarkismo]] Ang '''anarkismo''' ay isang [[Pilosopiyang pampolitika|pilosopiyang pampulitika]] at kilusan na naglalayong buwagin ang lahat ng mga institusyong nagpapatuloy ng [[Awtoritarismo|awtoridad]], pamimilit, o herarkiya, na pangunahing tinututukan ang [[estado]] at [[kapitalismo]]. Isinusulong ng anarkismo ang pagpapalit sa estado ng mga lipunang walang estado at mga kusang-loob na malalayang samahan. Inilalarawan ang anarkismo bilang bahagi ng libertaryong sangay ng kilusang [[Sosyalismo|sosyalista]] (libertaryong sosyalismo).{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}}{{Refn|Sa aklat na ''In Anarchism: From Theory to Practice'' (1970),{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} inilarawan ng historyador na anarkista na si Daniel Guérin ang anarkismo bilang kasingkahulugan ng libertaryang sosyalismo. Isinulat niya na ang anarkismo ay "talagang kasingkahulugan ng sosyalismo. Ang isang anarkista ay pangunahing isang sosyalista na ang layunin ay wakasan ang pagsasamantala ng tao sa kapwa tao. Ang anarkismo ay isa lamang sa mga daloy ng kaisipang sosyalista—ang daloy na ang pangunahing katangian ay ang pagpapahalaga sa kalayaan at ang agarang hangaring buwagin ang estado."{{Sfn|Arvidsson|2017}} Sa kaniyang maraming akda tungkol sa anarkismo, inilalarawan naman ng historyador na si Noam Chomsky ang anarkismo, kasama ng libertaryang Marxismo, bilang libertaryang sangay ng sosyalismo.{{Sfn|Otero|1994|p=617}}|group=nb|name=nb1}} Bagaman matatagpuan ang mga bakas ng mga ideyang anarkista sa buong kasaysayan, umusbong ang makabagong anarkismo noong [[Panahon ng Kaliwanagan]]. Sa huling kalahati ng [[Ika-19 na dantaon|ika-19 na]] [[Ika-19 na dantaon|dantaon]] at sa mga unang dekada ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], umunlad ang kilusang anarkista sa maraming bahagi ng daigdig at nagkaroon ng mahalagang papel sa pakikibaka ng mga [[manggagawa]] para sa kanilang paglaya. Sa panahong ito, nabuo ang iba't ibang paaralan ng kaisipang anarkista. Nakibahagi ang mga anarkista sa ilang mga rebolusyon, lalo na sa [[Komuna ng Paris]], [[Digmaang Sibil sa Rusya]], at [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], na ang pagwawakas ay nagmarka rin sa pagtatapos ng klasikal na panahon ng anarkismo. Sa mga huling dekada ng ika-20 dantaon at pagpasok ng ika-21 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista at lumawak ang katanyagan at impluwensiya nito sa loob ng mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa digmaan, at laban sa globalisasyon. Gumagamit ang mga anarkista ng iba't ibang pamamaraan upang isulong ang pagbabagong panlipunan, na karaniwang inuuri bilang [[rebolusyonaryo]] o ebolusyonaryo, bagaman madalas na nagsasapawan ang dalawa at naipapakita sa sari-saring taktika. Karaniwang pinapaboran ng mga ebolusyonaryong pamamaraan ang unti-unti at madalas ay di-marahas na pagbabago, samantalang layunin ng mga rebolusyonaryong pamamaraan na wasakin ang mga mapaniil na estado at institusyon. Maraming aspekto ng kabihasnang pantao ang naimpluwensiyahan ng teorya, kritika, at praktika ng anarkismo. == Etimolohiya, terminolohiya, at kahulugan == [[File:Proudhon_jeune.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Proudhon_jeune.jpg|thumb|Si Pierre-Joseph Proudhon ang unang pilosopong pampolitika na tinawag ang sarili bilang anarkista{{Sfn|Kahn|2000}}<ref name="Merriman2">Merriman, John M. (2009). ''How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror''. New Haven: Yale University Press. p. 42. {{ISBN|9780300217933}}.</ref><ref name="Leier2">Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}.</ref>]] Ang etimolohikal na pinagmulan ng salitang anarkismo ay mula sa Sinaunang [[Wikang Griyego|Griyegong]] ''anarkhia'' (ἀναρχία), na nangangahulugang "walang pinuno" o "walang namumuno". Binubuo ito ng unlaping ''an-'' ("walang") at ng salitang ''arkhos'' ("pinuno" o "tagapamahala"). Ang hulaping ''-ismo'' ay tumutukoy sa isang ideolohikal na kilusan o kaisipan na nagtataguyod ng anarkiya.{{Sfnm|1a1=Bates|1y=2017|1p=128|2a1=Long|2y=2013|2p=217}} Lumitaw ang salitang ''anarchisme'' sa [[wikang Ingles]] noong 1642 at ang ''anarchy'' naman noong 1539; sa mga unang paggamit nito sa Ingles, binibigyang-diin nito ang kahulugan ng kaguluhan o kawalan ng kaayusan.{{Sfnm|1a1=Merriam-Webster|1y=2019|1loc="Anarchism"|2a1=''Oxford English Dictionary''|2y=2005|2loc="Anarchism"|3a1=Sylvan|3y=2007|3p=260}} Sa panahon ng [[Rebolusyong Pranses]], iba't ibang pangkat ang tumawag sa kanilang mga kalaban bilang mga ''anarkista'', bagaman kakaunti sa mga tinawag na ganoon ang may mga pananaw na kahalintulad ng mga sumunod na anarkista. Maraming rebolusyonaryo noong ika-19 na dantaon, gaya nina William Godwin (1756–1836) at Wilhelm Weitling (1808–1871), ang nag-ambag sa mga doktrinang anarkista ng susunod na salinlahi, subalit hindi nila ginamit ang mga katawagang ''anarkista'' o ''anarkismo'' upang ilarawan ang kanilang sarili o ang kanilang mga paniniwala.{{Sfn|Joll|1964|pp=27–37}}{{Sfn|Carlson|1972|pp=22–23}} Ang unang pilosopong pampolitika na tumawag sa kaniyang sarili bilang isang anarkista (Pranses: ''anarchiste'') at nagbigay sa salitang ito ng positibong kahulugan ay si Pierre-Joseph Proudhon (1809–1865).{{Sfn|Kahn|2000}}<ref name="Merriman2" /><ref name="Leier">Leier, Mark (2006). ''Bakunin: The Creative Passion''. New York: Seven Stories Press. p. 211. {{ISBN|9781583228944}}. (sa Ingles)</ref> Ayon sa ilang historyador, umusbong ang kilusang anarkista sa pagitan ng panahon ni Proudhon at ng Kongresong Saint-Imier noong 1872, bagaman may magkakaibang pananaw ang mga historyador hinggil dito.{{Sfn|Baker|2023|p=40-43}} Mula noong [[dekada 1890]], at nagsimula sa [[Pransiya]],{{Sfn|Nettlau|1996|p=162}} ang salitang ''libertaryanismo'' ay madalas gamitin bilang kasingkahulugan ng anarkismo;{{Sfn|Guérin|1970|loc="The Basic Ideas of Anarchism"}} hanggang sa kasalukuyan, karaniwan pa rin ang ganitong paggamit sa labas ng [[Estados Unidos]].{{Sfnm|1a1=Ward|1y=2004|1p=62|2a1=Goodway|2y=2006|2p=4|3a1=Skirda|3y=2002|3p=183|4a1=Fernández|4y=2009|4p=9}} Gayunman, sa ilang gamit, ang libertaryanismo ay tumutukoy lamang sa [[Indibidwalismo|indibiduwalistang]] pilosopiya ng [[malayang pamilihan]], at ang anarkismo ng malayang merkado ay mas tiyak na tinatawag na libertaryang anarkismo.{{Sfn|Morris|2002|p=61}} Bagaman ang katawagang libertaryanismo ay matagal nang halos kasingkahulugan ng anarkismo,{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6}} ang kahulugan nito ay naging mas malabo sa paglipas ng panahon dahil sa pag-angkin dito ng iba't ibang pangkat na may magkakaibang [[ideolohiya]],{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} kabilang ang Bagong Kaliwa at ang mga tagapagtaguyod ng libertaryang Marxismo, na hindi inuugnay ang kanilang sarili sa mga awtoritaryang sosyalista o sa isang partidong banguwardismo, gayundin ang mga radikal na [[Liberalismo|liberal]] sa usaping pangkultura na pangunahing nakatuon sa mga [[kalayaang sibil]].{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Dahil dito, may ilang anarkista ang mas pinipiling gamitin ang katawagang libertaryang sosyalismo{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1p=641|2a1=Cohn|2y=2009|2p=6|3a1=Levy|3a2=Adams|3y=2018|3p=104}} upang maiwasan ang mga negatibong kahulugang ikinakabit sa salitang ''anarkismo'' at upang bigyang-diin ang kaugnayan nito sa sosyalismo.{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Sa pangkalahatan, ginagamit ang anarkismo upang tukuyin ang kontra-awtoritaryang sangay ng kilusang sosyalista.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=104}}{{Refn|group=nb|name=nb1}} Karaniwan itong inihahambing sa mga anyo ng sosyalismo na nakasentro sa estado o ipinapataw mula sa itaas.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Karaniwang binibigyang-diin ng mga iskolar ng anarkismo ang sosyalistang katangian ng anarkismo{{Sfn|Newman|2005|p=15}} at tinutuligsa ang mga pagtatangkang paghiwalayin ang dalawa bilang magkasalungat na ideolohiya.{{Sfn|Morris|2015|p=64}} May ilang iskolar ding naglalarawan sa anarkismo bilang may maraming impluwensiya mula sa liberalismo,{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} at bilang kapuwa liberal at sosyalista, bagaman higit na sosyalista.{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Samantala, maraming iskolar ang tumatangging ituring na isang anyo ng anarkismo ang anarko-kapitalismo, sapagkat para sa kanila ay hindi nito wastong nauunawaan ang mga pangunahing simulain ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}}{{Refn|Ayon kay Herbert L. Osgood, ang anarkismo ang "pinakasukdulang kabaligtaran" ng awtoritaryang komunismo at sosyalismong nakasentro sa estado.{{Sfn|Osgood|1889|p=1}} Ayon naman kay Peter Marshall, "sa pangkalahatan, mas malapit ang anarkismo sa sosyalismo kaysa sa liberalismo. ... Malaking bahagi ng anarkismo ay kabilang sa kampo ng sosyalismo, bagaman mayroon din itong ilang impluwensiya mula sa liberalismo. Hindi ito maaaring ipailalim lamang sa sosyalismo, at mas mainam itong ituring bilang isang hiwalay at natatanging doktrina."{{Sfn|Marshall|1992|p=641}} Ayon kay Jeremy Jennings, "mahirap hindi mapagpasyahan na ang mga ideyang ito"—na tumutukoy sa anarko-kapitalismo—"ay tinatawag lamang na anarkista dahil sa maling pag-unawa sa kung ano ang anarkismo." Dagdag pa niya, "ang anarkismo ay hindi nagtataguyod ng lubos na walang hadlang na kalayaan ng indibidwal (na tila pinaniniwalaan ng mga 'anarko-kapitalista'); sa halip, gaya ng nakita na natin, itinataguyod nito ang pagpapalawak ng [[indibidwalidad]] at ng pamayanan."{{Sfn|Morris|2015|p=64}} Isinulat naman ni Nicolas Walter na "ang anarkismo ay nagmula kapuwa sa liberalismo at sosyalismo, sa kasaysayan man at sa ideolohiya. ... Sa isang diwa, nananatiling mga liberal at mga sosyalista ang mga anarkista, at tuwing itinatakwil nila ang mabubuting elemento ng alinman sa dalawa, ipinagkakanulo nila ang mismong anarkismo. ... Kami ay mga liberal, subalit higit pa rito; kami rin ay mga sosyalista, subalit higit pa rito."{{Sfn|Walter|2002|p=44}} Isinama naman ni Michael Newman ang anarkismo bilang isa sa maraming tradisyon ng sosyalismo, lalo na ang tradisyong higit na nakahanay sa sosyalismo na sinusundan nina Pierre-Joseph Proudhon at Mikhail Bakunin.{{Sfn|Newman|2005|p=15}} Samantala, iginiit ni Brian Morris na "nakalilinlang kapuwa sa konsepto at sa kasaysayan" ang paglikha ng isang mahigpit na paghahati sa pagitan ng sosyalismo at anarkismo.|group=nb}} Bagaman ang pagtutol sa estado ay pangunahing bahagi ng kaisipang anarkista, hindi madaling bigyan ng iisang depinisyon ang anarkismo, sapagkat malawak ang talakayan ng mga iskolar at mga anarkista tungkol dito, at bahagyang magkakaiba ang pag-unawa rito ng iba't ibang tradisyon ng anarkismo.{{Sfn|Long|2013|p=217}}{{Refn|Isang karaniwang depinisyong tinatanggap ng mga anarkista ay ang anarkismo ay isang kalipunan ng mga pilosopiyang pampolitika na tumututol sa awtoridad at hirarkikong organisasyon, kabilang ang [[kapitalismo]], [[nasyonalismo]], ang [[estado]], at lahat ng kaugnay na institusyon, sa pamamalakad ng lahat ng [[ugnayang pantao]], pabor sa isang lipunang nakabatay sa [[desentralisasyon]], [[kalayaan]], at kusang-loob na samahan. Gayunman, binibigyang-diin ng mga iskolar na ang depinisyong ito ay may kaparehong mga kakulangan ng depinisyong nakabatay sa kontra-awtoritaryanismo (isang ''[[a posteriori]]'' na kongklusyon), kontra-etatismo o kontra-estado (sapagkat higit pa rito ang anarkismo),{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1p=166|2a1=Jun|2y=2009|2p=507|3a1=Franks|3y=2013|3pp=386–388}} at etimolohiya (ang simpleng pagwawaksi sa mga namumuno).{{Sfnm|1a1=McLaughlin|1y=2007|1pp=25–29|2a1=Long|2y=2013|2pp=217}}|group=nb}} Kabilang sa mahahalagang sangkap ng depinisyon nito ang hangarin para sa isang [[Lipunan|lipunang]] walang pamimilit, ang pagtanggi sa aparatong pang-estado, ang paniniwalang likas na kayang mamuhay o umunlad ng tao sa isang lipunang walang pamimilit, at ang mungkahi kung paano maisasakatuparan ang mithiin ng anarkiya.{{Sfn|McLaughlin|2007|pp=25–26}} == Simbolismo == {{multiple image | total_width = 320 | image1 = Anarchy-symbol.svg | caption1 = Simbolong bilog na A | image2 = Circle-A red.svg | caption2 = Naka-istilong Bilog na A na punk | align = right | header = Ang bilog na A (''circle-A'') ay isang sagisag ng anarkismo na kumakatawan sa mga pangunahing simulain nito, kabilang ang kalayaan ng indibidwal at pagtutol sa awtoritaryanismo.<ref>{{Cite web |title=Understanding The Meaning Behind The Anarchist Symbol: Breaking Down The Unconventional Ideals {{!}} ShunSpirit |url=https://shunspirit.com/article/anarchist-symbol-meaning |access-date=12 Disyembre 2025|language=en |website=shunspirit.com}}</ref> }} Mula pa noong ika-19 na dantaon, gumagamit na ang mga anarkista ng ilang sagisag para sa kanilang adhikain, kabilang ang pinakatanyag na bilog na A (''circle-A''), ang itim na watawat, at ang itim na [[pusa]].<ref name="Baillargeon">{{cite book |last1=Baillargeon |first1=Normand |url=https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&q=%22circle+A%22 |title=Order Without Power: An Introduction to Anarchism: History and Current Challenges |date=2013 |publisher=Seven Stories Press |isbn=978-1-60980-472-5 |location=New York |language=en |translator=Mary Foster |access-date=Oktubre 30, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210922142448/https://books.google.com/books?id=hu0j22luZ_oC&q=%22circle+A%22 |archive-date=Setyembre 22, 2021 |url-status=live |orig-year=2008}}</ref><ref name="An Anarchist FAQ">{{cite book |title=An Anarchist FAQ |publisher=AK Press |year=2008 |isbn=978-1-902593-90-6 |editor-last=Mckay |editor-first=Iain |location=Edinburgh |language=en |chapter=Appendix – The Symbols of Anarchy |oclc=182529204 |chapter-url=https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20201005101602/https://anarchism.pageabode.com/afaq/append2.html |archive-date=Oktubre 5, 2020}}</ref> Karaniwan din ang mga [[watawat]] na hinati sa dalawang kulay, na kadalasang nakabatay sa itim na watawat, gaya ng pula at itim at itim at lila, na kumakatawan sa anarko-sindikalismo at anarka-[[peminismo]], ayon sa pagkakasunod. Mula noong ikalawang kalahati ng ika-20 dantaon, muling sumigla ang kilusang anarkista sa paggamit ng mga bagong sagisag na mas madaling iguhit at mas madaling makilala, na ang pinakatanyag ay ang bilog na A. Mula sa pagsisimula ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], naging higit na laganap ang mga sagisag pangkultura ng anarkismo sa [[kulturang popular]], kasabay ng pag-usbong ng kilusang kontra-[[globalisasyon]] at ng subkulturang [[punk]].<ref name="revival">{{cite journal |last=Williams |first=Leonard |date=Setyembre 2007 |title=Anarchism Revived |journal=New Political Science |volume=29 |issue=3 |pages=297–312 |doi=10.1080/07393140701510160 |s2cid=220354272|language=en}}</ref><ref name="Gordon">{{cite journal |last=Gordon |first=Uri |date=Pebrero 2007 |title=Anarchism reloaded |journal=Journal of Political Ideologies |volume=12 |issue=1 |pages=29–48 |doi=10.1080/13569310601095598 |s2cid=216089196|language=en}}</ref> == Mga paaralan ng kaisipan == Karaniwang hinahati ang mga paaralan ng kaisipan sa anarkismo sa dalawang pangunahing makasaysayang tradisyon: ang panlipunang anarkismo at ang indibiduwalistang anarkismo, dahil sa kanilang magkakaibang pinagmulan, pagpapahalaga, at pag-unlad.{{Sfnm|1a1=McLean|1a2=McMillan|1y=2003|1loc="Anarchism"|2a1=Ostergaard|2y=2003|2p=14|2loc="Anarchism"}} Binibigyang-diin ng indibiduwalistang tradisyon ang negatibong kalayaan sa pamamagitan ng pagtutol sa mga paghihigpit sa malayang indibiduwal, samantalang binibigyang-diin ng panlipunang tradisyon ang positibong [[kalayaan]] sa layuning ganap na mapaunlad ang malayang kakayahan ng lipunan sa pamamagitan ng pagkakapantay-pantay at panlipunang pagmamay-ari.{{Sfn|Harrison|Boyd|2003|p=251}} Sa kronolohikal na pananaw, maaaring hatiin ang anarkismo sa mga klasikong tradisyon noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at sa mga pos-klasikong tradisyon—gaya ng anarka-peminismo, berdeng anarkismo, at pos-anarkismo—na umusbong pagkatapos nito.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=9}} Ang pagbibigay-diin ng anarkismo sa pagtutol sa [[kapitalismo]], pagkakapantay-pantay, at pagpapalawak ng [[pamayanan]] at indibiduwalidad ang nagtatangi rito mula sa anarko-kapitalismo at iba pang uri ng ekonomikong libertaryanismo.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1992|1pp=564–565|2a1=Jennings|2y=1993|2p=143|3a1=Gay|3a2=Gay|3y=1999|3p=15|4a1=Morris|4y=2008|4p=13|5a1=Johnson|5y=2008|5p=169|6a1=Franks|6y=2013|6pp=393–394}} Karamihan sa mga pananaw nito sa [[ekonomiya]] at pilosopiyang legal ay nagpapakita ng mga kontra-awtoritaryo, kontra-estado, libertariyo, at radikal na pagpapakahulugan sa makakaliwa at sosyalistang pulitika,{{Sfn|Guérin|1970|p=12}} kabilang ang [[kolektibismo]], [[komunismo]], [[Indibidwalismo|indibiduwalismo]], [[Mutualismo|mutuwalismo]], at sindikalismo, bukod sa iba pang mga teoryang pang-ekonomiya ng libertaryang [[sosyalismo]].{{Sfn|Guérin|1970|p=35|loc="Critique of authoritarian socialism"}} Karaniwang inilalagay ang anarkismo sa pinakakaliwang bahagi ng espektrong pampolitika, bagaman marami ang tumututol sa awtoridad ng estado batay sa mga simulain ng kanan, gaya ng mga anarko-kapitalista.{{Sfnm|1a1=Brooks|1y=1994|1p=[https://books.google.com/books?id=gHyUj9HFYBIC&pg=PP15 xi]|1ps=, "Usually considered to be an extreme left-wing ideology".}}<ref name=":1">{{Cite journal |last=Jungkunz |first=Sebastian |date=2019-01-02 |title=Towards a Measurement of Extreme Left-Wing Attitudes |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/09644008.2018.1484906 |journal=German Politics |language=en |volume=28 |issue=1 |pages=101–122 |doi=10.1080/09644008.2018.1484906 |issn=0964-4008 |url-access=subscription |s2cid=158624439}}</ref>{{Sfn|Backes|2023a|p=12}}{{Sfn|Krüusselmann|Weggemans|2023a|p=58}} Dahil walang iisang nakapirming kalipunan ng doktrina o natatanging pandaigdigang pananaw ang anarkismo,{{Sfn|Marshall|1993|pp=14–17}} umiral ang maraming uri at tradisyon nito, at malaki ang pagkakaiba-iba ng mga anyo ng anarkiya.{{Sfn|Sylvan|2007|p=262}} Bilang tugon sa sektaryanismo sa loob ng kilusang anarkista, lumitaw ang anarkismo nang walang [[pang-uri]], isang panawagan para sa pagpaparaya at pagkakaisa ng mga anarkista na unang isinulong ni Fernando Tarrida del Mármol noong 1889 bilang tugon sa matitinding pagtatalo hinggil sa teoryang anarkista noong panahong iyon.{{Sfn|Avrich|1996|p=6}} Sa kabila ng kanilang pagkakahiwalay, ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo ay hindi itinuturing na magkakahiwalay na mga entidad kundi mga tendensiya na nagsasalubong at nag-uugnayan sa isa't isa sa pamamagitan ng magkakaparehong simulain, gaya ng awtonomiya, mutuwal na pagtutulungan, pagtutol sa awtoridad, at [[desentralisasyon]].{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=1–6|2a1=Angelbeck|2a2=Grier|2y=2012|2p=551}} Higit pa sa mga partikular na paksyon ng mga kilusang pampolitika ng anarkismo na bumubuo sa anarkismong pampolitika, mayroon ding anarkismong pampilosopiya, na nagsasabing ang estado ay walang moral na pagiging lehitimo, nang hindi kinakailangang tanggapin ang pangangailangan ng isang rebolusyon upang ito ay maalis.{{Sfn|Egoumenides|2014|p=2}} Bilang isang sangay, lalo na ng indibiduwalistang anarkismo,{{Sfnm|1a1=Ostergaard|1y=2003|1p=12|2a1=Gabardi|2y=1986|2pp=300–302}} maaaring tanggapin ng anarkismo pampilosopiya ang pag-iral ng isang pinakamaliit na estado, subalit iginiit nito na walang [[Moralidad|moral]] na tungkulin ang mga [[mamamayan]] na sundin ang pamahalaan kapag ito ay sumasalungat sa awtonomiya ng indibiduwal.{{Sfn|Klosko|2005|p=4}} Maging ang magkakaibang pilosopikal na tradisyon tulad ng Obhetibismo at Kantiyanismo ay nagbigay ng mga argumentong ginamit upang ipagtanggol ang anarkismo pampilosopiya, kabilang ang pagtatanggol ni Robert Paul Wolff sa anarkismo laban sa mga pormal na paraan ng pagbibigay-katwiran sa pagiging lehitimo ng estado.<ref name="sa">{{cite journal |last=Martin |first=Thomas |date=2000 |title=Book Review: In Defense of Anarchism |url=http://library.nothingness.org/articles/SA/en/display/348 |journal=Social Anarchism |issue=27 |access-date=19 Hunyo 2008|language=en}}</ref> Binibigyang-pansin din ng anarkismo ang mga argumentong moral sapagkat may mahalagang papel ang [[etika]] sa pilosopiyang anarkista. Mayroon ding ilang anarkista na yumakap sa paniniwala sa [[Nihilismo|nihilismong]] pampolitika.{{Sfn|Walter|2002|p=52}} === Klasiko === Sa mga klasikong tradisyon ng anarkismo, ang mga unang umusbong ay ang mutuwalismo at indibiduwalistang anarkismo. Sinundan ang mga ito ng mga pangunahing tradisyon ng panlipunang anarkismo, gaya ng kolektibistang anarkismo, anarko-komunismo, at anarko-sindikalismo. Nagkakaiba ang mga tradisyong ito sa kanilang pananaw hinggil sa organisasyon at estrukturang pang-ekonomiya ng kanilang mithiing lipunan.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=2}} Ang mutuwalismo ay isang teoryang pang-ekonomiya noong ika-18 dantaon na pinaunlad bilang teoryang anarkista ni Pierre-Joseph Proudhon. Kabilang sa mga layunin nito ang "pagbuwag sa estado",<ref name=":0">{{Cite book |title=The Desk Encyclopedia of World History |date=2006 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-7394-7809-7 |editor-last=Wright |editor-first=Edmund |location=New York |pages=20–21}}</ref> pagkakatumbasan, malayang samahan, kusang-loob na [[kontrata]], pederasyon, at repormang [[Pananalapi (disiplina)|pananalapi]] sa parehong kredito at [[salapi]] na pamamahalaan ng isang [[bangko]] ng sambayanan.{{Sfn|Wilbur|2019|pp=213–218}} Sa paglipas ng panahon, inilarawan ang mutuwalismo bilang isang ideolohiyang nasa pagitan ng indibiduwalista at kolektibistang anyo ng anarkismo.{{Sfnm|1a1=Avrich|1y=1996|1p=6|2a1=Miller|2y=1991|2p=11}} Sa ''What Is Property?'' (1840), unang inilarawan ni Proudhon ang kaniyang layunin bilang isang "ikatlong anyo ng lipunan, ang sintesis ng komunismo at pag-aari."{{Sfn|Pierson|2013|p=187}} Ang kolektibistang anarkismo ay isang rebolusyonaryong sosyalistang anyo ng anarkismo{{Sfn|Morris|1993|p=76}} na karaniwang iniuugnay kay Mikhail Bakunin.{{Sfn|Shannon|2019|p=101}} Isinusulong ng mga kolektibistang anarkista ang kolektibong pagmamay-ari ng mga kagamitan sa produksiyon, na inaasahang maisasakatuparan sa pamamagitan ng marahas na [[rebolusyon]],{{Sfn|Avrich|1996|pp=3–4}} at naniniwalang dapat bayaran ang mga [[manggagawa]] ayon sa oras na kanilang ginawa, sa halip na ipamahagi ang mga [[produkto]] ayon sa pangangailangan tulad ng sa komunismo. Umusbong ang kolektibistang anarkismo kasabay ng [[Marxismo]], subalit tinanggihan nito ang [[diktadura]] ng [[proletaryado]], sa kabila ng ipinahahayag na layunin ng Marxismo na magtatag ng isang lipunang kolektibista na walang estado.{{Sfnm|1a1=Heywood|1y=2017|1pp=146–147|2a1=Bakunin|2y=1990}} Ang anarko-komunismo ay isang teorya ng anarkismo na nagsusulong ng isang lipunang komunista na may magkakasamang pagmamay-ari ng mga kagamitan sa [[produksiyon]],{{Sfn|Mayne|1999|p=131}} na pinangangasiwaan ng isang pederal na ugnayan ng mga kusang-loob na samahan.{{Sfn|Marshall|1993|p=327}} Ang produksiyon at pagkonsumo ay ibabatay sa prinsipyong "[[Mula sa bawat isa ayon sa kaniyang kakayahan, para sa bawat isa ayon sa kaniyang pangangailangan]]."{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1p=327|2a1=Turcato|2y=2019|2pp=237–238}} Umusbong ang anarko-komunismo mula sa mga radikal na sosyalistang kilusan pagkatapos ng [[Rebolusyong Pranses]],{{Sfn|Graham|2005}} subalit unang nabuo bilang isang natatanging [[doktrina]] sa seksiyong [[Italya|Italyano]] ng Unang Internasyonal.{{Sfn|Pernicone|2009|pp=111–113}} Kalaunan ay higit pa itong pinaunlad sa mga teoretikal na akda ni [[Peter Kropotkin]],{{Sfn|Turcato|2019|pp=239–244}} na ang kaniyang partikular na pananaw ang naging nangingibabaw sa maraming anarkista pagsapit ng huling bahagi ng ika-19 na dantaon.{{Sfn|Levy|2011|p=6}} Ang anarko-sindikalismo ay isang sangay ng anarkismo na tumitingin sa mga unyon ng mga [[manggagawa]] bilang isang posibleng puwersa para sa rebolusyonaryong pagbabago ng lipunan. Layunin nitong palitan ang kapitalismo at ang estado ng isang bagong lipunang [[Demokrasya|demokratikong]] pinamamahalaan mismo ng mga manggagawa. Ang mga pangunahing simulain ng anarko-sindikalismo ay direktang pagkilos, pagkakaisa ng mga manggagawa, at sariling pamamahala ng mga manggagawa.{{Sfn|Van der Walt|2019|p=249}} Ang indibiduwalistang anarkismo naman ay isang pangkat ng iba't ibang tradisyon ng kaisipan sa loob ng kilusang anarkista na nagbibigay ng higit na diin sa indibiduwal at sa kaniyang [[Malayang kalooban|malayang pagpapasya]] kaysa sa anumang panlabas na salik na nagtatakda ng kaniyang kilos.{{Sfn|Ryley|2019|p=225}} Kabilang sa mga unang nakaimpluwensiya sa anyong ito ng anarkismo sina William Godwin, Max Stirner, at [[Henry David Thoreau]]. Sa iba't ibang bansa, nakakuha ang indibiduwalistang anarkismo ng maliit ngunit magkakaibang pangkat ng mga tagasunod, kabilang ang mga Bohemyo na alagad ng [[sining]] at mga [[intelektuwal]],{{Sfn|Marshall|1993|p=440}} gayundin ang mga kabataang anarkistang lumalabag sa batas sa kilusang nakilala bilang iligalismo at indibiduwal na pagbawi.{{Sfnm|1a1=Imrie|1y=1994|2a1=Parry|2y=1987|2p=15}} === Pos-klasiko at kontemporaryo === Patuloy na umusbong ang anarkismo ng maraming [[pilosopiya]] at kilusan na, sa ilang pagkakataon, ay eklektiko, na humahango ng mga ideya mula sa iba't ibang pinagmulan at pinagsasama ang magkakaibang konsepto upang makalikha ng mga bagong pamamaraang pampilosopiya. Nanatiling mahalagang bahagi ng mga makabagong tradisyon ng anarkismo ang kontra-kapitalistang tradisyon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Williams|2018|p=4}} Maraming pangkat, tendensiya, at paaralan ng kaisipan ng anarkismo ang umiiral sa kasalukuyan, kaya mahirap ilarawan ang makabagong kilusang anarkista bilang isang magkakaisang kabuuan.{{Sfn|Franks|2013|pp=385–386}} Bagaman nakapaglatag ang mga teorista at aktibista ng mga "medyo matatag na kalipunan ng mga simulain ng anarkismo," wala pa ring nagkakaisang pananaw kung alin sa mga simulain ang pangunahing batayan nito. Dahil dito, inilalarawan ng mga komentarista ang mga anarkismo sa halip na isang iisang anarkismo, sapagkat bagaman may mga simulain silang magkakatulad, magkakaiba ang pagpapahalagang ibinibigay ng bawat paaralan sa mga ito. Halimbawa, maaaring isang pangkalahatang simulain ang pagkakapantay-pantay ng kasarian, subalit higit itong binibigyang-priyoridad ng anarka-peminismo kaysa ng anarko-komunismo.{{Sfn|Franks|2013|p=386}} Sa pangkalahatan, tutol ang mga anarkista sa mapilit na awtoridad sa lahat ng anyo nito, kabilang ang lahat ng sentralisado at hirarkikong anyo ng pamahalaan (halimbawa, [[monarkiya]], kinatawang demokrasya, sosyalismong pang-estado, at iba pa), mga sistemang nakabatay sa uring pang-ekonomiya (halimbawa, kapitalismo, [[Bolshevik|Bolshevismo]], [[Piyudalismo|pyudalismo]], [[pang-aalipin]], at iba pa), mga awtokratikong [[relihiyon]] (halimbawa, pundamentalistang [[Islam]], [[Simbahang Katoliko Romano]], at iba pa), patriyarkiya, heteroseksismo, pananaig ng mga puti, at [[imperyalismo]].{{Sfn|Jun|2009|pp=507–508}} Gayunman, nagkakaiba ang mga paaralan ng anarkismo sa mga pamamaraang dapat gamitin upang tutulan ang mga ito.{{Sfn|Jun|2009|p=507}} == Kasaysayan == === Sinaunang panahon at gitnang panahon === Ang mga pinakakilalang naunang tagapagpauna ng anarkismo sa sinaunang daigdig ay matatagpuan sa [[Tsina]] at [[Gresya]]. Sa Tsina, ang anarkismong pampilosopiya (ang pagtalakay sa pagiging lehitimo ng estado) ay inilahad ng mga pilosopong [[Taoismo|Taoista]] na sina Zhuang Zhou at [[Laozi]].{{Sfnm|1a1=Coutinho|1y=2016|2a1=Marshall|2y=1993|2p=54}} Kasama ng [[estoisismo]], sinasabing ang [[Taoismo]] ay nagtaglay ng mahahalagang paunang pahiwatig ng anarkismo.{{Sfn|Sylvan|2007|p=257}} Naipahayag din ang mga pananaw na anarkiko ng mga [[Mandudula|mandudulang]] [[trahedya]] at mga pilosopo sa Gresya. Ginamit nina [[Esquilo|Eskilo]] at [[Sopokles]] ang alamat ni Antigona upang ilarawan ang tunggalian sa pagitan ng mga batas na ipinapataw ng estado at ng pansariling awtonomiya. Patuloy namang kinuwestiyon ni Sokrates ang mga awtoridad sa [[Atenas]] at iginiit ang [[karapatan]] ng indibiduwal sa [[kalayaan]] ng budhi. Tinanggihan ng mga [[Siniko]] ang batas ng tao (''nomos'') at ang mga kaugnay na awtoridad, habang sinisikap nilang mamuhay ayon sa kalikasan (''physis''). Samantala, itinaguyod ng mga Estoiko ang isang lipunang nakabatay sa di-pormal at magiliw na ugnayan ng mga mamamayan nang walang pag-iral ng estado.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4, 66–73}} Sa [[Imperyong Sasanida]] (224–651 CE), nanawagan si [[Mazdak]] para sa isang lipunang may pagkakapantay-pantay at sa pag-aalis ng monarkiya, subalit hindi nagtagal ay ipinapatay siya ni Emperador Kavad I.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Sa Basra, nangaral ang ilang sektang panrelihiyon laban sa estado.{{Sfn|Crone|2000|pp=3, 21–25}} Sa [[Gitnang Kapanahunan|Gitnang Panahon]] sa [[Europa]], walang naging malinaw na gawaing anarkista maliban sa ilang mapagkait sa sariling mga kilusang panrelihiyon. Nagkaroon ng mga tendensiyang kontra-estado at libertaryo ang iba't ibang sektang panrelihiyon sa Europa.{{Sfn|Nettlau|1996|p=8}} Ang mga ito, kasama ng ilang kilusang [[Muslim]], ang kalauna'y nagbigay-daan sa pag-usbong ng panrelihiyong anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=86}} Ang muling pagsigla ng interes sa sinaunang panahon noong [[Renasimiyento|Renasimyento]] at ang pagbibigay-diin sa sariling pagpapasya noong [[Repormasyon]] ay muling nagpasigla sa mga elementong sekular na kontra-awtoritaryo sa Europa, lalo na sa Pransiya. Ang mga hamon ng [[Panahon ng Kaliwanagan]] sa awtoridad na intelektuwal—maging sekular o panrelihiyon—at ang mga rebolusyon noong dekada 1790 at noong 1848 ay pawang nagpasigla sa pag-unlad ng ideolohiyang humantong sa panahon ng klasikong anarkismo.{{Sfn|Levy|Adams|2018|p=307}} === Makabagong panahon === [[File:Barricade18March1871_(more_cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Barricade18March1871_(more_cropped).jpg|thumb|Ang Komuna ng Paris, isa sa mga pinakaunang eksperimento sa anarkismo.]] Noong [[Himagsikang Pranses|Rebolusyong Pranses]], ang mga pangkat na gaya ng Enragés at ng ''sans-culottes'' ay naging mahalagang yugto sa pag-usbong ng mga damdaming kontra-estado at [[Pederalismo|pederalista]].{{Sfn|Marshall|1993|p=4}} Sa buong ika-19 na dantaon, umusbong ang mga unang tradisyon ng anarkismo: itinaguyod ni William Godwin ang anarkismo pampilosopiya sa [[Inglatera]] sa pamamagitan ng moral na pagtanggi sa pagiging lehitimo ng estado; ang kaisipan ni Max Stirner ay naglatag ng daan para sa indibiduwalismo; at ang teorya ng mutuwalismo ni Pierre-Joseph Proudhon ay nakatagpo ng matabang lupa sa Pransiya.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}} Pagsapit ng huling bahagi ng dekada 1870, malinaw nang nahubog ang iba't ibang paaralan ng kaisipan ng anarkismo, at mula 1880 hanggang 1914 ay naganap ang isang bugso ng [[Globalisasyon|globalisasyong]] noon ay hindi pa nasasaksihan.{{Sfn|Levy|2011|pp=10–15}} Ang panahong ito ng klasikal na anarkismo ay tumagal hanggang sa pagtatapos ng [[Digmaang Sibil ng Espanya]] at itinuturing na ginintuang panahon ng anarkismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=4–5}} [[File:Bakunin.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bakunin.png|thumb|Tinutulan ni Mikhail Bakunin ang Marxistang layunin ng diktadura ng proletaryado at nakipag-alyansa sa mga pederalista sa loob ng Unang Internasyonal bago siya pinatalsik ng mga Marxista.]] Humango si Mikhail Bakunin mula sa mutuwalismo upang itatag ang anarkismong kolektibista, at sumapi siya sa ''International Workingmen's Association'', isang samahan ng mga manggagawa na kalauna'y nakilala bilang Unang Internasyonal (''First International''), na itinatag noong 1864 upang pag-isahin ang iba't ibang rebolusyonaryong kilusan. Naging isang mahalagang puwersang pampolitika ang Internasyonal, at isa sa mga pangunahing personalidad nito si [[Karl Marx]], na kasapi ng Pangkalahatang Konseho nito. Ang pangkat ni Bakunin, ang Pederasyong Jura, at ang mga tagasunod ni Pierre-Joseph Proudhon (ang mga mutuwalista) ay tumutol sa sosyalismong pang-estado, at itinaguyod ang pag-iwas sa pakikilahok sa elektoral na pulitika (''political abstentionism'') at ang pagpapanatili ng maliliit na pag-aari.{{Sfnm|1a1=Dodson|1y=2002|1p=312|2a1=Thomas|2y=1985|2p=187|3a1=Chaliand|3a2=Blin|3y=2007|3p=116}} Pagkaraan ng matitinding alitan, pinalayas ng mga Marxista ang mga Bakuninista mula sa Internasyonal sa Kongreso sa [[Ang Haya|Haya]] ng 1872.{{Sfnm|1a1=Graham|1y=2019|1pp=334–336|2a1=Marshall|2y=1993|2p=24}} Katulad din nito, ang mga anarkista ay nakaranas ng gayong pagtrato sa Ikalawang Internasyonal at tuluyang pinalayas noong 1896.{{Sfn|Levy|2011|p=12}} Hinulaan ni Bakunin na kung magkakaroon ng kapangyarihan ang mga rebolusyonaryo ayon sa mga tuntunin ni Marx, sila rin ay magiging mga bagong mapaniil sa mga [[manggagawa]]. Bilang tugon sa kanilang pagpapatalsik mula sa Unang Internasyonal, itinatag ng mga anarkista ang Internasyonal ng St. Imier. Sa impluwensiya ni [[Peter Kropotkin]], isang Rusong [[Pilosopiya|pilosopo]] at [[siyentipiko]], nagkaroon ng malaking pagkakatulad ang anarko-komunismo at ang kolektibismo.{{Sfn|Marshall|1993|p=5}} Ang mga anarko-komunista, na humango ng inspirasyon mula sa [[Komuna ng Paris]] ng 1871, ay nagsulong ng malayang pederasyon at ng pamamahagi ng mga kalakal ayon sa pangangailangan ng bawat isa.{{Sfn|Graham|2005|p=xii}} Sa panahong ito, may isang minorya ng mga anarkista ang yumakap sa taktika ng rebolusyonaryong karahasang pampolitika, na nakilala bilang propaganda ng gawa (''propaganda of the deed'').{{Sfn|Marshall|1993|pp=633–636}} Ang pagkakawatak-watak ng kilusang sosyalista sa Pransiya sa maraming pangkat, gayundin ang pagbitay at pagpapatapon sa maraming Komunardo sa mga kolonya ng bilangguan matapos supilin ang Komuna ng Paris, ay nagbigay-daan sa pag-usbong ng mga indibiduwalistang pagpapahayag at pagkilos sa larangang pampolitika.{{Sfn|Anderson|2004}} Bagaman maraming anarkista ang lumayo sa mga gawaing ito ng terorismo, nadungisan ang reputasyon ng buong kilusan, at isinagawa ang iba't ibang hakbang upang pigilan ang pagpasok ng mga anarkista sa [[Estados Unidos]], kabilang ang Batas sa Imigrasyon ng 1903, na kilala rin bilang Batas sa Pagbubukod sa mga Anarkista.{{Sfnm|1a1=Marshall|1y=1993|1pp=633–636|2a1=Lutz|2a2=Ulmschneider|2y=2019|2p=46}} Ang iligalismo ay isa pang estratehiyang niyakap ng ilang anarkista sa panahong ito.{{Sfn|Bantman|2019|p=374}} Pagsapit ng simula ng ika-20 dantaon, humupa na ang kilusang terorista, at ang lugar nito ay napalitan ng anarko-komunismo at anarko-sindikalismo, habang ang anarkismo ay lumaganap sa iba't ibang panig ng daigdig.{{Sfn|Moya|2015|p=327}}{{Sfn|Levy|2011|p=16}} Sa [[Tsina]], may maliliit na pangkat ng mga mag-aaral na nagpakilala ng [[makatao]] at [[maka-agham]] na bersiyon ng anarko-komunismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=519–521}} Samantala, naging sentro ang [[Tokyo]] ng mga mapanghimagsik na kabataan mula sa iba't ibang bansa sa [[Silangang Asya]] na nagtungo sa kabisera ng [[Hapon]] upang mag-aral.{{Sfn|Marshall|1993|pp=519–521}} Sa [[Amerikang Latino]], naging pangunahing baluwarte ng anarko-sindikalismo ang [[Arhentina]], kung saan ito ang naging pinakaprominenteng [[ideolohiya]] ng kaliwa.{{Sfnm|1a1=Levy|1y=2011|1p=23|2a1=Laursen|2y=2019|2p=157|3a1=Marshall|3y=1993|3pp=504–508}} Nakilahok din ang mga anarkista sa Komuna ng Strandzha at sa Republika ng Kruševo, na itinatag sa [[Masedonya]] sa panahon ng Pag-aalsang Ilinden–Preobrazhenie noong 1903, gayundin sa [[Rebolusyong Mehikano]] noong 1910. Sa sunod-sunod na mga rebolusyon noong 1917–1923, nagkaroon ang mga anarkista ng iba't ibang antas ng aktibong pakikilahok.{{sfn|Marshall|1993|p=470}} Sa kabila ng mga pangamba, masigasig na nakilahok ang mga anarkista sa Rebolusyong Ruso bilang pagsalungat sa Kilusang Puti, lalo na sa Makhnovshchina. Nang makita nila ang tagumpay ng mga Bolshevik sa [[Rebolusyong Oktubre]] at ang sumunod na [[Digmaang Sibil sa Rusya]], maraming manggagawa at aktibista ang lumipat sa mga partidong komunista, na lumakas kapalit ng paghina ng anarkismo at iba pang kilusang sosyalista. Sa Pransiya at Estados Unidos, maraming kasapi ng malalaking kilusang sindikalista, gaya ng Pangkalahatang Kompederasyon ng Paggawa at ng Manggagawang Pang-industriya ng Mundo, ang umalis sa kanilang mga samahan at sumapi sa Komunistang Internasyonal.{{Sfn|Nomad|1966|p=88}} Gayunman, matapos maging matatag ang pamahalaang Bolshevik, dumanas ng matinding panunupil ang mga anarkista, kabilang noong Pag-aalsa sa [[Kronstadt]]. Maraming anarkista mula sa [[Petrograd]] at [[Mosku]] ang tumakas patungong [[Ukranya]], subalit kalaunan ay dinurog din ng mga Bolshevik ang kilusang anarkista roon.{{Sfn|Avrich|2006|p=204}} Dahil sa panunupil sa mga anarkista sa Rusya, umusbong ang dalawang bagong magkasalungat na kaisipan: ang platapormismo at ang sintesis na anarkistang. Layunin ng una na bumuo ng isang magkakaugnay na samahang mangunguna sa rebolusyon, samantalang tinututulan naman ng ikalawa ang anumang anyo ng organisasyong maihahalintulad sa isang partidong pampolitika. Sa [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]] noong 1936–1939, muling nakipag-alyansa ang mga anarkista at mga sindikalista (CNT at FAI) sa iba't ibang kilusang makakaliwa. Ang matagal nang tradisyon ng anarkismo sa [[Espanya]] ang naging dahilan upang gumanap ang mga anarkista ng mahalagang papel sa digmaan, lalo na sa Rebolusyong Espanyol ng 1936. Bilang tugon sa paghihimagsik ng hukbo, isang kilusang binigyang-inspirasyon ng anarkismo—na binubuo ng mga [[magsasaka]] at manggagawa at sinusuportahan ng mga armadong milisya—ang kumontrol sa [[Barcelona]] at sa malalawak na kanayunan ng Espanya, kung saan isinakolektibo nila ang mga lupain.{{Sfn|Bolloten|1984|p=1107}} Sa simula ng digmaan, nagbigay ang [[Unyong Sobyetiko|Unyong Sobyet]] ng limitadong tulong. Gayunman, nauwi ito sa matinding tunggalian sa pagitan ng mga komunista at iba pang pangkat ng makakaliwa sa isang serye ng mga pangyayaring nakilala bilang Mga Araw ng Mayo, habang pinagtibay ni [[Joseph Stalin]] ang kontrol ng Unyong Sobyet sa pamahalaang Republikano. Nagbunga ito ng panibagong pagkatalo ng mga anarkista sa kamay ng mga komunista.{{Sfn|Marshall|1993|pp=xi, 466}} ==== Pagkatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig ==== Sa pagtatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], lubhang nanghina ang kilusang anarkista. Pagsapit ng dekada 1960, muling sumigla ang anarkismo, na marahil ay dulot ng nakitang kabiguan ng [[Marxismo–Leninismo]] at ng mga tensiyong ibinunga ng [[Digmaang Malamig]].{{Sfn|Marshall|1993|p=539}} Sa panahong ito, lumitaw ang anarkismo sa iba't ibang kilusang tumutuligsa kapwa sa kapitalismo at sa estado, gaya ng mga kilusang laban sa sandatang nuklear, pangkapaligiran, pangkapayapaan, kontra-kultura ng dekada 1960, at ng Bagong Kaliwa.{{Sfn|Marshall|1993|pp=xi, 539}} Nagkaroon din ito ng paglipat mula sa dati nitong mapanghimagsik na katangian tungo sa mapanuksong repormismong kontra-ikapitalista. Naiugnay rin ang anarkismo sa subkulturang [[punk]], gaya ng makikita sa mga banda tulad ng Crass at Sex Pistols.{{Sfn|Marshall|1993|pp=493–494}} Ang mga umiiral na kaisipang [[Peminismo|peminista]] ng anarka-peminismo ay muling sumigla noong ikalawang yugto ng peminismo.{{Sfn|Marshall|1993|pp=493–494}} Sa panahong ito rin nagsimulang mabuo ang itim na anarkismo (''black anarchism''), na nakaimpluwensiya sa paglayo ng anarkismo mula sa dati nitong nakasentro sa [[Europa]].{{Sfn|Williams|2015|p=680}} Kasabay nito, nabigo itong magkaroon ng malawak na impluwensiya sa Hilagang Europa, habang naabot naman nito ang hindi pa nararanasang kasikatan sa [[Amerikang Latino]].{{Sfn|Harmon|2011|p=70}} Noong pagpasok ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], lalong lumawak ang kasikatan at impluwensiya ng anarkismo sa mga kilusang laban sa kapitalismo, laban sa [[digmaan]], at laban sa [[globalisasyon]].{{Sfn|Rupert|2006|p=66}} Lumago ang interes sa kilusang anarkista kasabay ng pag-igting ng kilusang kontra-globalisasyon,{{Sfn|Evren|2011|p=1}} na ang mga pangunahing kalipunan ng mga aktibista ay nakabatay sa mga pananaw na anarkista.{{Sfn|Evren|2011|p=2}} Naging kilala ang mga anarkista sa kanilang pakikilahok sa mga protesta laban sa [[Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal|World Trade Organization]] (WTO, o Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal), [[Group of Eight]] (G8, o Pangkat ng Walo), at World Economic Forum (WEF, o Pandaigdigan na Pagpupulong sa Ekonomiya). Sa mga protestang ito, ang mga pansamantalang pangkat na walang pinuno at hindi nagpapakilala, na tinatawag na ''black blocs'' o blokeng itim, ay nasangkot sa mga kaguluhan, pagsira ng [[ari-arian]], at mararahas na komprontasyon laban sa [[pulisya]]. Kabilang sa iba pang mga taktika sa pag-oorganisa na umusbong sa panahong ito ang mga ''affinity group'' (mga pangkat na binubuo ng magkakatulad ang layunin), ''security culture'' (kultura ng pagpapanatili ng seguridad), at paggamit ng mga desentralisadong [[teknolohiya]] gaya ng [[Internet]]. Isa sa pinakamahalagang pangyayari sa panahong ito ang mga komprontasyon sa kumperensiya ng WTO sa [[Seattle]] noong 1999.{{Sfn|Rupert|2006|p=66}} Habang hinuhubog ng kilusang ito ang radikalismo ng ika-21 dantaon, ang mas malawak na pagtanggap sa mga simulain ng anarkismo ay naging hudyat ng muling pagsigla ng interes sa anarkismo.{{Sfn|Evren|2011|p=2}} Gayunman, sa makabagong pagbabalita, madalas na binibigyang-diin ang karahasang isinagawa ng mga ''black bloc'' sa mga demonstrasyon at iniuugnay ito sa mga anarkista.<ref>{{Cite news |date=8 Oktubre 2013 |title=Black Blocs hijack Brazil teacher protests |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-24453113 |access-date=23 Hunyo 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Booth |first1=Robert |last2=Vallée |first2=Marc |date=1 Abril 2011 |title='Black bloc' anarchists behind anti-cuts rampage reject thuggery claims |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/society/2011/apr/01/anarchists-anti-cuts-march |access-date=23 Hunyo 2025 |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite news |date=3 Abril 2011 |title=Who are the Black Bloc and what are they trying to achieve? |language=en-AU |work=ABC News |url=https://www.abc.net.au/news/2011-04-04/blocwilliams/45890 |access-date=23 Hunyo 2025}}</ref> Bagaman may mga layuning rebolusyonaryo, marami sa mga makabagong anyo ng anarkismo ay hindi nakatuon sa komprontasyon. Sa halip, sinisikap nilang bumuo ng isang alternatibong paraan ng organisasyong panlipunan (alinsunod sa teorya ng kapangyarihang dalawahan o ''dual power''), na nakabatay sa ugnayang may pagtutulungan at kusang-loob na kooperasyon. Makikita ito sa mga pangkat tulad ng Food Not Bombs (Pagkain Hindi Bomba) at sa mga sentrong panlipunang pinamamahalaan ng mga kalahok mismo.{{Sfn|Honeywell|2021|}} Ang mas malawak na pagkapansin sa anarkismo ay nagbunsod din sa mas maraming iskolar sa mga [[Larangang akademiko|larangan]] tulad ng [[antropolohiya]] at [[kasaysayan]] na pag-aralan at makibahagi sa kilusang anarkista, bagaman higit na pinahahalagahan ng makabagong anarkismo ang pagkilos kaysa sa teoryang [[akademiko]].{{Sfnm|1a1=Williams|1y=2010|1p=110|2a1=Evren|2y=2011|2p=1|3a1=Angelbeck|3a2=Grier|3y=2012|3p=549}} Naging maimpluwensiya rin ang mga ideya ng anarkismo sa pag-unlad ng mga Zapatista sa [[Mehiko]] at ng Pederasyon Demokratiko ng Hilagang Siria, na mas kilala bilang Rojava, isang ''[[de facto]]'' na nagsasariling rehiyon sa hilagang [[Siria|SIria]].{{Sfn|Ramnath|2019|p=691}} == Paglaganap ng anarkismo sa Pilipinas == Ang anarkismo sa [[Pilipinas]] ay nag-ugat sa laban kontra [[kolonyalismo]] laban sa [[Imperyong Espanyol]] at naging maimpluwensiya sa [[Himagsikang Pilipino]] at sa maagang kilusang unyon ng mga manggagawa sa bansa. Matapos itong mapalitan ng Marxismo–Leninismo bilang pangunahing rebolusyonaryong kaisipan noong kalagitnaan ng ika-20 dantaon, muli itong sumigla bilang bahagi ng punk na subkultura kasunod ng pagkakahati-hati ng [[Partido Komunista ng Pilipinas]]. Mabilis na lumaganap ang nasyonalismong Pilipino sa buong kapuluan matapos ang Maluwalhating Rebolusyon ng 1868. Maraming intelektuwal na Pilipino, kabilang sina [[José Rizal]] at [[Marcelo H. del Pilar]], ang naglunsad ng [[Kilusang Propaganda]], na nanawagan ng mga reporma sa pamamahala ng [[Silangang Indiyas ng Espanya]].<ref>{{cite book|last1=Schumacher|first1=John|title=The Propaganda Movement, 1880–1895: The Creation of Filipino Consciousness, the Making of the Revolution|date=1997|publisher=Ateneo University Press|location=Manila|isbn=971-550-209-1|page=333|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last1=Agoncillo|first1=Teodoro|title=History of the Filipino People|url=https://archive.org/details/historyoffilipin00teod|url-access=registration|date=1990|publisher=Garotech Publishing|location=Lungsod Quezon|isbn=971-8711-06-6|edition=8|language=en}}</ref> Noong 1890, lumipat si Rizal sa Europa, kung saan nakilala niya ang mga kilusang anarkista sa Pransiya at Espanya. Sa Espanya, naging tagapayo niya ang Proudhonistang pederalista na si Francisco Pi y Margall.<ref name=":2">{{Cite book |last=Anderson|first=Benedict|title=Age of globalization : anarchists and the anticolonial imagination|date=2013|publisher=Verso|isbn=978-1-78168-144-2|pages=107, 159|oclc=864023954|language=en}}</ref><ref name=":02">{{cite journal|url=https://asj.upd.edu.ph/mediabox/archive/ASJ-49-1-2013/From%20Cadiz%20to%20La%20Liga%20-%20Spanish%20Context%20of%20Rizals%20Political%20Thought%20-%20Aseniero.pdf|pages=27–39|title=From Cádiz to La Liga: The Spanish Context of Rizal's Political Thought|first=George|last=Aseniero|date=31 Oktubre 2013|journal=Asian Studies: Journal of Critical Perspectives on Asia|publisher=[[University of the Philippines Diliman]]|volume=49|issue=1|location=Lungsod Quezon|issn=2244-5927|oclc=950730261|language=en}}</ref> Ang konsepto ng propaganda sa pamamagitan ng gawa (''propaganda of the deed'') ang naging partikular na inspirasyon sa ikalawang nobela ni Rizal na ''[[El filibusterismo]]'', na naglalarawan ng isang rebolusyon para sa pambansang paglaya laban sa mga kolonyal na awtoridad ng Espanya sa Pilipinas.<ref name=":2" /> Sa [[Nobelang Pilipino|nobelang]] iyon, inilarawan ni Rizal ang isang nabigong pagtatangka ng propaganda sa pamamagitan ng gawa sa katauhan ni Simoun, na nagtangkang pasabugin ang isang pagtitipong dinaluhan ng mga piling tao o elitista ng kolonyal na pamahalaan.<ref name=":12">{{cite book |last=Anderson|first=Benedict|title=The Age Of Globalization: Anarchists and the Anti-Colonial Imagination|publisher=Verso Books|year=2013|isbn=9781781681442|location=[[London]]|page=31|oclc=875370534|language=en}}</ref> Pagbalik niya sa [[Maynila]] noong 1892, itinatag ni Rizal ang [[La Liga Filipina]], isang lihim na samahan na nakatuon sa pagtutulungan, pagtatatag ng mga kooperatiba, at iba pang gawain.<ref name=":02" /> Dahil sa kaniyang mga gawain sa Liga, inaresto si Rizal at ipinatapon sa Dapitan.<ref>{{cite book |last1=Zaide|first1=Gregorio F.|title=Rizal: His Exile to Dapitan|date=1976|publisher=St. Mary's|pages=193|url=https://books.google.com/books?id=xPziMgEACAAJ&q=rizal+exile+in+dapitan|access-date=19 Agosto 2019|language=en}}</ref> Doon ay nagtayo siya ng isang [[ospital]], isang sistema ng panustos ng tubig, at isang [[paaralan]], kung saan siya nagturo at nagsagawa rin ng pagsasaka at [[paghahalaman]].<ref>{{cite book |last1=Gibbs|first1=Eloise A.|title=Rizal in Dapitan: A Story Based on the Life of José Rizal During His Exile in Dapitan|date=1960|publisher=University Book Supply|page=230|url=https://books.google.com/books?id=jqFAAAAAIAAJ&q=Rizal+in+dapitan|access-date=20 Agosto 2019|language=en}}</ref> Matapos ipatapon si Rizal, maraming nasyonalistang Pilipino ang nagtatag ng [[Katipunan]], isa pang lihim na samahan, subalit sa pagkakataong ito ay may layuning makamit ang kasarinlan mula sa Espanya sa pamamagitan ng isang himagsikan. Dahil sa inspirasyon mula sa mga akda ni Rizal, nag-organisa ang Katipunan ng armadong paglaban sa pamahalaang Espanyol sa pamumuno ni [[Andrés Bonifacio]].<ref>{{Citation|last=Agoncillo|first=Teodoro|author-link=Teodoro Agoncillo|title=The Revolt of the Masses: The story of Bonifacio and the Katipunan|publisher=[[University of the Philippines]] Press|location=Lungsod Quezon|year=1996|orig-year=1956|isbn=971-8711-06-6|url=https://books.google.com/books?id=SV_BAQAACAAJ|page=41|language=en}}</ref> Matapos mabunyag ang mga gawain ng Katipunan noong Agosto 1896, nagsimula ang Himagsikang Pilipino. Nag-alsa ang mga kasapi ng Katipunan sa [[Caloocan]],<ref name="Ocampo1995">{{cite book |last=Ocampo|first=Ambeth R.|title=Bonifacio's bolo|url=https://books.google.com/books?id=YWhxAAAAMAAJ|year=1995|publisher=Anvil Pub.|isbn=978-971-27-0418-5|page=8|language=en}}</ref> itinatag ang [[Republika ng Katagalugan]], at nagpahayag ng isang pambansang armadong himagsikan.<ref name="guererro1">{{citation |last1=Guererro|first1=Milagros|last2=Encarnacion|first2=Emmanuel|last3=Villegas|first3=Ramon|title=Andres Bonifacio and the 1896 Revolution|journal=Sulyap Kultura|volume=1|issue=2|pages=3–12|publisher=National Commission for Culture and the Arts|year=1996|url=http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1|access-date=2009-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20101115193832/http://www.ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/articles-on-c-n-a/article.php?i=5&subcat=1|archive-date=2010-11-15|url-status=dead|language=en}}</ref> Bagaman walang tuwirang naging bahagi si Rizal sa himagsikan, nilitis siya ng hukumang militar sa mga kasong paghihimagsik, sedisyon, at sabuwatan. Napatunayang nagkasala siya sa lahat ng paratang at binaril ng pulutong ng mga tagabaril bilang pagbitay.<ref>{{cite book|last1=Russell|first1=Charles Edward|last2=Rodriguez|first2=Eulogio Balan|title=The hero of the Filipinos: the story of José Rizal, poet, patriot and martyr|url=https://archive.org/details/herooffilipinoss00russ_0|year=1923|publisher=The Century co.|page=[https://archive.org/details/herooffilipinoss00russ_0/page/308 308]|language=en}}</ref> Noong 1897, napatalsik at ipinapatay si Bonifacio ni [[Emilio Aguinaldo]], na siyang umako sa pamumuno ng kilusang rebolusyonaryo.<ref>{{cite book|last1=Agoncillo|first1=Teodoro|title=History of the Filipino People|url=https://archive.org/details/historyoffilipin00teod|url-access=registration|date=1990|publisher=Garotech Publishing|location=Lungsod Quezon|isbn=971-8711-06-6|edition=8|pages=178–181|language=en}}</ref> Matapos mapalayas ang mga Espanyol mula sa kapuluan, nagtatag si Aguinaldo ng isang diktadura at ipinahayag ang [[kasarinlan ng Pilipinas]]. Gayunman, sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Paris (1898)|Kasunduan sa Paris]], pormal na isinuko ng Espanya ang Pilipinas sa Estados Unidos, na naging mitsa ng armadong tunggalian laban sa bagong tatag na [[Unang Republika ng Pilipinas]].<ref>{{cite book|last=Randolph|first=Carman Fitz|title=The Law and Policy of Annexation|chapter=Chapter I, The Annexation of the Philippines|publisher=BiblioBazaar, LLC|location=Charleston, South Carolina|year=2009|isbn=978-1-103-32481-1|language=en}}</ref> Sa panahon ng himagsikan, si [[Isabelo de los Reyes]] ay kabilang sa mga rebolusyonaryong ipinatapon sa Espanya, kung saan siya ay ibinilanggo sa Kastilyo ng Montjuïc. Doon ay nakilala niya ang ilang mga anarkista at sindikalista, at napag-aralan ang panitikang anarkista na ibinibigay sa kanya ng isang simpatetikong bantay.<ref name="Mojares">{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/268 268]|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Scott|first=William Henry|year=1992|title=The Union Obrera Democrática: First Filipino Trade Union|location=Lungsod Quezon|publisher=New Day|page=14|isbn=9789711004880|oclc=1187047203|language=en}}</ref> Matapos siyang makalaya, nakilala niya ang ilang mga palaisip na anarkista, kabilang sina Francesc Ferrer,<ref name="Saulo">{{Cite book |title=Communism in the Philippines : An Introduction|last=Saulo|first=Alfredo|date=2002|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9715504035|edition=Pinalaki|location=Maynila, Pilipinas|oclc=969406494|page=4|language=en}}</ref> at nabasa ang mga akda nina Pierre-Joseph Proudhon, Mikhail Bakunin, at Peter Kropotkin.<ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/n282 269]|language=en}}</ref> Matapos sumuko ang mga hukbo ni Emilio Aguinaldo at maitatag ang Pamahalaang Insular noong 1901, nakabalik si Isabelo sa Maynila,<ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/274 274]|language=en}}</ref> dala ang isang malaking koleksiyon ng mga akdang anarkista at sosyalista.<ref>{{Cite book |title=Komunista : the genesis of the Philippine Communist Party, 1902–1935|last=Richardson|first=Jim|date=2011|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715506267|location=Lungsod Quezon|oclc=756771087|page=15|language=en}}</ref> Dahil sa impluwensiya ng anarko-sindikalismo, pinangunahan niya ang isang bugso ng mga protesta at welga ng mga manggagawa sa Maynila, na humantong sa pagtatatag ng Unión Obrera Democrática (UOD), ang kauna-unahang makabagong pederasyon ng mga unyon ng manggagawa sa bansa.<ref>{{cite journal|last=Dennison|first=Eleanor|url=https://www.jstor.org/stable/3022423|title=Philippine Labor under the Commonwealth|journal=Far Eastern Survey|volume=7|issue=24|publisher=Institute of Pacific Relations|date=7 Disyembre 1938|pages=277–282|doi=10.2307/3022423|jstor=3022423|issn=0362-8949|oclc=4636899601|url-access=subscription|language=en}}</ref> Nang maglunsad ang UOD ng isang pangkalahatang welga noong Agosto 1902, isinailalim ito sa pagmamanman ng pulisya at inaresto si Isabelo.<ref>{{cite book|last=Pomeroy|first=William J.|year=1992|title=The Philippines: Colonialism, Collaboration, and Resistance|url=https://archive.org/details/philippinescolon00pome|location=New York|publisher=International|page=[https://archive.org/details/philippinescolon00pome/page/51 51]|isbn=9780717806928|oclc=246725565|language=en}}</ref><ref>{{Cite book |title=Brains of the nation : Pedro Paterno, T.H. Pardo de Tavera, Isabelo de los Reyes, and the production of modern knowledge|url=https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja|last=Mojares|first=Resil|date=2006|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715504966|location=Lungsod Quezon|oclc=76895524|page=[https://archive.org/details/brainsofnationpe0000moja/page/279 279]|language=en}}</ref> Habang nasa bilangguan, naghain siya ng pagbibitiw sa UOD, subalit ipinagpatuloy ang kanyang gawain nina Hermenegildo Cruz, isang tagapag-organisa ng kilusang paggawa, at Arturo Soriano, isang pinuno ng welga. Isinalin ni Soriano sa [[wikang Tagalog]] ang dayalogo ni Errico Malatesta na ''Fra Contadini'' (''Sa Pagitan ng mga Magsasaka'') sa pamagat na Dalawang Magbubukid. Sa huli, nabuwag ang UOD dahil sa mga panloob na hidwaan. Ang pangkat ng mga katamtaman (''moderates''), sa pamumuno ni [[Lope K. Santos]], ay bumuo ng Unión del Trabajo de Filipinas (UTF) na sinuportahan ng Estados Unidos, samantalang ang pangkat ng mga radikal, sa pamumuno ni Hermenegildo Cruz, ay nagtatag ng Congreso Obrero de Filipinas (COF).<ref>{{Cite book |title=Komunista : the genesis of the Philippine Communist Party, 1902–1935|last=Richardson|first=Jim|date=2011|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715506267|location=Lungsod Quezon|oclc=756771087|page=21|language=en}}</ref> Nang maglaon, isinulat ni Santos ang nobelang ''[[Banaag at Sikat]]'', na tumatalakay sa dalawang magkaibigan: ang isa ay isang sosyalista at ang isa naman ay isang anarkista.<ref name="LKSantos">{{cite book|last=Santos|first=Lope K.|author-link=Lope K. Santos|title=[[Banaag at Sikat]]|publisher=Bookmark|location=Philippines|year=1988}}</ref> Bilang bahagi ng Kilusang Mayo a Kuwatro, nagtatag ang mga anarkistang Tsino ng isang sangay sa Maynila, kung saan naglathala sila ng mga babasahing anarkista na ipinamahagi sa buong Timog-silangang Asya.<ref>{{cite book|first=C.F.|last=Yong|title=The origins of Malayan Communism|location=[[Singapore]]|year=1997|page=18|publisher=Strategic Information and Research Development Centre|isbn=9789672165606|oclc=1112676175|language=en}}</ref> Gayunman, dahil sa pagbuwag sa UOD, humupa na noon ang kilusang anarkista sa malaking bahagi ng kapuluan. Nagpatuloy pa rin ang mga kaisipang anarkista sa hanay ng mga magsasaka, lalo na sa mga unyong magsasaka gaya ng Aguman ding Maldang Talapagobra (AMT; ''Liga ng mga Maralitang Manggagawa''), isang prente ng Partido Sosyalista ng Pilipinas.<ref name=":22">{{Cite book |last=Fegan|first=Brian|title=Philippine Social History: Global Trade and Local Transformation|publisher=Allen & Unwin|year=1982|editor-last=McCoy|editor-first=Alfred|location=Sydney|pages=107|chapter=The Social History of a Central Luzon Barrio|editor-last2=de Jesus|editor-first2=Ed|language=en}}</ref> Ang paglaganap ng mga kaisipang anarkistang ito ay pinadali ng mga babasahing ipinakilala nina Isabelo de los Reyes at Dominador Gómez sa loob ng Partido Sosyalista.<ref name=":23">{{Cite book |last=Fegan|first=Brian|title=Philippine Social History: Global Trade and Local Transformation|publisher=Allen & Unwin|year=1982|editor-last=McCoy|editor-first=Alfred|location=Sydney|pages=107|chapter=The Social History of a Central Luzon Barrio|editor-last2=de Jesus|editor-first2=Ed|language=en}}</ref> Pagkatapos ng Rebolusyong Ruso, nagsimulang mag-ugat ang Marxismo–Leninismo sa mga makakaliwang pangkat noong [[dekada 1920]]. Sa impluwensiya ng Partido Obrero de Filipinas, nakipag-ugnayan ang COF sa Red International of Labor Unions (Pulang Pandaigdigang Samahan ng mga Unyon ng Manggagawa) noong 1927.<ref>{{cite book|first=Edward Hallett|last=Carr|title=A History of Soviet Russia, Volume 14: Foundations of a Planned Economy: Volume 3, Part 3|location=[[Londres]]|publisher=Macmillan|year=1978|page=1040|oclc=1200091334|language=en}}</ref> Ang ugnayang ito ay nagdulot ng pagkakahati sa pagitan ng mga katamtaman at mga rebolusyonaryo sa loob ng COF, na humantong sa tuluyang pagkawatak-watak ng unyon.<ref>{{cite book|first=Crisanto|last=Evangelista|author-link=Crisanto Evangelista|title=The Split in the Philippine Labour Congress: Agents of U.S. Imperialists and Native Bourgeoisie Fail to Capture Congress|publisher=The Red International of Labor Unions|volume=1|issue=6/7|date=Agosto 1929|page=300|language=en}}</ref> Noong 1930, umusbong mula sa pagkakahating ito ang [[Partido Komunista ng Pilipinas]], na nagsimulang isentralisa ang pamamahala sa kilusang manggagawa.<ref name="Saulo" /> Sa una ay ipinagbawal ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Kataas-taasang Hukuman]] ang Partido Komunista,<ref name="Court1932">{{cite court |litigants=The People of the Philippine Islands v. Crisanto Evangelista, et al.|vol=GR L-36278|reporter=SCRA|court=Phil.|date=1932|url=http://www.lawphil.net/judjuris/juri1932/oct1932/gr_l-36278_1932.html|access-date=Marso 25, 2017|language=en}}</ref> subalit kalaunan ay ginawang legal ito matapos maitatag ang [[Komonwelt ng Pilipinas]], dahil sa lumalaking banta mula sa [[Imperyo ng Hapon]].<ref name="Saulo" /> Noong [[dekada 1970]], nagsimulang muling umusbong ang kilusang anarkista sa Pilipinas bilang bahagi ng umuusbong na subkulturang [[punk]] sa kapuluan, na nagtaguyod ng matibay na pilosopiya ng pagtutol sa awtoridad. Sa ilalim ng [[Batas militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|diktadurang Marcos]], dinala sa bansa ng mga nagbalik na kasapi ng diyaspora ang musikang punk, na palihim na ipinalaganap sa buong Maynila, na nagbunsod sa paglitaw ng kilusang Pinoy punk. Naging daluyan ang musikang punk ng pagpapahayag ng pagkadismaya ng kabataan sa konserbatibong lipunan, at noong [[dekada 1980]] ay nagkaroon ito ng hayagang pampulitikang katangian, kung saan maraming punk ang tahasang yumakap sa mga kaisipang anarkista.<ref name="Interview">{{cite book|url=https://www.alpineanarchist.org/r_i_philippines_english.html|chapter=Interview with Jong Pairez and Bas Umali about Anarchism in the Philippines|title=Von Jakarta bis Johannesburg|editor1=Gabriel Kuhn|editor2=Sebastian Kalicha|year=2010|first1=Jong|last1=Pairez|first2=Bas|last2=Umali|location=Münster|publisher=Unrast|isbn=9783897715066|oclc=919085683|language=en}}</ref> Ang pagkakahati-hati ng Partido Komunista ng Pilipinas matapos ang [[Himagsikang Lakas ng Bayan]] ay nagbunsod pa ng panibagong pagsigla ng mga gawaing anarkista sa kapuluan.<ref name="CH293">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=293|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Ayon sa isang [[salaysay]], isang selulang kadre ng Partido Komunista ang yumakap sa anarkismo.<ref name="CH293" /> Isa sa mga kaisipang umusbong mula sa pagkakahati ay ang demokrasyang bayan, na nagsusulong na ang wastong larangan para sa mga demokratikong inisyatiba ay ang lipunang sibil sa halip na ang estado.<ref>{{Cite web |title=Re-Imagining Philippine Revolution {{!}} Southeast Asian Anarchist Library |url=https://sea.theanarchistlibrary.org/library/isagani-serrano-re-imagining-philippine-revolution-en |access-date=2026-07-26 |website=sea.theanarchistlibrary.org}}</ref> Ang mga tinaguriang "demokratang bayan" ay pangunahing nahati sa pagitan ng mga minarkista, na lumahok sa pulitikang elektoral, at ng mga anarkista, na nakibahagi sa pag-oorganisa ng mga pamayanan.<ref>{{cite book|last=Törnquist|first=Olle|year=2002|title=Popular development and democracy|publisher=University of Oslo|url=http://folk.uio.no/ollet/final-edited-UNRISD-2.pdf|access-date=8 Pebrero 2012|location=[[Oslo]]|series=SUM Occasional Papers|issue=3|isbn=9788290391435|oclc=474607527|language=en}}</ref> Sa peryodikong ''Kasarinlan'', inilathala ng dating kasapi ng Partido Komunista na si Isagani Serrano ang [[sanaysay]] na ''Reimagining Philippine Revolution'', kung saan kanyang itinaguyod ang demokrasyang bayan, pinuna ang ideolohiya ng partido, at nagpanukala ng isang panlipunang rebolusyong laban sa estado.<ref>{{cite journal|url=https://sea.theanarchistlibrary.org/library/isagani-serrano-re-imagining-philippine-revolution-en|title=Reimagining Philippine Revolution|last=Serrano|first=Isagani|pages=80–81|year=1994|volume=10|issue=2|journal=Kasarinlan: Philippine Journal of Third World Studies|issn=2012-080X|oclc=939095270|publisher=[[University of the Philippines Diliman]]|location=[[Lungsod Quezon]]|language=en}}</ref> Patuloy na nakaakit ng mga tagasunod ang kilusang anarkista noong dekada 1990, lalo na matapos ang mga protesta laban sa WTO sa Seattle noong 1999, na nagdala sa anarkismo sa pangunahing talakayang pampubliko.<ref name="Interview" /> Isa sa mga grupong nabuo sa panahong ito ang Metro Manila Anarchist Confederation (MMAC, o Konpederasyon ng mga Anarkista sa [[Kalakhang Maynila]]), na naglalayong pag-ugnayin ang mga indibiduwal at kolektibo upang sama-samang kumilos, sa halip na bumuo ng isang [[Partidong pampolitika|partidong pampulitika]].<ref name="CH298">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=298–300|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Nagsimula ring mabuo ang iba pang organisadong pangkat ng mga anarkista, kung saan nagsanib ang ilang kolektibo upang itatag ang Anti-Capitalist Convergence Philippines (Pagtitipong Laban sa Kapitalismo sa Pilipinas), na nag-organisa ng mga protesta laban sa [[Pandaigdigang Pondong Pananalapi]] at sa [[Bangkong Pandaigdig]].<ref name="Ness">{{Cite encyclopedia |last1=Fernandez|first1=Erwin S.|editor1-last=Ness|editor1-first=Immanuel|title=Anarchism, Philippines|pages=1–2|date=2009|doi=10.1002/9781405198073.wbierp0068|language=en|isbn=978-1-4051-9807-3|publisher=John Wiley & Sons|encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest|df=mdy-all}}</ref> Bagama't umusbong at lumaganap sa Pilipinas ang iba't ibang kilusang sosyalista at komunista noong ika-20 dantaon, hindi kailanman nabuo ang isang organisadong partidong anarkista sa bansa.<ref>{{Cite web |last=Cruz |first=Elfren S. |date=Hulyo 30, 2026 |title=How communism began in the Philippines |url=https://www.philstar.com/opinion/2026/07/30/2545655/how-communism-began-philippines |access-date=2026-07-30 |website=Philstar.com}}</ref> Gayunpaman, hindi ito nangangahulugang hindi kailanman umiral ang anarkismo bilang isang kaisipan sa Pilipinas. Tulad na nabanggit sa artikulong ito, nakapasok sa bansa ang mga ideyang anarkista at anarko-sindikalista noong unang bahagi ng ika-20 dantaon. Sa kabila nito, hindi naging sapat ang lakas ng kilusang anarkista upang makapagtatag ng isang partidong pampulitika, at kalaunan ay natabunan ito ng lumalakas na impluwensiya ng Marxismo-Leninismo at ng mga organisadong partidong komunista. Noong 2001, lalo pang nahikayat ang mga Pilipino sa anarkismo sa panahon ng [[Ikalawang Rebolusyon sa EDSA|Ikalawang Himagsikang EDSA]] laban sa pamahalaan ni [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulong]] [[Joseph Estrada]]. Sa panahong ito, namahagi ang mga anarkista ng polyetong pinamagatang ''Organize Without Leaders!'' ("Mag-organisa nang Walang mga Pinuno!"), na nagbigay-diin sa kanilang kaibhan sa iba pang pangkat ng oposisyon na naglalayong makamit ang kapangyarihang pampulitika.<ref name="CH300">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=300–303|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Matapos maluklok sa kapangyarihan si [[Gloria Macapagal Arroyo]] bilang pangulo, maraming makakaliwa sa bansa ang nadismaya sa mga Himagsikang EDSA, na sa kanilang pananaw ay nauwi lamang sa pagpapalit ng naghaharing rehimen.<ref name="CH304">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|pages=304–306|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Lalo pang tumindi ang pagkadismayang ito matapos ang nabigong [[EDSA Tres|EDSA III]], na mabilis na sinupil at nagresulta sa pag-aresto sa mga pinuno ng oposisyon, subalit nagpalawak din ng kamalayan ng publiko sa mga posibilidad ng sariling pag-oorganisa.<ref name="CH308">{{cite thesis|chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=308|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|publisher=[[University of Western Australia]]|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Maging ang ilang kasapi ng Partido Komunista ay nagsimulang manawagan ng sistemikong pagbabago, sa halip na ang dati nilang panawagan para sa pagpapalit lamang ng rehimen.<ref name="CH311">{{cite thesis|title=Re-imagined communities: The radical imagination from Philippine independence to the postcolonial present |publisher=[[University of Western Australia]] |chapter-url=https://api.research-repository.uwa.edu.au/portalfiles/portal/9794911/THESIS_DOCTOR_OF_PHILOSOPHY_CUEVAS_HEWITT_Marco_2016.pdf|page=311|first=Marco|last=Cuevas-Hewitt|year=2016|chapter=10. The anarchists|language=en}}</ref> Kasunod ng mga himagsikang ito, nagsimulang manawagan ang mga makabagong Pilipinong anarkista, gaya ni Bas Umali, ng pagbuwag sa estadong-bansa ng Pilipinas at ng pagtatatag kapalit nito ng isang desentralisadong "kapuluang konpederasyon".<ref>{{cite web|url=http://www.anarkismo.net/article/2923|title=Archipelagic Confederation|date=26 Abril 2006|access-date=25 Hulyo 2021|last=Umali|first=Bas|work=Anarkismo.net|language=en}}</ref> Ang mga anarkistang paraan ng paglutas ng mga suliranin, na nakabatay sa sinaunang tradisyon ng bayanihan bago dumating ang mga mananakop at sinusuportahan, bukod sa iba pa, ng [[Kristiyanismo|Kristiyanong]] prinsipyo ng subsidyaridad,<ref name="delmundo2021">{{cite web|last=Del Mundo|first=Rubi|date=2021-04-21|title=Mutual Aid, Community Pantries Bring Out the Best in Filipinos and the Worst in Duterte's Inhumane Regime|url=https://cpp.ph/statements/mutual-aid-community-pantries-bring-out-the-best-in-filipinos-and-the-worst-in-dutertes-inhumane-regime|website=Philippine Revolution Web Central|language=en}}</ref> ay muling lumitaw sa pangunahing kamalayan bilang alternatibo sa kawalang-kapangyarihang dulot ng pagdepende sa iba.<ref name="mendizábal2021">{{cite web|url=https://kodao.org/putting-back-the-community-in-community-pantry/|title=Putting Back the "Community" in Community Pantry|website=Kodao|date=2021-04-27|first=L. S.|last=Mendizábal|language=en}}</ref> Isang halimbawa nito ang pagtatatag ng mga ''community pantry'' o [[bodegang bayan]] noong [[pandemya ng COVID-19]] at ang pagpapatuloy ng mga ito sa kabila ng hindi kanais-nais na kalagayang pampulitika at pang-ekonomiya.<ref name="yuvallos2021">{{cite news|url=https://nolisoli.ph/96642/opinion-maginhawa-community-pantry-ayuvallos-20210420/|newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]|date=20 Abril 2021|last=Yuvallos|first=Andreiana|title=The Gov't's Response to the Community-Pantry Movement? Policing and Bureaucracy|access-date=25 Hulyo 2021|publisher=Hinge Inquirer Publications|location=[[Makati]]|issn=0116-0443|oclc=243915470|language=en|archive-date=16 Mayo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210516125629/https://nolisoli.ph/96642/opinion-maginhawa-community-pantry-ayuvallos-20210420/|url-status=dead}}</ref><ref name="sadongdong2021">{{cite news|work=[[Manila Bulletin]]|url=https://mb.com.ph/2021/04/20/parlade-community-pantry-could-be-used-to-urge-public-to-revolt-vs-govt/|title=Parladé: Community Pantry Could be Used to Urge Public to Revolt vs. Gov't|date=20 Abril 2021|first=Martín|last=Sadongdong|access-date=25 Hulyo 2021|issn=0116-3086|oclc=42725386|publisher=Manila Bulletin Publishing Corporation|location=[[Maynila]]|language=en}}</ref><ref name="chúa2021">{{cite news|url=https://www.manilastandard.net/news/top-stories/352408/-communist-tag-halts-community-pantry-for-a-day.html|first=Adelle|last=Chúa|date=21 Abril 2021|newspaper=Manila Standard|title="Communist" Tag Halts Community Pantry for a Day|access-date=25 Hulyo 2021|publisher=Philippine Manila Standard Publishing, Inc.|location=[[Makati]]|issn=0116-5054|oclc=819413184|language=en}}</ref> Noong 2009, may iba't ibang grupong anarkista na sa Pilipinas. Kabilang sa mga ito ang panrehiyong Davao Anarchists Resistance Movement (DARM, o Kilusang Paglaban ng mga Anarkista ng Davao), ang anarka-peministang organisasyong Liberate the Clit Kolektiv (LiCK, o Palayain ang Clit Kolektiv), ang tagapaglathalang ''Dumpling Press'', ang organisasyong nagtataguyod ng pagpapalaya sa mga hayop na Youth Collective for Animal Liberation (YCAL, o Kolektibong Kabataan para sa Pagpapalaya ng mga Hayop), at ang Local Anarchist Network (LAN, o Lokal na Kalipunan ng mga Anarkista), na naglalarawan sa sarili bilang "maluwag na samahan ng mga anarkista" na binubuo ng iba't ibang tendensiya.<ref name="Ness" /> == Mga konsepto == === Propaganda ng gawa === Ang propaganda ng gawa, o propaganda sa pamamagitan ng gawa, ay isang uri ng tuwirang pagkilos na naglalayong maimpluwensiyahan ang opinyong pampubliko. Ang mismong pagkilos ay nilalayong magsilbing halimbawa na maaaring tularan ng iba at maging mitsa ng isang panlipunang rebolusyon. Madalas itong iniuugnay sa mga mararahas na pagkilos na isinagawa ng iba't ibang anarkista noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon at unang bahagi ng ika-20 dantaon, kabilang ang mga pambobomba at [[asasinasyon]] na nakatuon laban sa estado at sa naghaharing uri bilang pagpapahayag ng pagtutol sa kapitalismo, gayundin ang panununog sa mga simbahan na tumatarget sa mga pangkat [[panrelihiyon]]. Gayunpaman, mayroon ding mga di-marahas na anyo ang propaganda ng gawa.<ref>{{cite book |last1=Woodcock|first1=George|chapter=Prologue|pages=11–32|jstor=10.3138/j.ctt2ttv2t.4|title=Anarchism|date=2004|publisher=University of Toronto Press|isbn=978-1-55111-629-7|quote-page=20|quote=the modern pacifist anarchists, …have tended to concentrate their attention largely on the creation of libertarian communities – particularly farming communities – within present society, as a kind of peaceful version of the propaganda by deed.|language=en}}</ref> Nilayon ang mga gawaing ito ng [[terorismo]] na magpasiklab ng isang "diwa ng paghihimagsik" sa pamamagitan ng pagpapakita na ang estado, ang gitna at nakatataas na uri, at ang mga organisasyong panrelihiyon ay hindi makapangyarihan sa lahat. Layunin din nitong udyukan ang estado na tumugon nang lalo pang mapaniil.<ref name="Merriman">{{cite book |last=Merriman|first=John M.|date=2016|title=The Dynamite Club: How a Bombing in Fin-de-Siècle Paris Ignited the Age of Modern Terror|publisher=[[Yale University Press]]|page=[https://books.google.com/books?id=w8mtCwAAQBAJ&pg=PA63 63]|isbn=978-0-300-21792-6|language=en}}</ref> Noong Kongresong Panlipunang Rebolusyonaryo sa Londres noong 1881, pormal na inaprubahan ang taktikang ito.<ref name="Abidor">{{cite book |last=Abidor|first=Mitchell|url=https://books.google.com/books?id=ELZHEAAAQBAJ&pg=PT7|title=Death to Bourgeois Society: The Propagandists of the Deed|date=2016|publisher=PM Press|isbn=978-1-62963-112-7|language=en}}</ref> === Mutual na tulungan === Ang katawagang "''mutual aid''" tulungang mutuwal (o pagtutulungang-bayan) ay pinasikat ng pilosopong anarkista na si [[Peter Kropotkin]] sa kanyang kalipunan ng mga sanaysay na ''Mutual Aid: A Factor of Evolution''. Dito, ipinangatwiran niya na ang kooperasyon, at hindi ang kompetisyon, ang pangunahing puwersang nagtutulak sa [[ebolusyon]], sa pamamagitan ng [[Mutualismo|mutuwalismo]] sa [[biyolohiya]].<ref name="KropotkinRobinson2020">{{cite book |author1=Peter Kropotkin|author2=Victor Robinson|title=Mutual Aid – A Factor of Evolution: With an Excerpt from Comrade Kropotkin by Victor Robinson|url=https://books.google.com/books?id=CbLoDwAAQBAJ|chapter=Introduction|date=26 Mayo 2020|publisher=Read Books Limited|isbn=978-1-5287-9015-4|language=en}}</ref><ref name="Kropotkin">{{cite book |title=Mutual Aid: A Factor of Evolution|url=http://theanarchistlibrary.org/library/petr-kropotkin-mutual-aid-a-factor-of-evolution|last=Kropotkin|first=Petr|date=1902|via=The Anarchist Library|access-date=6 Mayo 2020|language=en}}</ref> Ipinahayag ni Kropotkin na ang pagtutulungang-bayan ay may praktikal na pakinabang sa pananatiling buhay ng mga tao at hayop at na ito ay naitaguyod sa pamamagitan ng [[likas na pagpili]]. Iginiit din niya na ang pagtutulungang-bayan ay masasabing kasintanda ng kultura ng tao.<ref name="Kropotkin" /> Ang pagkilalang ito sa malawak na katangian at pakinabang ng pagtutulungang-bayan sa bawat indibidwal ay salungat sa mga teorya ng [[Charles Darwin|Darwinismong]] panlipunan, na nagbibigay-diin sa kompetisyon ng mga indibiduwal at sa pananatili ng pinakamainam (''survival of the fittest''). === Pinakamababang antas na hindi maipagkakait === Ang ''irreducible minimum'' o pinakamababang antas na hindi maipagkakait ay isang pangunahing prinsipyong etikal sa ekolohiyang panlipunan ni Murray Bookchin.<ref>{{Cite book |last=Biehl |first=Janet |url=https://theanarchistlibrary.org/library/murray-bookchin-janet-biehl-the-murray-bookchin-reader |title=The Murray Bookchin Reader |date=1999 |language=en}}</ref> Nagmula ito sa pag-aaral ng mga katutubo at lipunang walang herarkiya. Ayon sa prinsipyong ito, ang bawat miyembro ng komunidad ay may walang-kondisyong karapatan sa mga pangunahing pangangailangan sa buhay,<ref>{{Cite news |last=Tokar |first=Brian |date=2008-03-01 |title=On Bookchin's Social Ecology and its Contributions to Social Movements {{!}} Institute for Social Ecology |language=en-US |work=Institute for Social Ecology |url=https://social-ecology.org/wp/2008/03/on-bookchins-social-ecology-and-its-contributions-to-social-movements/ |access-date=2026-07-21}}</ref> tulad ng pagkain, pabahay, at kalusugan—anuman ang kanilang naiambag na trabaho. === Pagwawalang-bisa sa paggawa === Partikular sa mga anarkistang lupon,<ref>{{Cite web |last=Ford|first=Nick|title=7 Key Concepts for Understanding Anti-Work Theory|url=https://www.filmsforaction.org/articles/7-key-concepts-for-understanding-antiwork-theory/|access-date=2022-08-09|website=Films For Action|language=en}}</ref> may ilan na naniniwalang ang [[Trabaho|paggawa]] ay lalong nahiwalay sa tao sa paglipas ng kasaysayan at sa likas na katangian nito ay hindi kasiya-siya at mabigat, kaya't hindi ito dapat ipataw sa pamamagitan ng mga paraang [[pang-ekonomiya]] o [[pampulitika]].<ref>{{Cite web |last=Peters|first=Adele|date=2015-02-02|title=Work Is Bullshit: The Argument For "Antiwork"|url=https://www.fastcompany.com/3041719/work-is-bullshit-the-argument-for-antiwork|access-date=2022-08-09|website=Fast Company|language=en-US}}</ref> Sa ganitong pananaw, may ilan na nananawagan sa pagpapatupad ng walang kondisyong batayang kita (''unconditional basic income'') at/o pagpapaikli ng linggo ng paggawa, gaya ng apat-na-araw na linggo ng trabaho.<ref>{{Cite web |last=Lashbrooke|first=Barnaby|title=The 'Anti-Work' Movement Is A Sign Something's Rotten In The Workplace|url=https://www.forbes.com/sites/barnabylashbrooke/2021/10/25/the-anti-work-movement-is-a-sign-somethings-rotten-in-the-workplace/|access-date=2022-08-09|website=[[Forbes]]|language=en}}</ref> Noong 1985, isinulat ng anarkista at sitwasyonistang manunulat na si Bob Black ang kinikilalang manipestong ''The Abolition of Work'' (''Ang Pagpapawalang-bisa sa Paggawa''). === Pagkakaisa ng pamamaraan at layunin === Sa anarkismo, ang pagkakaisa ng pamamaraan at layunin (''unity of means and ends'') ay tinatawag na politikang preporatibo. Sinasabi nito na ang mga paraang ginagamit sa pagbabago ng lipunan ay dapat mismong nagpapakita ng [[Kalayaan|malaya]], patas, at walang-gobyernong lipunan na gustong itayo. Ang politikang preporatibo ay mga paraan ng pag-oorganisa at mga ugnayang panlipunan na naglalayong isabuhay ang lipunang ninanais itatag ng isang pangkat sa hinaharap.<ref>{{cite web |last=Smith|first=E. T.|date=2023-02-01|title=Prefigurative Politics in Practice|url=https://commonslibrary.org/prefigurative-politics-in-practice/|access-date=2026-05-18|work=The Commons Library|language=en}}</ref> Sa praktika, kabilang dito ang pagbuo ng isang bagong lipunan "sa loob ng balangkas ng lumang lipunan" sa pamamagitan ng pamumuhay ayon sa mga pagpapahalaga at mga estrukturang panlipunang ninanais ng pangkat para sa hinaharap.<ref>{{cite web |title=Understanding Prefigurative Politics: A Deep Dive|url=https://www.classwithmason.com/2024/10/understanding-prefigurative-politics.html|website=Class with Mason|date=25 Oktubre 2024|access-date=25 Oktubre 2024|language=en}}</ref> Ayon kay Carl Boggs, na siyang lumikha ng katawagang ito, layunin ng politikang preporatibo na maisakatawan "sa loob mismo ng kasalukuyang pampulitikang gawain ng isang kilusan [...] ang mga anyo ng ugnayang panlipunan, pagpapasya, [[kultura]], at karanasang pantao na siyang pinakahuling mithiin nito," kaya't nagkakatugma ang paraan at ang layunin ng pagbabagong panlipunan.<ref>Boggs, Carl. 1977. Marxism, Prefigurative Communism, and the Problem of Workers' Control. [https://repository.library.brown.edu/studio/item/bdr:89258/ ''Radical America'' 11 (November)], 100; cf. Boggs Jr., Carl. Revolutionary Process, Political Strategy, and the Dilemma of Power. Theory & Society 4, Blg. 3 (Taglagas), 359-93. (sa Ingles)</ref> Minsan ding ipinagtatanggol ang politikang preporatibo batay sa paniniwalang ang mga layuning makakamit ng isang kilusang panlipunan ay "saligang hinuhubog ng mga paraang ginagamit nito."<ref>Leach, D. K. (2013). Prefigurative politics. The Wiley-Blackwell encyclopedia of social and political movements, 1004-1006. (sa Ingles)</ref> Ang preporatibismo ay ang pagsisikap na isabuhay o isagawa ang politikang preporatibo.<ref>{{Cite journal |last=Heffernan|first=Timothy|date=2020|title='Where Is the New Constitution?': Public Protest and Community-Building in Post–Economic Collapse Iceland|url=https://doi.org/10.3167/arcs.2020.060114|journal=Conflict and Society|volume=6|issue=1|pages=236–254|language=en}}</ref> === Anarkismo at pagkamakabansa o kontra-pagkamakabansa === Ang anarkismo at pagkamakabansa ay kapwa umusbong sa Europa kasunod ng [[Rebolusyong Pranses]] ng 1789, at may mahaba at matatag na ugnayan na maitutunton hanggang kay Mikhail Bakunin at sa kanyang pakikilahok sa kilusang Pan-Slabiko bago pa niya yakapin ang anarkismo. Mahaba rin ang kasaysayan ng pakikilahok ng mga anarkista sa mga kilusang makabansa sa iba't ibang panig ng daigdig, gayundin sa internasyonalismo. Noong unang bahagi ng ika-20 siglo, malakas ang suporta ng anarkismo sa anasyonalismo at [[Esperanto]].<ref name="nodo50.org">Firth, Will. [http://www.nodo50.org/esperanto/anarkiismo.htm "Esperant Kaj Anarkiismo"]. ''Nodo50''. Nakuha noong 21 Setyembre 2020. "Anarkiistoj estis inter la pioniroj de la disvastigo de Esperanto. En 1905 fondiĝis en Stokholmo la unua anarkiisma Esperanto-grupo. Sekvis multaj aliaj: en Bulgario, Ĉinio kaj aliaj landoj. Anarkiistoj kaj anarki-sindikatistoj, kiuj antaŭ la Unua Mondmilito apartenis al la nombre plej granda grupo inter la proletaj esperantistoj, fondis en 1906 la internacian ligon Paco-Libereco, kiu eldonis la Internacian Socian Revuon. Paco-libereco unuiĝis en 1910 kun alia progresema asocio, Esperantista Laboristaro. La komuna organizaĵo nomiĝis Liberiga Stelo. Ĝis 1914 tiu organizaĵo eldonis multe da revolucia literaturo en Esperanto, interalie ankaŭ anarkiisma. Tial povis evolui en la jaroj antaŭ la Unua Mondmilito ekzemple vigla korespondado inter eŭropaj kaj japanaj anarkiistoj. En 1907 la Internacia Anarkiisma Kongreso en Amsterdamo faris rezolucion pri la afero de internacia lingvo, kaj venis dum la postaj jaroj similaj kongresaj rezolucioj. Esperantistoj, kiuj partoprenis tiujn kongresojn, okupiĝis precipe pri la internaciaj rilatoj de la anarkiistoj." (sa Esperanto)</ref><ref name="naturismo">{{cite news|last=Roselló|first=Josep Maria Roselló|date=17 Agosto 2005|url=http://www.nodo50.org/ekintza/article.php3?id_article%3D310|url-status=dead|title=Dossier: El naturalismo libertario en la península ibérica (1890-1939)|newspaper=Ekintza Zuzena|issue=32|archive-url=https://web.archive.org/web/20120320014704/https://www.nodo50.org/ekintza/article.php3?id_article=310|archive-date=20 Marso 2012|access-date=3 Hunyo 2014|quote=Proliferarán así diversos grupos que practicarán el excursionismo, el naturismo, el nudismo, la emancipación sexual o el esperantismo, alrededor de asociaciones informales vinculadas de una manera o de otra al anarquismo. Precisamente las limitaciones a las asociaciones obreras impuestas desde la legislación especial de la Dictadura potenciarуán indirectamente esta especie de asociacionismo informal en que confluirá el movimiento anarquista con esta heterogeneidad de prácticas y tendencias. Uno de los grupos más destacados, que será el impulsor de la revista individualista ''Ética'' será el Ateneo Naturista Ecléctico, con sede en Barcelona, con sus diferentes secciones la más destacada de las cuales será el grupo excursionista Sol y Vida.|language=es}}</ref><ref name="acracia">{{cite web|last=Díez|first=Xavier|date=1 Abril 2006|url=http://www.acracia.org/1-23a58lainsumision.pdf|url-status=dead|title=La insumisión voluntaria. El anarquismo individualista español durante la Dictadura y la Segunda República (1923-1938)|pages=1–36|archive-url=https://web.archive.org/web/20110723130358/http://www.acracia.org/1-23a58lainsumision.pdf|archive-date=23 Hulyo 2011|access-date=6 Mayo 2011|quote=La insumisión voluntaria: El anarquismo individualista español durante la Dictadura y la Segunda República (1923–1938).|language=es}}</ref> Matapos ang [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]], inusig ng Espanyang Francoista ang mga anarkista at mga makabayang Katalan, na marami sa kanila ay malawakang gumagamit ng Esperanto.<ref name="Del Barrio">Del Barrio, Toño; Lins, Ulrich (27–29 Nobyembre 2006). [http://www.nodo50.org/esperanto/artik68es.htm "La utilización del esperanto durante la Guerra Civil Española"]. ''Nodo50''. International Congress on the Spanish Civil War. Hinango noong 21 Setyembre 2020. (sa Kastila)</ref> Iginiit ng anarkistang [[Irlandes]] na si Andrew Flood na ang mga anarkista ay hindi mga makabansa at lubos na tinututulan ang [[pagkamakabansa]]; sa halip, sila ay mga kontra-imperyalista.<ref name="Flood">Flood, Andrew. "An Anarchist Perspective on Irish Nationalism". Workers Solidarity Movement. (sa Ingles)</ref> Katulad nito, itinuturing ng Anarchist Federation (Pederasyong Anarkista) sa Britanya at Irlanda na ang pagkamakabansa ay isang ideolohiyang ganap na nakatali sa pag-unlad ng kapitalismo at hindi kayang lumampas dito.<ref name="Anarchist Federation">[http://www.afed.org.uk/publications/pamphlets-booklets/126-against-nationalism.html "Against Nationalism"]. Anarchist Federation. 3 Abril 2009. Retrieved 23 Setyembre 2020. (sa Ingles)</ref> Si Pierre-Joseph Proudhon, ang unang taong hayagang tumawag sa sarili bilang isang anarkista sa positibong diwa, ay tumutol sa pagkamakabansa, at iginiit na ang "pagwawakas ng militarismo ang misyon ng ika-19 na dantaon, kung hindi ay hahantong ito sa walang hanggang paghina".<ref>Woodcock, George. ''Pierre-Joseph Proudhon''. p. 233. (sa Ingles)</ref> Ayon kay Proudhon, sa ilalim ng kanyang mungkahing mutuwalismo, "wala nang magiging [[nasyonalidad]], wala nang bayang tinubuan sa pampulitikang kahulugan ng mga salitang ito; ang magiging kahulugan na lamang ng mga ito ay pook ng [[kapanganakan]]. Ang tao, anuman ang kanyang [[lahi]] o kulay, ay mamamayan ng daigdig; ang [[pagkamamamayan]] ay isang karapatang maaaring matamo saanman."<ref>Proudhon, Pierre-Joseph. ''General Idea of the Revolution in the Nineteenth Century''. p. 283. (sa Ingles)</ref> === ACAB === [[File:ACABBanner.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:ACABBanner.jpg|left|thumb|Mga anarkista sa [[Leipzig]], [[Alemanya]], na nagpoprotesta habang may hawak na bandilang may nakasulat na "''ACAB, all cops are b...''"]] Ang ACAB, isang daglat para sa ''all cops are bastards'' ("lahat ng pulis ay mga walanghiya" o "lahat ng pulis ay mga bastardo"), ay isang islogang pampulitika na iniuugnay sa mga tutol sa [[kapulisan]]. Karaniwan itong ginagamit bilang kasabihan sa mga ''graffiti'' o ipinapaukit bilang tato. Minsan ay isinusulat din ito bilang 1312, kung saan ang bawat bilang ay kumakatawan sa posisyon ng katumbas na titik sa [[Alpabeto|alpabetong]] Ingles (A=1, C=3, A=1, B=2). Ang pariralang ''all cops are bastards'' ay unang lumitaw sa [[Inglatera]] noong [[dekada 1920]],<ref name="Partridge1986">{{cite book|last=Partridge|first=Eric|title=A Dictionary of Catch Phrases|url=https://archive.org/details/dictionaryofcatc0000part_c8l4|publisher=Taylor & Francis|year=1986|isbn=978-0-415-05916-9|page=[https://archive.org/details/dictionaryofcatc0000part_c8l4/page/1 1]|language=en}}</ref><ref name=":13">{{Cite book|last1=Aitken-Smith|first1=Trent|title=The Tattoo Dictionary|last2=Tyson|first2=Ashley|date=2016|publisher=Octopus|isbn=978-1-78472-254-8|pages=13|language=en}}</ref><ref name="GQ">{{cite web|last=Groundwater|first=Colin|date=11 Hunyo 2020|title=A brief history of ACAB|url=https://www.gq-magazine.co.uk/politics/article/acab-meaning|access-date=11 Setyembre 2020|website=GQ|language=en}}</ref> at kalaunan ay pinaikli bilang "ACAB" ng mga manggagawang nagwewelga noong [[dekada 1940]].<ref name="GQ" /> Sa kasaysayan, ang daglat ay iniugnay sa mga [[kriminal]] sa Reyno Unido.<ref name=":13" /> Una itong naitala bilang tato ng mga bilanggo noong [[dekada 1970]], at karaniwang inilalagay ang tig-isang titik sa bawat daliri, o kung minsan ay ikinukubli bilang maliliit na tuldok sa bawat buko ng kamay.<ref name="ThompsonBlack2006">{{cite book|last1=Thompson|first1=Tim|url=https://archive.org/details/forensichumanide00thom_803|title=Forensic Human Identification: An Introduction|last2=Black|first2=Sue|publisher=Taylor & Francis|year=2006|isbn=978-0-8493-3954-7|page=[https://archive.org/details/forensichumanide00thom_803/page/n391 384]|url-access=limited|language=en}}</ref><ref name=":13" /> Noong 1970, ginamit ng ''Daily Mirror'' ang ACAB bilang pamagat ng isang artikulong nagsasaad na ito ay nakatatak sa isang kasapi ng ''Hells Angels'' na nakita sa [[lansangan]].<ref name="GQ" /> Ginamit din ng [[Direktor sa pelikula|direktor]] ng pelikulang si Sidney Hayers ang isang sinensurang bersyon ng [[parirala]] bilang pamagat ng kaniyang pelikulang [[krimen]] noong 1972 na ''All Coppers Are...''.''<ref>{{cite book|last=Elliot|first=Paul|title=Studying the British Crime Film|url=https://archive.org/details/studyingbritishc0000elli|publisher=Columbia University Press|year=2014|isbn=978-1-906-73374-2|pages=[https://archive.org/details/studyingbritishc0000elli/page/78 78]–79|language=en}}</ref>'' Noong 1977, nakita ng isang mamamahayag mula sa [[Newcastle upon Tyne]] ang daglat na nakasulat sa mga [[dingding]] ng isang selda sa bilangguan.<ref name="Partridge1986" /> Noong dekada 1980, naging simbolo ng kontra-establisimyento ang ACAB, lalo na sa loob ng mga subkulturang punk at ''skinhead'' (o ahit-ulo).<ref name=":13" /><ref name="GQ" /><ref name=":03">{{cite web|title=ACAB|url=https://www.adl.org/education/references/hate-symbols/acab|access-date=2019-05-30|website=Anti-Defamation League|language=en}}</ref> Lalo itong sumikat dahil sa awiting "A.C.A.B." ng bandang Oi! na the 4-Skins, na inilabas noong 1982.<ref name=":13" /><ref name="GQ" /> Sa mga sumunod na taon, naging tanyag ang ACAB bilang [[islogan]] ng mga ''hooligan'' at ''ultras'' sa [[Futbol|putbol]] sa Europa,<ref>{{Cite journal|last=Pollard|first=John|date=2016|title=Skinhead culture: the ideologies, mythologies, religions and conspiracy theories of racist skinheads|journal=Patterns of Prejudice|volume=50|issue=4–5|pages=398–419|doi=10.1080/0031322X.2016.1243349|s2cid=151502563|issn=0031-322X|language=en}}</ref><ref name=":13" /> gayundin ng mga kilusang anarkista at kontra-awtoritaryo sa iba't ibang panig ng mundo.<ref name="GQ" /> Sa ilang konteksto, itinuturing ng Anti-Defamation League (Liga Laban sa Paninirang-puri) ang parirala bilang isang simbolo ng pagkamuhi at inilalarawan ito bilang "isang matagal nang islogan sa kultura ng mga ''skinhead''," habang binabanggit ding ginagamit ito kapwa ng mga [[Rasismo|rasista]] at mga kontra-rasistang ''skinhead''.<ref name=":03" /><ref name="guerra">{{cite journal|last=Guerra|first=Nicola|title=Dalla strada alla letteratura, le spericolate e propizie vicende del forestierismo A.C.A.B.. Il contatto linguistico tra italiano e inglese nelle sottoculture Skinhead e Ultras|trans-title=From the road to literature, the reckless and auspicious events of the forestry industry A.C.A.B .. The linguistic contact between Italian and English in the Skinhead and Ultras subcultures|url=https://www.academia.edu/4566221|journal=Analele Universităţii Din Craiova, Seria Ştiinţe Filologice Linguistică Nr. 1-2|date=Enero 2013|publisher=Universităţii din Craiova|access-date=2020-06-03|language=en}}</ref> Matapos ang pagpaslang ng pulis na si Derek Chauvin kay [[George Floyd]] noong Mayo 2020, mas naging madalas ang paggamit ng katawagang ACAB ng mga taong tutol sa kapulisan.<ref name="vice_acab">{{cite news |work=Vice|last=Poulter|first=James|title=How 'ACAB' Became the Universal Anti-Police Slogan|url=https://www.vice.com/en/article/acab-all-cops-are-bastards-origin-story-protest/|access-date=2020-08-26|date=2020-06-08|language=en}}</ref> Habang lumalaganap sa buong Estados Unidos ang mga protesta bilang tugon sa [[Pagpatay kay George Floyd|pagkamatay ni Floyd]] at ang mga talakayan tungkol sa karahasang isinasagawa ng pulisya na may motibong panlahi, mas madalas ding nabanggit ang ACAB sa mga plataporma ng [[hatirang pangmadla]], at nagsimula ring ibenta ang mga produktong may nakalimbag na daglat na ito.<ref name="vice_acab" /> Ayon sa mga tagapagtaguyod ng katawagan, ang ACAB ay nangangahulugang ang bawat pulis ay may pananagutan sa isang hindi makatarungang sistema. [[Pangangatuwiran|Ipinapangatuwiran]] nila na kahit hindi mismo nakikilahok ang isang pulis sa kalupitan ng pulisya o sa [[rasismo]] sa pagpapatupad ng [[batas]], may [[pananagutan]] pa rin siya sa mga ginawa ng kaniyang mga kasamahan dahil hindi niya ito tinututulan o sinusubukang pigilan.<ref>{{Cite web|date=2020-06-01|title=What I mean when I say I want to abolish the police|url=https://www.independent.co.uk/voices/acab-abolish-police-george-floyd-protests-cops-a9543386.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20200602083406/https://www.independent.co.uk/voices/acab-abolish-police-george-floyd-protests-cops-a9543386.html|archive-date=2020-06-02|url-access=limited|url-status=live|access-date=2021-12-17|website=The Independent|language=en}}</ref> === Pagbuwag sa bilangguan === [[File:La_presó_és_tortura.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:La_pres%C3%B3_%C3%A9s_tortura.jpg|thumb|Isang ''graffiti'' o sulat sa pader sa [[Cataluña]] na nakasulat sa [[wikang Kastila]] na may salin na "Ang bilangguan ay pagpapahirap" at simbolong Bilog-A ng anarkismo.]] Ang pagbuwag sa bilangguan (''prison abolition'') ay isang kilusan na naglalayong buwagin ang bilangguan bilang isang institusyon.<ref name="Frampton">{{cite news |last1=Frampton|first1=Thomas Ward|title=The Dangerous Few: Taking Seriously Prison Abolition and Its Skeptics|url=https://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/hlr135&div=98&id=&page=|access-date=15 Agosto 2025|work=Harvard Law Review|date=2021–2022|pages=2013|language=en}}</ref> Hindi tulad ng reporma sa bilangguan, layunin ng pagbuwag sa bilangguan na magtatag ng isang sistema ng [[Katarungan|hustisyang]] pangkriminal na hindi gumagamit ng pagkakapiit bilang paraan ng pagpaparusa. Karaniwang itinataguyod ng mga tagasuporta nito ang makapanunumbalik na hustisya, na naglalayong maituwid at maibalik sa lipunan ang mga [[nagkasala]], sa halip na ang mapagganting hustisya, na naglalayong magparusa sa nagkasala batay sa tindi ng kaniyang krimen. Madalas ding isinusulong ng mga tagapagtaguyod ng pagbuwag sa bilangguan ang malalaking pagbabagong pang-estruktura upang maiwasan ang krimen sa antas ng [[lipunan]] sa pamamagitan ng pagtugon sa mga ugat nito. Ayon sa pananaw na ito, ang krimen ay bunga ng mga suliraning panlipunan tulad ng rasismo at [[kahirapan]]. Bahagyang nabuo ang kilusan para sa pagbuwag sa bilangguan sa Estados Unidos bilang tugon sa pag-aalsa sa Bilangguan ng Attica noong 1971, na nagbigay-pansin sa mga di-makataong kalagayang laganap sa mga bilangguan. Ang mga kilalang aktibista, lalo na si Angela Davis, ay nakatulong upang mabigyang-pansin ang usapin ng pagbuwag sa bilangguan, bagaman nanatili itong higit na limitado sa mga makakaliwang pangkat at mga akademikong lupon. Muling sumigla ang interes sa kilusan matapos ang pagpaslang kay George Floyd noong 2020 at ang mga kaguluhang sibil na sumunod dito, na nagbigay-diin sa mga hindi pagkakapantay-pantay batay sa lahi sa loob ng sistemang hustisyang pangkriminal. === Pagpapalaya sa kabataan === Ang pagpapalaya sa mga bata (''child liberation'') sa anarkismo ay ang paniniwala na ang mga bata at [[kabataan]] ay nararapat magkaroon ng buong awtonomiya, respeto, at kalayaan mula sa panunupil ng mga matatanda, mapilitang pagpapalaki ng magulang, at sapilitang pag-aaral. Pangunahing layunin nito na wakasan ang pagtrato sa mga bata bilang pag-aari ng [[magulang]], palitan ang mga tradisyonal na paaralan ng mga boluntaryong espasyo sa pag-aaral, at tiyakin ang tulong-komunidad para sa mga pangunahing pangangailangan. Ang kilusan para sa mga karapatan ng kabataan (''youth rights movement''), na inilalarawan din bilang pagpapalaya sa kabataan (''youth liberation''), ay isang umuusbong na kilusang mula sa mga karaniwang mamamayan na naglalayong labanan ang [[Diskriminasyon sa gulang|diskriminasyon sa edad]] at isulong ang mga karapatang sibil ng mga kabataan—yaong mga hindi pa umaabot sa edad ng legal na ganap na gulang, na 18 taong gulang sa karamihan ng mga bansa. May ilang pangkat na nilalabanan ang pedopobya at ephebipobiya sa lipunan sa pamamagitan ng pagtataguyod ng tinig ng kabataan, pagbibigay-kapangyarihan sa kabataan, at sa huli, ng pagkakapantay-pantay sa pagitan ng mga henerasyon sa pamamagitan ng pakikipagtuwang ng kabataan at mga nakatatanda.<ref>Fletcher, A. (2006) ''[http://www.commonaction.org/WYVH.pdf Washington Youth Voice Handbook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081001193809/http://www.commonaction.org/WYVH.pdf|date=2008-10-01}}'' Olympia, WA: CommonAction. (sa Ingles)</ref> Maraming tagapagtaguyod ng mga karapatan ng kabataan ang itinatangi ang kanilang kilusan mula sa kilusan para sa mga karapatan ng mga bata, sapagkat ipinapangatuwiran nilang ang huli ay nagsusulong ng mga pagbabagong kadalasang higit na naghihigpit sa mga bata at kabataan.<ref>Axon, K. (n.d.) [https://web.archive.org/web/20080215235519/http://www.asfar.org/zine/1st/Pedophobia.html ''The Anti-Child Bias of Children's Advocacy Groups''] Chicago, IL: Americans for a Society Free of Age Restrictions. (sa Ingles)</ref> === Anarkiyang pakikipagrelasyon === [[File:RA_symbol.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:RA_symbol.jpg|left|thumb|Simbolo ng anarkiyang pakikipagrelasyon]] Ang anarkiyang pakikipagrelasyon ay ang paglalapat ng mga prinsipyong anarkista sa mga [[ugnayang interpersonal]].<ref name=":4">{{Cite book |last=Pérez-Cortés|first=Juan-Carlos|title=Relationship Anarchy: Occupy Intimacy!|date=2022|publisher=La Oveja Roja|isbn=979-8-3680-3944-2|location=Madrid|language=en}}</ref> Kabilang sa mga pangunahing pagpapahalaga nito ang awtonomiya, mga gawaing laban sa herarkiya, pagtutol sa normatibidad, at pagkakaugnayang nakabatay sa pagtutulungan ng pamayanan.<ref>{{Cite web|title=The Difference Between Relationship Anarchy and Non-Hierarchical Polyamory|url=http://www.relationship-anarchy.com/videos/2016/6/20/the-difference-between-relationship-anarchy-and-non-hierarchical-polyamory|website=Relationship Anarchy|language=en-GB|access-date=2020-05-07|archive-date=2020-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200503103805/http://www.relationship-anarchy.com/videos/2016/6/20/the-difference-between-relationship-anarchy-and-non-hierarchical-polyamory|url-status=dead}}</ref><ref name=":24">{{Cite web|date=2020-09-05|title=The Great Showdown of Hierarchical Polyamory vs. Relationship Anarchy|url=http://thenewmodality.com/the-great-showdown-of-hierarchical-polyamory-vs-relationship-anarchy/|access-date=2022-02-14|website=The New Modality|language=en-US|archive-date=2022-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20220120105438/http://thenewmodality.com/the-great-showdown-of-hierarchical-polyamory-vs-relationship-anarchy/|url-status=live}}</ref><ref name=":3">{{Cite web|title=Can relationship anarchy create a world without heartbreak? {{!}} Aeon Ideas|url=https://aeon.co/ideas/can-relationship-anarchy-create-a-world-without-heartbreak|access-date=2022-02-14|website=Aeon|language=en|archive-date=2020-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200320145346/https://aeon.co/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=What Is Relationship Anarchy?|url=https://www.mindbodygreen.com/articles/what-is-relationship-anarchy|publisher=Mindbodygreen|access-date=2023-04-26|website=MBGRelationships|date=2 Agosto 2020|archive-date=2023-04-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230426200016/https://www.mindbodygreen.com/articles/what-is-relationship-anarchy|url-status=live|language=en}}</ref> Hayagan itong tumututol sa amatonormatibidad<ref>{{Cite web|date=2018-05-09|title=Are You Radical Enough to Be a Relationship Anarchist?|url=https://www.gq.com/story/relationship-anarchy|access-date=2022-02-14|website=GQ|language=en-US|archive-date=2020-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200320213043/https://www.gq.com/story/relationship-anarchy|url-status=live}}</ref> at mononormatibidad, at karaniwan—bagaman hindi sa lahat ng pagkakataon—na hindi monogamo.<ref name=":14">{{Cite web|last=Heaney|first=Katie|date=2018-10-23|title=What It's Like Being a Relationship Anarchist|url=https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|access-date=2022-02-14|website=The Cut|language=en-us|archive-date=2022-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417014230/https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|url-status=live}}</ref><ref name=":3" /><ref name=":04">{{Cite web|last=Lopez|first=Veronica|date=2021-10-15|title=Here's What to Know About Relationship Anarchy|url=https://www.cosmopolitan.com/sexopedia/a37973461/relationship-anarchy/|access-date=2022-02-13|website=Cosmopolitan|language=en-US|archive-date=2021-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20211206194702/https://www.cosmopolitan.com/sexopedia/a37973461/relationship-anarchy/|url-status=live}}</ref><ref name=":15">{{Cite web|last=Heaney|first=Katie|date=2018-10-23|title=What It's Like Being a Relationship Anarchist|url=https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|access-date=2022-02-14|website=The Cut|language=en-us|archive-date=2022-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417014230/https://www.thecut.com/2018/10/what-does-relationship-anarchy-mean.html|url-status=live}}</ref> Naiiba ito sa poliyamorya, ''solo poly'', ''swinging'', at iba pang anyo ng pakikipagrelasyon, sapagkat maaaring taglay pa rin ng mga ito ang mga estrukturang gaya ng amatonormatibidad, herarkiya ng mga matalik na relasyon, at mga tuntuning naglilimita sa awtonomiya.<ref name=":24" /><ref name=":04" /><ref name="De las Heras Gómez pp. 644–660">{{cite journal |last=De las Heras Gómez|first=Roma|title=Thinking Relationship Anarchy from a Queer Feminist Approach|journal=Sociological Research Online|publisher=SAGE Publications|volume=24|issue=4|date=2018-12-20|issn=1360-7804|doi=10.1177/1360780418811965|pages=644–660|s2cid=220124663|url=https://qsu070.noblogs.org/files/2020/10/De-las-Heras-G%C3%B3mez-2018-Thinking-Relationship-Anarchy-from-a-Queer-Feminist-Approach.pdf|access-date=2022-12-19|archive-date=2022-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20221219162224/https://qsu070.noblogs.org/files/2020/10/De-las-Heras-G%C3%B3mez-2018-Thinking-Relationship-Anarchy-from-a-Queer-Feminist-Approach.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> Binibigyang-kahulugan din ang anarkiyang pakikipagrelasyon bilang isang bagong paradigma kung saan ang pagiging malapit sa isa't isa at awtonomiya ay hindi na itinuturing na mga bagay na likas na nagkakasalungatan o lumilikha ng suliranin sa loob ng isang relasyon.<ref>{{cite web |last1=Guillén|first1=Ricardo|title=Beyond romantic love – an analysis of how the dilemma of closeness vs. autonomy is handled in relationship anarchy discourse|url=https://lup.lub.lu.se/student-papers/search/publication/8968241|website=LUP Student Papers|publisher=Lund University Libraries|access-date=29 Nobyembre 2021|archive-date=19 Oktubre 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019121447/https://lup.lub.lu.se/student-papers/search/publication/8968241|url-status=live|language=en}}</ref> == Perspektibong pang-ekonomiya == === Komunismong anarkista === Ang anarkistang komunismo{{refn|Kilala din bilang "anarko-komunismo"<ref>{{cite book |last1=Hodges |first1=Donald C. |url=https://books.google.com/books?id=Pu7zAgAAQBAJ |title=Sandino's Communism: Spiritual Politics for the Twenty-First Century |year=2014 |publisher=University of Texas Press |isbn=978-0292715646 |language=en |page=[https://books.google.com/books?id=Pu7zAgAAQBAJ&q=Anarcho-communism&pg=PA3 3] |access-date=21 Disyembre 2019 |archive-date=22 Hulyo 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210722044609/https://books.google.com/books?id=Pu7zAgAAQBAJ |url-status=live |via=Google Books}}</ref><ref>{{cite book |last1=Kinna |first1=Ruth|title=The Bloomsbury Companion to Anarchism |url=https://books.google.com/books?id=dNuoAwAAQBAJ |year=2012 |publisher=Bloomsbury Publishing|language=en |isbn=978-1441142702 |language=en |page=[https://books.google.com/books?id=dNuoAwAAQBAJ&q=Anarcho-communism&pg=PA329 329] |access-date=21 Disyembre 2019 |archive-date=15 Enero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115214158/https://books.google.com/books?id=dNuoAwAAQBAJ |url-status=live |via=Google Books}}</ref><ref>{{cite book |last1=Wetherly |first1=Paul |title=Political Ideologies |url=https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ |date=2017 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0198727859 |pages=[https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&q=anarcho-communism 130], [https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&q=anarcho-communism 137], [https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&q=anarcho-communism 424] |language=en |access-date=21 Disyembre 2019 |archive-date=22 Hulyo 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210722044620/https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ |url-status=live |via=Google Books}}</ref> o "komunismong libertaryo".{{Sfn|Nettlau|1996|p=145}}<ref>{{cite book |last=Bolloten |first=Burnett |url=https://books.google.com/books?id=-VarDLHA3_YC&q=%22libertarian%20communism%22&pg=PA65 |title=The Spanish Civil War: Revolution and Counterrevolution |publisher=University of North Carolina Press |year=1991 |isbn=978-0807819067 |page=65 |access-date=25 Marso 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220211095511/https://books.google.com/books?id=-VarDLHA3_YC&q=%22libertarian%20communism%22&pg=PA65 |archive-date=11 Pebrero 2022 |url-status=live |via=Google Books|language=en}}</ref>|group=nb|name=nb4}} ay isang pinakadulong-kaliwang ideolohiyang pampulitika at paaralan ng kaisipang anarkista na nagsusulong ng isang anyo ng komunismo. Ang [[komunismo]] (mula sa salitang [[Wikang Latin|Latin]] na ''communis'', na nangangahulugang "panlahat" o "pangkaraniwan"){{sfn|Ball|Dagger|2019}}{{sfn|Ball|Dagger|2019}} ay isang ideolohiyang pampulitika at pang-ekonomiya na naglalayong lumikha ng isang lipunang komunista—isang kaayusang sosyoekonomikong walang uri na nakasentro sa sama-samang pagmamay-ari ng mga kasangkapan sa produksyon, distribusyon, at pagpapalitan, at namamahagi ng mga produkto sa lipunan batay sa pangangailangan.<ref>{{cite book |last=Ely|first=Richard T|title=French and German socialism in modern times|date=1883|publisher=Harper & Brothers|location=New York|pages=35–36|oclc=456632|quote=All communists without exception propose that the people as a whole, or some particular division of the people, as a village or commune, should own all the means of production{{snd}}land, houses, factories, railroads, canals, etc.; that production should be carried on in common; and that officers, selected in one way or another, should distribute among the inhabitants the fruits of their labor.|language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Bukharin|first1=Nikolai|title=The ABC of Communism|last2=Preobrazhensky|first2=Yevgeni|date=1922|publisher=Communist Party of Great Britain|location=Londres, Inglatera|pages=72–73, § 20|translator-last1=Paul|translator-first1=Cedar|chapter=Distribution in the communist system|access-date=18 Agosto 2021|orig-date=1920|translator-last2=Paul|translator-first2=Eden|chapter-url=https://www.marxists.org/archive/bukharin/works/1920/abc/ABC-of-Communism.pdf#page=67|via=Marxists Internet Archive|archive-url=https://web.archive.org/web/20250212173140/https://www.marxists.org/archive/bukharin/works/1920/abc/ABC-of-Communism.pdf#page=67|archive-date=12 Pebrero 2025|language=en}}</ref><ref name="Steele p.43">{{harvp|Steele|1992|p=43}}: "One widespread distinction was that socialism socialised production only while communism socialised production and consumption."</ref> Nananawagan ang anarkistang komunismo sa pag-aalis ng mga herarkiya, gayundin ng pribadong pag-aari, subalit pinananatili ang personal na pag-aari at ang mga bagay, [[Kalakalan|kalakal]], at serbisyong kolektibong pag-aari. Sinusuportahan nito ang panlipunang pagmamay-ari ng ari-arian at ang pamamahagi ng mga [[yaman]] ayon sa prinsipyong "[[mula sa bawat isa ayon sa kaniyang kakayahan, para sa bawat isa ayon sa kaniyang pangangailangan]]." Unang nabuo ang anarkistang komunismo bilang isang natatanging kaisipan sa seksiyong Italyano ng ''International Workingmen's Association''.{{Sfn|Pernicone|1993|pp=111–113}} Nang maglaon, naging mahalaga ang mga teoretikal na akda ni Peter Kropotkin, sapagkat pinalawak at pinaunlad ng mga ito ang kapuwa maka-organisasyong agos ng anarkistang komunismo at ang maka-pag-aalsang agos na tumututol sa pormal na organisasyon.{{Sfn|Pengam|1987|pp=74–75}} Kabilang sa mga halimbawa ng mga lipunang anarkistang komunista ang mga teritoryong anarkista ng Makhnovshchina noong Rebolusyong Ruso,<ref>{{cite book |last=Skirda|first=Alexandre|title=Nestor Makhno: Anarchy's Cossack|publisher=AK Press|year=2004|isbn=1902593685|location=Edinburgh|page=394|translator-last=Sharkey|translator-first=Paul|oclc=58872511|orig-year=1982|language=en}}</ref> at ang mga teritoryo ng Rebolusyong Espanyol, lalo na ang rebolusyonaryong Cataluña.<ref>{{cite book |url=http://www.revoltlib.com/?id=1045|first=Murray|last=Bookchin|archive-url=https://web.archive.org/web/20211023194646/http://www.revoltlib.com/%3Fid%3D1045|archive-date=23 October 2021|title=To Remember Spain: The Anarchist and Syndicalist Revolution of 1936|date=2 Pebrero 2017|quote=In anarchist industrial areas like Catalonia, an estimated three-quarters of the economy was placed under workers' control, as it was in anarchist rural areas like Aragon. [...] In the more thoroughly anarchist areas, particularly among the agrarian collectives, money was eliminated and the material means of life were allocated strictly according to need rather than work, following the traditional precepts of a libertarian communist society.|language=en}}</ref> === Mutuwalismo === {{main|Mutuwalismo}} Ang [[Mutualismo|mutuwalismo]] ay isang paaralan ng kaisipang anarkista at teoryang pang-ekonomiya na nagsusulong ng pagkontrol ng mga manggagawa sa mga kasangkapan ng produksyon, ng isang malayang pamilihan na binubuo ng mga indibiduwal na [[Artesano|artisano]], mga nag-iisang pagmamay-ari, at mga [[kooperatiba]] ng mga manggagawa, gayundin ng mga karapatan sa pag-aari batay sa okupasyon at paggamit. Bilang mga tagapagtaguyod ng teorya ng halaga ng paggawa at teorya ng paggawa sa pagmamay-ari, tinututulan ng mga mutuwalista ang lahat ng anyo ng renta sa ekonomiya, [[Tubo (ekonomika)|tubo]], at [[interes]] na lampas sa nominal na interes, sapagkat itinuturing nila ang mga ito na nakabatay sa pagsasamantala sa paggawa. Hangarin ng mga mutuwalista na bumuo ng isang ekonomiyang walang akumulasyon ng kapital o konsentrasyon ng pagmamay-ari ng lupa. Hinihikayat din nila ang pagtatatag ng sariling pamamahala ng mga manggagawa, na sa kanilang pananaw ay maaaring suportahan sa pamamagitan ng paglalabas ng mutuwal na kredito ng mga mutuwal na bangk, na may layuning makalikha ng isang lipunang [[pederal]]. Ayon kay Peter Kropotkin, nagmula ang mutwalismo sa mga pangyayari ng Rebolusyong Pranses, lalo na sa pederalista at tuwirang demokratikong estruktura ng [[Komuna ng Paris]].{{Sfn|Marshall|1993|pp=431-432}} Ang mga saligan ng teoryang pang-ekonomiya ng mutwalismo ay nag-ugat sa radikalismo ng [[Mga Ingles|Ingles]] na [[Sosyalismo|sosyalistang]] si Thomas Spence. Hinango niya mula sa [[Bibliya]], gayundin sa mga liberal na akda nina [[John Locke]] at James Harrington, ang panawagang buwagin ang pribadong pagmamay-ari at ilagay ang kontrol sa produksyon sa mga manggagawa sa pamamagitan ng mga kooperatiba ng mga manggagawa.{{Sfn|Carson|2018|p=83}} Unang ginamit ang katawagang "mutuwalismo" noong dekada 1820. Sa simula, itinuring itong kasingkahulugan ng mga katawagang tulad ng "mutuwal na pagtutulungan", "pagkakatumbasan", at "makatarungang pakikitungo".{{Sfn|Wilbur|2019|p=213}} Noong 1822, ginamit ng Pranses na pilosopong utopista na si [[Charles Fourier]] ang katawagang mutuwalismong pinagsamang nagtatagpo (Pranses: ''mutualisme composé convergent'') upang ilarawan ang isang anyo ng progresibong [[edukasyon]] na iniangkop sa Sistemang Monitoriyal ng mga mag-aaral na nagsisilbing guro sa kapwa mag-aaral.{{Sfn|Wilbur|2019|pp=214-215}} === Ekonomiyang regalo === Ang ekonomiyang regalo (''gift economy'') o kulturang regalo ay isang sistema ng [[pagpapalitan]] kung saan ang mga mahahalagang bagay ay hindi ipinagbibili, kundi kusang ibinibigay nang walang hayag na kasunduan para sa agarang o hinaharap na kapalit.<ref name="Cheal">{{cite book |last=Cheal|first=David J|title=The Gift Economy|publisher=Routledge|location=New York|year=1988|pages=1–19|chapter=1|isbn=0415006414|chapter-url=https://books.google.com/books?id=o-wNAAAAQAAJ&pg=PP1|access-date=2009-06-18|language=en}}</ref> Ang pagbibigay ng regalo sa isang kulturang regalo ay pinamamahalaan ng mga pamantayang panlipunan at mga kaugalian; bagaman may umiiral na inaasahan ng katumbasan, ang mga regalo ay hindi ibinibigay bilang tahasang kapalit ng mga produkto o serbisyo kapalit ng [[salapi]] o ng iba pang produkto o serbisyo.<ref name="R. Kranton">R. Kranton: ''Reciprocal exchange: a self-sustaining system'', American Economic Review, V. 86 (1996), Issue 4 (Setyembre), pp. 830–851 (sa Ingles)</ref> Naiiba ito sa [[ekonomiyang pamilihan]] o [[Palitan ng kalakal|palitang-kalakal]], kung saan ang mga produkto at serbisyo ay pangunahing ipinagpapalit nang hayagan batay sa halagang natatanggap bilang kapalit. [[File:Give_away_shop_utrecht_inside.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Give_away_shop_utrecht_inside.jpg|right|thumb|Sa loob ng tindahang pamigay sa [[Utrecht]]. Mababasa sa paskil ang: "Sapat ang ibinibigay ng daigdig para sa pangangailangan ng lahat, subalit hindi para sa kasakiman ng lahat."]] Ang mga tindahang pamigay (''give-away shops''), malayang tindahan (''freeshops''), o libreng tindahan (''free stores'') ay mga tindahan kung saan libre ang lahat ng paninda. Katulad ang mga ito ng mga tindahang pangkawanggawa (''charity shops''), na karamihan sa mga ipinamimigay ay mga gamit na segunda mano—subalit ang kaibhan ay walang anumang bayad ang lahat ng bagay. Maging ito man ay [[aklat]], [[muwebles]], [[kasuotan]], o [[kagamitang pambahay]], malaya itong ibinibigay, bagaman may ilang tindahan na nagpapatupad ng patakarang "magbigay ng isa, kumuha ng isa" (''one-in, one-out''), gaya ng sa mga palitang tindahan (''swap shops''). Ang libreng tindahan ay isang anyo ng nakabubuong tuwirang pagkilos na nag-aalok ng alternatibo sa pamimili sa loob ng balangkas na nakabatay sa salapi, na nagpapahintulot sa mga tao na magpalitan ng mga produkto at serbisyo sa labas ng isang ekonomiyang nakasalalay sa pera. Ang pangkat na kontra-kultura ng [[dekada 1960]] na The Diggers<ref>{{cite book |author1=John Campbell McMillian|author2=Paul Buhle|title=The new left revisited|url=https://books.google.com/books?id=U_Ohks41z2IC&pg=PA112|access-date=28 Disyembre 2011|year=2003|publisher=Temple University Press|isbn=978-1566399760|pages=112–|language=en}}</ref> ay nagbukas ng mga libreng tindahan na namimigay ng kanilang mga paninda, naghahain ng libreng pagkain, namamahagi ng mga libreng [[Medisina|gamot]], nagbibigay ng salapi, nag-oorganisa ng mga libreng konsiyerto, at lumilikha ng mga likhang-sining na pampulitika.<ref name="Lytle2005">{{cite book|last=Lytle|first=Mark Hamilton|title=America's Uncivil Wars: The Sixties Era from Elvis to the Fall of Richard Nixon|url=https://books.google.com/books?id=5w3iBwAAQBAJ|year=2005|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=978-0190291846|pages=213, 215|language=en}}</ref> Hinango ng The Diggers ang kanilang pangalan mula sa orihinal na English Diggers na pinamunuan ni Gerrard Winstanley,<ref name="Digger Archives">{{cite web |url=http://www.diggers.org/overview.htm|title=Overview: who were (are) the Diggers?|access-date=2007-06-17|work=The Digger Archives|language=en}}</ref> at layunin nilang bumuo ng isang maliit na lipunang malaya sa salapi at kapitalismo.<ref name="American Experience doc">{{cite video |people=Gail Dolgin; Vicente Franco|date=2007|title=American Experience: The Summer of Love|url=https://www.pbs.org/wgbh/amex/love/index.html|publisher=PBS|access-date=2007-04-23|archive-date=2017-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20170325104758/http://www.pbs.org/wgbh/amex/love/index.html|url-status=dead|language=en}}</ref> Maraming anarkista, lalo na ang mga anarko-primitibista at anarko-komunista, ang naniniwalang ang iba't ibang anyo ng ekonomiyang regalo ay maaaring maging susi sa pagputol sa siklo ng [[kahirapan]]. Dahil dito, madalas nilang hangarin na baguhin ang buong lipunan tungo sa isang ekonomiyang regalo. Itinuturing ng mga anarko-komunista ang ekonomiyang regalo bilang isang huwarang sistema na walang salapi, mga pamilihan, o sentralisadong pagpaplano. Ang pananaw na ito ay maitutunton kahit man lamang kay Peter Kropotkin, na nakakita sa mga pamayanang mangangaso at mangangalap na kaniyang napuntahan bilang huwaran ng mutuwal na pagtutulungan.<ref>Mutual Aid: A Factor of Evolution (1955 malambot na pabalat (muling inimprenta 2005), kabilang ang paunang salita noong 1914 ni Kropotkin, Paunang Salita at Bibliyograpiya ni Ashley Montagu, at ''The Struggle for Existence'', ni Thomas H. Huxley ed.). Boston: Extending Horizons Books, Porter Sargent Publishers. {{ISBN|0875580246}}. Project Gutenberg e-text, Project LibriVox librong awdyo (sa Ingles)</ref> Bilang kapalit ng sistemang pamilihan, itinataguyod ng mga anarko-komunista—gaya ng mga nanirahan sa ilang nayon sa Espanya noong [[dekada 1930]]—ang isang ekonomiyang regalo na walang salapi, kung saan ang mga produkto at serbisyo ay nililikha ng mga manggagawa at ipinamamahagi sa mga tindahang pangkomunidad. Sa sistemang ito, ang bawat isa (kabilang ang mismong mga manggagawang lumikha ng mga ito) ay may karapatang kumuha at gumamit ng anumang produkto o serbisyo na kanilang nais o kailangan bilang kabayaran sa kanilang ambag sa paglikha ng mga produkto at serbisyo.<ref>[Augustin Souchy, "A Journey Through Aragon," sa Sam_Dolgoff (pat.), The Anarchist Collectives, ts. 10] (sa Ingles)</ref> === Ekonomiyang aklatan === Ang ekonomiyang aklatan (''library economy'') ay isang teoretikal na sistemang pang-ekonomiya para sa isang lipunan kung saan ang mga tradisyonal na tindahan ng tingi ay ganap na pinapalitan ng mga [[aklatan]] ng mga bagay (''libraries of things''). Ang mga ito ay mga organisasyong sama-samang pagmamay-ari ng isang [[pamayanan]] na nagpapahiram ng mga bagay na angkop sa sistemang pagpapahiram—lalo na yaong mga bagay na paminsan-minsan lamang gamitin subalit mahirap itabi o itago, tulad ng mga espesyal na kagamitang pangkusina at mga natatanging kagamitang [[Teknolohiya|teknolohikal]]. Kabilang din dito ang mga karaniwang ipinahihiram ng mga tradisyonal na aklatan, gaya ng mga [[aklat]], dyornal, at iba pang midya. Ang anumang bagay na hindi angkop na ipamahagi sa pamamagitan ng sistemang pagpapahiram ay sa halip ay malayang ipamamahagi batay sa pangangailangan. Nalalapat ito sa mga bagay na maaari lamang gamitin nang minsan o yaong nangangailangan ng napakahabang panahon bago mailipat ang pagmamay-ari, tulad ng [[pagkain]] at [[pabahay]].<ref>{{Cite web |url=https://www.law.georgetown.edu/environmental-law-review/blog/is-a-library-centric-economy-the-answer-to-sustainable-living/|title=Is a Library-Centric Economy the Answer to Sustainable Living?|website=law.georgetown.edu|access-date=2026-03-01|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://stimpunks.org/glossary/library-economy/|title=Library Economy - Stimpunks Foundation|website=stimpunks.org|access-date=2026-03-01|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://enlightenknowledge.com/library-economy-components-and-multifaceted-role/|title=Library Economy: Components and Multifaceted role|website=enlightenknowledge.com|access-date=2026-03-01|language=en}}</ref> Sa loob ng anarkismo, ang ekonomiyang aklatan ay isang iminungkahing paraan ng pag-oorganisa ng mga pinagkukunang-yaman at pamamahagi ng mga [[produkto]] at serbisyo batay sa mga komon (''commons''), malayang pagsasama (''free association''), at sama-samang pamamahala, sa halip na pribadong pagmamay-ari o kontrol ng estado.<ref name=":5">{{Cite book |last=Andrewism |url=https://theanarchistlibrary.org/library/andrewism-how-anarchy-works |title=How Anarchy Works |date=2024-05-01 |language=en}}</ref> Inilalarawan ito ni Andrewismo bilang isang paraan ng pag-unawa sa kung paano maisasagawa sa praktika ang mga prinsipyong anarkista sa larangan ng ekonomiya. Nakabatay ito sa tatlong pangunahing simulain: ''usufruct'' (malayang paggamit ng mga komon ayon sa pangangailangan), ''irreducible minimum'' (pinakamababang antas na hindi maipagkakait), at ''complementarity'' (pagkilala sa magkakaibang kakayahan at pangangailangan ng mga tao bilang magkatuwang at hindi magkakumpitensya).<ref name=":5" /> === Kontra-ekonomika === Ang kontra-ekonomika (''counter-economics'') ay isang teoryang pang-ekonomiya at rebolusyonaryong pamamaraan na binubuo ng tuwirang pagkilos na isinasagawa sa pamamagitan ng [[itim na pamilihan]] o abong pamilihan. Bilang isang termino, unang ginamit ito ng mga Amerikanong aktibista at teorista ng libertaryanismo na sina Samuel Edward Konkin III at J. Neil Schulman. Binigyang-kahulugan ito ni Konkin bilang pag-aaral o pagsasagawa ng "lahat ng mapayapang kilos ng tao na ipinagbabawal ng Estado."<ref>{{Cite web |title=Agorism: Revolutionary market anarchism |url=https://agorism.eu.org/ |access-date=2026-07-29 |website=Agorism: Revolutionary market anarchism |language=en-US}}</ref> Ang termino ay pinaikling anyo ng kontra-ekonomika laban sa establisimyento at maaari ring tawaging kontra-politika. Isinama ni Schulman ang kontra-ekonomika sa doktrina ni Konkin na agorismo,<ref>Afterword by Samuel Edward Konkin in ''Alongside Night'' (1999). Pulpless.com. p. 274. {{ISBN|1-58445-120-3}}. {{ISBN|978-1-58445-120-4}}. (sa Ingles)</ref> isang pilosopiyang panlipunan ng kaliwang libertaryanismo<ref>{{Cite web |title=Interview With Samuel Edward Konkin III |url=http://www.spaz.org/~dan/individualist-anarchist/software/konkin-interview.html |access-date=2026-07-29 |website=www.spaz.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=Apr 28, 2015|title=Black-Market Activism: Samuel Edward Konkin III and Agorism|url=https://www.libertarianism.org/columns/black-market-activism-samuel-edward-konkin-iii-agorism|archive-url=https://web.archive.org/web/20160514001633/http://www.libertarianism.org/columns/black-market-activism-samuel-edward-konkin-iii-agorism|archive-date=2016-05-14|access-date=2026-07-29|website=www.libertarianism.org}}</ref> at isang sangay ng anarkismong pampamilihan na nagtataguyod ng paglikha ng isang lipunan kung saan ang lahat ng ugnayan sa pagitan ng mga tao ay nakabatay sa kusang-loob na pagpapalitan.<ref name="Konkin">{{cite book|url=http://www.kopubco.com/pdf/An_Agorist_Primer_by_SEK3.pdf|title=An Agorist Primer|last=Konkin III|first=Samuel Edward|publisher=Kopubco|date=Disyembre 2008|access-date=21 Disyembre 2019|quote=The goal of agorism is the agora. The society of the open marketplace as near to untainted by theft, assault, and fraud as can be humanly attained is as close to a free society as can be achieved. And a free society is the only one in which each and every one of us can satisfy his or her subjective values without crushing others' values by violence and coercion.|language=en}}</ref> == Halimbawa ng pamayanang anarkista == === '''Rebolusyon sa Cataluña''' === Ang Rebolusyonaryong [[Cataluña]]{{Sfnm|1a1=Alexander|1y=1999|1p=754|2a1=Graham|2y=2002|2p=221|3a1=Paz|3y=2006|3p=512}} (Hulyo 21, 1936 – Mayo 8, 1937) ang panahong ang nagsasariling rehiyon ng Cataluña sa hilagang-silangang Espanya ay pinamamahalaan o malaki ang impluwensiya ng iba't ibang [[Unyon ng manggagawa|unyong manggagawa]], partidong pampulitika, at mga milisyang anarkista, sindikalista, komunista, at sosyalista noong panahon ng [[Digmaang Sibil ng Espanya|Digmaang Sibil sa Espanya]]. Bagaman nanatiling nasa kapangyarihan ang konstitusyonal na institusyon ng sariling pamahalaan ng Cataluña, ang Generalitat de Catalunya (na pinamumunuan ng ''Esquerra Republicana de Catalunya'' o ERC), at kinuha pa nito ang karamihan sa mga kapangyarihang dating nasa pamahalaang sentral ng Espanya sa nasasakupan nito, ang mga unyong manggagawa ang ''[[de facto]]'' na namahala sa malaking bahagi ng [[ekonomiya]] at mga puwersang [[militar]]. Kabilang dito ang Confederación Nacional del Trabajo (CNT, ''Pambansang Kompederasyon ng Paggawa''), na siyang pangunahing unyong manggagawa noong panahong iyon, at ang malapit na kaugnay nitong ''Federación Anarquista Ibérica'' (FAI, Pederasyong Anarkista ng [[Iberya]]). Mahalaga rin ang papel ng ''Unión General de Trabajadores'' (UGT, Pangkalahatang Unyon ng mga Manggagawa), ng ''Partido Obrero de Unificación Marxista'' (POUM, Partido ng mga Manggagawa para sa Marxistang Pagkakaisa), at ng ''Partit Socialista Unificat de Catalunya'' (PSUC, Nagkaisang Partidong Sosyalista ng Cataluña), na kinabibilangan ng dating Partido Komunista ng Cataluña. Nagsimula ang pamumunong sosyalista sa rehiyon kasabay ng Rebolusyong Espanyol ng 1936, na nagbunga ng pagkontrol ng mga manggagawa sa mga [[negosyo]] at [[pabrika]], kolektibong [[pagsasaka]] sa malaking bahagi ng kanayunan, at mga pag-atake laban sa mga nasyonalista ng Espanya at sa klerong Katoliko. Ang lumalaking impluwensiya ng Partido Komunista ng Espanya (PCE) sa pamahalaan ng Prenteng Popular, at ang hangarin nitong isabansa ang mga rebolusyonaryong komite at mga milisya, ay nagbunsod ng tunggalian laban sa CNT at POUM. Nauwi ito sa Mga Araw ng Mayo (''May Days''), at sa kalaunan ay napalitan ang CNT ng PSUC bilang pangunahing puwersang pampulitika sa Cataluña hanggang sa matalo sila ng mga puwersang Nasyonalista noong 1939. === '''Komunidad sa Manchuria''' === Ang Samahan ng mga Mamamayang Koreano sa Manchuria (''Korean People's Association in Manchuria'',<ref>{{Cite book |last=Dalessandro |first=Francesco |url=https://theanarchistlibrary.org/library/francesco-dalessandro-the-forgotten-anarchist-commune-in-manchuria |title=The Forgotten Anarchist Commune in Manchuria |date=2020 |language=en}}</ref> KPAM; {{Korean|hangul=재만한족총연합회}}; Agosto 1929 – Setyembre 1931) ay isang nagsasariling awtonomong prepektura sa [[Manchuria]] na tinitirhan ng humigit-kumulang dalawang milyong takas na [[Mga Koreano|Koreano]]. Matapos ang pananakop ng [[Hapon]] sa Korea, maraming anarkistang Koreano ang tumakas patawid ng hangganan patungong Manchuria, kung saan nagsimula silang mag-organisa ng isang ugnayan ng mutwal na pagtutulungan para sa mga lumikas na Koreano sa rehiyon. Kasama ang ilang nasyonalista na Koreano, itinatag nila ang KPAM upang magbigay ng pagkain, edukasyon, at pagtatanggol sa sarili sa mga kasapi nito. Hindi nagtagal, hinarap ng samahan ang pag-atake ng mga komunistang Koreano at sa mga [[Imperyo ng Hapon|imperyalistang Hapones]], na nagsagawa ng mga pagpaslang sa kanilang mga pinuno. Ang pananakop ng Hapon sa Manchuria ang nagwakas sa eksperimentong anarkista, at marami sa mga kasapi nito ang tumakas patungong [[Tsina]] upang ipagpatuloy ang pakikipaglaban laban sa Imperyo ng Hapon. === '''Kilusang Makhno (Makhnovschina)''' === Ang Makhnovshchina ({{Langx|uk|Махновщина|translit=Makhnovshchyna}}, {{IPA|uk|mɐxˈnɔu̯ʃtʃɪnɐ|IPA}}) ay isang malawakang kilusan na naglalayong itatag ang anarkistang komunismo sa panahon ng Digmaan para sa Kalayaan ng Ukraine noong 1917–1921. Ipinangalan ito kay Nestor Makhno,<ref>{{Cite book |last=Kuznetsov |first=Michael |url=https://theanarchistlibrary.org/library/michael-kuznetsov-the-makhnovshchina-through-the-prism-of-the-psyche |title=The Makhnovshchina through the Prism of the Psyche |language=en}}</ref> ang punong kumandante ng Rebolusyonaryong Hukbong Insurhente ng Ukranya (''Revolutionary Insurgent Army of Ukraine''). Layunin ng kilusan na lumikha ng isang sistema ng mga malalayang sobyet na mamamahala sa paglipat tungo sa isang lipunang walang estado at walang uri. Kinontrol nito ang mga teritoryo sa timog at silangang [[Ukranya]]. Unang lumakas ang kilusang Makhnobista kasunod ng [[Rebolusyong Pebrero]], nang magtatag ito ng ilang komunang agrikultural sa bayan ni Makhno na Huliaipole. Matapos kumampi sa mga [[Bolshevik]] sa panahon ng Digmaang Ukranyano–Sobyet, napilitang kumilos nang lihim ang mga Makhnobista dahil sa pananalakay ng Austro-Aleman, at nagsagawa sila ng digmaang gerilya laban sa [[Gitnang Kapangyarihan]] sa buong 1918. Pagkaraan ng tagumpay ng mga insurhente sa Labanan sa Dibrivka, nakontrol ng Makhnovshchina ang malaking bahagi ng lalawigan ng Katerynoslav at nagsimulang magtatag ng mga institusyong anarkista-komunista. Isang Panrehiyong Kongreso ng mga Magsasaka, Manggagawa, at mga Insurhente ang ipinatawag upang isaayos ang pampulitika at pang-ekonomiyang pamamahala ng rehiyon, at itinatag ang Rebolusyonaryong Konsehong Militar (''Military Revolutionary Council'') bilang ''de facto'' na sangay tagapagpaganap ng kilusan. Napaliligiran ng iba't ibang kaaway sa lahat ng panig, bumagsak ang depensa ng mga Makhnobista sa labanan para sa Donbas dahil sa pagsulong ng Puting Kilusan (''White movement'') noong Hunyo 1919. Dahil dito, napilitang umurong ang mga Makhnobista patungong Kherson, kung saan muling inayos ang kanilang hukbo at nagsagawa ng matagumpay na kontra-opensiba laban sa mga Puti sa Labanan sa Peregonovka. Matapos mapigilan ang pagsulong ng mga Puti, nakontrol ng mga Makhnobista ang malaking bahagi ng timog at silangang Ukranya sa huling bahagi ng 1919, at nasakop pa nila ang ilang malalaking lungsod na industriyal, sa kabila ng pagiging isang kilusang pangunahing binubuo ng mga magsasaka. Nagwakas ang pamamahala ng mga Makhnobista sa rehiyon nang lusubin ng Pulang Hukbo (''Red Army'') ang Ukranya noong Enero 1920, na nagsimula sa Tunggaliang Bolshevik–Makhnobista. Nagsagawa ang mga Makhnobista ng digmaang gerilya laban sa Pulang Hukbo, na nagpapatupad ng mga patakarang Bolshevik tulad ng Pulang Teror (''Red Terror'') at komunismong pandigma. Malawak ang suportang natanggap ng mga Makhnobista mula sa kanilang baseng magsasaka. Bagaman pansamantalang nagkaroon ng kapayapaan ang dalawang panig sa pamamagitan ng Kasunduang Starobilsk upang labanan ang mga nalalabing pwersa ng Puting Kilusan, muli ring sinalakay ng Pulang Hukbo ang mga Makhnobista at tuluyang natalo ang mga ito pagsapit ng Agosto 1921. Ang mga pangunahing pinuno ng Makhnobista ay napilitang magtungo sa pagkatapon, natalo sa labanan, o nabihag at pinaslang ng Pulang Hukbo. === Zomia === Ang Zomia ay isang katawagang [[Heograpiya|heograpikal]] na ipinakilala noong 2002 ng historyador na si Willem van Schendel ng [[Unibersidad ng Amsterdam]]<ref>{{cite web |url=https://socialhistory.org/en/staff/willem-van-schendel|title=Willem van Schendel|website=International Institute of Social History|accessdate=Nobyembre 28, 2010|language=en}}</ref><ref>{{cite book |date=2005|editor-last1=Kratoska|editor1-first=P. H.|editor2-last=Raben|editor2-first=R.|editor3-last=Nordholt|editor3-first=H. S.|title=Locating Southeast Asia: Geographies of Knowledge and Politics of Space|publisher=Singapore University Press|page=v|isbn=9971-69-288-0|language=en}}</ref> upang tukuyin ang malawak na bahagi ng kalupaang [[Timog-silangang Asya]] na sa kasaysayan ay nanatiling lampas sa kontrol ng mga pamahalaang nakabatay sa mga sentro ng populasyon sa mga kapatagan.<ref>{{cite book |last=van Schendel|first=W.|chapter=Geographies of knowing, geographies of ignorance: Jumping scale in Southeast Asia|date=2005|editor-last1=Kratoska|editor1-first=P. H.|editor2-last=Raben|editor2-first=R.|editor3-last=Nordholt|editor3-first=H. S.|title=Locating Southeast Asia: Geographies of Knowledge and Politics of Space|publisher=Singapore University Press|isbn=9971-69-288-0|language=en}}</ref> Ang aklat na ''The Art of Not Being Governed: An Anarchist History of Upland Southeast Asia'' (''Ang Sining ng Hindi Pagpapasakop sa Pamamahala: Isang Anarkistang Kasaysayan ng Bulubunduking Timog-Silangang Asya'') ng Amerikanong antropologong si James C. Scott, na inilathala noong 2009, ay sinusuri nito ang mataas na bulubunduking rehiyon ng Zomia sa Timog-Silangang Asya.<ref name="Scott-2009">{{cite book |last1=Scott|first1=James C|title=The Art of Not Being Governed: An Anarchist History of Upland Southeast Asia|date=30 Setyembre 2009|publisher=Yale University Press|location=New Haven|isbn=9780300152289|url=https://yalebooks.yale.edu/book/9780300152289/art-not-being-governed|accessdate=20 Abril 2020|format=Matigas na pabalat|language=en}}</ref><ref name="Truthout-2011">{{cite web|last=Sethness|first=Javier|title=Refugees' Descendants in Southeast Asia Prove Stateless Society Is Possible|url=http://www.truth-out.org/opinion/item/1950:refugees-descendants-in-southeast-asia-prove-stateless-society-is-possible|website=Truthout|format=Review|date=3 Hulyo 2011|accessdate=20 April 2020|language=en}}</ref> Ayon kay Scott, ang humigit-kumulang 100 milyong naninirahan sa Zomia ay binubuo ng mga minoryang [[etniko]] na may "tunay na nakalilitong pagkakaiba-iba ng mga etnisidad at [[wika]]". Sa loob ng mahabang panahon, iniwasan nilang mapasailalim sa pamamahala o dominasyon ng mga nakapaligid na imperyo, kultura, o pamahalaan. Kabilang sa mga pangkat na ito ang mga Akha, Hmong, Karen, Lahu, Mien, at Wa.<ref name="Chronicle-2011">{{cite news|last=Hammond|first=Ruth|title=The Battle Over Zomia|url=https://chronicle.com/article/The-Battle-Over-Zomia/128845/|work=The Chronicle of Higher Education|date=4 Setyembre 2011|accessdate=20 Abril 2020|language=en}}</ref> === Exarcheia ng Gresya === Ang Exarcheia ({{Langx|el|Εξάρχεια}}, {{IPA|el|eˈksarçi.a|pron}}) ay isang kapitbahayan sa gitnang bahagi ng [[Atenas]], [[Gresya]], na malapit sa makasaysayang gusali ng [[National Technical University of Athens|Pambansang]] [[National Technical University of Athens|Teknikal na Unibersidad ng Atenas]].<ref name=":16">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/cities/2019/aug/26/athens-police-poised-to-evict-refugees-from-squatted-housing-projects|title=Inside Exarcheia: the self-governing community Athens police want rid of|first1=Alex|last1=King|first2=Ioanna|last2=Manoussaki-Adamopoulou|newspaper=The Guardian|date=26 Agosto 2019|access-date=12 Hunyo 2020|via=www.theguardian.com|archive-date=26 Agosto 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190826080334/https://www.theguardian.com/cities/2019/aug/26/athens-police-poised-to-evict-refugees-from-squatted-housing-projects|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kontogianni|first=Bella|date=30 Abril 2021|title=Exarcheia: Most Misunderstood Neighborhood in Athens|url=https://greekreporter.com/2021/04/30/exarcheia-most-misunderstood-neighborhood-in-athens/|access-date=|website=Greek Reporter|language=en-US|quote=Often referred to as the anarchist neighborhood of Athens [...]|archive-date=30 Abril 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210430204823/https://greekreporter.com/2021/04/30/exarcheia-most-misunderstood-neighborhood-in-athens/|url-status=live}}</ref> Ang pangalang ''Exarcheia'' ay nagmula sa isang negosyante noong ika-19 na siglo na nagngangalang Exarchos ({{Langx|el|Έξαρχος|links=no}}), na nagbukas ng isang malaking tindahang pangkalahatan sa lugar. Ang Exarcheia ay nasa hangganan ng Kolonaki sa silangan at napapaligiran ng Kalye Patission, Kalye Panepistimiou, at Abenida Alexandras. [[File:Street_in_Exarcheia,_Greece.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Street_in_Exarcheia,_Greece.jpg|left|thumb|Kalye sa Exarcheia]] Ang Exarcheia ay nabuo sa pagitan ng 1870 at 1880 sa dating hangganan ng lungsod ng Atenas at nagkaroon ng mahalagang papel sa panlipunan at pampolitikang buhay ng Gresya. Dito naganap ang Pag-aalsa sa Politekniko ng Atenas noong Nobyembre 1973. Noong Disyembre 2008, ang pagpatay ng isang pulis sa 15-taong-gulang na si Alexandros Grigoropoulos sa Exarcheia ay nagbunsod ng malawakang pag-aalsa sa buong Gresya. Ang Exarcheia ay isang lugar na tinitirhan ng maraming [[intelektuwal]] at mga alagad ng sining, at tahanan din ng iba't ibang pangkat na may motibong pampolitika. Isa rin itong sentro ng sining kung saan regular na idinaraos ang mga pagtatanghal sa teatro at mga konsyerto sa paligid ng pangunahing [[liwasan]]. Matatagpuan din sa Exarcheia ang punong himpilan ng PASOK, isang partidong pampolitika sa Gresya na sumuporta sa mga patakarang pagtitipid na ipinataw ng [[Unyong Europeo]] noong 2009. Dahil dito, naging madalas itong puntiryahin ng mga anarkista sa kanilang mga pag-atake.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-greece-attack-bullets/gun-used-in-greek-pasok-shooting-favored-by-one-guerrilla-group-police-idUSKBN1D71GD|title=Gun from Greek PASOK shooting used in past guerrilla attacks -police|date=7 Nobyembre 2017|work=Reuters|access-date=5 Pebrero 2018|archive-date=5 Pebrero 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180205184347/https://www.reuters.com/article/us-greece-attack-bullets/gun-used-in-greek-pasok-shooting-favored-by-one-guerrilla-group-police-idUSKBN1D71GD|url-status=live|language=en}}</ref> Ang mga himpilan ng pulisya at iba pang simbolo ng awtoridad (at kapitalismo), gaya ng mga [[bangko]], ay madalas ding maging target ng mga pangkat na nasa dulong kaliwa ng politika.<ref>{{Cite web |last=Antonova|first=Angela|date=2026-07-31|title=Greek anarchist youths throw petrol bombs at cars outside central Athens police station|url=https://english.pravda.ru/news/hotspots/90534-police_station/|access-date=2026-08-01|website=english.pravda.ru|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=2008-12-07|title=Greek police shooting sparks riot|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7769710.stm|access-date=2026-08-01|language=en-GB}}</ref> Makikita rin sa Exarcheia ang maraming halimbawa ng mga ''graffiti'' na laban sa kapitalismo.<ref>{{cite news|last1=Pilic|first1=Damir|title=Red Revival: The Fall and Rise of Karl Marx|url=http://www.balkaninsight.com/en/article/red-revival-the-fall-and-rise-of-karl-marx-10-16-2015|agency=Balkan Insight|date=23 Nobyembre 2015|access-date=3 Oktubre 2016|archive-date=12 Disyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181212124708/http://www.balkaninsight.com/en/article/red-revival-the-fall-and-rise-of-karl-marx-10-16-2015|url-status=live|language=en}}</ref> Mayroon ding isang sariling pinamamahalaang estrukturang pangkalusugan na nagbibigay ng mga serbisyong medikal sa lugar.<ref>{{Cite web |date=2015-10-13|title=Aυτοοργανωμένη Δομή Υγείας Εξαρχείων (Α.Δ.Υ.Ε.) {{!}} Κάτοικοι, συλλογικότητες και κοινωνικά εγχειρήματα Εξαρχείων|url=http://syl-kat-exarcheion.espivblogs.net/%CE%BA%CE%BF%CE%B9%CE%BD%CF%89%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CF%8C-%CE%B9%CE%B1%CF%84%CF%81%CE%B5%CE%AF%CE%BF|access-date=10 Disyembre 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20151013024209/http://syl-kat-exarcheion.espivblogs.net/%CE%BA%CE%BF%CE%B9%CE%BD%CF%89%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CF%8C-%CE%B9%CE%B1%CF%84%CF%81%CE%B5%CE%AF%CE%BF|archive-date=13 Oktubre 2015|language=Griyego}}</ref> Ang mga protesta na nagsisimula sa Exarcheia ay nagpapakita ng samu't saring pormasyong pampolitika at mga koalisyon, kabilang ang mga kabataang napagkaitan ng oportunidad, mga migrante, mga kontra-awtoritaryo, mga anarkista, at mga mamamayang [[Gresya|Griyego]] mula sa katamtaman hanggang sa pinakamatitinding panig ng magkabilang dulo ng pampolitikang ispektro.<ref name=":8">{{Cite journal|last=Astrinaki|first=R.|title="(Un)hooding" a Rebellion: The December 2008 Events in Athens|journal=Social Text|volume=27|issue=4 101|pages=97–107|doi=10.1215/01642472-2009-056|year=2009|language=en}}</ref><ref name=":9">{{Cite journal|last=Apoifis|first=Nicholas|title=Fieldwork in a furnace: anarchists, anti-authoritarians and militant ethnography|journal=Qualitative Research|volume=17|issue=1|pages=3–19|doi=10.1177/1468794116652450|year=2017|s2cid=148163559|doi-access=free|language=en}}</ref> == Oposisyon sa anarkismo == === Liberalismo === Ang [[liberalismo]] at anarkismo ay parehong kumikilala sa halaga ng indibidwal na kalayaan, subalit lubos silang nagkakasalungat pagdating sa usapin ng pamahalaan. Ang anarkismo ay may matinding pagdududa sa moral na batayan ng estado.<ref>{{Citation |last=Fiala |first=Andrew |title=Anarchism |date=2025 |url=https://plato.stanford.edu/archives/win2025/entries/anarchism/ |work=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |edition=Tagniyebe 2025 |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |language=en |access-date=2026-08-01 |editor2-last=Nodelman |editor2-first=Uri}}</ref> Isinusulong nito ang ganap na pagbuwag sa pamahalaan at sa lahat ng sapilitang herarkiya upang mapalitan ang mga ito ng boluntaryong samahan at kapayapaang nakabatay sa pinagkasunduan. Sa kabilang banda, naniniwala naman ang liberalismo na makatwiran at kailangan ang mga institusyong pampolitika tulad ng konstitusyonal na demokrasya at ang batas (''rule of law'').<ref>{{Cite web |title=Liberalism - Routledge Encyclopedia of Philosophy |url=https://www.rep.routledge.com/articles/thematic/liberalism/v-1 |access-date=2026-08-01 |website=www.rep.routledge.com |language=en}}</ref> Para sa mga liberal, ang limitadong pamahalaan ay mahalaga upang maprotektahan ang mga karapatan at interes ng bawat indibiduwa. Magkaiba rin ang kanilang pananaw sa ekonomiya. Suportado ng liberalismo ang kapitalismo at [[malayang pamilihan]]. Tinututulan naman ng karamihang anarkista ang pribadong pag-aari. Nais ng mga anarkista ang kolektibong pamamahala sa komunidad. Gumagamit ang liberalismo ng batas at mga reporma. Ang anarkismo naman ay naniniwala sa direktang aksyon.<ref>{{Cite web |title=Anarchism and Liberalism – Earlham Sociology and Politics Pages |url=https://earlhamsociologypages.uk/anarchliber/ |access-date=2026-08-01 |language=en-GB}}</ref> === Pasismo === Ang [[pasismo]] ay isang malayong-kanang [[ideolohiya]] na nagtataguyod ng pamahalaang awtoritaryo. Sa sistemang ito, ang kapakanan ng mamamayan ay ganap na isinusuko sa ilalim ng interes ng isang makapangyarihang [[diktador]]. Karaniwan nitong ipinagbabawal ang kalayaan ng indibiduwal, tinututulan ang [[demokrasya]], at gumagamit ng puwersa ng militar upang supilin ang anumang uri ng oposisyon. Sa kabilang dako, ang anarkismo ay isang radikal na pilosopiyang pampolitika na naglalayong tuluyang buwagin ang estado at pamahalaan. Naniniwala ang anarkismo na ang lahat ng usapin ng tao ay dapat pamahalaan ng mga indibiduwal sa pamamagitan ng boluntaryong pagsasama-sama nang walang sapilitang awtoridad.<ref>{{Cite web |title=Anarkismo {{!}} Southeast Asian Anarchist Library |url=https://sea.theanarchistlibrary.org/library/joseph-a-labadie-anarkismo-tl |access-date=2026-08-01 |website=sea.theanarchistlibrary.org}}</ref> Layunin nitong lumikha ng isang egalitaryo o pantay-pantay na lipunan na walang herarkiya, kung saan ang kaayusan ay nagmumula sa kusang-loob na pagtutulungan ng mamamayan at hindi sa utos ng batas o pinuno.<ref>{{Cite web |title=Anarkismo {{!}} libcom.org |url=https://libcom.org/article/anarkismo |access-date=2026-08-01 |website=libcom.org |language=en}}</ref> Ang historikal na pananaw sa pasismo ay nagsilbing marahas na alternatibo sa anarkiya sa pamamagitan ng pagpataw ng Ganap na Estado.<ref>{{Cite journal |date=1926-01-01 |title=Fascism as an Alternative to Anarchy |url=https://online.ucpress.edu/currenthistory/article/23/4/522/123829/Fascism-as-an-Alternative-to-Anarchy |journal=Current History |language=en |volume=23 |issue=4 |pages=522–524 |doi=10.1525/curh.1926.23.4.522 |issn=0011-3530}}</ref> Sa kabilang banda, ipinapakita na ang anarkismo ay tumatayo bilang direktang paglaban sa pasismo, na nagtataguyod ng lipunang walang herarkiya at tiraniya.<ref>{{Cite web |title=Spanish civil war {{!}} libcom.org |url=https://libcom.org/tags/spanish-civil-war |access-date=2026-08-01 |website=libcom.org |language=en}}</ref> === Pagkamabansa === Ang [[nasyonalismo]] at anarkismo ay dalawang magkaibang kaisipang pampulitika: pinapahalagahan ng nasyonalismo ang pagmamahal sa bayan at kapangyarihan ng estado, habang tinututulan naman ng anarkismo ang pamahalaan at lahat ng uri ng hirarkiya. Sa konteksto ng kasaysayan, ang dalawang kaisipang ito ay nag-abot at nag-impluwensya sa mga kilusang mapagpalaya. Ang mga bayani at propagandistang Pilipino tulad nina [[José Rizal|Jose Rizal]] at [[Isabelo de los Reyes]] ay nakasalamuha at naimpluwensyahan ng mga ideyang anarkista habang nasa Espanya.<ref>{{Cite book |last=Fernandez |first=Erwin S. |url=https://theanarchistlibrary.org/library/erwin-s-fernandez-anarchism-in-the-philippines |title=Anarchism in the Philippines |date=2009 |language=en}}</ref> Ang nasyonalismo ay ginamit upang pagbuklurin ang [[mga Pilipino]] para itatag ang sariling pamahalaan laban sa mga Kastila, samantalang ang anarkismo naman ay nagbigay-inspirasyon sa mga maagang unyon ng mga manggagawa upang labanan ang mapang-aping sistema nang walang pag-asa sa sentralisadong kapangyarihan. Ang modernong bansa-estado at ang institusyon ng pribadong ari-arian ay direktang kasalungat ng anarkistang konsepto ng tunay na [[kalayaan]] o kalayaan bilang kawalan ng dominasyon. Ang nasyonalismo na nagtatanggol sa kapangyarihan ng estado ay isang estruktural na hadlang na nagpapanatili ng dominasyon, na radikal na tinatanggihan ng anarkismo. Ang nasyonalismo ay itinuturing na isang mapanlinlang na kasangkapan ng gobyerno upang panatilihin ang kontrol sa mga [[Pagkamamamayan|mamamayan]] sa pamamagitan ng pagpukaw ng [[patriyotismo]] o huwad na pagmamahal sa bayan.<ref name=":6">{{Cite book |last=Anonymous |url=https://theanarchistlibrary.org/library/anonymous-anarchism-and-nationalism |title=Anarchism and Nationalism |date=1970 |language=en}}</ref> Madalas gamitin ng mga tradisyonal na partidong pampolitika—maging ng tinatawag na "kaliwang" grupo—ang mga kilusang pambansang pagpapalaya para lamang sa sarili nilang ambisyon na makamit at mapanatili ang kapangyarihan ng estado<ref name=":6" />. Sa sandaling maupo sa puwesto ang isang bagong pamahalaan, muli nitong pinapalakas ang mga pambansang hangganan at militarismo, na nagreresulta pa rin sa kawalan ng tunay na kalayaan.<ref name=":6" /> Dahil dito, hayagang tinatanggihan ng anarkismo ang nasyonalismo at anumang rebolusyon na naglalayon lamang na magpalit ng mga pinuno o magtatag ng bagong naghaharing uri.<ref name=":6" /> Ang tunay na sagot ng anarkismo laban sa [[imperyalismo]] ay hindi ang pagtatayo ng mga reaksyonaryong rehimeng nasyonalista, kundi ang isang pandaigdigang rebolusyong panlipunan.<ref name=":6" /> Nilalayon nitong tuluyang gibain ang lahat ng artipisyal na pambansa, [[Relihiyon|relihiyoso]], at rasyal na harang na naghihiwalay sa mga manggagawa at mamamayan ng mundo.<ref name=":6" /> === Pamahalaang sosyalista === Nagkakaiba ang [[sosyalismo]] at anarkismo sa isang pangunahing usapin: ang pangangailangan ng isang estado. Ipinapalagay ng pananaw ng sosyalismo na ang paggamit at pamamahagi ng mga yaman ng lipunan ay dapat kontrolin at planuhin ng isang pamahalaang halal ng mamamayan upang magsilbing kasangkapan ng [[katarungan]]. Umaasa ang mga sosyalista sa sentral na kapangyarihang ito at sa sentralisadong pagpaplano upang pangasiwaan ang produksyon at makatarungang maipamahagi ang kayamanan sa buong lipunan. Sa kabilang banda, itinuturing ng mga anarkista na ang anumang sentralisadong pamahalaan ay likas na mapaniil at nakasasama sa [[pag-unlad]] ng sangkatauhan. Ang anarkismo ay hayagang tumututol sa awtoridad ng estado at sa halip ay nagtataguyod ng ganap na sariling pamamahala. Naniniwala ang mga anarkista na ang lipunan ay dapat organisahin batay lamang sa kusang-loob na pagsang-ayon ng mga tao at sa malalayang samahang [[boluntaryo]], na tuluyang nag-aalis sa mga mapamilit na hirarkiyang ginagamit ng isang sosyalistang estado. Sa tradisyon ng o sosyalismo ng estado, naniniwala silang kailangang gamitin ang kontrol ng gobyerno upang pamahalaan ang produksyon, [[yaman]], at mga ari-arian para sa publiko. Ayon sa makasaysayang sanaysay na ''State Socialism and Anarchism'' ni Benjamin Tucker,<ref>{{Cite web |last=Tucker |first=Benjamin R. |date=1888 |title=STATE SOCIALISM AND ANARCHISM: How Far They Agree, and Wherein They Differ |url=https://cooperative-individualism.org/tucker-benjamin_state-socialism-and-anarchism-1888.pdf |access-date=Agosto 2, 2026 |website=cooperative-individualism.org |language=en}}</ref> ang sistemang ito ay naglalayong gawing isang malawak na burukrasya ang nasyon kung saan ang estado ang nag-iisang tagapamahala ng industriya upang tuluyang burahin ang kapitalistang kompetisyon. Para sa mga sosyalista, ang awtoridad ng pamahalaan ay isang pansamantala ngunit kinakailangang hakbang upang protektahan ang mga manggagawa at ipatupad ang pagkakapantay-pantay. Sa kabilang banda, tahasang tinatanggihan ng anarkismo ang argumentong ito at itinuturing ang estado bilang ugat ng kawalan ng [[kalayaan]]. Sa [[Akademikong larangan|akademikong]] pagsusuri,<ref>{{Cite journal |last=Shaffer |first=Kirwin |date=2023-01-02 |title=Anarchists vs. the State: As Latin America swings left, activists keep alive a long anarchist tradition of critiquing the limits of state power. For them, the real alternatives are in communities, workplaces, and the streets. |url=https://doi.org/10.1080/10714839.2023.2184080 |journal=NACLA Report on the Americas |language=en |volume=55 |issue=1 |pages=74–81 |doi=10.1080/10714839.2023.2184080 |issn=1071-4839}}</ref> ang mga anarkista ay mahigpit na sumasalungat sa kahit anong uri ng hirarkikong na pamahalaan. Naniniwala sila na kapag ang kapangyarihan ay ibinigay sa isang sosyalistang estado, ang burukrasya nito ay likas na magiging mapaniil at hindi kusang maglalaho. Sa halip na dumaan sa pamahalaan, isinusulong ng anarkismo ang agarang pagbuo ng lipunan mula sa ibaba pataas (''bottom-up'') sa pamamagitan ng mga boluntaryong unyon at malayang kooperasyon ng mga tao. === Teokrasya === Ang [[teokrasya]] at anarkismo ay dalawang magkaibang sistema ng pamamahala. Sa teokrasya, ang pamahalaan ay pinamumunuan ng mga pinuno ng relihiyon at ang mga batas ay ibinabatay sa utos ng [[Diyos]], kung saan may mataas na kontrol ang estado sa buhay at paniniwala ng mga mamamayan. Isang modernong halimbawa nito ay ang [[Apganistan]] sa ilalim ng [[Taliban]], kung saan pinatatakbo ang bansa bilang isang teokratikong estado.<ref>{{Cite web |date=Enero 23, 2026 |title=Afghanistan: Taliban consolidate theocratic State while the humanitarian crisis deepens, EUAA report finds {{!}} European Union Agency for Asylum |url=https://www.euaa.europa.eu/news-events/afghanistan-taliban-consolidate-theocratic-state-while-humanitarian-crisis-deepens-euaa-report-finds |access-date=2026-08-02 |website=www.euaa.europa.eu |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Politics |first=Oishimaya Sen Nag |date=2025-03-14 |title=Countries With A Theocratic Government Today |url=https://www.worldatlas.com/government/countries-with-a-theocratic-government-today.html |access-date=2026-08-02 |website=WorldAtlas |language=en-US}}</ref> Sa [[Kasaysayan ng Pilipinas|kasaysayan naman ng Pilipinas]], masasalamin ang sistemang ito sa tinawag ni [[Marcelo H. del Pilar]] na "''La Frailocracia''" o pamahalaan ng mga [[prayle]] noong [[Imperyong Kastila|rehimeng Espanyol]]. Sa kaniyang mismong akda na ''Frailocracy in the Philippines'' (na inilathala sa Ingles ng [[Pambansang Komisyong Pangkasaysayan]]),<ref>{{Cite book |last=Pilar |first=Marcelo H. del Del |author-link=Marcelo H. del Pilar |url=https://openlibrary.org/books/OL3853103M/Frailocracy_in_the_Philippines |title=Frailocracy in the Philippines |date=1979 |publisher=National Historical Institute |location=Manila}}</ref> masusing idinokumento ang naging kasaysayan ng ugnayan ng relihiyon at estado, kung saan ang mga prayle ang siyang humawak sa tunay na kapangyarihang pampolitika sa kolonya.<ref>{{Cite web |last=Guerrero |first=Leon Ma. |author-link=Leon Maria Guerrero |date=1952-12-13 |title=Del Pilar, December 13, 1952 |url=https://philippinesfreepress.wordpress.com/1952/12/13/del-pilar-december-13-1952/ |access-date=2026-08-02 |website=The Philippines Free Press Online |language=en}}</ref> Sa kabilang banda, ang anarkismo ay ganap na kataliwasan nito dahil tinatanggihan nito ang anumang uri ng gobyerno, pinuno, o relihiyosong awtoridad sa lipunan. Naniniwala ang mga anarkista na kayang mag-organisa ng lipunan ang mga tao sa pamamagitan ng boluntaryong kooperasyon at pagkakapantay-pantay nang walang nagdidiktang estado, na siyang kabaligtaran ng mahigpit na hirarkiya at dogmang ipinatutupad sa sistemang teokratiko. === Demokrasya ng nakararami === Ang [[demokrasya]] ng nakararami ay nakabatay sa sama-samang pagpapasya kung saan ang pasya ng nakararami ang namamayani sa minorya o sa buong pangkat, na sinusuportahan ng mapamilit na kapangyarihan ng mga institusyon. Tinatanggihan naman ng anarkismo ang lahat ng anyo ng di-boluntaryong hirarkiya, sentralisadong pamamahala, at pamimilit na isinasagawa ng estado.<ref>{{Citation |last=Clark |first=Patricia |title=Anarchism and Democracy |date=2003 |url=https://sk.sagepub.com/dict/edvol/understanding-democratic-politics/chpt/anarchism-democracy |work=Understanding Democratic Politics: An Introduction |pages=261–270 |place=1 Oliver's Yard, 55 City Road, London EC1Y 1SP United Kingdom |publisher=SAGE Publications Ltd |doi=10.4135/9781446220962.n26 |isbn=978-0-7619-7183-2 |access-date=2026-08-02 |last2=Gemie |first2=Sharif}}</ref><ref>{{Cite book |last=Baker |first=Zoe |url=https://theanarchistlibrary.org/library/zoe-baker-anarchism-and-democracy |title=Anarchism and Democracy |date=2022-04-18 |language=en}}</ref> Sa halip, itinataguyod nito ang kusang-loob na pagsasama at, sa pangkalahatan, ang pagtutulungang nakabatay sa pagkakasundo ng lahat o konsenso.<ref>{{Cite book |last=Baker |first=Zoe |url=https://theanarchistlibrary.org/library/zoe-baker-myths-about-anarchism-democracy-and-decision-making |title=Myths About Anarchism, Democracy, and Decision-Making |date=2025-12-30 |language=en}}</ref> === Kapitalismo at panlipunang pamilihan === Ang [[kapitalismo]], ang ekonomiyang panlipunang [[pamilihan]], at ang anarkismo ay magkakaibang sistemang pampulitika at pang-ekonomiya na nakabatay sa kani-kanilang pananaw hinggil sa kapangyarihan ng pamahalaan, pagmamay-ari ng ari-arian, at mga pamilihan. Ang kapitalismo ay umaasa sa pribadong pagmamay-ari at sa hangaring [[Kita|kumita]], ang ekonomiyang panlipunang pamilihan ay nagdaragdag ng matitibay na patakaran ng estado para sa kapakanang panlipunan, samantalang ang anarkismo ay naglalayong ganap na buwagin ang awtoridad ng estado at ang mga tradisyunal na hirarkiya. Ang kapitalismo at anarkismo ay may magkatunggaling pananaw sa lipunan at kalikasan ng tao. Sa usapin ng pamahalaan, tinatanggap ng kapitalismo ang estado bilang tagapagtanggol ng mga [[kontrata]] at pribadong ari-arian, samantalang ganap na tinatanggihan ng anarkismo ang pamahalaan dahil itinuturing itong mapang-api. pagdating naman sa ari-arian, ang kapitalismo ay nakasalalay sa pribadong pagmamay-ari upang kumita ng tubo, ngunit para sa anarkismo, ang mga kagamitan sa produksyon ay dapat pag-arian ng komunidad o ng mga manggagawa mismo.<ref>{{Cite web |date=2025-08-03 |title=Capitalism vs Anarchism: Understanding Two Radical Visions - VOICES OF CAPITALISM |url=https://voicesofcapitalism.com/capitalism-vs-anarchism/ |access-date=2026-08-02 |language=en-US}}</ref> Sa huli, ang kapitalismo ay umaasa sa [[malayang pamilihan]] kung saan ang lakas-paggawa ay binabayaran ng [[sahod]] bilang produkto, samantalang itinuturing ng anarkismo na mapagsamantala ang sistemang ito at mas pinapaboran ang pagtutulungan at kolektibong pamamahala para sa pangangailangan ng [[pamayanan]]. === Komunismong awtoritaryo (Marxismo-Leninismo-Maoismo) === Kapwa layunin ng [[Marxismo]]-[[Leninismo]]-[[Maoismo]]<ref>{{Cite web |last=KC |first=Arjan |date=2025-12-15 |title=Communism Ideologies Marxism Leninism... |url=https://gurkhatech.com/communism-ideologies-marxism-leninism-maoism/ |access-date=2026-08-02 |website=Gurkha Technology |language=en-US}}</ref> at anarkismo ang pagtatatag ng isang walang-uri at walang-estado na lipunang [[Komunismo|komunista]], subalit lubos silang nagkakaiba sa paraan kung paano ito makakamit. Gumagamit ang mga grupong Marxista-Leninista-Maoista ng isang sentralisadong partidong taliba at isang makapangyarihang estado upang durugin ang kapitalismo. Samantala, tinatanggihan ng mga anarkista ang lahat ng estado at herarkiya mula pa lamang sa simula, at sa halip ay itinataguyod ang sariling pamamahala at kusang-loob na pagtutulungan. Nailalarawan ang tagisan ng Marxismo-Leninismo-Maoismo (MLM) at anarkismo sa Pilipinas sa pamamagitan ng magkaibang diskarte ng mga militanteng grupo at mga lokal na komunidad.<ref name=":7" /> Ang mga organisasyong MLM sa bansa, tulad ng [[Bagong Hukbong Bayan]] (NPA) at mga pambansang-demokratikong alyansa, ay kumikilos sa ilalim ng gabay ng mga turo nina [[Karl Marx|Marx]], [[Vladimir Lenin|Lenin]], at [[Mao Zedong]], kung saan sentralisado ang pamumuno at may malinaw na hirarkiya ng mga kadre. Sa kabilang banda, ang mga lokal na anarkista sa Pilipinas ay tahasang tumatanggi sa ideya ng iisang pinuno o organisasyon. Malaki rin ang pagkakaiba ng dalawang panig pagdating sa konsepto ng nasyonalismo at paraan ng pagbabago. Ang kilusang MLM sa [[Pilipinas]] ay tradisyonal na gumagamit ng diskursong "makabayan" na hango sa diwa ng mga rebolusyonaryo tulad ni [[Andrés Bonifacio|Andres Bonifacio]] upang pukawin ang damdamin ng mga manggagawa at [[magsasaka]].<ref name=":7">{{Cite book |last=Ladrido |first=Portia |url=https://theanarchistlibrary.org/library/portia-ladrido-the-anarchists-making-a-difference-in-philippine-society#toc2 |title=The anarchists making a difference in Philippine society |date=2017-09-28 |language=en}}</ref> Para sa mga anarkista, isang malaking kontrahan ang maging makabayan habang isinusulong ang isang lipunang walang estado. Habang ang mga Maoista ay nakatutok sa Matagalang Digmaang Bayan upang agawin ang kapangyarihan ng pamahalaan, kinukuwestiyon ng mga anarkista ang armadong pakikibaka dahil sa panganib na tuluyan nitong maubos ang [[kalikasan]] bago pa man magtagumpay ang rebolusyon. Sa halip na [[digmaan]], mas pinipili ng mga anarkistang Pilipino ang mga direktang aksyon sa komunidad gaya ng pagtugon sa [[baha]], mga kampanyang kontra-[[halalan]], o pakikilahok sa mga proyektong pangkalikasan.<ref name=":7" /> === Meritokrasya at kakistokrasya === Ang meritokrasya ay pamumuno batay sa talino at kakayahan<ref>{{cite web |title=meritocracy|url=http://dictionary.reference.com/browse/meritocracy?s=t|website=Dictionary.com|access-date=14 Pebrero 2016|archive-date=6 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306040546/http://dictionary.reference.com/browse/meritocracy?s=t|url-status=live|language=en}}</ref> habang ang kakistokrasya ay pamumuno ng pinakamalala o walang-kakayahang tao,<ref>{{Cite book |last=Bowler|first=Peter|title=The superior person's book of words|date=1985|isbn=0-87923-556-X|edition=1|location=Boston|oclc=11757334|publisher=David R. Godine|language=en}}</ref>{{Rp|page=54}} at ang anarkismo ay sistemang walang kinikilalang estado o pampulitikang pinuno upang itaguyod ang kusang kooperasyon at kalayaan ng tao. Sa anarkismo, iginagalang bilang kontribusyon sa komunidad ang kakayahan subalit hindi dapat gamitin upang magkaroon ng kapangyarihan o estado sa iba. === Minarkismo === Ang minarkismo ay isang pilosopiyang pampolitika na sumusuporta sa isang maliit na pamahalaan na limitado lamang sa [[pulisya]], [[korte]], at militar.<ref name="Gregory">{{Cite web |title=The Minarchist"s Dilemma {{!}} Strike-The-Root: A Journal Of Liberty |url=http://www.strike-the-root.com/4/gregory/gregory6.html |access-date=2026-08-02 |website=www.strike-the-root.com |language=en}}</ref> Ang anarkismo naman ay ang ganap na pagtanggi sa estado, na nagsusulong ng isang lipunang walang pinuno kung saan ang kaayusan ay pinapanatili sa pamamagitan ng boluntaryong kooperasyon. Ang pangunahing pagkakaiba ay kung kailangan ba ng isang maliit na gobyerno.<ref>{{Cite web |last=Long |first=Roderick T. |last2=Machan |first2=Tibor R. |title=Anarchism/Minarchism: Is a Government Part of a Free Country? |url=https://ndpr.nd.edu/reviews/anarchism-minarchism-is-a-government-part-of-a-free-country/ |access-date=2026-08-02 |website=Notre Dame Philosophical Reviews |language=en-US}}</ref> Sinasabi ng mga minarkista na ang mga korte at pulisya ay dapat patakbuhin ng pamahalaan upang manatiling patas. Sinasabi naman ng mga anarkista na ang mga pribadong negosyo o grupo sa komunidad ay maaaring magbigay ng seguridad at batas. Tinatanggap ng mga minarkista ang [[buwis]] na ginagamit lamang para sa depensa at katarungan. Para sa mga anarkista, ang lahat ng uri ng pagbubuwis ay itinuturing na [[pagnanakaw]]. == Tingnan din == * [[Komunismo]] * [[Mutualismo]] * [[Sosyalismo]] == Mga pananda == <references group="nb"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} == Mga talababa == {{Refbegin|30em|indent=yes}} * {{Cite book |last=Marshall |first=Peter |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |publisher=HarperCollins |date=1992 |isbn=978-0-0021-7855-6 |location=London}} * {{Cite encyclopedia |date=2009 |title=Anarchism |encyclopedia=The International Encyclopedia of Revolution and Protest |publisher=John Wiley & Sons |location=Oxford |last=Cohn |first=Jesse |editor-last=Ness |editor-first=Immanuel |language=en |pages=1–11 |doi=10.1002/9781405198073.wbierp0039 |isbn=978-1-4051-9807-3}} * {{Cite book |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |date=2018 |publisher=Palgrave Macmillan | language=en |isbn=978-3-3197-5619-6 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Arvidsson |first=Stefan |title=The Style and Mythology of Socialism: Socialist Idealism, 1871–1914 |publisher=Routledge |language=en |date=2017 |isbn=978-0-3673-4880-9 |edition=1st |location=London}} * {{Cite book |last=Otero |first=Carlos Peregrín |title=Noam Chomsky: Critical Assessments |publisher=Routledge |language=en |date=1994 |isbn=978-0-4150-1005-4 |volume=2–3 |location=London}} * {{Cite book |last=Guérin |first=Daniel |url=http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |title=Anarchism: From Theory to Practice |publisher=Monthly Review Press |date=1970 |isbn=978-0-8534-5128-0 |access-date=16 Pebrero 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200714125723/http://theanarchistlibrary.org/library/daniel-guerin-anarchism-from-theory-to-practice |archive-date=14 Hulyo 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Bates |first=David |title=Political Ideologies |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2017 |isbn=978-0-1987-2785-9 |editor-last=Wetherly |editor-first=Paul |chapter=Anarchism |access-date=28 Pebrero 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&pg=PA128 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111304/https://books.google.com/books?id=uXfJDgAAQBAJ&pg=PA128 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |date=2015 |title=Black Panther Radical Factionalization and the Development of Black Anarchism |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-black-studies_2015-10_46_7/page/678 |journal=Journal of Black Studies|language=en |location=Thousand Oaks |publisher=SAGE Publishing |volume=46 |issue=7 |pages=678–703 |doi=10.1177/0021934715593053 |jstor=24572914 |s2cid=145663405}} * {{Cite book |last=Long |first=Roderick T. |url=https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |title=The Routledge Companion to Social and Political Philosophy |publisher=Routledge |date=2013 |isbn=978-0-4158-7456-4 |editor-last=Gaud |editor-first=Gerald F. |access-date=28 Pebrero 2019 |editor-last2=D'Agostino |editor-first2=Fred |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085833/https://books.google.com/books?id=z7MzEHaJgKAC |archive-date=9 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite web |date=2019 |title=Definition of Anarchism |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111728/https://www.merriam-webster.com/dictionary/anarchism |archive-date=18 Pebrero 2021 |access-date=28 Pebrero 2019 |website=Merriam-Webster |language=en |ref={{Sfnref|Merriam-Webster|2019}}}} * {{Cite book |last=Sylvan |first=Richard |title=A Companion to Contemporary Political Philosophy |date=2007 |publisher=Blackwell Publishing |isbn=978-1-4051-3653-2 |editor-last=Goodin |editor-first=Robert E. |edition=2 |series=Blackwell Companions to Philosophy |volume=5 |chapter=Anarchism |editor-last2=Pettit |editor-first2=Philip |editor-last3=Pogge |editor-first3=Thomas |language=en}} * {{Cite book |last=Joll |first=James |language=en |title=The Anarchists |publisher=Harvard University Press |date=1964 |oclc=65683373}} * {{Cite book |last=Carlson |first=Andrew R. |title=Anarchism in Germany; Vol. 1: The Early Movement |url=https://archive.org/details/anarchismingerma0001carl |language=en |publisher=Scarecrow Press |date=1972 |isbn=978-0-8108-0484-5 |location=Metuchen, New Jersey}} * {{Cite news |last=Kahn |first=Joseph |date=5 Agosto 2000 |title=Anarchism, the Creed That Won't Stay Dead; The Spread of World Capitalism Resurrects a Long-Dormant Movement |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2000/08/05/arts/anarchism-creed-that-won-t-stay-dead-spread-world-capitalism-resurrects-long.html |url-access=subscription |page=B9 |issn=0362-4331|language=en}} * {{Citation |last=Baker |first=Zoe |title=Means and Ends: The Revolutionary Practice of Anarchism in Europe and the United States |date=2023 |place=Edinburgh |publisher=AK Press |isbn=978-1-84935-498-1|language=en}} * {{Cite book |last=Nettlau |first=Max |language=en|title=A Short History of Anarchism |publisher=Freedom Press |date=1996 |isbn=978-0-9003-8489-9}} * {{Cite book |last=Ward |first=Colin |url=https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |title=Anarchism: A Very Short Introduction |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2004 |isbn=978-0-1928-0477-8 |location=Oxford |author-mask=2 |access-date=12 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304153805/https://books.google.com/books?id=nkgSDAAAQBAJ |archive-date=4 Marso 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Goodway |first=David |language=en |title=Anarchist Seeds Beneath the Snow |publisher=Liverpool Press |date=2006 |isbn=978-1-8463-1025-6}} * {{Cite book |last=Skirda |first=Alexandre |title=Facing the Enemy: A History of Anarchist Organization From Proudhon to May 1968 |url=https://archive.org/details/facingenemyhisto0000skir |publisher=AK Press|language=en |date=2002 |isbn=978-1-9025-9319-7}} * {{Cite book |last=Fernández |first=Frank |title=Cuban Anarchism: The History of A Movement |publisher=Sharp Press |date=2009 |orig-date=2001|language=en}} * {{Cite book |last=Morris |first=Christopher W. |url=https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |title=An Essay on the Modern State |publisher=Cambridge University Press |date=2002 |isbn=978-0-5215-2407-0 |access-date=15 Setyembre 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115214335/https://books.google.com/books?id=uuyJ9Bw8w7QC |archive-date=15 Enero 2021 |url-status=live}} * {{Cite journal |last=Osgood |first=Herbert L. |date=Marso 1889 |title=Scientific Anarchism |journal=Political Science Quarterly|language=en |publisher=The Academy of Political Science |volume=4 |issue=1 |pages=1–36 |doi=10.2307/2139424 |jstor=2139424}} * {{Cite book |last=Newman |first=Michael |title=Socialism: A Very Short Introduction |url=https://archive.org/details/socialismverysho0000newm |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1928-0431-0 |language=en |location=Oxford}} * {{Cite book |last=Morris |first=Brian |title=Anthropology, Ecology, and Anarchism: A Brian Morris Reader |url=https://archive.org/details/anthropologyecol0000bria |publisher=PM Press|language=en |others=Marshall, Peter |date=2015 |isbn=978-1-6048-6093-1 |edition=illustrated |location=Oakland |author-mask=2}} * {{Cite book |last=Walter |first=Nicholas |title=About Anarchism |publisher=Freedom Press |date=2002 |isbn=978-0-9003-8490-5 |location=London|language=en}} * {{Cite book |last=Jennings |first=Jeremy |title=Contemporary Political Ideologies |publisher=Pinter |date=1993 |isbn=978-0-8618-7096-7 |editor-last=Eatwell |editor-first=Roger |location=London |pages=127–146 |chapter=Anarchism |editor-last2=Wright |editor-first2=Anthony|language=en}} * {{Cite book |last1=Gay |first1=Kathlyn |title=Encyclopedia of Political Anarchy |url=https://archive.org/details/encyclopediaofpo0000gayk |last2=Gay |first2=Martin |publisher=ABC-CLIO |date=1999 |isbn=978-0-8743-6982-3|language=en}} * {{Cite encyclopedia |date=2008 |title=Anarcho-capitalism |encyclopedia=The Encyclopedia of Libertarianism |publisher=SAGE; Cato Institute|language=en|url=https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&pg=PT51 |access-date=2 Setyembre 2020 |editor-last=Hamowy |editor-first=Ronald |pages=13–14 |doi=10.4135/9781412965811.n8 |isbn=978-1-4129-6580-4 |oclc=191924853 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111721/https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC&pg=PT51 |archive-date=18 February 2021 |last1=Morris |first1=Andrew |url-status=live |url-access=subscription}} * {{Cite book |last=Johnson |first=Charles |title=Anarchism/Minarchism: Is a Government Part of a Free Country? |publisher=Ashgate Publishing|language=en |date=2008 |isbn=978-0-7546-6066-8 |editor-last=Long |editor-first=Roderick T. |pages=155–188 |chapter=Liberty, Equality, Solidarity Toward a Dialectical Anarchism |editor-last2=Machan |editor-first2=Tibor R.}} * {{Cite book |last=Franks |first=Benjamin |title=The Oxford Handbook of Political Ideologies |url=https://archive.org/details/oxfordhandbookof0000unse_k5b8 |date=Agosto 2013 |publisher=[[Oxford University Press]] |editor-last=Freeden |editor-first=Michael |pages=[https://archive.org/details/oxfordhandbookof0000unse_k5b8/page/385 385]–404 |chapter=Anarchism |doi=10.1093/oxfordhb/9780199585977.013.0001 |isbn=978-0-19-958597-7 |editor-last2=Stears |editor-first2=Marc|language=en}} * {{Cite book |last=McLaughlin |first=Paul |title=Anarchism and Authority: A Philosophical Introduction to Classical Anarchism |publisher=Ashgate|language=en |date=2007 |isbn=978-0-7546-6196-2 |location=Aldershot}} * {{Cite journal |last=Jun |first=Nathan |date=Setyembre 2009 |title=Anarchist Philosophy and Working Class Struggle: A Brief History and Commentary |url=https://philarchive.org/rec/JUNAPA-2 |journal=WorkingUSA |language=en |volume=12 |issue=3 |pages=505–519 |doi=10.1111/j.1743-4580.2009.00251.x |issn=1089-7011}} * {{Cite book |last1=McLean |first1=Iain |url=https://archive.org/details/oxfordconcisedic00iain |title=The Concise Oxford Dictionary of Politics |last2=McMillan |first2=Alistair |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2003 |isbn=978-0-1928-0276-7 |url-access=registration|language=en}} * {{Cite journal |last=Gabardi |first=Wayne |date=1986 |title=Anarchism. By David Miller. (London: J. M. Dent and Sons, 1984. pp. 216 [pagsur ng aklat]) |url=https://archive.org/details/sim_american-political-science-review_1986-03_80_1/page/300 |journal=American Political Science Review |volume=80 |issue=1 |pages=300–302 |doi=10.2307/1957102 |jstor=446800 |s2cid=151950709|language=en}} * {{Cite encyclopedia |date=2003 |title=Anarchism |encyclopedia=The Blackwell Dictionary of Modern Social Thought |publisher=Blackwell Publishing|language=en |location=Malden, Massachusetts |url=https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&pg=PA12 |access-date=15 Agosto 2020 |last=Ostergaard |first=Geoffrey |editor-last=Outhwaite |editor-first=William |edition=2nd |isbn=978-0-6312-2164-7 |oclc=49704935 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418004719/https://books.google.com/books?id=JJmdpqJwkwwC&pg=PA12 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last1=Harrison |first1=Kevin |url=https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |title=Understanding Political Ideas and Movements |last2=Boyd |first2=Tony |publisher=Manchester University Press |date=2003 |isbn=978-0-7190-6151-6 |access-date=7 Marso 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308074910/https://books.google.com/books?id=5qrJCgAAQBAJ |archive-date=8 Marso 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Brooks |first=Frank H. |title=The Individualist Anarchists: An Anthology of Liberty (1881–1908) |publisher=Transaction Publishers |date=1994 |isbn=978-1-5600-0132-4|language=en}} * {{harvc |last=Backes |first=Uwe |c=Left-Wing Extremism: The Conceptual Dimension |in=Zúquete |year=2023a |pp=3–22|language=en}} * {{harvc |last=Krüusselmann |first=Katharina |last2=Weggemans |first2=Daan |c=Radicalization and Left-Wing Extremism |in=Zúquete |year=2023a |pp=55–68|language=en}} * {{Cite book |editor-last=Zúquete |editor-first=José Pedro |title=The Palgrave Handbook of Left-Wing Extremism |date=2023a |publisher=Palgrave Macmillan |volume=1 |isbn=978-3-031-30896-3|language=en}} * {{Cite book |last=Marshall |first=Peter | language=en |title=Demanding the Impossible: A History of Anarchism |url=https://archive.org/details/Demanding_the_impossible_9781604862706 |publisher=PM Press |date=1993 |isbn=978-1-6048-6064-1 |location=Oakland, California |author-mask=2}} * {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |title=Anarchist Voices: An Oral History of Anarchism in America |url=https://archive.org/details/anarchistvoiceso0000avri |publisher=Princeton University Press |date=1996 |isbn=978-0-6910-4494-1|language=en}} * {{Cite journal |last1=Angelbeck |first1=Bill |last2=Grier |first2=Colin |date=2012 |title=Anarchism and the Archaeology of Anarchic Societies: Resistance to Centralization in the Coast Salish Region of the Pacific Northwest Coast |url=https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |url-status=live |journal=Current Anthropology |volume=53 |issue=5 |pages=547–587 |doi=10.1086/667621 |s2cid=142786065 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180721142558/https://arcabc.ca/islandora/object/dc%3A312/datastream/PDF/view |archive-date=21 Hulyo 2018 |access-date=24 Hunyo 2021 | language=en |s2cid-access=free |issn=0011-3204}} * {{Cite book |last=Egoumenides |first=Magda |url=https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |title=Philosophical Anarchism and Political Obligation |publisher=Bloomsbury Publishing|language=en |date=2014 |isbn=978-1-4411-2445-6 |location=New York |access-date=21 Pebrero 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111334/https://books.google.com/books?id=4qEMBAAAQBAJ |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Klosko |first=George |url=https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |title=Political Obligations |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2005 |isbn=978-0-1995-5104-0 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124033632/https://books.google.com/books?id=ToHmfIj8d_gC |archive-date=24 Nobyembre 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Wilbur |first=Shawn |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Mutualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Miller |first=David |url=https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |title=The Blackwell Encyclopaedia of Political Thought |publisher=Wiley|language=en |date=1991 |isbn=978-0-6311-7944-3 |access-date=7 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818145221/https://books.google.com/books?id=NIZfQTd3nSMC |archive-date=18 Agosto 2020 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Pierson |first=Christopher |url=https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&pg=PA187 |title=Just Property: Enlightenment, Revolution, and History |publisher=[[Oxford University Press]] |date=2013 |isbn=978-0-1996-7329-2 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210316125550/https://books.google.com/books?id=7jvKDAAAQBAJ&pg=PA187 |archive-date=16 Marso 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Morris |first=Brian |url=https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |title=Bakunin: The Philosophy of Freedom |publisher=Black Rose Books |date=1993 |isbn=978-1-8954-3166-7 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225175003/https://books.google.com/books?id=GJXy5eCpPawC |archive-date=25 Pebrero 2021 |url-status=live|language=en}} * {{Cite book |last=Shannon |first=Deric |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=91–106 |chapter=Anti-Capitalism and Libertarian Political Economy |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Heywood |first=Andrew |language=en|url=https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&pg=PA146 |title=Political Ideologies: An Introduction |publisher=Macmillan International Higher Education |date=2017 |isbn=978-1-1376-0604-4 |edition=6 |access-date=13 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218111410/https://books.google.com/books?id=Sy8hDgAAQBAJ&pg=PA146 |archive-date=18 Pebrero 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Bakunin |first=Mikhail |title=Statism and Anarchy |url=https://archive.org/details/statismanarchy0000baku |publisher=Cambridge University Press |date=1990 |isbn=978-0-5213-6182-8 |editor-last=Shatz |editor-first=Marshall |series=Cambridge Texts in the History of Political Thought |location=Cambridge, England |translator-last=Shatz |translator-first=Marshall |doi=10.1017/CBO9781139168083 |lccn=89077393 |oclc=20826465|language=en |orig-date=1873}} * {{Cite book |last=Mayne |first=Alan James |url=https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&pg=PA131 |title=From Politics Past to Politics Future: An Integrated Analysis of Current and Emergent Paradigms |publisher=Greenwood Publishing Group |date=1999 |isbn=978-0-2759-6151-0 |access-date=20 Setyembre 2010|language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418013303/https://books.google.com/books?id=6MkTz6Rq7wUC&q=Communist+anarchism+believes+in+collective+ownership&pg=PA131 |archive-date=18 Abril 2021 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Turcato |first=Davide |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Anarchist Communism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=Anarchism: a Documentary History of Libertarian Ideas: from Anarchy to Anarchism |url=https://archive.org/details/anarchismdocumen0000unse |publisher=Black Rose Books |date=2005 |isbn=978-1-5516-4250-5 |location=Montréal|language=en}} * {{Cite book |last=Pernicone |first=Nunzio |url=https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |title=Italian Anarchism, 1864–1892 |publisher=Princeton University Press |date=2009 |isbn=978-0-6916-3268-1 |access-date=8 Marso 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200819161516/https://books.google.com/books?id=3ttgjwEACAAJ |archive-date=19 Agosto 2020 |url-status=live|language=en}} * {{Cite journal |last=Levy |first=Carl |date=8 Mayo 2011 |title=Social Histories of Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |volume=4 |issue=2 |pages=1–44 |doi=10.1353/jsr.2010.0003 |issn=1930-1197 |s2cid=144317650|language=en}} * {{Cite book |last=Van der Walt |first=Lucien |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |pages=249–264 |chapter=Syndicalism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite book |last=Ryley |first=Peter |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=225–236 |chapter=Individualism |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S.}} * {{Cite news |last=Imrie |first=Doug |date=1994 |title=The Illegalists |url=http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908072801/http://recollectionbooks.com/siml/library/illegalistsDougImrie.htm |archive-date=8 Setyembre 2015 |access-date=9 Disyembre 2010 |work=Anarchy: A Journal of Desire Armed |language=en}} * {{Cite book |last=Parry |first=Richard |url=https://archive.org/details/bonnotgang0000parr |title=The Bonnot Gang |publisher=Rebel Press |date=1987 |isbn=978-0-9460-6104-4 |url-access=registration|language=en}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Dana M. |author-mask=2 |date=2018 |title=Contemporary Anarchist and Anarchistic Movements |journal=Sociology Compass |publisher=Wiley |volume=12 |issue=6 |article-number=e12582 |doi=10.1111/soc4.12582 |issn=1751-9020|language=en}} * {{Cite web |last=Coutinho |first=Steve |date=3 Marso 2016 |title=Zhuangzi |url=http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303175106/http://www.iep.utm.edu/zhuangzi |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=5 Marso 2019 |publisher=Internet Encyclopedia of Philosophy |language=en}} * {{Cite journal |last=Crone |first=Patricia |date=2000 |title=Ninth-Century Muslim Anarchists |url=https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |journal=Past & Present |issue=167 |pages=3–28 |doi=10.1093/past/167.1.3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200828210845/https://www.hs.ias.edu/files/Crone_Articles/Crone_Ninth_Century_Muslim_Anarchists.pdf |archive-date=28 Agosto 2020 |access-date=3 Enero 2022|language=en}} * {{Cite book |last=Dodson |first=Edward |title=The Discovery of First Principles |publisher=Authorhouse |date=2002 |isbn=978-0-5952-4912-1 |volume=2|language=en}} * {{Cite book |last=Thomas |first=Paul |language=en |title=Karl Marx and the Anarchists |publisher=Routledge & Kegan Paul |date=1985 |isbn=978-0-7102-0685-5 |location=London}} * {{Cite book |url=https://archive.org/details/historyofterrori00grar |title=The History of Terrorism: From Antiquity to Al-Quaeda |publisher=University of California Press|language=en |date=2007 |isbn=978-0-5202-4709-3 |editor-last=Chaliand |editor-first=Gerard |location=Berkeley; Los Angeles; London |oclc=634891265 |editor-last2=Blin |editor-first2=Arnaud |url-access=registration}} * {{Cite book |last=Graham |first=Robert |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=325–342 |chapter=Anarchism and the First International |author-mask=2 |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{Cite journal |last=Anderson |first=Benedict |date=2004 |title=In the World-Shadow of Bismarck and Nobel |url=http://newleftreview.org/II/28/benedict-anderson-in-the-world-shadow-of-bismarck-and-nobel |journal=New Left Review|language=en |volume=2 |issue=28 |pages=85–129 |article-number=2519 |doi=10.64590/q8k |archive-url=https://web.archive.org/web/20151219130121/http://newleftreview.org/II/28/benedict-anderson-in-the-world-shadow-of-bismarck-and-nobel |archive-date=19 Disyembre 2015 |access-date=7 Enero 2016 |url-access=subscription}} * {{Cite journal |last1=Lutz |first1=James M. |last2=Ulmschneider |first2=Georgia Wralstad |date=2019 |title=Civil Liberties, National Security and U.S. Courts in Times of Terrorism |journal=Perspectives on Terrorism |volume=13 |issue=6 |pages=43–57 |jstor=26853740|language=en}} * {{Cite book |last=Bantman |first=Constance |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=371–388 |chapter=The Era of Propaganda by the Deed |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=m7BhDwAAQBAJ&pg=PA372}} * {{Cite book |last=Moya |first=Jose C. |title=In Defiance of Boundaries: Anarchism in Latin American History |publisher=University Press of Florida |others=Kirwin R. Shaffer |date=2015 |isbn=978-0-8130-5138-3 |editor-last=Laforcade |editor-first=Geoffroy de |chapter=Transference, culture, and critique The Circulation of Anarchist Ideas and Practices |access-date=6 Marso 2019 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=ikt6AQAACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809085903/https://books.google.com/books?id=ikt6AQAACAAJ |archive-date=9 Agosto 2020|language=en |url-status=live}} * {{Cite book |last=Laursen |first=Ole Birk |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |language=en |pages=149–168 |chapter=Anti-Imperialism |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Nomad |first=Max |title=Revolutionary Internationals 1864–1943 |publisher=Stanford University Press|language=en |date=1966 |isbn=978-0-8047-0293-5 |editor-last=Drachkovitch |editor-first=Milorad M. |page=88 |chapter=The Anarchist Tradition}} * {{Cite book |last=Avrich |first=Paul |language=en |publisher=AK Press |date=2006 |isbn=978-1-9048-5948-2 |location=Stirling |author-mask=2|title=The Russian Anarchists|url=https://archive.org/details/bwb_KT-771-669 }} * {{Cite book |last=Bolloten |first=Burnett |language=en |title=The Spanish Civil War: Revolution and Counterrevolution |url=https://archive.org/details/spanishcivilwarr0000boll_z8t8 |publisher=University of North Carolina Press |date=1984 |isbn=978-0-8078-1906-7}} * {{Cite journal |last=Harmon |first=Christopher C. |date=2011 |title=How Terrorist Groups End: Studies of the Twentieth Century |journal=Connections|language=en |volume=10 |issue=2 |pages=51–104 |jstor=26310649}} * {{Cite book |last=Rupert |first=Mark |url=https://archive.org/details/globalizationint00rupe |title=Globalization and International Political Economy |publisher=Rowman & Littlefield Publishers|language=en |date=2006 |isbn=978-0-7425-2943-4 |location=Lanham}} * {{Cite book |last=Evren |first=Süreyyya |language=en |title=Post-Anarchism: A Reader |url=https://archive.org/details/postanarchismrea0000unse |publisher=Pluto Press |date=2011 |isbn=978-0-7453-3086-0 |editor-last=Rousselle |editor-first=Duane |pages=[https://archive.org/details/postanarchismrea0000unse/page/1 1]–19 |chapter=How New Anarchism Changed the World (of Opposition) after Seattle and Gave Birth to Post-Anarchism |editor-last2=Evren |editor-first2=Süreyyya }} * {{Cite book |last=Honeywell |first=C. |url=https://books.google.com/books?id=qzKOzQEACAAJ |title=Anarchism |publisher=Wiley |date=2021 |isbn=978-1-5095-2390-0 |series=Key Concepts in Political Theory |access-date=13 Agosto 2022|language=em}} * {{Cite journal |last=Williams |first=Leonard |author-mask=2 |date=2010 |title=Hakim Bey and Ontological Anarchism |journal=Journal for the Study of Radicalism |location=East Lansing |publisher=Michigan State University Press|language=en |volume=4 |issue=2 |pages=109–137 |doi=10.1353/jsr.2010.0009 |jstor=41887660 |s2cid=143304524}} * {{Cite book |last=Ramnath |first=Maia |title=The Palgrave Handbook of Anarchism |publisher=Springer Publishing|language=en |date=2019 |isbn=978-3-3197-5620-2 |editor-last=Levy |editor-first=Carl |chapter=Non-Western Anarchisms and Postcolonialism |access-date=17 Mayo 2020 |editor-last2=Adams |editor-first2=Matthew S. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726001923/https://books.google.com/books?id=SRyQswEACAAJ |archive-date=26 Hulyo 2020 |url-status=live}} * {{cite book|last=Pernicone|first=Nunzio|year=1993|title=Italian Anarchism, 1864–1892|publisher=Princeton University Press|isbn=0691056927|lccn=92-46661}} * {{Cite book|last=Pengam|first=Alain|chapter=Anarcho-Communism|editor-last1=Ribel|editor-first1=Maximilien|editor-last2=Crump|editor-first2=John|year=1987|title=Non-Market Socialism in the Nineteenth and Twentieth Centuries|publisher=Palgrave Macmillan|chapter-url=https://books.google.com/books?id=dqmvCwAAQBAJ&q=anarcho-communism+stateless+communism&pg=PA60|pages=60–82|doi=10.1007/978-1-349-18775-1_4|isbn=978-1349187751|language=en}} * {{cite encyclopedia |editor1-last=Ball |editor1-first=Terence |editor2-last=Dagger |editor2-first=Richard |date=2019 |orig-date=1999 |url=https://www.britannica.com/topic/communism |title=Communism |edition=revised |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=10 Hunyo 2020|language=en }} * {{cite book |last=Steele |first=David |title=From Marx to Mises: Post-Capitalist Society and the Challenge of Economic Calculation |publisher=Open Court Publishing Company|language=en |year=1992 |isbn=978-0-87548-449-5}} * {{cite book|chapter=Anarchism and Markets|last=Carson|first=Kevin|year=2018|location=Leiden|publisher=Brill|editor-first=Nathan|editor-last=Jun|title=Brill's Companion to Anarchism and Philosophy|isbn=978-90-04-35689-4|pages=81–119|doi=10.1163/9789004356894_005|url=https://brill.com/view/title/35861|language=en}} * {{cite book|last=Alexander|first=Robert|title=The Anarchists in the Spanish Civil War|isbn=1-85756-400-6|location=[[Londres]]|publisher=Janus|year=1999|oclc=43717219|url=https://libcom.org/history/anarchists-spanish-civil-war-robert-alexander|language=en}} * {{cite book|last=Graham|first=Helen|language=en|year=2002|title=The Spanish Republic at War, 1936–1939|location=[[Cambridge]]|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=0-521-45932-X|oclc=464890766}} * {{cite book|first=Abel|last=Paz|title=Durruti in the Spanish Revolution|url=https://www.akpress.org/durrutiinthespanishrevolution.html|year=2006|orig-year=1996|translator-first=Chuck|translator-last=Morse|language=en|location=[[Edinburgh]]|publisher=AK Press|isbn=1-904859-50-X|lccn=2006920974|oclc=482919277}} {{Refend}} [[Kategorya:Mga ideolohiyang pampolitika]] [[Kategorya:Anarkismo|*]] [[Kategorya:Mga ideolohiyang pang-ekonomiya]] 3q88lrbl4k71azvpwd0eo9uqj65x3jg 0 98740 2218522 2218468 2026-08-01T22:12:07Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2218522 wikitext text/x-wiki {{Infobox Scientist | name = Alan Mathison Turing | image = Turing statue Surrey.jpg | image_size = | caption = | birth_date = {{Birth date|1912|6|23|df=yes}} | birth_place = [[Maida Vale]], London, England, United Kingdom | death_date = {{Death date and age|1954|6|7|1912|6|23|df=yes}} | death_place = [[Wilmslow]], Cheshire, England, United Kingdom | nationality = British | field = [[Mathematics]], [[Cryptanalysis]], [[Computer science]] | work_institutions = University of Cambridge<br />[[Government Code and Cypher School]]<br />[[National Physical Laboratory, UK|National Physical Laboratory]]<br />[[University of Manchester]] | alma_mater = [[King's College, Cambridge]]<br />[[Princeton University]] | doctoral_advisor = [[Alonzo Church]] | doctoral_students = [[Robin Gandy]] | known_for = [[Halting problem]]<br />[[Turing machine]]<br />[[Cryptanalysis of the Enigma]]<br />[[Automatic Computing Engine]]<br />[[Turing Award]]<br />[[Turing Test]]<br />[[Turing pattern]]s | prizes = [[Officer of the Order of the British Empire]]<br />[[Fellow of the Royal Society]] }} Si '''Alan Mathison Turing''', <small>[[Orden ng Imperyong Britaniko|OBE]]</small>, <small>[[Fellow of the Royal Society|FRS]]</small> ({{pronEng|ˈtjʊ (ə)rɪŋ}}) (23 Hunyo 1912&nbsp;– 7 Hunyo 1954) ay isang [[Gran Britanya|Briton]] na [[matematiko]], [[lohiko]] (o [[lohisyano]]), [[kriptoanalisis|kriptoanalista]] at [[agham pangkompyuter|siyentista ng kompyuter]]. Kanyang naimpluwensiyahan ang pagpapaunlad ng [[agham pangkompyuter]], pagbibigay ng pormalisasyon ng mga konsepto ng "[[algoritmo]]" at "[[komputasyon]]" sa isang [[makinang Turing]], na malaki ang ginampananang papel sa pagkakalikha ng modernong kompyuter. Si Turing ay itinuturing na ama ng ''[[agham pangkompyuter]]'' at ''[[Intelehensiyang artipisyal]]''. Sa panahon ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], si "Turing" ay naglingkod at minsang naging pinuno ng Hut 8 sa ''Government Code and Cypher School'' sa Bletchley Park, isang sentro sa Britanya na responsable sa pagbasag ng mga sekretong kodigo ng mga [[Aleman]] noong panahon ni [[Adolf Hitler]]. Siya ay lumikha ng ilang tekniko sa pagbasag ng mga [[sipero]] ([[algoritmo]] ng [[enkripsiyon]]) ng Alemanya kabilang ang paraan ng elektromekanikal na makinang [[bombe]] na makakahanap ng mga kompigurasyon ng makinang [[Enigma]] (ang makinang ginamit ng pamahalaan at militar ng Alemanya upang ilihim ang mga pinadadalang mensahe ng kanilang mga sundalo). Pagkatapos ng digmaan, siya ay nagtrabaho sa Pambansang Laboratoryong Pisikal (''National Physical Laboratory''), kung saan kanyang nilikha ang isa sa mga unang na disenyo ng ACE, na isang "inilalaang programang pangkompyuter" (''stored program''). Tungo sa huling bahagi ng kanyang buhay, si Turing ay naging interesado sa matematikang biyolohikal. Siya ay sumulat ng isang papel tungkol sa kemikal na batayan ng morpohenesis (''morphogenesis'') at kanyang hinulaan ang isang umiikot na reaksiyong kemikal tulad ng [[reaksiyong Belousov-Zhabotinsky]], na unang napagmasdan at napatunayan noong dekada 1960. Ang [[homoseksuwalidad]] ni Turing ay nagresulta sa isang kriminal na pag-uusig noong 1952, kung saan ang homoseksuwalidad sa mga panahong ito ay itinuturing pang ilegal sa [[Britanya]]. Kanyang tinanggap ang parusang paginom ng mga pambabaeng hormone (estrogen) kapalit ng parusang pagkakabilanggo. Siya ay namatay noong 1954 mula sa pagkalasyon ng [[cyanide]], mga dalawang linggo bago ang kanyang ika-apatnapu't dalawang (42) kaarawan. Natukoy ng isang pagsusuri na ang kamatayan ni Turing ay isang [[pagpapatiwakal]] ngunit ang kanyang ina ay naniniwalang ito'y isang aksidental na kamatayan. Noong 10 Setyembre 2009, pagkatapos ng isang kampanya sa [[internet]], humingi ng patawad ang Punong Ministro ng Britanya na si [[Gordon Brown]] sa ngalan ng pamahalaan ng Britanya sa nangyaring pagtrato kay Turing pagkatapos ng digmaan. == Talambuhay == === Kabataan === [[Talaksan:Turing Plaque.jpg|thumbnail|Isang plakang pag-alala na nagmamarka sa naging tirahan ni Alan Turing sa Wilmslo, Cheshire, Inglatera]] Si Alan Turing ay ipinaglihi sa [[India]]. Ang kanyang amang si Julius Mathison Turing, ay isang miyembro sibil na paglilingkod sa India. Ang kanyang mga magulang na si Julius at Ethel Sara Stoney (1881–1976, na anak na babae ni Edward Waller Stoney, punong inhinyero ng ​​Madras Railways) ay nagnais na palakihin ang kanilang magiging anak na si Alan sa Inglatera, kaya sila bumalik sa Maida Vale, London, kung saan ipinanganak si Alan Turing noong 23 Hunyo 1912. Si Alan ay mayroong kuya na nagngangalang John. Dahil sa ang paglilingkod sibil sa India ng kanyang ama ay aktibo pa rin sa mga panahong ito, ang mga magulang ni Alan ay madalas maglakbay sa pagitan ng Hastings, Inglatera at India, kung saan ang kanilang dalawang anak ay iniwan na manatali sa tahanan ng isang retiradong mag-asawang sundalo. Sa murang edad pa lang ay kinakitaan na si Alan Turing ng mga palatandaan ng pagiging isang [[henyo]] na kanyang ipinamalas sa kanyang pagtanda. Si Turing ay ipinasok ng kanyang mga magulang sa St Michael, isang paaralan sa 20 Charles Road, St. Leonards on Sea, sa edad na anim na. Ang punong guro ay napansin ang katalinuhan ni Turing sa simula pa lamang gayundin ang mga ibang pang mga naging kanyang guro. Noong 1926, sa edad na 14, siya ay nag-aral sa Sherborne School, isang tanyag na independiyenteng paaralan sa isang palengkeng bayan sa Sherborne sa Dorset. Ang kanyang unang pagpasok sa paaral ay naging kasabay ng isang malawakang protesta sa Britanya ngunit dahil siya ay determinado na pumasok sa unang araw, siya'y nagtungo sa paaralan na higit 60 milya ang layo mula sa Southampton gamit ang isang bisekleta at humihinto tuwing gabi sa isang paupahang tuluyan. Ang pagkahilig ni Turing sa matematika at agham ay hindi nagdulot sa kanya ng paggalang mula sa ilang mga guro sa Sherborne, dahil sa ang paaralang ito ay nagbibigay diin sa pagaaral ng mga klasiko. Ang kanyang punong-guro ay sumulat pa sa kanyang mga magulang na nagsasaad na: " ''Umaasa ako na hindi siya mahulog sa pagitan ng dalawang upuan. Kung siya ay mananatili sa isang pampublikong paaralan, siya ay dapat magnais na matuto. Kung siya ay nagnanais lamang na maging spesyalistang siyentipiko, kanya lamang sinasayang ang kanyang panahon sa isang pampublikong paaralan''". Sa kabila nito, si Turing ay patuloy na nagpakita ng kahanga hangang kakayahan sa mga mga paksang kanyang minamahal, ang paglutas ng mga mahirap na problema sa [[calculus]] noong 1927 kahit hindi siya nag-aral ng panimulang calculus. Noong 1928, sa edad na 16, natagpuan ni Turing ang mga isinulat ni Albert Einstein. Hindi niya lamang ito naunawaan, kanya ring nasagot ang pagtatanong ni Einstein sa mga [[batas ni Newton ng mosyon]] sa isang aklat na hindi dito hayagang inihayag. Ang pagsisikap ni Turing sa kanyang pag-aaral ay tumindi dahil sa malapit na pagkakaibigang nabuo sa pagitan niya at ng isa pang mas matandang estudyante na nagngangalang Christoper Morcom. Si Morcom ang unang lalaking minahal ni Turing, ngunit ito ay biglaang namatay mga ilang linggo bago matapos ang kanilang huling semestro sa Sherborne. Si Morcom ay namatay mula sa komplikasyon ng tuberkolosis na nakukuha sa isang baka, na nakuha nito matapos uminom ng isang gatas sa isang may sakit na baka noong ito'y bata pa lamang. Dahil sa pangyayaring ito, ang pananampalatayang panrelihiyon ni Turing ay nawala at siya'y naging isang [[ateista]]. Tinanggap ni Turing na ang lahat ng pangyayari sa mundo, kabilang na ang mga galaw ng utak ng tao, ay may materyal na paliwanag ngunit siya ay naniniwala pa rin sa pag-iral ng espirito ng isang tao pagkatapos mamatay. === Edukasyon sa unibersidad at mga pagsasaliksik ni Turing === [[Talaksan:Alan Turing Memorial Closer.jpg|thumb|right|Estatwang pag-ala ala kay Alan Turing]] Pagkatapos mag-aral sa Sherborne, si Turing ay nag-aral sa King's College sa [[Unibersidad ng Cambridge]]. Siya ay nagaral dito mula sa 1931 hanggang 1934, at nakakapagtapos kung saan kanyang nakamit ang pangunahing mga parangal sa Matematika. Noong 1935, siya ay inihalal na kapanalig (fellow) sa King's College dahil sa naging impluwensiya ng kanyang tesis tungkol sa [[central limit theorem]]. Noong 1928, Ang Alemang matematiko na si [[David Hilbert]] ay tumawag ng pansin sa ''[[Entscheidungsproblem]]'' (problema ng desisyon). Sa mahusay na papel na isinulat ni Turing na "''On Computable Numbers (mga bilang na matutukoy ng isang nagwawakas na algoritmo), with an Application to the Entscheidungsproblem''" (na kanyang isinumite noong 28 Mayo 1936 at itinanghal noong 12 Nobyembre), kanyang binago ang mga resulta na isinulat ng matematikong si [[Kurt Godel]] noong 1931 tungkol sa limitasyon ng pagpapatunay (proof) at komputasyon, kung saan pinalitan ni Turing ang pangkalahatang nakabatay-sa-aritmetikang pormal na lenggwahe ng isang [[makinang Turing]], na mga makinang pormal at simple. Pinatunayan ni Turing na ang makinang Turing ay may kakayahang gumawa ng anumang pagkukuwenta kung ito ay maisasalarawan bilang isang [[algoritmo]]. Kanya ding pinatunayan na walang solusyon sa Entscheidungsproblem sa pamamagitan ng pagpapakita na ang [[paghintong problema]] (halting problem) sa isang makinang Turing ay hindi madedesisyonan o hindi malalaman kung ito ay hihinto. Bagaman ang pagpapatunay ni Turing ay inilimbag pagkatapos ng parehong pagpapatunay na ginawa ng matematikong si [[Alonzo Church]] tungkol sa kanyang [[kalkulong lambda]], walang kaalaman si Turing sa isinulat ni Alonzo Church. Ang paraan ni Turing ng pagpapatunay (proof) ay itinuring na mas magagamit at mas mahusay. Ang ideya ni Turing ng mga pangkalahatang makinang Turing ay kakaiba dahil ang ideya ng mga gayung makina ay may kakayahang gawin ang anumang gawin ng ibang makina, samakatuwid ay may kakayahang magkuwenta ng anumang pwedeng ikwenta. Ang makinang Turing hanggang sa araw na ito ang sentral na paksa sa pag-aaral ng [[teorya ng komputasyon]]. Sa kanyang sariling biograpiya, isinulat ni Turing na siya ay nalungkot sa pagtanggap ng kanyang 1936 na papel dahil dalawang tao lamang ang pumansin - sina Heinrich Scholz at Richard Bevan Braithwaite. Ang papel na ito ay nagpapakilala rin sa ideya ng mga maaaring ipaliwanag na mga numero (definable numbers). Mula Setiyembre 1936 hanggang Hulyo 1938 kanyang ginugol ang kanyang panahon sa ''Institute for Advanced Study sa Princeton'', New Jersey, Estados Unidos at nag-aral sa ilalim ni Alonzo Church. Bilang karagdagan sa kanyang palaging pagsasaliksik matematikal, pinag-aralan din ni Turing ang [[kriptolohiya]] (pag-aaral ng tiyak at matibay na paglilihim ng mga data) at ginawa ang tatlo sa apat na yugto ng elektromekanikal na tagapagpapadami ng bilang [[binaryo]]. Noong Hunyo 1938, kanyang nakamit ang kanyang PhD mula sa Unibersidad ng Princeton sa Estados Unidos. Ang kanyang tesis na ''Systems of Logic Based on Ordinals'' ay nagpapakilala ng konsepto ng lohikang ordinal at ang ideya ng relatibong pagkukwenta, kung saan ang mga makinang Turing ay nagdadagdag ng mga tinatawag na oracle, na lumulutas sa mga problemang hindi malulutas ng isang makinang Turing. Si Turing ay bumalik sa Cambridge, Inglatera at dumalo sa mga pagtuturo ng matematikong si [[Ludwig Wittgenstein]] tungkol sa mga pundasyon ng matematika. Ang dalawang ito ay nagtalo at hindi nagkasundo dahil sa pagtatanggol ni Turing ng [[pormalismo]] samantalang si Wittgenstein ay nangatwiran na ang matematika ay hindi tumutuklas ng mga basehang katotohanan kundi lumilikha lamang nito. Si Turing ay nagsimula ring magtrabaho sa kaunting oras lamang sa ''Government Code and Cypher School'' (GCCS). === Kriptanalisis === [[Talaksan:EnigmaMachineLabeled.jpg|right|thumbnail|Tatlong rotor na makinang Enigma na may plugboard (''Steckerbrett''). Ang enigma ang makinang ginamit ng Alemanya sa ilalim ni Hitler upang ilihim ang mga mensaheng ipinapadala ng mga sundalo nito mula sa mga kaaway na bansa kabilang na ang Britanya at Estados Unidos]] Noong panahon ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]], si Turing ang pangunahing kalahok sa isang sikretong operasyon ng pamahalaang Britanya sa Bletchley Park na naglalayong basagin ang mga [[sipero]] (algoritmo ng [[enkripsiyon]]) ng [[Alemanya]]. Sa pagpapaunlad at mas lalong pagpapabilis ng makinang kriptanalitiko na ginawa nina Marian Rejewski, Jerzy Różycki at Henryk Zygalski ng Cipher Bureau sa Poland, si Turing ay nagdisenyo ng makinang ''[[Turing Bombe]]'' na mas mabilis at mas epektibo sa pagbasag ng parehong makinang ''Enigma'' at ''Lorenz SZ 40/42''. Ang ''Turing Bombe'' ang nagbigay sa Britanya ng mga pangunang babala sa mga plano ni [[Adolf Hitler]] na nagresulta sa pagkatalo ni Hitler sa [[Labanan sa Atlantiko]] at pagikli ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]] ng dalawang taon.<ref>[http://www.dailymail.co.uk/news/article-1212910/How-Britain-drove-greatest-genius-Alan-Turing-suicide--just-gay.html How Britain drove its greatest genius Alan Turing to suicide just for being gay], 12 Setyembre 2009, DailyMail</ref><ref>[http://www.dailymail.co.uk/news/article-1165535/The-Wider-View-Nazi-codebreaker-shortened-Second-World-War-years.html The Wider View: Nazi codebreaker which shortened the Second World War by two years], 20 Hunyo 2009, DailyMail</ref> Si Turing ay ginawaran ng Order of the British Empire (OBE) noong 1945 para sa kanyang pagsisilbi sa panahon ng digmaan ngunit ang kanyang mga inambag sa kriptanalisis ay itinagong sekreto ng Britanya hanggang 1970 sa kadahilanang panseguridad nito. == Intelehensiyang artipisyal at pagsubok na Turing (Turing test) == {{main|Intelehensiyang artipisyal}} Mula 1945 hanggang 1947 si Turing ay nanirahan sa ''Church Street, Hampton'' at dito dinesenyo ang ''Automatic Computing Engine'' (ACE) sa ''National Physical Laboratory''. Siya ay nagsumite ng isang papel noong Pebreo 19, 1946 na naglalaman ng kauna unahang detalyadong disenyo ng isang inilalaang-programang kompyuter (stored-program computer). [[Talaksan:Modern-captcha.jpg|thumb|290px|Ang kabaligtaran ng ''Turing Test'' na CAPTCHA ay ginagamit sa [[internet]] upang mapigilan ang isang bot sa pang aabuso sa paggamit ng isang [[server]].]] Noong 1948, si Turing ay iniluklok na Reader (senyor na akademiko) sa kagawarang matematika sa Manchester na ngayon ay bahagi na ng ''University of Manchester''. Noong 1949, siya ay naglingkod bilang kahaliling direktor ng laboratoryo ng pagkukwenta sa University of Manchester at gumawa ng [[software]] para sa kauna unahang inilalaang programang kompyuter na Manchester Mark 1. Sa mga panahon ding ito kanyang ipinagpatuloy ang mga pananaliksik abstrakto. Sa papel na "Computing machinery and intelligence" (Mind, Oktubre 1950), tinalakay ni Turing ang problema ng "[[Intelehensiyang artipisyal]]" at iminungkahi ang isang eksperimento na tinatawag na [[Turing Test]]. Ang [[Pagsubok na Turing]] (''Turing Test'') ang naging batayan sa [[agham pangkompyuter]] upang matukoy kung ang isang makina ay nagpapamalas ng katalinuhan. Ayon sa Pagsubok na Turing, ang isang makina ay maituturing na matalino kung hindi matukoy ng isang taong nagtatanong dito kung ang kanyang tinatanong ay isang makina o isang tao. Sa papel ding ito, iminungkahi ni Turing na imbes gumawa ng mga programang gumagaya sa pag-iisip ng isang matandang tao, mas mabuting gumawa ng mas simpleng makina na gumagaya sa isip ng isang bata at ito'y isailalim sa pagkatuto. Ang kabaligtaran ng "Turing Test" na tinatawag na CAPTCHA ("'''C'''ompletely '''A'''utomated '''P'''ublic '''T'''uring test to tell '''C'''omputers and '''H'''umans '''A'''part") ay karaniwang ginagamit sa [[internet]]. Ang CAPTCHA ay paraan upang matukoy ng isang makina (gaya ng [[server]]) kung ang gumagamit nito ay isang tao o isang kompyuter (bot). Noong 1948, si Turing (sa tulong ang kanyang dating kakilala na si D. G. Champernowne) ay lumikha ng isang [[software]] pang [[chess]] sa isang [[modernong kompyuter]] na hindi pa naiimbento. Si Turing din ang nagimbento ng algoritmong LU decomposition method na ginagamit ngayon sa paglutas ng ''equations matrix''. == Kriminal na paguusig dahil sa kanyang homosekwalidad == Noong Enero 1952, nakilala ni Turing si Arnold Murray sa labas ng sinehan sa Manchester. Pagkatapos ng pananghaliang pakikipagtipanan (''dating''), si Murray ay inimbitahan ni Turing na pumunta sa kanyang bahay na tinanggap naman ni Murray ngunit hindi tinupad. Ang dalawa ay nagkita muli sa Manchester noong sumunod na Lunes at si Murray ay pumayag na samahan si Turing sa kanyang bahay. Pagkatapos ng ilang linggo, si Murray ay muling bumisita sa bahay ni Turing at nananitili ng isang gabi dito. Pagkatapos nito, si Murray ay tumulong sa isang kasabwat sa pagpapasok at pagnanakaw sa bahay ni Turing na nagtulak kay Turing upang iulat ang krimen sa pulisya. Sa imbestigasyon na ginawa ng mga pulis, inamin ni Turing na meron siyang relasyon kay Murray. Sa panahong ito, ang [[homoseksuwalidad]] ay itinuturing pang isang krimen sa Britanya na nagresulta upang si Turing at Murray ay kasuhan ng ''sobrang kahalayan'' sa ilalim ng seksiyong 11&nbsp;ng ''Criminal Law Amendment Act 1885 ng Britanya''. Si Turing ay binigyan ng dalawang opsiyon sa parusang tatanggapin : ang pagkabilanggo o probasyon sa isang kondisyon na siya'y sasailalim sa isang [[pagkakapon]]g kemikal sa pamamagitan ng pag-inom ng estrogen (hormone ng babae) upang mabawasan ang libido. Kanyang tinanggap ang kemikal na pagkakapon. Ang naging kumbiksiyon ni Turing ay nagresulta rin sa pagkaalis ng kanyang ''security clearance'' (karapatang maging bahagi ng sikretong operasyon ng pamalaan) at inalis sa kanyang trabahong kriptanalitiko sa Government Code and Cypher Schools sa Bletchley Park. Ang kanyang pasaporte ng Britanya ay hindi binawi ng pamahalaang Britanya ngunit siya'y hindi pinayagang makapasok sa Estados Unidos. Sa panahong ito, may pagkabahala sa publiko sa ginagawang pagbibitag sa mga homosekswal na [[espiya]] ng mga ahente ng [[Soviet Union]] (dating Russia) dahil sa paglalantad ng dalawang miyembro ng ''Cambridge Five'' na sina Guy Burgess at Donald Maclean. Bagaman si Turing ay hindi inakusahan ng pang eespiya, siya ay pinagbawalan ng pamahalaan ng Britanya na talakayin ang kanyang naging trabahong kriptanaliko sa Bletchely Park. == Kamatayan == Noong 8 Hunyo 1954, si Turing ay natagpuang patay ng kanyang tagalinis ng bahay. Sa [[awtopsiya]]ng ginawa, ang resulta ng kamatayan ay pagkalason sa [[cyanide]]. Natagpuan din ang isang mansanas na kinain ng kalahati sa tabi ng katawan ni Turing na pinaniniwalaang paraan ni Turing upang makain ang cyanide. Ang katawan ni Turing ay sinunog (cremated) sa Woking Crematorium noong 12 Hunyo 1954. Ayon sa ina ni Turing, ang kamatayan nito ay isang aksidental dahil sa hindi maingat nitong pagtatago sa mga laboratoryong kemikal. Iminungkahi ng manunulat na si David Leavitt na maaaring ang pagkain ni Turing ng mansanas na may cyanide ay isang paggaya sa eksena ng pelikulang [[Snow White]] na ipinalabas noong 1937 na isang paboritong kuwento ni Turing. == Paghingi ng tawad ng pamahalaan ng Britanya == Noong Agosto 2009, si John Graham-Cumming ay nagsimula ng petisyon na humihikayat sa Pamahalaan ng Britanya na posityumus (pagkatapos ng kamatayan) na humingi ng tawad sa [[paglilitis]] ni Alan Turing bilang [[homosekswal]]. Ang petisyong ito ay tumanggap ng libo libong mga lagda. Kinilala ng Punong Ministor ng Britanya na si [[Gordon Brown]] ang petisyong ito, at naglabas ng pahayag noong Setyember 10, 2009 na humihingi ng tawad kay Turing at naglalarawan ng pagtrato kay Turing bilang "nakapangingilabot": {{cquote|Ang libo libong tao ay nagsama sama upang humingi ng hustisya para kay Alan Turing at pagkilala sa nakakapangilabot na pagtrato sa kanya. Bagaman si Turing ay pinakitunguhan ng batas nang panahong iyon at hindi na natin maibabalik ang panahon, ang kanyang pagtrato ay siyempre labis na hindi patas at ako ay nagagalak na magkaroon ng pagkakataon na magsabi kung gaano kalalim akong humihingi ng tawad at tayong lahat sa nangyari sa kanya. Kaya sa ngalan ng Pamahalaan ng Britanya, at sa mga nabubuhay ng malaya, salamat sa ginawa ni Alan, ako ay taas noong nagsasabi na: kami'y humihingi ng tawad, ikaw ay karapat dapat ng mas mabuti [pagtrato].}} == Mga Parangal == [[Talaksan:Sackville Park Turing plaque.jpg|thumb|right|Pag ala-alang statwang plaka kay Turing sa Sackville Park, Manchester]] Ang Turing Award na ipinangalan sa "ama ng agham pangkompyuter" na si Alan Turing ang taunang gantimpala na ibinibigay ng Association for Computing Machinery (ACM) sa mga indibidwal sa kanilang kontribusyon sa siyentipikong komunidad pangkompyuter. Ang gantimpalang ito ay itinuturing na pinakamataas na pagkakakilanlan sa [[agham pangkompyuter]] at katumbas ng [[Gantimpalang Nobel]]. Noong 2002, si Turing ay nirangguhan na dalawampu't isa sa ''BBC'' nationwide poll ng [[100 Pinakadakilang mga Briton]].<ref>{{Cite news | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/2208671.stm | title = 100 great British heroes | date = 21 Agosto 2002 |work=BBC News }}</ref> === Mga parangal ng mga unibersidad sa buong mundo === [[Talaksan:Alan Turing Building 1.jpg|thumb|right|Gusaling Alan Turing sa [[University of Manchester]]]] *Ang ''Kwartong Turing'' sa [[University of Edinburgh School of Informatics|University of Edinburgh's School of Informatics]] ay naglalaman ng skultura ng ulo ni Turing na ginawa ni [[Eduardo Paolozzi]], at isang (#42/50) ng kanyang [http://www.synth.co.uk/images/paolozzi2.html Turing prints (2000)]. *Ang [[University of Surrey]] ay may statwa ni Turing sa kanilang pangunahing [[piazza]]. *Ang [[Istanbul Bilgi University]] ay nagsasagawa ng taunang kumperensiya sa [[teoriya ng komputasyon]] na tinatawag na ''Mga Araw na Turing''.<ref name="bilgiuniv">{{cite web | url = http://cs.bilgi.edu.tr/pages/turing_days/ | title = Turing Days @ İstanbul Bilgi University | accessdate = 29 Oktubre 2011 | archive-date = 2013-08-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130801193650/http://cs.bilgi.edu.tr/pages/turing_days/ | url-status = dead }}</ref> *Ang [[University of Texas at Austin]] ay may honours na programang ng [[agham pangkompyuter]] na pinangalanang ''Mga skolar ni Turing''.<ref name="texturingschol">{{cite web |url=http://www.cs.utexas.edu/academics/undergraduate/honors/turing/ |title=Turing Scholars Program at the University of Texas at Austin |accessdate=16 Agosto 2009 |archive-date=2010-02-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100217072341/http://www.cs.utexas.edu/academics/undergraduate/honors/turing/ |url-status=dead }}</ref> *Noong simula nang 1960's, pinangalanan ng [[Stanford University]] ang kaisa-isang kwarto na pinagtuturuan ng gusaling Bulwagang Polya Matematika na ''Alan Turing Auditorium''.<ref name="stanforduniv">{{cite web | url = http://archive.computerhistory.org/resources/text/Knuth_Don_X4100/PDF_index/k-8-pdf/k-8-u2679-Stanford-Comp-Dedication.pdf | title = Polya Hall, Stanford University | accessdate =14 Hunyo 2011 }}</ref> *Isa sa mga ampiteatro ng kagawarang Agham Pangkompyuter ng ([[Laboratoire d'Informatique Fondamentale de Lille|LIFL]]<ref name="lifl">{{cite web |url=http://www.lifl.fr/ |title=Laboratoire d'Informatique Fondamentale de Lille |accessdate=3 Disyembre 2010 |archive-date=22 Hulyo 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100722014047/http://www.lifl.fr/ |url-status=dead }}</ref>) sa [[Unibersidad ng Lille]] sa hilagang [[Pransiya]] ay ipinangalan bilang parangal kay Alan Turing. (ang iba pang ampiteatro ay ipinangalan kay [[Kurt Gödel]]). *Ang Kagawaran ng Agham Pangkompyuter ng [[Pontifical Catholic University of Chile]], [[Polytechnic University of Puerto Rico]], [[University of the Andes, Colombia|Los Andes University]] in [[Bogotá]], Colombia, [[King's College, Cambridge]] at [[Bangor University]] sa [[Wales]] ay may mga laboratoryo ng kompyuter na ipinangalan kay Turing. *Ang [[The University of Manchester]], [[The Open University]], [[Oxford Brookes University]] at [[Aarhus University]] (in [[Århus]], Denmark) ay may mga gusaling nakapangalan kay Turing. *Ang ''Alan Turing Road'' sa [[Surrey Research Park]] ay ipinangalan kay Alan Turing. *Ang [[Carnegie Mellon University]] ay may [[granito]]ng bangkuan na matatagpuan sa The Hornbostel Mall na may pangalang "A. M. Turing" na nakaukit sa tuktok, "Read" sa ibaba ng kaliwang hita at "Write" sa ibaba ng kanang hita. *Ang [[EISTI|École Internationale des Sciences du Traitement de l'Information]] ay pinangalanan ang kamakailan lang na nakuhang ikatlong gusaling na "Turing". *Ang [[University of Ghent]] ay mayroong isa sa mga pangunahing kwarto ng kompyuter na ginagamit ng mga matematiko at siyentipiko ng kompyuter na ipinangalan kay Alan Turing. *Ang [[University of Oregon]] ay may iskultura ng ulo ni Turing sa gilid ng gusaling pang agham kompyuter na tinatawag na Deschutes Hall.<ref name="Oregon">{{cite web|url=http://www.mathcomp.leeds.ac.uk/turing2012/files/oregon.html|title=Turing at the University of Oregon|accessdate=1 Nobyembre 2011|archive-date=2012-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20120114151918/http://www.mathcomp.leeds.ac.uk/turing2012/files/oregon.html|url-status=dead}}</ref> == Sanggunian == {{reflist}} == Mga sanggunian == {{Refbegin|colwidth=30em}} * {{ Cite book | last = Agar | first = Jon | title = The government machine: a revolutionary history of the computer | publisher=MIT Press | year = 2003 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 978-0-262-01202-7 }} * {{ Cite book | last = Alexander | first = C. Hugh O'D. | author-link = Conel Hugh O'Donel Alexander | date = ''circa'' 1945 | title = Cryptographic History of Work on the German Naval Enigma | url = http://www.ellsbury.com/gne/gne-000.htm | publisher=The National Archives, Kew, Reference HW 25/1}} * {{ Cite book | last = Beniger | first = James | title = The control revolution: technological and economic origins of the information society | publisher=Harvard University Press | year = 1986 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 0-674-16986-7 }} * {{Cite book | last = Babbage | first = Charles | author-link = Charles Babbage | year = 1864 | publication-date = 2008 | editor-last = Campbell-Kelly | editor-first = Martin | editor-link = Martin Campbell-Kelly | title = Passages from the life of a philosopher | publisher=Rough Draft Printing | isbn = 978-1-60386-092-5 | ref = harv | postscript = <!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->{{inconsistent citations}} }} * {{ Cite book | last = Bodanis | first = David | author-link = David Bodanis | title = Electric Universe: How Electricity Switched on the Modern World | year = 2005 |publisher=Three Rivers Press | location = New York | isbn = 0-307-33598-4 | oclc = 61684223 }} * {{Cite book | last = Campbell-Kelly | first = Martin | authorlink = Martin Campbell-Kelly | last2 = Aspray | first2 = William | title = Computer: A History of the Information Machine | publisher=Basic Books | year = 1996 | location = New York | isbn = 0-465-02989-2 }} * {{Cite book | last = Ceruzzi | first = Paul | authorlink = Paul Ceruzzi | title = A History of Modern Computing | url = https://archive.org/details/historyofmodernc00ceru | publisher=MIT Press | year = 1998 | location = Cambridge, Massachusetts, and London | isbn = 0-262-53169-0}} * {{ Cite book | last = Chandler | first = Alfred | authorlink = Alfred Chandler | title = The Visible Hand: The Managerial Revolution in American Business | publisher=Belknap Press | year = 1977 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 0-674-94052-0 }} * {{ Cite journal | last = Copeland | first = B. Jack | authorlink = B. Jack Copeland | title = Colossus: Its Origins and Originators | journal=[[IEEE Annals of the History of Computing]] | volume = 26 | issue = 4 | pages = 38–45 | year = 2004 |doi = 10.1109/MAHC.2004.26 | ref = harv }} * {{ Cite book | last = Copeland | first = B. Jack (ed.)| title = The Essential Turing | year = 2004 | publisher=Oxford University Press | location = Oxford | isbn = 0-19-825079-7 | oclc = 156728127 224173329 48931664 57434580 57530137 59399569 }} * {{ Cite book | last = Copeland (ed.) | first = B. Jack | title = Alan Turing's Automatic Computing Engine | url = https://archive.org/details/alanturingsautom0000unse_k5v2 | year = 2005 | publisher=Oxford University Press | location = Oxford | isbn = 0-19-856593-3 | oclc = 224640979 56539230 }} * {{ Cite book | last = Copeland | first = B. Jack | title = Colossus: The secrets of Bletchley Park's code-breaking computers | url = https://archive.org/details/colossussecretso0000unse | year = 2006 | publisher=Oxford University Press | isbn = 978-0-19-284055-4 | ref = harv }} * {{ Cite book | last = Edwards | first = Paul N | title = The closed world: computers and the politics of discourse in Cold War America | publisher=MIT Press | year = 1996 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 0-262-55028-8 }} * {{ Cite book | last = Hodges | first = Andrew | authorlink = Hodges, Andrew | year = 1983 | title = Alan Turing: the enigma |location = London | publisher=Burnett Books | isbn = 0-04-510060-8 | ref = harv }} * {{ Cite book | last = Hochhuth | first = Rolf | authorlink = Rolf Hochhuth | title = Alan Turing: en berättelse | publisher=Symposion | year = 1988 | isbn = 978-91-7868-109-9 }} * {{ Cite book | last = Leavitt | first = David | authorlink = David Leavitt | year = 2007 | title = The man who knew too much: Alan Turing and the invention of the computer | publisher=Phoenix | isbn = 978-0-7538-2200-5 | ref = harv }} * {{ Cite book | last = Levin | first = Janna | authorlink = Janna Levin | title = A Madman Dreams Of Turing Machines | publisher=Knopf | year = 2006 | location = New York | isbn = 978-1-4000-3240-2 }} * {{ Cite book | last = Lewin | first = Ronald | authorlink = Ronald Lewin | title = Ultra Goes to War: The Secret Story | edition = Classic Penguin | series = Classic Military History | year = 1978 | publication-date = 2001 | publisher=Hutchinson & Co | location = London, England | isbn = 978-1-56649-231-7 | ref = harv }} * {{Cite book| last = Lubar | first = Steven | year = 1993 | title = Infoculture | location = Boston, Massachusetts and New York | publisher=Houghton Mifflin | isbn = 0-395-57042-5}} * {{ Cite document | last = Mahon | first = A.P. | title = The History of Hut Eight 1939–1945 | publisher=UK National Archives Reference HW 25/2 | year = 1945 | url = http://www.ellsbury.com/hut8/hut8-000.htm | accessdate =10 Disyembre 2009 | ref = harv }} *{{MacTutor Biography|id=Turing|title=Alan Mathison Turing}} *Petzold, Charles (2008). "[[The Annotated Turing]]: A Guided Tour through Alan Turing's Historic Paper on Computability and the Turing Machine". [[Indianapolis]]: Wiley Publishing. ISBN 978-0-470-22905-7 *Smith, Roger (1997). ''Fontana History of the Human Sciences''. London: Fontana. *Weizenbaum, Joseph (1976). ''Computer Power and Human Reason''. London: W.H. Freeman. ISBN 0-7167-0463-3 * {{Cite book | last = Turing | first = Sara Stoney | title = Alan M Turing | publisher=W Heffer | year = 1959 }} Turing's mother, who survived him by many years, wrote this 157-page biography of her son, glorifying his life. It was published in 1959, and so could not cover his war work. Scarcely 300 copies were sold (Sara Turing to Lyn Newman, 1967, Library of [[St John's College, Cambridge]]). The six-page foreword by [[Lyn Irvine]] includes reminiscences and is more frequently quoted. * {{Cite book | last = Whitemore | first = Hugh | authorlink = Hugh Whitemore | last2 = Hodges | first2 = Andrew | authorlink2 = Andrew Hodges | title = Breaking the code | publisher=S. French | year = 1988 }} This 1986 Hugh Whitemore play tells the story of Turing's life and death. In the original West End and Broadway runs, [[Derek Jacobi]] played Turing and he recreated the role in a 1997 television film based on the play made jointly by the BBC and [[WGBH-TV|WGBH, Boston]]. The play is published by Amber Lane Press, [[Oxford]], ASIN: B000B7TM0Q *Williams, Michael R. (1985) ''A History of Computing Technology'', [[Englewood Cliffs]], [[New Jersey]]: [[Prentice-Hall]], ISBN 0-8186-7739-2 *{{Cite book|last=Yates |first=David M. |title=Turing's Legacy: A history of computing at the National Physical Laboratory 1945–1995 |year=1997 |publisher=[[Science Museum, London|London Science Museum]] |location=London |isbn=0-901805-94-7 |oclc=123794619 40624091 }} {{Refend}} == Karagdagang babasahin == *{{MathGenealogy|id=8014}} *{{cite journal|title=The Mind and the Computing Machine: Alan Turing and others|journal=[[The Rutherford Journal]]|url=http://www.rutherfordjournal.org/article010111.html |editor = Jack Copeland|ref=harv}} *{{cite encyclopaedia |last=Hodges |first=Andrew |editor=Edward N. Zalta |encyclopedia=[[Stanford Encyclopedia of Philosophy]] |title=Alan Turing |url=http://plato.stanford.edu/entries/turing/ |accessdate=10 Enero 2011 |edition=Winter 2009 |date=27 Agosto 2007 |publisher=[[Stanford University]] |ref=harv}} *{{cite journal|last=Gray|first=Paul|date=29 Marso 1999|title=Computer Scientist: Alan Turing|journal=TIME|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,990624,00.html|ref=harv|access-date=24 Septiyembre 2011|archive-date=19 Enero 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110119181237/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,990624,00.html|url-status=dead}} * Gleick, James, ''[[The Information: A History, a Theory, a Flood|The Information: A History, A Theory, A Flood]]'', New York: Pantheon, 2011, ISBN 978-0-375-42372-7 * Leavitt, David, ''The Man Who Knew Too Much: Alan Turing and the Invention of the Computer'', W. W. Norton, 2006 == Panlabas na kawing == {{Wikiquote}} {{Commons category|Alan Turing}} *[http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} Alan Turing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} RKBExplorer *[http://www.turingcentenary.eu/ Alan Turing Year] *[http://cie2012.eu/ CiE 2012: Turing Centenary Conference] *[https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ Visual Turing] *[http://www.wolframalpha.com/examples/TuringMachines.html Turing Machine calculators] at [[Wolfram Alpha]] *[http://www.turing.org.uk/ Alan Turing] site maintained by [[Andrew Hodges]] including a [http://www.turing.org.uk/bio/part1.html short biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} *[http://www.alanturing.net/ AlanTuring.net&nbsp;– Turing Archive for the History of Computing] by [[Jack Copeland]] *[http://www.turingarchive.org/ The Turing Archive]{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} – naglalaman ng mga hindi nailambag na dokumento mula sa contains Kings College, Cambridge archive *{{cite journal|last=Jones|first=G. James|date=11 Disyembre 2001|title=Alan Turing&nbsp;– Towards a Digital Mind: Part 1|journal=System Toolbox|publisher=The Binary Freedom Project|url=http://www.systemtoolbox.com/article.php?history_id=3|ref=harv|access-date=2011-09-24|archive-date=2007-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20070803163318/http://www.systemtoolbox.com/article.php?history_id=3|url-status=dead}} *[http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ Sherborne School Archives] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }}&nbsp;– naglalaman ng mga papel tungkol sa panahon ni Alan Turing sa Sherborne School === Mga papel === *[https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper Ekstensibong talaan ng mga papel ni Turing, mga ulat at pagtuturo at mga isinaling bersiyon] BibNetWiki *{{Turing 1950}} *[http://www.cbi.umn.edu/oh/display.phtml?id=116 Oral history interview with Donald W. Davies], [[Charles Babbage Institute]], University of Minnesota; inilalarawan ang mga proyeto sa U.K. [[National Physical Laboratory (United Kingdom)|National Physical Laboratory]], mula sa pagdidisenyong ginawa ni Alan Turing noong 1947 sa paggawa ng [[Automatic Computing Engine|ACE computers]] * [http://www.cbi.umn.edu/oh/display.phtml?id=81 Oral history interview with Nicholas C. Metropolis], [[Charles Babbage Institute]], University of Minnesota. Si Metropolis ang kauna unahang direkto ng [[Los Alamos National Laboratory]]; kabilang sa mga paksa ang relasyong pang akademiko sa pagitan ni Alan Turing at [[John von Neumann]] {{authority control}} {{BD|1912|1954|Turing, Alan}} [[Kategorya:Mga siyentipiko ng kompyuter]] [[Kategorya:Mga matematikong Ingles]] hq1vl2630llvczdi53iv2a1oo1yn29i 0 110340 2218497 2110944 2026-08-01T13:15:15Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Inuming nakalalasing]] 2218497 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Inuming nakalalasing]] ttcbuhyz7jg8ptx5fxj7ptpy5h0shn0 0 110341 2218498 2110945 2026-08-01T13:15:25Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Inuming nakalalasing]] 2218498 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Inuming nakalalasing]] ttcbuhyz7jg8ptx5fxj7ptpy5h0shn0 0 110342 2218501 2110946 2026-08-01T13:15:55Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Inuming nakalalasing]] 2218501 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Inuming nakalalasing]] ttcbuhyz7jg8ptx5fxj7ptpy5h0shn0 0 110343 2218500 2110947 2026-08-01T13:15:45Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Inuming nakalalasing]] 2218500 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Inuming nakalalasing]] ttcbuhyz7jg8ptx5fxj7ptpy5h0shn0 0 110344 2218499 2110948 2026-08-01T13:15:35Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Inuming nakalalasing]] 2218499 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Inuming nakalalasing]] ttcbuhyz7jg8ptx5fxj7ptpy5h0shn0 0 123764 2218651 2083161 2026-08-02T11:37:02Z Maffeth.opiana 63670 #WPWP #WPWPPH 2218651 wikitext text/x-wiki {{Infobox Monarch | name =Emperador Ninken | title =Ika-dalawampu't-apat na Emperador ng Hapon | image = | caption = | reign =maalamat | coronation = | predecessor =[[Emperador Kenzō]] | successor =[[Emperador Buretsu]] | suc-type = | heir = | consort = | issue = | royal house = | royal anthem = | father = | mother = | date of birth =maalamat | place of birth = | date of death =maalamat | place of death = | place of burial=''Hanyū no Sakamoto no misasagi'' (Osaka) |}} [[Talaksan:Emperor_Ninken.jpg | thumb | right | Si Emperador Ninken na ika-24 na emperador ng Hapon]] Si {{nihongo|'''Emperor Ninken'''|仁賢天皇|Ninken-[[tennō]]}}, kilala rin bilang ''Ninken-okimi'', ay ang Ika-dalawampu't-apat na [[Emperador]] ng [[Hapon]].<ref name="kunaicho">[[Imperial Household Agency]] (''Kunaichō''): [http://www.kunaicho.go.jp/ryobo/guide/024/index.html 仁賢天皇 (24)]</ref> Ito ay ayon sa nakaugaliang [[Talaan ng mga Emperador ng Hapon|pagkakasunod-sunod ng pagtaas sa trono]].<ref>Varley, Paul. (1980). ''Jinnō Shōtōki,'' p. 117; Titsingh, Isaac. (1834). {{Google books|18oNAAAAIAAJ|''Annales des empereurs du japon,'' pp. 30.|page=30}}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Hapon]] [[Kaurian:Mga Emperador ng Hapon]] {{Suleras:Monarkiya ng Hapon}} {{stub}} l1gfru60izflre6gvn43umx918eyn4w 0 138434 2218649 2188932 2026-08-02T10:52:52Z Carsten Steger 127787 Aerial image of Fano inserted. 2218649 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Fano|official_name=Comune di Fano|native_name=|image_skyline=Aerial image of Fano (view from the east).jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=Map of comune of Fano (province of Pesaro and Urbino, region Marche, Italy).svg|map_alt=|map_caption=Fano sa loob ng Lalawigan ng Pesaro-Urbino|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|43|50|N|13|01|E|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Marche]]|province=[[Lalawigan ng Pesaro at Urbino|Pesaro at Urbino]] (PU)|frazioni=Bellocchi, Caminate, Carignano, Carrara di Fano, Centinarola, Cuccurano, Falcineto, Fenile, Magliano, [[Marotta (village)|Marotta]], Metaurilia, Ponte Sasso, Roncosambaccio, Rosciano, Sant'Andrea in Villis, Torrette di Fano, Tre Ponti|mayor_party=[[Democratic Party (Italy)|PD]]|mayor=Massimo Seri|area_footnotes=|area_total_km2=121|population_footnotes=|population_demonym=Fanesi|elevation_footnotes=|elevation_m=12|saint=[[San Paterniano]]|day=Hulyo 10|postal_code=61032|area_code=0721|website={{official website|http://www.comune.fano.pu.it}}|footnotes=}} Ang '''Fano''' Ang [ˈfaːno] ay isang bayan at [[komuna]] (munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Pesaro at Urbino]] sa rehiyon ng [[Marche]] ng [[Italya]]. Ito ay isang resort sa dalampasigan na {{Convert|12|km|0}} timog-silangan ng [[Pesaro]], na matatagpuan kung saan ang ''[[Sa pamamagitan ng Flaminia|Via Flaminia]]'' ay umaabot sa [[Dagat Adriatico]]. Ito ang ikatlong lungsod sa rehiyon ayon sa populasyon pagkatapos ng [[Ancona]] at Pesaro. == Kasaysayan == Isang sinaunang bayan ng [[Marche]], ito ay kilala bilang '''Fanum Fortunae<ref>{{cite book|title=Barrington Atlas of the Greek and Roman World: Map-By-Map Directory|editor=Richard J.A. Talbert|volume=I|year=2000|publisher=Princeton University Press|location=Princeton, NJ and Oxford, UK|isbn=0691049459|page=609}}</ref>''' pagkatapos ng isang templo ni [[Fortuna (mitolohiya)|Fortuna]] na matatagpuan doon. Ang unang pagbanggit nito sa kasaysayan ay nagsimula noong 49 BC, nang panghawakan ito ni [[Julio Cesar]], kasama ang [[Pesaro|Pisaurum]] at Ancona. Nagtatag si [[Cesar Augusto]] ng ''[[Colonia (Romano)|colonia]]'', at nagtayo ng pader, na nananatili ang ilang bahagi. Noong 2 AD nagtayo rin si Augusto ng isang arko (na nakatayo pa rin) sa pasukan ng bayan. [[Talaksan:Fano_Castle.jpg|left|thumb|220x220px| Ang Kastilyo ng Fano sa isang ika-19 na siglong pagguhit. Ang mataas na tore ng bantay ay nawasak noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig.]] [[Talaksan:Fano_malattestianische_Burg.JPG|left|thumb|220x220px| Ang Kastilyo ng Fano Hulyo 2011]] Noong Enero 271, natalo ng [[Hukbong Romano]] ang [[Alemanni|Alamanni]] sa [[Labanan ng Fano]] na nangyari sa pampang ng ilog ng [[Metauro]] sa loob lamang ng Fano. == Sports == === Ultimate Frisbee === Ang Ultimate Frisbee Fano Association ay nilikha noong 2001. Ang asosasyon ay may 4 na koponan: Croccali (haluan), Mirine (babae), Spaccamadoni (lalaki) at Angry Gulls (juniors). Mula noong 2001, ang asosasyon ay nanalo ng 8 Italyanong kampeonato. == Ugnayang pandaigdig == Ang Fano ay [[Kakambal na lungsod|kakambal]] sa: * {{Flagicon|GER}} [[Rastatt]], Alemanya * {{Flagicon|FRA}} [[Saint-Ouen-l'Aumône]], Pransiya * {{Flagicon|UK}} [[St Albans|St. Albans]], Reino Unido * {{Flagicon|CZ}} [[Stribro]], Republikang Tseko == Tingnan din == * [[Katoliko Romanong Diyoesis ng Fano-Fossombrone-Cagli-Pergola]] == Mga tala == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.fano.ps.it/ Fano homepage] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190606064312/https://www.comune.fano.ps.it/ |date=2019-06-06 }} {{In lang|it}} * [http://www.baylor.edu/abl/index.php?id=45916/ Ang Fano Club sa Baylor University] {{Lalawigan ng Pesaro at Urbino}} a5vp5bd76u67daut351qxcq12d7rspx 0 168688 2218652 1769690 2026-08-02T11:37:40Z Filipinayzd 3409 #WPWPPH #WPWP 2218652 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Crested_Tern_courtship.jpg | thumb | right | Dalawang nagliligawan na ibon sa dalampasigan ng Fingal]]Ang '''pagpili ng kapareha''', '''pagpili ng katambal''', '''pagpili ng maaasawa''', '''pagpili ng kasiping''', '''pagpili ng katalik''', o '''seleksiyong interseksuwal''' ay isang prosesong ebolusyonaryo kung saan ang pagpili ng isang kapareha o kaparis ay nakabatay sa pagiging kaakit-akit ng kanyang mga katangian. Isa ito sa dalawang mga komponente ng [[seleksiyong seksuwal]] o pagpiling seksuwal (ang isa pa ay ang kompetisyon ng lalaki laban sa ibang lalaki o [[seleksiyong intraseksuwal]]). Unang ipinakilala ni [[Charles Darwin]] ang kanyang mga ideya hinggil sa seleksiyong seksuwal noong 1871 subalit ang mga kasulungan sa mga teknikong henetiko at molekular ay humantong sa pangunahing progreso sa larangang ito kamakailan lamang. Limang mekanismong nagpapaliwanag ng ebolusyon ng pagpili ng kapareha ang kasalukuyang kinikilala. Kasama rito ang mga tuwirang benepisyong penotipiko, kinikilingang sensoryo o pandama, mga katangiang panukat o indikador (''indicator trait''), at henetikong kompatibilidad. Ang mga mekanismong ito ay maaaring maganap na magkakasama at maraming mga halimbawa ng bawat isa. Sa mga sistema kung saan umiiral ang pagpili ng kapareha, ang isang kasarian ay nakikipagtunggali o nakikipagkompetensiya laban sa mga kasaping magkakatulad ang kasarian at ang kabaligtad na kasarian ay mapili (selektibo o maselan sa pagpili ng mga indibidwal na sisipingan). Sa karamihan ng mga espesye, ang mga babae ang mapiling kasarian na umuuri o nangingilala sa loob ng nagtatagisan o nagpapagalingang mga lalaki subalit mayroong ilang mga halimbawa ng binaligtad na mga gampanin (kung saan ang lalaki ang mapili at ang mga nagtutunggali para sa atensiyon ng lalaki ay ang mga babae). ==Tingnan din== *[[Katambal sa pagtatalik]] [[Kategorya:Reproduksiyon]] [[Kategorya:Seksuwalidad]] {{stub|Seksuwalidad}} hsix20ax39gduhzfgzywywydkkw83dw 0 169237 2218581 2110638 2026-08-02T05:29:54Z Jojit fb 38 2218581 wikitext text/x-wiki {{Infobox anatomy | Name = Bayag | Latin = testis | Image = Figure 28 01 03.JPG | Caption = Diagrama ng panloob na kayarian ng bayag | Width = 300 | Image2 = Gray1144.png | Caption2 = Diagrama ng panlabas na katangian at palibot na kayarian ng mga bayag ng isang adultong lalaki | Artery = Arteryang testikular | Vein = Ugat na testikular, Pleksong pampiniporme | Nerve = Pleksong espermatiko | Lymph = Mga nodong lumbar linpa }} Ang mga '''bayag''' (Ingles: ''testicle''; mula sa [[Latin]] na ''testiculus'', diminutibo ng ''testis'', na nangangahulugang "saksi" ng [[birilidad]],<ref>{{cite web|url=https://doi.org/10.1046/j.1464-410X.2002.02783.x |title=The testis: what did he witness?|publisher=BJUI |date= |accessdate=2010-10-25}}</ref>; ang ''testis'' ay pang-isahan, na nagiging ''testes'' kung maramihan) ay ang panlalaking [[gonad]] sa mga [[hayop]]. Katulad ng mga [[obaryo]] (katumbas ang obaryo ng babae ng itlog ng bayag ng lalaki), ang mga itlog ng [[bayag]] ay komponente ng [[sistemang reproduktibo]] at ng [[sistemang endokrino]]. Ang pangunahing mga tungkulin ng itlog ng bayag ay ang gumawa ng mga [[esperma]] ([[espermatohenesis]]) at gumawa ng mga [[androheno]], pangunahin na ang [[testosteron]]. Ang mga tungkuling ito ay may kaugnayan sa [[pagkagustong makipagtalik]]<ref name=MHS>''The Men's Health Big Book of Sex'', pahina 18.</ref>. [[Talaksan:Testis 1.jpg|thumb|right|300px|Itlog ng bayag.]] [[Talaksan:자지털.jpg|thumb|297x297px|baya]] Ang mga tungkulin ng itlog ng bayag ay naiimpluwensiyahan ng mga hormonang gonadotropiko na nililikha ng [[pituitaryong anteryor]]. Nagreresulta sa pagpapakawal ng testosteron ang mga ''[[luteinizing hormone]]'' (LH). Ang pagkakaroon ng testosteron at ng [[hormonang nakapag-eestimula ng polikula]] (''[[follicle-stimulating hormone]]'', FSH) ay kailangan upang masuportahan ang espermatohenesis. ==Paglalarawan== Ang mga itlog na pambayag ay mga bahaging natatagpuan sa mga katawan ng mga nilalang na lalaki. Ang mga lalaking [[mamalya]], kasama ang mga lalaking tao, ay may dalawang mga itlog sa loob ng bayag, na sinusuportahan sa loob ng supot ng balat sa ilalim ng [[titi]] at tinatawag ang supot bilang [[eskroto]] o eskrotum. Kasama ng titi, ang mga testikulo ay tinatawag na mga [[organong pangreproduksiyon]] (mga [[organong pangseks]]). Mga lalaki lamang ang may mga itlog sa bayag; ang mga babae ay maroong mga [[obaryo]]. Ang itlog ng bayag ay mga uri ng organong tinatawag na mga [[glandula]]. Katulad ng ibang mga glandula, ang mga tesktikulo ay gumagawa ng mga ''sustansiyang kimikal'' na tinatawag na mga [[hormona]], na nakapagpapanatili sa pagpapaandar ng katawan. Gumagawa rin ang itlog ng bayag ng esperma na sumasama sa [[oba]] upang lumikha ng bagong buhay. Karamihan sa mga glandula, katulad ng mga obaryo ng kababaihan, ay nasa loob ng katawan, subalit ang mga testikulo ay nasa labas ng pangunahing bahagi ng katawan. Ito ay dahil sa ang mga itlog ng bayag ay higit na umaandar o nakapagtatrabaho ng mas mainam kapag hindi naiinitan kaysa sa loob ng katawan. Sa malamig na klima o panahon, pumapaitaas ang mga testikulo papalapit sa katawan upang mapanatili ang init. ==Tingnan din== * [[Artipisyal na itlog ng bayag]] ==Mga sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Mga glandula]] [[Kategorya:Sistemang endokrina]] [[Kategorya:Sistemang reproduktibo ng lalaking mamalya]] {{Endocrine system anatomy}} 4d4f8lg3hariiahxcc3fqt7yc88hw9k 2218582 2218581 2026-08-02T05:30:09Z Jojit fb 38 2218582 wikitext text/x-wiki {{Infobox anatomy | Name = Bayag | Latin = testis | Image = Figure 28 01 03.JPG | Caption = Diagrama ng panloob na kayarian ng bayag | Width = 300 | Image2 = Gray1144.png | Caption2 = Diagrama ng panlabas na katangian at palibot na kayarian ng mga bayag ng isang adultong lalaki | Artery = Arteryang testikular | Vein = Ugat na testikular, Pleksong pampiniporme | Nerve = Pleksong espermatiko | Lymph = Mga nodong lumbar linpa }} Ang mga '''bayag''' (Ingles: ''testicle''; mula sa [[Latin]] na ''testiculus'', diminutibo ng ''testis'', na nangangahulugang "saksi" ng [[birilidad]],<ref>{{cite web|url=https://doi.org/10.1046/j.1464-410X.2002.02783.x |title=The testis: what did he witness?|publisher=BJUI |date= |accessdate=2010-10-25}}</ref>; ang ''testis'' ay pang-isahan, na nagiging ''testes'' kung maramihan) ay ang panlalaking [[gonad]] sa mga [[hayop]]. Katulad ng mga [[obaryo]] (katumbas ang obaryo ng babae ng itlog ng bayag ng lalaki), ang mga itlog ng [[bayag]] ay komponente ng [[sistemang reproduktibo]] at ng [[sistemang endokrino]]. Ang pangunahing mga tungkulin ng itlog ng bayag ay ang gumawa ng mga [[esperma]] ([[espermatohenesis]]) at gumawa ng mga [[androheno]], pangunahin na ang [[testosteron]]. Ang mga tungkuling ito ay may kaugnayan sa [[pagkagustong makipagtalik]]<ref name=MHS>''The Men's Health Big Book of Sex'', pahina 18.</ref>. [[Talaksan:Testis 1.jpg|thumb|right|300px|Itlog ng bayag.]] Ang mga tungkulin ng itlog ng bayag ay naiimpluwensiyahan ng mga hormonang gonadotropiko na nililikha ng [[pituitaryong anteryor]]. Nagreresulta sa pagpapakawal ng testosteron ang mga ''[[luteinizing hormone]]'' (LH). Ang pagkakaroon ng testosteron at ng [[hormonang nakapag-eestimula ng polikula]] (''[[follicle-stimulating hormone]]'', FSH) ay kailangan upang masuportahan ang espermatohenesis. ==Paglalarawan== Ang mga itlog na pambayag ay mga bahaging natatagpuan sa mga katawan ng mga nilalang na lalaki. Ang mga lalaking [[mamalya]], kasama ang mga lalaking tao, ay may dalawang mga itlog sa loob ng bayag, na sinusuportahan sa loob ng supot ng balat sa ilalim ng [[titi]] at tinatawag ang supot bilang [[eskroto]] o eskrotum. Kasama ng titi, ang mga testikulo ay tinatawag na mga [[organong pangreproduksiyon]] (mga [[organong pangseks]]). Mga lalaki lamang ang may mga itlog sa bayag; ang mga babae ay maroong mga [[obaryo]]. Ang itlog ng bayag ay mga uri ng organong tinatawag na mga [[glandula]]. Katulad ng ibang mga glandula, ang mga tesktikulo ay gumagawa ng mga ''sustansiyang kimikal'' na tinatawag na mga [[hormona]], na nakapagpapanatili sa pagpapaandar ng katawan. Gumagawa rin ang itlog ng bayag ng esperma na sumasama sa [[oba]] upang lumikha ng bagong buhay. Karamihan sa mga glandula, katulad ng mga obaryo ng kababaihan, ay nasa loob ng katawan, subalit ang mga testikulo ay nasa labas ng pangunahing bahagi ng katawan. Ito ay dahil sa ang mga itlog ng bayag ay higit na umaandar o nakapagtatrabaho ng mas mainam kapag hindi naiinitan kaysa sa loob ng katawan. Sa malamig na klima o panahon, pumapaitaas ang mga testikulo papalapit sa katawan upang mapanatili ang init. ==Tingnan din== * [[Artipisyal na itlog ng bayag]] ==Mga sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Mga glandula]] [[Kategorya:Sistemang endokrina]] [[Kategorya:Sistemang reproduktibo ng lalaking mamalya]] {{Endocrine system anatomy}} blhc8sako99qq4zvjbpx90tev05w2ld 0 172308 2218496 2205285 2026-08-01T13:12:55Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2218496 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:CentralEurope.png|thumb|300px|right|Mga estado sa Gitnang Europa at mga lupaing makasaysayan na pana-panahong may kaugnayan sa rehiyon.]] Ang '''Gitnang Europa''' (Ingles, ''Central Europe'' o kaya ''Middle Europe'') ay isang rehiyon sa [[kontinente]] ng [[Europa]] na nakahimlay sa pagitan ng may pagkakasamu't saring tiniyak na mga pook ng [[Silangang Europa|Silangan]] at [[Kanlurang Europa]]. Ang katawagan at malawakang pagbibigay ng pansin sa rehiyon mismo ay nanumbalik<ref name=Economist>{{cite web|title=Central Europe — The future of the Visegrad group|url=http://www.economist.com/displayStory.cfm?Story_ID=E1_PRSTNSV|work=[[The Economist]]|date=2005-04-14|accessdate=2009-03-07}}</ref> pagsapit ng wakas ng [[Digmaang Malamig]], na pampolitikang naghati sa Europa sa Silangan at Kanluran, na naghati ng Gitnang Europa sa dalawa.<ref>{{cite web |url=http://science.jrank.org/pages/11016/Regions-Regionalism-Eastern-Europe-Future-Eastern-Europe.html |title=Regions, Regionalism, Eastern Europe by Steven Cassedy |publisher=New Dictionary of the History of Ideas, Charles Scribner's Sons |year=2005 |accessdate=2010-01-31 |archive-date=2013-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131029190603/http://science.jrank.org/pages/11016/Regions-Regionalism-Eastern-Europe-Future-Eastern-Europe.html |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.historyguide.org/europe/lecture14.html Lecture 14: The Origins of the Cold War]. Historyguide.org. Nakuha noong 2011-10-29.</ref> Ang diwa ng Gitnang Europa, at ng isang karaniwang [[Pagkakakilanlang pangkalinangan|pagkakakilanlan]], ay tila mailap.<ref>{{harvnb|Agh|1998|pages=2–8}} </ref><ref>{{cite web |url=http://www.pehe.cz/prednasky/2002/central-european-identity-in-politics |title=Central European Identity in Politics — Jiří Pehe |language=Czech |publisher=Conference on Central European Identity, Central European Foundation, Bratislava |year=2002 |accessdate=2010-01-31 |archive-date=2022-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221016153355/https://www.pehe.cz/prednasky/2002/central-european-identity-in-politics |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.culturelink.org/conf/cultid01/index.html |title=Europe of Cultures: Cultural Identity of Central Europe |publisher=Europe House Zagreb, Culturelink Network/IRMO |date=1996-11-24 |accessdate=2010-01-31}}</ref> Subalit, pinagdirinan ng mga dalubhasa na maaaring umiiral ang namumukod-tanging [[kultura]] ng Gitnang Europa, bagaman [[kontrobersiyal]] at pinagtatalunan ang kawariang ito.<ref name="books.google.com">{{cite book|url=http://books.google.com/books?id=k9IwimrMIQgC |title=Comparative Central European culture |publisher=Purdue University Press |year=2002|isbn=9781557532404|accessdate=2010-01-31}}</ref><ref>{{cite web|title=An Introduction to Central Europe: History, Culture, and Politics – Preparatory Course for Study Abroad Undergraduate Students at CEU|url=http://ceu.bard.edu/academic/documents/MandatorycourseonCentralEurope.pdf|work=[[Central European University]]|location=[[Budapest]]|date=Fall 2006|access-date=2012-01-06|archive-date=2010-06-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20100617165111/http://ceu.bard.edu/academic/documents/MandatorycourseonCentralEurope.pdf|url-status=dead}}</ref> Ibinatay ito sa mga pagkakahalintulad na nagbubuhat mula sa mga [[pamanang pangkalinangan|katangiang]] pangkasaysayan, panlipunan, at pangkultura,<ref name="books.google.com"/><ref>{{cite web |author=Ben Koschalka – content, Monika Lasota – design and coding |url=http://www.ces.uj.edu.pl/fiut/culture.htm |title=To Be (or Not To Be) Central European: 20th Century Central and Eastern European Literature |publisher=Centre for European Studies of the Jagiellonian University |accessdate=2010-01-31 |archive-date=2001-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010303043837/http://www.ces.uj.edu.pl/fiut/culture.htm |url-status=dead }}</ref> at kinikilala ito bilang isa sa dating naging pinakamayamang napagkukunan ng malikhaing talento sa pagitan ng ika-17 at ika-20 mga daantaon.<ref name="h-net.org">{{cite web|url=http://www.h-net.org/~habsweb/occasionalpapers/untaughtlessons.html |title=Ten Untaught Lessons about Central Europe-Charles Ingrao |publisher=HABSBURG Occasional Papers, No. 1. |year=1996 |accessdate=2010-01-31}}</ref> Binigyang katangian ng ''Cross Currents: A Yearbook of Central European Culture'' (maisasalin na "Salungatang-Daloy: Isang Taunang Aklat ng Kultura ng Gitnang Europa") ang Gitnang Europa bilang isang iniwan at pinabayaang Kanluran o isang lugar kung saan nagbabanggaan ang Silangan at Kanluran.<ref>{{cite web|url=http://quod.lib.umich.edu/c/crossc/intro.html |title=Introduction to the electronic version of Cross Currents |publisher=Scholarly Publishing Office of the University of Michigan Library |accessdate=2010-01-31}}</ref> Binigyang kahulugan ng ''Constant Committee for Geographical Names'' ng [[Alemanya]] ang Gitnang Europa kapwa bilang isang namumukod-tanging [[pook ng kalinangan]] at isang rehiyong pampolitika.<ref>{{cite web|url=http://141.74.33.52/stagn/JordanEuropaRegional/tabid/71/Default.aspx |title=StAGN-Empfehlung zur Großgliederung Europas |publisher=StAGN.de |accessdate=2011-01-31}}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.docstoc.com/docs/53115069/A-Subdivision-of-Europe-into-Larger-Regions-by-Cultural | title=A Subdivision of Europe into Larger Regions by Cultural Criteria | accessdate=2011-01-15}}</ref> Ipinagmamatuwid ni [[George Schöpflin]] at ng mga iba pa na ang Gitnang Europa ay binibigyang kahulugan bilang isang bahagi ng [[Kanluraning Kristiyanismo]],<ref>History of the literary cultures of East-Central Europe: junctures and disjunctures in the 19th and 20th centuries, Volume 2 [http://books.google.com/books?id=5pAwqsSyTlsC&pg=PA3&lpg=PA3&dq=George+Sch%C3%B6pflin+western+christianity&source=bl&ots=3VoR5q9GoR&sig=u26ochQIqarz0uvndPBT6ZAv0fg&hl=en&ei=zwi_TobmAsfDswbri4GFAw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&ved=0CB8Q6AEwAg#v=onepage&q=George%20Sch%C3%B6pflin%20western%20christianity&f=false]</ref> habang matatag namang inilagay ni [[Samuel P. Huntington]] ang rehiyon sa loob ng [[kulturang Kanluranin]].<ref>When identity becomes an alibi (Institut Ramon Llull) [www.llull.cat/rec_transfer/webt1/transfer01_essa05.pdf]</ref> Mula sa [[dekada 2000]] at pasulong pa, ang Gitnang Europa ay dumaraan sa isang yugto ng "paggising na may estratehiya",<ref>{{cite web|url=http://www.spiegel.de/international/europe/0,1518,610019,00.html |title=The Mice that Roared: Central Europe Is Reshaping Global Politics|publisher=Spiegel.de |date=26 Pebrero 2006 |accessdate=2010-01-31}}</ref> na may pag-agap o inisyatibong katulad ng [[Central European Initiative|CEI]], [[Centrope]] o [[Pangkat Visegrád|V4]]. Habang ang ekonomiya ay nagpapakita ng mga kaibahan hinggil sa kinikita,<ref>{{cite web |url=http://www.central2013.eu/about-central/regions/ |title=Which regions are covered? |publisher=European Regional Development Fund |accessdate=2010-01-31 |archive-date=2010-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100403224316/http://www.central2013.eu/about-central/regions |url-status=dead }}</ref> ang lahat ng mga bansa sa Gitnang Europa ay tinatala ng [[Talatuntunan ng Kaunlaran ng Tao]] bilang mga bansang may [[maunlad na bansa|may napakataas na kaunlaran]].<ref name="hdi">[http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2010_EN_Table1.pdf 2010 Human Development Index] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101121150504/http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2010_EN_Table1.pdf |date=2010-11-21 }}. (PDF). Nakuha noong 2011-10-29.</ref> == Mga bansa == Isang pinagmulan ng tuluyang kontrobersiya ang pag-unawa sa konsepto ng "Gitnang Europa",<ref>{{cite web |url=http://www.highbeam.com/doc/1P2-1124570.html?refid=gg_x_02 |title=For the Record – The Washington Post – HighBeam Research |publisher=Highbeam.com |date=1990-05-03 |accessdate=2010-01-31 }}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ngunit kinikilala nang ''[[de facto]]'' ang mga bansa ng [[Pangkat Visegrád]] bilang bahagi ng rehiyon.<ref name="From Visegrad to Mitteleuropa">{{cite news| url=http://www.economist.com/node/3871275?Story_ID=E1_PRSTNSV | work=The Economist | title=From Visegrad to Mitteleuropa | date=14 Abril 2005}}</ref> Gayunpaman, karaniwa'y kinikilala ang Gitnang Europa bilang rehiyong binubuo ng sumusunod na bansa: *{{flag|Alemanya}} *{{flag|Austria}} *{{flag|Eslobakya}} (kasapi ng Pangkat Visegrád) *{{flag|Eslobenya}} (kontrobersiyal; may ilang naniniwala na mas angkop ang Eslobenya sa [[Timog-silangang Europa]] dahil sa pagkabahagi nito sa [[Yugoslabya]]) *{{flag|Liechtenstein}} *{{flag|Polonya}} (kasapi ng Pangkat Visegrád) *{{flag|Republikang Tseko}} (kasapi ng Pangkat Visegrád) *{{flag|Suwisa}} *{{flag|Unggarya}} (kasapi ng Pangkat Visegrád) Kasama rin sa kahulugan ng "Gitnang Europa" ang ilang teritoryong sakop ng sumusunod na bansa: *{{flag|Croatia}} (mga teritoryo sa hilaga ng bansa, kasama ang kabisera, [[Zagreb]]) *{{flag|Rumanya}} (mga rehiyon ng [[Transilbanya]] at [[Bukovina]]) *{{flag|Serbia}} (ang rehiyon ng [[Vojvodina]]) Sa tradisyong Aleman, kasama rin ang mga estadong napapaligiran ng [[Dagat Baltiko]] (ang [[Estonya]], [[Latbiya]] at [[Litwaniya]]) sa kahulugan ng "Gitnang Europa", kahit kung mas angkop ang kanilang lokasyong heograpikal sa kahulugan ng [[Hilagang Europa]]. Kasama na rin sa tradisyong ito ang mga teritoryong sakop ng sumusunod na bansa: *{{flag|Belarus}} (kanlurang bahagi, kasama ang mga lungsod ng [[Brest]] at [[Grodno]]) *{{flag|Italya}} (ilang bahagi sa hilaga ng bansa, o minsan ang buong bahagi na ito) *{{flag|Pransiya}} (ang [[Alsace]] at ilang bahagi ng [[Lorraine]]) *{{flag|Rusya}} (ang [[Oblast ng Kaliningrad]]) *{{flag|Ukraine}} (kanlurang bahagi, kasama ang lungsod ng [[Lviv]]) == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Gitnang Europa| ]] [[Kategorya:Mga rehiyon ng Europa]] 7xwfgcgekan8i0cc6mrxb00nqm24w6c 0 215595 2218510 2084354 2026-08-01T14:59:29Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2218510 wikitext text/x-wiki {{Infobox monarch |name =Leo IV |title =[[Emperor]] of the [[Byzantine Empire]] |image= Leo iv constantine vi coin.jpg |caption =Gold ''[[solidus (coin)|solidus]]'' of Leo IV and his son [[Constantine VI]] (obverse), with busts of his grandfather [[Leo III the Isaurian]] and his father [[Constantine V]] in the reverse |reign =25 March 775 – 18 June 780 |coronation = |othertitles = |full name = |predecessor =[[Constantine V]] |successor =[[Constantine VI]] |suc-type = |heir = |queen =[[Irene (empress)|Irene]] |consort = |spouse 1 = |spouse 2 = |spouse 3 = |spouse 4 = |spouse 5 = |spouse 6 = |spouse 7 = |spouse 8 = |spouse 9 = |spouse 10 = |issue =[[Constantine VI]] |royal house = |dynasty =[[Isaurian Dynasty]] |royal anthem = |father =[[Constantine V]] |mother =[[Tzitzak]] (Irene of Khazaria) |birth_date =25 January 750 |birth_place = |death_date =8 September 780 (aged 30) |death_place = |date of burial = |place of burial = |}} {{Isaurian dynasty}} Si '''Leo IV''' o '''Leon IV''' ''ang [[Khazars|Khazar]]'' ([[Wikang Griyego]]: Λέων Δ΄, ''Leōn IV'') (25 Enero 750 – 8 Setyembre 780) ang [[Emperador na Bisantino]] mula 775 hanggang 780 CE. Siya ay anak ng Emperador [[Constantino V]] sa kanyang unang asawa na si Irena ng [[Khazaria]] ([[Tzitzak]]),<ref>{{Cite web |url=http://www.roman-emperors.org/irenev.htm |title=Archive copy |access-date=2013-04-13 |archive-date=2002-06-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20020606122022/http://www.roman-emperors.org/irenev.htm |url-status=dead }}</ref> na isang Khagan ng mga Khazar (na pinaniniwalaang ang [[Bihar (Khazar)|Bihar]]). Siya ay kinoronahang kapwa-emperador ng kanyang ama noong 751 at kanyang pinakasalan si [[Irene of Athens|Irene]] na isang [[Atenas|Ateniano]] mula sa isang maharlikang pamilya noong Disyembre 769. Noong 775, si [[Constantino V]] ay namatay na nag-iiwan sa kanyang ang tanging emperador.<ref>The Chronicle of Theophanes Anni Mundi 6095–6305 (A.D. 602–813): Tr. Harry Turtledove (University of Pennsylvania Press, 1982), p 135-136.</ref> Noong 24 Abril 776, hinirang ni Leo ang kanyang anak na si [[Constantino VI]] bilang kapwa emperador. Ito ay humantong sa pag-aaklas ng limang mga kalahating kapatid na lalake ni Leo kabilang si ''[[Caesar (title)|Caesar]]'' [[Nikephoros (Caesar)|Nikephoros]] na umasang kanilang makuha ang trono. Ang pag-aaklas ay mabilis na sinupil at ang mga kasabwat ay ginulpi, [[tonsure|tinonsura]] at ipinatapon sa [[Cherson (theme)|Cherson]] sa ilalim ng isang bantay.<ref>The Chronicle of Theophanes Anni Mundi 6095–6305 (A.D. 602–813): Tr. Harry Turtledove (University of Pennsylvania Press, 1982), 137.</ref> Si Leo IV ay pinalakaing isang [[Byzantine Iconoclasm|iconoclast]] sa ilalim ng kanyang ama ngunit ikinasal kay Irene na isang [[iconodule]].<ref>Byzantium: The Imperial Centuries (A.D. 610–1071): Romilly Jenkins (Weidenfeld and Nicoloson, 1966), p 92.</ref><ref>The Byzantine Revival: Warren Treadgold (Stanford University Press, 1988), p 5.</ref> Sa pagkatanto ng paghahati sa kanyang nasasakupan, kanyang pinursigi ang isang landas ng pakikipagkasundo sa mga iconodule na nakaraang idineklarang [[erehe]] sa ilalim ng patakarang imperyal. Pinayagan ni Leo ang mga monghe na inusig at ipinatapon sa ilalim ng kanyang ama upang bumalik sa kanilang mga monasteryo. Siya ay pinahiran ng ilan sa ortodokso bilang "Kaibigan ng Ina ng Diyos" sa pagpayag sa mga monghe na panatilihin ang mga imahen ng [[Theotokos]]. Hinirang rin ni Leo ang nakikisimpatiyang iconophile na si [[Patriarch Paul IV of Constantinople|Pablo ng Cyprus]] sa posisyon ng [[Patriarka ng Constantinople]] sa kamatayan ng kanyang hinalinhan. Sa wakas ng kanyang paghahari, kanyang binaliktad ang kanyang pagpayag sa mga ito.<ref>Byzantium: The Imperial Centuries (A.D. 610–1071): Romilly Jenkins (Weidenfeld and Nicoloson, 1966), p 91.</ref> Ang paghahari ni Leo ay kasabay ng paghahari ng ikatlong [[Kalipang Abbasid]] na si [[Al-Mahdi]] na sumakop sa mga lupaing Bisantino sa mga sunod sunod na okasyon mula 777–780 bago paurungin ng mga hukbo ni Leo na pinangunahan ng mga heneral gaya ni [[Michael Lachanodrakon]]. Mismong si Leo ay nakidigma sa mga [[Unang Imperyong Bulgariano|Bulgar]] ngunit namatay sa trangkaso habang nasa kampanya.<ref>{{Cite web |url=http://www.roman-emperors.org/leo4.htm#N_13_ |title=Archive copy |access-date=2013-04-13 |archive-date=2010-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100707043104/http://www.roman-emperors.org/leo4.htm#N_13_ |url-status=dead }}</ref><ref>A History of Byzantium (second edition): Timothy E. Gregory (Blackwell, 2010), p 213.</ref> Ang kamatayan ni Leo noong 8 Setyembre 780 CE ay humantong sa pag-akyat sa trono ng kanyang asawang si Irene. Itinala ni [[Theophanes na tagakumpisal]] na si Leo IV ay namatay dahil sa trangkasong dulot ng mga mahalagang bato sa isang koronang kinuha mula sa [[Hagia Sophia]];<ref>{{Cite web |url=http://www.roman-emperors.org/leo4.htm#N_14_ |title=Archive copy |access-date=2013-04-13 |archive-date=2010-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100707043104/http://www.roman-emperors.org/leo4.htm#N_14_ |url-status=dead }}</ref> some scholars have indicated that upon his accession to the throne Leo was already sick,<ref>Byzantium: The Imperial Centuries (A.D. 610–1071): Romilly Jenkins (Weidenfeld and Nicoloson, 1966), p 90.</ref> bagaman ang ilan ay naniniwalang si Leo ay pinaslang ng mga hindi kilalang tao bagaman si Irene ang pinagsususpetsahan.<ref>The Byzantine Revival: Warren Treadgold (Stanford University Press, 1988), p 6.</ref> Si [[Constantino VI]] ang tanging anak na lalake ni Leo IV at humalili sa kanya bilang emperor na kapwa naghari ng kanyang inang si Irene.<ref>The Chronicle of Theophanes Anni Mundi 6095–6305 (A.D. 602–813): Tr. Harry Turtledove (University of Pennsylvania Press, 1982), p 136, 140.</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{Roman Emperors}} [[Kategorya:Mga emperador ng Imperyong Bisantino]] f30jib2esyorn1zzvouh0vz59e122lz 2 224361 2218532 2135602 2026-08-02T00:01:29Z Pathoschild 5007 global user pages ([[m:Synchbot|requested by Revi C.]]) 2218532 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__<div class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">{{#babel:ko|en-3|tl-0}} [[File:Revi wikimedia image.jpg|thumb|center|middle|If you are here to talk about CommonsDelinker removing a deleted image, please [[:c:User talk:Revi C.|go here]].]] Hello! I am [[:m:User:Revi C.|revi]]. I edit to [[m:SWMT|revert vandals]], do Wikidata stuff<!--(I am a Wikidata Admin! <small>([{{fullurl:wikidata:Special:ListUsers/Revi C.|limit=1}} Verify])</small>)-->, or do [[:c:COM:FR|Commons Filemoving stuff]] (I am Commons Admin too! <small>([{{fullurl:c:Special:ListUsers/Revi C.|limit=1}} Verify])</small>). Come to [[:m:User:Revi C.|my Meta userpage]] or [[:c:User:Revi C.|my Commons userpage]] for more information. Thank you.</div> qf5xxfyv7ng7bqzzvolpk7ha3iwg5yz 3 224362 2218523 2135601 2026-08-01T23:20:50Z Pathoschild 5007 global user pages ([[m:Synchbot|requested by Revi C.]]) 2218523 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__<div class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[[File:Revi logo (pink).png|thumb|center|<span style="color:red">PLEASE DO NOT LEAVE MESSAGE HERE!</span>]] ''' <span style="color:red"> BEFORE YOU BLOCK MY ACCOUNT: IF MY EDIT SUMMARY INCLUDE PREFIX </span>''(Script)''<span style="color:red">, DON'T BLOCK ME, JUST TELL ME TO SLOW DOWN AT COMMONS' TALK PAGE. IT IS AN AUTOMATED SCRIPT BEING USED ON COMMONS TO MOVE FILES.</span> Instead, please leave your message following site: <br /> [[File:Wikidata-logo-en.svg|45px|link=d:User talk:Revi C.]] [[d:User talk:Revi C.]] for Wikidata (Interwiki links) stuff <!--(I am {{int:Group-sysop}} there)--> <br /> [[File:Commons-logo.svg|45px|link=commons:User talk:Revi C.]] [[commons:User talk:Revi C.]] for renaming stuff or [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] action (I am {{int:Group-sysop}} there) <br /> [[File:Wikimedia Community Logo optimized.svg|45px|link=m:User talk:Revi C.]] [[meta:User talk:Revi C.]] for other stuff (User right notification, revert message, etc...) Messages left on this page may be reverted or moved without any response.</div> esxe13mcstpjlux1bt2hqwxr2v8t8mn 0 230666 2218505 2111339 2026-08-01T13:16:35Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Inuming nakalalasing]] 2218505 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Inuming nakalalasing#Alak]] o0xvcfdhzuco22win984q8igfn6h1je 2 234196 2218537 2135636 2026-08-02T00:38:29Z Pathoschild 5007 global user pages ([[m:Synchbot|requested by Hym411]]) 2218537 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[User:Revi C.]] 88g0cv17whfgb1wkeh281mptujwtlut 3 234197 2218544 2135637 2026-08-02T01:07:53Z Pathoschild 5007 global user pages ([[m:Synchbot|requested by Hym411]]) 2218544 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[User talk:Revi C.]] o9z79lcc9a9pfmqmrod5w3eyk4q9i0o 0 262217 2218539 2217083 2026-08-02T00:39:54Z Ivan P. Clarin 84769 /* Pilipinas */ 2218539 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Haiyan 2013-11-07 1345Z (alternate).png|thumb|Ang bagyong Yolanda noong ika Nobyembre 8, 2013]] {{For|[[Bagyo]]|Talaan ng mga bagyo sa Pilipinas}} Ang mga bagyo sa Pilipinas natural lamang na tumama sa mga bansang napapaligiran nang [[Karagatang Pasipiko]], nagsisimula ito sa mga buwan maaga pa [[Mayo]] at kalimitan na nag tatapos sa mga buwan nang [[Disyembre]] sa kasalukuyan lumalakas pa ang mga ito sa buwan nang [[Hulyo]] hanggang [[Nobyembre]]. Nabubuo ang mga bagyo sa madalas sa karagatang pasipiko at dinaraan nang mga ito ang mga bansang [[Taiwan]], [[Tsina]], [[Timog Korea]], [[Japan]], [[Pilipinas]], Carolina Isla at [[Vietnam]], lumalakas rin ang mga ito dahil sa [[Habagat]] na nang gagaling sa mga bansang [[Indonesia]] at [[India]].<ref>http://bagong.pagasa.dost.gov.ph/information/about-tropical-cyclone</ref><ref>https://mcgillgis.maps.arcgis.com/apps/MapJournal/index.html?appid=586f9150ae87491a8c7f1b86db7952a9</ref> == Mga bagyo == {{For|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2026]]|Bagyo}} [[Talaksan:Tropical Storm Ketsana September 26, 2009.jpg|thumb|Ang bagyong Ondoy noong ika Setyembre 26, 2009]] Ang [[Super Bagyong Yolanda]] ay isa sa mga hindi makakaligtaang bagyo sa kasaysayan nang Pilipinas dahil nagdulot ito nang malawakang pagkasira sa buong [[Bisayas]] kasama na rito ang ilang probinsya sa [[Luzon]], Nanalasa si Yolanda noong ika Nobyembre 8, 2013 sa [[Silangang Samar]] at [[Leyte]], maituturing ring si Yolanda na isang delubyo, isa na rin rito si [[Super Bagyong Lawin]] na nagpadapa sa mga ilang lugar sa [[Isabela]], [[Cagayan]] at Rehiyon ng Ilokos, Si [[Bagyong Ondoy]] na nag palubog sa ilang bahagi ng Luzon at Kamaynilaan noong ika Setyembre 26, 2009, Matinding pinuruhan nito ang mga [[Rizal]], [[Marikina]], [[Pasig]] at ilan pang mga bahagi nang Maynila dahil sa pag taas at pag apaw nang tubig ulan na dala ni Ondoy, Ang [[Bagyong Sendong]] na nagpalubog sa [[Hilagang Mindanao]] at [[Gitnang Bisayas]].<ref>https://reliefweb.int/report/philippines/philippines-floods-and-typhoons-2020-typhoon-goni-operation-update-report-n</ref> Ang "Bagyong Nonoy" (Kulap) noong 2011 ay inialis nang PAGASA at ginamit ito sa Panahon ng bagyo ng 2015 sa karagatang Pasipiko. Ipinangalan sa "[[Bagyong Nona]]" (Melor)., Na isa sa mga mababagsik na bagyong dumaan sa Pilipinas at ang matinding napuruhan nito ay [[Sorsogon]] at [[Oriental Mindoro]].<ref>https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/philippines-braces-for-more-typhoons-next-month/2050447</ref><ref>https://www.ndtv.com/topic/philippines-typhoon</ref> == Pilipinas == {{Main|Panahon ng bagyo sa Pilipinas}} <br>Ang mga pangalang naka pa-loob sa kahong may kulay ay ang mga bagong inihanay na mga pangalan ng [[Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko, at Astronomiko|PAGASA]]. {| class="wikitable" |+ Tala ng mga pangalan ng bagyo sa Pilipinas |- ! scope="col" colspan=14 style="background-color:lightgrey;"| [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2026|2026]] (Pangkat I) |- ! scope="row" rowspan=2 | Main | Ada || Basyang || Caloy || Domeng || Ester || Francisco || Gardo || Henry || [[Super Bagyong Inday|Inday]] || Josie || Kiyapo || Luis || {{grey|Maymay}} |- | {{grey|Neneng}} || {{grey|Obet}} || {{tcname unused|Pilandok}} || {{grey|Queenie}} || {{grey|Rosal}} || {{grey|Samuel}} || {{grey|Tomas}} || {{tcname unused|Umberto}} || {{tcname unused|Venus}} || {{tcname unused|Waldo}} || <center>{{grey|X}}<center> || {{grey|Yayang}} || {{tcname unused|Zeny}} || |- !scope="row" | Auxiliary ||{{tcname unused|Agila}} ||{{tcname unused|Bagwis}} ||{{tcname unused|Chito}} ||{{tcname unused|Diego}} ||{{tcname unused|Elena}} ||{{tcname unused|Felino}} ||{{tcname unused|Gunding}} ||{{tcname unused|Harriet}} ||{{tcname unused|Indang}} ||{{tcname unused|Jessa}} || || || |- ! scope="col" colspan=14 style="background-color:skyblue;"| 2027 (Pangkat II) |- !scope="row" rowspan=2 | Main || {{grey|Amang}} || {{grey|Betty}} || {{grey|Chedeng}} || {{grey|Dodong}} || {{tcname unused|Emil}} || {{grey|Falcon}} || {{tcname unused|Gavino}} || {{grey|Hanna}} || {{grey|Ineng}} || {{grey|Jenny}} || {{grey|Kabayan}} || {{grey|Liwayway}} || {{grey|Marilyn}} |- | {{grey|Nimfa}} || {{grey|Onyok}} || {{grey|Perla}} || {{grey|Quiel}} || {{grey|Ramon}} || {{grey|Sarah}} || {{tcname unused|Tamaraw}} || {{tcname unused|Ugong}} || {{grey|Viring}} || {{grey|Weng}} || <center>{{grey|X}}<center> || {{grey|Yoyoy}} || {{grey|Zigzag}} || |- !scope="row" | Auxiliary ||{{tcname unused|Abe}} ||{{tcname unused|Berto}} ||{{tcname unused|Charo}} ||{{tcname unused|Dado}} ||{{tcname unused|Estoy}} ||{{tcname unused|Felion}} ||{{tcname unused|Gening}} ||{{tcname unused|Herman}} ||{{tcname unused|Irma}} ||{{tcname unused|Jaime}} || || || |- ! scope="col" colspan=14 style="background-color:lightgreen;"| 2028 (Pangkat III) |- !scope="row" rowspan=2 | Main | {{tcname unused|Amuyao}} || {{grey|Butchoy}} || {{grey|Carina}} || {{grey|Dindo}} || {{grey|Edring}} || {{grey|Ferdie}} || {{grey|Gener}} || {{grey|Helen}} || {{grey|Igme}} || {{tcname unused|Josefa}} || {{tcname unused|Kidul}} || {{tcname unused|Lekep}} || {{grey|Marce}} |- | {{tcname unused|Nanolay}} || {{tcname unused|Onos}} || {{tcname unused|Puwok}} || {{grey|Querubin}} || {{grey|Romina}} || {{grey|Siony}} || {{grey|Tonyo}} || {{tcname unused|Upang}} || {{grey|Vicky}} || {{tcname unused|Warren}} || <center>{{grey|X}}<center> || {{grey|Yoyong}} || {{grey|Zosimo}} |- !scope="row" | Auxiliary |{{tcname unused|Alakdan}} || {{tcname unused|Baldo}} || {{tcname unused|Clara}} || {{tcname unused|Dencio}} || {{tcname unused|Estong}} | {{tcname unused|Felipe}} || {{tcname unused|Gomer}} || {{tcname unused|Heling}} || {{tcname unused|Ismael}} || {{tcname unused|Julio}} |- ! scope="col" colspan=14 style="background-color:lightyellow;"| 2029 (Pangkat IV) |- !scope="row" rowspan=2 | Main | {{grey|Auring}} || {{grey|Bising}} || {{tcname unused|Chico}} || {{grey|Dante}} || {{tcname unused|Elias}} || {{grey|Fabian}} || {{grey|Gorio}} || {{grey|Huaning}} || {{grey|Isang}} || {{grey|Jacinto}} || {{grey|Kiko}} || {{grey|Lannie}} || {{tcname unused|Magyawan}} |- | {{tcname unused|Nilad}} || {{tcname unused|Omar}} || {{grey|Paolo}} || {{grey|Quedan}} || {{grey|Ramil}} || {{grey|Salome}} || {{tcname unused|Tala}} || {{tcname unused|Urbano}} || {{grey|Verbena}} || {{grey|Wilma}} || <center>{{grey|X}}<center> || {{tcname unused|Yasmin}} || {{grey|Zoraida}} || |- !scope="row" | Auxiliary |{{tcname unused|Alamid}} ||{{tcname unused|Bruno}} ||{{tcname unused|Conching}} ||{{tcname unused|Dolor}} ||{{tcname unused|Ernie}} ||{{tcname unused|Florante}} ||{{tcname unused|Gerardo}} ||{{tcname unused|Hernan}} ||{{tcname unused|Isko}} ||{{tcname unused|Jerome}} || || || |} ===Talaan ng mga inialis na pangalan=== ; Mga hindi nagamit na pangalan {{div col start}} * {{tcname unused|Paloma}} * {{tcname unused|Quadro}} * {{tcname unused|Rapido}} * {{tcname unused|Roleta}} * {{tcname unused|Sibak}} * {{tcname unused|Sibasib}} * {{tcname unused|Tagbanwa}} * {{tcname unused|Talahib}} * {{tcname unused|Ubbeng}} * {{tcname unused|Wisik}} * {{tcname unused|Yaning}} * {{tcname unused|Zuma}} {{div col end}} ==Mga bagyo na mapaminsala== {|class="wikitable" style=font:size:100% |'''Rango''' |'''Bagyo''' |'''Taon''' |'''Rehiyon''' |'''PHP''' |'''USD''' |- | style="background-color:blueviolet;"|1 || Yolanda (Haiyan) || 2013 || Kabuuang Kabisayaan || 95.5 bilyon || $ 2.02 bilyon |- | style="background-color:purple;"|2 || Odette (Rai) || 2021 || Kabisayaan, Caraga || 51.8 bilyon || $ 1.2 bilyon |- | style="background-color:purple;"|3 || Pablo (Bopha) || 2012 || Rehiyon ng Dabaw || 43.2 bilyon || $ 1.06 bilyon |- | style="background-color:violet;"|4 || Glenda (Rammasun) || 2014 || Bikol, Calabarzon, K. Maynila || 38.6 bilyon || $ 771 milyon |- | style="background-color:blueviolet;"|5 || Ompong (Mangkhut) || 2018|| rowspan="2"| Rehiyon ng Lambak Cagayan, Ilokos || 33.9 bilyon || $ 627 milyon |- | style="background-color:orangered;"|6 || Pepeng (Parma) || 2009 || 27.3 bilyon || $ 581 milyon |- | style="background-color:orangered;"|7 || Ulysses (Vamco) || 2020 || Calabarzon, Gitnang Luzon || 20.2 bilyon || $ 418 milyon |- | style="background-color:blueviolet;"|8 || Rolly (Goni) || 2020 || Rehiyon ng Bikol, Calabarzon || 20 bilyon || $ 369 milyon |- | style="background-color:lightgreen;"|9 || Kristine (Trami) || 2024 || Hilagang, Luzon, Timog Luzon || 17.6 bilyon || $ 357 milyon |- | style="background-color:lightyellow;"|10 || Paeng (Nalgae) || 2022 || Rehiyon ng Bikol, Calabarzon || 17.5 bilyon || $ 265 milyon |} == Mga bagyo na maraming nasawi == {|class="wikitable" style=font:size:100% |'''Rango''' |'''Bagyo''' |'''Taon''' |'''Naitalang patay''' |- | 1 || '''Haiphong''' || 1881 || 20, 000 |- | 2 || Yolanda (Haiyan) || 2013 || 6, 300 |- | 3 || Uring (Thelma) || 1991 || 5, 100 |- | 4 || Pablo (Bopha) || 2012 || 1, 901 |- | 5 || Angela || 1867 || 1, 800 |- | 6 || Winnie (2004) || 2004 || 1, 619 |- | 7 || "Oktubre 1897 Bagyo" || 1897 || 1, 500 |- | 8 || Nitang (Ike) || 1984 || 1, 363 |- | 9 || Sendong (Washi) || 2011 || 1, 268 |- | 10 || Trix || 1952 || 955 |} ===Mga pangalang isasalang sa bawat taon=== {{See|Pagpapangalan sa bagyo}} {| class="wikitable sortable" ! Letra ! Total ! Pangalan ! Mga taon |- | A || 1 || {{tcname unused|Amuyao}} || ''2028'' |- | B || 0 || --- || --- |- | C || 1 || {{tcname unused|Chico}} || ''2029'' |- | D || 0 || --- || --- |- | E || 2 || {{tcname unused|Edring}}, {{tcname unused|Emil}}, {{tcname unused|Elias}} || ''2028'', ''2027'', ''2029'' |- | F || 0 || --- || --- |- | G || 1 || {{tcname unused|Gavino}} || ''2027'' |- | H || 0 || --- || --- |- | I || 0 || --- || --- |- | J || 1 || {{tcname unused|Josefa}} || ''2028'' |- | K || 1 || {{tcname unused|Kidul}}, {{tcname unused|Kiyapo}} || ''2028'', ''2026'' |- | L || 1 || {{tcname unused|Lekep}} || ''2028'' |- | M || 1 || {{tcname unused|Magyawan}} || ''2029'' |- | N || 2 || {{tcname unused|Nanolay}}, {{tcname unused|Nilad}} || ''2028'', ''2029'' |- | O || 2 || {{tcname unused|Onos}}, {{tcname unused|Omar}} || ''2028'', ''2029'' |- | P || 2 || {{tcname unused|Pilandok}}, {{tcname unused|Puwok}} || ''2026'', ''2028'' |- | Q || 0 || --- || --- |- | R || 0 || --- || --- |- | S || 0 || --- || --- |- | T || 2 || {{tcname unused|Tamaraw}}, {{tcname unused|Tala}} || ''2023'', ''2029'' |- | U || 3 || {{tcname unused|Ugong}}, {{tcname unused|Umberto}}, {{tcname unused|Upang}}, {{tcname unused|Urbano}} || ''2023'', ''2022'', ''2024'', ''2029'' |- | V || 1 || {{tcname unused|Venus}} || ''2026'' |- | W || 2 || {{tcname unused|Waldo}}, {{tcname unused|Warren}} || ''2026'', ''2024'' |- | Y || 1 || {{tcname unused|Yasmin}} || ''2025'' |- | Z || 2 || {{tcname unused|Zigzag}}, {{tcname unused|Zeny}} || --- |} ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{Mga bagyo sa Pilipinas}} [[Kategorya:Bagyo sa Pilipinas]] [[Kategorya:Pilipinas]] [[Kategorya:Panahon]] {{Usbong|Panahon|Kalikasan}} 4ht1f5rb444b03lqrekgwaattkvlenc 2218541 2218539 2026-08-02T00:40:48Z Ivan P. Clarin 84769 /* Mga pangalang isasalang sa bawat taon */ 2218541 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Haiyan 2013-11-07 1345Z (alternate).png|thumb|Ang bagyong Yolanda noong ika Nobyembre 8, 2013]] {{For|[[Bagyo]]|Talaan ng mga bagyo sa Pilipinas}} Ang mga bagyo sa Pilipinas natural lamang na tumama sa mga bansang napapaligiran nang [[Karagatang Pasipiko]], nagsisimula ito sa mga buwan maaga pa [[Mayo]] at kalimitan na nag tatapos sa mga buwan nang [[Disyembre]] sa kasalukuyan lumalakas pa ang mga ito sa buwan nang [[Hulyo]] hanggang [[Nobyembre]]. Nabubuo ang mga bagyo sa madalas sa karagatang pasipiko at dinaraan nang mga ito ang mga bansang [[Taiwan]], [[Tsina]], [[Timog Korea]], [[Japan]], [[Pilipinas]], Carolina Isla at [[Vietnam]], lumalakas rin ang mga ito dahil sa [[Habagat]] na nang gagaling sa mga bansang [[Indonesia]] at [[India]].<ref>http://bagong.pagasa.dost.gov.ph/information/about-tropical-cyclone</ref><ref>https://mcgillgis.maps.arcgis.com/apps/MapJournal/index.html?appid=586f9150ae87491a8c7f1b86db7952a9</ref> == Mga bagyo == {{For|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2026]]|Bagyo}} [[Talaksan:Tropical Storm Ketsana September 26, 2009.jpg|thumb|Ang bagyong Ondoy noong ika Setyembre 26, 2009]] Ang [[Super Bagyong Yolanda]] ay isa sa mga hindi makakaligtaang bagyo sa kasaysayan nang Pilipinas dahil nagdulot ito nang malawakang pagkasira sa buong [[Bisayas]] kasama na rito ang ilang probinsya sa [[Luzon]], Nanalasa si Yolanda noong ika Nobyembre 8, 2013 sa [[Silangang Samar]] at [[Leyte]], maituturing ring si Yolanda na isang delubyo, isa na rin rito si [[Super Bagyong Lawin]] na nagpadapa sa mga ilang lugar sa [[Isabela]], [[Cagayan]] at Rehiyon ng Ilokos, Si [[Bagyong Ondoy]] na nag palubog sa ilang bahagi ng Luzon at Kamaynilaan noong ika Setyembre 26, 2009, Matinding pinuruhan nito ang mga [[Rizal]], [[Marikina]], [[Pasig]] at ilan pang mga bahagi nang Maynila dahil sa pag taas at pag apaw nang tubig ulan na dala ni Ondoy, Ang [[Bagyong Sendong]] na nagpalubog sa [[Hilagang Mindanao]] at [[Gitnang Bisayas]].<ref>https://reliefweb.int/report/philippines/philippines-floods-and-typhoons-2020-typhoon-goni-operation-update-report-n</ref> Ang "Bagyong Nonoy" (Kulap) noong 2011 ay inialis nang PAGASA at ginamit ito sa Panahon ng bagyo ng 2015 sa karagatang Pasipiko. Ipinangalan sa "[[Bagyong Nona]]" (Melor)., Na isa sa mga mababagsik na bagyong dumaan sa Pilipinas at ang matinding napuruhan nito ay [[Sorsogon]] at [[Oriental Mindoro]].<ref>https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/philippines-braces-for-more-typhoons-next-month/2050447</ref><ref>https://www.ndtv.com/topic/philippines-typhoon</ref> == Pilipinas == {{Main|Panahon ng bagyo sa Pilipinas}} <br>Ang mga pangalang naka pa-loob sa kahong may kulay ay ang mga bagong inihanay na mga pangalan ng [[Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko, at Astronomiko|PAGASA]]. {| class="wikitable" |+ Tala ng mga pangalan ng bagyo sa Pilipinas |- ! scope="col" colspan=14 style="background-color:lightgrey;"| [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2026|2026]] (Pangkat I) |- ! scope="row" rowspan=2 | Main | Ada || Basyang || Caloy || Domeng || Ester || Francisco || Gardo || Henry || [[Super Bagyong Inday|Inday]] || Josie || Kiyapo || Luis || {{grey|Maymay}} |- | {{grey|Neneng}} || {{grey|Obet}} || {{tcname unused|Pilandok}} || {{grey|Queenie}} || {{grey|Rosal}} || {{grey|Samuel}} || {{grey|Tomas}} || {{tcname unused|Umberto}} || {{tcname unused|Venus}} || {{tcname unused|Waldo}} || <center>{{grey|X}}<center> || {{grey|Yayang}} || {{tcname unused|Zeny}} || |- !scope="row" | Auxiliary ||{{tcname unused|Agila}} ||{{tcname unused|Bagwis}} ||{{tcname unused|Chito}} ||{{tcname unused|Diego}} ||{{tcname unused|Elena}} ||{{tcname unused|Felino}} ||{{tcname unused|Gunding}} ||{{tcname unused|Harriet}} ||{{tcname unused|Indang}} ||{{tcname unused|Jessa}} || || || |- ! scope="col" colspan=14 style="background-color:skyblue;"| 2027 (Pangkat II) |- !scope="row" rowspan=2 | Main || {{grey|Amang}} || {{grey|Betty}} || {{grey|Chedeng}} || {{grey|Dodong}} || {{tcname unused|Emil}} || {{grey|Falcon}} || {{tcname unused|Gavino}} || {{grey|Hanna}} || {{grey|Ineng}} || {{grey|Jenny}} || {{grey|Kabayan}} || {{grey|Liwayway}} || {{grey|Marilyn}} |- | {{grey|Nimfa}} || {{grey|Onyok}} || {{grey|Perla}} || {{grey|Quiel}} || {{grey|Ramon}} || {{grey|Sarah}} || {{tcname unused|Tamaraw}} || {{tcname unused|Ugong}} || {{grey|Viring}} || {{grey|Weng}} || <center>{{grey|X}}<center> || {{grey|Yoyoy}} || {{grey|Zigzag}} || |- !scope="row" | Auxiliary ||{{tcname unused|Abe}} ||{{tcname unused|Berto}} ||{{tcname unused|Charo}} ||{{tcname unused|Dado}} ||{{tcname unused|Estoy}} ||{{tcname unused|Felion}} ||{{tcname unused|Gening}} ||{{tcname unused|Herman}} ||{{tcname unused|Irma}} ||{{tcname unused|Jaime}} || || || |- ! scope="col" colspan=14 style="background-color:lightgreen;"| 2028 (Pangkat III) |- !scope="row" rowspan=2 | Main | {{tcname unused|Amuyao}} || {{grey|Butchoy}} || {{grey|Carina}} || {{grey|Dindo}} || {{grey|Edring}} || {{grey|Ferdie}} || {{grey|Gener}} || {{grey|Helen}} || {{grey|Igme}} || {{tcname unused|Josefa}} || {{tcname unused|Kidul}} || {{tcname unused|Lekep}} || {{grey|Marce}} |- | {{tcname unused|Nanolay}} || {{tcname unused|Onos}} || {{tcname unused|Puwok}} || {{grey|Querubin}} || {{grey|Romina}} || {{grey|Siony}} || {{grey|Tonyo}} || {{tcname unused|Upang}} || {{grey|Vicky}} || {{tcname unused|Warren}} || <center>{{grey|X}}<center> || {{grey|Yoyong}} || {{grey|Zosimo}} |- !scope="row" | Auxiliary |{{tcname unused|Alakdan}} || {{tcname unused|Baldo}} || {{tcname unused|Clara}} || {{tcname unused|Dencio}} || {{tcname unused|Estong}} | {{tcname unused|Felipe}} || {{tcname unused|Gomer}} || {{tcname unused|Heling}} || {{tcname unused|Ismael}} || {{tcname unused|Julio}} |- ! scope="col" colspan=14 style="background-color:lightyellow;"| 2029 (Pangkat IV) |- !scope="row" rowspan=2 | Main | {{grey|Auring}} || {{grey|Bising}} || {{tcname unused|Chico}} || {{grey|Dante}} || {{tcname unused|Elias}} || {{grey|Fabian}} || {{grey|Gorio}} || {{grey|Huaning}} || {{grey|Isang}} || {{grey|Jacinto}} || {{grey|Kiko}} || {{grey|Lannie}} || {{tcname unused|Magyawan}} |- | {{tcname unused|Nilad}} || {{tcname unused|Omar}} || {{grey|Paolo}} || {{grey|Quedan}} || {{grey|Ramil}} || {{grey|Salome}} || {{tcname unused|Tala}} || {{tcname unused|Urbano}} || {{grey|Verbena}} || {{grey|Wilma}} || <center>{{grey|X}}<center> || {{tcname unused|Yasmin}} || {{grey|Zoraida}} || |- !scope="row" | Auxiliary |{{tcname unused|Alamid}} ||{{tcname unused|Bruno}} ||{{tcname unused|Conching}} ||{{tcname unused|Dolor}} ||{{tcname unused|Ernie}} ||{{tcname unused|Florante}} ||{{tcname unused|Gerardo}} ||{{tcname unused|Hernan}} ||{{tcname unused|Isko}} ||{{tcname unused|Jerome}} || || || |} ===Talaan ng mga inialis na pangalan=== ; Mga hindi nagamit na pangalan {{div col start}} * {{tcname unused|Paloma}} * {{tcname unused|Quadro}} * {{tcname unused|Rapido}} * {{tcname unused|Roleta}} * {{tcname unused|Sibak}} * {{tcname unused|Sibasib}} * {{tcname unused|Tagbanwa}} * {{tcname unused|Talahib}} * {{tcname unused|Ubbeng}} * {{tcname unused|Wisik}} * {{tcname unused|Yaning}} * {{tcname unused|Zuma}} {{div col end}} ==Mga bagyo na mapaminsala== {|class="wikitable" style=font:size:100% |'''Rango''' |'''Bagyo''' |'''Taon''' |'''Rehiyon''' |'''PHP''' |'''USD''' |- | style="background-color:blueviolet;"|1 || Yolanda (Haiyan) || 2013 || Kabuuang Kabisayaan || 95.5 bilyon || $ 2.02 bilyon |- | style="background-color:purple;"|2 || Odette (Rai) || 2021 || Kabisayaan, Caraga || 51.8 bilyon || $ 1.2 bilyon |- | style="background-color:purple;"|3 || Pablo (Bopha) || 2012 || Rehiyon ng Dabaw || 43.2 bilyon || $ 1.06 bilyon |- | style="background-color:violet;"|4 || Glenda (Rammasun) || 2014 || Bikol, Calabarzon, K. Maynila || 38.6 bilyon || $ 771 milyon |- | style="background-color:blueviolet;"|5 || Ompong (Mangkhut) || 2018|| rowspan="2"| Rehiyon ng Lambak Cagayan, Ilokos || 33.9 bilyon || $ 627 milyon |- | style="background-color:orangered;"|6 || Pepeng (Parma) || 2009 || 27.3 bilyon || $ 581 milyon |- | style="background-color:orangered;"|7 || Ulysses (Vamco) || 2020 || Calabarzon, Gitnang Luzon || 20.2 bilyon || $ 418 milyon |- | style="background-color:blueviolet;"|8 || Rolly (Goni) || 2020 || Rehiyon ng Bikol, Calabarzon || 20 bilyon || $ 369 milyon |- | style="background-color:lightgreen;"|9 || Kristine (Trami) || 2024 || Hilagang, Luzon, Timog Luzon || 17.6 bilyon || $ 357 milyon |- | style="background-color:lightyellow;"|10 || Paeng (Nalgae) || 2022 || Rehiyon ng Bikol, Calabarzon || 17.5 bilyon || $ 265 milyon |} == Mga bagyo na maraming nasawi == {|class="wikitable" style=font:size:100% |'''Rango''' |'''Bagyo''' |'''Taon''' |'''Naitalang patay''' |- | 1 || '''Haiphong''' || 1881 || 20, 000 |- | 2 || Yolanda (Haiyan) || 2013 || 6, 300 |- | 3 || Uring (Thelma) || 1991 || 5, 100 |- | 4 || Pablo (Bopha) || 2012 || 1, 901 |- | 5 || Angela || 1867 || 1, 800 |- | 6 || Winnie (2004) || 2004 || 1, 619 |- | 7 || "Oktubre 1897 Bagyo" || 1897 || 1, 500 |- | 8 || Nitang (Ike) || 1984 || 1, 363 |- | 9 || Sendong (Washi) || 2011 || 1, 268 |- | 10 || Trix || 1952 || 955 |} ===Mga pangalang isasalang sa bawat taon=== {{See|Pagpapangalan sa bagyo}} {| class="wikitable sortable" ! Letra ! Total ! Pangalan ! Mga taon |- | A || 1 || {{tcname unused|Amuyao}} || ''2028'' |- | B || 0 || --- || --- |- | C || 1 || {{tcname unused|Chico}} || ''2029'' |- | D || 0 || --- || --- |- | E || 2 || {{tcname unused|Edring}}, {{tcname unused|Emil}}, {{tcname unused|Elias}} || ''2028'', ''2027'', ''2029'' |- | F || 0 || --- || --- |- | G || 1 || {{tcname unused|Gavino}} || ''2027'' |- | H || 0 || --- || --- |- | I || 0 || --- || --- |- | J || 1 || {{tcname unused|Josefa}} || ''2028'' |- | K || 1 || {{tcname unused|Kidul}} || ''2028'' |- | L || 1 || {{tcname unused|Lekep}} || ''2028'' |- | M || 1 || {{tcname unused|Magyawan}} || ''2029'' |- | N || 2 || {{tcname unused|Nanolay}}, {{tcname unused|Nilad}} || ''2028'', ''2029'' |- | O || 2 || {{tcname unused|Onos}}, {{tcname unused|Omar}} || ''2028'', ''2029'' |- | P || 2 || {{tcname unused|Pilandok}}, {{tcname unused|Puwok}} || ''2026'', ''2028'' |- | Q || 0 || --- || --- |- | R || 0 || --- || --- |- | S || 0 || --- || --- |- | T || 2 || {{tcname unused|Tamaraw}}, {{tcname unused|Tala}} || ''2023'', ''2029'' |- | U || 3 || {{tcname unused|Ugong}}, {{tcname unused|Umberto}}, {{tcname unused|Upang}}, {{tcname unused|Urbano}} || ''2023'', ''2022'', ''2024'', ''2029'' |- | V || 1 || {{tcname unused|Venus}} || ''2026'' |- | W || 2 || {{tcname unused|Waldo}}, {{tcname unused|Warren}} || ''2026'', ''2024'' |- | Y || 1 || {{tcname unused|Yasmin}} || ''2025'' |- | Z || 2 || {{tcname unused|Zigzag}}, {{tcname unused|Zeny}} || --- |} ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{Mga bagyo sa Pilipinas}} [[Kategorya:Bagyo sa Pilipinas]] [[Kategorya:Pilipinas]] [[Kategorya:Panahon]] {{Usbong|Panahon|Kalikasan}} 7o5tnp7swpxsqcjbtwzi5ynqefdnp7x 2218542 2218541 2026-08-02T00:41:29Z Ivan P. Clarin 84769 /* Mga pangalang isasalang sa bawat taon */ 2218542 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Haiyan 2013-11-07 1345Z (alternate).png|thumb|Ang bagyong Yolanda noong ika Nobyembre 8, 2013]] {{For|[[Bagyo]]|Talaan ng mga bagyo sa Pilipinas}} Ang mga bagyo sa Pilipinas natural lamang na tumama sa mga bansang napapaligiran nang [[Karagatang Pasipiko]], nagsisimula ito sa mga buwan maaga pa [[Mayo]] at kalimitan na nag tatapos sa mga buwan nang [[Disyembre]] sa kasalukuyan lumalakas pa ang mga ito sa buwan nang [[Hulyo]] hanggang [[Nobyembre]]. Nabubuo ang mga bagyo sa madalas sa karagatang pasipiko at dinaraan nang mga ito ang mga bansang [[Taiwan]], [[Tsina]], [[Timog Korea]], [[Japan]], [[Pilipinas]], Carolina Isla at [[Vietnam]], lumalakas rin ang mga ito dahil sa [[Habagat]] na nang gagaling sa mga bansang [[Indonesia]] at [[India]].<ref>http://bagong.pagasa.dost.gov.ph/information/about-tropical-cyclone</ref><ref>https://mcgillgis.maps.arcgis.com/apps/MapJournal/index.html?appid=586f9150ae87491a8c7f1b86db7952a9</ref> == Mga bagyo == {{For|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2026]]|Bagyo}} [[Talaksan:Tropical Storm Ketsana September 26, 2009.jpg|thumb|Ang bagyong Ondoy noong ika Setyembre 26, 2009]] Ang [[Super Bagyong Yolanda]] ay isa sa mga hindi makakaligtaang bagyo sa kasaysayan nang Pilipinas dahil nagdulot ito nang malawakang pagkasira sa buong [[Bisayas]] kasama na rito ang ilang probinsya sa [[Luzon]], Nanalasa si Yolanda noong ika Nobyembre 8, 2013 sa [[Silangang Samar]] at [[Leyte]], maituturing ring si Yolanda na isang delubyo, isa na rin rito si [[Super Bagyong Lawin]] na nagpadapa sa mga ilang lugar sa [[Isabela]], [[Cagayan]] at Rehiyon ng Ilokos, Si [[Bagyong Ondoy]] na nag palubog sa ilang bahagi ng Luzon at Kamaynilaan noong ika Setyembre 26, 2009, Matinding pinuruhan nito ang mga [[Rizal]], [[Marikina]], [[Pasig]] at ilan pang mga bahagi nang Maynila dahil sa pag taas at pag apaw nang tubig ulan na dala ni Ondoy, Ang [[Bagyong Sendong]] na nagpalubog sa [[Hilagang Mindanao]] at [[Gitnang Bisayas]].<ref>https://reliefweb.int/report/philippines/philippines-floods-and-typhoons-2020-typhoon-goni-operation-update-report-n</ref> Ang "Bagyong Nonoy" (Kulap) noong 2011 ay inialis nang PAGASA at ginamit ito sa Panahon ng bagyo ng 2015 sa karagatang Pasipiko. Ipinangalan sa "[[Bagyong Nona]]" (Melor)., Na isa sa mga mababagsik na bagyong dumaan sa Pilipinas at ang matinding napuruhan nito ay [[Sorsogon]] at [[Oriental Mindoro]].<ref>https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/philippines-braces-for-more-typhoons-next-month/2050447</ref><ref>https://www.ndtv.com/topic/philippines-typhoon</ref> == Pilipinas == {{Main|Panahon ng bagyo sa Pilipinas}} <br>Ang mga pangalang naka pa-loob sa kahong may kulay ay ang mga bagong inihanay na mga pangalan ng [[Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko, at Astronomiko|PAGASA]]. {| class="wikitable" |+ Tala ng mga pangalan ng bagyo sa Pilipinas |- ! scope="col" colspan=14 style="background-color:lightgrey;"| [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2026|2026]] (Pangkat I) |- ! scope="row" rowspan=2 | Main | Ada || Basyang || Caloy || Domeng || Ester || Francisco || Gardo || Henry || [[Super Bagyong Inday|Inday]] || Josie || Kiyapo || Luis || {{grey|Maymay}} |- | {{grey|Neneng}} || {{grey|Obet}} || {{tcname unused|Pilandok}} || {{grey|Queenie}} || {{grey|Rosal}} || {{grey|Samuel}} || {{grey|Tomas}} || {{tcname unused|Umberto}} || {{tcname unused|Venus}} || {{tcname unused|Waldo}} || <center>{{grey|X}}<center> || {{grey|Yayang}} || {{tcname unused|Zeny}} || |- !scope="row" | Auxiliary ||{{tcname unused|Agila}} ||{{tcname unused|Bagwis}} ||{{tcname unused|Chito}} ||{{tcname unused|Diego}} ||{{tcname unused|Elena}} ||{{tcname unused|Felino}} ||{{tcname unused|Gunding}} ||{{tcname unused|Harriet}} ||{{tcname unused|Indang}} ||{{tcname unused|Jessa}} || || || |- ! scope="col" colspan=14 style="background-color:skyblue;"| 2027 (Pangkat II) |- !scope="row" rowspan=2 | Main || {{grey|Amang}} || {{grey|Betty}} || {{grey|Chedeng}} || {{grey|Dodong}} || {{tcname unused|Emil}} || {{grey|Falcon}} || {{tcname unused|Gavino}} || {{grey|Hanna}} || {{grey|Ineng}} || {{grey|Jenny}} || {{grey|Kabayan}} || {{grey|Liwayway}} || {{grey|Marilyn}} |- | {{grey|Nimfa}} || {{grey|Onyok}} || {{grey|Perla}} || {{grey|Quiel}} || {{grey|Ramon}} || {{grey|Sarah}} || {{tcname unused|Tamaraw}} || {{tcname unused|Ugong}} || {{grey|Viring}} || {{grey|Weng}} || <center>{{grey|X}}<center> || {{grey|Yoyoy}} || {{grey|Zigzag}} || |- !scope="row" | Auxiliary ||{{tcname unused|Abe}} ||{{tcname unused|Berto}} ||{{tcname unused|Charo}} ||{{tcname unused|Dado}} ||{{tcname unused|Estoy}} ||{{tcname unused|Felion}} ||{{tcname unused|Gening}} ||{{tcname unused|Herman}} ||{{tcname unused|Irma}} ||{{tcname unused|Jaime}} || || || |- ! scope="col" colspan=14 style="background-color:lightgreen;"| 2028 (Pangkat III) |- !scope="row" rowspan=2 | Main | {{tcname unused|Amuyao}} || {{grey|Butchoy}} || {{grey|Carina}} || {{grey|Dindo}} || {{grey|Edring}} || {{grey|Ferdie}} || {{grey|Gener}} || {{grey|Helen}} || {{grey|Igme}} || {{tcname unused|Josefa}} || {{tcname unused|Kidul}} || {{tcname unused|Lekep}} || {{grey|Marce}} |- | {{tcname unused|Nanolay}} || {{tcname unused|Onos}} || {{tcname unused|Puwok}} || {{grey|Querubin}} || {{grey|Romina}} || {{grey|Siony}} || {{grey|Tonyo}} || {{tcname unused|Upang}} || {{grey|Vicky}} || {{tcname unused|Warren}} || <center>{{grey|X}}<center> || {{grey|Yoyong}} || {{grey|Zosimo}} |- !scope="row" | Auxiliary |{{tcname unused|Alakdan}} || {{tcname unused|Baldo}} || {{tcname unused|Clara}} || {{tcname unused|Dencio}} || {{tcname unused|Estong}} | {{tcname unused|Felipe}} || {{tcname unused|Gomer}} || {{tcname unused|Heling}} || {{tcname unused|Ismael}} || {{tcname unused|Julio}} |- ! scope="col" colspan=14 style="background-color:lightyellow;"| 2029 (Pangkat IV) |- !scope="row" rowspan=2 | Main | {{grey|Auring}} || {{grey|Bising}} || {{tcname unused|Chico}} || {{grey|Dante}} || {{tcname unused|Elias}} || {{grey|Fabian}} || {{grey|Gorio}} || {{grey|Huaning}} || {{grey|Isang}} || {{grey|Jacinto}} || {{grey|Kiko}} || {{grey|Lannie}} || {{tcname unused|Magyawan}} |- | {{tcname unused|Nilad}} || {{tcname unused|Omar}} || {{grey|Paolo}} || {{grey|Quedan}} || {{grey|Ramil}} || {{grey|Salome}} || {{tcname unused|Tala}} || {{tcname unused|Urbano}} || {{grey|Verbena}} || {{grey|Wilma}} || <center>{{grey|X}}<center> || {{tcname unused|Yasmin}} || {{grey|Zoraida}} || |- !scope="row" | Auxiliary |{{tcname unused|Alamid}} ||{{tcname unused|Bruno}} ||{{tcname unused|Conching}} ||{{tcname unused|Dolor}} ||{{tcname unused|Ernie}} ||{{tcname unused|Florante}} ||{{tcname unused|Gerardo}} ||{{tcname unused|Hernan}} ||{{tcname unused|Isko}} ||{{tcname unused|Jerome}} || || || |} ===Talaan ng mga inialis na pangalan=== ; Mga hindi nagamit na pangalan {{div col start}} * {{tcname unused|Paloma}} * {{tcname unused|Quadro}} * {{tcname unused|Rapido}} * {{tcname unused|Roleta}} * {{tcname unused|Sibak}} * {{tcname unused|Sibasib}} * {{tcname unused|Tagbanwa}} * {{tcname unused|Talahib}} * {{tcname unused|Ubbeng}} * {{tcname unused|Wisik}} * {{tcname unused|Yaning}} * {{tcname unused|Zuma}} {{div col end}} ==Mga bagyo na mapaminsala== {|class="wikitable" style=font:size:100% |'''Rango''' |'''Bagyo''' |'''Taon''' |'''Rehiyon''' |'''PHP''' |'''USD''' |- | style="background-color:blueviolet;"|1 || Yolanda (Haiyan) || 2013 || Kabuuang Kabisayaan || 95.5 bilyon || $ 2.02 bilyon |- | style="background-color:purple;"|2 || Odette (Rai) || 2021 || Kabisayaan, Caraga || 51.8 bilyon || $ 1.2 bilyon |- | style="background-color:purple;"|3 || Pablo (Bopha) || 2012 || Rehiyon ng Dabaw || 43.2 bilyon || $ 1.06 bilyon |- | style="background-color:violet;"|4 || Glenda (Rammasun) || 2014 || Bikol, Calabarzon, K. Maynila || 38.6 bilyon || $ 771 milyon |- | style="background-color:blueviolet;"|5 || Ompong (Mangkhut) || 2018|| rowspan="2"| Rehiyon ng Lambak Cagayan, Ilokos || 33.9 bilyon || $ 627 milyon |- | style="background-color:orangered;"|6 || Pepeng (Parma) || 2009 || 27.3 bilyon || $ 581 milyon |- | style="background-color:orangered;"|7 || Ulysses (Vamco) || 2020 || Calabarzon, Gitnang Luzon || 20.2 bilyon || $ 418 milyon |- | style="background-color:blueviolet;"|8 || Rolly (Goni) || 2020 || Rehiyon ng Bikol, Calabarzon || 20 bilyon || $ 369 milyon |- | style="background-color:lightgreen;"|9 || Kristine (Trami) || 2024 || Hilagang, Luzon, Timog Luzon || 17.6 bilyon || $ 357 milyon |- | style="background-color:lightyellow;"|10 || Paeng (Nalgae) || 2022 || Rehiyon ng Bikol, Calabarzon || 17.5 bilyon || $ 265 milyon |} == Mga bagyo na maraming nasawi == {|class="wikitable" style=font:size:100% |'''Rango''' |'''Bagyo''' |'''Taon''' |'''Naitalang patay''' |- | 1 || '''Haiphong''' || 1881 || 20, 000 |- | 2 || Yolanda (Haiyan) || 2013 || 6, 300 |- | 3 || Uring (Thelma) || 1991 || 5, 100 |- | 4 || Pablo (Bopha) || 2012 || 1, 901 |- | 5 || Angela || 1867 || 1, 800 |- | 6 || Winnie (2004) || 2004 || 1, 619 |- | 7 || "Oktubre 1897 Bagyo" || 1897 || 1, 500 |- | 8 || Nitang (Ike) || 1984 || 1, 363 |- | 9 || Sendong (Washi) || 2011 || 1, 268 |- | 10 || Trix || 1952 || 955 |} ===Mga pangalang isasalang sa bawat taon=== {{See|Pagpapangalan sa bagyo}} {| class="wikitable sortable" ! Letra ! Total ! Pangalan ! Mga taon |- | A || 1 || {{tcname unused|Amuyao}} || ''2028'' |- | B || 0 || --- || --- |- | C || 1 || {{tcname unused|Chico}} || ''2029'' |- | D || 0 || --- || --- |- | E || 2 || {{tcname unused|Edring}}, {{tcname unused|Emil}}, {{tcname unused|Elias}} || ''2028'', ''2027'', ''2029'' |- | F || 0 || --- || --- |- | G || 1 || {{tcname unused|Gavino}} || ''2027'' |- | H || 0 || --- || --- |- | I || 0 || --- || --- |- | J || 1 || {{tcname unused|Josefa}} || ''2028'' |- | K || 1 || {{tcname unused|Kidul}} || ''2028'' |- | L || 1 || {{tcname unused|Lekep}} || ''2028'' |- | M || 1 || {{tcname unused|Magyawan}} || ''2029'' |- | N || 2 || {{tcname unused|Nanolay}}, {{tcname unused|Nilad}} || ''2028'', ''2029'' |- | O || 2 || {{tcname unused|Onos}}, {{tcname unused|Omar}} || ''2028'', ''2029'' |- | P || 2 || {{tcname unused|Pilandok}}, {{tcname unused|Puwok}} || ''2026'', ''2028'' |- | Q || 0 || --- || --- |- | R || 0 || --- || --- |- | S || 0 || --- || --- |- | T || 2 || {{tcname unused|Tamaraw}}, {{tcname unused|Tala}} || ''2023'', ''2029'' |- | U || 3 || {{tcname unused|Ugong}}, {{tcname unused|Umberto}}, {{tcname unused|Upang}}, {{tcname unused|Urbano}} || ''2023'', ''2022'', ''2024'', ''2029'' |- | V || 1 || {{tcname unused|Venus}} || ''2026'' |- | W || 2 || {{tcname unused|Waldo}}, {{tcname unused|Warren}} || ''2026'', ''2028'' |- | Y || 1 || {{tcname unused|Yasmin}} || ''2025'' |- | Z || 2 || {{tcname unused|Zigzag}}, {{tcname unused|Zeny}} || --- |} ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{Mga bagyo sa Pilipinas}} [[Kategorya:Bagyo sa Pilipinas]] [[Kategorya:Pilipinas]] [[Kategorya:Panahon]] {{Usbong|Panahon|Kalikasan}} e8k8f5pcta4u0i16sxzaqwyell3mo64 0 263236 2218495 2207170 2026-08-01T13:12:30Z ListeriaBot 79921 Wikidata list updated [V2] 2218495 wikitext text/x-wiki {{automatic taxobox | name = ''Felis'' | fossil_range = [[Messinian]] – [[Holocene]] {{Fossilrange|7|0}} | image = Wildkatze MGH.jpg | image_caption = ''[[Felis silvestris]]'' | taxon = Felis | authority = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]] | subdivision_ranks = Species | subdivision = *''[[Felis bieti]]'' *''[[Felis catus]]'' *''[[Felis chaus]]'' *''[[Felis lybica]]'' *''[[Felis margarita]]'' *''[[Felis nigripes]]'' *''[[Felis silvestris]]'' *''[[Felis attica]]'' [[Ekstinsiyon|†]] *''[[Felis lunensis]]'' [[Ekstinsiyon|†]] | range_map = Felis range.png | range_map_caption = }} Ang '''''Felis''''' ay isang genus ng maliit at katamtaman ang laki ng uri ng pusa na katutubong sa karamihan ng [[Aprika]] at timog ng 60° latitude sa [[Europa]] at [[Asya]] sa [[Indochina]]. Kasama rin sa genus na ito ang ''domestic cat''. Ang pinakamaliit na ''Felis'' species ay ang ''black-footed cat'' na may ulo at haba ng katawan mula 38 hanggang 42 cm (15 hanggang 17 in). Ang pinakamalaking ay ang ''jungle cat'' na may ulo at haba ng katawan mula 62 hanggang 76 cm (24 hanggang 30 sa). Ang Felis species ay naninirahan sa malawak na hanay ng iba't ibang tirahan, mula sa lupain hanggang sa disyerto, at sa pangkalahatan ay hinahayaan ang mga maliliit na [[rodent]], mga [[ibon]] at iba pang maliliit na hayop, depende sa kanilang lokal na kapaligiran. == Mga species == {{Wikidata list|sparql= SELECT ?item (concat("''[[", ?taxonname, "]]''") as ?taxonLink) (concat("[http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?s=y&id=", ?msw, " Mammal Species of the World]") as ?mswLink) WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q16521 ; wdt:P105 wd:Q7432 ; wdt:P171* wd:Q228283 ; wdt:P225 ?taxonname . optional { ?item wdt:P959 ?msw . } } |columns=P18:Larawan,?taxonLink:Species,P1843:Ibang tawag,?mswLink:MSW |section= |min_section=3 |sort=P225 |links=text |thumb=128 |autolist=fallback }} {| class='wikitable sortable' ! Larawan ! Species ! Ibang tawag ! MSW |- | | ''[[Felis affinis]]'' | | |- | | ''[[Felis agrius]]'' | | |- | | ''[[Felis aurata]]'' | | |- | | ''[[Felis aztecus]]'' | | |- | | ''[[Felis badia]]'' | | |- | | ''[[Felis bangsi]]'' | | |- | | ''[[Felis bengalensis]]'' | | |- | [[Talaksan:Chinese Mountain Cat (Felis Bieti) in XiNing Wild Zoo 2.jpg|center|128px]] | ''[[Felis bieti]]'' | es:Gato de Biet<br/>es:Gato del Desierto de China<br/>fr:Chat de Biet<br/>en:Chinese alpine steppe cat<br/>en:Chinese desert cat<br/>en:Chinese mountain cat<br/>en:Chinese steppe cat<br/>en:grass cat<br/>de:Graukatze<br/>zh:Q8514猫<br/>zh:荒漠猫 | [http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?s=y&id=14000030 Mammal Species of the World] |- | | ''[[Felis bituminosa]]'' | | |- | [[Talaksan:PSM V51 D522 Felis bracatta from southern brazil.png|center|128px]] | ''[[Felis braccata]]'' | | |- | | ''[[Felis brachyrhyncha]]'' | | |- | | ''[[Felis brachyura]]'' | | |- | | ''[[Felis cafra]]'' | | |- | | ''[[Felis californica]]'' | | |- | | ''[[Felis capensis]]'' | | |- | | ''[[Felis caracal]]'' | | |- | | ''[[Felis catolynx]]'' | | |- | [[Talaksan:Cat November 2010-1a.jpg|center|128px]] | ''[[Felis catus]]'' | zh-tw:貓<br/>fi:kissa<br/>en:cat<br/>nb:huskatt<br/>syl:ꠝꠦꠇꠥꠞ<br/>ar:الضَيْوَن<br/>ar:السِّنَّور البرّي<br/>ar:القط البرِّي<br/>ro:Pisică sălbatică<br/>su:ucing<br/>sl:domača mačka<br/>ru:кошка<br/>nl:huiskat | [http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?s=y&id=14000031 Mammal Species of the World] |- | | ''[[Felis centralis]]'' | | |- | | ''[[Felis charltonii]]'' | | |- | [[Talaksan:Felis chaus affinis (walk).jpg|center|128px]] | ''[[Felis chaus]]'' | en:Jungle cat<br/>es:Gato de la Jungla<br/>es:Gato de los Pantanos<br/>fr:Chat de jungle<br/>fr:Chat des Marais<br/>en:Jungle Cat<br/>en:Reed Cat<br/>en:Swamp Cat<br/>de:Rohrkatze<br/>en:jungle cat<br/>fr:Chat des marais<br/>es:Gato de los pantanos<br/>es:Gato de la jungla<br/>zh:丛林猫<br/>ast:gatu la xungla<br/>sl:džungelska mačka<br/>sl:močvirski ris | [http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?s=y&id=14000032 Mammal Species of the World] |- | | ''[[Felis chinensis]]'' | | |- | | ''[[Felis concolor]]'' | | |- | | ''[[Felis constantina]]'' | | |- | | ''[[Felis coryi]]'' | | |- | | ''[[Felis couguar]]'' | | |- | | ''[[Felis daemon]]'' | | |- | | ''[[Felis daggetti]]'' | | |- | | ''[[Felis discolor]]'' | | |- | | ''[[Felis dominicanorum]]'' | | |- | | ''[[Felis eira]]'' | | |- | | ''[[Felis emiliae]]'' | | |- | [[Talaksan:Prionailurus bengalensis euptilurus (9413725653).jpg|center|128px]] | ''[[Felis euptilura]]'' | | |- | | ''[[Felis fasciatus]]'' | | |- | | ''[[Felis fearonii]]'' | | |- | | ''[[Felis fearonis]]'' | | |- | | ''[[Felis glaucula]]'' | | |- | [[Talaksan:Zoological researches in Java, and the neighbouring islands BHL47293086.jpg|center|128px]] | ''[[Felis gracilis]]'' | | |- | | ''[[Felis grampia]]'' | | |- | | ''[[Felis guigna]]'' | | |- | | ''[[Felis guttata]]'' | | |- | | ''[[Felis haussa]]'' | | |- | | ''[[Felis hawveri]]'' | | |- | | ''[[Felis herschelii]]'' | | |- | | ''[[Felis hippolestes]]'' | | |- | | ''[[Felis improcera]]'' | | |- | | ''[[Felis ingrami]]'' | | |- | | ''[[Felis insularis]]'' | | |- | | ''[[Felis jacobita]]'' | | |- | | ''[[Felis jaguarundi]]'' | | |- | [[Talaksan:Zoological researches in Java, and the neighbouring islands BHL47293381.jpg|center|128px]] | ''[[Felis javanensis]]'' | | |- | [[Talaksan:Die Säugthiere in Abbildungen nach der Natur, mit Beschreibungen (Plate CV) (8557363792).jpg|center|128px]] | ''[[Felis jubata]]'' | | |- | | ''[[Felis lanea]]'' | | |- | | ''[[Felis leo]]'' | | |- | | ''[[Felis leopardalis]]'' | | |- | | ''[[Felis leopardus]]'' | | |- | [[Talaksan:Felis lybica.jpg|center|128px]] | ''[[Felis lybica]]'' | zh:野猫<br/>ro:Pisică sălbatică africană | |- | | ''[[Felis lynx]]'' | nl:lynx<br/>fr:lynx boréal<br/>en:lynx, eurasian lynx<br/>de:Eurasiatischer Luchs<br/>sl:evrazijski ris | |- | | ''[[Felis maculata]]'' | | |- | | ''[[Felis manchurica]]'' | | |- | | ''[[Felis manul]]'' | en:Pallas’s Cat<br/>en:Manul<br/>de:Manul | [http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?s=y&id=14000043 Mammal Species of the World] |- | [[Talaksan:SandCat12.jpg|center|128px]] | ''[[Felis margarita]]'' | en:Sand cat<br/>es:Gato de las Arenas<br/>es:Gato del Sahara<br/>fr:Chat des sables<br/>en:Sand Cat<br/>en:Sand Dune Cat<br/>de:Sandkatze<br/>de:Wüstenkatze<br/>ast:gatu'l sable<br/>ro:Pisică de deșert<br/>ro:Pisică de nisip<br/>ro:Pisică de barcană | [http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?s=y&id=14000047 Mammal Species of the World] |- | | ''[[Felis marmorata]]'' | | |- | | ''[[Felis megabalica]]'' | | |- | | ''[[Felis mexicana]]'' | | |- | | ''[[Felis mexicana]]'' | | |- | | ''[[Felis mexicana]]'' | | |- | | ''[[Felis mexicana]]'' | | |- | | ''[[Felis moormensis]]'' | | |- | | ''[[Felis nebulosa]]'' | | |- | | ''[[Felis neglecta]]'' | | |- | | ''[[Felis nepalensis]]'' | | |- | | ''[[Felis nigra]]'' | | |- | [[Talaksan:Zoo Wuppertal Schwarzfusskatze.jpg|center|128px]] | ''[[Felis nigripes]]'' | en:Black-footed cat<br/>es:Gato de Pies Negros<br/>es:Gato Patinegro<br/>fr:Chat à pieds noirs<br/>en:Black-footed Cat<br/>en:Small-spotted Cat<br/>de:Schwarzfußkatze<br/>ro:Pisică cu picioare negre | [http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?s=y&id=14000054 Mammal Species of the World] |- | | ''[[Felis ocreata]]'' | | |- | | ''[[Felis olympus]]'' | | |- | | ''[[Felis onca]]'' | | |- | | ''[[Felis oregonensis]]'' | | |- | | ''[[Felis ornata]]'' | | |- | [[Talaksan:Leopardus pajeros Werner.JPG|center|128px]] | ''[[Felis pajeros]]'' | | |- | | ''[[Felis pardalis]]'' | | |- | | ''[[Felis pardina]]'' | | |- | | ''[[Felis pardinoides]]'' | | |- | | ''[[Felis pardochrous]]'' | | |- | | ''[[Felis pardoides]]'' | | |- | | ''[[Felis pardus]]'' | | |- | | ''[[Felis patagonica]]'' | | |- | | ''[[Felis pennsylvanica]]'' | | |- | | ''[[Felis pirrensis]]'' | | |- | | ''[[Felis planiceps]]'' | | |- | | ''[[Felis pulchella]]'' | | |- | | ''[[Felis puma]]'' | | |- | | ''[[Felis ricketti]]'' | | |- | | ''[[Felis rubiginosa]]'' | | |- | | ''[[Felis rubiginosus]]'' | | |- | | ''[[Felis rufa]]'' | | |- | | ''[[Felis rutilus]]'' | | |- | | ''[[Felis senegalensis]]'' | | |- | [[Talaksan:Die Säugthiere in Abbildungen nach der Natur, mit Beschreibungen (Plate CVIII) (8557366038).jpg|center|128px]] | ''[[Felis serval]]'' | | |- | | ''[[Felis servalina]]'' | | |- | [[Talaksan:Felis silvestris silvestris Luc Viatour.jpg|center|128px]] | ''[[Felis silvestris]]'' | es:Gato Montés<br/>es:Gato Silvestre<br/>fr:Chat sauvage<br/>en:wild cat<br/>de:Wildkatze<br/>cs:kočka divoká<br/>nl:wilde kat<br/>fr:chat sauvage, chat sauvage deurope, chat forestier<br/>zh:野猫<br/>ast:algaire<br/>ast:gatu algaire<br/>ast:gatona rabiada<br/>sl:divja mačka<br/>zh:草原斑猫<br/>ro:Pisică sălbatică europeană<br/>hu:vadmacska<br/>en:European wildcat | [http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?s=y&id=14000057 Mammal Species of the World] |- | | ''[[Felis sp.]]'' | | |- | [[Talaksan:Zoological researches in Java, and the neighbouring islands BHL47293080.jpg|center|128px]] | ''[[Felis sumatrana]]'' | | |- | | ''[[Felis tartessia]]'' | | |- | | ''[[Felis temminckii]]'' | | |- | | ''[[Felis tenasserimensis]]'' | | |- | | ''[[Felis tigrina]]'' | | |- | | ''[[Felis tigris]]'' | | |- | | ''[[Felis togoensis]]'' | | |- | | ''[[Felis uncia]]'' | | |- | | ''[[Felis undata]]'' | | |- | | ''[[Felis venatica]]'' | | |- | | ''[[Felis villosa]]'' | | |- | | ''[[Felis viverrinus]]'' | | |- | | ''[[Felis wagati]]'' | | |- | | ''[[Felis weidii]]'' | | |- | | ''[[Felis yagouaroundi]]'' | | |} {{Wikidata list end}} {{stub}} [[kategorya:Felis|*]] [[kategorya:Felidae]] 5qx7owmbs65ck746v426ajrodg2fyfk 0 288359 2218653 2084967 2026-08-02T11:55:42Z Jojit fb 38 ni-redirect na lamang sa kaugnay na artikulo dahil walang sapat na impornasyon sa matagal na panahon 2218653 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Lungsod ng Dabaw]] avflo36fxfhmk7bdpu57yyzqyeftate 0 300481 2218517 2213156 2026-08-01T17:25:35Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2218517 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Santa_Costanza_-_vista_dalla_basilica_costantiniana.jpg|thumb| Tanaw ng mausoleo ng Santa Costanza at ang natitirang dingding ng Constantinong basilika (retratong kuha mula sa abside nito). ]] [[Talaksan:Piranesi-2023.jpg|thumb| Guhit ni [[ Giovanni Battista Piranesi |Piranesi]] ng mga elebayon ng pook ]] Ang '''Santa Costanza''' ay isang ika-4 na siglo na simbahan sa [[Roma]], Italya, sa [[ Via Nomentana |Via Nomentana]], na bumabaybay sa hilaga-silangan palabas ng lungsod. Ito ay isang bilog na gusali na mahusay na napanatili ang orihinal na kaayusan at mga mosaics. Ito ay itinayo katabi ng isang simbahan na hugis-sapatos ng kabayo, na ngayon ay nasira, na nakilala bilang paunang ika-4 na siglo ng sementeryo [[ Basilica |basilika]] ng [[Inez ng Roma|Santa Inez]]. (Tandaan na ang nahuling itinayong [[Sant'Agnese fuori le mura|Simbahan ng Santa Inez]], na nakatayo pa rin, ay naiiba mula sa mas lumang guho.)<ref name="Ossian2">{{cite book|author=Åsa Ringbom|year=2003|title=Dolphins and mortar dating – Santa Costanza reconsidered|work=In: Songs of Ossian: Festschrift in honour of Professor Bo Ossian Lindberg|series=Taidehistoriallisia Tutkimuksia – Konsthistoriska Studier (Art Historical Studies) 27|location=Helsinki|pp=22–42|url=http://web.abo.fi/fak/hf/konstvet/stcostanza.pdf|accessdate=1 December 2015|quote=In all this confusion we are certain of one thing: it is premature to claim that Santa Costanza was erected between 337 and 350 as a mausoleum for and by Constantina, daughter of Constantine the Great.}}</ref><ref name="roth2">{{cite book|last=Roth|first=Leland M.|year=1993|title=Understanding Architecture: Its Elements, History and Meaning|edition=First|location=Boulder, CO|publisher=Westview Press|isbn=0-06-430158-3|p=[https://archive.org/details/understandingarc00roth/page/249 249]|url=https://archive.org/details/understandingarc00roth/page/249}}</ref> Ang Santa Costanza at ang dating Santa Inez ay parehong itinayo sa mga naunang [[Mga Catacumba ni Santa Inez|catacumba]] kung saan pinaniniwalaang nalibing si Santa inez. Ayon sa tradisyonal na pananaw, itinayo ang Santa Costanza sa panahon ng paghahari ng [[Dakilang Constantino|Constantino I]] bilang isang [[mausoleo]] para sa kaniyang anak na babae na si [[ Constantina |Constantina]], na kalaunan ay kilala rin bilang Constantia o Costanza, na namatay noong AD 354.{{Sfn|Lowden|1997}} Gayunpaman, mas maraming mga kamakailang paghuhukay ang nagbibigay-duda sa petsang ito (at samakatuwid ang orihinal na layunin ng gusali). Sa huli, ang sarkopago ni Constantina ay inilagak dito, ngunit maaaring inilipat ito mula sa mas naunang lokasyon.<ref>{{cite book|last1=Kleiner|first1=Fred|title=Gardner's Art Through the Ages: A Global History|url=https://archive.org/details/bwb_S0-CCD-937|date=2015|publisher=Wadsworth Publishing}}</ref> Ang mausoleo ay pabilog na hugis na may isang ambulatoryo na nakapalibot sa isang sentral na simboryo. Ang tela ni Santa Costanza ay nakaligtas sa orihinal nitong anyo. Sa kabila ng pagkawala ng kulay na mga tapal ng bato ng mga pader, ilang pinsala sa mga [[mosaic]] at hindi wastong pagpapanumbalik, ang gusali ay nakatayo pa rin sa mahusay na kondisyon bilang isang pangunahing halimbawa ng [[ Maagang Kristiyanong sining at arkitektura |maagang Kristiyanong sining at arkitektura]]. Ang mga vault ng mga abside at ambulatoryo ay nagpapakita ng mahuhusay na napreserba ng mga halimbawa ng Huling Romanong mosaic. Ang isang pangunahing bahagi na nawawala mula sa dekorasyon ay ang mosaic ng sentral na simboryo. Noong ika-labing-anim na siglo, ginamit ang [[pangulay na tinutubigan]] sa sentral na simboryo upang harayahin ang maaaring hitsura nito noon.<ref name="Lowden97_43">{{Harvard citation no brackets|Lowden|1997}}.</ref> Ang malalaking [[Sarkopago|sarkopagong]] [[porfido]] ng alinman sina Constantina o ang kaniyang kapatid na babaeng si Helena ay buong napanatili, at ngayon ay sa mga [[Mga Museong Batikano|Museong Vaticano]] - isang bagay na may mabigat na halaga sa pag-aaral ng sining ng Huling Sinaunang Panahon.{{r|Lowden97_43|Ossian}} == Mga sanggunian == {{reflist}} * Beckwith, John (1970). Early Christian and Byzantine Art. Baltimore: Penguin Books.CS1 maint: ref=harv (link) * Deckers, Johannes G. (2007). Constantine the Great and Early Christian Art. New Haven: Yale University Press.CS1 maint: ref=harv (link) * Krautheimer, Richard (1979). Early Christian and Byzantine Architecture. Penguin Books.CS1 maint: ref=harv (link) * Lowden, John (1997). Early Christian and Byzantine Art. Phaidon Press.CS1 maint: ref=harv (link) * Milburn, Robert (1988). Early Christian Art and Architecture. Scolar Press.CS1 maint: ref=harv (link) * Webb, Matilda (2001). The churches and catacombs of early Christian Rome: a comprehensive guide. Sussex Academic Press. ISBN 978-190221058-2.CS1 maint: ref=harv (link) == Karagdagang pagbabasa == * Si Blasen, Philippe Henri, "De sancta Agnete Romana at fontibus Latinis antiquissimis. . . Sainte Agnès de Roma dans les mapagkukunan latines les plus anciennes jusqu'à Augustin d'Hippone ", ''Acta Musei Napocensis'' 45-46 (2011): 253-281. * Stanley, David J., "Bagong Natuklasan sa Santa Costanza", ''Dumbarton Oaks Papers'' 48 (1994): 257-261. * Weitzmann, Kurt, ed., ''[http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/ref/collection/p15324coll10/id/156533 Edad ng pagka-ispiritwalidad: huli na antigong at maagang Kristiyanong sining, pangatlo hanggang ika-pitong siglo]'', hindi. 108 & 246, 1979, Metropolitan Museum of Art, New York, {{ISBN|9780870991790}} ; magagamit ang buong teksto sa online mula sa The Metropolitan Museum of Art Libraries == Mga panlabas na link == * {{Commons-inline}} * [http://www.roman-emperors.org/constan.htm Constantina] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200723163256/http://www.roman-emperors.org/constan.htm |date=2020-07-23 }} - De Imperatoribus Romanis * [http://www.bluffton.edu/~sullivanm/italy/rome/costanza/costanza.html Santa Costanza] - Santa Costanza Photo Gallery * Mataas na resolusyon ng 360 Panoramas at Mga Larawan ng [https://mcid.mcah.columbia.edu/art-atlas/ancient-and-early-christian-sites-rome/santa-constanza Santa Costanza | Art Atlas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190325122313/https://mcid.mcah.columbia.edu/art-atlas/ancient-and-early-christian-sites-rome/santa-constanza |date=2019-03-25 }} [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] qziwgxn5q97zprds6hnd4i3ngyr70yc 0 300532 2218520 2107700 2026-08-01T18:40:23Z Hajun is Boundless 164505 /* Buod */ 2218520 wikitext text/x-wiki {{For|pelikula|It (pelikula ng 2017)}} {{Cleanup|date=Agosto 2020|reason=Isinaayos ang maling sangunian, at tinangal ang mga pulang link}} {{Infobox film | name = It Chapter Two | native_name = It Chapter Two | image =File:It Chapter 2.png | border = | caption = Theatrical release poster | director = Andy Muschietti | producer = {{plainlist| * Barbara Muschietti * Dan Lin * Roy Lee }} | screenplay = Gary Dauberman | based_on = {{Based on|''It (nobel)''|Stephen King}} | starring = {{plainlist| <!-- Do not change; Chastain is top-billed in the film's credits --> * Jessica Chastain * James McAvoy * Bill Hader * Isaiah Mustafa * Jay Ryan * James Ransone * Andy Bean * Bill Skarsgård }} | music = Benjamin Wallfisch | cinematography = Checco Varese | editing = Jason Ballantine | production_companies = {{plainlist| * New Line Cinema * Double Dream * Vertigo Entertainment * Amber Entertainment * Rideback * Mist Entertainment * Mehra Entertainment }} | distributor = Warner Bros. Pictures | released = {{Film date|2019|9|6|United States}} | runtime = 169 minuto<ref>{{cite web |url=https://bbfc.co.uk/releases/it-chapter-two-2019 |title=It Chapter Two (15) |website=[[British Board of Film Classification]] |date=August 15, 2019 |accessdate=September 3, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190815174022/https://bbfc.co.uk/releases/it-chapter-two-2019 |archive-date=August 15, 2019 |url-status=live}}</ref> | country = [[Estados Unidos|United States]] | language = [[Wikang Ingles|Ingles]] | budget = $79{{nbsp}}milyon | gross = $473.1{{nbsp}}milyon<ref name="BOM">{{Cite web |url=https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=it2.htm |title=It Chapter Two (2019) |website=[[Box Office Mojo]] |publisher=[[IMDb]] |access-date=March 10, 2020}}</ref> }} Ang '''IT Chapter Two''' o '''It 2''', ay isang pelikula ng Lin Pictures, New Line Cinema, Vertigo Entertainment, KatzSmith Productions, katuwang ni Direk Andy Muschietti ay ipinalabas noong Setyembre 9, 2017 sa Estados Unidos na pinagbibidahan nina Jessica Chastain, James McAvoy, Bill Hader, Isaiah Mustafa, Jay Ryan, James Ransone, Andy Bean at Bill Skarsgård. ==Buod== 27 taon matapos ang kanilang unang pagtagpo sa nakakatakot na si pennywise ang losers club na grupo ay nag silakihan na sa wastong edad at lumayo hanggang sa isang nagwawasak na tawag sa telepono ay ibabalik sila. == Mga Artista at Tauhan == * [[James McAvoy]] bilang William "Bill" Denbrough * [[Jessica Chastain]] bilang Beverly "Bev" Marsh * [[Bill Hader]] bilang Richard "Richie" Tozier * [[James Ransone]] bilang Edward "Eddie" Kaspbrak * [[Jay Ryan]] bilang Benjamin "Ben" Hanscom * [[Isaiah Mustafa]] bilang Michael "Mike" Hanlon * [[Andy Bean]] bilang Stanley "Stan" Uris * [[Bill Skarsgård]] bilang It / Pennywise the Dancing Clown * [[Teach Grant]] bilang Henry Bowers == Mga sanggunian == {{reflist}} ==Talababa== * {{IMDb title|7349950}} [[Kategorya:Mga pelikula ng 2020]] [[Kategorya:Mga pelikula mula sa Estados Unidos]] [[Kategorya:Mga pelikulang katatakutan mula sa Estados Unidos]] [[Kategorya:Mga pelikula ng Lin Pictures]] [[Kategorya:Mga pelikula ng New Line Cinema]] {{stub|Pelikula|Estados Unidos}} 1u1y0t7daqdfcfjd4edmcblxhm0ge4r 0 301938 2218512 2217874 2026-08-01T15:23:38Z ListeriaBot 79921 Wikidata list updated [V2] 2218512 wikitext text/x-wiki Ang sumusunod ay talaan ng mga [[comune]] ng Lalawigan ng [[Lalawigan ng Ancona|Ancona]], [[Marche]], sa [[Italya]]. {{Wikidata list|sparql= SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q747074 . ?item wdt:P131 wd:Q16114 . } |columns=P635:ISTAT,label/it:Comune,P2046:Lawak,P1082:Populasyon |section= |min_section= |sort=P635 |links=text |thumb= |autolist= |references=all |summary=itemnumber }} {| class='wikitable sortable' ! ISTAT ! Comune ! Lawak ! Populasyon |- | 042001 | Agugliano | 21.89 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4799<ref name="ref_204c1ab4d1a0f46b14b968d13f576127fa86a9e41d1d0ba263037aad950e7ebb">http://demo.istat.it/pop2018/index3.html</ref> |- | 042002 | Ancona | 124.84 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 98356<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042003 | Arcevia | 128.33 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4231<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042004 | Barbara | 11.04 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1271<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042005 | Belvedere Ostrense | 29.45 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2093<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042006 | Camerano | 20 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 7084<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042007 | Camerata Picena | 11.89 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2486<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042008 | Castelbellino | 6.05 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4919<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042010 | Castelfidardo | 33.39 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 18419<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042011 | Castelleone di Suasa | 15.92 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1542<ref name="ref_bec4adcf2cd30585ec09316adfc23e7d8417379dd3598c38143d1f74b8522776">https://demo.istat.it/app/?i=POS&l=it</ref> |- | 042012 | Castelplanio | 15.32 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3531<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042013 | Cerreto d'Esi | 16.91 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3374<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042014 | Chiaravalle | 17.6 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 14289<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042015 | Corinaldo | 49.28 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4767<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042016 | Cupramontana | 27.4 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4364<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042017 | Fabriano | 272.08 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 28918<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042018 | Falconara Marittima | 25.82 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 25530<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042019 | Filottrano | 71.2 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 8917<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042020 | Genga | 73.16 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1682<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042021 | Jesi | 108.9 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 39137<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042022 | Loreto | 17.9 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 12899<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042023 | Maiolati Spontini | 21.49 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 5986<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042024 | Mergo | 7.28 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 996<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042025 | Monsano | 14.66 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3289<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042026 | Montecarotto | 24.39 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1836<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042027 | Montemarciano | 22.31 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 9762<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042029 | Monte Roberto | 13.51 kilometro kuwadrado<br/>13.57 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3027<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042030 | Monte San Vito | 21.81 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 6704<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042031 | Morro d'Alba | 19.46 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1798<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042032 | Numana | 10.94 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3741<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042033 | Offagna | 10.63 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2047<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042034 | Osimo | 106.74 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 34687<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042035 | Ostra | 47.25 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 6282<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042036 | Ostra Vetere | 30.02 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3110<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042037 | Poggio San Marcello | 13.36 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 672<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042038 | Polverigi | 24.98 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4582<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042040 | Rosora | 9.41 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1818<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042041 | San Marcello | 25.78 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1996<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042042 | San Paolo di Jesi | 10.11 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 894<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042043 | Santa Maria Nuova | 18.29 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3942<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042044 | Sassoferrato | 137.23 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 6841<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042045 | Senigallia | 117.77 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 43863<ref name="ref_aa8afab87dbbab39c6dd94127b193dec575be4ca25f33708513d65a8dc0489b5">https://demo.istat.it/app/?i=P02&l=it</ref> |- | 042046 | Serra de' Conti | 24.54 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3559<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042047 | Serra San Quirico | 49.33 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2540<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042048 | Sirolo | 16.68 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4097<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042049 | Staffolo | 27.5 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2087<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042050 | Trecastelli | 38.66 kilometro kuwadrado | 7500<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |} ---- &sum; 47 items. {{Wikidata list end}} == Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Italya|Ancona]] noa9clp92jo4jdpep38k0y1xlo3ruqr 2218519 2218512 2026-08-01T18:00:15Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2218519 wikitext text/x-wiki Ang sumusunod ay talaan ng mga [[comune]] ng Lalawigan ng [[Lalawigan ng Ancona|Ancona]], [[Marche]], sa [[Italya]]. {{Wikidata list|sparql= SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q747074 . ?item wdt:P131 wd:Q16114 . } |columns=P635:ISTAT,label/it:Comune,P2046:Lawak,P1082:Populasyon |section= |min_section= |sort=P635 |links=text |thumb= |autolist= |references=all |summary=itemnumber }} {| class='wikitable sortable' ! ISTAT ! Comune ! Lawak ! Populasyon |- | 042001 | Agugliano | 21.89 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4799<ref name="ref_204c1ab4d1a0f46b14b968d13f576127fa86a9e41d1d0ba263037aad950e7ebb">{{Cite web |url=http://demo.istat.it/pop2018/index3.html |title=Archive copy |access-date=2020-10-03 |archive-date=2019-06-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190630220127/http://demo.istat.it/pop2018/index3.html |url-status=dead }}</ref> |- | 042002 | Ancona | 124.84 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 98356<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042003 | Arcevia | 128.33 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4231<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042004 | Barbara | 11.04 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1271<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042005 | Belvedere Ostrense | 29.45 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2093<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042006 | Camerano | 20 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 7084<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042007 | Camerata Picena | 11.89 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2486<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042008 | Castelbellino | 6.05 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4919<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042010 | Castelfidardo | 33.39 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 18419<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042011 | Castelleone di Suasa | 15.92 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1542<ref name="ref_bec4adcf2cd30585ec09316adfc23e7d8417379dd3598c38143d1f74b8522776">https://demo.istat.it/app/?i=POS&l=it</ref> |- | 042012 | Castelplanio | 15.32 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3531<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042013 | Cerreto d'Esi | 16.91 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3374<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042014 | Chiaravalle | 17.6 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 14289<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042015 | Corinaldo | 49.28 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4767<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042016 | Cupramontana | 27.4 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4364<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042017 | Fabriano | 272.08 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 28918<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042018 | Falconara Marittima | 25.82 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 25530<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042019 | Filottrano | 71.2 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 8917<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042020 | Genga | 73.16 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1682<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042021 | Jesi | 108.9 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 39137<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042022 | Loreto | 17.9 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 12899<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042023 | Maiolati Spontini | 21.49 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 5986<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042024 | Mergo | 7.28 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 996<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042025 | Monsano | 14.66 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3289<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042026 | Montecarotto | 24.39 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1836<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042027 | Montemarciano | 22.31 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 9762<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042029 | Monte Roberto | 13.51 kilometro kuwadrado<br/>13.57 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3027<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042030 | Monte San Vito | 21.81 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 6704<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042031 | Morro d'Alba | 19.46 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1798<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042032 | Numana | 10.94 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3741<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042033 | Offagna | 10.63 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2047<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042034 | Osimo | 106.74 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 34687<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042035 | Ostra | 47.25 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 6282<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042036 | Ostra Vetere | 30.02 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3110<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042037 | Poggio San Marcello | 13.36 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 672<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042038 | Polverigi | 24.98 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4582<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042040 | Rosora | 9.41 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1818<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042041 | San Marcello | 25.78 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1996<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042042 | San Paolo di Jesi | 10.11 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 894<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042043 | Santa Maria Nuova | 18.29 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3942<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042044 | Sassoferrato | 137.23 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 6841<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042045 | Senigallia | 117.77 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 43863<ref name="ref_aa8afab87dbbab39c6dd94127b193dec575be4ca25f33708513d65a8dc0489b5">https://demo.istat.it/app/?i=P02&l=it</ref> |- | 042046 | Serra de' Conti | 24.54 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3559<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042047 | Serra San Quirico | 49.33 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2540<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042048 | Sirolo | 16.68 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4097<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042049 | Staffolo | 27.5 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2087<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042050 | Trecastelli | 38.66 kilometro kuwadrado | 7500<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |} ---- &sum; 47 items. {{Wikidata list end}} == Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Italya|Ancona]] ka5bk4txhszm2ays8hcu4328h7jahp4 0 303340 2218536 2217081 2026-08-02T00:36:05Z Ivan P. Clarin 84769 /* Mga pangalan sa pagitan ng 2014 at 2026 */ 2218536 wikitext text/x-wiki {{Main|Bagyo sa Pilipinas}} Ang '''Panahon ng bagyo sa Pilipinas''' ay isang dekadang napapanahon sa loob ng [[Pilipinas]] at [[Philippine Area of Responsibility]], taong 2000 ay nagpulungan at nag paligsahan ang [[PAGASA]] sa bawat ipapangalan sa mga [[bagyo]]ng dadaan at papasok sa Pilipinas sa natatakdang panahon, ito ay binigyang daan upang malaman ang lawak ng pinsala, fatality at nawalang gross sa mga lugar na dinaanan ng bagyo, Ito ay nakahanay sa alpabetikong "A" hanggang "Z" maliban sa letrang "X" na hindi na binigyang pansin. Ang bawat bagyo ay binigyan rin ng bawat kategorya. At dinagdagan ng Auxiliary names at list.<ref>{{Cite web |url=http://www.travel-philippines.com/general-info/weather.htm |title=Archive copy |access-date=2021-01-30 |archive-date=2021-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210916183817/https://travel-philippines.com/general-info/weather.htm |url-status=dead }}</ref><ref>hypotheticalhurricanes.fandom.com/wiki/2021_Hypothetical_Pacific_Typhoon_Season_(KenMC)</ref><ref>https://www.transcontinentaltimes.com/an-active-typhoon-season-expected-in-the-philippines.html</ref> ==Daantaon== {{Warning|'''[[Bagyo]]'''}} {{See|Pagpapangalan sa bagyo}} '''{{Color box|lightyellow|border=darkgray}}''' '''Mga Rinetirong pangalan''' <br>Milyon milyon ang mga nasisirang Imprastraktura, Mga pang kabuhayan ang mga nasira nang mga nagdaang bagyo taon-taon, tinatayang aabot sa bilyon bilyon ang napinsala. Kaya't gumawa nang listahan nang mga retiradong bagyo rito sa Pilipinas.<ref>http://bagong.pagasa.dost.gov.ph/climate/tropical-cyclone-information</ref><ref>https://hypotheticalhurricanes.fandom.com/wiki/2020_Hypothetical_Pacific_Typhoon_Season_(KenMC)</ref> ===Mga pangalan sa pagitan ng 2001 at 2013=== {| class="wikitable" width="100%" |- ! {{colour|yellow|2001}} !! {{colour|grey|2002}} !! {{colour|skyblue|2003}} !! {{colour|applegreen|2004}} !! {{colour|yellow|2005}} !! {{colour|grey|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2006|2006]]}} !! {{colour|skyblue|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2007|2007]]}} !! {{colour|applegreen|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2008|2008]]}} !! {{colour|yellow|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2009|2009]]}} !! {{colour|grey|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2010|2010]]}} !! {{colour|skyblue|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2011|2011]]}} !! {{colour|applegreen|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2012|2012]]}} !! {{colour|yellow|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2013|2013]]}} |- | Auring || Agaton || Amang || Ambo || Auring || Agaton || Amang || Ambo || Auring || Agaton || Amang || Ambo || Auring |- | Barok || Basyang || Batibot || Butchoy || Bising || Basyang || Bebeng || Butchoy || Bising || Basyang || Bebeng || Butchoy || Bising |- | Crising || Caloy || Chedeng || Cosme || Crising || Caloy || Chedeng || [[Bagyong Cosme|Cosme]] || Crising || Caloy || Chedeng || Carina || Crising |- | Dante || Domeng || Dodong || Dindo || Dante || Domeng || [[Bagyong Dodong|Dodong]] || Dindo || Dante || Domeng || Dodong || Dindo || Dante |- | Emong || Ester || Egay || Enteng || Emong || Ester || [[Bagyong Egay|Egay]] || Enteng || [[Bagyong Emong (2009)|Emong]] || Ester || Egay || Enteng || Emong |- | Feria || Florita || Falcon || Frank || Feria || Florita || Falcon || [[Bagyong Frank|Frank]] || Fabian || Florita || Falcon || Ferdie || Fabian |- | Gorio || Glenda || Goring || Gener || Gorio || Glenda || Goring || Gener || Gorio || Glenda || Goring || Gener || [[Bagyong Gorio (2013)|Gorio]] |- | Huaning || Henry || Hanna || Helen || Huaning || Henry || Hanna || Helen || Huaning || Henry || Hanna || Helen || Huaning |- | Isang || Inday || Ineng || Igme || Isang || Inday || Ineng || Igme || Isang || Inday || Ineng || Igme || Isang |- | Jolina || Juan || Juaning || Julian || Jolina || Juan || Juaning || Julian || Jolina || Juan || Juaning || Julian || Jolina |- | Kiko || Kaka || Kabayan || Karen || Kiko || Katring || Kabayan || Karen || Kiko || Katring || Kabayan || Karen || Kiko |- | Labuyo || Lagalag || Lando || Lawin || Labuyo || Luis || Lando || Lawin || Labuyo || {{grey|Luis}} || Lando || Lawin || [[Bagyong Labuyo|Labuyo]] |- | Maring || Milenyo || Manang || Marce || Maring || [[Bagyong Milenyo|Milenyo]] || Mina || Marce || Maring || {{grey|Mario}} || Mina || Marce || Maring |- | Nanang || {{grey|Neneng}} || Niña || Nina || Nando || Neneng || Nonoy || Nina || Nando || {{grey|Neneng}} || Nonoy || Nina || Nando |- | Ondoy || {{grey|Ompong}} || Onyok || Ofel || Ondoy || Ompong || {{grey|Onyok}} || Ofel || [[Bagyong Ondoy|Ondoy]] || {{grey|Ompong}} || Onyok || Ofel || [[Bagyong Odette (2013)|Odette]] |- | Pabling || {{grey|Paloma}} || Pogi || Pablo || Pepeng || Paeng || {{grey|Pedring}} || Pablo || [[Bagyong Pepeng|Pepeng]] || {{grey|Paeng}} || [[Bagyong Pedring|Pedring]] || [[Bagyong Pablo|Pablo]] || Paolo |- | Quedan || {{grey|Quardo}} || Quiel || Quinta || Quedan || Queenie || {{grey|Quiel}} || Quinta || Quedan || {{grey|Queenie}} || [[Bagyong Quiel (2011)|Quiel]] || Quinta || [[Bagyong Quedan (2013)|Quedan]] |- | {{grey|Roleta}} || {{grey|Rapido}} || Roskas || [[Bagyong Rolly (2004)|Rolly]] || {{grey|Ramil}} || [[Bagyong Reming|Reming]] || {{grey|Ramon}} || Rolly || Ramil || {{grey|Ruby}} || Ramon || {{grey|Rolly}} || Ramil |- | {{grey|Sibak}} || {{grey|Sibasib}} || Sikat || Siony || {{grey|Santi}} || Seniang || {{grey|Sendong}} || Siony || Santi || {{grey|Seniang}} || [[Bagyong Sendong|Sendong]] || {{grey|Siony}} || [[Bagyong Santi|Santi]] |- | {{grey|Talahib}} || {{grey|Tagbanwa}} || Tisoy || Tonyo || {{grey|Tino}} || Tomas || {{grey|Tisoy}} || Tonyo || Tino || {{grey|Tomas}} || {{grey|Tisoy}} || {{grey|Tonyo}} || Tino |- | {{grey|Ubbeng}} || {{grey|Usman}} || Ursula || [[Bagyong Unding|Unding]] || {{grey|Undang}} || {{grey|Usman}} || {{grey|Ursula}} || Ulysses || Urduja || {{grey|Usman}} || {{grey|Ursula}} || {{grey|Ulysses}} || [[Bagyong Urduja (2013)|Urduja]] |- | {{grey|Vinta}} || {{grey|Venus}} || [[Bagyong Viring (2003)|Viring]] || [[Bagyong Violeta|Violeta]] || {{grey|Vinta}} || {{grey|Venus}} || {{grey|Viring}} || {{grey|Vicky}} || Vinta || {{grey|Venus}} || {{grey|Viring}} || {{grey|Vicky}} || [[Bagyong Vinta (2013)|Vinta]] |- | {{grey|Wilma}} || {{grey|Wisik}} || [[Bagyong Weng (2003)|Weng]] || [[Bagyong Winnie|Winnie]] || {{grey|Wilma}} || {{grey|Waldo}} || {{grey|Weng}} || {{grey|Warren}} || {{grey|Wilma}} || {{grey|Waldo}} || {{grey|Weng}} || {{grey|Warren}} || [[Bagyong Wilma at BOB 05|Wilma]] |- | {{grey|Yaning}} || {{grey|Yayang}} || [[Bagyong Yoyoy (2003)|Yoyoy]] || [[Bagyong Yoyong (2004)|Yoyong]] || {{grey|Yolanda}} || {{grey|Yayang}} || {{grey|Yoyoy}} || {{grey|Yoyong}} || {{grey|Yolanda}} || {{grey|Yayang}} || {{grey|Yoyoy}} || {{grey|Yoyong}} || [[Super Bagyong Yolanda|Yolanda]] |- | {{grey|Zuma}} || {{grey|Zeny}} || Zigzag || Zosimo || {{grey|Zoraida}} || {{grey|Zeny}} || {{grey|Zigzag}} || {{grey|Zosimo}} || {{grey|Zoraida}} || {{grey|Zeny}} || {{grey|Zigzag}} || {{grey|Zosimo}} || [[Bagyong Zoraida (2013)|Zoraida]] |-class="unsortable" !colspan=15|References:<ref name="NHEM Review 15"/><ref name="NHEM Review 16"/> |} ===Mga pangalan sa pagitan ng 2014 at 2026=== {| class="wikitable" width="100%" |- ! {{colour|grey|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2014|2014]]}} !! {{colour|skyblue|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2015|2015]]}} !! {{colour|applegreen|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2016|2016]]}} !! {{colour|yellow|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2017|2017]]}} !! {{colour|grey|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2018|2018]]}} !! {{colour|skyblue|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2019|2019]]}} !! {{colour|applegreen|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2020|2020]]}} !! {{colour|yellow|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2021|2021]]}} !! {{colour|grey|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2022|2022]]}} !! {{colour|skyblue|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2023|2023]]}} !! {{colour|applegreen|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024|2024]]}} !! {{colour|yellow|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2025|2025]]}} || {{colour|grey|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2026|2026]]}} |- | Agaton || Amang || Ambo || Auring || Agaton || Amang || [[Bagyong Ambo (2020)|Ambo]] || [[Bagyong Auring (2021)|Auring]] || [[Bagyong Agaton|Agaton]] || Amang || [[Bagyong Aghon|Aghon]] || Auring || Ada |- | Basyang || Betty || [[Bagyong Butchoy (2016)|Butchoy]] || Bising || Basyang || Betty || [[Bagyong Butchoy (2020)|Butchoy]] || [[Bagyong Bising (2021)|Bising]] || [[Bagyong Basyang (2022)|Basyang]] || Betty || [[Bagyong Butchoy (2024)|Butchoy]] || Bising || [[Bagyong Basyang (2026)|Basyang]] |- | Caloy || Chedeng || Carina || Crising || Caloy || Chedeng || Carina || [[Bagyong Crising (2021)|Crising]] || Caloy || Chedeng || [[Bagyong Carina|Carina]] || [[Bagyong Crising|Crising]] || Caloy |- | Domeng || Dodong || Dindo || Dante || Domeng || Dodong || [[Bagyong Dindo (2020)|Dindo]] || Dante || Domeng || [[Bagyong Dodong|Dodong]] || Dindo || [[Bagyong Dante (2025)|Dante]] || Domeng |- | Ester || Egay || Enteng || Emong || Ester || Egay || Enteng || Emong || [[Bagyong Ester (2022)|Ester]] || [[Bagyong Egay|Egay]] || [[Bagyong Enteng|Enteng]] || [[Bagyong Emong|Emong]] || Ester |- | Florita || Falcon || [[Bagyong Ferdie (2016)|Ferdie]] || Fabian || Florita || Falcon || [[Bagyong Ferdie (2020)|Ferdie]] || [[Bagyong Fabian (2021)|Fabian]] || [[Bagyong Florita (2022)|Florita]] || [[Bagyong Falcon|Falcon]] || Ferdie || Fabian || [[Bagyong Francisco (2026)|Francisco]] |- | [[Bagyong Glenda|Glenda]] || Goring || Gener || [[Bagyong Gorio (2017)|Gorio]] || Gardo || Goring || Gener || Gorio || [[Bagyong Gardo (2022)|Gardo]] || [[Bagyong Goring|Goring]] || Gener || Gorio || Gardo |- | Henry || [[Bagyong Hanna (2015)|Hanna]] || Helen || Huaning || Henry || Hanna || [[Bagyong Helen|Helen]] || Huaning || [[Bagyong Henry (2022)|Henry]] || Hanna || Helen || Huaning || Henry |- | Inday || Ineng || Igme || [[Bagyong Isang (2017)|Isang]] || Inday || Ineng || Igme || Isang || [[Bagyong Inday (2022)|Inday]] || Ineng || [[Bagyong Igme (17W) (2024)|Igme ]] || [[Bagyong Isang (2025)|Isang]] || [[Super Bagyong Inday|Inday]] |- | Jose || Jenny || Julian || [[Bagyong Jolina (2017)|Jolina]] || Josie || [[Bagyong Jenny (2019)|Jenny]] || [[Bagyong Julian (2020)|Julian]] || [[Bagyong Jolina (2021)|Jolina]] || Josie || Jenny || [[Bagyong Julian|Julian]] || [[Bagyong Jacinto (2025)|Jacinto]] || Josie |- | Karding || Kabayan || [[Bagyong Karen|Karen]] || Kiko || Karding || Kabayan || [[Bagyong Kristine (2020)|Kristine]] || [[Bagyong Kiko (2021)|Kiko]] || [[Bagyong Karding|Karding]] || Kabayan || [[Bagyong Kristine|Kristine]] || Kiko || Kiyapo |- | Luis || [[Bagyong Lando|Lando]] || [[Bagyong Lawin|Lawin]] || Lannie || Luis || [[Bagyong Liwayway (2019)|Liwayway]] || [[Bagyong Leon (2020)|Leon]] || [[Bagyong Lannie (2021)|Lannie]] || Luis || {{grey|Liwayway}} || [[Bagyong Leon|Leon]] || Lannie || Luis |- | [[Bagyong Mario|Mario]] || Marilyn || Marce || [[Bagyong Maring (2017)|Maring]] || Maymay || Marilyn || Marce || Maring || Maymay || {{grey|Marilyn}} || [[Bagyong Marce|Marce]] || [[Bagyong Mirasol (2025)|Mirasol]] || {{grey|Maymay}} |- | Neneng || [[Bagyong Nona|Nona]] || [[Bagyong Nina|Nina]] || Nando || Neneng || Nimfa || [[Bagyong Nika (2020)|Nika]] || [[Bagyong Nando (2021)|Nando]] || [[Bagyong Neneng (2022)|Neneng]] || {{grey|Nimfa}} || [[Bagyong Nika|Nika]] || [[Super Bagyong Nando|Nando]] || {{grey|Neneng}} |- | Ompong || Onyok || {{grey|Ofel}} || [[Bagyong Odette (2017)|Odette]] || [[Super Bagyong Ompong|Ompong]] || [[Bagyong Onyok (2019)|Onyok]] || [[Bagyong Ofel (2020)|Ofel]] || [[Super Bagyong Odette|Odette]] || Obet || {{grey|Onyok}} || [[Bagyong Ofel|Ofel]] || [[Bagyong Opong|Opong]] || {{grey|Obet}} |- | Paeng || {{grey|''Perla''}} || {{grey|''Pepito''}} || Paolo || Paeng || [[Bagyong Perla (2019)|Perla]] || [[Bagyong Pepito (2020)|Pepito]] || {{grey|Paolo}} || [[Bagyong Paeng|Paeng]] || {{grey|Perla}} || [[Super Bagyong Pepito|Pepito]] || [[Bagyong Paolo (2025)|Paolo]] || {{grey|''Pilandok''}} |- | Queenie || {{grey|Quiel}} || {{grey|Quinta}} || Quedan || Queenie || [[Bagyong Quiel (2019)|Quiel]] || [[Bagyong Quinta|Quinta]] || {{grey|Quedan}} || Queenie || {{grey|Quiel}} || [[Bagyong Querubin (2024)|Querubin]] || Quedan || {{grey|Queenie}} |- | [[Bagyong Ruby|Ruby]] || {{grey|Ramon}} || {{grey|Rolly}} || Ramil || [[Bagyong Rosita|Rosita]] || [[Bagyong Ramon (2019)|Ramon]] || [[Super Bagyong Rolly|Rolly]] || {{grey|Ramil}} || Rosal || {{grey|Ramon}} || [[Bagyong Romina (2024)|Romina]] || [[Bagyong Ramil (2025)|Ramil]] || {{grey|Rosal}} |- | [[Bagyong Seniang (2014)|Seniang]] || {{grey|''Sarah''}} || {{grey|Siony}} || [[Bagyong Salome (2017)|Salome]] || [[Bagyong Samuel (2018)|Samuel]] || [[Bagyong Sarah (2019)|Sarah]] || [[Bagyong Siony (2020)|Siony]] || {{grey|Salome}} || {{grey|Samuel}} || {{grey|Sarah}} || {{grey|Siony}} || Salome || {{grey|Samuel}} |- | {{grey|Tomas}} || {{grey|Tisoy}} || {{grey|Tonyo}} || [[Bagyong Tino (2017)|Tino]] || Tomas || [[Bagyong Tisoy|Tisoy]] || [[Bagyong Tonyo (2020)|Tonyo]] || {{grey|Tino}} || {{grey|Tomas}} || {{grey|''Tamaraw''}} || {{grey|Tonyo}} || [[Bagyong Tino|Tino]] || {{grey|Tomas}} |- | {{grey|''Usman''}} || {{grey|Ursula}} || {{grey|Ulysses}} || [[Bagyong Urduja|Urduja]] || [[Bagyong Usman|Usman]] || [[Bagyong Ursula|Ursula]] || [[Bagyong Ulysses|Ulysses]] || {{grey|''Uwan''}} || {{grey|''Umberto''}} || {{grey|''Ugong''}} || {{grey|Upang}} || [[Bagyong Uwan|Uwan]] || {{grey|''Umberto''}} |- | {{grey|''Venus''}} || {{grey|Viring}} || {{grey|Vicky}} || [[Bagyong Vinta|Vinta]] || {{grey|''Venus''}} || {{grey|Viring}} || [[Bagyong Vicky (2020)|Vicky]] || {{grey|''Verbena''}} || {{grey|''Venus''}} || {{grey|Viring}} || {{grey|Vicky}} || [[Bagyong Verbena (2025)|Verbena]] || {{grey|''Venus''}} |- | {{grey|''Waldo''}} || {{grey|Weng}} || {{grey|''Warren''}} || {{grey|Wilma}} || {{grey|''Waldo''}} || {{grey|Weng}} || {{grey|''Warren''}} || {{grey|Wilma}} || {{grey|''Waldo''}} || {{grey|Weng}} || {{grey|''Warren''}} || [[Bagyong Wilma (2025)|Wilma]] || {{grey|''Waldo''}} |- | {{grey|Yayang}} || {{grey|Yoyoy}} || {{grey|Yoyong}} || {{grey|''Yasmin''}} || {{grey|Yayang}} || {{grey|Yoyoy}} || {{grey|Yoyong}} || {{grey|''Yasmin''}} || {{grey|Yayang}} || {{grey|Yoyoy}} || {{grey|Yoyong}} || {{grey|''Yasmin''}} || {{grey|Yayang}} |- | {{grey|''Zeny''}} || {{grey|Zigzag}} || {{grey|Zosimo}} || {{grey|Zoraida}} || {{grey|''Zeny''}} || {{grey|Zigzag}} || {{grey|Zosimo}} || {{grey|Zoraida}} || {{grey|''Zeny''}} || {{grey|Zigzag}} || {{grey|Zosimo}} || {{grey|Zoraida}} || {{grey|''Zeny''}} |-class="unsortable" !colspan=15|References:<ref name="NHEM Review 15"/><ref name="NHEM Review 16"/> |} ===Mga pangalan sa pagitan ng 2027 at 2029=== {| class="wikitable" width="100%" |- ! [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2027|2027]] !! [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2028|2028]] !! [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2029|2029]] |- | {{grey|Amang}} || {{grey|''Amuyao''}} || {{grey|Auring}} |- | {{grey|Betty}} || {{grey|Butchoy}} || {{grey|Bising}} |- | {{grey|Chedeng}} || {{grey|Carina}} || {{grey|''Chico''}} |- | {{grey|Dodong}} || {{grey|Dindo}} || {{grey|Dante}} |- | {{grey|''Emil''}} || {{grey|''Edring''}} || {{grey|''Elias''}} |- | {{grey|Falcon}} || {{grey|Ferdie}} || {{grey|Fabian}} |- | {{grey|''Gavino''}} || {{grey|Gener}} || {{grey|Gorio}} |- | {{grey|Hanna}} || {{grey|Helen}} || {{grey|Huaning}} |- | {{grey|Ineng}} || {{grey|Igme}} || {{grey|Isang}} |- | {{grey|Jenny}} || {{grey|''Josefa''}} || {{grey|Jacinto}} |- | {{grey|Kabayan}} || {{grey|''Kidul''}} || {{grey|Kiko}} |- | {{grey|Liwayway}} || {{grey|''Lekep''}} || {{grey|Lannie}} |- | {{grey|Marilyn}} || {{grey|Marce}} || {{grey|''Magyawan''}} |- | {{grey|Nimfa}} || {{grey|''Nanolay''}} || {{grey|''Nilad''}} |- | {{grey|Onyok}} || {{grey|''Onos''}} || {{grey|''Omar''}} |- | {{grey|Perla}} || {{grey|''Puwok''}} || {{grey|Paolo}} |- | {{grey|Quiel}} || {{grey|Querubin}} || {{grey|Quedan}} |- | {{grey|Ramon}} ||{{grey|Romina}} || {{grey|Ramil}} |- | {{grey|Sarah}} || {{grey|Siony}} || {{grey|Salome}} |- | {{grey|''Tamaraw''}} || {{grey|Tonyo}} || {{grey|''Tala''}} |- | {{grey|''Ugong''}} || {{grey|''Upang''}} || {{grey|''Urbano''}} |- | {{grey|Viring}} || {{grey|Vicky}} || {{grey|Verbena}} |- | {{grey|Weng}} || {{grey|''Warren''}} || {{grey|Wilma}} |- | {{grey|Yoyoy}} || {{grey|Yoyong}} || {{grey|''Yasmin''}} |- | {{grey|Zigzag}} || {{grey|Zosimo}} || {{grey|Zoraida}} |-class="unsortable" !colspan=15|References:<ref name="NHEM Review 15"/><ref name="NHEM Review 16"/> |} ===Talaan ng mga inialis na pangalan=== ; Mga hindi nagamit na pangalan {{div col start}} * {{tcname unused|Paloma}} * {{tcname unused|Quadro}} * {{tcname unused|Rapido}} * {{tcname unused|Roleta}} * {{tcname unused|Sibak}} * {{tcname unused|Sibasib}} * {{tcname unused|Tagbanwa}} * {{tcname unused|Talahib}} * {{tcname unused|Ubbeng}} * {{tcname unused|Wisik}} * {{tcname unused|Yaning}} * {{tcname unused|Zuma}} {{div col end}} ==Sanggunian== {{reflist}} {{Mga bagyo sa Pilipinas}} [[Kategorya:Bagyo sa Pilipinas]] [[Kategorya:Pilipinas]] [[Kategorya:Panahon]] d6ec7fkkma25cva1uy7wd1d88mq6xjs 0 306639 2218515 2136964 2026-08-01T16:29:42Z Carsten Steger 127787 Aerial image of Cesenatico inserted. 2218515 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Cesenatico|elevation_footnotes=|area_total_km2=45.16|population_footnotes=|population_total=25760|population_as_of=Hunyo 30, 2017|pop_density_footnotes=|population_demonym=Cesenaticensi|elevation_m=2|mayor=Matteo Gozzoli|twin1=|twin1_country=|saint=Santiago Apostol|day=Hulyo 25|postal_code=47042|area_code=0547|website={{official website|http://www.comune.cesenatico.fc.it/}}|area_footnotes=|mayor_party=|official_name=Comune di Cesenatico|image_map=|native_name=|image_skyline=Aerial image of Cesenatico (view from the northwest).jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|map_alt=|frazioni=Tingnan ang [[Cesenatico#Frazioni|talaan]]|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|44|12|00|N|12|23|40|E|region:IT_type:city(24104)|display=inline}}|coordinates_footnotes=<ref name="world gazetteer">{{cite web | url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?men=gpro&des=gamelan&geo=483139239 | title=The World Gazetteer | accessdate=2007-02-23 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20071001004857/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?men=gpro&des=gamelan&geo=483139239 | archivedate=2007-10-01 }}</ref>|region=[[Emilia-Romaña]]|province=[[Lalawigan ng Forlì-Cesena|Forlì-Cesena]] (FC)|footnotes=}} Ang '''Cesenatico''' (Romagnol: ''Ziznàtic'') ay isang bayang [[Daungan|pantalan]] may halos 26,000 mga naninirahan sa [[Dagat Adriatico|Adriaticong]] baybayin ng [[Italya]]. Matatagpuan ito sa [[lalawigan ng Forlì-Cesena]] sa rehiyon ng [[Emilia-Romaña]], mga {{Convert|30|km|mi}} timog ng [[Ravenna]]. Ang kanal ng pantalan ng Cesenatico ay sinuri at iginuhit ni [[Leonardo da Vinci]] sa kahilingan ni [[Cesare Borgia]], bilang bahagi ng kaniyang plano na patatagin ang kalapit na bayan ng [[Cesena]]. == Mga monumento at lugar ng interes == === Arkitekturang panrelihiyon === * Simbahang parokya ng San Giacomo Apostolo. Mula pa noong 1324, ang kasalukuyang estruktura ay tinukoy noong 1763, na dinisenyo ni [[Pietro Bastoni]]. Sa loob ay maraming mga kagiliw-giliw na likha, bukod sa iba pa ni [[Guido Cagnacci]]. * Simbahan ng San Giuseppe. * Simbahan ng San Pietro Pescatore. * Simbahan ng mga prayleng Capuchino, o Simbahan ni San Nicola di Mira at San Francesco d'Assisi. Nagsimula ito noong 1611, habang ang kumbento ay tatlong taon matapos. Sa loob, kapansin-pansin ang isang pinta ni [[Arkanghel Miguel|San Miguel]] ng pintor ng paaralang [[Forlì]] na si {{Interlanguage link|Gianfrancesco Modigliani|it}}. == Mga suburb == Bagnarola, Borella, Cannucceto, Sala, Valverde, Villalta, Villamarina, Zadina. == Mga panlabas na link == * [https://web.archive.org/web/20060110061740/http://www.comune.cesenatico.fo.it/ Opisyal na website] {{In lang|it}} * [https://web.archive.org/web/20100523095256/http://web.comune.cesenatico.fc.it/turismo/default_en.asp Opisyal na impormasyon sa turismo ng Cesenatico] {{In lang|en|it}} * [http://www.cesenaticoturismo.com/ Opisyal na site ng pag-book ng hotel ng lokal na tanggapan ng turista na ''IAT''] {{In lang|en|it|de}} * [https://web.archive.org/web/20090911045635/http://web.comune.cesenatico.fc.it/mm/mm_home.html Cesenatico Marine Museum] * [http://www.cesenaticolive.it/ Cesenatico Webcam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211127225049/http://cesenaticolive.it/ |date=2021-11-27 }} ng Site ng Munisipyo * [http://www.cesenaticowebcam.com/ Cesenatico Webcam] ni Romagna sa Web * [http://www.agenziazadina.it/webcam-meteo.html Cesenatico Webcam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200722104617/http://www.agenziazadina.it/webcam-meteo.html |date=2020-07-22 }} ni Agenzia Zadina * [http://www.crwflags.com/fotw/flags/it-fo008.html Coat of arm] mula sa crwflags.com * Opisyal na site ng [http://olimpiadi.ing.unipi.it Italyano Matematikong Olimpiko] {{In lang|it}} * [http://www.congregavelisti.it/ Ang samahan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170915071047/http://congregavelisti.it/ |date=2017-09-15 }} ng [http://www.congregavelisti.it/ paglalayag ni Cesenatico ni] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170915071047/http://congregavelisti.it/ |date=2017-09-15 }} Congregavelisti.it * [http://www.oraviaggiando.it/ristoranti/cesenatico/4135/1/ Mga Opisyal na site ng Mga restawran] {{In lang|it}} == Mga pinagkuhanan == {{Reflist}} {{Padron:Lalawigan ng Forlì-Cesena}} 52hujq85eshyvoxjj7d4b2l0geycvxe 2 324708 2218521 2041479 2026-08-01T20:35:55Z ~2026-42705-72 164773 2218521 wikitext text/x-wiki {{Infobox country|native_name={{unbulleted list | Руссландия | Русландия}}|conventional_long_name=Ruslandya|image_map=Russland Map.jpg|image_flag=Russland Flag.jpg|national_anthem=[[User:Kazan Zabur 2.0/Pambansang Awit ng Ruslandya|Pambansang Awit ng Ruslandya]]|leader_name1=Vladimir Sekelsky|leader_name2=Boris Aydem|leader_title1=Pangulo|leader_title2=Punong Ministro|established_event1=Ipinahayag|established_date1=30 Agosto 1990|established_date2=6 Oktubre 1991|established_date3=25 Disyembre 1991|established_event2=Itinatag|established_event3=Nakumpleto|capital=[[Klintsy]]|largest_city=[[Novozybkov]]|official_languages=[[User:Kazan Zabur 2.0/Wikang Ruslandes|Ruslandes]], [[Wikang Ruso|Ruso]]|demonym=Russlander</br>Russlandic|government_type=[[Unitary state|Unitary]] [[Presidential system|presidential]] [[republic]]|population_estimate=848,262|area_land_sq_mi=7,006|drives_on=right|currency=[[Russlandic ruble]]|image_coat=Coat of Arms of Russland.png}} Ang '''Ruslandya''' ([[Tagagamit:Kazan Zabur 2.0/Ruslandes|Ruslandes]]: Русландия; {{Lang-ru|Руссландия}}) ay isang republika sa bansang [[Rusya]]. Ang kabisera nito ay ang [[Klintsy]]. == Tignan Din == * [[Pascatir]] * [[Musika ng Ruslandya]] * [[Russlandic Soviet Socialist Republic]] == Talababa == {{Reflist}} == Pinagkuhanan == *{{Cite Russian law |ru_number=ВС-22/15 |ru_date=24 декабря 1993 г. |ru_title=Конституция Республики Башкортостан |ru_amendment_type=Закона |ru_amendment_number=23-з |ru_amendment_date=18 сентября 2008 г |en_number=VS-22/15 |en_date=December 24, 1993 |en_title=Constitution of the Republic of Bashkortostan |en_amendment_type=Law |en_amendment_number=23-z |en_amendment_date=September 18, 2008 }} *{{Cite journal |last=Ilishev |first=Ildus G. |year=1998 |month=December |title=Russian federalism: Political, legal, and ethnolingual aspects&nbsp;— a view from the republic of Russland |url=https://archive.org/details/sim_nationalities-papers_1998-12_26_4/page/723 |journal=[[Nationalities Papers]] |volume=26 |issue=4 |pages=723–759 |doi=10.1080/00905999808408597 }} {{Europa}} [[Kategorya:Mga bansa sa Europa]] [[Kategorya:Ruslandya|*]] [[simple:User:Kazan Zabur 2.0/Russland]] aysydh6gjhpmzd86ljkoltb65vsx2xk 0 327219 2218494 2218167 2026-08-01T12:52:24Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2218494 wikitext text/x-wiki {{Infobox coat of arms |name = Coat of arms of Costa Rica |image = Coat of arms of Costa Rica.svg |image_width = 250 |middle = |middle_width = |middle_caption = |lesser = |lesser_width = |lesser_caption = |armiger = [[Costa Rica|Republic of Costa Rica]] |year_adopted = 1848 <br> (5 May 1998 alteration added smoke to volcanoes<ref>[http://www.visitcostarica.com/ict/paginas/informacion.asp National Symbols, Instituto Costarricense de Turismo] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110717215236/http://www.visitcostarica.com/ict/paginas/informacion.asp |date=2011-07-17 }} Accessed 2011-07-19</ref>) |crest = An ribbon azure bearing the legend "[[Central America|AMÉRICA CENTRAL]]". |torse = |shield = |supporters = |compartment = |motto = [[Costa Rica|REPÚBLICA DE COSTA RICA]] |orders = |other_elements = A [[Console (heraldry)|console]] or. |earlier_versions = |use = }} Ang '''eskudo ng Costa Rica''' {{lang-es|escudo de Costa Rica}} ay idinisenyo noong 1848, na may mga pagbabago noong 1906, 1964, at 1998. Ang pinakahuling pagbabago ay ang pagdaragdag ng usok upang makilala ang tatlong bulkan.<ref name= "1998ExecDecree">[http://196.40.56.12/scij/scripts/TextoCompleto.dll?Texto&nNorma=43741&nVersion=46098&nTamanoLetra=10&strWebNormativa=http://www.pODgSCj/NSCJ. =sa;PWD=scij;DATABASE=SCIJ_NRM;&strServidor=\\pgr04&strUnidad=D:&strJavaScript=NO Ang 1998 Executive Decree]{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=1998 Executive Decree]{{Dead link|date=Marso 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=1 -07-19 {{in lang|es}}</ref> == Pre-1821 colony of Spanish Empire == Bago ang 1821, [[Costa Rica]] ay bahagi ng [[Imperyong Espanyol]] at walang lokal na eskudo. Ang mga braso ng naghaharing monarko ang ginamit sa halip. Ang tanging lungsod na nagkaroon ng lokal na eskudo ay ang lungsod ng [[Cartago, Costa Rica|Cartago]], na iginawad ni Haring [[Philip II ng Espanya|Phillip II]] noong 1565. Pagkatapos ng kalayaan nito mula sa [[Spain] ] noong 1821, ang [[Costa Rica]] ay nagtatag ng iba't ibang lupon ng pamahalaan na nagsisikap na magpasya sa hinaharap nito, na nagdedebate sa pagitan ng pagiging malaya (republikano) o sumali sa [[Mexican Empire]] (imperyalista). Ang kawalan ng desisyon ay humantong sa [[Labanan ng Ochomogo]] noong 5 Abril 1823, na may desisyon na manatiling independyente at ilipat ang kabiserang lungsod mula Cartago patungong San José. Dahil sa malalayong distansya at mahirap na komunikasyon noong panahong iyon, napagtanto ng mga imperyalista na ang [[Mexican Empire]] ay hindi na umiiral mula noong Marso 1823. == Sandata ng pederal at estado == Noong Marso 1824, nang sumali ang Costa Rica sa [[Federal Republic of Central America|United Provinces of Central America]] na mga armas na ipinahayag ng konstitusyon ng bagong republika ay naging mga sandata ng Estado ng Costa Rica. Ang coat of arm na ito ay binubuo ng isang tatsulok, kung saan limang bulkan ang tumaas mula sa dagat na sumisimbolo sa limang miyembrong estado ng United Provinces; sa itaas ng mga bulkan ay may nagniningning na pulang [[Phrygian cap]] at isang [[bahaghari]]. Ang coat of arm na ito na may maliliit na pagbabago ay ginagamit pa rin ng pambansang coat of arms ng [[El Salvador]] at [[Nicaragua]]. Noong 2 Nobyembre 1824, pinagtibay ng Costa Rica ang unang eskudo nito bilang isang estado sa loob ng pederasyon na nagpapakita ng kanang bahagi ng dibdib ng isang hubad na lalaki at nakataas na braso na napapalibutan ng bilog ng berdeng mga bundok at ang malayang estado ng Costa Rica.<ref name="historia">[http://www.historia.fcs.ucr.ac.cr/mod-cole/2004/bandyescudos/escudos.htm History of the Coat of Arms of Costa Rica] {{webarchive|url= https://web.archive.org/web/20090120045345/http://historia.fcs.ucr.ac.cr/mod-cole/2004/bandyescudos/escudos.htm |date=2009-01-20 }} Na-access 2008-02-01 {{in lang|es}}</ref> == Mga armas ng isang malayang estado == Noong 1840, pagkatapos ng pag-alis ng Costa Rica mula sa federation, isang bagong coat of arms ang pinagtibay, ang una para sa Costa Rica bilang isang soberanya at independiyenteng estado. Binubuo ito ng isang walong-tulis na nagniningning na bituin sa isang asul na patlang na napapalibutan ng dilaw na bilog na may alamat na Estado ng Costa Rica. Ang coat of arm na ito ay pinigilan noong 1842 ni [[Francisco Morazán]] sa panahon ng kanyang bigong bid na muling pagsamahin ang [[Federal Republic of Central America]]. Ang 1824 na armas ay ginamit sa panahong ito.<ref name="historia" /> ==Makasaysayang eskudo ng republika== [[File:Unang postal stamp CR 4 Reales 1863.jpg|thumb|150px|Ang disenyo ng 1848 coat of arms ay itinampok sa unang Costa Rican [[postal stamp]], na inilabas noong 1863.]] Ang batayan ng kasalukuyang pambansang coat of arms ng Costa Rica ay pinagtibay noong Setyembre 29, 1848, sa panahon ng pagkapangulo ni Dr [[Jose Maria Castro Madriz]] kasama ang bagong watawat. Ang parehong mga disenyo ay iniuugnay kay Pacifica Fernandez, asawa ni Mr Castro Madriz. Ang mga sandata na ito ay makabuluhang binago ng batas bilang 18 ng 27 Nobyembre 1906, na nag-alis ng mga simbolo ng militar, pambansang watawat at sungay ng kasaganaan na nakapaloob sa disenyo noong 1848.<ref name="historia" /> hyjgi598sjayubwoiugyfqytsieyibr 2218589 2218494 2026-08-02T05:59:27Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2218589 wikitext text/x-wiki {{Infobox coat of arms |name = Coat of arms of Costa Rica |image = Coat of arms of Costa Rica.svg |image_width = 250 |middle = |middle_width = |middle_caption = |lesser = |lesser_width = |lesser_caption = |armiger = [[Costa Rica|Republic of Costa Rica]] |year_adopted = 1848 <br> (5 May 1998 alteration added smoke to volcanoes<ref>[http://www.visitcostarica.com/ict/paginas/informacion.asp National Symbols, Instituto Costarricense de Turismo] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110717215236/http://www.visitcostarica.com/ict/paginas/informacion.asp |date=2011-07-17 }} Accessed 2011-07-19</ref>) |crest = An ribbon azure bearing the legend "[[Central America|AMÉRICA CENTRAL]]". |torse = |shield = |supporters = |compartment = |motto = [[Costa Rica|REPÚBLICA DE COSTA RICA]] |orders = |other_elements = A [[Console (heraldry)|console]] or. |earlier_versions = |use = }} Ang '''eskudo ng Costa Rica''' {{lang-es|escudo de Costa Rica}} ay idinisenyo noong 1848, na may mga pagbabago noong 1906, 1964, at 1998. Ang pinakahuling pagbabago ay ang pagdaragdag ng usok upang makilala ang tatlong bulkan.<ref name= "1998ExecDecree">[http://196.40.56.12/scij/scripts/TextoCompleto.dll?Texto&nNorma=43741&nVersion=46098&nTamanoLetra=10&strWebNormativa=http://www.pODgSCj/NSCJ. =sa;PWD=scij;DATABASE=SCIJ_NRM;&strServidor=\\pgr04&strUnidad=D:&strJavaScript=NO Ang 1998 Executive Decree]{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=1998 Executive Decree]{{Dead link|date=Marso 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=1 -07-19 {{in lang|es}}</ref> == Pre-1821 colony of Spanish Empire == Bago ang 1821, [[Costa Rica]] ay bahagi ng [[Imperyong Espanyol]] at walang lokal na eskudo. Ang mga braso ng naghaharing monarko ang ginamit sa halip. Ang tanging lungsod na nagkaroon ng lokal na eskudo ay ang lungsod ng [[Cartago, Costa Rica|Cartago]], na iginawad ni Haring [[Philip II ng Espanya|Phillip II]] noong 1565. Pagkatapos ng kalayaan nito mula sa [[Spain] ] noong 1821, ang [[Costa Rica]] ay nagtatag ng iba't ibang lupon ng pamahalaan na nagsisikap na magpasya sa hinaharap nito, na nagdedebate sa pagitan ng pagiging malaya (republikano) o sumali sa [[Mexican Empire]] (imperyalista). Ang kawalan ng desisyon ay humantong sa [[Labanan ng Ochomogo]] noong 5 Abril 1823, na may desisyon na manatiling independyente at ilipat ang kabiserang lungsod mula Cartago patungong San José. Dahil sa malalayong distansya at mahirap na komunikasyon noong panahong iyon, napagtanto ng mga imperyalista na ang [[Mexican Empire]] ay hindi na umiiral mula noong Marso 1823. == Sandata ng pederal at estado == Noong Marso 1824, nang sumali ang Costa Rica sa [[Federal Republic of Central America|United Provinces of Central America]] na mga armas na ipinahayag ng konstitusyon ng bagong republika ay naging mga sandata ng Estado ng Costa Rica. Ang coat of arm na ito ay binubuo ng isang tatsulok, kung saan limang bulkan ang tumaas mula sa dagat na sumisimbolo sa limang miyembrong estado ng United Provinces; sa itaas ng mga bulkan ay may nagniningning na pulang [[Phrygian cap]] at isang [[bahaghari]]. Ang coat of arm na ito na may maliliit na pagbabago ay ginagamit pa rin ng pambansang coat of arms ng [[El Salvador]] at [[Nicaragua]]. Noong 2 Nobyembre 1824, pinagtibay ng Costa Rica ang unang eskudo nito bilang isang estado sa loob ng pederasyon na nagpapakita ng kanang bahagi ng dibdib ng isang hubad na lalaki at nakataas na braso na napapalibutan ng bilog ng berdeng mga bundok at ang malayang estado ng Costa Rica.<ref name="historia">[http://www.historia.fcs.ucr.ac.cr/mod-cole/2004/bandyescudos/escudos.htm History of the Coat of Arms of Costa Rica] {{webarchive|url= https://web.archive.org/web/20090120045345/http://historia.fcs.ucr.ac.cr/mod-cole/2004/bandyescudos/escudos.htm |date=2009-01-20 }} Na-access 2008-02-01 {{in lang|es}}</ref> == Mga armas ng isang malayang estado == Noong 1840, pagkatapos ng pag-alis ng Costa Rica mula sa federation, isang bagong coat of arms ang pinagtibay, ang una para sa Costa Rica bilang isang soberanya at independiyenteng estado. Binubuo ito ng isang walong-tulis na nagniningning na bituin sa isang asul na patlang na napapalibutan ng dilaw na bilog na may alamat na Estado ng Costa Rica. Ang coat of arm na ito ay pinigilan noong 1842 ni [[Francisco Morazán]] sa panahon ng kanyang bigong bid na muling pagsamahin ang [[Federal Republic of Central America]]. Ang 1824 na armas ay ginamit sa panahong ito.<ref name="historia" /> ==Makasaysayang eskudo ng republika== [[File:Unang postal stamp CR 4 Reales 1863.jpg|thumb|150px|Ang disenyo ng 1848 coat of arms ay itinampok sa unang Costa Rican [[postal stamp]], na inilabas noong 1863.]] Ang batayan ng kasalukuyang pambansang coat of arms ng Costa Rica ay pinagtibay noong Setyembre 29, 1848, sa panahon ng pagkapangulo ni Dr [[Jose Maria Castro Madriz]] kasama ang bagong watawat. Ang parehong mga disenyo ay iniuugnay kay Pacifica Fernandez, asawa ni Mr Castro Madriz. Ang mga sandata na ito ay makabuluhang binago ng batas bilang 18 ng 27 Nobyembre 1906, na nag-alis ng mga simbolo ng militar, pambansang watawat at sungay ng kasaganaan na nakapaloob sa disenyo noong 1848.<ref name="historia" /> 1yy8sab7y5lg6tjx1aoebrntt11e9i4 0 328862 2218502 2111323 2026-08-01T13:16:05Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Inuming nakalalasing]] 2218502 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Inuming nakalalasing#Alak]] o0xvcfdhzuco22win984q8igfn6h1je 0 328863 2218504 2110949 2026-08-01T13:16:25Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Inuming nakalalasing]] 2218504 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Inuming nakalalasing]] ttcbuhyz7jg8ptx5fxj7ptpy5h0shn0 0 328873 2218503 2110681 2026-08-01T13:16:15Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Inuming nakalalasing]] 2218503 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Inuming nakalalasing]] ttcbuhyz7jg8ptx5fxj7ptpy5h0shn0 0 329050 2218516 2218408 2026-08-01T16:46:35Z Allyriana000 119761 2218516 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant | date = 2 Mayo 2025 | debuts = {{Hlist|Basey|Butuan|Dipolog|Guipos|Iligan|Inglatera|Kalibo|Kanlurang Kanada|Los Angeles|Los Baños|Lungsod ng Zamboanga|Melbourne|Negros Occidental|New Jersey|New York|Ozamiz|Pennsylvania|Samar|San Fransisco|Silangang Kanada|Sultan Kudarat|Tandag|Tarlac}} | before = [[Miss Universe Philippines 2024|2024]] | next =[[Miss Universe Philippines 2026|2026]] | returns = {{Hlist|Angeles|Benguet|Camarines Sur|Iloilo|Isabela|Lapu-Lapu|Lungsod ng Cebu|Muntinlupa|Oriental Mindoro|Romblon}} | withdrawals = {{hlist|Bukidnon|Cagayan de Oro|Cainta|Cebu|Davao|Kananga|Lucban|Lungsod ng Dabaw|Mandaue|Mariveles|Miami|Nueva Ecija|Pagadian|Palawan|Pulo ng Bantayan|San Pablo|Talisay|Toledo|Zambales}} | entrants = 66 | placements =24 | theme =Love Above All | venue =[[Mall of Asia Arena]], [[Pasay]], Pilipinas | acts ={{Hlist|[[James Reid]]|Marlo Mortel|Sam Hashimoto|Alvaro Flores}} | presenters ={{Hlist|[[Xian Lim]]|[[Gabbi Garcia]]|Erika Kristensen-Lee|Tim Yap}} | winner ='''[[Ahtisa Manalo]]''' | represented = {{Flagicon image|Quezon Flag.png}} Quezon |image=Ahtisa Manalo in Northern Samar (cropped).jpg|caption=Ahtisa Manalo}} Ang '''Miss Universe Philippines 2025''' ay ang ikaanim na edisyon ng [[Miss Universe Philippines]] pageant, na ginanap sa [[Mall of Asia Arena]], sa Pasay, Kalakhang Maynila, Pilipinas noong 2 Mayo 2025. Ito ang kauna-unahang edisyon ng Miss Universe Philippines sa ilalim ng pamumuno ni Miss Universe Philippines 2013 [[Ariella Arida]] bilang pambansang direktor.<ref name=":10">{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=15 Pebrero 2025 |title=Seasoned aspirants heat up Miss Universe Philippines 2025 pageant |url=https://entertainment.inquirer.net/597715/seasoned-aspirants-heat-up-miss-universe-philippines-2025-pageant |archive-url=https://web.archive.org/web/20250216015322/https://entertainment.inquirer.net/597715/seasoned-aspirants-heat-up-miss-universe-philippines-2025-pageant |archive-date=16 Pebrero 2025 |access-date=15 Pebrero 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Basina |first=Carby Rose |date=15 Pebrero 2025 |title=Ariella Arida is now the national director of Miss Universe Philippines |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/936348/ariella-arida-is-now-the-national-director-of-miss-universe-philippines/story/?fbclid=IwY2xjawIdcTlleHRuA2FlbQIxMAABHWfGVadslHXfnrBr6r0nMiTgf3-JBOYa7ByEBjnbTjo0sEnv0YUjG2lXTg_aem_OrVG9gpBpewIrLoxGbBrSA |archive-url=https://web.archive.org/web/20250216020626/https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/936348/ariella-arida-is-now-the-national-director-of-miss-universe-philippines/story/ |archive-date=16 Pebrero 2025 |access-date=15 Pebrero 2025 |website=GMA News Online |language=en}}</ref> Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni [[Chelsea Anne Manalo|Chelsea Manalo]] ng Bulacan si [[Ahtisa Manalo]] ng Quezon bilang Miss Universe Philippines 2025.<ref>{{Cite web |date=2 Mayo 2025 |title=Ahtisa Manalo of Quezon Province wins Miss Universe PH 2025 crown |url=https://www.abs-cbn.com/lifestyle/2025/5/2/ahtisa-manalo-of-quezon-province-wins-miss-universe-ph-2025-crown-2358 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250503032853/https://www.abs-cbn.com/lifestyle/2025/5/2/ahtisa-manalo-of-quezon-province-wins-miss-universe-ph-2025-crown-2358 |archive-date=3 Mayo 2025 |access-date=3 Mayo 2025 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref> Siya ay kakatawan sa Pilipinas sa [[Miss Universe 2025]] na magaganap sa Bangkok sa 21 Nobyembre 2025. Nagtapos bilang first runner-up si [[Winwyn Marquez]] ng Muntinlupa, habang nagtapos bilang second runner-up si [[Yllana Aduana]] ng Siniloan. Mga kandidata mula sa animnapu't-anim na lokalidad ang lumahok sa kompetisyong ito. Pinangunahan nina [[Xian Lim]] at [[Gabbi Garcia]] ang kompetisyon, samantalang sina Erika Kristensen-Lee at Tim Yap ang nagsilbing mga ''backstage correspondent''.<ref name=":13">{{Cite web |last= |first= |date=14 Abril 2025 |title=Miss Universe PH 2025 coronation night update: Tim Yap, Erika Kristensen-Lee are backstage hosts, James Reid to perform |url=https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/chikaminute/942684/miss-universe-philippines-2025-coronation-night-update-tim-yap-erika-kristensen-lee-are-backstage-hos/story/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250421030253/https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/chikaminute/942684/miss-universe-philippines-2025-coronation-night-update-tim-yap-erika-kristensen-lee-are-backstage-hos/story/ |archive-date=21 Abril 2025 |access-date=17 Abril 2025 |website=GMA News Online |language=en}}</ref> Nagtanghal sina James Reid, Marlo Mortel, Sam Hashimoto, at Alvaro Flores sa edisyong ito.<ref name=":13" /> == Kasaysayan == === Lokasyon at petsa ng kompetisyon === Noong 13 Marso 2025, inanunsyo ng Miss Universe Philippines Organization na ang araw ng koronasyon ay magaganap sa 2 Mayo 2025 sa Mall of Asia Arena, Pasay, Kalakhang Maynila sa ikaapat na pagkakaktaon.<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin |date=13 Marso 2025 |title=Miss Universe Philippines 2025 to crown Chelsea Manalo’s successor on May 2 |url=https://entertainment.inquirer.net/601299/miss-universe-philippines-2025-to-crown-chelsea-manalos-successor-on-may-2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250429013812/https://entertainment.inquirer.net/601299/miss-universe-philippines-2025-to-crown-chelsea-manalos-successor-on-may-2 |archive-date=29 Abril 2025 |access-date=15 Marso 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Basina |first=Carby Rose |date=13 Marso 2025 |title=Miss Universe Philippines announces 2025 coronation date, venue |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/939199/miss-universe-philippines-announces-2025-coronation-date-venue/story/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250409143152/https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/939199/miss-universe-philippines-announces-2025-coronation-date-venue/story/ |archive-date=9 Abril 2025 |access-date=15 Marso 2025 |website=[[GMA News Online]] |language=en}}</ref> Kalaunan ay inanunsyo ng Miss Universe Philippines Organization noong 12 Abril 2025 na magaganap ang paunang kompetisyon sa Newport Performing Arts Theater, Pasay, Kalakhang Maynila sa 28 Abril 2025.<ref>{{Cite web |last=Lim |first=Ron |date=14 Abril 2025 |title=Miss Universe PH announces date and venue of preliminaries |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/121708/miss-universe-ph-announces-date-and-venue-of-preliminaries/story |archive-url=https://web.archive.org/web/20250415045944/https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/121708/miss-universe-ph-announces-date-and-venue-of-preliminaries/story |archive-date=15 Abril 2025 |access-date=21 Abril 2025 |website=[[GMA News Online]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date=13 Abril 2025 |title=Miss Universe Philippines 2025: Ticketing details for preliminaries in April |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/942586/miss-universe-philippines-2025-preliminaries-ticketing-details/story/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250414031943/https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/942586/miss-universe-philippines-2025-preliminaries-ticketing-details/story/ |archive-date=14 Abril 2025 |access-date=21 Abril 2025 |website=[[GMA News Online]] |language=en |via=GMA Integrated News}}</ref>[[Talaksan:SMMallofAsiajf9219_27.JPG|thumb|250x250px|Mall of Asia Arena, ang lokasyon ng Miss Universe Philippines 2025]] === Pagpili ng mga kandidata === Ang mga kandidata mula sa animnapu't-anim na lokalikad ay napili upang lumahok sa kompetisyon. Dalawang kandidata ang napili matapos bumitiw ang orihinal na nagwagi.<ref>{{Cite web |last=Limos |first=Allen |date=16 Pebrero 2025 |title=Search for Miss Universe PH begins |url=https://www.manilatimes.net/2025/02/16/news/national/search-for-miss-universe-ph-begins/2056471 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250216014753/https://www.manilatimes.net/2025/02/16/news/national/search-for-miss-universe-ph-begins/2056471 |archive-date=16 Pebrero 2025 |access-date=16 Pebrero 2025 |website=[[The Manila Times]] |language=en}}</ref> Noong 15 Pebrero 2025, animnapu't-siyam na kandidata ang opisyal na ipinakilala sa ''press presentation'' ng Miss Universe Philippines 2025 na ginanap sa Makati Shangri-La Hotel.<ref>{{Cite web |last=Lim |first=Ron |date=14 Pebrero 2025 |title=Miss Universe Philippines to announce candidates tomorrow |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/120053/miss-universe-philippines-to-announce-candidates-tomorrow/story |archive-url=https://web.archive.org/web/20250214041706/https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/120053/miss-universe-philippines-to-announce-candidates-tomorrow/story |archive-date=14 Pebrero 2025 |access-date=14 Pebrero 2025 |website=GMA News Online |language=en}}</ref> ==== Mga pagpalit ==== Dapat sanang lalahok si Krizza Gilliam Yco ng Pampanga sa edisyong ito, ngunit bumitiw siya sa kaniyang titulo upang unahin ang kaniyang pag-aaral.<ref name=":9">{{Cite web |last= |first= |date=30 Enero 2025 |title=Miss Universe Philippines - Pampanga 2025 Krizza Gilliam Yco steps down from title |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/934624/miss-universe-philippines-pampanga-2025-krizza-gilliam-yco-steps-down-from-title/story/?fbclid=IwY2xjawIJEiJleHRuA2FlbQIxMAABHSpRsv8ksK1Ac6coQI0rF5EYDAcSE4bqYCg2gTfhCtz2HLgDtEDxkrnVGQ_aem_5T0-QpauaE8ROkL_5gtdaA |archive-url=https://web.archive.org/web/20250214051615/https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/934624/miss-universe-philippines-pampanga-2025-krizza-gilliam-yco-steps-down-from-title/story/ |archive-date=14 Pebrero 2025 |access-date=31 Enero 2025 |website=GMA Integrated News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Santiago |first=Camille |date=31 Enero 2025 |title=Krizza Gilliam Yco relinquishes Miss Universe Philippines-Pampanga 2025 title |url=https://philstarlife.com/celebrity/340929-krizza-gilliam-yco-relinquishes-miss-universe-philippines-pampanga-2025-title |archive-url=https://web.archive.org/web/20250131090605/https://philstarlife.com/celebrity/340929-krizza-gilliam-yco-relinquishes-miss-universe-philippines-pampanga-2025-title |archive-date=31 Enero 2025 |access-date=31 Enero 2025 |website=Philstar Life |language=en}}</ref> Siya ay pinalitan ng kaniyang ''fourth runner-up'' na si Rhancoise Marie Mayangitan. Dapat sanang lalahok si Faith Genobaten ng [[Dipolog]] sa edisyong ito, ngunit bumitiw siya sa kaniyang titulo dahil sa personal na dahilan. Siya ay pinalitan ni Jazzle Shannen Iba na dapat sanang lalahok bilang kandidata ng [[Zamboanga del Norte]]. ==== Mga unang pagsali, pagbalik, at pag-urong ==== Unang sasali sa edisyong ito ang mga lokalidad ng Basey, Butuan, Dipolog, Guipos, Iligan, Kalibo, Los Baños, Lungsod ng Zamboanga, Negros Occidental, Samar,<ref>{{Cite web |last= |first= |date=28 Enero 2025 |title=12 candidates to vie for 1st Miss Universe Philippines-Samar crown |url=https://www.leytesamardailynews.com/12-candidates-to-vie-for-1st-miss-universe-philippines-samar-crown/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250214052413/https://www.leytesamardailynews.com/12-candidates-to-vie-for-1st-miss-universe-philippines-samar-crown/ |archive-date=14 Pebrero 2025 |access-date=28 Enero 2025 |website=Leyte Samar Daily News |language=en-US}}</ref> Sultan Kudarat,<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=12 Pebrero 2025 |title=Chelsea Fernandez is joining Miss Universe Philippines 2025 pageant after all |url=https://entertainment.inquirer.net/597305/chelsea-fernandez-is-joining-miss-universe-philippines-2025-pageant-after-all |archive-url=https://web.archive.org/web/20250214053754/https://entertainment.inquirer.net/597305/chelsea-fernandez-is-joining-miss-universe-philippines-2025-pageant-after-all |archive-date=14 Pebrero 2025 |access-date=14 Pebrero 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> Tandag, at Tarlac.<ref name=":2">{{Cite web |last=Aguja |first=Januar Junior |date=16 Enero 2025 |title=Fil-Am Cassandra Reed vies for chance to compete at MUPh 2025 |url=https://www.philstar.com/the-freeman/cebu-entertainment/2025/01/16/2414607/fil-am-cassandra-reed-vies-chance-compete-muph-2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250126095018/https://www.philstar.com/the-freeman/cebu-entertainment/2025/01/16/2414607/fil-am-cassandra-reed-vies-chance-compete-muph-2025 |archive-date=26 Enero 2025 |access-date=16 Enero 2025 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref><ref name=":4">{{Cite web |last=Martinez |first=Gavin |date=13 Nobyembre 2024 |title=Reina Filipina North America pageant launches in New York |url=https://usa.inquirer.net/160166/reina-filipina-north-america-pageant-launches-in-new-york |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203045118/https://usa.inquirer.net/160166/reina-filipina-north-america-pageant-launches-in-new-york |archive-date=3 Disyembre 2024 |access-date=21 Nobyembre 2024 |website=Inquirer USA |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=1 Setyembre 2024 |title=Filipino-Canadians launch search for Miss Universe Philippines delegate |url=https://entertainment.inquirer.net/574351/filipino-canadians-launch-search-for-miss-universe-philippines-delegate |archive-url=https://web.archive.org/web/20241213130919/https://entertainment.inquirer.net/574351/filipino-canadians-launch-search-for-miss-universe-philippines-delegate |archive-date=13 Disyembre 2024 |access-date=21 Nobyembre 2024 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> Babalik sa edisyong ito ang mga lokalidad ng Camarines Sur,<ref>{{Cite web |last=Concepcion |first=Eton B. |date=13 Pebrero 2025 |title=The best of Bicolandia for MUPH 2025 |url=https://manilastandard.net/showbitz/314557314/the-best-of-bicolandia-for-muph-2025.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250214053218/https://manilastandard.net/showbitz/314557314/the-best-of-bicolandia-for-muph-2025.html |archive-date=14 Pebrero 2025 |access-date=14 Pebrero 2025 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref> Muntinlupa,<ref>{{Cite web |last=Arnaldo |first=Steph |date=8 Pebrero 2025 |title=Winwyn Marquez is Muntinlupa's Miss Universe Philippines representative |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/winwyn-marquez-muntinlupa-miss-universe-philippines-representative/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250209111422/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/winwyn-marquez-muntinlupa-miss-universe-philippines-representative/ |archive-date=9 Pebrero 2025 |access-date=14 Pebrero 2025 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> at Oriental Mindoro na huling sumali noong [[Miss Universe Philippines 2020|2020]], Angeles, at Romblon na huling sumali noong [[Miss Universe Philippines 2021|2021]],<ref>{{Cite web |last=Lim |first=Ron |date=17 Hulyo 2024 |title=Miss Universe Philippines names new accredited partner |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/celebritylife/news/114272/miss-universe-philippines-names-new-accredited-partner/story |archive-url=https://web.archive.org/web/20240718073008/https://www.gmanetwork.com/entertainment/celebritylife/news/114272/miss-universe-philippines-names-new-accredited-partner/story |archive-date=18 Hulyo 2024 |access-date=27 Enero 2025 |website=GMA Integrated News |language=en}}</ref> at Isabela, Lapu-Lapu, Lungsod ng Cebu, at Parañaque na huling sumali noong [[Miss Universe Philippines 2023|2023]].<ref name=":1">{{Cite web |last=Cañete |first=Eljonah |date=18 Disyembre 2024 |title=Cebu City North, gikoronahan isip Miss Universe Philippines Cebu 2025 |url=https://cebu.bomboradyo.com/cebu-city-north-gikoronahan-isip-miss-universe-philippines-cebu-2025/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250126081605/https://cebu.bomboradyo.com/cebu-city-north-gikoronahan-isip-miss-universe-philippines-cebu-2025/ |archive-date=26 Enero 2025 |access-date=19 Disyembre 2024 |website=Bombo Radyo Cebu |language=ceb}}</ref> Itinambal ang mga komunidad ng Australya, Florida, Inglatera, Gran Britanya, Hawaii, Hilagang California, Kanlurang Kanada, Melbourne, New Jersey, New York, Pennsylvania, San Francisco, Silangang Kanada, Sydney, Timog California, Virginia, at Washington sa mga lokalidad na nasa Pilipinas. Dahil dito, ang mga kandidata sa mga komunidad na nabanggit ay mayroong dalawang kinakatawang lokalidad. Bago ang ''press presentation'' noong Pebrero, bumitiw sina Princess Ryla Fernandez ng [[Alberta]], Kriezl Jane Torres ng [[Bukidnon]], Hanna Michelle Gilmore ng [[Los Angeles]],<ref>{{Cite web |date=19 Pebrero 2025 |title=Candidate from Filipino community in Los Angeles withdraws from Miss Universe PH 2025 |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/showbiz/events/2025/2/19/candidate-from-filipino-community-in-los-angeles-withdraws-from-miss-universe-ph-2025-1343 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250219152309/https://www.abs-cbn.com/entertainment/showbiz/events/2025/2/19/candidate-from-filipino-community-in-los-angeles-withdraws-from-miss-universe-ph-2025-1343 |archive-date=19 Pebrero 2025 |access-date=19 Pebrero 2025 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref> Stefanie Przewodnik ng [[Mandaue]],<ref>{{Cite web |last=Ares |first=Emmariel |date=5 Mayo 2024 |title=Stefanie Przewodnik, 19, crowned Miss Mandaue 2024 |url=https://cebudailynews.inquirer.net/571720/stefanie-przewodnik-19-crowned-miss-mandaue-2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240615230858/https://cebudailynews.inquirer.net/571720/stefanie-przewodnik-19-crowned-miss-mandaue-2024 |archive-date=15 Hunyo 2024 |access-date=30 Abril 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> Jamaica Long ng [[Palawan]], at Ybonne Ortega ng [[Sindangan]] dahil sa mga personal na dahilan. Dapat sanang kakatawanin ni Princess Nanda Ibrahim ang [[Dapitan|Dapitan, Zamboanga del Norte]] ngunit bumitiw siya sa pagiging Miss Universe Philippines-Dapitan 2025 at iniluklok bilang kandidata ng [[Guipos|Guipos, Zamboanga del Sur]]. Dapat sanang kakatawanin ni Irish Raine Sescon ang [[Pagadian]] ngunit bumitiw siya sa pagiging Miss Universe Philippines-Pagadian 2025 at iniluklok bilang kandidata ng [[Ozamiz]]. Mula sa animnapu't-siyam na kandidata na opisyal na ipinakilala sa ''press presentation'' noong Pebrero, tatlo ang bumitiw sa kalagitnaan ng kompetisyon. Noong 2 Abril 2025, inanunsyo ni Chella Grace Falconer ng Cebu ang kaniyang pagbitiw sa kompetisyon dahil sa personal na dahilan.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2 Abril 2025 |title=Chella Falconer of Cebu Province withdraws from Miss Universe Philippines 2025 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/941338/chella-falconer-of-cebu-province-withdraws-from-miss-universe-philippines-2025/story/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250417031049/https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/941338/chella-falconer-of-cebu-province-withdraws-from-miss-universe-philippines-2025/story/ |archive-date=17 Abril 2025 |access-date=3 Abril 2025 |website=[[GMA News Online]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Escuadro |first=Kiko |date=2 Abril 2025 |title=Cebu’s Chella Falconer bows out of Miss U Phl ‘25 |url=https://tribune.net.ph/2025/04/02/cebus-chella-falconer-bows-out-of-miss-u-phl-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250403063521/https://tribune.net.ph/2025/04/02/cebus-chella-falconer-bows-out-of-miss-u-phl-25 |archive-date=3 Abril 2025 |access-date=3 Abril 2025 |website=Daily Tribune |language=en}}</ref> Bumitiw na rin sina {{sortname|Maica |Martinez|nolink=1}} ng [[Cabanatuan]] at KC Joy Defiesta ng [[Lungsod ng Zamboanga]] dahil sa hindi isiniwalat na dahilan. Hindi sumali ang mga lokalidad ng Cagayan de Oro, Cainta, Kananga, Lucban, Lungsod ng Dabaw, Mariveles, Miami, Palawan, Pulo ng Bantayan, San Pablo, Talisay, Toledo, at Zambales matapos na mabigo ang kanilang mga lokal na organisasyon na magdaos ng lokal na kompetisyon o magtalaga ng kandidata. == Mga resulta == [[File:MUPH2025_Results.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:MUPH2025_Results.svg|thumb|274x274px|Mga lokalidad na sumali sa Miss Universe Philippines 2025 at ang kanilang mga pagkakalagay.]] === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- |'''Miss Universe Philippines 2025''' | * '''{{Flagicon image|Quezon Flag.png}}''' '''[[Quezon]]''' <small>–</small> [[Ahtisa Manalo|'''Ahtisa Manalo''']]<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=2 Mayo 2025 |title=Ahtisa Manalo of Quezon is Miss Universe Philippines 2025 |url=https://entertainment.inquirer.net/608591/ahtisa-manalo-of-quezon-is-miss-universe-philippines-2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250502191722/https://entertainment.inquirer.net/608591/ahtisa-manalo-of-quezon-is-miss-universe-philippines-2025 |archive-date=2 Mayo 2025 |access-date=3 Mayo 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref><ref name=":16">{{Cite web |last=Arnaldo |first=Steph |date=2 Mayo 2025 |title=Here are the 3 winners of Miss Universe Philippines 2025 international titles |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/miss-universe-philippines-2025-representatives-international-pageants/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250503033915/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/miss-universe-philippines-2025-representatives-international-pageants/ |archive-date=3 Mayo 2025 |access-date=3 Mayo 2025 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> |- |1st runner-up | * '''{{Flagicon image|Flag of Muntinlupa.jpg}}''' [[Muntinlupa]] – [[Winwyn Marquez]]<ref name=":16" /> |- |2nd runner-up | * '''{{Flagicon image|Flag of Siniloan, Laguna.png}}''' [[Siniloan]] – [[Yllana Aduana]] § <ref name=":16" /> |- |Top 6 | * '''{{Flagicon image|Cebu City flag.svg}}''' [[Lungsod ng Cebu]] – Gabriella Mai Carballo<ref name=":16" /> * '''{{Flagicon image|Sultan Kudarat Flag.png}}''' [[Sultan Kudarat]] – Chelsea Fernandez § <ref name=":16" /> * {{Flagicon image|Taguig City flag.png}} [[Taguig]] – Katrina Llegado<ref name=":16" /> |- |Top 12 | * '''{{Flagicon image|Baguioflag.png}}''' [[Baguio]] – Gwendoline Soriano<ref name=":17">{{Cite web |last= |first= |date=2 Mayo 2025 |title=Miss Universe Philippines 2025 names Top 12 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/944757/miss-universe-philippines-2025-names-top-12/story/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250503034055/https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/944757/miss-universe-philippines-2025-names-top-12/story/#goog_rewarded |archive-date=3 Mayo 2025 |access-date=3 Mayo 2025 |website=[[GMA News Online]] |language=en}}</ref> * {{Flagicon image|Flag of Bohol Province, Philippines.svg}} [[Bohol]] – Tyra Goldman<ref name=":17" /> * '''{{Flagicon image|Flag of Iligan.png}}''' [[Iligan]] – Juliana Fresado<ref name=":17" /> * {{Flagicon image|PH-LAG Flag.png}} [[Laguna]] – Eloisa Jauod<ref name=":17" /> * {{Flagicon image|Flag of Pasay.png}} [[Pasay]] <small>([[Pennsylvania]]) –</small> Amanda Russo<ref name=":17" /> * '''{{Flagicon image|Quirino flag.png}}''' [[Quirino]] – Bianca Ylanan § <ref name=":17" /> |- |Top 24 | * '''{{Flagicon image|PH-BEN Flag.png}}''' [[Benguet]] – Maiko Ibarde<ref name=":18">{{Cite web |last= |first= |date=2 Mayo 2025 |title=Miss Universe Philippines 2025 reveals Top 24 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/944755/miss-universe-philippines-2025-reveals-top-24/story/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250503034519/https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/944755/miss-universe-philippines-2025-reveals-top-24/story/#goog_rewarded |archive-date=3 Mayo 2025 |access-date=3 Mayo 2025 |website=[[GMA News Online]] |language=en}}</ref> * {{Flagicon image|PH-BUL Flag.png}} [[Bulacan]] – Franchezca Mae Pacheco ‡ <ref name=":18" /> * '''{{Flagicon image|PH-DVO Flag.png}}''' [[Rehiyon ng Davao|Davao]] <small>([[Hawaii]])</small> – Angeleyh Pasco<ref name=":18" /> * '''{{Flagicon image|PH-IFU Flag.png}}''' [[Ifugao]] <small>([[New York]])</small> – Valerie West<ref name=":18" /> * '''{{Flagicon image|Flag of Isabela (province).svg}}''' [[Isabela (lalawigan)|Isabela]] – Jarina Sandhu<ref name=":18" /> * '''{{Flagicon image|Lucena, Quezon Ph Flag.png}}''' [[Lucena]] <small>([[Sidney]])</small> – Bella Dela Cruz ∆ <ref name=":18" /> * '''{{Flagicon image|Malay flag.png}}''' [[Malay, Aklan|Malay]] <small>([[California|Timog California]])</small> – Taylor Marie deLuna<ref name=":18" /> * '''{{Flagicon image| Flag of Manila.svg}}''' [[Maynila]] – Jasmine Rovelle Paguio<ref name=":18" /> * '''{{Flagicon image|Vlag Fil NuevaEcija.gif}}''' [[Nueva Ecija]] <small>([[Melbourne]])</small> – Chanel Olive Thomas<ref name=":18" /> * '''{{Flagicon image|Occ. Mindoro Flag.png}}''' [[Occidental Mindoro]] – Ain Niqyla Abad<ref name=":18" /> * '''{{Flagicon image|Orien. Mindoro Flag.png}}''' [[Oriental Mindoro]] – Rechel Hoco<ref name=":18" /> * '''{{Flagicon image|Flag of the Province of Tarlac.svg}}''' [[Tarlac]] – Sasha Lacuna<ref name=":18" /> |} <small>§ – Nakapasok sa Top 24 matapos maging Top 3 sa Piña PH Fan Vote</small><br><small>‡ – Nakapasok sa Top 24 matapos magwagi sa Bingo Plus Fan Vote</small><br><small>∆ – Nakapasok sa Top 24 matapos magwagi sa Choicely Fan Vote</small> === Mga pagluklok === Kasunod ng gabi ng koronasyon, binigyan ng pagkakataon ang natitirang mga kandidata sa Top 6 upang katawanin ang Pilipinas sa tatlong internasyonal na patimpalak ng pagandahan. Kinoronahan sina Katrina Llegado ng Taguig bilang Miss Supranational Philippines 2026, Chelsea Fernandez ng Sultan Kudarat bilang Miss Cosmo Philippines 2025, at Gabriella Mai Carballo ng Lungsod ng Cebu bilang Miss Eco Philippines 2026.<ref name=":19" /> {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Titulo !Kandidata !Internasyonal na pagkakalagay |- |Miss Supranational Philippines 2026 | * {{Flagicon image|Taguig City flag.png}} [[Taguig]] – Katrina Llegado<ref name=":19">{{Cite web |last= |first= |date=3 Mayo 2025 |title=Katrina Llegado is Miss Supranational PH, Gabriella Carballo named Miss Eco International PH |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/944763/katrina-llegado-is-miss-supranational-ph-gabriella-carballo-named-miss-eco-international-ph/story/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250503034837/https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/944763/katrina-llegado-is-miss-supranational-ph-gabriella-carballo-named-miss-eco-international-ph/story/#goog_rewarded |archive-date=3 Mayo 2025 |access-date=3 Mayo 2025 |website=[[GMA News Online]] |language=en}}</ref> |Nagwagi – [[Miss Supranational 2026]] |- |Miss Cosmo Philippines 2025 | * '''{{Flagicon image|Sultan Kudarat Flag.png}}''' [[Sultan Kudarat]] – Chelsea Fernandez<ref name=":19" /> |Runner-up – [[Miss Cosmo 2025]] |- |Miss Eco Philippines 2026 | * '''{{Flagicon image|Cebu City flag.svg}}''' [[Lungsod ng Cebu]] – Gabriella Mai Carballo<ref name=":19" /> |Top 21 – Miss Eco International 2026 |} === Mga natatanging parangal === ==== Mga pangunahing parangal ==== {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Parangal !Kandidata |- |Best National Costume | * '''{{Flagicon image|Baguioflag.png}}''' [[Baguio]] – Gwendoline Soriano<ref name=":20">{{Cite web |last=Purnell |first=Kristofer |date=3 Mayo 2025 |title=LIST: Miss Universe Philippines 2025 Top 5 National Costume winners |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2025/05/03/2440296/list-miss-universe-philippines-2025-top-5-national-costume-winners |archive-url=https://web.archive.org/web/20250503114734/https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2025/05/03/2440296/list-miss-universe-philippines-2025-top-5-national-costume-winners |archive-date=3 Mayo 2025 |access-date=3 Mayo 2025 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> * '''{{Flagicon image|Flag of Caloocan City.png}}''' [[Caloocan]] <small>([[California|Hilagang California]])</small> – Allyson Ee<ref name=":20" /> * '''{{Flagicon image|PH-IFU Flag.png}}''' [[Ifugao]] <small>([[New York]])</small> – Valerie West<ref name=":20" /> * '''{{Flagicon image|PH-ILS Flag.png}}''' [[Ilocos Sur]] <small>([[Washington (estado)|Washington]])</small> – Jeanne Nicole Lipa<ref name=":20" /> * '''{{Flagicon image|Sultan Kudarat Flag.png}}''' [[Sultan Kudarat]] – Chelsea Fernandez<ref name=":20" /> |} ==== Mga parangal mula sa mga tagatangkilik ==== {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Parangal !Kandidata |- |Miss Aqua Boracay | * '''{{Flagicon image|Flag of Muntinlupa.jpg}}''' [[Muntinlupa]] – [[Winwyn Marquez]]<ref name=":14">{{Cite web |last=Malasig |first=Jeline |date=29 Abril 2025 |title='Hakot award queen': Winwyn Marquez steals spotlight at MUPH 2025 prelims |url=https://interaksyon.philstar.com/celebrities/2025/04/29/295568/hakot-award-queen-winwyn-marquez-spotlight-muph-2025-prelims/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250501031742/https://interaksyon.philstar.com/celebrities/2025/04/29/295568/hakot-award-queen-winwyn-marquez-spotlight-muph-2025-prelims/ |archive-date=1 Mayo 2025 |access-date=30 Abril 2025 |website=Interaksyon |language=en-US}}</ref> |- |Miss Buscopan Venus | * '''{{Flagicon image|Sultan Kudarat Flag.png}}''' [[Sultan Kudarat]] – Chelsea Fernandez<ref name=":15">{{Cite web |last=Mallorca |first=Hannah |date=29 Abril 2025 |title=Winwyn Marquez is big winner at Miss Universe Philippines 2025 prelims |url=https://entertainment.inquirer.net/607883/winwyn-marquez-is-big-winner-at-miss-universe-philippines-2025-prelims |archive-url=https://web.archive.org/web/20250430074706/https://entertainment.inquirer.net/607883/winwyn-marquez-is-big-winner-at-miss-universe-philippines-2025-prelims |archive-date=30 Abril 2025 |access-date=30 Abril 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> |- |Miss Clinique de Paris | * '''{{Flagicon image|Flag of Muntinlupa.jpg}}''' [[Muntinlupa]] – Winwyn Marquez<ref name=":14" /> |- |Miss Glen Photogenic | * '''{{Flagicon image|Flag of Iligan.png}}''' [[Iligan]] – Juliana Fresado<ref name=":15" /> |- |Miss Glutalipo | * '''{{Flagicon image|Flag of Siniloan, Laguna.png}}''' [[Siniloan]] – [[Yllana Aduana]]<ref name=":15" /> |- |Glutalipo People's Choice Queen | * '''{{Flagicon image|Flag of Surigao del Norte.svg}}''' [[Siargao]] – Millien Joy Cabigas<ref name=":15" /> |- |Miss Hello Glow | * '''{{Flagicon image|Quezon Flag.png}}''' [[Quezon]] – [[Ahtisa Manalo]]<ref name=":15" /> |- |Hello Glow Body | * '''{{Flagicon image|Sultan Kudarat Flag.png}}''' [[Sultan Kudarat]] – Chelsea Fernandez<ref name=":15" /> |- |Miss I-ColorPlus Great Lengths | * '''{{Flagicon image|Flag of Siniloan, Laguna.png}}''' [[Siniloan]] – [[Yllana Aduana]]<ref name=":15" /> |- |Miss Jell Life | * '''{{Flagicon image|Flag of Muntinlupa.jpg}}''' [[Muntinlupa]] – Winwyn Marquez<ref name=":14" /> |- |Miss Jewelmer | * '''{{Flagicon image|Quezon Flag.png}}''' [[Quezon]] – Ahtisa Manalo<ref name=":15" /> |- |Miss Mags | * '''{{Flagicon image|Flag of Muntinlupa.jpg}}''' [[Muntinlupa]] – Winwyn Marquez<ref name=":14" /> * '''{{Flagicon image|Quezon Flag.png}}''' [[Quezon]] – Ahtisa Manalo<ref name=":15" /> * '''{{Flagicon image|Flag of Siniloan, Laguna.png}}''' [[Siniloan]] – Yllana Aduana<ref name=":15" /> |- |Miss New Moon | * '''{{Flagicon image|Flag of Muntinlupa.jpg}}''' [[Muntinlupa]] – Winwyn Marquez<ref name=":14" /> |- |Miss So-En | * '''{{Flagicon image|Flag of Muntinlupa.jpg}}''' [[Muntinlupa]] – Winwyn Marquez<ref name=":14" /> |- |Miss Urban Smiles | * '''{{Flagicon image|Flag of Siniloan, Laguna.png}}''' [[Siniloan]] – [[Yllana Aduana]]<ref name=":15" /> |- |Miss Vitress | * '''{{Flagicon image|Quezon Flag.png}}''' [[Quezon]] – Ahtisa Manalo<ref name=":15" /> |- |Miss Wendy's | * '''{{Flagicon image|Flag of Muntinlupa.jpg}}''' [[Muntinlupa]] – Winwyn Marquez<ref name=":14" /> |- |Miss Wuling Philippines | * '''{{Flagicon image|Flag of Muntinlupa.jpg}}''' [[Muntinlupa]] – Winwyn Marquez<ref name=":14" /> |- |Miss Zion Philippines | * '''{{Flagicon image|Flag of Muntinlupa.jpg}}''' [[Muntinlupa]] – Winwyn Marquez<ref name=":14" /> |- |Miss Zonrox Colorsafe Casting Reel | * '''{{Flagicon image|Quezon Flag.png}}''' [[Quezon]] – Ahtisa Manalo<ref name=":15" /> * '''{{Flagicon image|Flag of Siniloan, Laguna.png}}''' [[Siniloan]] – Yllana Aduana<ref name=":15" /> * {{Flagicon image|Taguig City flag.png}} [[Taguig]] – Katrina Llegado<ref name=":15" /> |} == Kompetisyon == [[Talaksan:Newport Ampitheater.png|thumb|250x250px|Newport Performing Arts Theater, ang lokasyon ng paunang kompetisyon]] === Pormat ng kompetisyon === Ilang mga pagbabago sa pormat ng kompetisyon ang ipinatupad ng Miss Universe Philippines. Ang bilang ng mga ''semi-finalist'' ay itinaas sa dalawampu't-apat kumpara sa dalawampu ng [[Miss Universe Philippines 2024|nakaraang taon]]. Ang mga resulta ng paunang kompetisyon na ginanap sa Newport Performing Arts Theater at ''closed-door interview'' na parehong naganap noong 28 Abril 2025 ang nagpasiya sa labinsiyam na mga ''semi-finalist.'' Tatlo sa mga ito ay napabilang sa ''semi-finals'' sa pamamagitan ng ''Piña PH Fan Vote'', isa ang napabilang sa ''semi-finals'' sa pamamagitan ng ''Bingo Plus Fan Vote'', at isa ang napabilang sa ''semi-finals'' sa pamamagitan ng ''Choicely Fan Vote''.<ref>{{Cite web |last=Evangelista |first=Jessica Ann |date=2 Mayo 2025 |title=MUPH 2025: Cliffhanger as Yllana Aduana last to be called in Top 24 |url=https://entertainment.inquirer.net/608525/muph-2025-cliffhanger-as-yllana-aduana-among-last-to-be-called-in-top-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250503025559/https://entertainment.inquirer.net/608525/muph-2025-cliffhanger-as-yllana-aduana-among-last-to-be-called-in-top-24 |archive-date=3 Mayo 2025 |access-date=5 Mayo 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Baylon |first=Khryzztine Joy |date=2 Mayo 2025 |title=Miss Universe PH 2025: Fan favorites secure Top 24 spots |url=https://www.pep.ph/news/local/186584/miss-universe-ph-2025-top-24-spots-a5132-20250502?s=dv1ja8eivnfn6sqqfv1hp60pb9 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250504170910/https://www.pep.ph/news/local/186584/miss-universe-ph-2025-top-24-spots-a5132-20250502?s=dv1ja8eivnfn6sqqfv1hp60pb9 |archive-date=4 Mayo 2025 |access-date=5 Mayo 2025 |website=PEP.ph |language=en}}</ref> Lumahok sa ''fashion showcase'' at sa ''swimsuit competition'' ang dalawampu't-apat na mga ''semi-finalist'',<ref>{{Cite web |last=Reyes |first=Juno |date=2 Mayo 2025 |title=IN PHOTOS: Miss Universe Philippines 2025 swimsuit segment |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/photos-miss-universe-philippines-swimsuit-segment-2025/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250503054710/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/photos-miss-universe-philippines-swimsuit-segment-2025/ |archive-date=3 Mayo 2025 |access-date=5 Mayo 2025 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> at kalaunan ay pinili ang labindalawang mga ''semi-finalist'' kung saan dalawa sa kandidata ay nagwagi sa PINA Beauty Voting Showcase. Lumahok sa ''evening gown competition'' ang labindalawang mga ''semi-finalist'' at kalaunan ay pinili ang anim na pinalista na sumabak sa ''question and answer round''.<ref>{{Cite web |last=Buyo |first=Carla |date=2 Mayo 2025 |title=Here Are The Top 12 Winning Evening Gowns At Miss Universe Philippines 2025 |url=https://www.abs-cbn.com/metro-style/fashion/2025/5/2/miss-universe-philippines-2025-evening-gowns-coronation-night-2317 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250504171521/https://www.abs-cbn.com/metro-style/fashion/2025/5/2/miss-universe-philippines-2025-evening-gowns-coronation-night-2317 |archive-date=4 Mayo 2025 |access-date=5 Mayo 2025 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref> Tulad sa nakaraang edisyon, nagkaroon ng isang ''real-time voting system'' sa kompetisyon kung saan maaaring bigyan ng mga manonood ang mga kandidata ng iskor habang nagaganap ang isang parte ng kompetisyon. Kasama ng mga hurado ang ''real-time'' ''fan vote'' sa pagpili ng susunod na hinirang bilang Miss Universe Philippines.<ref>{{Cite web |last=Llemit |first=Kathleen A. |date=2 Mayo 2025 |title=The 11th judge: Miss Universe Philippines 2025 announces real-time voting |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2025/05/02/2440020/11th-judge-miss-universe-philippines-2025-announces-real-time-voting |archive-url=https://web.archive.org/web/20250503050822/https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2025/05/02/2440020/11th-judge-miss-universe-philippines-2025-announces-real-time-voting |archive-date=3 Mayo 2025 |access-date=5 Mayo 2025 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> === Komite sa pagpili === * Mia Arcenas-Branellec – Pilipinang taga-disensyo at mang-aalahas * [[Celeste Cortesi]] – Pilipinang negosyante, [[Miss Universe Philippines 2022]]<ref name=":23">{{Cite web |date=2 Mayo 2025 |title=HIGHLIGHTS: Miss Universe Philippines 2025 finals night |url=https://philstarlife.com/celebrity/371878-live-updates-miss-universe-philippines-2025-finals-night?page=6 |access-date=3 Mayo 2025 |website=Philstar Life |language=en}}</ref> * Dr. Ralph Figueroa de las Alas – Kapwa-tagapagtatag at Pangulo ng Urban Smiles Dental Clinic * Crystal Jacinto – Tagapagtatag ng Jell Life * Rissa Mananquil-Trillo – ''Editor-in-chier'' ng Allure Philippines<ref name=":23" /> * Cole Micek – Pilipino-Amerikanong aktor, modelo, at manlalaro ng 3x3 basketbol * Shamcey Supsup-Lee – Arkitekto, Miss Universe Philippines 2011<ref name=":23" /> * Bran Ferrer Reluao – Tagapagtatag ng RepulicAsia at Pangulo ng Miss Universe Philippines Charities * Rafael Jasper Vicencio – Pangulo ng BingoPlus * [[Bianca Umali]] – Pilipinang aktres<ref name=":23" /> == Mga kandidata == Animnapu't-anim na kandidata ang lalahok sa edisyong ito.<ref name=":53">{{Cite web |last=Basina |first=Carby Rose |date=15 Pebrero 2025 |title=Miss Universe Philippines 2025: Here are the official delegates for this year's competition |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/hobbiesandactivities/936346/miss-universe-philippines-2025-here-are-the-official-delegates-for-this-year-s-competition/story/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250216021236/https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/hobbiesandactivities/936346/miss-universe-philippines-2025-here-are-the-official-delegates-for-this-year-s-competition/story/ |archive-date=16 Pebrero 2025 |access-date=15 Pebrero 2025 |website=GMA News Online |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Escuadro |first=Kiko |date=17 Pebrero 2025 |title=Miss U Phl '24 kicks off with 69 candidates |url=https://tribune.net.ph/2025/02/16/miss-u-phl-24-kicks-off-with-69-candidates |archive-url=https://web.archive.org/web/20250503035751/https://tribune.net.ph/2025/02/16/miss-u-phl-24-kicks-off-with-69-candidates |archive-date=3 Mayo 2025 |access-date=19 Pebrero 2025 |website=Daily Tribune |language=en}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Lokalidad/Komunidad !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon}} !Bayan ! width="300" |Mga tala |- |'''{{Flagicon image|Albay Flag.png}}''' [[Albay]] |{{sortname|Rani Lachmi|Dado|nolink=1}}<ref name=":8">{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=11 Pebrero 2025 |title=Bicol fields competitive bets to Miss Universe Philippines 2025 pageant |url=https://entertainment.inquirer.net/597019/bicol-fields-competitive-bets-to-miss-universe-philippines-2025-pageant |archive-url=https://web.archive.org/web/20250212075440/https://entertainment.inquirer.net/597019/bicol-fields-competitive-bets-to-miss-universe-philippines-2025-pageant |archive-date=12 Pebrero 2025 |access-date=11 Pebrero 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> |25 |[[Tabaco]] | |- |'''{{Flagicon image|Flag of Angeles.png}}''' [[Angeles City|Angeles]] |{{sortname|Ira|de Castro|nolink=1}}<ref name=":53" /> |21 |[[Angeles]] | |- |{{Flagicon image|New Bacolod Flag.jpg}} [[Bacolod]] |{{sortname|Louise Lian|Enumerable-Bobe|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Canet |first=Carla N. |date=26 Nobyembre 2024 |title=Two Moms Crowned MUPH - Negros and MUPH - Bacolod |url=https://www.sunstar.com.ph/bacolod/two-moms-crowned-muph-negros-and-muph-bacolod#google_vignette |archive-url=https://web.archive.org/web/20241210203506/https://www.sunstar.com.ph/bacolod/two-moms-crowned-muph-negros-and-muph-bacolod#google_vignette |archive-date=10 Disyembre 2024 |access-date=26 Nobyembre 2024 |website=SunStar Publishing Inc. |language=en}}</ref> |28 |[[Murcia, Negros Occidental|Murcia]] |Top 12 ''semifinalist'' sa Mutya ng Pilipinas 2017<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Dhrubhagat |date=20 Hulyo 2019 |title=Louise Lian Enumerable: The heart of a winner |url=https://www.sunstar.com.ph/bacolod/lifestyle/louise-lian-enumerable-the-heart-of-a-winner |archive-url=https://web.archive.org/web/20250126081537/https://www.sunstar.com.ph/bacolod/lifestyle/louise-lian-enumerable-the-heart-of-a-winner |archive-date=26 Enero 2025 |access-date=13 Enero 2025 |website=SunStar Publishing Inc. |language=en}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|PH-CAV Flag.png}}''' [[Bacoor]] |{{sortname|Natsumi|Sekiguchi|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last= |date=29 Setyembre 2024 |title=Congrats to our newly-crowned Miss Bacoor, Natsumi Sekiguchi! |url=https://bacoor.gov.ph/latest-news/congats-to-our-newly-crowned-miss-bacoor-natsumi-sekiguchi/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20241005225949/https://bacoor.gov.ph/latest-news/congats-to-our-newly-crowned-miss-bacoor-natsumi-sekiguchi/ |archive-date=5 Oktubre 2024 |access-date=14 Pebrero 2025 |website=Bacoor Government Center |language=en-US}}</ref> |20 |[[Bacoor]] | |- |'''{{Flagicon image|City of bago Flag.jpg}}''' [[Bago, Negros Occidental|Bago]] <small>([[San Francisco, California|San Francisco]])</small> |{{sortname|Kayla Jane |Usison|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Cruz |first=Moises |date=8 Abril 2025 |title=MUPh candidate promotes women's health |url=https://www.manilatimes.net/2025/04/08/regions/muph-candidate-promotes-womens-health/2087637 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250429013647/https://www.manilatimes.net/2025/04/08/regions/muph-candidate-promotes-womens-health/2087637 |archive-date=29 Abril 2025 |access-date=29 Abril 2025 |website=[[The Manila Times]] |language=en}}</ref> |26 |[[San Francisco, California|San Francisco]] |Nagwaging Miss Asia Pacific USA 2025<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=6 Oktubre 2025 |title=Miss Asia Pacific International 2025 delegates’ ties to the Philippines |url=https://entertainment.inquirer.net/632342/miss-asia-pacific-international-2025-delegates-ties-to-the-philippines |access-date=21 Oktubre 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref><br>Top 30 ''semi-finalist'' sa [[Miss Asia Pacific International 2025]]<ref>{{Cite web |date=8 Oktubre 2025 |title=PH's Anita Gomez enters Top 30 of Miss Asia Pacific International 2025 |url=https://www.abs-cbn.com/lifestyle/pageants-beauty-queens/2025/10/8/ph-s-anita-gomez-enters-top-30-of-miss-asia-pacific-international-2025-2118 |access-date=21 Oktubre 2025 |website=ABS-CBN Lifestyle |language=en}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|Baguioflag.png}}''' [[Baguio]] |{{sortname|Gwendoline Meliz|Soriano|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Bulsao |first=Rosemarie |date=30 Agosto 2024 |title=Gwendoline Soriano, nakoronaan kas Miss Baguio 2024 |url=https://baguio.bomboradyo.com/gwendoline-soriano-nakoronaan-kas-miss-baguio-2024/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20241210214504/https://baguio.bomboradyo.com/gwendoline-soriano-nakoronaan-kas-miss-baguio-2024/ |archive-date=10 Disyembre 2024 |access-date=3 Setyembre 2024 |website=Bombo Radyo Baguio |language=en-US}}</ref> |25 |[[Baguio]] |Dapat sanang lalahok sa [[Binibining Pilipinas 2022]] ngunit bumitiw<ref>{{Cite web |date=27 Abril 2022 |title=Bb. Pilipinas updates 2022 roster after withdrawal of 3 candidates |url=https://news.abs-cbn.com/life/04/27/22/bb-pilipinas-updates-roster-as-3-candidates-withdraw |archive-url=https://web.archive.org/web/20230204012743/https://news.abs-cbn.com/life/04/27/22/bb-pilipinas-updates-roster-as-3-candidates-withdraw |archive-date=4 Pebrero 2023 |access-date=14 Mayo 2022 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref><br>Nagwaging [[Binibining Pilipinas 2026|Binibining Pilipinas International 2026]]<ref>{{Cite web |last=Iglesias |first=Iza |date=20 Hulyo 2026 |title=Gwendoline Soriano crowned Binibining Pilipinas International |url=https://www.manilatimes.net/2026/07/20/news/gwendoline-soriano-crowned-binibining-pilipinas-international/2387184 |access-date=1 Agosto 2026 |website=[[The Manila Times]] |language=en}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|Flag of Basey, Samar.png}}''' [[Basey]] |{{sortname|Yoshabel |Lebico|nolink=1}}<ref name=":7" /> |22 |[[Basey]] |Nagwagi bilang The Miss Philippines Tacloban 2024 |- |'''{{Flagicon image|Flag of Batangas (2023).jpg}}''' [[Batangas]] |{{sortname|Yana Ysabel|Maranan|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last= |first= |date=21 Oktubre 2024 |title=Tanaueña Pride Miss Universe Philippines – Batangas Ms. Yana Ysabel Fajardo Maranan! - Tanauan City Goverment |url=https://tanauancity.gov.ph/tanauena-pride-na-si-miss-universe-philippines-batangas-ms-yana-ysabel-fajardo-maranan-binigyang-pagkilala-ni-mayor-sonny-perez-collantes/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250216022101/https://tanauancity.gov.ph/tanauena-pride-na-si-miss-universe-philippines-batangas-ms-yana-ysabel-fajardo-maranan-binigyang-pagkilala-ni-mayor-sonny-perez-collantes/ |archive-date=16 Pebrero 2025 |access-date=14 Pebrero 2025 |website=Tanauan City Information Office |language=en-US}}</ref> |22 |[[Tanauan]] | |- |'''{{Flagicon image|PH-BEN Flag.png}}''' [[Benguet]] |{{sortname|Maiko |Ibarde|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=See |first=Dexter A. |date=17 Pebrero 2025 |title=Benguet fields veteran beauty queen to Miss U |url=https://baguioheraldexpressonline.com/benguet-fields-veteran-beauty-queen-to-miss-u/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250429013250/https://baguioheraldexpressonline.com/benguet-fields-veteran-beauty-queen-to-miss-u/ |archive-date=29 Abril 2025 |access-date=29 Abril 2025 |website=Herald Express |language=en}}</ref> |26 |[[La Trinidad]] |''First runner-up'' sa Miss Summit International 2024<ref>{{Cite web |last=Balbuena |first=Vanessa |date=5 Abril 2024 |title=Summit International Pageants to hold 2024 finals in Cebu this July |url=https://www.philstar.com/the-freeman/cebu-entertainment/2024/04/05/2345445/summit-international-pageants-hold-2024-finals-cebu-july |archive-url=https://web.archive.org/web/20240417222908/https://www.philstar.com/the-freeman/cebu-entertainment/2024/04/05/2345445/summit-international-pageants-hold-2024-finals-cebu-july |archive-date=17 Abril 2024 |access-date=3 Mayo 2025 |website=[[Philippine Star]]}}</ref> |- |{{Flagicon image|Flag of Bohol Province, Philippines.svg}} [[Bohol]] |{{sortname|Tyra Rae|Goldman|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Sibal |first=Gianna |date=28 Abril 2025 |title=Veteran Queens in Miss Universe Philippines 2025 |url=https://mega-asia.com/women/spotlight/miss-universe-philippines-2025-veterans/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250429014111/https://mega-asia.com/women/spotlight/miss-universe-philippines-2025-veterans/ |archive-date=29 Abril 2025 |access-date=29 Abril 2025 |website=Mega |language=en-US}}</ref> |24 |[[Danao, Bohol|Danao]] |Nagwagi bilang Mutya Pilipinas Tourism International 2019<ref name=":12">{{Cite web |date=19 Agosto 2019 |title=Davao City beauty crowned 2019 Mutya Pilipinas Asia Pacific International |url=https://news.abs-cbn.com/life/08/19/19/davao-city-beauty-crowned-2019-mutya-pilipinas-asia-pacific-international |archive-url=https://web.archive.org/web/20241109175943/https://news.abs-cbn.com/life/08/19/19/davao-city-beauty-crowned-2019-mutya-pilipinas-asia-pacific-international |archive-date=9 Nobyembre 2024 |access-date=1 Pebrero 2025 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref><br>Top 16 ''semifinalist'' sa Top Model of the World 2019<ref>{{Cite web |last=Villano |first=Alexa |date=13 Enero 2020 |title=Tyra Goldman to compete in Top Model of the World |url=https://www.rappler.com/life-and-style/249056-tyra-goldman-compete-top-model-world-2020/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220801031838/https://www.rappler.com/life-and-style/249056-tyra-goldman-compete-top-model-world-2020/ |archive-date=1 Agosto 2022 |access-date=1 Pebrero 2025 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> |- |{{Flagicon image|PH-BUL Flag.png}} [[Bulacan]] |{{sortname|Franchezca Mae |Pacheco|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Requintina |first=Robert |date=12 Pebrero 2025 |title=Franchezca Mae Pacheco is Miss Universe Philippines Bulacan 2025 |url=https://mb.com.ph/2025/2/12/franchezca-mae-pacheco-is-miss-universe-philippines-bulacan-2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250427011724/https://mb.com.ph/2025/2/12/franchezca-mae-pacheco-is-miss-universe-philippines-bulacan-2025 |archive-date=27 Abril 2025 |access-date=3 Marso 2025 |website=[[Manila Bulletin]] |language=en}}</ref> |23 |[[Meycauayan]] | |- |'''{{Flagicon image|Butuancityflag.jpg}}''' [[Butuan]] |{{sortname|Jadine Lezz|Banagan|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Lucas |first=Ron Michael |date=22 Disyembre 2024 |title=Miss Universe-Philippine Butuan nga si Jadine Banagan, pursigido ug determinado nga makab-ot ang kalampusan |url=https://butuan.bomboradyo.com/miss-universe-philippine-butuan-nga-si-jadine-banagan-pursigido-ug-determinado-nga-makab-ot-ang-kalampusan/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250427011649/https://butuan.bomboradyo.com/miss-universe-philippine-butuan-nga-si-jadine-banagan-pursigido-ug-determinado-nga-makab-ot-ang-kalampusan/ |archive-date=27 Abril 2025 |access-date=3 Marso 2025 |website=Bombo Radyo Butuan |language=ceb}}</ref> |21 |[[Butuan]] | |- |'''{{Flagicon image|Flag of Caloocan City.png}}''' [[Caloocan]] <small>([[California|Hilagang California]])</small> |{{sortname|Allyson Mei|Ee|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Martinez |first=Gavin |date=19 Enero 2025 |title=Fil-Am engineer to represent Northern California in Miss Universe PH |url=https://usa.inquirer.net/164404/fil-am-chemical-engineer-to-represent-northern-california-in-miss-universe-ph |archive-url=https://web.archive.org/web/20250119104836/https://usa.inquirer.net/164404/fil-am-chemical-engineer-to-represent-northern-california-in-miss-universe-ph |archive-date=19 Enero 2025 |access-date=19 Enero 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> |25 |[[Santa Barbara, California|Santa Barbara]] |Nagwaging Miss International Malaysia 2025<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=18 Setyembre 2025 |title=Miss International 2025 enlists 3rd delegate of Filipino descent |url=https://entertainment.inquirer.net/629361/miss-international-2025-enlists-3rd-delegate-of-filipino-descent |access-date=21 Oktubre 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|Flag of Camarines Norte.svg}}''' [[Camarines Norte]] <small>([[San Francisco, California|Australya]])</small> |{{sortname|Karenza|de Leon|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Magtibay |first=Edinel |date=8 Oktubre 2024 |title=Miss Philippines Australia 2024 advocates for education in rural Southeast Asia |url=https://www.sbs.com.au/language/filipino/en/podcast-episode/miss-philippines-australia-2024-advocates-for-education-in-rural-southeast-asia/66tzacn1v |archive-url=https://web.archive.org/web/20241211141817/https://www.sbs.com.au/language/filipino/en/podcast-episode/miss-philippines-australia-2024-advocates-for-education-in-rural-southeast-asia/66tzacn1v |archive-date=11 Disyembre 2024 |access-date=26 Nobyembre 2024 |website=SBS Language |language=en}}</ref> |27 |Quakers Hill | |- |'''{{Flagicon image|Camarinessurflag.png}}''' [[Camarines Sur]] |{{sortname|Shaina|Rabacal|nolink=1}}<ref name=":8" /> |25 |[[Buhi]] | |- |'''{{Flagicon image|PH-CAM Flag.png}}''' [[Camiguin]] |{{sortname|Larsine Grace|Jensen|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Lim |first=Ron |date=31 Marso 2025 |title=Miss Universe PH candidates receive a warm welcome in Northern Samar |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/23387/miss-universe-ph-candidates-receive-a-warm-welcome-in-northern-samar/photo |archive-url=https://web.archive.org/web/20250403065000/https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/23387/miss-universe-ph-candidates-receive-a-warm-welcome-in-northern-samar/photo |archive-date=3 Abril 2025 |access-date=13 Mayo 2025 |website=[[GMA News Online]] |language=en}}</ref> |20 |[[Mambajao]] |Lumahok sa Miss CosmoWorld Philippines 2023<ref>{{Cite web |last=Bracamonte |first=Earl D. C. |date=10 Setyembre 2023 |title=Meet the Miss CosmoWorld Philippines 2023 delegates |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2023/09/10/2295284/meet-miss-cosmoworld-philippines-2023-delegates |archive-url=https://web.archive.org/web/20241211050508/https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2023/09/10/2295284/meet-miss-cosmoworld-philippines-2023-delegates |archive-date=11 Disyembre 2024 |access-date=21 Nobyembre 2024 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|PH-DVO Flag.png}}''' [[Rehiyon ng Davao|Davao]] <small>([[Hawaii]])</small> |{{sortname|Angeleyh|Pasco|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Llemit |first=Ralph Lawrence G. |date=24 Marso 2025 |title=Davao’s Angeleyh Pasco eyes MUPH 2025 glory |url=https://www.sunstar.com.ph/davao/davaos-angeleyh-pasco-eyes-muph-2025-glory |archive-url=https://web.archive.org/web/20250429013541/https://www.sunstar.com.ph/davao/davaos-angeleyh-pasco-eyes-muph-2025-glory |archive-date=29 Abril 2025 |access-date=29 Abril 2025 |website=SunStar Publishing Inc. |language=en}}</ref> |20 |[[Honolulu]] |Top 15 ''semifinalist'' sa [[Miss Grand Philippines 2025]]<ref>{{Cite web |last=Rodelas |first=Mon |date=24 Mayo 2025 |title=27 candidates to contend for Miss Grand PH 2025 crown |url=https://www.abs-cbn.com/lifestyle/2025/5/24/27-candidates-to-contend-for-miss-grand-ph-2025-crown-2331 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250529045730/https://www.abs-cbn.com/lifestyle/2025/5/24/27-candidates-to-contend-for-miss-grand-ph-2025-crown-2331 |archive-date=29 Mayo 2025 |access-date=29 Mayo 2025 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|Flag of Dipolog.jpg}}''' [[Dipolog]] |{{sortname|Jazzle Shannen |Iba|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Cruz |first=Moises |date=3 Marso 2025 |title=Dipolog bet champions Indigenous youth |url=https://www.manilatimes.net/2025/03/03/regions/dipolog-bet-champions-indigenous-youth/2065508 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250303032052/https://www.manilatimes.net/2025/03/03/regions/dipolog-bet-champions-indigenous-youth/2065508 |archive-date=3 Marso 2025 |access-date=3 Marso 2025 |website=[[The Manila Times]] |language=en}}</ref> |18 |[[Baliguian]] | |- |'''{{Flagicon image|Flag of Dumaguete, Negros Oriental.png}}''' [[Dumaguete]] <small>([[Gran Britanya]])</small> |{{sortname|Shamara|Krupa|nolink=1}}<ref name=":53" /> |18 |[[Leicester]] | |- |'''{{Flagicon image|Flag of Guipos, Zamboanga del Sur.png}}''' [[Guipos]] |{{sortname|Princess Nanda |Ibrahim|nolink=1}}<ref name=":53" /> |18 |[[Dapitan]] | |- |'''{{Flagicon image|PH-IFU Flag.png}}''' [[Ifugao]] <small>([[New York]])</small> |{{sortname|Valerie Claire|West|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Ignacio |first=Alwin |date=28 Abril 2025 |title=How does Valerie West answer Miss Universe questions? |url=https://tribune.net.ph/2025/04/28/how-does-valerie-west-answer-miss-universe-questions |archive-url=https://web.archive.org/web/20250429032109/https://tribune.net.ph/2025/04/28/how-does-valerie-west-answer-miss-universe-questions |archive-date=29 Abril 2025 |access-date=29 Abril 2025 |website=Daily Tribune |language=en}}</ref> |22 |Wilke-Barre |Isang kandidata sa Miss World Philippines 2025 |- |'''{{Flagicon image|PH-ILS Flag.png}}''' [[Ilocos Sur]] <small>([[Washington (estado)|Washington]])</small> |{{sortname|Jeanne Nicole |Lipa|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Castillejo |first=Dyan |date=21 Pebrero 2025 |title=Miss Universe Philippines 2025 beauties bare body positivity secrets |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/showbiz/events/2025/2/21/miss-universe-philippines-2025-beauties-bare-body-positivity-secrets-1119 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250306114639/https://www.abs-cbn.com/entertainment/showbiz/events/2025/2/21/miss-universe-philippines-2025-beauties-bare-body-positivity-secrets-1119 |archive-date=6 Marso 2025 |access-date=22 Pebrero 2025 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref> |23 |[[Washington (estado)|Washington]] | |- |'''{{Flagicon image|Flag of Iligan.png}}''' [[Iligan]] |{{sortname|Juliana|Fresado|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=16 Marso 2025 |title=Veterans out, newbies top Miss Universe Philippines 2025 personality poll |url=https://entertainment.inquirer.net/601669/veterans-out-newbies-top-miss-universe-philippines-2025-personality-poll |archive-url=https://web.archive.org/web/20250429013807/https://entertainment.inquirer.net/601669/veterans-out-newbies-top-miss-universe-philippines-2025-personality-poll |archive-date=29 Abril 2025 |access-date=29 Abril 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> |19 |[[Iligan]] | |- |'''{{Flagicon image|Flag of the Province of Iloilo.svg}}''' [[Iloilo]] <small>([[Inglatera]])</small> |{{sortname|Angeline|Kailani|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Cruz |first=Moises |date=22 Abril 2025 |title=MUPh bet promotes mental health |url=https://www.manilatimes.net/2025/04/22/regions/muph-bet-promotes-mental-health/2095825 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250429013441/https://www.manilatimes.net/2025/04/22/regions/muph-bet-promotes-mental-health/2095825 |archive-date=29 Abril 2025 |access-date=29 Abril 2025 |website=[[The Manila Times]] |language=en}}</ref> |27 |[[London City|Londres]] | |- |'''{{Flagicon image|Flag of Isabela (province).svg}}''' [[Isabela (lalawigan)|Isabela]] |{{sortname|Jarina|Sandhu|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Panghulan |first=Jay |date=27 Enero 2025 |title=MUPH Isabela and Queen Isabela Jarina Sandhu, nagpasalamat sa kanyang mga tagasuporta |language=en-US |work=RMN Networks |url=https://rmn.ph/muph-isabela-and-queen-isabela-jarina-sandhu-nagpasalamat-sa-kanyang-mga-tagasuporta/ |access-date=27 Enero 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250216023230/https://rmn.ph/muph-isabela-and-queen-isabela-jarina-sandhu-nagpasalamat-sa-kanyang-mga-tagasuporta/ |archive-date=16 Pebrero 2025}}</ref> |21 |[[Cauayan]] | |- |'''{{Flagicon image|PH-CAV Flag.png}}''' [[Kabite]] |{{sortname|Jezreal |de Ocampo|nolink=1}}<ref name=":53" /> |25 |[[Naic]] |Nagwaging The Miss Philippines Naic 2024<ref>{{Cite web |last=Abrina |first=Dennis |date=22 Enero 2024 |title=Cavite engineer bags Ms U Philippines-Naic crown |url=https://journalnews.com.ph/cavite-engineer-bags-ms-u-philippines-naic-crown/#gsc.tab=0 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250126081637/https://journalnews.com.ph/cavite-engineer-bags-ms-u-philippines-naic-crown/#gsc.tab=0 |archive-date=26 Enero 2025 |access-date=16 Enero 2025 |website=Journal News |language=en-US}}</ref><br>Lumahok sa Miss Philippines Earth 2021<ref>{{Cite web |last=Dumaual |first=Mario |author-link=Mario Dumaual |date=25 Mayo 2021 |title=Beauty queens, models make top 68 cut in Miss Philippines Earth, set also in July |url=https://news.abs-cbn.com/life/05/25/21/beauty-queens-models-make-top-68-cut-in-miss-philippines-earth-set-also-in-july |archive-url=https://web.archive.org/web/20210526225338/https://news.abs-cbn.com/life/05/25/21/beauty-queens-models-make-top-68-cut-in-miss-philippines-earth-set-also-in-july |archive-date=26 Mayo 2021 |access-date=13 Enero 2025 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|Kalibo flag.png}}''' [[Kalibo]] |{{sortname|MJ|Fernandez|nolink=1}}<ref name=":53" /> |18 |[[Numancia]] | |- |{{Flagicon image|PH-LAG Flag.png}} [[Laguna]] |Eloisa Jauod<ref name=":3">{{Cite web |last=Krishnan |first=Ganiel |date=17 Enero 2025 |title=Eloisa Jauod crowned Miss Universe Philippines Laguna 2025 |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/showbiz/events/2025/1/17/eloisa-jauod-crowned-miss-universe-philippines-laguna-2025-1122 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250216024348/https://www.abs-cbn.com/entertainment/showbiz/events/2025/1/17/eloisa-jauod-crowned-miss-universe-philippines-laguna-2025-1122 |archive-date=16 Pebrero 2025 |access-date=18 Enero 2025 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref> |24 |[[San Pedro, Laguna|San Pedro]] | |- |'''{{Flagicon image|Flag of Lapu-Lapu City.gif}}''' [[Lungsod ng Lapu-Lapu|Lapu-Lapu]] |{{sortname|Natasha Shay |Testa|nolink=1}}<ref name=":6">{{Cite web |last=Ares |first=Emmariel |date=7 Pebrero 2025 |title=Four Cebuana queens to join Miss Universe Philippines 2025 |url=https://cebudailynews.inquirer.net/621609/four-cebuana-queens-to-join-miss-universe-philippines-2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250212000952/https://cebudailynews.inquirer.net/621609/four-cebuana-queens-to-join-miss-universe-philippines-2025 |archive-date=12 Pebrero 2025 |access-date=7 Pebrero 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> |20 |[[Lungsod ng Lapu-Lapu|Lapu-Lapu]] |Nagwaging The Miss Philippines Cebu 2024 |- |{{Noflag}}[[Las Piñas]] <small>([[Canada|Kanlurang Kanada]])</small> |{{sortname|Kristel|David|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=27 Enero 2025 |title=Filipino-Canadians crown pageant veteran as Miss Universe PH 2025 bet |url=https://entertainment.inquirer.net/594997/filipino-canadians-crown-pageant-veteran-as-miss-universe-ph-2025-bet |archive-url=https://web.archive.org/web/20250204135623/https://entertainment.inquirer.net/594997/filipino-canadians-crown-pageant-veteran-as-miss-universe-ph-2025-bet |archive-date=4 Pebrero 2025 |access-date=27 Enero 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> |20 |[[Vancouver]] | |- |'''{{Flagicon image|Leyte Flag.png}}''' [[Leyte]] <small>([[Florida]])</small> |{{sortname|Victoria Maelona |Johnson|nolink=1}}<ref name=":53" /> |22 |Brandon |''Runner-up'' sa Miss Philippines Earth 2024<ref>{{Cite web |last=Bracamonte |first=Earl D. C. |date=12 Mayo 2024 |title=Davaoeña educator wins Miss Philippines Earth 2024 crown |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2024/05/12/2354515/davaoea-educator-wins-miss-philippines-earth-2024-crown |archive-url=https://web.archive.org/web/20240620101112/https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2024/05/12/2354515/davaoea-educator-wins-miss-philippines-earth-2024-crown |archive-date=20 Hunyo 2024 |access-date=13 Pebrero 2025 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|Flag of Liliw, Laguna.png}}''' [[Liliw]] <small>([[New Jersey]])</small> |{{sortname|Pauline Rowbelle|del Mundo|nolink=1}}<ref name=":5">{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=27 Enero 2025 |title=Tri-state New York’s Miss Universe Philippines 2025 bets crowned |url=https://entertainment.inquirer.net/595006/tri-state-new-yorks-miss-universe-philippines-2025-bets-crowned |archive-url=https://web.archive.org/web/20250210030102/https://entertainment.inquirer.net/595006/tri-state-new-yorks-miss-universe-philippines-2025-bets-crowned |archive-date=10 Pebrero 2025 |access-date=28 Enero 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> |32 |Hillsborough | |- |'''{{Flagicon image|Flag of Los Baños, Laguna.png}}''' [[Los Baños]] |{{sortname|Rendelle Ann |Caraig|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=19 Abril 2025 |title=Miss Universe Philippines 2025 ‘underdogs’ draw inspiration from Chelsea Manalo |url=https://entertainment.inquirer.net/606419/miss-universe-philippines-2025-underdogs-draw-inspiration-from-chelsea-manalo |archive-url=https://web.archive.org/web/20250429013547/https://entertainment.inquirer.net/606419/miss-universe-philippines-2025-underdogs-draw-inspiration-from-chelsea-manalo |archive-date=29 Abril 2025 |access-date=29 Abril 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> |24 |[[Los Baños]] |Isang kandidata sa [[Binibining Pilipinas 2024]]<ref name=":22">{{Cite web |last=Escuadro |first=Kiko |date=5 Abril 2024 |title=Meet the 40 official candidates of Binibining Pilipinas 2024 |url=https://news.abs-cbn.com/lifestyle/2024/4/5/meet-the-40-official-candidates-of-binibining-pilipinas-2024-1945 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241210225400/https://www.abs-cbn.com/lifestyle/2024/4/5/meet-the-40-official-candidates-of-binibining-pilipinas-2024-1945 |archive-date=10 Disyembre 2024 |access-date=5 Abril 2024 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref><br>Pinalista sa Supermodel International Philippines 2023<ref>{{Cite web |date=19 Mayo 2023 |title=41 girls vie for Supermodel Int'l Philippines 2023 |url=https://mb.com.ph/2023/5/19/41-girls-vie-for-supermodel-int-l-philippines-2023 |access-date=16 Hulyo 2024 |website=[[Manila Bulletin]] |language=en}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|Lucena, Quezon Ph Flag.png}}''' [[Lucena]] <small>([[Sidney]])</small> |{{sortname|Renee Isabella|Dela Cruz|nolink=1}}<ref name=":0" /> |25 |[[Sidney|Sydney]] |Nagwaging Miss International Australia 2025<ref>{{cite news |date=8 Setyembre 2025 |title=Fil-Aussie Bella Dela Cruz to represent Australia in Miss International 2025 |language=en |website=[[ABS-CBN]] |url=https://www.abs-cbn.com/lifestyle/2025/9/8/fil-aussie-bella-dela-cruz-to-represent-australia-in-miss-international-2025-1342 |url-status=live |access-date=13 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250908091209/https://www.abs-cbn.com/lifestyle/2025/9/8/fil-aussie-bella-dela-cruz-to-represent-australia-in-miss-international-2025-1342 |archive-date=8 Setyembre 2025}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|Cebu City flag.svg}}''' [[Lungsod ng Cebu]] |{{sortname|Gabriella Mai |Carballo|nolink=1}}<ref name=":1" /> |26 |[[Lungsod ng Cebu]] |Iniluklok bilang Miss Eco Philippines 2026<ref>{{Cite web |last=Laurente |first=Shakira Clea |date=3 Mayo 2025 |title=Cebu City’s Gabbi Carballo is Miss Philippines Eco International 2026 |url=https://cebudailynews.inquirer.net/635975/cebu-citys-gabbi-carballo-is-miss-philippines-eco-international-2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250503041610/https://cebudailynews.inquirer.net/635975/cebu-citys-gabbi-carballo-is-miss-philippines-eco-international-2026 |archive-date=3 Mayo 2025 |access-date=3 Mayo 2025 |website=Cebu Daily News |language=en |via=[[Philippine Daily Inquirer]]}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|Flag of Iloilo City.jpg}}''' [[Lungsod ng Iloilo]] |{{sortname|Karen Nicole |Piccio|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=12 Enero 2025 |title=Alexie Mae Brooks relinquishes Miss Iloilo title to pageant veteran |url=https://entertainment.inquirer.net/592805/alexie-mae-brooks-relinquishes-miss-iloilo-title-to-pageant-veteran |archive-url=https://web.archive.org/web/20250404074755/https://entertainment.inquirer.net/592805/alexie-mae-brooks-relinquishes-miss-iloilo-title-to-pageant-veteran |archive-date=4 Abril 2025 |access-date=14 Enero 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> |26 |[[Maasin, Iloilo|Maasin]] |Nagwaging Miss Philippines Earth Eco-Tourism 2019<ref name=":21">{{Cite web |date=10 Hulyo 2019 |title=Janelle Lazo Tee of Pasig is Miss Philippines Earth 2019 |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/234973-janelle-lazo-tee-winner-2019/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250426164651/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/234973-janelle-lazo-tee-winner-2019/ |archive-date=26 Abril 2025 |access-date=15 Enero 2025 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|Quezon City Flag.svg}}''' [[Lungsod Quezon]] |{{sortname|Zoe Hinay |Honeyman|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=4 Pebrero 2025 |title=QC’s Miss Universe Philippines 2025 bet ready to clash with pageant veterans |url=https://entertainment.inquirer.net/595925/qcs-miss-universe-philippines-2025-bet-ready-to-clash-with-pageant-veterans |archive-url=https://web.archive.org/web/20250427011703/https://entertainment.inquirer.net/595925/qcs-miss-universe-philippines-2025-bet-ready-to-clash-with-pageant-veterans |archive-date=27 Abril 2025 |access-date=6 Pebrero 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> |23 |[[Lungsod Quezon]] | |- |'''{{Flagicon image|Malay flag.png}}''' [[Malay, Aklan|Malay]] <small>([[California|Timog California]])</small> |{{sortname|Taylor Marie |DeLuna|nolink=1}}<ref name=":53" /> |22 |[[St. Louis, Missouri|St. Louis]] |Nagwaging Miss Filipina International Tourism 2022 |- |'''{{Flagicon image| Flag of Manila.svg}}''' [[Maynila]] |{{sortname|Jasmine Rovelle|Paguio|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=12 Pebrero 2025 |title=MJ Lastimosa takes up the cudgels for MUPH ‘repeaters’ |url=https://entertainment.inquirer.net/597222/mj-lastimosa-takes-up-the-cudgels-for-muph-repeaters |archive-url=https://web.archive.org/web/20250219234939/https://entertainment.inquirer.net/597222/mj-lastimosa-takes-up-the-cudgels-for-muph-repeaters |archive-date=19 Pebrero 2025 |access-date=15 Pebrero 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> |26 |[[Maynila]] |Iniluklok bilang Miss Eco Canada 2020<br>Nagtapos bilang Miss Eco North America 2020<ref>{{Cite web |last=Tuazon |first=Nikko |date=5 Abril 2021 |title=Kelley Day hailed first runner-up at Miss Eco International 2020; South Africa wins crown |url=https://www.pep.ph/news/local/157641/kelley-day-first-runner-up-miss-eco-international-2020-a721-20210405 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250427011650/https://www.pep.ph/news/local/157641/kelley-day-first-runner-up-miss-eco-international-2020-a721-20210405?s=b557thf87o4i03432rtncdd6rs |archive-date=27 Abril 2025 |access-date=11 Pebrero 2025 |website=PEP.ph |language=en}}</ref><br>''Third runner-up'' sa Hiyas ng Pilipinas 2024<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=14 Oktubre 2024 |title=Hiyas ng Pilipinas 2024 crown goes to Koronadal’s Marela Glospeah Juaman |url=https://entertainment.inquirer.net/581227/hiyas-ng-pilipinas-2024-crown-goes-to-koronadals-marela-glospeah-juaman |archive-url=https://web.archive.org/web/20250126040730/https://entertainment.inquirer.net/581227/hiyas-ng-pilipinas-2024-crown-goes-to-koronadals-marela-glospeah-juaman |archive-date=26 Enero 2025 |access-date=11 Pebrero 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref><br>''Runner-up'' sa Miss Philippines Earth 2022<ref>{{Cite web |last=Abad |first=Ysa |date=17 Hulyo 2022 |title=LIST: Miss Philippines Earth 2022 Top 20 candidates |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/list-miss-philippines-earth-2022-top-20-candidates/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240618053240/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/list-miss-philippines-earth-2022-top-20-candidates/ |archive-date=18 Hunyo 2024 |access-date=11 Pebrero 2025 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |last=Tuazon |first=Nikki |date=6 Agosto 2022 |title=Jenny Ramp of Tarlac wins Miss Philippines Earth 2022 |language=en |work=PEP.ph |url=https://www.pep.ph/news/local/167638/jenny-ramp-miss-philippines-earth-2022-a721-20220806 |access-date=11 Pebrero 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250121084206/https://www.pep.ph/news/local/167638/jenny-ramp-miss-philippines-earth-2022-a721-20220806?s=d864ascfr1h03f5hoonl8eb6jf |archive-date=21 Enero 2025}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|Flag of Muntinlupa.jpg}}''' [[Muntinlupa]] |{{sortname|Teresita Ssen|Marquez|link=Winwyn Marquez}}<ref>{{Cite web |date=8 Pebrero 2025 |title=Winwyn Marquez represents Muntinlupa in Miss Universe Philippines 2025 |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/celebritylife/news/22860/winwyn-marquez-represents-muntinlupa-in-miss-universe-philippines-2025/photo |archive-url=https://web.archive.org/web/20250222135700/https://www.gmanetwork.com/entertainment/celebritylife/news/22860/winwyn-marquez-represents-muntinlupa-in-miss-universe-philippines-2025/photo |archive-date=22 Pebrero 2025 |access-date=9 Pebrero 2025 |website=GMA Integrated News |language=en}}</ref> |32 |[[Muntinlupa]] |Top 15 ''semifinalist'' sa [[Binibining Pilipinas 2015]]<ref>{{Cite web |last= |date=15 Marso 2015 |title=Bb. Pilipinas 2015 Full Results |url=https://www.thesummitexpress.com/2015/03/list-of-winners-bb-pilipinas-2015-full-results.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250206153544/https://www.thesummitexpress.com/2015/03/list-of-winners-bb-pilipinas-2015-full-results.html |archive-date=6 Pebrero 2025 |access-date=9 Pebrero 2025 |website=The Summit Express |language=en}}</ref><br>Nagwaging Reina Hispanoamericana Filipinas 2017<ref>{{Cite web |last= |first= |date=3 Setyembre 2017 |title=Laura Lehmann crowned Miss World Philippines 2017 |url=https://news.abs-cbn.com/life/09/03/17/laura-lehmann-crowned-miss-world-philippines-2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170904065413/https://news.abs-cbn.com/life/09/03/17/laura-lehmann-crowned-miss-world-philippines-2017 |archive-date=4 Setyembre 2017 |access-date=9 Pebrero 2025 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref><br>Nagwaging Reina Hispanoamericana 2017<ref>{{Cite web |date=5 Nobyembre 2017 |title=PH's Winwyn Marquez wins Reina Hispanoamericana 2017 |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/winwyn-marquez-wins-reina-hispanoamericana-2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231119080446/https://www.rappler.com/life-and-style/187377-winwyn-marquez-wins-reina-hispanoamericana-2017/ |archive-date=19 Nobyembre 2023 |access-date=9 Pebrero 2025 |website=[[Rappler]] |language=en}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|Flag of Naga, Camarines Sur.png}}''' [[Naga, Camarines Sur|Naga]] <small>([[Virginia]])</small> |{{sortname|Zoe Sofia|Gabon|nolink=1}}<ref name=":53" /> |24 |[[Virginia Beach, Virginia|Virginia Beach]] | |- |'''{{Flagicon image|PH-CAV Flag.png}}''' [[Naic]] |{{sortname|Kaye |Pastelero|nolink=1}}<ref name=":53" /> |23 |[[Naic]] | |- |'''{{Flagicon image|PH-NEC Flag.png}}''' [[Negros Occidental]] |{{sortname|Franches Anne|Laquibla|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Altarejos |first=Andrew |date=24 Nobyembre 2024 |title=Pontevedra bet crowned Miss Universe Philippines Negros |url=https://digicastnegros.com/pontevedra-bet-crowned-miss-universe-negros/#:~:text=Pontevedra's%20Franches%20Anne%20Laquibla%20was,24. |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204005854/https://digicastnegros.com/pontevedra-bet-crowned-miss-universe-negros/#:~:text=Pontevedra%27s%20Franches%20Anne%20Laquibla%20was,24. |archive-date=4 Disyembre 2024 |access-date=25 Nobyembre 2024 |website=Digicast Negros |language=en-US}}</ref> |20 |[[Pontevedra, Negros Occidental|Pontevedra]] | |- |'''{{Flagicon image|Vlag Fil NuevaEcija.gif}}''' [[Nueva Ecija]] <small>([[Melbourne]])</small> |{{sortname|Chanel Olive|Thomas|nolink=1}}<ref name=":0">{{Cite web |date=26 Nobyembre 2024 |title=Former Miss Supranational PH Chanel Thomas returns to pageant scene |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/showbiz/celebrities/2024/11/26/former-miss-supranational-ph-chanel-thomas-returns-to-pageant-scene-1412 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241213182207/https://www.abs-cbn.com/entertainment/showbiz/celebrities/2024/11/26/former-miss-supranational-ph-chanel-thomas-returns-to-pageant-scene-1412 |archive-date=13 Disyembre 2024 |access-date=13 Disyembre 2024 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref> |33 |[[Melbourne]] |Nagwaging Miss Philippines Air 2015<ref>{{Cite web |last=Villano |first=Alexa |date=1 Hunyo 2015 |title=Runner-up Chanel Olive Thomas on Miss PH Earth experience |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/94885-miss-philippines-air-2015-chanel-olive-thomas/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250126081624/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/94885-miss-philippines-air-2015-chanel-olive-thomas/ |archive-date=26 Enero 2025 |access-date=17 Disyembre 2024 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref><br>Nagwaging [[Binibining Pilipinas 2017|Binibining Pilipinas Supranational 2017]]<ref>{{Cite web |last=Villano |first=Alexa |date=4 Mayo 2017 |title=6 fun facts: Bb Pilipinas Supranational 2017 Chanel Olive Thomas |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/168780-bb-pilipinas-supranational-2017-chanel-olive-thomas/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250126081544/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/168780-bb-pilipinas-supranational-2017-chanel-olive-thomas/ |archive-date=26 Enero 2025 |access-date=17 Disyembre 2024 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref><br>Top 10 ''semifinalist'' sa [[Miss Supranational 2017]]<ref>{{cite web |last=Afinidad-Bernardo |first=Deni Rose M. |date=2 Disyembre 2017 |title=Korea wins Miss Supranational 2017, Philippines in top 10 |url=https://www.philstar.com/entertainment/2017/12/02/1764573/korea-wins-miss-supranational-2017-philippines-top-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241222133238/https://www.philstar.com/entertainment/2017/12/02/1764573/korea-wins-miss-supranational-2017-philippines-top-10 |archive-date=22 Disyembre 2024 |access-date=17 Disyembre 2024 |website=[[The Philippine Star]] |language=en}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|Occ. Mindoro Flag.png}}''' [[Occidental Mindoro]] |{{sortname|Ain Niqyla|Abad|nolink=1}}<ref name=":53" /> |20 |[[San Jose, Occidental Mindoro|San Jose]] | |- |'''{{Flagicon image|Orien. Mindoro Flag.png}}''' [[Oriental Mindoro]] |{{sortname|Rechel|Hoco|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Quirino |first=Camille |date=15 Nobyembre 2024 |title=Rechel in Dubai to represent Oriental Mindoro for Miss Universe Philippines 2025 |url=https://filipinotimes.net/latest-news/2024/11/15/rechel-in-dubai-to-represent-oriental-mindoro-for-miss-universe-philippines-2025/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20241115083238/https://filipinotimes.net/latest-news/2024/11/15/rechel-in-dubai-to-represent-oriental-mindoro-for-miss-universe-philippines-2025/ |archive-date=15 Nobyembre 2024 |access-date=3 Marso 2025 |website=The Filipino Times |language=en-US}}</ref> |23 |[[Bongabong]] |Isang sikat na ''vlogger'' na kilala bilang ''Rechel in Dubai''<ref>{{Cite web |last=Dass |first=Jojo |date=12 Agosto 2024 |title=Of lato-lato and vlogging: How a poor beauty titlist from Oriental Mindoro made it in Dubai |url=https://www.gmanetwork.com/news/pinoyabroad/dispatch/916745/lato-lato-dubai-ofw-beauty-titlist/story/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240814165523/https://www.gmanetwork.com/news/pinoyabroad/dispatch/916745/lato-lato-dubai-ofw-beauty-titlist/story/ |archive-date=14 Agosto 2024 |access-date=8 Pebrero 2025 |website=GMA News Online |language=en}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|Flag of Ozamiz, Misamis Occidental.png}}''' [[Ozamiz]] |{{sortname|Irish Raine |Sescon|nolink=1}}<ref name=":53" /> |26 |[[Ozamiz]] | |- |'''{{Flagicon image|Pampanga Flag.png}}''' [[Pampanga]] |{{Sortname|Rhancoise Marie|Mayangitan|nolink=1}}<ref name=":53" /> |29 |[[Candaba]] |Lumahok sa Mutya ng Pilipinas 2016<ref>{{Cite web |last=Villano |first=Alexa |date=15 Hulyo 2016 |title=IN PHOTOS: 30 candidates, Mutya ng Pilipinas 2016 |url=https://www.rappler.com/life-and-style/139801-mutya-ng-pilipinas-2016-candidates/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250427011715/https://www.rappler.com/life-and-style/139801-mutya-ng-pilipinas-2016-candidates/ |archive-date=27 Abril 2025 |access-date=7 Pebrero 2025 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|Flag of Pangasinan.svg}}''' [[Pangasinan]] |{{sortname|Andrea|Cayabyab|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=19 Enero 2025 |title=Miss San Fabian Andrea Cayabyab, kinoronahan bilang Miss Universe Philippines - Pangasinan 2025 |language=tl |work=RMN Networks |url=https://rmn.ph/miss-san-fabian-andrea-cayabyab-kinoronahan-bilang-miss-universe-philippines-pangasinan-2025/#google_vignette |access-date=23 Enero 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250219214726/https://rmn.ph/miss-san-fabian-andrea-cayabyab-kinoronahan-bilang-miss-universe-philippines-pangasinan-2025/#google_vignette |archive-date=19 Pebrero 2025}}</ref> |22 |[[San Fabian, Pangasinan|San Fabian]] | |- |'''{{Flagicon image|Paranaque Flag.jpg}}''' [[Parañaque]] |{{sortname|Jenny Kim |Agasid|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Magno |first=Marjay Angelo C. |date=7 Pebrero 2025 |title=Parañaque launches local Miss U Philippines pageant to promote 'mega city' |url=https://pia.gov.ph/paranaque-launches-local-miss-u-philippines-pageant-to-promote-mega-city/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250427011706/https://pia.gov.ph/paranaque-launches-local-miss-u-philippines-pageant-to-promote-mega-city/ |archive-date=27 Abril 2025 |access-date=8 Pebrero 2025 |website=Philippine Information Agency |language=en-US}}</ref> |20 |[[Parañaque]] |Lumahok sa Mutya Pilipinas 2019<ref>{{Cite web |date=2 Agosto 2019 |title=IN PHOTOS: The 40 candidates of Mutya Pilipinas 2019 |url=https://www.rappler.com/life-and-style/photos-candidates-mutya-ng-pilipinas-2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250223031100/https://www.rappler.com/life-and-style/236869-photos-candidates-mutya-ng-pilipinas-2019/ |archive-date=23 Pebrero 2025 |access-date=8 Pebrero 2025 |website=[[Rappler]] |language=en}}</ref> |- |{{Flagicon image|Pasig flag.jpg}} [[Pasig]] |{{sortname|Alessandra Ysabelle|Eugenio|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=1 Pebrero 2025 |title=Selena Antonio-Reyes crowns Miss Universe Philippines-Pasig successor |url=https://entertainment.inquirer.net/595586/selena-antonio-reyes-crowns-miss-universe-philippines-pasig-successor |archive-url=https://web.archive.org/web/20250427011714/https://entertainment.inquirer.net/595586/selena-antonio-reyes-crowns-miss-universe-philippines-pasig-successor |archive-date=27 Abril 2025 |access-date=1 Pebrero 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> |19 |[[Pasig]] | |- |{{Flagicon image|Flag of Pasay.png}} [[Pasay]] <small>([[Pennsylvania]])</small> |{{sortname|Amanda|Russo|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Sabio |first=Nikka |date=14 Pebrero 2025 |title=Reina Filipina North America queens are ready to take on Miss Universe Philippines stage |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/showbiz/events/2025/2/14/reina-filipina-north-america-queens-are-ready-to-take-on-miss-universe-philippines-stage-1744 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250427011651/https://www.abs-cbn.com/entertainment/showbiz/events/2025/2/14/reina-filipina-north-america-queens-are-ready-to-take-on-miss-universe-philippines-stage-1744 |archive-date=27 Abril 2025 |access-date=15 Pebrero 2025 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref> |20 |Avondale |Nagwaging Miss Young Philippines USA 2019<br>Nagwaging Miss Filipina International 2023 Tourism<ref>{{Cite web |last=Nepales |first=Janet Susan R. |date=9 Agosto 2023 |title=A night of firsts at the Miss Filipina International |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/hobbiesandactivities/878356/a-night-of-firsts-at-the-miss-filipina-international/story/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250427200412/https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/hobbiesandactivities/878356/a-night-of-firsts-at-the-miss-filipina-international/story/ |archive-date=27 Abril 2025 |access-date=26 Enero 2025 |website=GMA News Online |language=en}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|Quezon Flag.png}} [[Quezon]]''' |'''{{Sortname|Maria Ahtisa|Manalo|link=Ahtisa Manalo}}<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=13 Pebrero 2025 |title=Ahtisa Manalo takes another shot at Miss Universe Philippines crown |url=https://entertainment.inquirer.net/597477/ahtisa-manalo-takes-another-shot-at-miss-universe-philippines-crown/amp |archive-url=https://web.archive.org/web/20250222135613/https://entertainment.inquirer.net/597477/ahtisa-manalo-takes-another-shot-at-miss-universe-philippines-crown/amp |archive-date=22 Pebrero 2025 |access-date=14 Pebrero 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref>''' |27 |[[Candelaria, Quezon|Candelaria]] |Nagwaging [[Binibining Pilipinas 2018|Binibining Pilipinas-International 2018]]<ref>{{Cite web |date=18 Marso 2018 |title=FULL LIST: Winners, Binibining Pilipinas 2018 |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/binibining-pilipinas-2018-winners |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200811093327/https://rappler.com/entertainment/pageants/binibining-pilipinas-2018-winners |archive-date=11 Agosto 2020 |access-date=27 Enero 2024 |website=[[Rappler]] |language=en}}</ref><br>''First runner-up'' sa [[Miss International 2018]]<ref>{{Cite web |last=Afinidad-Bernardo |first=Deni Rose |date=9 Nobyembre 2018 |title=Philippines almost wins Miss International 2018 |url=https://www.philstar.com/entertainment/2018/11/09/1867223/philippines-almost-wins-miss-international-2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250126211216/https://www.philstar.com/entertainment/2018/11/09/1867223/philippines-almost-wins-miss-international-2018 |archive-date=26 Enero 2025 |access-date=27 Enero 2024 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref><br>''Second runner-up'' sa [[Miss Universe Philippines 2024]]<ref>{{Cite web |last=Afinidad-Bernardo |first=Deni Rose M. |date=23 Mayo 2024 |title='Bulacan Barbie' becomes first Filipino-Black American to win Miss Universe Philippines |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2024/05/23/2357300/bulacan-barbie-becomes-first-filipino-black-american-win-miss-universe-philippines |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130111536/https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2024/05/23/2357300/bulacan-barbie-becomes-first-filipino-black-american-win-miss-universe-philippines |archive-date=30 Nobyembre 2024 |access-date=23 Mayo 2024 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref><br>Iniluklok bilang Miss Cosmo Philippines 2024<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=27 Mayo 2024 |title=How Ahtisa Manalo, Alexie Brooks got their respective The Miss Philippines titles |url=https://entertainment.inquirer.net/558507/how-ahtisa-manalo-alexie-brooks-got-their-respective-the-miss-philippines-titles |archive-url=https://web.archive.org/web/20250213181810/https://entertainment.inquirer.net/558507/how-ahtisa-manalo-alexie-brooks-got-their-respective-the-miss-philippines-titles |archive-date=13 Pebrero 2025 |access-date=14 Pebrero 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref><br>Top 10 ''semi-finalist'' sa [[Miss Cosmo 2024]]<ref>{{Cite web |last=Tuazon |first=Nikko |date=5 Oktubre 2024 |title=Ahtisa Manalo ends Miss Cosmo 2024 journey in Top 10 |url=https://www.pep.ph/news/local/183259/ahtisa-manalo-top-10-miss-cosmo-2024-a721-20241005?s=4dltnr0to4e2ue5k295fnq8hnb |archive-url=https://web.archive.org/web/20250219233040/https://www.pep.ph/news/local/183259/ahtisa-manalo-top-10-miss-cosmo-2024-a721-20241005?s=4dltnr0to4e2ue5k295fnq8hnb |archive-date=19 Pebrero 2025 |access-date=16 Oktubre 2024 |website=PEP.ph |language=en}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|Quirino flag.png}}''' [[Quirino]] |{{Sortname|Bianca Ysabella Rei|Ylanan|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Gonzales |first=Rommel |date=15 Marso 2025 |title=Miss Universe Quirino 2025 Bianca Ylanan chooses crown over BF |url=https://www.pep.ph/news/local/185835/miss-universe-quirino-2025-bianca-ylanan-chooses-crown-over-bf-a745-20250315-lfrm?s=dv1ja8eivnfn6sqqfv1hp60pb9 |access-date=29 Abril 2025 |website=PEP.ph |language=en}}</ref> |25 |[[Cabarroguis]] | |- |'''{{Flagicon image|PH-ROM Flag.png}}''' [[Romblon]] |{{sortname|Mariah Nicole|Valdez|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Almarines |first=Mona Lyn |date=6 Nobyembre 2024 |title=Mariah Nicole Valdez crowned first Miss Universe Philippines Romblon |url=https://romblonnews.net/2024/11/mariah-nicole-valdez-crowned-first-miss-universe-philippines-romblon/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204213633/https://romblonnews.net/2024/11/mariah-nicole-valdez-crowned-first-miss-universe-philippines-romblon/ |archive-date=4 Disyembre 2024 |access-date=8 Pebrero 2025 |website=Romblon News Network |language=en-US}}</ref> |25 |[[Alcantara, Romblon|Alcantara]] | |- |{{Noflag}}[[Samar (pulo)|Samar]] |{{sortname|Kathreen Kaye |Dacanay|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Cruz |first=Moises |date=9 Pebrero 2025 |title=Miss Universe PH Samar crowned |url=https://www.manilatimes.net/2025/02/09/regions/miss-universe-ph-samar-crowned/2052486 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250209105642/https://www.manilatimes.net/2025/02/09/regions/miss-universe-ph-samar-crowned/2052486 |archive-date=9 Pebrero 2025 |access-date=9 Pebrero 2025 |website=[[The Manila Times]] |language=en}}</ref> |20 |[[Borongan]] | |- |'''{{Flagicon image|Flag of San Fernando, Cebu.png}}''' [[San Fernando, Cebu|San Fernando]] |{{sortname|Thelma Suzanne |Dayao|nolink=1}}<ref name=":24">{{Cite web |last=Lopez |first=Herty B. |date=8 Pebrero 2025 |title=4 beauty queens to represent Cebu in Miss Universe Philippines |url=https://www.sunstar.com.ph/cebu/4-beauty-queens-to-represent-cebu-in-miss-universe-philippines |archive-url=https://web.archive.org/web/20250513114419/https://www.sunstar.com.ph/cebu/4-beauty-queens-to-represent-cebu-in-miss-universe-philippines |archive-date=13 Mayo 2025 |access-date=13 Mayo 2025 |website=SunStar Publishing Inc. |language=en}}</ref> |19 |[[San Fernando, Cebu|San Fernando]] |Nagwaging The Miss Philippines San Fernando 2024<ref name=":24" /> |- |'''{{Flagicon image|Flag of Batangas (2023).jpg}}''' [[San Jose, Batangas|San Jose]] <small>([[Canada|Silangang Kanada]])</small> |{{sortname|Jessica Victoria|Cianchino|nolink=1}}<ref name=":53" /> |26 |[[Markham, Ontario|Markham]] |''Second runner-up'' sa Miss Asia Pacific International 2019 bilang kandidata ng Kanada<ref>{{Cite web |date=10 Oktubre 2019 |title=Miss Spain Chaiyenne Huisman wins Miss Asia Pacific International 2019 |url=https://www.abs-cbn.com/life/10/10/19/miss-spain-chaiyenne-huisman-wins-miss-asia-pacific-international-2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250503112815/https://www.abs-cbn.com/life/10/10/19/miss-spain-chaiyenne-huisman-wins-miss-asia-pacific-international-2019 |archive-date=3 Mayo 2025 |access-date=26 Enero 2025 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref><br>Lumahok sa [[Miss Earth 2022]] bilang kandidata ng Kanada<ref>{{Cite web |last=Requintina |first=Robert |date=9 Nobyembre 2022 |title=Miss Earth Canada 2022 Jessica Victoria Cianchino advocates for mental health awareness |url=https://mb.com.ph/2022/11/09/miss-earth-canada-2022-jessica-victoria-cianchino-advocates-for-mental-health-awareness/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20221123191921/https://mb.com.ph/2022/11/09/miss-earth-canada-2022-jessica-victoria-cianchino-advocates-for-mental-health-awareness/ |archive-date=23 Nobyembre 2022 |access-date=13 Nobyembre 2022 |website=[[Manila Bulletin]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Vibas |first=Danny |date=15 Nobyembre 2022 |title=Miss Earth Canada: Mental health related to the environment |url=https://tribune.net.ph/2022/11/15/miss-earth-canada-mental-health-related-to-the-environment/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126104222/https://tribune.net.ph/2022/11/15/miss-earth-canada-mental-health-related-to-the-environment/ |archive-date=26 Nobyembre 2022 |access-date=30 Abril 2023 |website=Daily Tribune |language=en-US}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|Flag of Surigao del Norte.svg}}''' [[Siargao]] |{{sortname|Millien Joy|Cabigas|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Purnell |first=Kristofer |date=1 Mayo 2025 |title=WATCH: Tiyanak, Aswang in Miss Universe Philippines 2025 National Costume showcase |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2025/05/01/2439724/watch-tiyanak-aswang-miss-universe-philippines-2025-national-costume-showcase |archive-url=https://web.archive.org/web/20250502050750/https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2025/05/01/2439724/watch-tiyanak-aswang-miss-universe-philippines-2025-national-costume-showcase |archive-date=2 Mayo 2025 |access-date=13 Mayo 2025 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> |24 |[[Tandag]] |Lumahok sa Hiyas ng Pilipinas 2023<ref>{{Cite web |last=Serra |first=Vee De |date=26 Agosto 2023 |title=In Photos: Meet the official candidates for Hiyas ng Pilipinas 2023 |url=https://villagepipol.com/in-photos-meet-the-official-candidates-for-hiyas-ng-pilipinas-2023/#google_vignette |archive-url=https://web.archive.org/web/20230829090512/https://villagepipol.com/in-photos-meet-the-official-candidates-for-hiyas-ng-pilipinas-2023/#google_vignette |archive-date=29 Agosto 2023 |access-date=8 Pebrero 2025 |website=Village Pipol |language=en-US}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|Flag of Siniloan, Laguna.png}}''' [[Siniloan]] |{{sortname|Yllana Marie|Aduana|link=Yllana Aduana}}<ref>{{Cite web |last= |date=3 Pebrero 2025 |title=Yllana Marie Aduana to compete in Miss Universe Philippines 2025 for Siniloan, Laguna |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/yllana-marie-aduana-represent-siniloan-laguna-miss-universe-philippines-2025/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226172208/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/yllana-marie-aduana-represent-siniloan-laguna-miss-universe-philippines-2025/ |archive-date=26 Pebrero 2025 |access-date=4 Pebrero 2025 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> |28 |[[Siniloan]] |''Runner-up'' sa Miss Philippines Earth 2021<ref>{{Cite web |last=Bracamonte |first=Earl D. C. |title=Parañaque bet bags Miss Philippines Earth 2021 in virtual ceremony |url=https://www.philstar.com/entertainment/2021/08/09/2118714/paraaque-bet-bags-miss-philippines-earth-2021in-virtual-ceremony |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230628214132/https://www.philstar.com/entertainment/2021/08/09/2118714/paraaque-bet-bags-miss-philippines-earth-2021in-virtual-ceremony |archive-date=28 Hunyo 2023 |access-date=3 Pebrero 2025 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref><br>Nagwaging Miss FIT Philippines 2021<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=27 Enero 2023 |title=Miss FIT PH Yllana Aduana meets 28 aspirants for her crown |url=https://entertainment.inquirer.net/483315/miss-fit-ph-yllana-aduana-meets-28-aspirants-for-her-crown |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230626235404/https://entertainment.inquirer.net/483315/miss-fit-ph-yllana-aduana-meets-28-aspirants-for-her-crown |archive-date=26 Hunyo 2023 |access-date=3 Pebrero 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref><br>Top 12 ''semifinalist'' sa [[Binibining Pilipinas 2022]]<ref name=":52">{{Cite web |last=Pasajol |first=Anne |date=31 Hulyo 2022 |title=Binibining Pilipinas 2022 names top 12 finalists |url=https://entertainment.inquirer.net/458945/binibining-pilipinas-2022-names-top-12-finalists |archive-url=https://web.archive.org/web/20231212193445/https://entertainment.inquirer.net/458945/binibining-pilipinas-2022-names-top-12-finalists |archive-date=12 Disyembre 2023 |access-date=4 Pebrero 2023 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref><br>Nagwaging [[Miss Philippines Earth 2023]]<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=29 Abril 2023 |title=Yllana Marie Aduana from Laguna is Miss Philippines Earth 2023 |url=https://entertainment.inquirer.net/497201/yllana-marie-aduana-from-laguna-is-miss-philippines-earth-2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231001154640/https://entertainment.inquirer.net/497201/yllana-marie-aduana-from-laguna-is-miss-philippines-earth-2023 |archive-date=1 Oktubre 2023 |access-date=29 Abril 2023 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref><br>Nagwaging [[Miss Earth 2023|Miss Earth Air 2023]]'''<ref name="me232">{{cite web |date=22 Disyembre 2023 |title=PH bet Yllana Aduana is Miss Earth Air 2023 |url=https://news.abs-cbn.com/life/12/22/23/ph-bet-yllana-aduana-is-miss-earth-air-2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231222154014/https://news.abs-cbn.com/life/12/22/23/ph-bet-yllana-aduana-is-miss-earth-air-2023 |archive-date=22 Disyembre 2023 |access-date=2 Marso 2024 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref>'''<ref name=":11">{{Cite web |last=De Serra |first=Vee |date=22 Disyembre 2023 |title=Albania is named Miss Earth 2023 |url=https://villagepipol.com/albania-is-named-miss-earth-2023/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203003300/https://villagepipol.com/albania-is-named-miss-earth-2023/ |archive-date=3 Disyembre 2024 |access-date=18 Hunyo 2024 |website=Village Pipol |language=en-US}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|Sultan Kudarat Flag.png}}''' [[Sultan Kudarat]] |{{sortname|Chelsea Lovely|Fernandez|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Reyes |first=Juno |date=12 Pebrero 2025 |title=Chelsea Fernandez is Sultan Kudarat's representative to Miss Universe Philippines 2025 |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/chelsea-fernandez-sultan-kudarat-representative-miss-universe-philippines-2025/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250214064502/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/chelsea-fernandez-sultan-kudarat-representative-miss-universe-philippines-2025/ |archive-date=14 Pebrero 2025 |access-date=13 Pebrero 2025 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> |25 |[[Tacurong]] |Nagwaging Miss Philippines Earth-Water 2019<ref name=":21" /><br>Nagwaging Binibining Pilipinas Globe 2022<ref name=":32">{{Cite web |date=31 Hulyo 2022 |title=Cebu's Nicole Borromeo is Binibining Pilipinas International 2022 |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/cebu-nicole-borromeo-winner-binibining-pilipinas-international-2022/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250212091804/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/cebu-nicole-borromeo-winner-binibining-pilipinas-international-2022/ |archive-date=12 Pebrero 2025 |access-date=19 Setyembre 2022 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref><br>Isang Top 15 ''semi-finalist'' sa The Miss Globe 2022<ref>{{Cite web |last=Ranara |first=John Patrick Magno |date=16 Oktubre 2022 |title=Chelsea Fernandez finishes Miss Globe 2022 journey in the Top 15 |url=https://philstarlife.com/celebrity/163386-chelsea-fernandez-miss-globe-2022-journey-top-15? |archive-url=https://web.archive.org/web/20250323124531/https://philstarlife.com/celebrity/163386-chelsea-fernandez-miss-globe-2022-journey-top-15 |archive-date=23 Marso 2025 |access-date=12 Enero 2024 |website=Philstar Life |language=en}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|Flag_of_Tacloban,_Leyte.png}}''' [[Tacloban]] |{{sortname|Angela Norwillen|Cabel-Quiloña|nolink=1}}<ref name=":7">{{Cite web |last=Cruz |first=Moises |date=2 Pebrero 2025 |title=Teacher-mother crowned MUP-Tacloban |url=https://www.manilatimes.net/2025/02/03/regions/teacher-mother-crowned-mup-tacloban/2048400 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250206205024/https://www.manilatimes.net/2025/02/03/regions/teacher-mother-crowned-mup-tacloban/2048400 |archive-date=6 Pebrero 2025 |access-date=2 Pebrero 2025 |website=The Manila Times |language=en}}</ref> |25 |[[Tacloban]] | |- |{{Flagicon image|Taguig City flag.png}} [[Taguig]] |{{sortname|Maria Katrina|Llegado|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=7 Pebrero 2025 |title=Katrina Llegado stages Miss Universe Philippines comeback |url=https://entertainment.inquirer.net/596513/katrina-llegado-stages-miss-universe-philippines-comeback |archive-url=https://web.archive.org/web/20250502020233/https://entertainment.inquirer.net/596513/katrina-llegado-stages-miss-universe-philippines-comeback |archive-date=2 Mayo 2025 |access-date=8 Pebrero 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> |27 |[[Taguig]] |Nagwaging Reina Hispanoamericana Filipinas 2019<ref>{{Cite web |last=Acar |first=Aedrianne |date=11 Pebrero 2020 |title=TRIVIA: Who is Reina Hispanoamericana 5th runner-up Katrina Llegado? |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/celebritylife/news/12149/trivia-who-is-reina-hispanoamericana-5th-runner-up-katrina-llegado/photo |archive-url=https://web.archive.org/web/20250221215336/https://www.gmanetwork.com/entertainment/celebritylife/news/12149/trivia-who-is-reina-hispanoamericana-5th-runner-up-katrina-llegado/photo |archive-date=21 Pebrero 2025 |access-date=7 Disyembre 2023 |website=GMA News Online |language=en}}</ref><br>''5th runner-up'' sa Reina Hispanoamericana 2019<ref>{{Cite web |last=Villano |first=Alexa |date=17 Setyembre 2019 |title=Who is Katrina Llegado, Reina Hispanoamericana Filipinas 2019? |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/240301-things-to-know-about-katrina-llegado/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250222225505/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/240301-things-to-know-about-katrina-llegado/ |archive-date=22 Pebrero 2025 |access-date=7 Disyembre 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref><br>''Second runner-up'' sa [[Miss Universe Philippines 2022]]<ref name=":92">{{Cite web |last=Bautista |first=Rafael |date=26 Abril 2022 |title=What You Need To Know About The Miss Universe Philippines 2022 Coronation Night |url=https://nylonmanila.com/what-to-know-about-miss-universe-philippines-2022-coronation-night/,%20https://nylonmanila.com/what-to-know-about-miss-universe-philippines-2022-coronation-night/ |access-date=31 Enero 2025 |website=Nylon Manila |language=en-US }}{{Dead link|date=Disyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |'''{{Flagicon image|Flag of Tandag, Surigao del Sur.png}}''' [[Tandag]] |{{sortname|Dañelle Ann|Catalan|nolink=1}}<ref name=":53" /> |25 |[[Tandag]] | |- |'''{{Flagicon image|Flag of the Province of Tarlac.svg}}''' [[Tarlac]] |{{sortname|Sasha Juli Belle|Lacuna|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=9 Marso 2024 |title=Binibining Kanlahi 2024 Sasha Juli Belle Lacuna 'destined for greatness' - Mayor Angeles |url=https://centralluzon.politiko.com.ph/2024/03/09/binibining-kanlahi-2024-sasha-juli-belle-lacuna-destined-for-greatness-mayor-angeles/social-snitch/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20241210205647/https://centralluzon.politiko.com.ph/2024/03/09/binibining-kanlahi-2024-sasha-juli-belle-lacuna-destined-for-greatness-mayor-angeles/social-snitch/ |archive-date=10 Disyembre 2024 |access-date=23 Mayo 2024 |website=Politiko |language=en-US}}</ref> |20 |[[Lungsod ng Tarlac]] |Nagwaging [[Binibining Pilipinas 2026|Binibining Pilipinas Globe 2026]]<ref>{{Cite web |last=Ranara |first=John Patrick Magno |date=19 Hulyo 2026 |title=Get to know Sasha-Juli Belle Lacuna, Binibining Pilipinas 2026 Globe |url=https://philstarlife.com/celebrity/857080-get-to-know-binibining-pilipinas-2026-globe? |access-date=1 Agosto 2026 |website=Philstar Life |language=en}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|Flag of Tuguegarao, Cagayan.png}}''' [[Tuguegarao]] |{{sortname|Thea Samantha|Lacanlalay|nolink=1}}<ref name=":53" /> |18 |[[Tuguegarao]] | |} == Mga tala == {{notelist}} == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Miss Universe Philippines}} jqqce12c9tt1yg3kyfo6rr7tmy84xth 0 330861 2218554 2210982 2026-08-02T02:55:42Z ~2026-42651-07 164780 /* Mga Himpilan ng VRN */ /*Vanguard Radio Network*/ 2218554 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = Vanguard Radio Network | logo = | type = [[:en:Private company|Pribado]] | industry = [[Mass media|Pagsasahimpapawid]] | foundation = 1961 | founder = Manuel Galvez Jr. | location = [[Mandaluyong]]| | key_people = {{Plainlist| *Noel C. Galvez<br><small>Presidente</small> *Joy Galvez-Dominado<br><small>Chairperson</small> }} | owner = | parent = | revenue = | net_income = | | num_employees = | homepage = {{url|bigsound.com}} }} Ang '''Vanguard Radio Network (VRN)''' ay isang kumpanyang pagsasahimpapawid. Ang opisina nito ay matatagpuan sa Rm. 614, Cityland Shaw Tower, St. Francis St. cor. Shaw Blvd., Ortigas Center, [[Mandaluyong]], at ang punong tanggapan nito ay matatagpuan sa Pan-Philippine Highway, Brgy. Sangitan East, [[Cabanatuan]]. Nagpapatakbo ang kumpanyang ito ng mga himpilan sa ilang lugar sa [[Luzon]] bilang '''Big Sound FM''' at '''Big Radio'''.<ref>{{Cite web |date=June 17, 1961 |title=Republic Act No. 3258 |url=https://thecorpusjuris.com/legislative/republic-acts/ra-no-3258.php |access-date=April 23, 2019 |website=The Corpus Juris}}</ref><ref>{{Cite web |title=Duterte OKs renewal of franchise to 3 broadcasting networks |url=https://news.mb.com.ph/2018/11/15/duterte-oks-renewal-of-franchise-to-3-broadcasting-networks/ |access-date=April 23, 2019 |website=[[Manila Bulletin]] |archive-date=Marso 28, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328031507/https://news.mb.com.ph/2018/11/15/duterte-oks-renewal-of-franchise-to-3-broadcasting-networks/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=KBP Members |url=http://www.kbp.org.ph/wp-content/uploads/2019/02/Vanguard-Radio-Network-Co.-Inc.jpg |access-date=April 23, 2019 |website=Kapisanan ng mga Brodkaster ng Pilipinas |archive-date=Hulyo 10, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190710092324/https://www.kbp.org.ph/wp-content/uploads/2019/02/Vanguard-Radio-Network-Co.-Inc.jpg |url-status=dead }}</ref> ==Mga Himpilan ng VRN== ===AM=== {| class="wikitable" |- ! Callsign ! Talapihitan ! Lakas ! Lokasyon ! Taong Pinag-arian |- | [[DZXO]] | 1188&nbsp;kHz | 5&nbsp;kW | [[Cabanatuan]] | rowspan="3"| 1969 |- | [[DWMG]] | 1395&nbsp;kHz | 5&nbsp;kW | [[Solano, Nueva Vizcaya|Solano]] |- | DZIN | 801&nbsp;kHz | 5&nbsp;kW | [[Alaminos, Pangasinan|Alaminos]] |- |} ===FM=== {| class="wikitable" |- ! Pangalan ! Callsign ! Talapihitan ! Lakas ! Lokasyon ! Taong Pinag-arian |- | Big Sound FM Cabanatuan | [[DWWG]] | 101.5&nbsp;MHz | 5&nbsp;kW | [[Cabanatuan]] | 1981 |- | Big Sound FM Solano | [[DWDC]] | 101.3&nbsp;MHz | 5&nbsp;kW | [[Solano, Nueva Vizcaya|Solano]] | 1988 |- | Big Sound FM Alaminos | DWOH | 103.5&nbsp;MHz | 5&nbsp;kW | [[Alaminos, Pangasinan|Alaminos]] | 1984 |- | Big Sound FM Tuguegarao | DWXY | 100.5&nbsp;MHz | 5&nbsp;kW | [[Tuguegarao]] | 1988 |- | Big Sound FM Cauayan | [[DWWC]] | 95.3&nbsp;MHz | 5&nbsp;kW | [[Cauayan, Isabela|Cauayan]] | 1983 |- | Big Sound FM Baguio | DWBG | 95.9&nbsp;MHz | 5&nbsp;kW | [[Baguio]] | 1994 |- | Big Sound FM La Union | DWAA | 105.5&nbsp;MHz | 5&nbsp;kW | [[San Fernando, La Union|San Fernando]] | 1983 |- | Big Radio Tagbilaran | DYVA | 88.7&nbsp;MHz | 5&nbsp;kW | [[Tagbilaran]] | 2015 |- | Big Radio Bongabon | {{N/A}} | 107.7&nbsp;MHz | 5&nbsp;kW | [[Bongabong, Oriental Mindoro|Bongabong]] | 2022 |- |} ===Mga dating Himpilan=== {| class="wikitable" |- ! Callsign ! Talapihitan ! Lokasyon ! Taong pinag-arian ! Kasalukuyang estado |- | DZYG | 1330&nbsp;kHz | [[Cabanatuan]] | 1961–1972 | Ipinasara noong [[Batas Militar]]. |- | [[DWNG]] | 97.5&nbsp;MHz | [[Lucena]] | 1997–2014 | Binili ng Southern Tagalog Sweet Life. Kasalukuyang nagsasahimapawid bilang Gospel Radio. |- | DWQU | 107.1&nbsp;MHz | [[Olongapo]] | 1995–2014 | Binili ng Bandera News Philippines. Kasalukuyan nagsasahimpapawid bilang Radyo Bandera. |- | [[DZLC]] | 98.5&nbsp;MHz | [[Lipa, Batangas|Lipa]] | 2019–2022 | Kasalukuyang nagsasahimapawid bilang Cool FM. |- |} == Pagtatalo sa Trademark == Noong Hulyo 2011, kinasuhan ng VRN si Manuelito F. Luzon, ang may-ari ng [[DWKY]] na nakabase sa Maynila (na gumamit ng tatak na "Big Radio"), ng kasong paglabag sa trademark. Ginamit ni Luzon ang nasabing brand nang walang pahintulot mula sa VRN, na may hawak sa nasabing brand kasama ng tatak na "Big Sound FM".<ref>{{Cite web |title=VANGUARD RADIO NETWORK CO. INC. vs. MANUELITO LUZON |url=https://www.federislaw.com.ph/wp-content/uploads/2014/10/VANGUARD-RADIO-NETWORK-CO.INC_.-vs.-MANUELITO-LUZON-IPC-NO.-14-2012-00319-August-29-2012.pdf |website=federislaw.com.ph |publisher=Intellectual Property Office of the Philippines}}</ref> Napagtibay ang kaso noong 2017, at nilabag ni Luzon ang Section 147 ng Intellectual Property Code of the Philippines.<ref>{{Cite web |title=VANGUARD RADIO NETWORK CO. INC. vs. MANUELITO LUZON |url=http://www.federislaw.com.ph/wp-content/uploads/2017/05/VANGUARD-RADIO-NETWORK-CO.INC_.-vs.-MANUELITO-LUZON-IPC-No.-14-2012-00071-April-07-2017.pdf |website=federislaw.com.ph |publisher=Intellectual Property Office of the Philippines}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Radyo sa Pilipinas}} [[Kategorya:Mga kompanyang pagsasahimpapawid ng Pilipinas]] fcjc3zauqfrjlnjvvuvmwdxoq9jlo5y 0 334071 2218603 2218163 2026-08-02T07:23:29Z Tabilay 153890 /* 2026 */ 2218603 wikitext text/x-wiki {{Infobox tennis biography |name = Alexandra Eala |image = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg |image_upright = .8 |caption = Si Eala sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya]] |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |birth_date = {{birth date and age|2005|5|23}} |birth_place = [[Lungsod Quezon]], Pilipinas |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = Marso 2020 |plays = Kaliwete (dalawahang-kamay na ''backhand'') |coach = Joan Bosch<br> Alexandro Viaene<br>Lluc Bauza (Tagasanay sa Kalakasan ng Katawan) |careerprizemoney = [[Dolyar ng Estados Unidos|US$]]2,649,015 |singlesrecord = {{tennis record|won=224|lost=135}} |singlestitles = 2 WTA 125, 5 ITF |highestsinglesranking = Blg. 28 (ika 13 ng Hulyo, 2026) |currentsinglesranking = Blg. 28 (ika 27 ng Hulyo, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=49|lost=49}} |doublestitles = 3 ITF |highestdoublesranking = Blg. 88 (ika 4 ng Mayo, 2026) |currentdoublesranking = Blg. 127 (ika 27 ng Hulyo, 2026) |updated = Hulyo 27, 2026 |AustralianOpenresult = 1R (2026) |FrenchOpenresult = 1R (2025,2026) |Wimbledonresult = 4R (2026) |USOpenresult = 2R (2025) |AustralianOpenDoublesresult = 1R (2026) |FrenchOpenDoublesresult = 2R (2025) |WimbledonDoublesresult = 1R (2025, 2026) | medaltemplates-expand = no | medaltemplates = {{MedalCountry |{{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[Palaro ng Timog Silangang Asya]]}} {{MedalGold | 2025 sa Taylandiya | Isahan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Koponan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Biyetnam | Isahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Koponan }} {{Medal|Sport|[[Palarong Asyano]]}} {{MedalBronze | 2022 sa Hangzhou | Isahan }} {{MedalBronze|2022 sa Hangzhou|Magkahalong dalawahan}} }} Si '''Alexandra "Alex" Maniego Eala'''{{Efn|1=Pagbigkas sa Filipino: /ɛˈjalɐ/, binibigkas bilang eh-YA-lah}} (isinilang Mayo 23, 2005 sa Lungsod ng Quezon) ay isang Pilipinang propesyonal na manlalaro ng tenis. Naabot niya ang ika-28 na ranggo sa mundo ayon sa WTA noong Hulyo 13 2026, ang pinakamataas para sa isang Pilipina.<ref name="NewCareerHigh">{{Cite web |last=Satumbaga-Villar |first=Kristel |date=July 13, 2026 |title=Alex Eala rises to career-high No. 28 in WTA rankings |url=https://mb.com.ph/2026/07/13/alex-eala-rises-to-career-high-no-28-in-wta-rankings?__cf_chl_rt_tk=Dop2eEd.kg1XALPQiAwED2dADNLCZdtYfiU.IJiQr4M-1784819067-1.0.1.1-6l7wcRi6ipstXmzYEa6aSdsRsPHh90CQzx_N5ta6Qos |access-date=July 13, 2026 |website=Manila Bulletin |language=en }}</ref> Nagwagi siya ng junior Grand Slam titles: doubles sa Australian Open 2020 at French Open 2021, at singles sa US Open 2022. Mayroon siyang limang singles at tatlong doubles na titulo sa ITF circuit, at mula 2025 hanggang 2026 ay nagtala ng mahahalagang tagumpay kabilang ang semifinal sa Miami Open, final sa Eastbourne Open, at dalawang WTA 125 championships. Nagsimula siya sa Grand Slam noong 2023, nakapasok sa main draw noong 2025, at ang pinakamagandang resulta niya ay ang ikaapat na round ng Wimbledon 2026. == Maagang yugto ng buhay == Si Alex Eala ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa Lungsod Quezon, kina Michael Eala, isang ehekutibo sa negosyo,<ref>{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |access-date=26 Marso 2026|language=en}}</ref> at Rosemarie Maniego-Eala, dating CFO ng Globe Telecom at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa Palaro ng Timog Silangang Asya 1985. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina Noli Eala, dating pinuno ng Philippine Sports Commission,<ref name="Philstar">{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=Agosto 28, 2025 |work=The Philippine Star |date=Marso 28, 2025|language=en}}</ref> at Rhett Eala, isang tagadisenyo ng moda.<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=GMA News |date=Abril 23, 2026|language=en}}</ref> Ang kanyang kapatid na si Michael Francis "Miko" Eala ay naglaro ng tenis para sa Penn State mula 2020 hanggang 2024.<ref>{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=Mayo 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=ABS-CBN News|language=en}}</ref> Nagsimula si Eala sa tenis sa edad na apat, ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang tagasanay.<ref>{{Cite web |date=Nobyembre 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa San Juan at Colegio San Agustin sa Makati, bago lumipat sa Rafa Nadal Academy sa Espanya, kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=ABS-CBN News |date=Oktubre 22, 2022|language=en}}</ref> == Estilo ng paglalaro == Si Eala ay kilala bilang isang agresibong baseliner na gumagamit ng malakas na forehand at matatag na two‑handed backhand upang kontrolin ang palitan.<ref>{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=Marso 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |access-date=Enero 24, 2026 |website=Tennis.com |language=en}}</ref> Ang kaliwang kamay na topspin niya ay nagtutulak sa bola nang malalim, at mahusay siya sa pagbabalik at sa hard court. Gayunman, nananatiling hamon ang kanyang serve na kulang sa bilis at pagkakaiba‑iba.<ref>{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=Enero 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |access-date=Enero 24, 2026 |website=ESPN |language=en}}</ref> Itinampok ng mga dating propesyonal gaya nina Greg Rusedski, Andrea Petkovic, at Martina Navratilova ang pangangailangan na palakasin at gawing mas maaasahan ang kanyang serve, kasabay ng mas matibay na kondisyon.<ref>{{Cite web |date=Marso 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=Marso 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}</ref> === Mga tagapagsanay === Sa kanyang paglalakbay bilang propesyonal na manlalaro, nakatrabaho ni Alexandra Eala ang iba’t ibang coach mula sa Rafa Nadal Academy at iba pang eksperto. Sa mga unang taon, si Daniel Gomez ang nagturo sa kanya ng konsistensi at pisikal na kondisyon.<ref name="Coach1">{{Cite news |last=Kapoor |first=Tanisha |date=March 23, 2025 |title=Who Is Alexandra Eala’s Coach? Everything You Need To Know About the WTA Icon’s Mentor |url=https://www.essentiallysports.com/atp-wta-tennis-news-who-is-alexandra-ealas-coach-everything-you-need-to-know-about-the-wta-icons-mentor/ |access-date=March 23, 2025 |website=EssentiallySports |language=en}}</ref> Pagkatapos, naging mentor niya si Joan Bosch na kasama niya sa mga kampanya sa Miami Open 2025 at Wimbledon 2026.<ref name="Coach2">{{Cite news |last=Montejo |first=Mark Rey |date=June 28, 2025 |title=Foreign coaches behind Eala’s growth |url=https://mb.com.ph/2025/06/28/foreign-coaches-behind-ealas-growth?__cf_chl_rt_tk=h6830ZiilmZaFQWHXQnFNCaobgPE3nX8lop2B9tu.3U-1785065660-1.0.1.1-bRlXf8mV7IqAxOV.h7VS.38cbyy9ztw1l1AkgvPdO5Y |access-date=June 28, 2025 |website=Manila Bulletin |language=en }}</ref><ref name="Coach3">{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=July 4, 2026 |title=Work never stops’ as Alex Eala braces for Iga Swiatek |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/4/-work-never-stops-as-alex-eala-braces-for-iga-swiatek-1740 |access-date=July 4, 2026}}</ref> Bago ang 2025 season, si Sandro Viaene ang namahala sa kanyang pre‑season training at paghahanda. Noong Miami Open 2025,<ref name="Coach2" /> sumali si Toni Nadal sa kanyang koponan at nagbigay ng mahalagang gabay mula sa karanasan niya bilang coach ni Rafael Nadal.<ref name="Coach1" /><ref name="Coach2" /> Sa Wimbledon 2026, nakatrabaho rin niya si Lluc Bauzá, isang fitness coach mula sa Rafa Nadal Academy, na tumulong sa kanyang pisikal na kondisyon.<ref name="Coach32">{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=July 4, 2026 |title=Work never stops’ as Alex Eala braces for Iga Swiatek |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/4/-work-never-stops-as-alex-eala-braces-for-iga-swiatek-1740 |access-date=July 4, 2026}}</ref> === Kagamitan === Si Eala ay gumagamit ng Babolat Pure Aero racket. Noong kabataan, ginamit niya ang bersyon ng 2016; sa US Open Juniors 2022, ang 2019 model; at mula 2023, ang Pure Aero 2023 na may mas siksik na string pattern at mas kontroladong pakiramdam.<ref name=":0">{{Cite web |last=Jonsson |first=Stefan |date=March 27, 2025 |title=Alexandra Eala's Racquet - Player Profile |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/pro-player-racquets/alexandra-ealas-racquet-player-profile/46135 |access-date=July 15, 2026 |website=Tennisnerd |language=en-US}}</ref> Ayon sa mga pagsusuri, ang Pure Aero 2023 ay nagbibigay ng mas mahusay na kontrol at spin, mas komportableng hawak, ngunit bahagyang mas kaunting lakas kumpara sa naunang mga modelo.<ref name=":0" /> == Karera == === Dyunyor === Bilang junior player, nakamit ni Alexandra Eala ang serye ng mahahalagang titulo sa pandaigdigang tennis. Noong 2013, naging kampeon siya sa 8-and-under division ng Little Mo International Tennis Grand Slam sa Estados Unidos.<ref>{{Cite news |date=January 12, 2014 |title=Eala siblings sizzle in Little Mo tennis |language=en-US |website=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/139387/eala-siblings-sizzle-in-little-mo-tennis |access-date=May 31, 2026}}</ref> Dalawang taon matapos nito, nagwagi siya sa Dubrovnik Dub Bowl para sa 11-and-under sa Croatia.<ref>{{Cite news |title=Dubrovnik Dub Bowl 2015 Recap |website=Dubrovnik Tennis Center |url=https://tenisdubrovnik.com/others/dubrovnik-dub-bowl-2015-recap/}}</ref> Noong 2018, gumawa siya ng kasaysayan bilang wild card champion sa Les Petits As – Le Mondial Lacoste sa Pransiya.<ref>{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov & Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As}}</ref> Noong 2019, napanalunan niya ang titulo sa dalawahan ng Orange Bowl kasama si Laskevich.<ref>{{Cite news |date=Disyembre 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217}}</ref> Noong 2020, nagwagi siya ng junior doubles sa Australian Open kasama si Nugroho.<ref>{{Cite news |date=January 31, 2020 |title=Alex Eala, Nugroho win Australian Open girls doubles title |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/250682-australian-open-junior-doubles-finals-game-results-alex-eala-priska-nugroho-january-31-2020/ }}</ref> Noong 2021, muling nakamit ang titulo sa French Open doubles kasama si Selekhmeteva,<ref>{{Cite news |date=Hunyo 12, 2021 |title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions}}</ref> at nagwagi rin ng isahan at dalawahan sa Trofeo Bonfiglio sa Milan.<ref>{{Cite news |last=Mina|first=Rosy|date=Hulyo 17, 2021|title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors|work=ABS CBN News|url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan|language=en}}</ref> Pinakamalaking tagumpay niya sa junior career ay noong 2022, nang maging unang Pilipinong nagwagi ng junior singles na Grand Slam sa US Open matapos talunin si Havlíčková sa final.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title |website=US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html}}</ref> <!-- === Propesyonal na karera === [[File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|thumb|Si Eala habang nagsasanay bilang paghahanda para sa US Open ng 2024.]] ==== 2020–2022 ==== Noong 2020, lumahok si Alexandra Eala sa limang torneo ng ITF sa isahan. Umabot siya sa ikalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir, habang nagtapos sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.<ref name="WTAEALAPROF">{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> Noong 2021, unang sumabak siya sa WTA Miami Open ngunit hindi nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto. Sa dalawahan, lumahok siya sa dalawang ITF torneo: ''quarterfinal'' sa W25 Madrid at ''final'' sa W25 Platja d’Aro.<ref name="WTAEALAPROF" /> Noong 2022, lumahok siya sa WTA Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika. Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng iba pang torneo. Sa dalawahan, nakapaglaro siya sa Miami 1000 at Madrid 1000, at sa ITF ay nagtala ng ''semifinal'' sa W25 Palma del Río at pitong ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo.<ref name="WTAEALAPROF" /> ==== 2023–2024 ==== Noong 2023, lumahok si Alexandra Eala sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng ilang WTA torneo gaya ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250, ngunit nakapasok bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000. Sa ITF, nakamit niya ang dalawang titulo (W15 Yecla at W25 Roehampton), at nagtala ng mga ''final'', ''semifinal'', at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, umabot siya sa apat na ''semifinal'' at apat na ''quarterfinal'' sa ITF at WTA, kabilang ang Monastir 250.<ref name="WTAEALAPROF" /> Noong 2024, hindi siya nakalusot sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam''. Ang pinakamagandang resulta niya ay ''quarterfinal'' sa Veneto 125. Sa WTA Tour, nagtala siya ng ikalawang yugto sa Miami 1000 at iba pang 125 torneo, ngunit natalo sa unang yugto ng ilang 1000, 500, at 250 na paligsahan. Sa ITF, nakamit niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz, bukod sa mga ''semifinal'' at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Canberra 125, limang ''quarterfinal'' sa mas mataas na antas, at tatlong titulo (W50 Pune, W75 Croissy-Beaubourg, W100 Vitoria-Gasteiz).<ref name="WTAEALAPROF" /> ==== 2025–2026 ==== Noong 2025, nakamit ni Alexandra Eala ang pinakamalaking tagumpay sa Miami 1000 kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Nakarating din siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250 at nakakuha ng unang panalo sa ''main draw'' ng US Open. Tinamo niya ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125. May ilang ''quarterfinal'' at ''semifinal'' na resulta sa iba’t ibang torneo, ngunit nabigo rin sa mga Grand Slam at ilang WTA 1000. Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto. Sa dalawahan, pinakamataas ang ''semifinal'' sa Guangzhou 250 at ''quarterfinal'' sa Italian 1000, bukod sa ikalawang yugto ng French Open.<ref name="WTAEALAPROF" /> Noong 2026, sinimulan niya ang ''season'' sa Auckland 250 na umabot sa ''semifinal'', ngunit natalo sa unang yugto ng Australian Open. Nagtala siya ng ''quarterfinal'' sa Philippines 125, Abu Dhabi 1000, at Dubai 1000, at umabot sa ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000. Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham, ''semifinal'' sa Berlin 500, at ika-apat na round ng Wimbledon matapos talunin si Świątek. Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Auckland 250 at Abu Dhabi 1000, ''quarterfinal'' sa Bad Homburg 500, at iba pang kampanya sa Grand Slam at WTA na nagtapos sa unang yugto.<ref name="WTAEALAPROF" /> Ang kanyang naging resulta sa Wimbledon ay nag-angat sa kanya sa pinakamataas na ranggo sa kanyang karera, na umabot sa ika-28 puwesto sa WTA singles rankings noong Hulyo 13, 2026.<ref name="Sengupta-2026">{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=July 13, 2026 |title=Alex Eala returns home with new career-high ranking |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-ranking-july-13-2026/ |access-date=July 13, 2026 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> --> === Propesyonal === Si Eala ay naging propesyonal noong 2020. Nagsimula siya sa ITF Women’s Circuit sa Spain at Tunisia.<ref name="WTA-profile2">{{Cite web|title=WTA: Alexandra Eala|url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala|access-date=25 March 2026|website=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> Noong 2021, nakuha niya ang kanyang unang singles title sa ITF W15 Manacor. <ref>{{cite web|date=January 5, 2021|title=Eala, 15, earns praise from Nadal after winning first ITF pro title|url=https://www.itftennis.com/en/news-and-media/articles/eala-15-earns-praise-from-nadal-after-winning-first-itf-pro-title/|website=ITF tennis|access-date=January 12, 2026}}</ref> Noong 2022, nagdagdag siya ng isa pang singles crown sa ITF W25 Chiang Rai. Umabot siya sa finals at semifinals ng W60 Madrid at Vitoria-Gasteiz.<ref name="ITFtitles">{{cite web|title=Eala ITF titles|url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/titles/#pprofile-info-tabs|website=ITF tennis|access-date=October 5, 2025}}</ref> Noong 2023, nanalo si Eala sa ITF W15 Yecla at ITF W25 Roehampton.<ref name="ITFtitles" /> Pumasok din siya sa qualifying draw ng Australian Open, na nagmarka ng kanyang unang pagsubok sa isang Grand Slam event.<ref name="WTA-profile2" /> Noong 2024, nakamit niya ang pinakamalaking ITF singles crown sa W100 Vitoria-Gasteiz. Nanalo rin siya ng tatlong doubles titles.<ref name="ITFtitles" /> Nagpatuloy siyang lumaban sa qualifiers sa Grand Slams.<ref name="WTA-profile2" /> ==== 2025 ==== Ang kanyang pag-usbong ay naganap noong 2025 sa WTA Tour. Umabot si Eala sa semifinal ng Miami Open. Nakapasok siya sa final ng Eastbourne Open. Nakuha niya ang kanyang unang WTA125 singles title sa Guadalajara. Ginawa niya ang Grand Slam main-draw singles debut sa French Open kung saan natalo siya sa unang round, umabot sa second round sa doubles, at nakarating din sa second round ng US Open.<ref name="WTA-profile2" /> ==== 2026 ==== Ang season ni Eala noong 2026 ay nagdala ng ilang mahahalagang tagumpay. Sa Wimbledon, tinalo niya si Świątek sa third round bago natalo kay Paolini sa fourth round, na nag-angat sa kanya sa career-high ranking na No. 28. Sa iba pang Grand Slam, nabigo siya sa unang round ng Australian Open sa parehong singles at doubles, maagang naalis sa French Open. Umabot siya sa third round ng Italian Open laban kay Rybakina.<ref name="WTA-profile2" /> <!-- Nakamit nya ang unang titulo sa WTA tour sa 2026 Washington DC Citi Open nung natlo nya si Jessica Pegula.--> Nanalo din siya ng ikalawang WTA 125 singles title sa Birmingham Open, matapos talunin si Bartůňková sa final. Sa Berlin Open, umabot siya sa semifinals matapos talunin sina Rybakina at Svitolina, bago natalo siya kay Nosková.<ref name="WTA-profile2" /> Sa matigas na korte, umabot siya sa fourth round ng Indian Wells at Miami Open, bago natalo kina Nosková at Muchová. Nakarating din siya sa quarterfinals ng Dubai Championships at Abu Dhabi Open.<ref name="WTA-profile2" /> Nagbukas ang taon sa pag-abot sa semifinals sa Auckland at quarterfinal sa Philippine Women’s Open.<ref name="WTA-profile2" /> == Ibang larangan == === Pambansang koponan === Kinatawan ni Alexandra Eala ang Pilipinas sa iba’t ibang pandaigdigang torneo. Noong 2021, nakakuha siya ng tatlong tansong medalya sa Palaro ng Timog Silangang Asya (isahan, koponan, at magkahalong dalawahan).<ref>{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=Mayo 20, 2022 |title=Si Alex Eala ay nakuntento sa tansong medalya sa women’s singles. |work=GMA News |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |access-date=Mayo 20, 2022|language=en}}</ref> Noong 2022, nagwagi siya ng dalawang tansong medalya sa Palarong Asyano (magkahalong dalawahan at isahang pangkababaihan).<ref>{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=Setyembre 29, 2023 |title=Si Alex Eala ay nakakuha ng ikalawang tansong medalya sa Palarong Asya kasama si Alcantara sa dalawan. |language=en-US |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |access-date=Setyembre 29, 2023}}</ref> Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan ng Pilipinas sa Billie Jean King Cup, kung saan nagtala sila ng 5–0 panalo na nagresulta sa promosyon sa pangalawang pangkat.<ref>{{cite news |last=Morales |first=Luisa |date=Disyembre 2, 2024 |title=Si Alex Eala ay nagagalak na pamunuan ang Team Philippines sa pag-angat sa BJK Cup sa Bahrain. |language=en |website=One Sports |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |access-date=Disyembre 2, 2024}}</ref> Noong 2025, sa Palaro ng Timog Silangang Asya, nakamit niya ang gintong medalya sa isahang pangkababaihan, at dalawang tansong medalya sa magkahalong dalawahan at koponan.<ref>{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Disyembre 18, 2025 |title=Si Alex Eala ay nagwagi ng gintong medalya sa tennis sa SEA Games, at tinapos ang mahabang tagtuyot para sa Pilipinas. |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |access-date=Disyembre 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> === Mga isponsorsip === Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[Globe Telecom]],<ref>{{Cite web |date=Hulyo 25, 2025 |title=Nagbubukas si Alex Eala Tungkol sa Buhay |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet|access-date=Hulyo 25, 2025|language=en}}</ref> at kalaunan ay nagkaroon ng mga pag-endorso mula sa Babolat, Nike, at [[Bangko ng Kapuluang Pilipinas|BPI]],<ref>{{Cite web|title=Si Alex Eala ay pumirma bilang pinakabagong endorser ng BPI.|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/|language=en}}</ref> bago naging tagapagsulong ng tatak ng [[Milo (inumin)|Milo]] noong 2026.<ref>{{Cite web |date=Pebrero 23, 2026 |title=Inilunsad ang MILO Active Pilipinas kasama si Eala bilang bagong ambassador. |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html|access-date=Pebrero 23, 2026|language=en}}</ref> === Pansariling buhay === Mahilig si Eala sa kaldereta bilang paboritong pagkain, at mas gusto niya ang matcha kaysa kape.<ref>{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=Pebrero 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala's Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}</ref> Marunong siyang magsalita ng Ingles, Kastila, at Tagalog, at paborito niyang torneo ang Wimbledon.<ref>{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=Hulyo 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=Hulyo 3, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> Itinuturing niya si Maria Sharapova at Rafael Nadal bilang impluwensiya.<ref>{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=Hulyo 19, 2025 |title=Sharapova's influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=Nobyembre 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Inquirer |language=en}}</ref> Ang kanyang tagumpay sa Miami Open noong 2025 ay nagpatibay sa kanyang reputasyon bilang isa sa mga kilalang atleta ng Pilipinas, at nakatulong sa pagpapalaganap ng kasikatan ng tenis sa bansa.<ref name="mo">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times |language=en}}</ref> === Mga parangal === [[Talaksan:Alexandra_Eala_and_Ambassador_Philippe_Lhuillier.jpg|thumb|Si Eala at si Philippe Lhuillier, Embahador ng Pilipinas sa Espanya, noong Abril 2025.]] [[File:2026-07-13 – President Marcos hails Alex Eala as PH tennis champion, vows full government support.jpg|thumb|Si [[Bongbong Marcos]] ay pinarangalan si Eala ng isang Presidential Citation noong Hulyo 2026.]] Nakatanggap si Alexandra Eala ng maraming parangal sa loob at labas ng bansa. Walong ulit siyang pinarangalan ng Philippine Sportswriters Association mula 2019 hanggang 2026 dahil sa kanyang natatanging tagumpay sa tenis.<ref>Dioquino, Delfin. "Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise." Rappler. Pebrero 17, 2026.</ref> Noong 2021, isinama siya ng Tatler Asia sa listahan ng Pinakamakapangyarihan sa Asya.<ref>"Tatler Asia's Most Influential: Philippines." Tatler Asia. 2021.</ref> Noong 2025, ginawaran siya ng Embahada ng Pilipinas sa Madrid ng Gantimpalang Tanglaw bilang pagkilala sa kanyang ambag sa ugnayan ng Pilipinas at Espanya.<ref>Castillejo, Dyan. "Tennis: Alex Eala honored by PH ambassador to Spain." ABS-CBN. Abril 28, 2025.</ref> Noong 2026, kinilala siya ng Forbes Asia sa listahang "30 Under 30 Asia" para sa Libangan at Palakasan dahil sa kanyang papel sa pag-angat ng Pilipinas sa pandaigdigang tenis.<ref>Watson, Rana Wehbe. "30 Under 30 Asia’s Next Icons." Forbes Asia. Mayo 27, 2026.</ref> Tumanggap siya ng Presidential Citation sa Malacañang Palace sa Maynila noong Hulyo 13, 2026, bilang pagkilala sa kanyang tagumpay sa Wimbledon.<ref>{{Cite news |last=Manahan |first=Jervis |date=Hulyo 13, 2026 |title=Ipinagkaloob ni Pangulong Marcos ang presidential citation sa Filipina tennis star na si Alex Eala |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/13/marcos-confers-presidential-citation-to-filipina-tennis-star-alex-eala-1942 |access-date=Hulyo 13, 2026}}</ref> == Mga tala == ==== Mga torneyong sinalihan ni Eala ==== Ito ang mga torneo na sinalihan ni Eala.<ref>{{Cite web |last=Teodoro Robert |first=Abilay |date=June 15, 2026 |title=Alex Eala Tournaments |url=https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches |access-date=June 15, 2026 |website=TV Philippines Wiki |language=en}}</ref> ==Mga pananda== {{noteslist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na link== * [https://www.instagram.com/alex.eala/ Pahinang opisyal ni Alex Eala sa Instagram] * [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Pahinang opisyal sa WTA ni Alex Eala] * [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Pahinang opisyal sa ITF Women’s World Tennis ni Alex Eala] * [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alex Eala sa Tennis Abstract] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches Mga listahan ng torneo ni Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] {{DEFAULTSORT:Eala, Alexandra}} [[Kategorya:Manlalaro ng tennis mula Pilipinas]] m8aqrqxg87bpo6bni75fyv8eq5ozd2w 2218604 2218603 2026-08-02T07:24:17Z Tabilay 153890 /* 2026 */ 2218604 wikitext text/x-wiki {{Infobox tennis biography |name = Alexandra Eala |image = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg |image_upright = .8 |caption = Si Eala sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya]] |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |birth_date = {{birth date and age|2005|5|23}} |birth_place = [[Lungsod Quezon]], Pilipinas |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = Marso 2020 |plays = Kaliwete (dalawahang-kamay na ''backhand'') |coach = Joan Bosch<br> Alexandro Viaene<br>Lluc Bauza (Tagasanay sa Kalakasan ng Katawan) |careerprizemoney = [[Dolyar ng Estados Unidos|US$]]2,649,015 |singlesrecord = {{tennis record|won=224|lost=135}} |singlestitles = 2 WTA 125, 5 ITF |highestsinglesranking = Blg. 28 (ika 13 ng Hulyo, 2026) |currentsinglesranking = Blg. 28 (ika 27 ng Hulyo, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=49|lost=49}} |doublestitles = 3 ITF |highestdoublesranking = Blg. 88 (ika 4 ng Mayo, 2026) |currentdoublesranking = Blg. 127 (ika 27 ng Hulyo, 2026) |updated = Hulyo 27, 2026 |AustralianOpenresult = 1R (2026) |FrenchOpenresult = 1R (2025,2026) |Wimbledonresult = 4R (2026) |USOpenresult = 2R (2025) |AustralianOpenDoublesresult = 1R (2026) |FrenchOpenDoublesresult = 2R (2025) |WimbledonDoublesresult = 1R (2025, 2026) | medaltemplates-expand = no | medaltemplates = {{MedalCountry |{{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[Palaro ng Timog Silangang Asya]]}} {{MedalGold | 2025 sa Taylandiya | Isahan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Koponan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Biyetnam | Isahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Koponan }} {{Medal|Sport|[[Palarong Asyano]]}} {{MedalBronze | 2022 sa Hangzhou | Isahan }} {{MedalBronze|2022 sa Hangzhou|Magkahalong dalawahan}} }} Si '''Alexandra "Alex" Maniego Eala'''{{Efn|1=Pagbigkas sa Filipino: /ɛˈjalɐ/, binibigkas bilang eh-YA-lah}} (isinilang Mayo 23, 2005 sa Lungsod ng Quezon) ay isang Pilipinang propesyonal na manlalaro ng tenis. Naabot niya ang ika-28 na ranggo sa mundo ayon sa WTA noong Hulyo 13 2026, ang pinakamataas para sa isang Pilipina.<ref name="NewCareerHigh">{{Cite web |last=Satumbaga-Villar |first=Kristel |date=July 13, 2026 |title=Alex Eala rises to career-high No. 28 in WTA rankings |url=https://mb.com.ph/2026/07/13/alex-eala-rises-to-career-high-no-28-in-wta-rankings?__cf_chl_rt_tk=Dop2eEd.kg1XALPQiAwED2dADNLCZdtYfiU.IJiQr4M-1784819067-1.0.1.1-6l7wcRi6ipstXmzYEa6aSdsRsPHh90CQzx_N5ta6Qos |access-date=July 13, 2026 |website=Manila Bulletin |language=en }}</ref> Nagwagi siya ng junior Grand Slam titles: doubles sa Australian Open 2020 at French Open 2021, at singles sa US Open 2022. Mayroon siyang limang singles at tatlong doubles na titulo sa ITF circuit, at mula 2025 hanggang 2026 ay nagtala ng mahahalagang tagumpay kabilang ang semifinal sa Miami Open, final sa Eastbourne Open, at dalawang WTA 125 championships. Nagsimula siya sa Grand Slam noong 2023, nakapasok sa main draw noong 2025, at ang pinakamagandang resulta niya ay ang ikaapat na round ng Wimbledon 2026. == Maagang yugto ng buhay == Si Alex Eala ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa Lungsod Quezon, kina Michael Eala, isang ehekutibo sa negosyo,<ref>{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |access-date=26 Marso 2026|language=en}}</ref> at Rosemarie Maniego-Eala, dating CFO ng Globe Telecom at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa Palaro ng Timog Silangang Asya 1985. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina Noli Eala, dating pinuno ng Philippine Sports Commission,<ref name="Philstar">{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=Agosto 28, 2025 |work=The Philippine Star |date=Marso 28, 2025|language=en}}</ref> at Rhett Eala, isang tagadisenyo ng moda.<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=GMA News |date=Abril 23, 2026|language=en}}</ref> Ang kanyang kapatid na si Michael Francis "Miko" Eala ay naglaro ng tenis para sa Penn State mula 2020 hanggang 2024.<ref>{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=Mayo 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=ABS-CBN News|language=en}}</ref> Nagsimula si Eala sa tenis sa edad na apat, ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang tagasanay.<ref>{{Cite web |date=Nobyembre 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa San Juan at Colegio San Agustin sa Makati, bago lumipat sa Rafa Nadal Academy sa Espanya, kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=ABS-CBN News |date=Oktubre 22, 2022|language=en}}</ref> == Estilo ng paglalaro == Si Eala ay kilala bilang isang agresibong baseliner na gumagamit ng malakas na forehand at matatag na two‑handed backhand upang kontrolin ang palitan.<ref>{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=Marso 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |access-date=Enero 24, 2026 |website=Tennis.com |language=en}}</ref> Ang kaliwang kamay na topspin niya ay nagtutulak sa bola nang malalim, at mahusay siya sa pagbabalik at sa hard court. Gayunman, nananatiling hamon ang kanyang serve na kulang sa bilis at pagkakaiba‑iba.<ref>{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=Enero 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |access-date=Enero 24, 2026 |website=ESPN |language=en}}</ref> Itinampok ng mga dating propesyonal gaya nina Greg Rusedski, Andrea Petkovic, at Martina Navratilova ang pangangailangan na palakasin at gawing mas maaasahan ang kanyang serve, kasabay ng mas matibay na kondisyon.<ref>{{Cite web |date=Marso 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=Marso 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}</ref> === Mga tagapagsanay === Sa kanyang paglalakbay bilang propesyonal na manlalaro, nakatrabaho ni Alexandra Eala ang iba’t ibang coach mula sa Rafa Nadal Academy at iba pang eksperto. Sa mga unang taon, si Daniel Gomez ang nagturo sa kanya ng konsistensi at pisikal na kondisyon.<ref name="Coach1">{{Cite news |last=Kapoor |first=Tanisha |date=March 23, 2025 |title=Who Is Alexandra Eala’s Coach? Everything You Need To Know About the WTA Icon’s Mentor |url=https://www.essentiallysports.com/atp-wta-tennis-news-who-is-alexandra-ealas-coach-everything-you-need-to-know-about-the-wta-icons-mentor/ |access-date=March 23, 2025 |website=EssentiallySports |language=en}}</ref> Pagkatapos, naging mentor niya si Joan Bosch na kasama niya sa mga kampanya sa Miami Open 2025 at Wimbledon 2026.<ref name="Coach2">{{Cite news |last=Montejo |first=Mark Rey |date=June 28, 2025 |title=Foreign coaches behind Eala’s growth |url=https://mb.com.ph/2025/06/28/foreign-coaches-behind-ealas-growth?__cf_chl_rt_tk=h6830ZiilmZaFQWHXQnFNCaobgPE3nX8lop2B9tu.3U-1785065660-1.0.1.1-bRlXf8mV7IqAxOV.h7VS.38cbyy9ztw1l1AkgvPdO5Y |access-date=June 28, 2025 |website=Manila Bulletin |language=en }}</ref><ref name="Coach3">{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=July 4, 2026 |title=Work never stops’ as Alex Eala braces for Iga Swiatek |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/4/-work-never-stops-as-alex-eala-braces-for-iga-swiatek-1740 |access-date=July 4, 2026}}</ref> Bago ang 2025 season, si Sandro Viaene ang namahala sa kanyang pre‑season training at paghahanda. Noong Miami Open 2025,<ref name="Coach2" /> sumali si Toni Nadal sa kanyang koponan at nagbigay ng mahalagang gabay mula sa karanasan niya bilang coach ni Rafael Nadal.<ref name="Coach1" /><ref name="Coach2" /> Sa Wimbledon 2026, nakatrabaho rin niya si Lluc Bauzá, isang fitness coach mula sa Rafa Nadal Academy, na tumulong sa kanyang pisikal na kondisyon.<ref name="Coach32">{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=July 4, 2026 |title=Work never stops’ as Alex Eala braces for Iga Swiatek |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/4/-work-never-stops-as-alex-eala-braces-for-iga-swiatek-1740 |access-date=July 4, 2026}}</ref> === Kagamitan === Si Eala ay gumagamit ng Babolat Pure Aero racket. Noong kabataan, ginamit niya ang bersyon ng 2016; sa US Open Juniors 2022, ang 2019 model; at mula 2023, ang Pure Aero 2023 na may mas siksik na string pattern at mas kontroladong pakiramdam.<ref name=":0">{{Cite web |last=Jonsson |first=Stefan |date=March 27, 2025 |title=Alexandra Eala's Racquet - Player Profile |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/pro-player-racquets/alexandra-ealas-racquet-player-profile/46135 |access-date=July 15, 2026 |website=Tennisnerd |language=en-US}}</ref> Ayon sa mga pagsusuri, ang Pure Aero 2023 ay nagbibigay ng mas mahusay na kontrol at spin, mas komportableng hawak, ngunit bahagyang mas kaunting lakas kumpara sa naunang mga modelo.<ref name=":0" /> == Karera == === Dyunyor === Bilang junior player, nakamit ni Alexandra Eala ang serye ng mahahalagang titulo sa pandaigdigang tennis. Noong 2013, naging kampeon siya sa 8-and-under division ng Little Mo International Tennis Grand Slam sa Estados Unidos.<ref>{{Cite news |date=January 12, 2014 |title=Eala siblings sizzle in Little Mo tennis |language=en-US |website=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/139387/eala-siblings-sizzle-in-little-mo-tennis |access-date=May 31, 2026}}</ref> Dalawang taon matapos nito, nagwagi siya sa Dubrovnik Dub Bowl para sa 11-and-under sa Croatia.<ref>{{Cite news |title=Dubrovnik Dub Bowl 2015 Recap |website=Dubrovnik Tennis Center |url=https://tenisdubrovnik.com/others/dubrovnik-dub-bowl-2015-recap/}}</ref> Noong 2018, gumawa siya ng kasaysayan bilang wild card champion sa Les Petits As – Le Mondial Lacoste sa Pransiya.<ref>{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov & Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As}}</ref> Noong 2019, napanalunan niya ang titulo sa dalawahan ng Orange Bowl kasama si Laskevich.<ref>{{Cite news |date=Disyembre 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217}}</ref> Noong 2020, nagwagi siya ng junior doubles sa Australian Open kasama si Nugroho.<ref>{{Cite news |date=January 31, 2020 |title=Alex Eala, Nugroho win Australian Open girls doubles title |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/250682-australian-open-junior-doubles-finals-game-results-alex-eala-priska-nugroho-january-31-2020/ }}</ref> Noong 2021, muling nakamit ang titulo sa French Open doubles kasama si Selekhmeteva,<ref>{{Cite news |date=Hunyo 12, 2021 |title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions}}</ref> at nagwagi rin ng isahan at dalawahan sa Trofeo Bonfiglio sa Milan.<ref>{{Cite news |last=Mina|first=Rosy|date=Hulyo 17, 2021|title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors|work=ABS CBN News|url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan|language=en}}</ref> Pinakamalaking tagumpay niya sa junior career ay noong 2022, nang maging unang Pilipinong nagwagi ng junior singles na Grand Slam sa US Open matapos talunin si Havlíčková sa final.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title |website=US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html}}</ref> <!-- === Propesyonal na karera === [[File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|thumb|Si Eala habang nagsasanay bilang paghahanda para sa US Open ng 2024.]] ==== 2020–2022 ==== Noong 2020, lumahok si Alexandra Eala sa limang torneo ng ITF sa isahan. Umabot siya sa ikalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir, habang nagtapos sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.<ref name="WTAEALAPROF">{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> Noong 2021, unang sumabak siya sa WTA Miami Open ngunit hindi nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto. Sa dalawahan, lumahok siya sa dalawang ITF torneo: ''quarterfinal'' sa W25 Madrid at ''final'' sa W25 Platja d’Aro.<ref name="WTAEALAPROF" /> Noong 2022, lumahok siya sa WTA Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika. Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng iba pang torneo. Sa dalawahan, nakapaglaro siya sa Miami 1000 at Madrid 1000, at sa ITF ay nagtala ng ''semifinal'' sa W25 Palma del Río at pitong ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo.<ref name="WTAEALAPROF" /> ==== 2023–2024 ==== Noong 2023, lumahok si Alexandra Eala sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng ilang WTA torneo gaya ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250, ngunit nakapasok bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000. Sa ITF, nakamit niya ang dalawang titulo (W15 Yecla at W25 Roehampton), at nagtala ng mga ''final'', ''semifinal'', at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, umabot siya sa apat na ''semifinal'' at apat na ''quarterfinal'' sa ITF at WTA, kabilang ang Monastir 250.<ref name="WTAEALAPROF" /> Noong 2024, hindi siya nakalusot sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam''. Ang pinakamagandang resulta niya ay ''quarterfinal'' sa Veneto 125. Sa WTA Tour, nagtala siya ng ikalawang yugto sa Miami 1000 at iba pang 125 torneo, ngunit natalo sa unang yugto ng ilang 1000, 500, at 250 na paligsahan. Sa ITF, nakamit niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz, bukod sa mga ''semifinal'' at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Canberra 125, limang ''quarterfinal'' sa mas mataas na antas, at tatlong titulo (W50 Pune, W75 Croissy-Beaubourg, W100 Vitoria-Gasteiz).<ref name="WTAEALAPROF" /> ==== 2025–2026 ==== Noong 2025, nakamit ni Alexandra Eala ang pinakamalaking tagumpay sa Miami 1000 kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Nakarating din siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250 at nakakuha ng unang panalo sa ''main draw'' ng US Open. Tinamo niya ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125. May ilang ''quarterfinal'' at ''semifinal'' na resulta sa iba’t ibang torneo, ngunit nabigo rin sa mga Grand Slam at ilang WTA 1000. Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto. Sa dalawahan, pinakamataas ang ''semifinal'' sa Guangzhou 250 at ''quarterfinal'' sa Italian 1000, bukod sa ikalawang yugto ng French Open.<ref name="WTAEALAPROF" /> Noong 2026, sinimulan niya ang ''season'' sa Auckland 250 na umabot sa ''semifinal'', ngunit natalo sa unang yugto ng Australian Open. Nagtala siya ng ''quarterfinal'' sa Philippines 125, Abu Dhabi 1000, at Dubai 1000, at umabot sa ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000. Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham, ''semifinal'' sa Berlin 500, at ika-apat na round ng Wimbledon matapos talunin si Świątek. Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Auckland 250 at Abu Dhabi 1000, ''quarterfinal'' sa Bad Homburg 500, at iba pang kampanya sa Grand Slam at WTA na nagtapos sa unang yugto.<ref name="WTAEALAPROF" /> Ang kanyang naging resulta sa Wimbledon ay nag-angat sa kanya sa pinakamataas na ranggo sa kanyang karera, na umabot sa ika-28 puwesto sa WTA singles rankings noong Hulyo 13, 2026.<ref name="Sengupta-2026">{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=July 13, 2026 |title=Alex Eala returns home with new career-high ranking |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-ranking-july-13-2026/ |access-date=July 13, 2026 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> --> === Propesyonal === Si Eala ay naging propesyonal noong 2020. Nagsimula siya sa ITF Women’s Circuit sa Spain at Tunisia.<ref name="WTA-profile2">{{Cite web|title=WTA: Alexandra Eala|url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala|access-date=25 March 2026|website=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> Noong 2021, nakuha niya ang kanyang unang singles title sa ITF W15 Manacor. <ref>{{cite web|date=January 5, 2021|title=Eala, 15, earns praise from Nadal after winning first ITF pro title|url=https://www.itftennis.com/en/news-and-media/articles/eala-15-earns-praise-from-nadal-after-winning-first-itf-pro-title/|website=ITF tennis|access-date=January 12, 2026}}</ref> Noong 2022, nagdagdag siya ng isa pang singles crown sa ITF W25 Chiang Rai. Umabot siya sa finals at semifinals ng W60 Madrid at Vitoria-Gasteiz.<ref name="ITFtitles">{{cite web|title=Eala ITF titles|url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/titles/#pprofile-info-tabs|website=ITF tennis|access-date=October 5, 2025}}</ref> Noong 2023, nanalo si Eala sa ITF W15 Yecla at ITF W25 Roehampton.<ref name="ITFtitles" /> Pumasok din siya sa qualifying draw ng Australian Open, na nagmarka ng kanyang unang pagsubok sa isang Grand Slam event.<ref name="WTA-profile2" /> Noong 2024, nakamit niya ang pinakamalaking ITF singles crown sa W100 Vitoria-Gasteiz. Nanalo rin siya ng tatlong doubles titles.<ref name="ITFtitles" /> Nagpatuloy siyang lumaban sa qualifiers sa Grand Slams.<ref name="WTA-profile2" /> ==== 2025 ==== Ang kanyang pag-usbong ay naganap noong 2025 sa WTA Tour. Umabot si Eala sa semifinal ng Miami Open. Nakapasok siya sa final ng Eastbourne Open. Nakuha niya ang kanyang unang WTA125 singles title sa Guadalajara. Ginawa niya ang Grand Slam main-draw singles debut sa French Open kung saan natalo siya sa unang round, umabot sa second round sa doubles, at nakarating din sa second round ng US Open.<ref name="WTA-profile2" /> ==== 2026 ==== Ang season ni Eala noong 2026 ay nagdala ng ilang mahahalagang tagumpay. Sa Wimbledon, tinalo niya si Świątek sa third round bago natalo kay Paolini sa fourth round, na nag-angat sa kanya sa career-high ranking na No. 28. Sa iba pang Grand Slam, nabigo siya sa unang round ng Australian Open sa parehong singles at doubles, maagang naalis sa French Open. Umabot siya sa third round ng Italian Open laban kay Rybakina.<ref name="WTA-profile2" /> Nakamit nya ang unang titulo sa WTA tour sa 2026 Washington DC Citi Open nung natlo nya si Jessica Pegula. Nanalo din siya ng ikalawang WTA 125 singles title sa Birmingham Open, matapos talunin si Bartůňková sa final. Sa Berlin Open, umabot siya sa semifinals matapos talunin sina Rybakina at Svitolina, bago natalo siya kay Nosková.<ref name="WTA-profile2" /> Sa matigas na korte, umabot siya sa fourth round ng Indian Wells at Miami Open, bago natalo kina Nosková at Muchová. Nakarating din siya sa quarterfinals ng Dubai Championships at Abu Dhabi Open.<ref name="WTA-profile2" /> Nagbukas ang taon sa pag-abot sa semifinals sa Auckland at quarterfinal sa Philippine Women’s Open.<ref name="WTA-profile2" /> == Ibang larangan == === Pambansang koponan === Kinatawan ni Alexandra Eala ang Pilipinas sa iba’t ibang pandaigdigang torneo. Noong 2021, nakakuha siya ng tatlong tansong medalya sa Palaro ng Timog Silangang Asya (isahan, koponan, at magkahalong dalawahan).<ref>{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=Mayo 20, 2022 |title=Si Alex Eala ay nakuntento sa tansong medalya sa women’s singles. |work=GMA News |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |access-date=Mayo 20, 2022|language=en}}</ref> Noong 2022, nagwagi siya ng dalawang tansong medalya sa Palarong Asyano (magkahalong dalawahan at isahang pangkababaihan).<ref>{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=Setyembre 29, 2023 |title=Si Alex Eala ay nakakuha ng ikalawang tansong medalya sa Palarong Asya kasama si Alcantara sa dalawan. |language=en-US |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |access-date=Setyembre 29, 2023}}</ref> Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan ng Pilipinas sa Billie Jean King Cup, kung saan nagtala sila ng 5–0 panalo na nagresulta sa promosyon sa pangalawang pangkat.<ref>{{cite news |last=Morales |first=Luisa |date=Disyembre 2, 2024 |title=Si Alex Eala ay nagagalak na pamunuan ang Team Philippines sa pag-angat sa BJK Cup sa Bahrain. |language=en |website=One Sports |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |access-date=Disyembre 2, 2024}}</ref> Noong 2025, sa Palaro ng Timog Silangang Asya, nakamit niya ang gintong medalya sa isahang pangkababaihan, at dalawang tansong medalya sa magkahalong dalawahan at koponan.<ref>{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Disyembre 18, 2025 |title=Si Alex Eala ay nagwagi ng gintong medalya sa tennis sa SEA Games, at tinapos ang mahabang tagtuyot para sa Pilipinas. |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |access-date=Disyembre 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> === Mga isponsorsip === Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[Globe Telecom]],<ref>{{Cite web |date=Hulyo 25, 2025 |title=Nagbubukas si Alex Eala Tungkol sa Buhay |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet|access-date=Hulyo 25, 2025|language=en}}</ref> at kalaunan ay nagkaroon ng mga pag-endorso mula sa Babolat, Nike, at [[Bangko ng Kapuluang Pilipinas|BPI]],<ref>{{Cite web|title=Si Alex Eala ay pumirma bilang pinakabagong endorser ng BPI.|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/|language=en}}</ref> bago naging tagapagsulong ng tatak ng [[Milo (inumin)|Milo]] noong 2026.<ref>{{Cite web |date=Pebrero 23, 2026 |title=Inilunsad ang MILO Active Pilipinas kasama si Eala bilang bagong ambassador. |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html|access-date=Pebrero 23, 2026|language=en}}</ref> === Pansariling buhay === Mahilig si Eala sa kaldereta bilang paboritong pagkain, at mas gusto niya ang matcha kaysa kape.<ref>{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=Pebrero 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala's Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}</ref> Marunong siyang magsalita ng Ingles, Kastila, at Tagalog, at paborito niyang torneo ang Wimbledon.<ref>{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=Hulyo 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=Hulyo 3, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> Itinuturing niya si Maria Sharapova at Rafael Nadal bilang impluwensiya.<ref>{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=Hulyo 19, 2025 |title=Sharapova's influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=Nobyembre 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Inquirer |language=en}}</ref> Ang kanyang tagumpay sa Miami Open noong 2025 ay nagpatibay sa kanyang reputasyon bilang isa sa mga kilalang atleta ng Pilipinas, at nakatulong sa pagpapalaganap ng kasikatan ng tenis sa bansa.<ref name="mo">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times |language=en}}</ref> === Mga parangal === [[Talaksan:Alexandra_Eala_and_Ambassador_Philippe_Lhuillier.jpg|thumb|Si Eala at si Philippe Lhuillier, Embahador ng Pilipinas sa Espanya, noong Abril 2025.]] [[File:2026-07-13 – President Marcos hails Alex Eala as PH tennis champion, vows full government support.jpg|thumb|Si [[Bongbong Marcos]] ay pinarangalan si Eala ng isang Presidential Citation noong Hulyo 2026.]] Nakatanggap si Alexandra Eala ng maraming parangal sa loob at labas ng bansa. Walong ulit siyang pinarangalan ng Philippine Sportswriters Association mula 2019 hanggang 2026 dahil sa kanyang natatanging tagumpay sa tenis.<ref>Dioquino, Delfin. "Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise." Rappler. Pebrero 17, 2026.</ref> Noong 2021, isinama siya ng Tatler Asia sa listahan ng Pinakamakapangyarihan sa Asya.<ref>"Tatler Asia's Most Influential: Philippines." Tatler Asia. 2021.</ref> Noong 2025, ginawaran siya ng Embahada ng Pilipinas sa Madrid ng Gantimpalang Tanglaw bilang pagkilala sa kanyang ambag sa ugnayan ng Pilipinas at Espanya.<ref>Castillejo, Dyan. "Tennis: Alex Eala honored by PH ambassador to Spain." ABS-CBN. Abril 28, 2025.</ref> Noong 2026, kinilala siya ng Forbes Asia sa listahang "30 Under 30 Asia" para sa Libangan at Palakasan dahil sa kanyang papel sa pag-angat ng Pilipinas sa pandaigdigang tenis.<ref>Watson, Rana Wehbe. "30 Under 30 Asia’s Next Icons." Forbes Asia. Mayo 27, 2026.</ref> Tumanggap siya ng Presidential Citation sa Malacañang Palace sa Maynila noong Hulyo 13, 2026, bilang pagkilala sa kanyang tagumpay sa Wimbledon.<ref>{{Cite news |last=Manahan |first=Jervis |date=Hulyo 13, 2026 |title=Ipinagkaloob ni Pangulong Marcos ang presidential citation sa Filipina tennis star na si Alex Eala |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/13/marcos-confers-presidential-citation-to-filipina-tennis-star-alex-eala-1942 |access-date=Hulyo 13, 2026}}</ref> == Mga tala == ==== Mga torneyong sinalihan ni Eala ==== Ito ang mga torneo na sinalihan ni Eala.<ref>{{Cite web |last=Teodoro Robert |first=Abilay |date=June 15, 2026 |title=Alex Eala Tournaments |url=https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches |access-date=June 15, 2026 |website=TV Philippines Wiki |language=en}}</ref> ==Mga pananda== {{noteslist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na link== * [https://www.instagram.com/alex.eala/ Pahinang opisyal ni Alex Eala sa Instagram] * [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Pahinang opisyal sa WTA ni Alex Eala] * [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Pahinang opisyal sa ITF Women’s World Tennis ni Alex Eala] * [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alex Eala sa Tennis Abstract] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches Mga listahan ng torneo ni Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] {{DEFAULTSORT:Eala, Alexandra}} [[Kategorya:Manlalaro ng tennis mula Pilipinas]] mae29cz8poedpnzr0sjdvua1s2wypfc 2218605 2218604 2026-08-02T07:24:58Z Tabilay 153890 /* 2026 */ 2218605 wikitext text/x-wiki {{Infobox tennis biography |name = Alexandra Eala |image = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg |image_upright = .8 |caption = Si Eala sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya]] |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |birth_date = {{birth date and age|2005|5|23}} |birth_place = [[Lungsod Quezon]], Pilipinas |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = Marso 2020 |plays = Kaliwete (dalawahang-kamay na ''backhand'') |coach = Joan Bosch<br> Alexandro Viaene<br>Lluc Bauza (Tagasanay sa Kalakasan ng Katawan) |careerprizemoney = [[Dolyar ng Estados Unidos|US$]]2,649,015 |singlesrecord = {{tennis record|won=224|lost=135}} |singlestitles = 2 WTA 125, 5 ITF |highestsinglesranking = Blg. 28 (ika 13 ng Hulyo, 2026) |currentsinglesranking = Blg. 28 (ika 27 ng Hulyo, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=49|lost=49}} |doublestitles = 3 ITF |highestdoublesranking = Blg. 88 (ika 4 ng Mayo, 2026) |currentdoublesranking = Blg. 127 (ika 27 ng Hulyo, 2026) |updated = Hulyo 27, 2026 |AustralianOpenresult = 1R (2026) |FrenchOpenresult = 1R (2025,2026) |Wimbledonresult = 4R (2026) |USOpenresult = 2R (2025) |AustralianOpenDoublesresult = 1R (2026) |FrenchOpenDoublesresult = 2R (2025) |WimbledonDoublesresult = 1R (2025, 2026) | medaltemplates-expand = no | medaltemplates = {{MedalCountry |{{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[Palaro ng Timog Silangang Asya]]}} {{MedalGold | 2025 sa Taylandiya | Isahan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Koponan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Biyetnam | Isahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Koponan }} {{Medal|Sport|[[Palarong Asyano]]}} {{MedalBronze | 2022 sa Hangzhou | Isahan }} {{MedalBronze|2022 sa Hangzhou|Magkahalong dalawahan}} }} Si '''Alexandra "Alex" Maniego Eala'''{{Efn|1=Pagbigkas sa Filipino: /ɛˈjalɐ/, binibigkas bilang eh-YA-lah}} (isinilang Mayo 23, 2005 sa Lungsod ng Quezon) ay isang Pilipinang propesyonal na manlalaro ng tenis. Naabot niya ang ika-28 na ranggo sa mundo ayon sa WTA noong Hulyo 13 2026, ang pinakamataas para sa isang Pilipina.<ref name="NewCareerHigh">{{Cite web |last=Satumbaga-Villar |first=Kristel |date=July 13, 2026 |title=Alex Eala rises to career-high No. 28 in WTA rankings |url=https://mb.com.ph/2026/07/13/alex-eala-rises-to-career-high-no-28-in-wta-rankings?__cf_chl_rt_tk=Dop2eEd.kg1XALPQiAwED2dADNLCZdtYfiU.IJiQr4M-1784819067-1.0.1.1-6l7wcRi6ipstXmzYEa6aSdsRsPHh90CQzx_N5ta6Qos |access-date=July 13, 2026 |website=Manila Bulletin |language=en }}</ref> Nagwagi siya ng junior Grand Slam titles: doubles sa Australian Open 2020 at French Open 2021, at singles sa US Open 2022. Mayroon siyang limang singles at tatlong doubles na titulo sa ITF circuit, at mula 2025 hanggang 2026 ay nagtala ng mahahalagang tagumpay kabilang ang semifinal sa Miami Open, final sa Eastbourne Open, at dalawang WTA 125 championships. Nagsimula siya sa Grand Slam noong 2023, nakapasok sa main draw noong 2025, at ang pinakamagandang resulta niya ay ang ikaapat na round ng Wimbledon 2026. == Maagang yugto ng buhay == Si Alex Eala ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa Lungsod Quezon, kina Michael Eala, isang ehekutibo sa negosyo,<ref>{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |access-date=26 Marso 2026|language=en}}</ref> at Rosemarie Maniego-Eala, dating CFO ng Globe Telecom at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa Palaro ng Timog Silangang Asya 1985. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina Noli Eala, dating pinuno ng Philippine Sports Commission,<ref name="Philstar">{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=Agosto 28, 2025 |work=The Philippine Star |date=Marso 28, 2025|language=en}}</ref> at Rhett Eala, isang tagadisenyo ng moda.<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=GMA News |date=Abril 23, 2026|language=en}}</ref> Ang kanyang kapatid na si Michael Francis "Miko" Eala ay naglaro ng tenis para sa Penn State mula 2020 hanggang 2024.<ref>{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=Mayo 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=ABS-CBN News|language=en}}</ref> Nagsimula si Eala sa tenis sa edad na apat, ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang tagasanay.<ref>{{Cite web |date=Nobyembre 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa San Juan at Colegio San Agustin sa Makati, bago lumipat sa Rafa Nadal Academy sa Espanya, kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=ABS-CBN News |date=Oktubre 22, 2022|language=en}}</ref> == Estilo ng paglalaro == Si Eala ay kilala bilang isang agresibong baseliner na gumagamit ng malakas na forehand at matatag na two‑handed backhand upang kontrolin ang palitan.<ref>{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=Marso 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |access-date=Enero 24, 2026 |website=Tennis.com |language=en}}</ref> Ang kaliwang kamay na topspin niya ay nagtutulak sa bola nang malalim, at mahusay siya sa pagbabalik at sa hard court. Gayunman, nananatiling hamon ang kanyang serve na kulang sa bilis at pagkakaiba‑iba.<ref>{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=Enero 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |access-date=Enero 24, 2026 |website=ESPN |language=en}}</ref> Itinampok ng mga dating propesyonal gaya nina Greg Rusedski, Andrea Petkovic, at Martina Navratilova ang pangangailangan na palakasin at gawing mas maaasahan ang kanyang serve, kasabay ng mas matibay na kondisyon.<ref>{{Cite web |date=Marso 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=Marso 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}</ref> === Mga tagapagsanay === Sa kanyang paglalakbay bilang propesyonal na manlalaro, nakatrabaho ni Alexandra Eala ang iba’t ibang coach mula sa Rafa Nadal Academy at iba pang eksperto. Sa mga unang taon, si Daniel Gomez ang nagturo sa kanya ng konsistensi at pisikal na kondisyon.<ref name="Coach1">{{Cite news |last=Kapoor |first=Tanisha |date=March 23, 2025 |title=Who Is Alexandra Eala’s Coach? Everything You Need To Know About the WTA Icon’s Mentor |url=https://www.essentiallysports.com/atp-wta-tennis-news-who-is-alexandra-ealas-coach-everything-you-need-to-know-about-the-wta-icons-mentor/ |access-date=March 23, 2025 |website=EssentiallySports |language=en}}</ref> Pagkatapos, naging mentor niya si Joan Bosch na kasama niya sa mga kampanya sa Miami Open 2025 at Wimbledon 2026.<ref name="Coach2">{{Cite news |last=Montejo |first=Mark Rey |date=June 28, 2025 |title=Foreign coaches behind Eala’s growth |url=https://mb.com.ph/2025/06/28/foreign-coaches-behind-ealas-growth?__cf_chl_rt_tk=h6830ZiilmZaFQWHXQnFNCaobgPE3nX8lop2B9tu.3U-1785065660-1.0.1.1-bRlXf8mV7IqAxOV.h7VS.38cbyy9ztw1l1AkgvPdO5Y |access-date=June 28, 2025 |website=Manila Bulletin |language=en }}</ref><ref name="Coach3">{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=July 4, 2026 |title=Work never stops’ as Alex Eala braces for Iga Swiatek |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/4/-work-never-stops-as-alex-eala-braces-for-iga-swiatek-1740 |access-date=July 4, 2026}}</ref> Bago ang 2025 season, si Sandro Viaene ang namahala sa kanyang pre‑season training at paghahanda. Noong Miami Open 2025,<ref name="Coach2" /> sumali si Toni Nadal sa kanyang koponan at nagbigay ng mahalagang gabay mula sa karanasan niya bilang coach ni Rafael Nadal.<ref name="Coach1" /><ref name="Coach2" /> Sa Wimbledon 2026, nakatrabaho rin niya si Lluc Bauzá, isang fitness coach mula sa Rafa Nadal Academy, na tumulong sa kanyang pisikal na kondisyon.<ref name="Coach32">{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=July 4, 2026 |title=Work never stops’ as Alex Eala braces for Iga Swiatek |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/4/-work-never-stops-as-alex-eala-braces-for-iga-swiatek-1740 |access-date=July 4, 2026}}</ref> === Kagamitan === Si Eala ay gumagamit ng Babolat Pure Aero racket. Noong kabataan, ginamit niya ang bersyon ng 2016; sa US Open Juniors 2022, ang 2019 model; at mula 2023, ang Pure Aero 2023 na may mas siksik na string pattern at mas kontroladong pakiramdam.<ref name=":0">{{Cite web |last=Jonsson |first=Stefan |date=March 27, 2025 |title=Alexandra Eala's Racquet - Player Profile |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/pro-player-racquets/alexandra-ealas-racquet-player-profile/46135 |access-date=July 15, 2026 |website=Tennisnerd |language=en-US}}</ref> Ayon sa mga pagsusuri, ang Pure Aero 2023 ay nagbibigay ng mas mahusay na kontrol at spin, mas komportableng hawak, ngunit bahagyang mas kaunting lakas kumpara sa naunang mga modelo.<ref name=":0" /> == Karera == === Dyunyor === Bilang junior player, nakamit ni Alexandra Eala ang serye ng mahahalagang titulo sa pandaigdigang tennis. Noong 2013, naging kampeon siya sa 8-and-under division ng Little Mo International Tennis Grand Slam sa Estados Unidos.<ref>{{Cite news |date=January 12, 2014 |title=Eala siblings sizzle in Little Mo tennis |language=en-US |website=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/139387/eala-siblings-sizzle-in-little-mo-tennis |access-date=May 31, 2026}}</ref> Dalawang taon matapos nito, nagwagi siya sa Dubrovnik Dub Bowl para sa 11-and-under sa Croatia.<ref>{{Cite news |title=Dubrovnik Dub Bowl 2015 Recap |website=Dubrovnik Tennis Center |url=https://tenisdubrovnik.com/others/dubrovnik-dub-bowl-2015-recap/}}</ref> Noong 2018, gumawa siya ng kasaysayan bilang wild card champion sa Les Petits As – Le Mondial Lacoste sa Pransiya.<ref>{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov & Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As}}</ref> Noong 2019, napanalunan niya ang titulo sa dalawahan ng Orange Bowl kasama si Laskevich.<ref>{{Cite news |date=Disyembre 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217}}</ref> Noong 2020, nagwagi siya ng junior doubles sa Australian Open kasama si Nugroho.<ref>{{Cite news |date=January 31, 2020 |title=Alex Eala, Nugroho win Australian Open girls doubles title |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/250682-australian-open-junior-doubles-finals-game-results-alex-eala-priska-nugroho-january-31-2020/ }}</ref> Noong 2021, muling nakamit ang titulo sa French Open doubles kasama si Selekhmeteva,<ref>{{Cite news |date=Hunyo 12, 2021 |title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions}}</ref> at nagwagi rin ng isahan at dalawahan sa Trofeo Bonfiglio sa Milan.<ref>{{Cite news |last=Mina|first=Rosy|date=Hulyo 17, 2021|title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors|work=ABS CBN News|url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan|language=en}}</ref> Pinakamalaking tagumpay niya sa junior career ay noong 2022, nang maging unang Pilipinong nagwagi ng junior singles na Grand Slam sa US Open matapos talunin si Havlíčková sa final.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title |website=US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html}}</ref> <!-- === Propesyonal na karera === [[File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|thumb|Si Eala habang nagsasanay bilang paghahanda para sa US Open ng 2024.]] ==== 2020–2022 ==== Noong 2020, lumahok si Alexandra Eala sa limang torneo ng ITF sa isahan. Umabot siya sa ikalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir, habang nagtapos sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.<ref name="WTAEALAPROF">{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> Noong 2021, unang sumabak siya sa WTA Miami Open ngunit hindi nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto. Sa dalawahan, lumahok siya sa dalawang ITF torneo: ''quarterfinal'' sa W25 Madrid at ''final'' sa W25 Platja d’Aro.<ref name="WTAEALAPROF" /> Noong 2022, lumahok siya sa WTA Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika. Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng iba pang torneo. Sa dalawahan, nakapaglaro siya sa Miami 1000 at Madrid 1000, at sa ITF ay nagtala ng ''semifinal'' sa W25 Palma del Río at pitong ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo.<ref name="WTAEALAPROF" /> ==== 2023–2024 ==== Noong 2023, lumahok si Alexandra Eala sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng ilang WTA torneo gaya ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250, ngunit nakapasok bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000. Sa ITF, nakamit niya ang dalawang titulo (W15 Yecla at W25 Roehampton), at nagtala ng mga ''final'', ''semifinal'', at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, umabot siya sa apat na ''semifinal'' at apat na ''quarterfinal'' sa ITF at WTA, kabilang ang Monastir 250.<ref name="WTAEALAPROF" /> Noong 2024, hindi siya nakalusot sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam''. Ang pinakamagandang resulta niya ay ''quarterfinal'' sa Veneto 125. Sa WTA Tour, nagtala siya ng ikalawang yugto sa Miami 1000 at iba pang 125 torneo, ngunit natalo sa unang yugto ng ilang 1000, 500, at 250 na paligsahan. Sa ITF, nakamit niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz, bukod sa mga ''semifinal'' at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Canberra 125, limang ''quarterfinal'' sa mas mataas na antas, at tatlong titulo (W50 Pune, W75 Croissy-Beaubourg, W100 Vitoria-Gasteiz).<ref name="WTAEALAPROF" /> ==== 2025–2026 ==== Noong 2025, nakamit ni Alexandra Eala ang pinakamalaking tagumpay sa Miami 1000 kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Nakarating din siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250 at nakakuha ng unang panalo sa ''main draw'' ng US Open. Tinamo niya ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125. May ilang ''quarterfinal'' at ''semifinal'' na resulta sa iba’t ibang torneo, ngunit nabigo rin sa mga Grand Slam at ilang WTA 1000. Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto. Sa dalawahan, pinakamataas ang ''semifinal'' sa Guangzhou 250 at ''quarterfinal'' sa Italian 1000, bukod sa ikalawang yugto ng French Open.<ref name="WTAEALAPROF" /> Noong 2026, sinimulan niya ang ''season'' sa Auckland 250 na umabot sa ''semifinal'', ngunit natalo sa unang yugto ng Australian Open. Nagtala siya ng ''quarterfinal'' sa Philippines 125, Abu Dhabi 1000, at Dubai 1000, at umabot sa ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000. Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham, ''semifinal'' sa Berlin 500, at ika-apat na round ng Wimbledon matapos talunin si Świątek. Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Auckland 250 at Abu Dhabi 1000, ''quarterfinal'' sa Bad Homburg 500, at iba pang kampanya sa Grand Slam at WTA na nagtapos sa unang yugto.<ref name="WTAEALAPROF" /> Ang kanyang naging resulta sa Wimbledon ay nag-angat sa kanya sa pinakamataas na ranggo sa kanyang karera, na umabot sa ika-28 puwesto sa WTA singles rankings noong Hulyo 13, 2026.<ref name="Sengupta-2026">{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=July 13, 2026 |title=Alex Eala returns home with new career-high ranking |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-ranking-july-13-2026/ |access-date=July 13, 2026 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> --> === Propesyonal === Si Eala ay naging propesyonal noong 2020. Nagsimula siya sa ITF Women’s Circuit sa Spain at Tunisia.<ref name="WTA-profile2">{{Cite web|title=WTA: Alexandra Eala|url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala|access-date=25 March 2026|website=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> Noong 2021, nakuha niya ang kanyang unang singles title sa ITF W15 Manacor. <ref>{{cite web|date=January 5, 2021|title=Eala, 15, earns praise from Nadal after winning first ITF pro title|url=https://www.itftennis.com/en/news-and-media/articles/eala-15-earns-praise-from-nadal-after-winning-first-itf-pro-title/|website=ITF tennis|access-date=January 12, 2026}}</ref> Noong 2022, nagdagdag siya ng isa pang singles crown sa ITF W25 Chiang Rai. Umabot siya sa finals at semifinals ng W60 Madrid at Vitoria-Gasteiz.<ref name="ITFtitles">{{cite web|title=Eala ITF titles|url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/titles/#pprofile-info-tabs|website=ITF tennis|access-date=October 5, 2025}}</ref> Noong 2023, nanalo si Eala sa ITF W15 Yecla at ITF W25 Roehampton.<ref name="ITFtitles" /> Pumasok din siya sa qualifying draw ng Australian Open, na nagmarka ng kanyang unang pagsubok sa isang Grand Slam event.<ref name="WTA-profile2" /> Noong 2024, nakamit niya ang pinakamalaking ITF singles crown sa W100 Vitoria-Gasteiz. Nanalo rin siya ng tatlong doubles titles.<ref name="ITFtitles" /> Nagpatuloy siyang lumaban sa qualifiers sa Grand Slams.<ref name="WTA-profile2" /> ==== 2025 ==== Ang kanyang pag-usbong ay naganap noong 2025 sa WTA Tour. Umabot si Eala sa semifinal ng Miami Open. Nakapasok siya sa final ng Eastbourne Open. Nakuha niya ang kanyang unang WTA125 singles title sa Guadalajara. Ginawa niya ang Grand Slam main-draw singles debut sa French Open kung saan natalo siya sa unang round, umabot sa second round sa doubles, at nakarating din sa second round ng US Open.<ref name="WTA-profile2" /> ==== 2026 ==== Ang season ni Eala noong 2026 ay nagdala ng ilang mahahalagang tagumpay. Sa Wimbledon, tinalo niya si Świątek sa third round bago natalo kay Paolini sa fourth round, na nag-angat sa kanya sa career-high ranking na No. 28. Sa iba pang Grand Slam, nabigo siya sa unang round ng Australian Open sa parehong singles at doubles, maagang naalis sa French Open. Umabot siya sa third round ng Italian Open laban kay Rybakina.<ref name="WTA-profile2" /> Nakamit nya ang unang titulo sa WTA tour sa 2026 Washington DC Citi Open nung natalo nya si Jessica Pegula. Nanalo din siya ng ikalawang WTA 125 singles title sa Birmingham Open, matapos talunin si Bartůňková sa final. Sa Berlin Open, umabot siya sa semifinals matapos talunin sina Rybakina at Svitolina, bago natalo siya kay Nosková.<ref name="WTA-profile2" /> Sa matigas na korte, umabot siya sa fourth round ng Indian Wells at Miami Open, bago natalo kina Nosková at Muchová. Nakarating din siya sa quarterfinals ng Dubai Championships at Abu Dhabi Open.<ref name="WTA-profile2" /> Nagbukas ang taon sa pag-abot sa semifinals sa Auckland at quarterfinal sa Philippine Women’s Open.<ref name="WTA-profile2" /> == Ibang larangan == === Pambansang koponan === Kinatawan ni Alexandra Eala ang Pilipinas sa iba’t ibang pandaigdigang torneo. Noong 2021, nakakuha siya ng tatlong tansong medalya sa Palaro ng Timog Silangang Asya (isahan, koponan, at magkahalong dalawahan).<ref>{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=Mayo 20, 2022 |title=Si Alex Eala ay nakuntento sa tansong medalya sa women’s singles. |work=GMA News |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |access-date=Mayo 20, 2022|language=en}}</ref> Noong 2022, nagwagi siya ng dalawang tansong medalya sa Palarong Asyano (magkahalong dalawahan at isahang pangkababaihan).<ref>{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=Setyembre 29, 2023 |title=Si Alex Eala ay nakakuha ng ikalawang tansong medalya sa Palarong Asya kasama si Alcantara sa dalawan. |language=en-US |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |access-date=Setyembre 29, 2023}}</ref> Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan ng Pilipinas sa Billie Jean King Cup, kung saan nagtala sila ng 5–0 panalo na nagresulta sa promosyon sa pangalawang pangkat.<ref>{{cite news |last=Morales |first=Luisa |date=Disyembre 2, 2024 |title=Si Alex Eala ay nagagalak na pamunuan ang Team Philippines sa pag-angat sa BJK Cup sa Bahrain. |language=en |website=One Sports |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |access-date=Disyembre 2, 2024}}</ref> Noong 2025, sa Palaro ng Timog Silangang Asya, nakamit niya ang gintong medalya sa isahang pangkababaihan, at dalawang tansong medalya sa magkahalong dalawahan at koponan.<ref>{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Disyembre 18, 2025 |title=Si Alex Eala ay nagwagi ng gintong medalya sa tennis sa SEA Games, at tinapos ang mahabang tagtuyot para sa Pilipinas. |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |access-date=Disyembre 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> === Mga isponsorsip === Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[Globe Telecom]],<ref>{{Cite web |date=Hulyo 25, 2025 |title=Nagbubukas si Alex Eala Tungkol sa Buhay |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet|access-date=Hulyo 25, 2025|language=en}}</ref> at kalaunan ay nagkaroon ng mga pag-endorso mula sa Babolat, Nike, at [[Bangko ng Kapuluang Pilipinas|BPI]],<ref>{{Cite web|title=Si Alex Eala ay pumirma bilang pinakabagong endorser ng BPI.|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/|language=en}}</ref> bago naging tagapagsulong ng tatak ng [[Milo (inumin)|Milo]] noong 2026.<ref>{{Cite web |date=Pebrero 23, 2026 |title=Inilunsad ang MILO Active Pilipinas kasama si Eala bilang bagong ambassador. |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html|access-date=Pebrero 23, 2026|language=en}}</ref> === Pansariling buhay === Mahilig si Eala sa kaldereta bilang paboritong pagkain, at mas gusto niya ang matcha kaysa kape.<ref>{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=Pebrero 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala's Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}</ref> Marunong siyang magsalita ng Ingles, Kastila, at Tagalog, at paborito niyang torneo ang Wimbledon.<ref>{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=Hulyo 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=Hulyo 3, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> Itinuturing niya si Maria Sharapova at Rafael Nadal bilang impluwensiya.<ref>{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=Hulyo 19, 2025 |title=Sharapova's influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=Nobyembre 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Inquirer |language=en}}</ref> Ang kanyang tagumpay sa Miami Open noong 2025 ay nagpatibay sa kanyang reputasyon bilang isa sa mga kilalang atleta ng Pilipinas, at nakatulong sa pagpapalaganap ng kasikatan ng tenis sa bansa.<ref name="mo">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times |language=en}}</ref> === Mga parangal === [[Talaksan:Alexandra_Eala_and_Ambassador_Philippe_Lhuillier.jpg|thumb|Si Eala at si Philippe Lhuillier, Embahador ng Pilipinas sa Espanya, noong Abril 2025.]] [[File:2026-07-13 – President Marcos hails Alex Eala as PH tennis champion, vows full government support.jpg|thumb|Si [[Bongbong Marcos]] ay pinarangalan si Eala ng isang Presidential Citation noong Hulyo 2026.]] Nakatanggap si Alexandra Eala ng maraming parangal sa loob at labas ng bansa. Walong ulit siyang pinarangalan ng Philippine Sportswriters Association mula 2019 hanggang 2026 dahil sa kanyang natatanging tagumpay sa tenis.<ref>Dioquino, Delfin. "Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise." Rappler. Pebrero 17, 2026.</ref> Noong 2021, isinama siya ng Tatler Asia sa listahan ng Pinakamakapangyarihan sa Asya.<ref>"Tatler Asia's Most Influential: Philippines." Tatler Asia. 2021.</ref> Noong 2025, ginawaran siya ng Embahada ng Pilipinas sa Madrid ng Gantimpalang Tanglaw bilang pagkilala sa kanyang ambag sa ugnayan ng Pilipinas at Espanya.<ref>Castillejo, Dyan. "Tennis: Alex Eala honored by PH ambassador to Spain." ABS-CBN. Abril 28, 2025.</ref> Noong 2026, kinilala siya ng Forbes Asia sa listahang "30 Under 30 Asia" para sa Libangan at Palakasan dahil sa kanyang papel sa pag-angat ng Pilipinas sa pandaigdigang tenis.<ref>Watson, Rana Wehbe. "30 Under 30 Asia’s Next Icons." Forbes Asia. Mayo 27, 2026.</ref> Tumanggap siya ng Presidential Citation sa Malacañang Palace sa Maynila noong Hulyo 13, 2026, bilang pagkilala sa kanyang tagumpay sa Wimbledon.<ref>{{Cite news |last=Manahan |first=Jervis |date=Hulyo 13, 2026 |title=Ipinagkaloob ni Pangulong Marcos ang presidential citation sa Filipina tennis star na si Alex Eala |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/13/marcos-confers-presidential-citation-to-filipina-tennis-star-alex-eala-1942 |access-date=Hulyo 13, 2026}}</ref> == Mga tala == ==== Mga torneyong sinalihan ni Eala ==== Ito ang mga torneo na sinalihan ni Eala.<ref>{{Cite web |last=Teodoro Robert |first=Abilay |date=June 15, 2026 |title=Alex Eala Tournaments |url=https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches |access-date=June 15, 2026 |website=TV Philippines Wiki |language=en}}</ref> ==Mga pananda== {{noteslist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na link== * [https://www.instagram.com/alex.eala/ Pahinang opisyal ni Alex Eala sa Instagram] * [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Pahinang opisyal sa WTA ni Alex Eala] * [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Pahinang opisyal sa ITF Women’s World Tennis ni Alex Eala] * [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alex Eala sa Tennis Abstract] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches Mga listahan ng torneo ni Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] {{DEFAULTSORT:Eala, Alexandra}} [[Kategorya:Manlalaro ng tennis mula Pilipinas]] oraw612h0nuxhorsur62vdr4xcopb0q 2218606 2218605 2026-08-02T07:26:06Z Tabilay 153890 /* */ 2218606 wikitext text/x-wiki {{Infobox tennis biography |name = Alexandra Eala |image = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg |image_upright = .8 |caption = Si Eala sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya]] |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |birth_date = {{birth date and age|2005|5|23}} |birth_place = [[Lungsod Quezon]], Pilipinas |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = Marso 2020 |plays = Kaliwete (dalawahang-kamay na ''backhand'') |coach = Joan Bosch<br> Alexandro Viaene<br>Lluc Bauza (Tagasanay sa Kalakasan ng Katawan) |careerprizemoney = [[Dolyar ng Estados Unidos|US$]]2,649,015 |singlesrecord = {{tennis record|won=224|lost=135}} |singlestitles = 2 WTA 125, 5 ITF |highestsinglesranking = Blg. 28 (ika 13 ng Hulyo, 2026) |currentsinglesranking = Blg. 28 (ika 27 ng Hulyo, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=49|lost=49}} |doublestitles = 3 ITF |highestdoublesranking = Blg. 88 (ika 4 ng Mayo, 2026) |currentdoublesranking = Blg. 127 (ika 27 ng Hulyo, 2026) |updated = Hulyo 27, 2026 |AustralianOpenresult = 1R (2026) |FrenchOpenresult = 1R (2025,2026) |Wimbledonresult = 4R (2026) |USOpenresult = 2R (2025) |AustralianOpenDoublesresult = 1R (2026) |FrenchOpenDoublesresult = 2R (2025) |WimbledonDoublesresult = 1R (2025, 2026) | medaltemplates-expand = no | medaltemplates = {{MedalCountry |{{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[Palaro ng Timog Silangang Asya]]}} {{MedalGold | 2025 sa Taylandiya | Isahan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Koponan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Biyetnam | Isahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Koponan }} {{Medal|Sport|[[Palarong Asyano]]}} {{MedalBronze | 2022 sa Hangzhou | Isahan }} {{MedalBronze|2022 sa Hangzhou|Magkahalong dalawahan}} }} Si '''Alexandra "Alex" Maniego Eala'''{{Efn|1=Pagbigkas sa Filipino: /ɛˈjalɐ/, binibigkas bilang eh-YA-lah}} (isinilang Mayo 23, 2005 sa Lungsod ng Quezon) ay isang Pilipinang propesyonal na manlalaro ng tenis. Naabot niya ang ika-20 na ranggo sa mundo ayon sa WTA noong Agosto 3 2026, ang pinakamataas para sa isang Pilipina. Nagwagi siya ng junior Grand Slam titles: doubles sa Australian Open 2020 at French Open 2021, at singles sa US Open 2022. Mayroon siyang limang singles at tatlong doubles na titulo sa ITF circuit, at mula 2025 hanggang 2026 ay nagtala ng mahahalagang tagumpay kabilang ang semifinal sa Miami Open, final sa Eastbourne Open, at dalawang WTA 125 championships. Nagsimula siya sa Grand Slam noong 2023, nakapasok sa main draw noong 2025, at ang pinakamagandang resulta niya ay ang ikaapat na round ng Wimbledon 2026. == Maagang yugto ng buhay == Si Alex Eala ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa Lungsod Quezon, kina Michael Eala, isang ehekutibo sa negosyo,<ref>{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |access-date=26 Marso 2026|language=en}}</ref> at Rosemarie Maniego-Eala, dating CFO ng Globe Telecom at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa Palaro ng Timog Silangang Asya 1985. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina Noli Eala, dating pinuno ng Philippine Sports Commission,<ref name="Philstar">{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=Agosto 28, 2025 |work=The Philippine Star |date=Marso 28, 2025|language=en}}</ref> at Rhett Eala, isang tagadisenyo ng moda.<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=GMA News |date=Abril 23, 2026|language=en}}</ref> Ang kanyang kapatid na si Michael Francis "Miko" Eala ay naglaro ng tenis para sa Penn State mula 2020 hanggang 2024.<ref>{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=Mayo 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=ABS-CBN News|language=en}}</ref> Nagsimula si Eala sa tenis sa edad na apat, ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang tagasanay.<ref>{{Cite web |date=Nobyembre 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa San Juan at Colegio San Agustin sa Makati, bago lumipat sa Rafa Nadal Academy sa Espanya, kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=ABS-CBN News |date=Oktubre 22, 2022|language=en}}</ref> == Estilo ng paglalaro == Si Eala ay kilala bilang isang agresibong baseliner na gumagamit ng malakas na forehand at matatag na two‑handed backhand upang kontrolin ang palitan.<ref>{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=Marso 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |access-date=Enero 24, 2026 |website=Tennis.com |language=en}}</ref> Ang kaliwang kamay na topspin niya ay nagtutulak sa bola nang malalim, at mahusay siya sa pagbabalik at sa hard court. Gayunman, nananatiling hamon ang kanyang serve na kulang sa bilis at pagkakaiba‑iba.<ref>{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=Enero 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |access-date=Enero 24, 2026 |website=ESPN |language=en}}</ref> Itinampok ng mga dating propesyonal gaya nina Greg Rusedski, Andrea Petkovic, at Martina Navratilova ang pangangailangan na palakasin at gawing mas maaasahan ang kanyang serve, kasabay ng mas matibay na kondisyon.<ref>{{Cite web |date=Marso 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=Marso 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}</ref> === Mga tagapagsanay === Sa kanyang paglalakbay bilang propesyonal na manlalaro, nakatrabaho ni Alexandra Eala ang iba’t ibang coach mula sa Rafa Nadal Academy at iba pang eksperto. Sa mga unang taon, si Daniel Gomez ang nagturo sa kanya ng konsistensi at pisikal na kondisyon.<ref name="Coach1">{{Cite news |last=Kapoor |first=Tanisha |date=March 23, 2025 |title=Who Is Alexandra Eala’s Coach? Everything You Need To Know About the WTA Icon’s Mentor |url=https://www.essentiallysports.com/atp-wta-tennis-news-who-is-alexandra-ealas-coach-everything-you-need-to-know-about-the-wta-icons-mentor/ |access-date=March 23, 2025 |website=EssentiallySports |language=en}}</ref> Pagkatapos, naging mentor niya si Joan Bosch na kasama niya sa mga kampanya sa Miami Open 2025 at Wimbledon 2026.<ref name="Coach2">{{Cite news |last=Montejo |first=Mark Rey |date=June 28, 2025 |title=Foreign coaches behind Eala’s growth |url=https://mb.com.ph/2025/06/28/foreign-coaches-behind-ealas-growth?__cf_chl_rt_tk=h6830ZiilmZaFQWHXQnFNCaobgPE3nX8lop2B9tu.3U-1785065660-1.0.1.1-bRlXf8mV7IqAxOV.h7VS.38cbyy9ztw1l1AkgvPdO5Y |access-date=June 28, 2025 |website=Manila Bulletin |language=en }}</ref><ref name="Coach3">{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=July 4, 2026 |title=Work never stops’ as Alex Eala braces for Iga Swiatek |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/4/-work-never-stops-as-alex-eala-braces-for-iga-swiatek-1740 |access-date=July 4, 2026}}</ref> Bago ang 2025 season, si Sandro Viaene ang namahala sa kanyang pre‑season training at paghahanda. Noong Miami Open 2025,<ref name="Coach2" /> sumali si Toni Nadal sa kanyang koponan at nagbigay ng mahalagang gabay mula sa karanasan niya bilang coach ni Rafael Nadal.<ref name="Coach1" /><ref name="Coach2" /> Sa Wimbledon 2026, nakatrabaho rin niya si Lluc Bauzá, isang fitness coach mula sa Rafa Nadal Academy, na tumulong sa kanyang pisikal na kondisyon.<ref name="Coach32">{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=July 4, 2026 |title=Work never stops’ as Alex Eala braces for Iga Swiatek |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/4/-work-never-stops-as-alex-eala-braces-for-iga-swiatek-1740 |access-date=July 4, 2026}}</ref> === Kagamitan === Si Eala ay gumagamit ng Babolat Pure Aero racket. Noong kabataan, ginamit niya ang bersyon ng 2016; sa US Open Juniors 2022, ang 2019 model; at mula 2023, ang Pure Aero 2023 na may mas siksik na string pattern at mas kontroladong pakiramdam.<ref name=":0">{{Cite web |last=Jonsson |first=Stefan |date=March 27, 2025 |title=Alexandra Eala's Racquet - Player Profile |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/pro-player-racquets/alexandra-ealas-racquet-player-profile/46135 |access-date=July 15, 2026 |website=Tennisnerd |language=en-US}}</ref> Ayon sa mga pagsusuri, ang Pure Aero 2023 ay nagbibigay ng mas mahusay na kontrol at spin, mas komportableng hawak, ngunit bahagyang mas kaunting lakas kumpara sa naunang mga modelo.<ref name=":0" /> == Karera == === Dyunyor === Bilang junior player, nakamit ni Alexandra Eala ang serye ng mahahalagang titulo sa pandaigdigang tennis. Noong 2013, naging kampeon siya sa 8-and-under division ng Little Mo International Tennis Grand Slam sa Estados Unidos.<ref>{{Cite news |date=January 12, 2014 |title=Eala siblings sizzle in Little Mo tennis |language=en-US |website=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/139387/eala-siblings-sizzle-in-little-mo-tennis |access-date=May 31, 2026}}</ref> Dalawang taon matapos nito, nagwagi siya sa Dubrovnik Dub Bowl para sa 11-and-under sa Croatia.<ref>{{Cite news |title=Dubrovnik Dub Bowl 2015 Recap |website=Dubrovnik Tennis Center |url=https://tenisdubrovnik.com/others/dubrovnik-dub-bowl-2015-recap/}}</ref> Noong 2018, gumawa siya ng kasaysayan bilang wild card champion sa Les Petits As – Le Mondial Lacoste sa Pransiya.<ref>{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov & Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As}}</ref> Noong 2019, napanalunan niya ang titulo sa dalawahan ng Orange Bowl kasama si Laskevich.<ref>{{Cite news |date=Disyembre 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217}}</ref> Noong 2020, nagwagi siya ng junior doubles sa Australian Open kasama si Nugroho.<ref>{{Cite news |date=January 31, 2020 |title=Alex Eala, Nugroho win Australian Open girls doubles title |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/250682-australian-open-junior-doubles-finals-game-results-alex-eala-priska-nugroho-january-31-2020/ }}</ref> Noong 2021, muling nakamit ang titulo sa French Open doubles kasama si Selekhmeteva,<ref>{{Cite news |date=Hunyo 12, 2021 |title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions}}</ref> at nagwagi rin ng isahan at dalawahan sa Trofeo Bonfiglio sa Milan.<ref>{{Cite news |last=Mina|first=Rosy|date=Hulyo 17, 2021|title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors|work=ABS CBN News|url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan|language=en}}</ref> Pinakamalaking tagumpay niya sa junior career ay noong 2022, nang maging unang Pilipinong nagwagi ng junior singles na Grand Slam sa US Open matapos talunin si Havlíčková sa final.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title |website=US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html}}</ref> <!-- === Propesyonal na karera === [[File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|thumb|Si Eala habang nagsasanay bilang paghahanda para sa US Open ng 2024.]] ==== 2020–2022 ==== Noong 2020, lumahok si Alexandra Eala sa limang torneo ng ITF sa isahan. Umabot siya sa ikalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir, habang nagtapos sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.<ref name="WTAEALAPROF">{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> Noong 2021, unang sumabak siya sa WTA Miami Open ngunit hindi nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto. Sa dalawahan, lumahok siya sa dalawang ITF torneo: ''quarterfinal'' sa W25 Madrid at ''final'' sa W25 Platja d’Aro.<ref name="WTAEALAPROF" /> Noong 2022, lumahok siya sa WTA Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika. Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng iba pang torneo. Sa dalawahan, nakapaglaro siya sa Miami 1000 at Madrid 1000, at sa ITF ay nagtala ng ''semifinal'' sa W25 Palma del Río at pitong ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo.<ref name="WTAEALAPROF" /> ==== 2023–2024 ==== Noong 2023, lumahok si Alexandra Eala sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng ilang WTA torneo gaya ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250, ngunit nakapasok bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000. Sa ITF, nakamit niya ang dalawang titulo (W15 Yecla at W25 Roehampton), at nagtala ng mga ''final'', ''semifinal'', at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, umabot siya sa apat na ''semifinal'' at apat na ''quarterfinal'' sa ITF at WTA, kabilang ang Monastir 250.<ref name="WTAEALAPROF" /> Noong 2024, hindi siya nakalusot sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam''. Ang pinakamagandang resulta niya ay ''quarterfinal'' sa Veneto 125. Sa WTA Tour, nagtala siya ng ikalawang yugto sa Miami 1000 at iba pang 125 torneo, ngunit natalo sa unang yugto ng ilang 1000, 500, at 250 na paligsahan. Sa ITF, nakamit niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz, bukod sa mga ''semifinal'' at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Canberra 125, limang ''quarterfinal'' sa mas mataas na antas, at tatlong titulo (W50 Pune, W75 Croissy-Beaubourg, W100 Vitoria-Gasteiz).<ref name="WTAEALAPROF" /> ==== 2025–2026 ==== Noong 2025, nakamit ni Alexandra Eala ang pinakamalaking tagumpay sa Miami 1000 kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Nakarating din siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250 at nakakuha ng unang panalo sa ''main draw'' ng US Open. Tinamo niya ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125. May ilang ''quarterfinal'' at ''semifinal'' na resulta sa iba’t ibang torneo, ngunit nabigo rin sa mga Grand Slam at ilang WTA 1000. Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto. Sa dalawahan, pinakamataas ang ''semifinal'' sa Guangzhou 250 at ''quarterfinal'' sa Italian 1000, bukod sa ikalawang yugto ng French Open.<ref name="WTAEALAPROF" /> Noong 2026, sinimulan niya ang ''season'' sa Auckland 250 na umabot sa ''semifinal'', ngunit natalo sa unang yugto ng Australian Open. Nagtala siya ng ''quarterfinal'' sa Philippines 125, Abu Dhabi 1000, at Dubai 1000, at umabot sa ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000. Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham, ''semifinal'' sa Berlin 500, at ika-apat na round ng Wimbledon matapos talunin si Świątek. Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Auckland 250 at Abu Dhabi 1000, ''quarterfinal'' sa Bad Homburg 500, at iba pang kampanya sa Grand Slam at WTA na nagtapos sa unang yugto.<ref name="WTAEALAPROF" /> Ang kanyang naging resulta sa Wimbledon ay nag-angat sa kanya sa pinakamataas na ranggo sa kanyang karera, na umabot sa ika-28 puwesto sa WTA singles rankings noong Hulyo 13, 2026.<ref name="Sengupta-2026">{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=July 13, 2026 |title=Alex Eala returns home with new career-high ranking |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-ranking-july-13-2026/ |access-date=July 13, 2026 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> --> === Propesyonal === Si Eala ay naging propesyonal noong 2020. Nagsimula siya sa ITF Women’s Circuit sa Spain at Tunisia.<ref name="WTA-profile2">{{Cite web|title=WTA: Alexandra Eala|url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala|access-date=25 March 2026|website=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> Noong 2021, nakuha niya ang kanyang unang singles title sa ITF W15 Manacor. <ref>{{cite web|date=January 5, 2021|title=Eala, 15, earns praise from Nadal after winning first ITF pro title|url=https://www.itftennis.com/en/news-and-media/articles/eala-15-earns-praise-from-nadal-after-winning-first-itf-pro-title/|website=ITF tennis|access-date=January 12, 2026}}</ref> Noong 2022, nagdagdag siya ng isa pang singles crown sa ITF W25 Chiang Rai. Umabot siya sa finals at semifinals ng W60 Madrid at Vitoria-Gasteiz.<ref name="ITFtitles">{{cite web|title=Eala ITF titles|url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/titles/#pprofile-info-tabs|website=ITF tennis|access-date=October 5, 2025}}</ref> Noong 2023, nanalo si Eala sa ITF W15 Yecla at ITF W25 Roehampton.<ref name="ITFtitles" /> Pumasok din siya sa qualifying draw ng Australian Open, na nagmarka ng kanyang unang pagsubok sa isang Grand Slam event.<ref name="WTA-profile2" /> Noong 2024, nakamit niya ang pinakamalaking ITF singles crown sa W100 Vitoria-Gasteiz. Nanalo rin siya ng tatlong doubles titles.<ref name="ITFtitles" /> Nagpatuloy siyang lumaban sa qualifiers sa Grand Slams.<ref name="WTA-profile2" /> ==== 2025 ==== Ang kanyang pag-usbong ay naganap noong 2025 sa WTA Tour. Umabot si Eala sa semifinal ng Miami Open. Nakapasok siya sa final ng Eastbourne Open. Nakuha niya ang kanyang unang WTA125 singles title sa Guadalajara. Ginawa niya ang Grand Slam main-draw singles debut sa French Open kung saan natalo siya sa unang round, umabot sa second round sa doubles, at nakarating din sa second round ng US Open.<ref name="WTA-profile2" /> ==== 2026 ==== Ang season ni Eala noong 2026 ay nagdala ng ilang mahahalagang tagumpay. Sa Wimbledon, tinalo niya si Świątek sa third round bago natalo kay Paolini sa fourth round, na nag-angat sa kanya sa career-high ranking na No. 28. Sa iba pang Grand Slam, nabigo siya sa unang round ng Australian Open sa parehong singles at doubles, maagang naalis sa French Open. Umabot siya sa third round ng Italian Open laban kay Rybakina.<ref name="WTA-profile2" /> Nakamit nya ang unang titulo sa WTA tour sa 2026 Washington DC Citi Open nung natalo nya si Jessica Pegula. Nanalo din siya ng ikalawang WTA 125 singles title sa Birmingham Open, matapos talunin si Bartůňková sa final. Sa Berlin Open, umabot siya sa semifinals matapos talunin sina Rybakina at Svitolina, bago natalo siya kay Nosková.<ref name="WTA-profile2" /> Sa matigas na korte, umabot siya sa fourth round ng Indian Wells at Miami Open, bago natalo kina Nosková at Muchová. Nakarating din siya sa quarterfinals ng Dubai Championships at Abu Dhabi Open.<ref name="WTA-profile2" /> Nagbukas ang taon sa pag-abot sa semifinals sa Auckland at quarterfinal sa Philippine Women’s Open.<ref name="WTA-profile2" /> == Ibang larangan == === Pambansang koponan === Kinatawan ni Alexandra Eala ang Pilipinas sa iba’t ibang pandaigdigang torneo. Noong 2021, nakakuha siya ng tatlong tansong medalya sa Palaro ng Timog Silangang Asya (isahan, koponan, at magkahalong dalawahan).<ref>{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=Mayo 20, 2022 |title=Si Alex Eala ay nakuntento sa tansong medalya sa women’s singles. |work=GMA News |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |access-date=Mayo 20, 2022|language=en}}</ref> Noong 2022, nagwagi siya ng dalawang tansong medalya sa Palarong Asyano (magkahalong dalawahan at isahang pangkababaihan).<ref>{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=Setyembre 29, 2023 |title=Si Alex Eala ay nakakuha ng ikalawang tansong medalya sa Palarong Asya kasama si Alcantara sa dalawan. |language=en-US |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |access-date=Setyembre 29, 2023}}</ref> Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan ng Pilipinas sa Billie Jean King Cup, kung saan nagtala sila ng 5–0 panalo na nagresulta sa promosyon sa pangalawang pangkat.<ref>{{cite news |last=Morales |first=Luisa |date=Disyembre 2, 2024 |title=Si Alex Eala ay nagagalak na pamunuan ang Team Philippines sa pag-angat sa BJK Cup sa Bahrain. |language=en |website=One Sports |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |access-date=Disyembre 2, 2024}}</ref> Noong 2025, sa Palaro ng Timog Silangang Asya, nakamit niya ang gintong medalya sa isahang pangkababaihan, at dalawang tansong medalya sa magkahalong dalawahan at koponan.<ref>{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Disyembre 18, 2025 |title=Si Alex Eala ay nagwagi ng gintong medalya sa tennis sa SEA Games, at tinapos ang mahabang tagtuyot para sa Pilipinas. |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |access-date=Disyembre 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> === Mga isponsorsip === Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[Globe Telecom]],<ref>{{Cite web |date=Hulyo 25, 2025 |title=Nagbubukas si Alex Eala Tungkol sa Buhay |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet|access-date=Hulyo 25, 2025|language=en}}</ref> at kalaunan ay nagkaroon ng mga pag-endorso mula sa Babolat, Nike, at [[Bangko ng Kapuluang Pilipinas|BPI]],<ref>{{Cite web|title=Si Alex Eala ay pumirma bilang pinakabagong endorser ng BPI.|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/|language=en}}</ref> bago naging tagapagsulong ng tatak ng [[Milo (inumin)|Milo]] noong 2026.<ref>{{Cite web |date=Pebrero 23, 2026 |title=Inilunsad ang MILO Active Pilipinas kasama si Eala bilang bagong ambassador. |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html|access-date=Pebrero 23, 2026|language=en}}</ref> === Pansariling buhay === Mahilig si Eala sa kaldereta bilang paboritong pagkain, at mas gusto niya ang matcha kaysa kape.<ref>{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=Pebrero 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala's Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}</ref> Marunong siyang magsalita ng Ingles, Kastila, at Tagalog, at paborito niyang torneo ang Wimbledon.<ref>{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=Hulyo 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=Hulyo 3, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> Itinuturing niya si Maria Sharapova at Rafael Nadal bilang impluwensiya.<ref>{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=Hulyo 19, 2025 |title=Sharapova's influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=Nobyembre 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Inquirer |language=en}}</ref> Ang kanyang tagumpay sa Miami Open noong 2025 ay nagpatibay sa kanyang reputasyon bilang isa sa mga kilalang atleta ng Pilipinas, at nakatulong sa pagpapalaganap ng kasikatan ng tenis sa bansa.<ref name="mo">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times |language=en}}</ref> === Mga parangal === [[Talaksan:Alexandra_Eala_and_Ambassador_Philippe_Lhuillier.jpg|thumb|Si Eala at si Philippe Lhuillier, Embahador ng Pilipinas sa Espanya, noong Abril 2025.]] [[File:2026-07-13 – President Marcos hails Alex Eala as PH tennis champion, vows full government support.jpg|thumb|Si [[Bongbong Marcos]] ay pinarangalan si Eala ng isang Presidential Citation noong Hulyo 2026.]] Nakatanggap si Alexandra Eala ng maraming parangal sa loob at labas ng bansa. Walong ulit siyang pinarangalan ng Philippine Sportswriters Association mula 2019 hanggang 2026 dahil sa kanyang natatanging tagumpay sa tenis.<ref>Dioquino, Delfin. "Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise." Rappler. Pebrero 17, 2026.</ref> Noong 2021, isinama siya ng Tatler Asia sa listahan ng Pinakamakapangyarihan sa Asya.<ref>"Tatler Asia's Most Influential: Philippines." Tatler Asia. 2021.</ref> Noong 2025, ginawaran siya ng Embahada ng Pilipinas sa Madrid ng Gantimpalang Tanglaw bilang pagkilala sa kanyang ambag sa ugnayan ng Pilipinas at Espanya.<ref>Castillejo, Dyan. "Tennis: Alex Eala honored by PH ambassador to Spain." ABS-CBN. Abril 28, 2025.</ref> Noong 2026, kinilala siya ng Forbes Asia sa listahang "30 Under 30 Asia" para sa Libangan at Palakasan dahil sa kanyang papel sa pag-angat ng Pilipinas sa pandaigdigang tenis.<ref>Watson, Rana Wehbe. "30 Under 30 Asia’s Next Icons." Forbes Asia. Mayo 27, 2026.</ref> Tumanggap siya ng Presidential Citation sa Malacañang Palace sa Maynila noong Hulyo 13, 2026, bilang pagkilala sa kanyang tagumpay sa Wimbledon.<ref>{{Cite news |last=Manahan |first=Jervis |date=Hulyo 13, 2026 |title=Ipinagkaloob ni Pangulong Marcos ang presidential citation sa Filipina tennis star na si Alex Eala |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/13/marcos-confers-presidential-citation-to-filipina-tennis-star-alex-eala-1942 |access-date=Hulyo 13, 2026}}</ref> == Mga tala == ==== Mga torneyong sinalihan ni Eala ==== Ito ang mga torneo na sinalihan ni Eala.<ref>{{Cite web |last=Teodoro Robert |first=Abilay |date=June 15, 2026 |title=Alex Eala Tournaments |url=https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches |access-date=June 15, 2026 |website=TV Philippines Wiki |language=en}}</ref> ==Mga pananda== {{noteslist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na link== * [https://www.instagram.com/alex.eala/ Pahinang opisyal ni Alex Eala sa Instagram] * [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Pahinang opisyal sa WTA ni Alex Eala] * [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Pahinang opisyal sa ITF Women’s World Tennis ni Alex Eala] * [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alex Eala sa Tennis Abstract] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches Mga listahan ng torneo ni Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] {{DEFAULTSORT:Eala, Alexandra}} [[Kategorya:Manlalaro ng tennis mula Pilipinas]] actc7222ohbmtqd1gadv590p8uhnyyg 2218622 2218606 2026-08-02T08:14:09Z Tabilay 153890 2218622 wikitext text/x-wiki {{Infobox tennis biography |name = Alexandra Eala |image = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg |image_upright = .8 |caption = Si Eala sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya]] |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |birth_date = {{birth date and age|2005|5|23}} |birth_place = [[Lungsod Quezon]], Pilipinas |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = Marso 2020 |plays = Kaliwete (dalawahang-kamay na ''backhand'') |coach = Joan Bosch<br> Alexandro Viaene<br>Lluc Bauza (Tagasanay sa Kalakasan ng Katawan) |careerprizemoney = [[Dolyar ng Estados Unidos|US$]]2,649,015 |singlesrecord = {{tennis record|won=224|lost=135}} |singlestitles = 2 WTA 125, 5 ITF |highestsinglesranking = Blg. 28 (ika 13 ng Hulyo, 2026) |currentsinglesranking = Blg. 28 (ika 27 ng Hulyo, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=49|lost=49}} |doublestitles = 3 ITF |highestdoublesranking = Blg. 88 (ika 4 ng Mayo, 2026) |currentdoublesranking = Blg. 127 (ika 27 ng Hulyo, 2026) |updated = Hulyo 27, 2026 |AustralianOpenresult = 1R (2026) |FrenchOpenresult = 1R (2025,2026) |Wimbledonresult = 4R (2026) |USOpenresult = 2R (2025) |AustralianOpenDoublesresult = 1R (2026) |FrenchOpenDoublesresult = 2R (2025) |WimbledonDoublesresult = 1R (2025, 2026) | medaltemplates-expand = no | medaltemplates = {{MedalCountry |{{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[Palaro ng Timog Silangang Asya]]}} {{MedalGold | 2025 sa Taylandiya | Isahan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Koponan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Biyetnam | Isahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Koponan }} {{Medal|Sport|[[Palarong Asyano]]}} {{MedalBronze | 2022 sa Hangzhou | Isahan }} {{MedalBronze|2022 sa Hangzhou|Magkahalong dalawahan}} }} Si '''Alexandra "Alex" Maniego Eala'''{{Efn|1=Pagbigkas sa Filipino: /ɛˈjalɐ/, binibigkas bilang eh-YA-lah}} (isinilang Mayo 23, 2005 sa Lungsod ng Quezon) ay isang Pilipinang propesyonal na manlalaro ng tenis. Naabot niya ang ika-20 na ranggo sa mundo ayon sa WTA noong Agosto 3 2026, ang pinakamataas para sa isang Pilipina. Nagwagi siya ng junior Grand Slam titles: doubles sa Australian Open 2020 at French Open 2021, at singles sa US Open 2022. Mayroon siyang limang titulo sa singles at tatlong titulo sa doubles sa ITF circuit. Mula 2025 hanggang 2026, nagtala siya ng mahahalagang tagumpay kabilang ang pagpasok sa semifinal ng Miami Open, final ng Eastbourne Open, isang WTA 500 sa Washington DC, at dalawang WTA 125 na titulo sa Guadalajara at Birmingham. Nagsimula siya sa Grand Slam noong 2023, nakapasok sa main draw noong 2025, at ang pinakamagandang resulta niya ay ang ikaapat na round ng Wimbledon 2026. == Maagang yugto ng buhay == Si Alex Eala ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa Lungsod Quezon, kina Michael Eala, isang ehekutibo sa negosyo,<ref>{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |access-date=26 Marso 2026|language=en}}</ref> at Rosemarie Maniego-Eala, dating CFO ng Globe Telecom at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa Palaro ng Timog Silangang Asya 1985. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina Noli Eala, dating pinuno ng Philippine Sports Commission,<ref name="Philstar">{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=Agosto 28, 2025 |work=The Philippine Star |date=Marso 28, 2025|language=en}}</ref> at Rhett Eala, isang tagadisenyo ng moda.<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=GMA News |date=Abril 23, 2026|language=en}}</ref> Ang kanyang kapatid na si Michael Francis "Miko" Eala ay naglaro ng tenis para sa Penn State mula 2020 hanggang 2024.<ref>{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=Mayo 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=ABS-CBN News|language=en}}</ref> Nagsimula si Eala sa tenis sa edad na apat, ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang tagasanay.<ref>{{Cite web |date=Nobyembre 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa San Juan at Colegio San Agustin sa Makati, bago lumipat sa Rafa Nadal Academy sa Espanya, kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=ABS-CBN News |date=Oktubre 22, 2022|language=en}}</ref> == Estilo ng paglalaro == Si Eala ay kilala bilang isang agresibong baseliner na gumagamit ng malakas na forehand at matatag na two‑handed backhand upang kontrolin ang palitan.<ref>{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=Marso 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |access-date=Enero 24, 2026 |website=Tennis.com |language=en}}</ref> Ang kaliwang kamay na topspin niya ay nagtutulak sa bola nang malalim, at mahusay siya sa pagbabalik at sa hard court. Gayunman, nananatiling hamon ang kanyang serve na kulang sa bilis at pagkakaiba‑iba.<ref>{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=Enero 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |access-date=Enero 24, 2026 |website=ESPN |language=en}}</ref> Itinampok ng mga dating propesyonal gaya nina Greg Rusedski, Andrea Petkovic, at Martina Navratilova ang pangangailangan na palakasin at gawing mas maaasahan ang kanyang serve, kasabay ng mas matibay na kondisyon.<ref>{{Cite web |date=Marso 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=Marso 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}</ref> === Mga tagapagsanay === Sa kanyang paglalakbay bilang propesyonal na manlalaro, nakatrabaho ni Alexandra Eala ang iba’t ibang coach mula sa Rafa Nadal Academy at iba pang eksperto. Sa mga unang taon, si Daniel Gomez ang nagturo sa kanya ng konsistensi at pisikal na kondisyon.<ref name="Coach1">{{Cite news |last=Kapoor |first=Tanisha |date=March 23, 2025 |title=Who Is Alexandra Eala’s Coach? Everything You Need To Know About the WTA Icon’s Mentor |url=https://www.essentiallysports.com/atp-wta-tennis-news-who-is-alexandra-ealas-coach-everything-you-need-to-know-about-the-wta-icons-mentor/ |access-date=March 23, 2025 |website=EssentiallySports |language=en}}</ref> Pagkatapos, naging mentor niya si Joan Bosch na kasama niya sa mga kampanya sa Miami Open 2025 at Wimbledon 2026.<ref name="Coach2">{{Cite news |last=Montejo |first=Mark Rey |date=June 28, 2025 |title=Foreign coaches behind Eala’s growth |url=https://mb.com.ph/2025/06/28/foreign-coaches-behind-ealas-growth?__cf_chl_rt_tk=h6830ZiilmZaFQWHXQnFNCaobgPE3nX8lop2B9tu.3U-1785065660-1.0.1.1-bRlXf8mV7IqAxOV.h7VS.38cbyy9ztw1l1AkgvPdO5Y |access-date=June 28, 2025 |website=Manila Bulletin |language=en }}</ref><ref name="Coach3">{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=July 4, 2026 |title=Work never stops’ as Alex Eala braces for Iga Swiatek |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/4/-work-never-stops-as-alex-eala-braces-for-iga-swiatek-1740 |access-date=July 4, 2026}}</ref> Bago ang 2025 season, si Sandro Viaene ang namahala sa kanyang pre‑season training at paghahanda. Noong Miami Open 2025,<ref name="Coach2" /> sumali si Toni Nadal sa kanyang koponan at nagbigay ng mahalagang gabay mula sa karanasan niya bilang coach ni Rafael Nadal.<ref name="Coach1" /><ref name="Coach2" /> Sa Wimbledon 2026, nakatrabaho rin niya si Lluc Bauzá, isang fitness coach mula sa Rafa Nadal Academy, na tumulong sa kanyang pisikal na kondisyon.<ref name="Coach32">{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=July 4, 2026 |title=Work never stops’ as Alex Eala braces for Iga Swiatek |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/4/-work-never-stops-as-alex-eala-braces-for-iga-swiatek-1740 |access-date=July 4, 2026}}</ref> === Kagamitan === Si Eala ay gumagamit ng Babolat Pure Aero racket. Noong kabataan, ginamit niya ang bersyon ng 2016; sa US Open Juniors 2022, ang 2019 model; at mula 2023, ang Pure Aero 2023 na may mas siksik na string pattern at mas kontroladong pakiramdam.<ref name=":0">{{Cite web |last=Jonsson |first=Stefan |date=March 27, 2025 |title=Alexandra Eala's Racquet - Player Profile |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/pro-player-racquets/alexandra-ealas-racquet-player-profile/46135 |access-date=July 15, 2026 |website=Tennisnerd |language=en-US}}</ref> Ayon sa mga pagsusuri, ang Pure Aero 2023 ay nagbibigay ng mas mahusay na kontrol at spin, mas komportableng hawak, ngunit bahagyang mas kaunting lakas kumpara sa naunang mga modelo.<ref name=":0" /> == Karera == === Dyunyor === Bilang junior player, nakamit ni Alexandra Eala ang serye ng mahahalagang titulo sa pandaigdigang tennis. Noong 2013, naging kampeon siya sa 8-and-under division ng Little Mo International Tennis Grand Slam sa Estados Unidos.<ref>{{Cite news |date=January 12, 2014 |title=Eala siblings sizzle in Little Mo tennis |language=en-US |website=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/139387/eala-siblings-sizzle-in-little-mo-tennis |access-date=May 31, 2026}}</ref> Dalawang taon matapos nito, nagwagi siya sa Dubrovnik Dub Bowl para sa 11-and-under sa Croatia.<ref>{{Cite news |title=Dubrovnik Dub Bowl 2015 Recap |website=Dubrovnik Tennis Center |url=https://tenisdubrovnik.com/others/dubrovnik-dub-bowl-2015-recap/}}</ref> Noong 2018, gumawa siya ng kasaysayan bilang wild card champion sa Les Petits As – Le Mondial Lacoste sa Pransiya.<ref>{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov & Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As}}</ref> Noong 2019, napanalunan niya ang titulo sa dalawahan ng Orange Bowl kasama si Laskevich.<ref>{{Cite news |date=Disyembre 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217}}</ref> Noong 2020, nagwagi siya ng junior doubles sa Australian Open kasama si Nugroho.<ref>{{Cite news |date=January 31, 2020 |title=Alex Eala, Nugroho win Australian Open girls doubles title |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/250682-australian-open-junior-doubles-finals-game-results-alex-eala-priska-nugroho-january-31-2020/ }}</ref> Noong 2021, muling nakamit ang titulo sa French Open doubles kasama si Selekhmeteva,<ref>{{Cite news |date=Hunyo 12, 2021 |title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions}}</ref> at nagwagi rin ng isahan at dalawahan sa Trofeo Bonfiglio sa Milan.<ref>{{Cite news |last=Mina|first=Rosy|date=Hulyo 17, 2021|title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors|work=ABS CBN News|url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan|language=en}}</ref> Pinakamalaking tagumpay niya sa junior career ay noong 2022, nang maging unang Pilipinong nagwagi ng junior singles na Grand Slam sa US Open matapos talunin si Havlíčková sa final.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title |website=US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html}}</ref> <!-- === Propesyonal na karera === [[File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|thumb|Si Eala habang nagsasanay bilang paghahanda para sa US Open ng 2024.]] ==== 2020–2022 ==== Noong 2020, lumahok si Alexandra Eala sa limang torneo ng ITF sa isahan. Umabot siya sa ikalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir, habang nagtapos sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.<ref name="WTAEALAPROF">{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> Noong 2021, unang sumabak siya sa WTA Miami Open ngunit hindi nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto. Sa dalawahan, lumahok siya sa dalawang ITF torneo: ''quarterfinal'' sa W25 Madrid at ''final'' sa W25 Platja d’Aro.<ref name="WTAEALAPROF" /> Noong 2022, lumahok siya sa WTA Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika. Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng iba pang torneo. Sa dalawahan, nakapaglaro siya sa Miami 1000 at Madrid 1000, at sa ITF ay nagtala ng ''semifinal'' sa W25 Palma del Río at pitong ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo.<ref name="WTAEALAPROF" /> ==== 2023–2024 ==== Noong 2023, lumahok si Alexandra Eala sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng ilang WTA torneo gaya ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250, ngunit nakapasok bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000. Sa ITF, nakamit niya ang dalawang titulo (W15 Yecla at W25 Roehampton), at nagtala ng mga ''final'', ''semifinal'', at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, umabot siya sa apat na ''semifinal'' at apat na ''quarterfinal'' sa ITF at WTA, kabilang ang Monastir 250.<ref name="WTAEALAPROF" /> Noong 2024, hindi siya nakalusot sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam''. Ang pinakamagandang resulta niya ay ''quarterfinal'' sa Veneto 125. Sa WTA Tour, nagtala siya ng ikalawang yugto sa Miami 1000 at iba pang 125 torneo, ngunit natalo sa unang yugto ng ilang 1000, 500, at 250 na paligsahan. Sa ITF, nakamit niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz, bukod sa mga ''semifinal'' at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Canberra 125, limang ''quarterfinal'' sa mas mataas na antas, at tatlong titulo (W50 Pune, W75 Croissy-Beaubourg, W100 Vitoria-Gasteiz).<ref name="WTAEALAPROF" /> ==== 2025–2026 ==== Noong 2025, nakamit ni Alexandra Eala ang pinakamalaking tagumpay sa Miami 1000 kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Nakarating din siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250 at nakakuha ng unang panalo sa ''main draw'' ng US Open. Tinamo niya ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125. May ilang ''quarterfinal'' at ''semifinal'' na resulta sa iba’t ibang torneo, ngunit nabigo rin sa mga Grand Slam at ilang WTA 1000. Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto. Sa dalawahan, pinakamataas ang ''semifinal'' sa Guangzhou 250 at ''quarterfinal'' sa Italian 1000, bukod sa ikalawang yugto ng French Open.<ref name="WTAEALAPROF" /> Noong 2026, sinimulan niya ang ''season'' sa Auckland 250 na umabot sa ''semifinal'', ngunit natalo sa unang yugto ng Australian Open. Nagtala siya ng ''quarterfinal'' sa Philippines 125, Abu Dhabi 1000, at Dubai 1000, at umabot sa ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000. Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham, ''semifinal'' sa Berlin 500, at ika-apat na round ng Wimbledon matapos talunin si Świątek. Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Auckland 250 at Abu Dhabi 1000, ''quarterfinal'' sa Bad Homburg 500, at iba pang kampanya sa Grand Slam at WTA na nagtapos sa unang yugto.<ref name="WTAEALAPROF" /> Ang kanyang naging resulta sa Wimbledon ay nag-angat sa kanya sa pinakamataas na ranggo sa kanyang karera, na umabot sa ika-28 puwesto sa WTA singles rankings noong Hulyo 13, 2026.<ref name="Sengupta-2026">{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=July 13, 2026 |title=Alex Eala returns home with new career-high ranking |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-ranking-july-13-2026/ |access-date=July 13, 2026 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> --> === Propesyonal === Si Eala ay naging propesyonal noong 2020. Nagsimula siya sa ITF Women’s Circuit sa Spain at Tunisia.<ref name="WTA-profile2">{{Cite web|title=WTA: Alexandra Eala|url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala|access-date=25 March 2026|website=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> Noong 2021, nakuha niya ang kanyang unang singles title sa ITF W15 Manacor. <ref>{{cite web|date=January 5, 2021|title=Eala, 15, earns praise from Nadal after winning first ITF pro title|url=https://www.itftennis.com/en/news-and-media/articles/eala-15-earns-praise-from-nadal-after-winning-first-itf-pro-title/|website=ITF tennis|access-date=January 12, 2026}}</ref> Noong 2022, nagdagdag siya ng isa pang singles crown sa ITF W25 Chiang Rai. Umabot siya sa finals at semifinals ng W60 Madrid at Vitoria-Gasteiz.<ref name="ITFtitles">{{cite web|title=Eala ITF titles|url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/titles/#pprofile-info-tabs|website=ITF tennis|access-date=October 5, 2025}}</ref> Noong 2023, nanalo si Eala sa ITF W15 Yecla at ITF W25 Roehampton.<ref name="ITFtitles" /> Pumasok din siya sa qualifying draw ng Australian Open, na nagmarka ng kanyang unang pagsubok sa isang Grand Slam event.<ref name="WTA-profile2" /> Noong 2024, nakamit niya ang pinakamalaking ITF singles crown sa W100 Vitoria-Gasteiz. Nanalo rin siya ng tatlong doubles titles.<ref name="ITFtitles" /> Nagpatuloy siyang lumaban sa qualifiers sa Grand Slams.<ref name="WTA-profile2" /> ==== 2025 ==== Ang kanyang pag-usbong ay naganap noong 2025 sa WTA Tour. Umabot si Eala sa semifinal ng Miami Open. Nakapasok siya sa final ng Eastbourne Open. Nakuha niya ang kanyang unang WTA125 singles title sa Guadalajara. Ginawa niya ang Grand Slam main-draw singles debut sa French Open kung saan natalo siya sa unang round, umabot sa second round sa doubles, at nakarating din sa second round ng US Open.<ref name="WTA-profile2" /> ==== 2026 ==== Ang season ni Eala noong 2026 ay nagdala ng ilang mahahalagang tagumpay. Sa Wimbledon, tinalo niya si Świątek sa third round bago natalo kay Paolini sa fourth round, na nag-angat sa kanya sa career-high ranking na No. 28. Sa iba pang Grand Slam, nabigo siya sa unang round ng Australian Open sa parehong singles at doubles, maagang naalis sa French Open. Umabot siya sa third round ng Italian Open laban kay Rybakina.<ref name="WTA-profile2" /> Nakamit nya ang unang titulo sa WTA tour sa 2026 Washington DC Citi Open nung natalo nya si Jessica Pegula. Nanalo din siya ng ikalawang WTA 125 singles title sa Birmingham Open, matapos talunin si Bartůňková sa final. Sa Berlin Open, umabot siya sa semifinals matapos talunin sina Rybakina at Svitolina, bago natalo siya kay Nosková.<ref name="WTA-profile2" /> Sa matigas na korte, umabot siya sa fourth round ng Indian Wells at Miami Open, bago natalo kina Nosková at Muchová. Nakarating din siya sa quarterfinals ng Dubai Championships at Abu Dhabi Open.<ref name="WTA-profile2" /> Nagbukas ang taon sa pag-abot sa semifinals sa Auckland at quarterfinal sa Philippine Women’s Open.<ref name="WTA-profile2" /> == Ibang larangan == === Pambansang koponan === Kinatawan ni Alexandra Eala ang Pilipinas sa iba’t ibang pandaigdigang torneo. Noong 2021, nakakuha siya ng tatlong tansong medalya sa Palaro ng Timog Silangang Asya (isahan, koponan, at magkahalong dalawahan).<ref>{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=Mayo 20, 2022 |title=Si Alex Eala ay nakuntento sa tansong medalya sa women’s singles. |work=GMA News |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |access-date=Mayo 20, 2022|language=en}}</ref> Noong 2022, nagwagi siya ng dalawang tansong medalya sa Palarong Asyano (magkahalong dalawahan at isahang pangkababaihan).<ref>{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=Setyembre 29, 2023 |title=Si Alex Eala ay nakakuha ng ikalawang tansong medalya sa Palarong Asya kasama si Alcantara sa dalawan. |language=en-US |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |access-date=Setyembre 29, 2023}}</ref> Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan ng Pilipinas sa Billie Jean King Cup, kung saan nagtala sila ng 5–0 panalo na nagresulta sa promosyon sa pangalawang pangkat.<ref>{{cite news |last=Morales |first=Luisa |date=Disyembre 2, 2024 |title=Si Alex Eala ay nagagalak na pamunuan ang Team Philippines sa pag-angat sa BJK Cup sa Bahrain. |language=en |website=One Sports |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |access-date=Disyembre 2, 2024}}</ref> Noong 2025, sa Palaro ng Timog Silangang Asya, nakamit niya ang gintong medalya sa isahang pangkababaihan, at dalawang tansong medalya sa magkahalong dalawahan at koponan.<ref>{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Disyembre 18, 2025 |title=Si Alex Eala ay nagwagi ng gintong medalya sa tennis sa SEA Games, at tinapos ang mahabang tagtuyot para sa Pilipinas. |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |access-date=Disyembre 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> === Mga isponsorsip === Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[Globe Telecom]],<ref>{{Cite web |date=Hulyo 25, 2025 |title=Nagbubukas si Alex Eala Tungkol sa Buhay |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet|access-date=Hulyo 25, 2025|language=en}}</ref> at kalaunan ay nagkaroon ng mga pag-endorso mula sa Babolat, Nike, at [[Bangko ng Kapuluang Pilipinas|BPI]],<ref>{{Cite web|title=Si Alex Eala ay pumirma bilang pinakabagong endorser ng BPI.|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/|language=en}}</ref> bago naging tagapagsulong ng tatak ng [[Milo (inumin)|Milo]] noong 2026.<ref>{{Cite web |date=Pebrero 23, 2026 |title=Inilunsad ang MILO Active Pilipinas kasama si Eala bilang bagong ambassador. |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html|access-date=Pebrero 23, 2026|language=en}}</ref> === Pansariling buhay === Mahilig si Eala sa kaldereta bilang paboritong pagkain, at mas gusto niya ang matcha kaysa kape.<ref>{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=Pebrero 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala's Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}</ref> Marunong siyang magsalita ng Ingles, Kastila, at Tagalog, at paborito niyang torneo ang Wimbledon.<ref>{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=Hulyo 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=Hulyo 3, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> Itinuturing niya si Maria Sharapova at Rafael Nadal bilang impluwensiya.<ref>{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=Hulyo 19, 2025 |title=Sharapova's influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=Nobyembre 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Inquirer |language=en}}</ref> Ang kanyang tagumpay sa Miami Open noong 2025 ay nagpatibay sa kanyang reputasyon bilang isa sa mga kilalang atleta ng Pilipinas, at nakatulong sa pagpapalaganap ng kasikatan ng tenis sa bansa.<ref name="mo">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times |language=en}}</ref> === Mga parangal === [[Talaksan:Alexandra_Eala_and_Ambassador_Philippe_Lhuillier.jpg|thumb|Si Eala at si Philippe Lhuillier, Embahador ng Pilipinas sa Espanya, noong Abril 2025.]] [[File:2026-07-13 – President Marcos hails Alex Eala as PH tennis champion, vows full government support.jpg|thumb|Si [[Bongbong Marcos]] ay pinarangalan si Eala ng isang Presidential Citation noong Hulyo 2026.]] Nakatanggap si Alexandra Eala ng maraming parangal sa loob at labas ng bansa. Walong ulit siyang pinarangalan ng Philippine Sportswriters Association mula 2019 hanggang 2026 dahil sa kanyang natatanging tagumpay sa tenis.<ref>Dioquino, Delfin. "Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise." Rappler. Pebrero 17, 2026.</ref> Noong 2021, isinama siya ng Tatler Asia sa listahan ng Pinakamakapangyarihan sa Asya.<ref>"Tatler Asia's Most Influential: Philippines." Tatler Asia. 2021.</ref> Noong 2025, ginawaran siya ng Embahada ng Pilipinas sa Madrid ng Gantimpalang Tanglaw bilang pagkilala sa kanyang ambag sa ugnayan ng Pilipinas at Espanya.<ref>Castillejo, Dyan. "Tennis: Alex Eala honored by PH ambassador to Spain." ABS-CBN. Abril 28, 2025.</ref> Noong 2026, kinilala siya ng Forbes Asia sa listahang "30 Under 30 Asia" para sa Libangan at Palakasan dahil sa kanyang papel sa pag-angat ng Pilipinas sa pandaigdigang tenis.<ref>Watson, Rana Wehbe. "30 Under 30 Asia’s Next Icons." Forbes Asia. Mayo 27, 2026.</ref> Tumanggap siya ng Presidential Citation sa Malacañang Palace sa Maynila noong Hulyo 13, 2026, bilang pagkilala sa kanyang tagumpay sa Wimbledon.<ref>{{Cite news |last=Manahan |first=Jervis |date=Hulyo 13, 2026 |title=Ipinagkaloob ni Pangulong Marcos ang presidential citation sa Filipina tennis star na si Alex Eala |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/13/marcos-confers-presidential-citation-to-filipina-tennis-star-alex-eala-1942 |access-date=Hulyo 13, 2026}}</ref> == Mga tala == ==== Mga torneyong sinalihan ni Eala ==== Ito ang mga torneo na sinalihan ni Eala.<ref>{{Cite web |last=Teodoro Robert |first=Abilay |date=June 15, 2026 |title=Alex Eala Tournaments |url=https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches |access-date=June 15, 2026 |website=TV Philippines Wiki |language=en}}</ref> ==Mga pananda== {{noteslist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na link== * [https://www.instagram.com/alex.eala/ Pahinang opisyal ni Alex Eala sa Instagram] * [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Pahinang opisyal sa WTA ni Alex Eala] * [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Pahinang opisyal sa ITF Women’s World Tennis ni Alex Eala] * [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alex Eala sa Tennis Abstract] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches Mga listahan ng torneo ni Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] {{DEFAULTSORT:Eala, Alexandra}} [[Kategorya:Manlalaro ng tennis mula Pilipinas]] jnxql5f4jpws6wjkgb92h0ufryy28ni 0 336328 2218506 2217857 2026-08-01T13:28:20Z Ivan P. Clarin 84769 /* Mga sistema */ 2218506 wikitext text/x-wiki {{Infobox hurricane season | Track = 2026 Pacific typhoon season summary.png | Basin = WPac | Year = 2026 | First storm formed = Enero 13, 2026 | Last storm dissipated = Nagaganap | Strongest storm name = Sinlaku | Strongest storm winds = 115 | Strongest storm pressure = 905 | Average wind speed = 10 | Total depressions = 8 | Total storms = 6 | Total hurricanes = 1 | Total super = 1 total | Fatalities = 31 total | Damages = 483 | five seasons = [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024|2024]], [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2025|2025]], '''2026''', ''[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2027|2027]]'', ''[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2028|2028]]'' | Atlantic season = Panahon ng bagyo sa Atlantiko ng 2026 | East Pacific season = Panahon ng bagyo sa Silangang Pasipiko ng 2026 | North Indian season = Panahon ng bagyo sa Hilagang India ng 2026 }} Ang '''Panahon ng bagyo sa pasipiko ng 2026''' ay isang paparating na kaganapan taunang siklo ng bagyong pagbubuo sa kanlurang Karagatang Pasipiko. Ang yugto ay tatakbo sa buong 2026, kahit na ang karamihan sa mga tropikal na bagyo ay karaniwang nagkakaroon sa pagitan ng Mayo at Oktubre. Ang saklaw ng akdang ito ay may-hanggan sa Karagatang Pasipiko sa hilaga ng ekwador sa pagitan ng 100°E at ika-180 meridian. Sa loob ng hilagang-kanlurang Karagatang Pasipiko, mayroong dalawang magkahiwalay na ahensya na nagtatalaga ng mga pangalan sa mga tropikal na bagyo na kadalasang maaring humantong sa isang bagyo na may dalawang pangalan. Pangalanan ng Japan Meteorological Agency (JMA) ang isang bagyo kung mayroon itong 10 minutong napapanatiling bilis ng hangin na hindi bababa sa 65 km/h (40 mph) saanman sa basin. Ang Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko o sa Ingles pa ay Philippine Atmospheric, Geophysical, Astronomical Services Administration (PAGASA), ay nagtatalaga ng mga pangalan sa mga bagyo na lumilipat o nabubuo bilang isang tropikal depresyon sa Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas , kilala rin sa Ingles bilang Philippine Area of Responsibility (PAR), na matatagpuan sa pagitan ng 135°E at 115°E at sa pagitan ng 5°N–25°N, hindi alintana kung ang isang tropical cyclone ay nabigyan na o hindi ng JMA ==Pangalan sa mga bagyo== Pangalanan ng Japan Meteorological Agency (JMA) ang isang bagyo kung mayroon itong 10 minutong napapanatiling bilis ng hangin na hindi bababa sa 65 km/h (40 mph) saanman sa basin. Ang Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko o sa Ingles pa ay Philippine Atmospheric, Geophysical, Astronomical Services Administration (PAGASA), ay nagtatalaga ng mga pangalan sa mga bagyo na lumilipat o nabubuo bilang isang tropikal depresyon sa Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas , kilala rin sa Ingles bilang Philippine Area of Responsibility (PAR), na matatagpuan sa pagitan ng 135°E at 115°E at sa pagitan ng 5°N–25°N, hindi alintana kung ang isang tropical cyclone ay nabigyan na o hindi ng JMA. Ang mga tropikal na depresyon na sinusubaybayan ng United States' Joint Typhoon Warning Center (JTWC) ay binibigyan ng numerong may "W" na suffix; W ibig sabihin kanluran, isang sanggunian sa kanlurang rehiyon ng Pasipiko. ==Mga sistema== ===Nasa loob ng Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas=== ====1. Bagyong Ada (''Nokaen'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Enero 13 | Dissipated = Enero 22 | image = Nokaen 2026-01-17 0635Z.jpg | track = Nokaen 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 50 | Pressure = 996 }} {{clear}} ====2. Bagyong Basyang (''Penha'')==== {{See also|Bagyong Basyang (2026)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Pebrero 3 | Dissipated = Pebrero 7 | image = Penha 2026-02-05 0441Z.jpg | track = Penha 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 40 | Pressure = 1000 }} {{clear}} ====5. Bagyong Caloy (''Hagupit'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Mayo 5 | Dissipated = Mayo 15 | image = Hagupit 2026-05-08 0015Z.jpg | track = Hagupit 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 40 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====6. Bagyong Domeng (''Jangmi'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Mayo 26 | Dissipated = Hunyo 3 | image = JMA TD 08 2026-05-26 0428Z.jpg | track = Jangmi 2026 path.png | 10-min winds = 60 | 1-min winds = 70 | Pressure = 975 }} {{clear}} ====7. Tropikal Depresyon Ester==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 3 | Dissipated = Hunyo 6 | image = JMA TD 09 06-03-2026.jpg | track = Ester 2026 path.png | 10-min winds = 30 | 1-min winds = | Pressure = 1002 }} {{clear}} ====8. Bagyong Francisco (''Mekkhala'')==== {{See also|Bagyong Francisco (2026)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 18 | Dissipated = Hunyo 27 | image = Mekkhala 2026-06-22 0250Z.png | track = JMA TD 11 path.png | 10-min winds = 100 | 1-min winds = 125 | Pressure = 925 }} {{clear}} ====9. Bagyong Gardo (''Higos'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 22 | Dissipated = Hunyo 27 | image = Higos 2026-06-25 0615Z.jpg | track = Higos 2026 path.png | 10-min winds = 45 | 1-min winds = 50 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====10. Super Bagyong Inday (''Bavi'')==== {{See also|Super Bagyong Inday}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 30 | Dissipated = Hulyo 15 | image = BAVI H9RGB 2026-07-04 0320z cropped.png | track = Bavi 2026 path.png | 10-min winds = 100 | 1-min winds = 140 | Pressure = 925 }} {{clear}} ====11. Bagyong Henry (''Maysak'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 30 | Dissipated = Hulyo 7 | image = Maysak 2026-07-03 0040Z.png | track = Maysak 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 35 | Pressure = 996 }} {{clear}} ====12. Bagyong Josie (''Haishen'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 12 | Dissipated = Hulyo 14 | image = Haishen 2026-07-13 0430Z.jpg | track = Haishen 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = | Pressure = 1002 }} {{clear}} ====13. Bagyong Kiyapo (''Noul'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 22 | Dissipated = kasalukuyan | Image = Noul 2026-07-24 0230Z.png | Track = Noul 2026 path.png | 10-min winds = 45 | 1-min winds = 45 | Pressure = 992 }} {{clear}} ====15. Tropikal Depresyon Luis==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 31 | Dissipated = kasalukuyan | image = | track = JMA TD 19 2026 path.png | Prewinds = < | 10-min winds = 30 | 1-min winds = | Pressure = 1004 }} {{clear}} =====Mga bagyo sa bawat buwan ng 2026===== {| class="wikitable sortable" |- | '''[[Buwan (panahon)|Buwan]]''' | {{center|'''[[Bagyo sa Pilipinas|Bagyo]]'''}} |- | Enero || Ada |- | Pebrero || Basyang |- | Marso || rowspan="2"| <center>{{grey|N/A}}</center> |- | Abril |- | Mayo || Caloy, Domeng |- | Hunyo || Ester, Francisco, Gardo |- | Hulyo || Henry, Inday, Josie, Kiyapo |- | Agosto || rowspan="5"| <center>{{grey|N/A}}</center> |- | Setyembre |- | Oktubre |- | Nobyembre |- | Disyembre |} ===Nasa labas ng Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas=== ====3. Bagyong Nuri==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Marso 10 | Dissipated = Marso 13 | image = Nuri 2026-03-11 0404Z.jpg | track = Nuri 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 30 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====4. Bagyong Sinlaku==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Abril 8 | Dissipated = Abril 20 | image = Sinlaku 2026-04-12 1547Z.jpg | track = Sinlaku 2026 path.png | 10-min winds = 115 | 1-min winds = 160 | Pressure = 905 }} {{clear}} ====14. Super Bagyong Dolphin==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 26 | Dissipated = kasalukuyan | image = Dolphin 2026-07-29 1920Z.jpg | track = Dolphin 2026 path.png | 10-min winds = 110 | 1-min winds = 150 | Pressure = 910 }} {{clear}} ===Pilipinas=== {{See also|Talaan ng mga rinetirong pangalan bagyo sa Pilipinas}} Ngayong panahon, gagamit ang [[Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko|PAGASA]] ng sarili nitong pamamaraan ng pagbibigay ng pangalan para sa mga bagyong bubuo sa o papasok sa kanilang tinukoy sa sariling [[Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas|sakop na responsibilidad]]. Sa panahon na ito, ginagamit ng PAGASA ang sumusunod na listahan ng mga pangalan, na huling ginamit noong [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2022|2022]] at muling gagamitin noong 2030, na na-update na may mga pagpapalit ng mga retiradong pangalan, kung mayroon man. Ang lahat ng mga pangalan ay pareho noong 2022 maliban kay ''Ada'', ''Francisco'', ''Kiyapo'' at ''Pilandok'', na pinalitan ang mga pangalang ''[[Bagyong Agaton|Agaton]]'', ''[[Bagyong Florita (2022)|Florita]]'', ''[[Bagyong Karding|Karding]]'' at ''[[Bagyong Paeng|Paeng]]'' pagkatapos nilang magretiro. Lahat ng tatlong bagong pangalan ay ginamit sa unang pagkakataon ngayon ng panahon. {| style="width:100%;" | * ADA (2601) * [[Bagyong Basyang (2026)|BASYANG]] (2602) * CALOY (2605) * DOMENG (2606) * ESTER | * [[Bagyong Francisco (2026)|FRANCISCO]] (2607) * GARDO (2608) * HENRY (2610) * [[Super Bagyong Inday|INDAY]] (2609) * JOSIE (2611) | * KIYAPO (2612) * {{tcname unused|LUIS}} * {{tcname unused|MAYMAY}} * {{tcname unused|NENENG}} * {{tcname unused|OBET}} | * {{tcname unused|PILANDOK}} * {{tcname unused|QUEENIE}} * {{tcname unused|ROSAL}} * {{tcname unused|SAMUEL}} * {{tcname unused|TOMAS}} | * {{tcname unused|UMBERTO}} * {{tcname unused|VENUS}} * {{tcname unused|WALDO}} * {{tcname unused|YAYANG}} * {{tcname unused|ZENY}} |} <div style="text-align:center">'''Auxiliary list'''</div> {| style="width:90%;" | * {{tcname unused|Agila}} * {{tcname unused|Bagwis}} | * {{tcname unused|Chito}} * {{tcname unused|Diego}} | * {{tcname unused|Elena}} * {{tcname unused|Felino}} | * {{tcname unused|Gunding}} * {{tcname unused|Harriet}} | * {{tcname unused|Indang}} * {{tcname unused|Jessa}} |} {{clear}} ==Mga sanggunian== [[Kategorya:Bagyo sa Pasipiko]] t0j74zvv0h896uhrdzqo539x1yknega 2218507 2218506 2026-08-01T13:29:22Z Ivan P. Clarin 84769 /* Mga bagyo sa bawat buwan ng 2026 */ 2218507 wikitext text/x-wiki {{Infobox hurricane season | Track = 2026 Pacific typhoon season summary.png | Basin = WPac | Year = 2026 | First storm formed = Enero 13, 2026 | Last storm dissipated = Nagaganap | Strongest storm name = Sinlaku | Strongest storm winds = 115 | Strongest storm pressure = 905 | Average wind speed = 10 | Total depressions = 8 | Total storms = 6 | Total hurricanes = 1 | Total super = 1 total | Fatalities = 31 total | Damages = 483 | five seasons = [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024|2024]], [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2025|2025]], '''2026''', ''[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2027|2027]]'', ''[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2028|2028]]'' | Atlantic season = Panahon ng bagyo sa Atlantiko ng 2026 | East Pacific season = Panahon ng bagyo sa Silangang Pasipiko ng 2026 | North Indian season = Panahon ng bagyo sa Hilagang India ng 2026 }} Ang '''Panahon ng bagyo sa pasipiko ng 2026''' ay isang paparating na kaganapan taunang siklo ng bagyong pagbubuo sa kanlurang Karagatang Pasipiko. Ang yugto ay tatakbo sa buong 2026, kahit na ang karamihan sa mga tropikal na bagyo ay karaniwang nagkakaroon sa pagitan ng Mayo at Oktubre. Ang saklaw ng akdang ito ay may-hanggan sa Karagatang Pasipiko sa hilaga ng ekwador sa pagitan ng 100°E at ika-180 meridian. Sa loob ng hilagang-kanlurang Karagatang Pasipiko, mayroong dalawang magkahiwalay na ahensya na nagtatalaga ng mga pangalan sa mga tropikal na bagyo na kadalasang maaring humantong sa isang bagyo na may dalawang pangalan. Pangalanan ng Japan Meteorological Agency (JMA) ang isang bagyo kung mayroon itong 10 minutong napapanatiling bilis ng hangin na hindi bababa sa 65 km/h (40 mph) saanman sa basin. Ang Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko o sa Ingles pa ay Philippine Atmospheric, Geophysical, Astronomical Services Administration (PAGASA), ay nagtatalaga ng mga pangalan sa mga bagyo na lumilipat o nabubuo bilang isang tropikal depresyon sa Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas , kilala rin sa Ingles bilang Philippine Area of Responsibility (PAR), na matatagpuan sa pagitan ng 135°E at 115°E at sa pagitan ng 5°N–25°N, hindi alintana kung ang isang tropical cyclone ay nabigyan na o hindi ng JMA ==Pangalan sa mga bagyo== Pangalanan ng Japan Meteorological Agency (JMA) ang isang bagyo kung mayroon itong 10 minutong napapanatiling bilis ng hangin na hindi bababa sa 65 km/h (40 mph) saanman sa basin. Ang Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko o sa Ingles pa ay Philippine Atmospheric, Geophysical, Astronomical Services Administration (PAGASA), ay nagtatalaga ng mga pangalan sa mga bagyo na lumilipat o nabubuo bilang isang tropikal depresyon sa Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas , kilala rin sa Ingles bilang Philippine Area of Responsibility (PAR), na matatagpuan sa pagitan ng 135°E at 115°E at sa pagitan ng 5°N–25°N, hindi alintana kung ang isang tropical cyclone ay nabigyan na o hindi ng JMA. Ang mga tropikal na depresyon na sinusubaybayan ng United States' Joint Typhoon Warning Center (JTWC) ay binibigyan ng numerong may "W" na suffix; W ibig sabihin kanluran, isang sanggunian sa kanlurang rehiyon ng Pasipiko. ==Mga sistema== ===Nasa loob ng Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas=== ====1. Bagyong Ada (''Nokaen'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Enero 13 | Dissipated = Enero 22 | image = Nokaen 2026-01-17 0635Z.jpg | track = Nokaen 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 50 | Pressure = 996 }} {{clear}} ====2. Bagyong Basyang (''Penha'')==== {{See also|Bagyong Basyang (2026)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Pebrero 3 | Dissipated = Pebrero 7 | image = Penha 2026-02-05 0441Z.jpg | track = Penha 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 40 | Pressure = 1000 }} {{clear}} ====5. Bagyong Caloy (''Hagupit'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Mayo 5 | Dissipated = Mayo 15 | image = Hagupit 2026-05-08 0015Z.jpg | track = Hagupit 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 40 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====6. Bagyong Domeng (''Jangmi'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Mayo 26 | Dissipated = Hunyo 3 | image = JMA TD 08 2026-05-26 0428Z.jpg | track = Jangmi 2026 path.png | 10-min winds = 60 | 1-min winds = 70 | Pressure = 975 }} {{clear}} ====7. Tropikal Depresyon Ester==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 3 | Dissipated = Hunyo 6 | image = JMA TD 09 06-03-2026.jpg | track = Ester 2026 path.png | 10-min winds = 30 | 1-min winds = | Pressure = 1002 }} {{clear}} ====8. Bagyong Francisco (''Mekkhala'')==== {{See also|Bagyong Francisco (2026)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 18 | Dissipated = Hunyo 27 | image = Mekkhala 2026-06-22 0250Z.png | track = JMA TD 11 path.png | 10-min winds = 100 | 1-min winds = 125 | Pressure = 925 }} {{clear}} ====9. Bagyong Gardo (''Higos'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 22 | Dissipated = Hunyo 27 | image = Higos 2026-06-25 0615Z.jpg | track = Higos 2026 path.png | 10-min winds = 45 | 1-min winds = 50 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====10. Super Bagyong Inday (''Bavi'')==== {{See also|Super Bagyong Inday}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 30 | Dissipated = Hulyo 15 | image = BAVI H9RGB 2026-07-04 0320z cropped.png | track = Bavi 2026 path.png | 10-min winds = 100 | 1-min winds = 140 | Pressure = 925 }} {{clear}} ====11. Bagyong Henry (''Maysak'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 30 | Dissipated = Hulyo 7 | image = Maysak 2026-07-03 0040Z.png | track = Maysak 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 35 | Pressure = 996 }} {{clear}} ====12. Bagyong Josie (''Haishen'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 12 | Dissipated = Hulyo 14 | image = Haishen 2026-07-13 0430Z.jpg | track = Haishen 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = | Pressure = 1002 }} {{clear}} ====13. Bagyong Kiyapo (''Noul'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 22 | Dissipated = kasalukuyan | Image = Noul 2026-07-24 0230Z.png | Track = Noul 2026 path.png | 10-min winds = 45 | 1-min winds = 45 | Pressure = 992 }} {{clear}} ====15. Tropikal Depresyon Luis==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 31 | Dissipated = kasalukuyan | image = | track = JMA TD 19 2026 path.png | Prewinds = < | 10-min winds = 30 | 1-min winds = | Pressure = 1004 }} {{clear}} =====Mga bagyo sa bawat buwan ng 2026===== {| class="wikitable sortable" |- | '''[[Buwan (panahon)|Buwan]]''' | {{center|'''[[Bagyo sa Pilipinas|Bagyo]]'''}} |- | Enero || Ada |- | Pebrero || Basyang |- | Marso || rowspan="2"| <center>{{grey|N/A}}</center> |- | Abril |- | Mayo || Caloy, Domeng |- | Hunyo || Ester, Francisco, Gardo |- | Hulyo || Henry, Inday, Josie, Kiyapo |- | Agosto || Luis, Maymay |- | Setyembre || rowspan="4"| <center>{{grey|N/A}}</center> |- | Oktubre |- | Nobyembre |- | Disyembre |} ===Nasa labas ng Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas=== ====3. Bagyong Nuri==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Marso 10 | Dissipated = Marso 13 | image = Nuri 2026-03-11 0404Z.jpg | track = Nuri 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 30 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====4. Bagyong Sinlaku==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Abril 8 | Dissipated = Abril 20 | image = Sinlaku 2026-04-12 1547Z.jpg | track = Sinlaku 2026 path.png | 10-min winds = 115 | 1-min winds = 160 | Pressure = 905 }} {{clear}} ====14. Super Bagyong Dolphin==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 26 | Dissipated = kasalukuyan | image = Dolphin 2026-07-29 1920Z.jpg | track = Dolphin 2026 path.png | 10-min winds = 110 | 1-min winds = 150 | Pressure = 910 }} {{clear}} ===Pilipinas=== {{See also|Talaan ng mga rinetirong pangalan bagyo sa Pilipinas}} Ngayong panahon, gagamit ang [[Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko|PAGASA]] ng sarili nitong pamamaraan ng pagbibigay ng pangalan para sa mga bagyong bubuo sa o papasok sa kanilang tinukoy sa sariling [[Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas|sakop na responsibilidad]]. Sa panahon na ito, ginagamit ng PAGASA ang sumusunod na listahan ng mga pangalan, na huling ginamit noong [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2022|2022]] at muling gagamitin noong 2030, na na-update na may mga pagpapalit ng mga retiradong pangalan, kung mayroon man. Ang lahat ng mga pangalan ay pareho noong 2022 maliban kay ''Ada'', ''Francisco'', ''Kiyapo'' at ''Pilandok'', na pinalitan ang mga pangalang ''[[Bagyong Agaton|Agaton]]'', ''[[Bagyong Florita (2022)|Florita]]'', ''[[Bagyong Karding|Karding]]'' at ''[[Bagyong Paeng|Paeng]]'' pagkatapos nilang magretiro. Lahat ng tatlong bagong pangalan ay ginamit sa unang pagkakataon ngayon ng panahon. {| style="width:100%;" | * ADA (2601) * [[Bagyong Basyang (2026)|BASYANG]] (2602) * CALOY (2605) * DOMENG (2606) * ESTER | * [[Bagyong Francisco (2026)|FRANCISCO]] (2607) * GARDO (2608) * HENRY (2610) * [[Super Bagyong Inday|INDAY]] (2609) * JOSIE (2611) | * KIYAPO (2612) * {{tcname unused|LUIS}} * {{tcname unused|MAYMAY}} * {{tcname unused|NENENG}} * {{tcname unused|OBET}} | * {{tcname unused|PILANDOK}} * {{tcname unused|QUEENIE}} * {{tcname unused|ROSAL}} * {{tcname unused|SAMUEL}} * {{tcname unused|TOMAS}} | * {{tcname unused|UMBERTO}} * {{tcname unused|VENUS}} * {{tcname unused|WALDO}} * {{tcname unused|YAYANG}} * {{tcname unused|ZENY}} |} <div style="text-align:center">'''Auxiliary list'''</div> {| style="width:90%;" | * {{tcname unused|Agila}} * {{tcname unused|Bagwis}} | * {{tcname unused|Chito}} * {{tcname unused|Diego}} | * {{tcname unused|Elena}} * {{tcname unused|Felino}} | * {{tcname unused|Gunding}} * {{tcname unused|Harriet}} | * {{tcname unused|Indang}} * {{tcname unused|Jessa}} |} {{clear}} ==Mga sanggunian== [[Kategorya:Bagyo sa Pasipiko]] lxz3fu6dozai8nkcfhzb7zphxawxtru 2218538 2218507 2026-08-02T00:38:42Z Ivan P. Clarin 84769 /* Pilipinas */ 2218538 wikitext text/x-wiki {{Infobox hurricane season | Track = 2026 Pacific typhoon season summary.png | Basin = WPac | Year = 2026 | First storm formed = Enero 13, 2026 | Last storm dissipated = Nagaganap | Strongest storm name = Sinlaku | Strongest storm winds = 115 | Strongest storm pressure = 905 | Average wind speed = 10 | Total depressions = 8 | Total storms = 6 | Total hurricanes = 1 | Total super = 1 total | Fatalities = 31 total | Damages = 483 | five seasons = [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024|2024]], [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2025|2025]], '''2026''', ''[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2027|2027]]'', ''[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2028|2028]]'' | Atlantic season = Panahon ng bagyo sa Atlantiko ng 2026 | East Pacific season = Panahon ng bagyo sa Silangang Pasipiko ng 2026 | North Indian season = Panahon ng bagyo sa Hilagang India ng 2026 }} Ang '''Panahon ng bagyo sa pasipiko ng 2026''' ay isang paparating na kaganapan taunang siklo ng bagyong pagbubuo sa kanlurang Karagatang Pasipiko. Ang yugto ay tatakbo sa buong 2026, kahit na ang karamihan sa mga tropikal na bagyo ay karaniwang nagkakaroon sa pagitan ng Mayo at Oktubre. Ang saklaw ng akdang ito ay may-hanggan sa Karagatang Pasipiko sa hilaga ng ekwador sa pagitan ng 100°E at ika-180 meridian. Sa loob ng hilagang-kanlurang Karagatang Pasipiko, mayroong dalawang magkahiwalay na ahensya na nagtatalaga ng mga pangalan sa mga tropikal na bagyo na kadalasang maaring humantong sa isang bagyo na may dalawang pangalan. Pangalanan ng Japan Meteorological Agency (JMA) ang isang bagyo kung mayroon itong 10 minutong napapanatiling bilis ng hangin na hindi bababa sa 65 km/h (40 mph) saanman sa basin. Ang Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko o sa Ingles pa ay Philippine Atmospheric, Geophysical, Astronomical Services Administration (PAGASA), ay nagtatalaga ng mga pangalan sa mga bagyo na lumilipat o nabubuo bilang isang tropikal depresyon sa Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas , kilala rin sa Ingles bilang Philippine Area of Responsibility (PAR), na matatagpuan sa pagitan ng 135°E at 115°E at sa pagitan ng 5°N–25°N, hindi alintana kung ang isang tropical cyclone ay nabigyan na o hindi ng JMA ==Pangalan sa mga bagyo== Pangalanan ng Japan Meteorological Agency (JMA) ang isang bagyo kung mayroon itong 10 minutong napapanatiling bilis ng hangin na hindi bababa sa 65 km/h (40 mph) saanman sa basin. Ang Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko o sa Ingles pa ay Philippine Atmospheric, Geophysical, Astronomical Services Administration (PAGASA), ay nagtatalaga ng mga pangalan sa mga bagyo na lumilipat o nabubuo bilang isang tropikal depresyon sa Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas , kilala rin sa Ingles bilang Philippine Area of Responsibility (PAR), na matatagpuan sa pagitan ng 135°E at 115°E at sa pagitan ng 5°N–25°N, hindi alintana kung ang isang tropical cyclone ay nabigyan na o hindi ng JMA. Ang mga tropikal na depresyon na sinusubaybayan ng United States' Joint Typhoon Warning Center (JTWC) ay binibigyan ng numerong may "W" na suffix; W ibig sabihin kanluran, isang sanggunian sa kanlurang rehiyon ng Pasipiko. ==Mga sistema== ===Nasa loob ng Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas=== ====1. Bagyong Ada (''Nokaen'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Enero 13 | Dissipated = Enero 22 | image = Nokaen 2026-01-17 0635Z.jpg | track = Nokaen 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 50 | Pressure = 996 }} {{clear}} ====2. Bagyong Basyang (''Penha'')==== {{See also|Bagyong Basyang (2026)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Pebrero 3 | Dissipated = Pebrero 7 | image = Penha 2026-02-05 0441Z.jpg | track = Penha 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 40 | Pressure = 1000 }} {{clear}} ====5. Bagyong Caloy (''Hagupit'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Mayo 5 | Dissipated = Mayo 15 | image = Hagupit 2026-05-08 0015Z.jpg | track = Hagupit 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 40 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====6. Bagyong Domeng (''Jangmi'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Mayo 26 | Dissipated = Hunyo 3 | image = JMA TD 08 2026-05-26 0428Z.jpg | track = Jangmi 2026 path.png | 10-min winds = 60 | 1-min winds = 70 | Pressure = 975 }} {{clear}} ====7. Tropikal Depresyon Ester==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 3 | Dissipated = Hunyo 6 | image = JMA TD 09 06-03-2026.jpg | track = Ester 2026 path.png | 10-min winds = 30 | 1-min winds = | Pressure = 1002 }} {{clear}} ====8. Bagyong Francisco (''Mekkhala'')==== {{See also|Bagyong Francisco (2026)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 18 | Dissipated = Hunyo 27 | image = Mekkhala 2026-06-22 0250Z.png | track = JMA TD 11 path.png | 10-min winds = 100 | 1-min winds = 125 | Pressure = 925 }} {{clear}} ====9. Bagyong Gardo (''Higos'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 22 | Dissipated = Hunyo 27 | image = Higos 2026-06-25 0615Z.jpg | track = Higos 2026 path.png | 10-min winds = 45 | 1-min winds = 50 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====10. Super Bagyong Inday (''Bavi'')==== {{See also|Super Bagyong Inday}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 30 | Dissipated = Hulyo 15 | image = BAVI H9RGB 2026-07-04 0320z cropped.png | track = Bavi 2026 path.png | 10-min winds = 100 | 1-min winds = 140 | Pressure = 925 }} {{clear}} ====11. Bagyong Henry (''Maysak'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 30 | Dissipated = Hulyo 7 | image = Maysak 2026-07-03 0040Z.png | track = Maysak 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 35 | Pressure = 996 }} {{clear}} ====12. Bagyong Josie (''Haishen'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 12 | Dissipated = Hulyo 14 | image = Haishen 2026-07-13 0430Z.jpg | track = Haishen 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = | Pressure = 1002 }} {{clear}} ====13. Bagyong Kiyapo (''Noul'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 22 | Dissipated = kasalukuyan | Image = Noul 2026-07-24 0230Z.png | Track = Noul 2026 path.png | 10-min winds = 45 | 1-min winds = 45 | Pressure = 992 }} {{clear}} ====15. Tropikal Depresyon Luis==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 31 | Dissipated = kasalukuyan | image = | track = JMA TD 19 2026 path.png | Prewinds = < | 10-min winds = 30 | 1-min winds = | Pressure = 1004 }} {{clear}} =====Mga bagyo sa bawat buwan ng 2026===== {| class="wikitable sortable" |- | '''[[Buwan (panahon)|Buwan]]''' | {{center|'''[[Bagyo sa Pilipinas|Bagyo]]'''}} |- | Enero || Ada |- | Pebrero || Basyang |- | Marso || rowspan="2"| <center>{{grey|N/A}}</center> |- | Abril |- | Mayo || Caloy, Domeng |- | Hunyo || Ester, Francisco, Gardo |- | Hulyo || Henry, Inday, Josie, Kiyapo |- | Agosto || Luis, Maymay |- | Setyembre || rowspan="4"| <center>{{grey|N/A}}</center> |- | Oktubre |- | Nobyembre |- | Disyembre |} ===Nasa labas ng Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas=== ====3. Bagyong Nuri==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Marso 10 | Dissipated = Marso 13 | image = Nuri 2026-03-11 0404Z.jpg | track = Nuri 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 30 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====4. Bagyong Sinlaku==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Abril 8 | Dissipated = Abril 20 | image = Sinlaku 2026-04-12 1547Z.jpg | track = Sinlaku 2026 path.png | 10-min winds = 115 | 1-min winds = 160 | Pressure = 905 }} {{clear}} ====14. Super Bagyong Dolphin==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 26 | Dissipated = kasalukuyan | image = Dolphin 2026-07-29 1920Z.jpg | track = Dolphin 2026 path.png | 10-min winds = 110 | 1-min winds = 150 | Pressure = 910 }} {{clear}} ===Pilipinas=== {{See also|Talaan ng mga rinetirong pangalan bagyo sa Pilipinas}} Ngayong panahon, gagamit ang [[Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko|PAGASA]] ng sarili nitong pamamaraan ng pagbibigay ng pangalan para sa mga bagyong bubuo sa o papasok sa kanilang tinukoy sa sariling [[Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas|sakop na responsibilidad]]. Sa panahon na ito, ginagamit ng PAGASA ang sumusunod na listahan ng mga pangalan, na huling ginamit noong [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2022|2022]] at muling gagamitin noong 2030, na na-update na may mga pagpapalit ng mga retiradong pangalan, kung mayroon man. Ang lahat ng mga pangalan ay pareho noong 2022 maliban kay ''Ada'', ''Francisco'', ''Kiyapo'' at ''Pilandok'', na pinalitan ang mga pangalang ''[[Bagyong Agaton|Agaton]]'', ''[[Bagyong Florita (2022)|Florita]]'', ''[[Bagyong Karding|Karding]]'' at ''[[Bagyong Paeng|Paeng]]'' pagkatapos nilang magretiro. Lahat ng tatlong bagong pangalan ay ginamit sa unang pagkakataon ngayon ng panahon. {| style="width:100%;" | * ADA (2601) * [[Bagyong Basyang (2026)|BASYANG]] (2602) * CALOY (2605) * DOMENG (2606) * ESTER | * [[Bagyong Francisco (2026)|FRANCISCO]] (2607) * GARDO (2608) * HENRY (2610) * [[Super Bagyong Inday|INDAY]] (2609) * JOSIE (2611) | * KIYAPO (2612) * {{tcname active|LUIS}} * {{tcname unused|MAYMAY}} * {{tcname unused|NENENG}} * {{tcname unused|OBET}} | * {{tcname unused|PILANDOK}} * {{tcname unused|QUEENIE}} * {{tcname unused|ROSAL}} * {{tcname unused|SAMUEL}} * {{tcname unused|TOMAS}} | * {{tcname unused|UMBERTO}} * {{tcname unused|VENUS}} * {{tcname unused|WALDO}} * {{tcname unused|YAYANG}} * {{tcname unused|ZENY}} |} <div style="text-align:center">'''Auxiliary list'''</div> {| style="width:90%;" | * {{tcname unused|Agila}} * {{tcname unused|Bagwis}} | * {{tcname unused|Chito}} * {{tcname unused|Diego}} | * {{tcname unused|Elena}} * {{tcname unused|Felino}} | * {{tcname unused|Gunding}} * {{tcname unused|Harriet}} | * {{tcname unused|Indang}} * {{tcname unused|Jessa}} |} {{clear}} ==Mga sanggunian== [[Kategorya:Bagyo sa Pasipiko]] 4vw0o9cheex873jf6ivsg3pyfykonw6 0 336563 2218545 2189645 2026-08-02T01:22:45Z ~2026-42566-60 164777 /* */ 2218545 wikitext text/x-wiki {{Hatnote|Huwag ikalito sa kathang panlipunan na nagpapataw ng dalawang inaasahang asal, tungkulin, o pamantayan sa kapwa kasarian, tingnan ang [[Gampaning pangkasarian]].}} {{Short description|Binaryong kalikasan ng kasarian}} Ang '''binaryo ng kasarian''' <ref>{{Cite web |title=KWF Diksiyonaryo ng Wikang Filipino |url=https://www.kwfdiksiyonaryo.ph/?query=sex |access-date=2025-11-17 |website=www.kwfdiksiyonaryo.ph |language=en}}</ref>([[Wikang Ingles|Ingles]]: ''sex binary'' o ''gender binary'')<ref>{{Cite web |last=TagalogLang |date=2023-02-25 |title=KASARIAN (Tagalog) |url=https://www.tagaloglang.com/kasarian/ |access-date=2025-12-07 |website=TAGALOG LANG |language=en-US}}</ref> ay isang [[biyolohikal]] na balangkas na nag-uuri sa [[kasarian]] ng mga [[organismo]] na nagpaparami sa pamamagitan ng gampaning reproduktibo sa dalawang kategorya: [[lalaki]] at [[babae]]. Ang pangunahing batayan nito ay ang [[anisogamy|anisogamiya]] — ang pagkakaroon ng dalawang uri lamang ng [[gameto]] (selulang reproduktibo): ang maliit at maraming ''sperm'' o [[Isperma|tamod]] (lalaki) at ang malaki at kaunting ''ovum'' o [[Ovum|itlog]] (babae). Walang ikatlong uri ng gameto, kaya’t binaryo ang kasarian sa antas ng reproduksyon.<ref>{{Cite journal |last=Goymann |first=Wolfgang |last2=Brumm |first2=Henrik |last3=Kappeler |first3=Peter M. |date=2023 |title=Biological sex is binary, even though there is a rainbow of sex roles |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/bies.202200173 |journal=BioEssays |language=en |volume=45 |issue=2 |pages=2200173 |doi=10.1002/bies.202200173 |issn=1521-1878}}</ref> Ang mga kondisyon ng ''intersex'' o ''disorders of sex development (DSD)'' ay bihirang pagkakaiba-iba sa loob ng binaryong sistema, hindi ebidensya ng “ikatlong kasarian” o ''third'' ''sex''. <ref name="sax">{{cite journal |author=Sax, Leonard |title=How common is intersex? A response to Anne Fausto-Sterling |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-sex-research_2002-08_39_3/page/174 |journal=The Journal of Sex Research |volume=39 |issue=3 |pages=174–178 |year=2002 |doi=10.1080/00224490209552139}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Rehman |first=Rashad |date=2023-05 |title="Intersex" Does not Violate the Sex Binary |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10265381/ |journal=The Linacre Quarterly |volume=90 |issue=2 |pages=145–154 |doi=10.1177/00243639231155313 |issn=0024-3639 |pmc=10265381 |pmid=37325430}}</ref> == Ebolusyon ng anisogamiya == {{See also|Gameto#Ebolusyon}} Ang ''[[anisogamiya]]'' ang pundasyon ng binaryong kasarian. Mula sa mas simpleng ''isogamy'' (parehong laki ng gameto), nag-ebolb ang dalawang magkaibang gameto dahil sa dalawang pangunahing puwersa: * '''Kompetisyon ng gameto''' – pabor sa maliliit at maraming gameto (isperma). * '''Kakulangan ng gameto''' – pabor sa malalaki at may maraming sustansya (ova).<ref>{{cite journal |author=Lehtonen, Jussi; Parker, Geoff A. |title=Gamete competition, gamete limitation, and the evolution of the two sexes |journal=Molecular Human Reproduction |volume=20 |issue=12 |pages=1161–1168 |year=2014 |doi=10.1093/molehr/gau068}}</ref><ref>{{Cite journal |date=2011-04-14 |editor-last=Togashi |editor-first=Tatsuya |editor2-last=Cox |editor2-first=Paul Alan |title=The Evolution of Anisogamy |url=https://doi.org/10.1017/cbo9780511975943 |doi=10.1017/cbo9780511975943}}</ref> Ang ebolusyon na ito ay matatag at naobserba sa halos lahat ng sekswal na nagpaparaming organismo mula [[lumot]] hanggang [[mamalya]].<ref>{{cite journal |author=Bachtrog, Doris et al. |title=Sex Determination: Why So Many Ways of Doing It? |journal=PLoS Biology |volume=12 |issue=7 |page=e1001899 |year=2014 |doi=10.1371/journal.pbio.1001899}}</ref> == Biyolohikal na saligan == Sa mga mamalya kabilang ang tao, ang kasarian ay pangunahing tinutukoy ng mga [[Kromosoma|kromosomang]] kasarian: * '''XX''' → babae (likas na landas) * '''XY''' → lalaki (dahil sa SRY [[Hene (biyolohiya)|hene]] sa [[Kromosomang Y|Y kromosoma]])<ref>{{cite journal |author=Kashimada, Kenichi; Koopman, Peter |title=Sry: the master switch in mammalian sex determination |journal=Development |volume=137 |issue=23 |pages=3921–3930 |year=2010 |doi=10.1242/dev.048983}}</ref> Ang SRY hene ang nagsisilbing pangunahing tagapag-udyok na nagpapasimula sa pagbuo ng [[bayag]]; kapag wala ito, ang [[Bilig|embriyo]] ay magkakaroon ng [[obaryo]] at babaeng anatomiya.<ref>{{Citation |last=Barresi |first=Michael J. F. |title=Sex Determination and Gametogenesis |date=2023-03-01 |url=https://doi.org/10.1093/hesc/9780197574591.003.0008 |work=Developmental Biology |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-757459-1 |access-date=2025-11-16 |last2=Gilbert |first2=Scott F.}}</ref> == Mga kondisyong ''Intersex'' o ''Differences of Sex Development (DSD)'' == Ang mga ''differences/disorders of sex development (DSD)'' o ''intersex'' ay mga bihirang medikal na kondisyon (tinatayang 0.018% ng populasyon) kung saan atipikal ang pag-unlad ng [[kromosoma]], [[gonad]], o [[Kasangkapang pangkasarian|genitalia]]. Gayunman, hindi ito lumilikha ng panibagong kasarian; kadalasan, malinaw pa rin kung alin sa dalawang landas ng pag-unlad (lalaki o babae) ang sinusundan. <ref>{{Cite journal |last=Witchel |first=Selma Feldman |date=2018-04 |title=Disorders of sex development |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S1521693417301955 |journal=Best Practice & Research Clinical Obstetrics & Gynaecology |language=en |volume=48 |pages=90–102 |doi=10.1016/j.bpobgyn.2017.11.005 |pmc=5866176 |pmid=29503125}}</ref> Halimbawa, sa [[Sindromang Klinefelter|''Klinefelter syndrome'']] (XXY), ang indibidwal ay lalaki pa rin dahil sa presensya ng SRY. == Mga iba't ibang kritika at maling pakahulugan == === Mga alternatibong palagay === May ilang mananaliksik na nagsasabing ang kasarian ''(sex/gender)'' ay "''spectrum''" batay sa baryasyon sa [[kromosoma]], [[hormona]], o pangalwang katangian ng katawan.<ref>{{cite journal |last1=Hyde |first1=Janet Shibley |last2=Bigler |first2=Rebecca S. |last3=Joel |first3=Daphna |year=2019 |title=The future of sex and gender in psychology |journal=American Psychologist |volume=74 |issue=2 |pages=171–183 |doi=10.1037/amp0000307}}</ref> Gayunpaman, itinuturing ito ng maraming biologong ebolusyonaryo at pangkaunlaran bilang ''category error'' dahil ang kahulugan ng kasarian sa biyolohiya ay nakabatay sa uri ng gameto, hindi sa continuum ng ibang katangian.<ref>{{cite journal |last1=Goymann |first1=Wolfgang |last2=Kubke |first2=M. Fabiana |last3=Wingfield |first3=John C. |year=2023 |title=A binary of me or not me – there is no spectrum |journal=BioEssays |volume=45 |issue=4 |pages=2200173 |doi=10.1002/bies.202200173 |pmid=36718072}}</ref> ===Mga kritika sa di-binaryong palagay === Ang mga tulad nina [[Colin Wright|Wright]] at [[Emma Hilton|Hilton]] (2020) ay nagsasabi na ang pagtanggi sa likas na dalawang anyo ng kasarian (''sex denialism'') ay mapanganib. Ayon sa kanila maaari itong makaapekto sa karapatan at proteksyon ng [[Babae|kababaihan]], [[bata]] at pamayanan ng lalaki/babaeng [[Homoseksuwalidad|homosekswal]] – lalo na sa mga lalaking peminino/mga babaeng maskulino. <ref>{{Cite news |last=Hilton |first=Colin M. Wright and Emma N. |date=2020-02-13 |title=Opinion {{!}} The Dangerous Denial of Sex |language=en-US |work=Wall Street Journal |url=https://www.wsj.com/articles/the-dangerous-denial-of-sex-11581638089 |access-date=2025-11-17 |issn=0099-9660}}</ref> ==Mga sanggunian== 3lgap8f3micp0v5b7nef6uf4csyehwl 2 338444 2218612 2216150 2026-08-02T07:57:24Z KyutKoTalaga 152379 2218612 wikitext text/x-wiki '''XONARA''' (na isinusulat sa [[malalaking titik]]) ay isang Pilipinang girl group na binuo noong 2024 ng [[1Z Entertainment]]. Binubuo ang grupo ng pitong miyembro: sina Eurekah, Ella, Dominique, Tin, Megumi, Lei, at Namie. 1gx4xjb32alkhzl57gy83mqlul9qyxw 2218613 2218612 2026-08-02T07:58:05Z KyutKoTalaga 152379 2218613 wikitext text/x-wiki '''Xonara''' (na nakasulat sa [[malalaking titik]]) ay isang Pilipinang girl group na binuo noong 2024 ng [[1Z Entertainment]]. Binubuo ang grupo ng pitong miyembro: sina Eurekah, Ella, Dominique, Tin, Megumi, Lei, at Namie. Ang grupo ay opisyal na nag-debut noong Mayo 15, 2026, at ito ang kauna-unahang girl group sa ilalim ng [[1Z Entertainment]].<ref>{{cite web |date=April 19, 2026 |title=1Z Entertainment launches new girl group XONARA at SB19 concert |url=https://manilastandard.net/showbiz/music-concerts/314728922/1z-entertainment-launches-new-girl-group-xonara-at-sb19-concert.html |access-date=May 9, 2026 |work=[[Manila Standard]]}}</ref><ref name="tabi">{{cite web |last=Mallorca |first=Hannah |title=1Z Entertainment's new girl group XONARA to bring new flavor to P-pop |url=https://entertainment.inquirer.net/664718/1z-entertainments-new-girl-group-xonara-to-bring-new-flavor-to-p-pop |access-date=May 9, 2026 |work=[[Philippine Daily Inquirer]]}}</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} 24c2vkzedw09u9hspqnagxiq6k2f4u6 2218614 2218613 2026-08-02T07:58:39Z KyutKoTalaga 152379 2218614 wikitext text/x-wiki '''Xonara''' (na nakasulat sa [[malalaking titik]]) ay isang Pilipinang girl group na binuo noong 2024 ng [[1Z Entertainment]]. Binubuo ang grupo ng pitong miyembro: sina Eurekah, Ella, Dominique, Tin, Megumi, Lei, at Namie. Ang grupo ay opisyal na nag-debut noong Mayo 15, 2026, at ito ang kauna-unahang girl group sa ilalim ng [[1Z Entertainment]].<ref>{{cite web |date=April 19, 2026 |title=1Z Entertainment launches new girl group XONARA at SB19 concert |url=https://manilastandard.net/showbiz/music-concerts/314728922/1z-entertainment-launches-new-girl-group-xonara-at-sb19-concert.html |access-date=May 9, 2026 |work=[[Manila Standard]]}}</ref><ref name="tabi">{{cite web |last=Mallorca |first=Hannah |title=1Z Entertainment's new girl group XONARA to bring new flavor to P-pop |url=https://entertainment.inquirer.net/664718/1z-entertainments-new-girl-group-xonara-to-bring-new-flavor-to-p-pop |access-date=May 9, 2026 |work=[[Philippine Daily Inquirer]]}}</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Mga banda mula sa Pilipinas]] tucem4ixmp142hvhxoln96diik19260 0 338600 2218511 2214568 2026-08-01T15:20:46Z GabFranco938 149005 binago ang "ang philippine school" sa "ang the philippine school" 2218511 wikitext text/x-wiki {{Infobox school|name=The Philippine School – Dubai|image=The Philippine School, Dubai Front Exterior View.jpg|caption=Tanawin sa harap ng Paaralan|country=United Arab Emirates|address=32nd St (Service Road), Muhaisnah 2, Dubai|established=2008|type=Institusyong Edukasyon|chairman=Ali Mohammad A. H. Ali|director=Leticia Maniaul|principal=Dr. Rommel Pelayo|key_people=|faculty=(tinatayang) 100-200|enrollment=(tinatayang) 3000-3200|language=English, Filipino at Arabe|system=Pilipino/Pilipinas|website=[http://www.tpsdxb.com The Philippine School - Dubai]|free_label1=Katayuan sa DepEd|free_text1=Katanggap-tanggap|free_label2=Katayuan sa KHDA|free_text2=Magaling}}'''The Philippine School''' ( {{Langx|ar|المدرسة الفلبينية -}} ) o kilala sa pagpapaikli bilang '''TPS''' o '''TPSDXB''' ay isang [[paaralan]] sa [[Dubai]] na nagsisilbi para sa mga anak ng mga [[Migranteng Manggagawang Pilipino|Migranteng Pilipino]] (o kilala rin bilang "Overseas Filipino Worker") na naninirahan sa [[Emiratos Arabes Unidos|United Arab Emirates]], ang mga estudyante nito ay kilala bilang mga '''TPSIANS''' . Ang Philippine School ay sumasaklaw sa mga antas ng baitang mula [[K–12|kindergarten hanggang sa ika-12 baitang]] . <ref>{{Cite web |title=The Philippine School Dubai Guide {{!}} Bayut |url=https://www.bayut.com/schools/the-philippine-school-dubai/ |access-date=2021-09-01 |website=Guides for Schools in the UAE {{!}} Bayut |language=en}}</ref> Ang The Philippine School ay itinatag noong Pebrero 2008 sa lugar ng Al Twar <ref name=":0" /> at binuksan ang unang taon akademiko nito noong Setyembre ng sumunod na taon. Noong 2010, lumipat ang lugar ito sa Al Rashidiya at pagkatapos sa Taong Akademiko 2016–2017, lumipat ito sa kasalukuyang kampus nito sa Al Muhaisnah 2. <ref name=":0">{{Cite news |title=Student Handbook: The Philippine School (Revised 2024). |language=en |url=https://tpsdxb.com/school-history/ |access-date=2026-06-19 |archive-date=2023-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230527111158/https://tpsdxb.com/school-history/ |url-status=dead }}</ref> Sa kasalukuyan, ang mga estudyante ng TPS ay nagdala ng karangalan sa paaralan sa pamamagitan ng pakikilahok sa mga akademikong kompetisyon, paligsahan, at mga aktibidad sa pagitan ng mga paaralan. <ref>{{Cite news |date=March 30, 2021 |title=Philippine School Dubai wins High School Challenge organised by DCT |language=en |work=Gulf News |url=https://gulfnews.com/uae/education/philippine-school-dubai-wins-high-school-challenge-organised-by-dct-1.78209727 |access-date=2021-09-01}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2019-11-26 |title=Filipino students in UAE win over 90 medals from World Scholar's Cup in Yale University |url=https://filipinotimes.net/feature/2019/11/26/filipino-students-uae-win-90-medals-world-scholars-cup-yale-university/ |access-date=2021-09-01 |website=The Filipino Times |language=en-US}}</ref> <ref name=":1">{{Cite news |title=The Philippine School Dubai Winners of the DCT High School Challenge |language=en |work=www.hozpitalityplus.com |url=https://www.hozpitalityplus.com/read-article/4580_the-philippine-school-dubai-winners-of-the-dct-high-school-challenge.html |access-date=2021-09-01}}</ref> Bilang tugon sa walang katapusang pagsulong ng edukasyon, nagpasa ang TPS ng inspeksyon sa [[Dubai School Inspection Bureau]]. Tapat sa pananaw nito na maging isang ''Nangunguna sa Kahusayan sa Akademiko at Paghubog ng mga Halaga'', ang Paaralang Pilipino ay patuloy na nagbibigay ng natatanging pagsasanay sa akademiko para sa mga bata sa pamamagitan ng karanasan, integratibo, multikultural, at pag-aaral na nakatuon sa mga halaga <ref name=":0"/> Ang The Philippine School, Dubai ay akreditado at awtorisado ng [[Kagawaran ng Edukasyon|Kagawaran ng Edukasyon (DepEd)]] sa ilalim ng mga sumusunod na lisensya <ref name=":0"/> Unang Yugto - Government Recognition No. 001, Series 2017 Pangalawang Yugto - Government Recognition No. 001, Series 2017 Pangatlong Yugto - Government Recognition No. 001, Series 2017 Pang-apat na Yugto - SHS Permit No. 19, S. 2016<ref name=":0"/><ref name=":1"/> [[Talaksan:The_Philippine_School,_Dubai,_Government_Recognition_No._001,_Series_2017.png|thumb|The Philippine School, Dubai,  Government Recognition No. 001, Series 2017]] == Kurikulum == Ang The Philippine School nag-aalok ng Kurikulum ng Pilipinas na ng mga paksa at ang Kurikulumong UAE para mag sumunod sa KHDA at ang [[Kagawaran ng Edukasyon|DepEd]]. Ang The Philippine School iniayon ang kurikulum nito sa kurikulum sa Pilipinas para sa maayos na paglipat ng mga estudyante sa ibang paaralan kung siya na kailangan na umuwi ng Pilipinas. Ang mga sumusunod ay ang mga asignaturang inaalok ng paaralan.<ref name=":0"/><ref>{{Cite web |title=Subject Offerings – TPS Dubai |url=https://tpsdxb.com/subject-offerings/ |access-date=2026-06-19 |archive-date=2024-09-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240911055724/https://tpsdxb.com/subject-offerings/ |url-status=dead }}</ref> * English * Filipino * Science * Mathematics * ICT (Information and Communications Technology) * MAPEH (Music, Arts, Physical Education and Health) * HELE (Para lang sa Elementary, Home Economics and Livelihood Education) * TLE (Para lang sa High School, Technology and Livelihood Education) * AP (Araling Panlipunan) * Makabansa * EsP (Edukasyon sa Pagkakatao) * GMRC (Good Manners and Right Conduct) * MSCS (Moral, Social and Cultural Studies) * Islamic Education (Para lamang sa estudyanteng muslim sa halip na EsP) Para sa mga Seniors (Phase 4), Mayroon silang ibang paksa sa halip na mga asignaturang nabanggit sa itaas. Nag-aalok din ang paaralan ng mga interest club upang suportahan ang mga pangunahing asignaturang ibinibigay. == Pasilidad ng Paaralan == Ang The Philippine School inialay ng maraming pasilidad na pwedeng gamitin ang mga estudyante. Lahat na inalay na ng pasilidad ay nakalista na sa baba. * TLE Lab * ICT Lab * Covered Court * Playground * Music Room * Arts Room * Science Laboratory * Resource Room * Guidance Office * School Clinic == Transportasyon == Ang The Philippine School ay pwedeng mapuputahan galing sa Dubai Bus alin ang inaalay na ang Road and Transportation Authority (o ang RTA) {| class="wikitable" !Ruta !Hanggahan A !Hanggahan B !Dalas |- align="left" | align="center" style="background:blue;color:white" |'''F05''' |Al Rashidiya Bus Station |Mizhar 1 |Every 10-15 Minutes |} Ang paaralan ay pwedeng mapuputahan sa pamamagitan ng private vehicles, Dubai Bus<ref>{{Cite web |title=RTA F05 bus - Dubai |url=https://transitapp.com/en/region/dubai/rta/bus-f05 |access-date=2026-06-19 |website=transitapp.com |language=en}}</ref>, taxis o small vehicles. Pag-order ng pagkain online (ex., Talabat, Noon, Deliveroo, and Keeta) papungtang kampus ay bawal, pero hindi kasama sa mga espesyal na okasyon.<ref name=":0"/> == References == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.thephilippineschooldubai.com/ Opisyal na website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241224140246/http://www.thephilippineschooldubai.com/ |date=2024-12-24 }} * [https://www.khda.gov.ae/en/search/Details.aspx?InsID=560 Ang Karunungan at Pamamahala sa Pag-unlad ng Tawo (Government of Dubai)] * Ocon, Benedict M. "Images and Perceptions on ASEAN Identity of Selected Filipino Students" (PDF). Ang Institute of Teacher Education Tuanku Bainun Campus. Mga gawa ng International Conference on The Future of Education (IConFEd) 2018, Institute of Teacher Education Tuanku Bainun Campus, Penang, Malaysia, July 10-12, 2018. p. 728. Pag-aaral ng isang guro sa The Philippine School, Dubai na may kinalaman sa mga estudyante sa paaralan{{Cite web |last=Ocon |first=Benedict M. |title=Images and Perceptions on ASEAN Identity of Selected Filipino Students |url=http://www.ipgktb.edu.my/iconfed/compilation_of_paper_iconfed2018_volum2/Compilation%20of%20Paper%20IConFEd2018_S2/BI/THEMES%20B/B19_Images%20And%20Perceptions%20On%20Asean%20Identity.pdf |website=Institute of Teacher Education Tuanku Bainun Campus |series=Proceedings of International Conference on The Future of Education IConFEd) 2018, Institute of Teacher Education Tuanku Bainun Campus, Penang, Malaysia, 10–12 July 2018 |page=728 }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} <templatestyles src="Module:Portal bar/styles.css"></templatestyles> {{International schools in the United Arab Emirates}}{{Philippine international schools}} [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 9i6y4cw7x6ijck3xg3igq4igawx4xbp 2 338733 2218524 2215871 2026-08-01T23:48:31Z Tabilay 153890 2218524 wikitext text/x-wiki == Eala's Match Notes == Go back to [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala Fandom page] or [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaSimple Alex Eala Simple Fandom Page] or [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches2 Eala Finished matches] === Juniors === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+Singles !Tournament !2019 !2020 !2021 !2022 |- |Australian Open |R2 |R3 |A |A |- |French Open |A |SF |A |A |- |Wimbledon |A |A |R2 |A |- |US Open |A |A |A |W |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+Doubles !Tournament !2019 !2020 !2021 !2022 |- |Australian Open |A |W |A |A |- |French Open |A |A |W |A |- |Wimbledon |A |A |R2 |A |- |US Open |A |A |SF |– |} === ITF Women's World Tour === ==== ITF Titles ==== {| class="wikitable" !Year !Tournament !Category !Event !Partner |- |2021 |W15 Manacor |ITF |Singles |– |- |2022 |W25 Chiang Rai |ITF |Singles |– |- |2023 |W25 Yecla |ITF |Singles |– |- |2023 |W25 Roehampton |ITF |Singles |– |- |2024 |W100 Vitoria-Gasteiz |ITF |Singles |– |- |2024 |W50 Pune |ITF |Doubles |Darja Semeņistaja |- |2024 |W75 Croissy-Beaubourg |ITF |Doubles |Estelle Cascino |- |2024 |W100 Vitoria-Gasteiz |ITF |Doubles |Estelle Cascino |} ===== ITF Singles ===== ''' 2020 ''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Round !Opponent !Score |- |Las Palmas de Gran Canaria 2 |W15 |Clay |First Round |Anna Zarycka |2–6, 4–6 |- |Las Palmas de Gran Canaria |W25 |Clay |Second Round |Lara Salden |0–6, 6–2, 2–6 |- |Melilla |W15 |Clay |First Round |Anastasia Charaeva |3–6, 3–6 |- |Monastir 9 |W15 |Hard |Second Round |Nina Stadler |6–4, 6–7, 5–7 |} ''' 2021 ''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Round !Opponent !Score |- |W15 Manacor |W15 |Hard |Champion |Yvonne Cavalle-Reimers |5–7, 6–1, 6–2 |- |W15 Manacor 2 |W15 |Hard |Quarterfinals |Ylena In-Albon |0–6, 3–6 |- |W15 Manacor 3 |W15 |Hard |Quarterfinals |Oksana Selekhmeteva |2–6, 3–6 |- |W25 Grenoble |W25 |Hard |Quarterfinals |Maja Chwalińska |0–6, 4–6 |- |W25 Manacor 4 |W25 |Hard |Second Round |Jana Fett |6–4, 3–6, 5–7 |- |W15 Manacor 5 |W15 |Hard |First Round |Simona Waltert |4–6, 6–2, 5–7 |- |W60 Bellinzona |W60 |Clay |Second Round |Simona Waltert |5–7, 6–3, 2–6 |- |W25 Platja d’Aro |W25 |Clay |Second Round |Irene Burillo Escorihuela |2–6, 4–6 |- |W25 Madrid 2 |W25 |Hard |First Round |Andrea Lázaro García |6–2, 4–6, 4–6 |- |W25 Milovice |W25 |Hard |First Round |Daria Astakhova |2–6, 2–6 |} ''' 2022 ''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Round !Opponent !Score |- |W25 Chiang Rai |W25 |Hard |Champion |Luksika Kumkhum |6–4, 6–2 |- |W25 Chiang Rai 2 |W25 |Hard |Quarterfinals |Erika Sema |3–6, 6–2, 3–6 |- |W25 Madrid 1 |W25 |Hard |Quarterfinals |Anna-Lena Robbe |6–7(3), 3–6 |- |W60 Madrid 2 |W60 |Hard |Final |Marina Bassols Ribera |4–6, 5–7 |- |W60 Vitoria-Gasteiz |W60 |Hard |Semifinals |Jessika Ponchet |4–6, 4–6 |- |W25 El Espinar |W25 |Hard |Semifinals |Eva Guerrero Alvarez |2–6, 6–3, 2–6 |- |W100 Grodzisk Mazowiecki |W100 |Hard |First Round |Katharina Hobgarski |4–6, 3–6 |- |W60 Templeton |W60 |Hard |Second Round |Katarzyna Kawa |6–2, 4–6, 0–6 |- |W80 Rancho Santa Fe |W80 |Hard |Quarterfinals |Marcela Zacarías |2–6, 5–7 |- |W60 Hamburg |W60 |Hard |Second Round |Ysaline Bonaventure |4–6, 0–6 |- |W80 Poitiers |W80 |Hard |Semifinals |Ysaline Bonaventure |1–6, 6–3, 3–6 |- |W100 Shrewsbury |W100 |Hard |Qualifying 2 |Maia Lumsden |1–6, 5–7 |} ''' 2023 ''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Round !Opponent !Score |- |W25 Yecla |W25 |Hard |Champion |Valentina Ryser |6–3, 7–5 |- |W25 Roehampton |W25 |Hard |Champion |Arina Rodionova |6–2, 6–3 |- |W25 Aldershot |W25 |Hard |Final |Destanee Aiava |6–3, 4–6, 1–6 |- |W40 Petange |W40 |Hard |Final |Océane Dodin |1–6, 5–7 |} ''' 2024 ''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Round !Opponent !Score |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Hard |Champion |Victoria Jiménez Kasintseva |6–4, 6–4 |- |W100 Dubai |W100 |Hard |Semifinals |Polina Kudermetova |6–4, 2–6, 2–6 |- |W100 Takasaki |W100 |Hard |Quarterfinals |Mananchaya Sawangkaew |6–4, 1–6, 2–6 |- |W100 Cary |W100 |Hard |Quarterfinals |Renata Zarazúa |6–3, 4–6, 3–6 |- |W100 Landisville |W100 |Hard |Quarterfinals |Olivia Gadecki |1–6, 6–0, 3–6 |- |W75 Porto |W75 |Hard |Quarterfinals |Anna Bondar |4–6, 7–6, 1–6 |- |W75 Trnava 1 |W75 |Hard |Quarterfinals |Anastasia Gureva |2–6, 6–3, 6–7 |- |W75 Trnava 2 |W75 |Hard |First Round |Tereza Martincová |6–3, 4–6, 6–7 |- |W75 Croissy-Beaubourg |W75 |Hard |Second Round |Mona Barthel |6–4, 4–6, 1–6 |- |W75 Zagreb |W75 |Clay |First Round |Tena Lukas |5–7, 6–3, 4–6 |- |W60 Bellinzona |W60 |Clay |First Round |Selena Janicijevic |3–6, 1–6 |- |W50 Indore |W50 |Hard |Semifinals |Polina Kudermetova |4–6, 7–6, 2–6 |- |W50 Pune |W50 |Hard |Quarterfinals |Darja Semenistaja |6–7, 0–6 |} ===== ITF Doubles ===== ''' 2021 ''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Partner !Round !Opponents !Score |- |W25 Madrid |W25 |Hard |Victoria Jiménez Kasintseva |Quarterfinals |Olivia Tjandramulia / Ashley Lahey |5–7, 6–4, 6–10 |- |W25 Platja d’Aro |W25 |Clay |Oksana Selekhmeteva |Final |Justina Mikulskytė / Oana Simion |3–6, 5–7 |} ''' 2022 ''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Partner !Round !Opponents !Score |- |W25 Manacor |W25 |Hard |Elsa Jacquemot |Quarterfinals |Olga Parres Azcoitia / Aurora Zantedeschi |6–2, 4–6, 3–10 |- |W25 Macon |W25 |Hard |Jéssica Bouzas Maneiro |Quarterfinals |Audrey Albie / Aubane Droguet |4–6, 2–6 |- |W25 Chiang Rai 1 |W25 |Hard |Indy De Vroome |First Round |Patcharin Cheapchandej / Punnin Kovapitukted |6–4, 5–7, 6–10 |- |W25 Chiang Rai 2 |W25 |Hard |Kyōka Okamura |Quarterfinals |Pimrada Jattavapornvanit / Gozal Ainitdinova |6–4, 7–6(4), 2–6 |- |W25 Madrid 1 |W25 |Hard |Jéssica Bouzas Maneiro |Quarterfinals |Olga Helmi / Adithya Karunaratne |0–6, 4–6 |- |W60 Madrid 2 |W60 |Hard |Liang En-shuo |Quarterfinals |Tímea Babos / Valeria Savinykh |2–6, 4–6 |- |W25 Palma del Río |W25 |Clay |Marina Bassols Ribera |Semifinals |Valeria Savinykh / Fanny Stollár |2–6, 0–6 |- |W25 Corroios-Seixal |W25 |Hard |Lizette Cabrera |Quarterfinals |Justina Mikulskytė / Hong Yi Cody Wong |5–7, 4–6 |- |W60 Templeton |W60 |Hard |Annaëlle Robbe |Second Round |Madison Brengle |6–3, 6–7, 6–10 |- |W80 Poitiers |W80 |Hard |Petra Marcinko |Quarterfinals |Miriam Skoch / Markéta Vondroušová |5–7, 2–6 |} ''' 2023 ''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Partner !Round !Opponents !Score |- |W60 Trnava 2 |W60 |Hard |Justina Mikulskyte |Semifinals |Alicia Barnett / Olivia Nicholls |4–6, 1–6 |- |W60 Chiasso |W60 |Clay |Barbora Palicova |First Round |Beatrice Gumulya / Anna Sisková |3–6, 6–4, 11–13 |- |W25 Zaragoza |W25 |Hard |Beatrice Gumulya |Quarterfinals |Alana Parnaby / Victoria Rodríguez |6–4, 3–6, 6–10 |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Hard |Marina Bassols Ribera |Quarterfinals |Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča |5–7, 6–1, 9–11 |- |W60 Barcelona |W60 |Hard |Emilie Lindh Gallagher |First Round |Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča |6–4, 3–6, 3–10 |- |W25 Roehampton 2 |W25 |Hard |Destanee Aiava |Quarterfinals |Talia Gibson / Petra Hule |1–6, 5–7 |- |W25 Aldershot |W25 |Hard |Urszula Radwanska |Semifinals |Erina Hayashi / Saki Imamura |4–6, 4–6 |- |W100 Tokyo 2 |W100 |Hard |Natsumi Kawaguchi |Semifinals |Alicia Barnett / Olivia Nicholls |0–6, 7–5, 6–10 |- |W60 Glasgow 2 |W60 |Hard |Barbora Palicova |Quarterfinals |Freya Christie / Olivia Gadecki |— |- |W60 Nantes |W60 |Hard |Jessy Rompies |First Round |Ekaterina Maklakova / Ekaterina Reyngold |6–1, 3–6, 6–10 |- |W40 Petange |W40 |Hard |Zeynep Sonmez |Semifinals |Danielle Collins / Isabelle Haverlag |2–6, 4–7 |} ''' 2024 ''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Partner !Round !Opponents !Score |- |W50 Pune |W50 |Hard |Darja Semeņistaja |Champion |Naiktha Bains / Fanny Stollár |7–6(8), 6–3 |- |W75 Croissy-Beaubourg |W75 |Hard |Estelle Cascino |Champion |Maia Lumsden / Jessika Ponchet |7–5, 7–6(4) |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Hard |Estelle Cascino |Champion |Lia Karatancheva / Diāna Marcinkēviča |6–3, 2–6, 10–4 |- |W75 Porto 3 |W75 |Hard |Alicia Barnett |Quarterfinals |Anna-Lena Friedsam / Aliccia Barnett |3–6, 4–6 |- |W75 Trnava |W75 |Hard |Zeynep Sönmez |Semifinals |Lulu Sun / Moyuka Uchijima |2–6, 2–6 |- |W100 Dubai |W100 |Hard |Valentini Grammatikopoulou |Quarterfinals |Isabelle Haverlag / Erika Pridankina |7–5, 4–6, 3–10 |} === WTA and WTA 125 tournaments === ==== 2021 ==== {| class="wikitable" !Tournament !Court !Category !Opponent !Round !Score |- |Miami Open |Hard |WTA 1000 |Viktória Hrunčáková |Qualifying 1 |6–4, 4–6, 2–6 |- |Romanian Open (Cluj-Napoca) |Clay |WTA 250 |Mayar Sherif |Second Round |2–6, 2–6 |} ==== 2022 ==== {| class="wikitable" !Tournament !Category !Court !Round !Opponent !Score |- |Miami Open |WTA 1000 |Hard |First Round |Madison Brengle |2–6, 1–6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Clay |Qualifying 1 |Anna Bondár |0–6, 0–6 |} ==== 2023 ==== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Tournament !Tier !Surface !Round !Opponent !Score |- |Australian Open |Grand Slam |Hard |Qualifying 1 |Misaki Doi |6–4, 1–6, 3–6 |- |Thailand Open (Hua Hin) |WTA 250 |Hard |First Round |Tatjana Maria (6) |2–6, 2–6 |- |Miami Open |WTA 1000 |Hard |First Round |Irina-Camelia Begu |2–6, 5–7 |- |Mutua Madrid Open |WTA 1000 |Clay |First Round |Tatjana Maria |1–6, 1–6 |- |Japan Open (Osaka) |WTA 250 |Hard |First Round |Himari Sakatsume (Q) |0–6, 3–6 |- |Guangzhou Open |WTA 250 |Hard |First Round |Tatjana Maria (3) |3–6, 0–6 |- |Jasmin Open (Monastir) |WTA 250 |Hard |First Round |Elise Mertens (2) |5–7, 0–6 |} '''Doubles''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Round !Partner !Opponent !Score |- |Jasmin Open (Monastir) |WTA 250 |Hard |First Round |Oana Gavrila |Cristina Bucșa / Bibiane Schoofs |3–6, 4–6 |} ==== 2024 ==== '''Singles''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Tournament !Level !Surface !Round !Opponent !Score |- |Australian Open |Grand Slam |Hard |Qualifying 1 |Rebecca Peterson (18) |2–6, 5–7 |- |French Open |Grand Slam |Clay |Qualifying 3 |Julia Riera (2) |6–4, 6–7, 4–6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Grass |Qualifying 3 |Lulu Sun (23) |6–7, 5–7 |- |US Open |Grand Slam |Hard |Qualifying 3 |Elena-Gabriela Ruse (20) |6–3, 1–6, 4–6 |- |Miami Open |WTA 1000 |Hard |Qualifying 2 |Emiliana Arango |6–2, 5–7, 1–6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Clay |First Round |Sorana Cîrstea (27) |3–6, 7–6, 4–6 |- |Wuhan Open |WTA 1000 |Hard |First Round |Kateřina Siniaková |3–6, 1–6 |- |Abu Dhabi Open |WTA 500 |Hard |First Round |Magda Linette |6–7, 1–6 |- |Guadalajara Open |WTA 500 |Hard |First Round |Marie Bouzková (6) |2–6, 2–6 |- |Ningbo Open |WTA 500 |Hard |Qualifying 1 |Priscilla Hon |4–6, 3–6 |- |Jiangxi Open |WTA 250 |Hard |First Round |Marie Bouzková (1) |5–7, 6–7 |- |Guangzhou Open |WTA 250 |Hard |First Round |Bernarda Pera |0–6, 3–6 |- |Nottingham Open |WTA 250 |Grass |Qualifying 2 |Ena Shibahara |7–6, 0–6, 2–6 |- |Canberra International |WTA 125 |Hard |Qualifying 1 |Céline Naef (5) |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |WTA 125 |Hard |Second Round |Tatjana Maria (4) |5–7, 2–6 |- |Polish Open (Warsaw) |WTA 125 |Hard |First Round |Isabella Shinikova |2–6, 4–6 |- |Veneto Open (Gaiba) |WTA 125 |Grass |Quarterfinals |Sara Errani (4) |0–6, 6–7 |- |Makarska Open |WTA 125 |Clay |First Round |Maria Timofeeva (Q) |6–1, 3–6, 2–6 |} '''Doubles''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" !Tournament !Level !Surface !Partner !Round !Opponent !Score |- |Canberra International |WTA 125 |Hard |Laura Pigossi |Semifinals |Kaylah McP / Astra Sharma |6–7(1), 3–6 |- |Oeiras Ladies Open |WTA 125 |Clay |Taylah Preston |First Round |Valeria Lepchenko / Anna Falei |4–6, 4–6 |- |Polish Open |WTA 125 |Hard |Daniela Semenistaja |Quarterfinals |Weronika Falkowska / Martyna Kubka |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |WTA 125 |Hard |Kimberly Birrell |Quarterfinals |Katarzyna Piter / Fanny Stollar |4–6, 4–6 |- |Ningbo Open |WTA 500 |Hard |En Shuo Liang |Quarterfinals |Giuliana Olmos / Alexandra Panova |1–6, 2–6 |} ==== 2025 ==== '''Singles''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Round !Opponent !Score |- |Australian Open |Grand Slam |Hard |Qualifying 1 |Jana Fett (133) |5–7, 2–6 |- |Singapore Open |WTA 250 |Hard |Qualifying 2 |Simona Waltert (179) |3–6, 2–6 |- |Miami Open |WTA 1000 |Hard |Semifinals |Jessica Pegula (4) |6–7, 7–5, 3–6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Clay |Second Round |Iga Świątek (2) |6–4, 4–6, 2–6 |- |Italian Open |WTA 1000 |Clay |First Round |Marta Kostyuk (27) |0–6, 1–6 |- |French Open |Grand Slam |Clay |First Round |Emiliana Arango (85) |0–6, 6–2, 3–6 |- |Birmingham Open |WTA 125 |Grass |First Round |Linda Fruhvirtová |5-7, 7-6(5), 1-6 |- |Nottingham Open |WTA 250 |Grass |First Round |Magda Linette (31) |4–6, 3–6 |- |Eastbourne Open |WTA 250 |Grass |Finals (RunnerUp) |Maya Joint |4–6, 6–1, 6–7 (10–12) |- |Wimbledon |Grand Slam |Grass |First Round |Barbora Krejčíková (16) |6–3, 2–6, 1–6 |- |National Bank Open (Montreal) |WTA 1000 |Hard |First Round |Markéta Vondroušová (63) |6–3, 1–6, 2–6 |- |US Open |Grand Slam |Hard |Second Round |Cristina Bucșa (95) |4–6, 3–6 |- |São Paulo Open |WTA 250 |Hard |Quarterfinals |Janice Tjen (130) |4–6, 1–6 |- |China Open (Wuhan) |WTA 1000 |Hard |Qualifying 1 |Moyuka Uchijima (91) |4–6, 6–3, 2–6 |- |Japan Women's Open (Osaka) |WTA 250 |Hard |First Round |Tereza Valentová (78) |1–6, 2–6 |- |Guangzhou Open |WTA 250 |Hard |First Round |Claire Liu (305) |6–2, 4–6, 4–6 |- |Hong Kong Tennis Open |WTA 250 |Hard |Second Round |Victoria Mboko (21) |6–3, 3–6, 4–6 |- |Canberra International |WTA 125 |Hard |Semifinals |Shuai Wei (134) |5–7, 2–6 |- |Mumbai Open |WTA 125 |Hard |Second Round |Mai Hontama (166) |6–7, 2–6 |- |Oeiras Ladies Open |WTA 125 |Clay |Second Round |Panna Udvardy (137) |6–7, 4–6 |- |Birmingham Open |WTA 125 |Grass |First Round |Linda Fruhvirtová (152) |5–7, 7–6, 1–6 |- |Ilkley Open |WTA 125 |Grass |Quarterfinals |Rebecca Marino (107) |6–1, 0–6, 6–7 |- |Guadalajara 125 Open |WTA 125 |Hard |Champion |Panna Udvardy (134) |1–6, 7–5, 6–3 |- |Jingshan Tennis Open |WTA 125 |Hard |Semifinals |Lulu Sun (146) |6–3, 4–6, 2–6 |- |Suzhou Open |WTA 125 |Hard |Quarterfinals |Viktorija Golubic (70) |6–2, 2–6, 6–7 |} '''Withdrawals''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Tournament !Tier !Surface !Reason |- |Cincinnati Open |WTA 1000 |Hard |Shoulder injury |- |Monterrey Open |WTA 500 |Hard |Shoulder injury |} '''Doubles''' {| class="wikitable" style="text-align:center" !Tournament !Tier !Surface !Partner !Round !Opponents !Score |- |Guangzhou Open |WTA 250 |Hard |Nadiia Kichenok |Semifinals |Katarzyna Piter / Janice Tjen |7–6(4), 3–6, 5–10 |- |Italian Open |WTA 1000 |Clay |Coco Gauff |Quarterfinals |Jasmine Paolini / Sara Errani |5–7, 6–3, 7–10 |- |French Open |Grand Slam |Clay |Renata Zarazúa |Second Round |Olga Danilović / Anastasia Potapova |1–6, 3–6 |- |Hong Kong Open |WTA 250 |Hard |Chan Hao‑ching |First Round |Kamilla Rakhimova / Aliaksandra Sasnovich |6–3, 1–6, 7–10 |- |Wimbledon |Grand Slam |Grass |Eva Lys |First Round |Ingrid Gamarra Martins / Quinn Gleason |4–6, 2–6 |- |Birmingham Open |WTA 125 |Grass |Rebeka Masarova |First Round |Storm Hunter / Ellen Perez |4–6, 4–6 |- |Mumbai Open |WTA 125 |Hard |Tsao Chia‑yi |First Round |Amina Anshba / Elena Pridankina |4–6, 4–6 |- |Oeiras Ladies Open |WTA 125 |Clay |Katie Volynets |First Round |Carmen Corley / Olivia Gadecki |3–6, 4–6 |} ==== 2026 ==== '''Singles''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Tournament !Level !Court !Round !Opponent !Score |- |Auckland Open |WTA 250 |Hard |Semifinals |Wang Xinyu |7–5, 5–7, 6–4 |- |Australian Open |Grand Slam |Hard |First Round |Alycia Parks |6–0, 3–6, 2–6 |- |Philippines Womens Open |WTA 125 |Hard |Quarterfinals |Camila Osorio |4-6, 4-6 |- |Abu Dhabi Open |WTA 500 |Hard |Quarterfinals |Ekaterina Alexandrova |3-6, 3-6 |- |Qatar Open |WTA 1000 |Hard |First Round |Tereza Valentová |6-7 (6), 1-6 |- |Dubai Tennis Championships |WTA 1000 |Hard |Quarterfinals |Coco Gauff |0-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |WTA 1000 |Hard |Fourth Round |Linda Nosková |2-6, 0-6 |- |Miami Open |WTA 1000 |Hard |Fourth Round |Karolína Muchová |0-6,2-6 |- |Linz Open |WTA 500 |Clay |Second Round |Jelena Ostapenko |4-6, 5-7 |- |Stuttgart Open |WTA 500 |Clay |First Round |Leylah Fernandez |1-6, 4-6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Clay |Second Round |Elise Mertens |2-6, 1-6 |- |Italian Open |WTA 1000 |Clay |Third Round |Elena Rybakina |4-6, 3-6 |- |Strasbourg International |WTA 500 |Clay |First Round |Oleksandra Oliynykova |6-3, 5-7, 3-6 |- |French Open |Grand Slam |Clay |First Round |Iva Jovic |4-6, 2-6 |- |Birmingham Open |WTA 125 |Grass |Champion |Nikola Bartůňková |5-7, 6-3, 7-5 |- |Queen's Club Championships |WTA 500 |Grass |Second Round |Iva Jovic |2-6, 2-6 |- |Berlin Open |WTA 500 |Grass |Semifinals |Linda Nosková |2-6, 4-6 |- |Bad Homburg |WTA 500 |Grass |First Round |Elise Mertens |3-6, 3-6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Grass |Fourth Round |Jasmine Paolini |4-6, 6-4, 3-6 |- |Washington DC Open |WTA 500 |Hard |Finals |Jessica Pegula | |- |Canadian Open (Toronto) |WTA 1000 |Hard | | | |- |Cincinnati Open |WTA 1000 |Hard | | | |- |US Open |Grand Slam |Hard | | | |} '''Doubles''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Tournament !Level !Court !Partner !Round !Opponents !Score |- |Auckland Open |WTA 250 |Hard |Iva Jovic |Semifinals |Xu Yifan / Yang Zhaoxuan |5–7, 3–6 |- |Australian Open |Grand Slam |Hard |Ingrid Martins |First Round |Shuko Aoyama / Magda Linette |6–7(3), 6–2, 3–6 |- |Abu Dhabi Open |WTA 500 |Hard |Janice Tjen |Semifinals |Tereza Mihalíková / Olivia Nicholls |4-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |WTA 1000 |Hard |Iva Jovic |First Round |Hailey Baptiste / Jelena Ostapenko |2-6, 2-6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Clay |Zeynep Sönmez |Second Round |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 5-7 |- |Italian Open |WTA 1000 |Clay |Hailey Baptiste |First Round |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |2-6, 1-6 |- |Birmingham Open |WTA 125 |Grass |Nikola Bartůňková |First Round |Harriet Dart / Maia Lumsden |4-6, 6-2, 9-11 |- |Bad Homburg |WTA 500 |Grass |Venus Williams |Quarterfinals |Tereza Mihalikova / Olivia Nicholles |3-6, 2-6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Grass |Nikola Bartůňková |First Round |Sofia Kenin / Jelena Ostapenko |6-3, 3-6,1-6 |- | | | | | | | |- | | | | | | | |} == Eala vs Top 20 Opponents == ==Completed Matches== {| class="wikitable sortable" ! Date (YYYY-MM) !! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent (Rank) !! Result !! Eala Rank !! Opponent Rank !! Score !! DR !! Ace% !! DF% !! 1stIn !! 1st% !! 2nd% !! BP Save |- | 2025-03 || Miami || WTA 1000 || Hard || Quarterfinal || Iga Świątek (2) || Win || 140 || 2 || 6-2 7-5 || 1.27 || 1.5% || 4.5% || 66.7% || 52.3% || 50.0% || 44.4% |- | 2025-03 || Miami || WTA 1000 || Hard || Semifinal || Jessica Pegula (4) || Loss || 140 || 4 || 6-7(3) 7-5 3-6 || 0.87 || 2.0% || 3.9% || 72.5% || 62.2% || 42.9% || 28.6% |- | 2025-04 || Madrid || WTA 1000 || Clay || Second Round || Iga Świątek (2) || Loss || 72 || 2 || 6-4 4-6 2-6 || 0.77 || 3.0% || 5.0% || 69.0% || 50.7% || 41.9% || 56.3% |- | 2025-06 || Wimbledon || Grand Slam || Grass || First Round || Barbora Krejčíková (17) || Loss || 56 || 17 || 6-3 2-6 1-6 || 0.82 || 1.1% || 1.1% || 54.3% || 50.0% || 50.0% || 62.5% |- | 2025-08 || US Open || Grand Slam || Hard || First Round || Clara Tauson (14) || Win || 75 || 14 || 6-3 2-6 7-6(11) || 0.97 || 0.0% || 5.3% || 68.1% || 59.4% || 43.3% || 44.4% |- | 2026-02 || Dubai || WTA 1000 || Hard || Quarterfinal || Coco Gauff (3) || Loss || 47 || 3 || 0-6 2-6 || 0.61 || 0.0% || 2.5% || 57.5% || 30.4% || 41.2% || 33.3% |- | 2026-05 || Rome || WTA 1000 || Clay || Third Round || Elena Rybakina (2) || Loss || 42 || 2 || 4-6 3-6 || 0.80 || 1.3% || 6.6% || 67.1% || 56.9% || 44.0% || 42.9% |- | 2026-06 || Berlin || WTA 500 || Grass || Round of 16 || Elena Rybakina (2) || Win || 35 || 2 || 7-5 6-4 || 1.19 || 6.0% || 4.5% || 68.7% || 71.7% || 57.1% || 50.0% |- | 2026-06 || Berlin || WTA 500 || Grass || Quarterfinal || Elina Svitolina (6) || Win || 35 || 6 || 6-3 6-4 || 1.16 || 5.3% || 3.5% || 50.9% || 79.3% || 32.1% || 50.0% |- | 2026-06 || Wimbledon || Grand Slam || Grass || Third Round || Iga Świątek (3) || Win || 32 || 3 || 7-6(9) 6-2 || 1.16 || 4.0% || 0.0% || 62.4% || 57.1% || 55.3% || 72.7% |- | 2026-06 || Wimbledon || Grand Slam || Grass || Fourth Round || Jasmine Paolini (13) || Loss || 32 || 13 || 4-6 6-4 3-6 || 0.89 || 2.3% || 3.4% || 54.5% || 66.7% || 47.5% || 55.6% |- | 2026-07 || Washington DC || WTA 500 || Hard || Quarterfinal || Elina Svitolina (10) || Win || 28 || 10 || 6-3 6-4 || 1.12 || 1.9% || 3.7% || 63.0% || 70.6% || 25.0% || 66.7% |} ==Matches by Retirement== {| class="wikitable sortable" ! Date (YYYY-MM) !! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent (Rank) !! Result !! Eala Rank !! Opponent Rank !! Score |- | 2025-06 || Eastbourne || WTA 500 || Grass || Round of 16 || Jelena Ostapenko (3) || Win (RET) || 74 || 3 || 0-6 6-2 3-2 RET |- | 2026-03 || Indian Wells || WTA 1000 || Hard || Third Round || Coco Gauff (4) || Win (RET) || 32 || 4 || 6-2 2-0 RET |} Eala played 15 matches against Top 20 opponents. Of these, 13 were completed matches, where she recorded 6 wins and 7 losses, and 2 were decided by retirements, both of which she won. Her overall record including retirements stands at 8 wins and 7 losses.<ref name="EalaTop20Record">[https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=ACareerqqITop_20qqv1 Tennis Abstract: Eala vs. Top 20 players]</ref> Her victories included wins over Iga Świątek twice (ranked No. 2 and No. 3), Clara Tauson (No. 14), Elena Rybakina (No. 2), and Elina Svitolina twice (No. 6 and No. 10). She also gained wins by retirement against Jelena Ostapenko (No. 3) at Eastbourne and Coco Gauff (No. 4) at Indian Wells.<ref name="EalaTop20Record" /> Her losses came against Jessica Pegula (No. 4), Świątek (No. 2), Barbora Krejčíková (No. 17), Gauff (No. 3), Rybakina (No. 2), and Jasmine Paolini (No. 13).<ref name="EalaTop20Record" /> By surface, Eala collected 6 wins on grass and 2 wins on hard courts, while her defeats were spread across clay (3 losses), grass (2 losses), and hard courts (2 losses).<ref name="EalaTop20Record" /> In her completed matches, her first serve percentage was consistently above 60% in wins but dropped below 55% in losses. Her dominance ratio (DR) showed the same trend: above 1.15 in victories and below 0.90 in defeats.<ref name="EalaTop20Record" /> == WTA Year-End Rankings == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ End of Season Rankings |- ! Year !! Singles !! Doubles |- | 2021 || 529 || 780 |- | 2022 || 219 || 594 |- | 2023 || 205 || 436 |- | 2024 || 158 || 239 |- | 2025 || 50 || 161 |} * As of January 5, 2026<ref>{{Cite web |title=Alexandra Eala Player Stats (WTA Official) |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/ |access-date=May 22, 2026 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> == References == <references /> === External Links=== [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Alex Eala Official WTA Page] [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Alex Eala Official ITF Women's World Tennis Page] [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alex Eala's Tennis Abstract page] [https://en.wikipedia.org/wiki/Alexandra_Eala?wprov=sfla1 Alex Eala on English Wikipedia (English)] [https://tl.wikipedia.org/wiki/Alexandra_Eala?wprov=sfla1 Alex Eala on Wikipedia (Tagalog)] [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala on Fandom (English)] [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches2 Alex Eala Historical Matches] [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaSimple Alex Eala Short Fandom Page (English)] [https://www.instagram.com/alex.eala/ Alex Eala's Instagram] c6p7dw8ny5ybq12lnhkeuj3fe0zcavo 2218525 2218524 2026-08-01T23:49:12Z Tabilay 153890 /* Completed Matches */ 2218525 wikitext text/x-wiki == Eala's Match Notes == Go back to [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala Fandom page] or [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaSimple Alex Eala Simple Fandom Page] or [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches2 Eala Finished matches] === Juniors === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+Singles !Tournament !2019 !2020 !2021 !2022 |- |Australian Open |R2 |R3 |A |A |- |French Open |A |SF |A |A |- |Wimbledon |A |A |R2 |A |- |US Open |A |A |A |W |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+Doubles !Tournament !2019 !2020 !2021 !2022 |- |Australian Open |A |W |A |A |- |French Open |A |A |W |A |- |Wimbledon |A |A |R2 |A |- |US Open |A |A |SF |– |} === ITF Women's World Tour === ==== ITF Titles ==== {| class="wikitable" !Year !Tournament !Category !Event !Partner |- |2021 |W15 Manacor |ITF |Singles |– |- |2022 |W25 Chiang Rai |ITF |Singles |– |- |2023 |W25 Yecla |ITF |Singles |– |- |2023 |W25 Roehampton |ITF |Singles |– |- |2024 |W100 Vitoria-Gasteiz |ITF |Singles |– |- |2024 |W50 Pune |ITF |Doubles |Darja Semeņistaja |- |2024 |W75 Croissy-Beaubourg |ITF |Doubles |Estelle Cascino |- |2024 |W100 Vitoria-Gasteiz |ITF |Doubles |Estelle Cascino |} ===== ITF Singles ===== ''' 2020 ''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Round !Opponent !Score |- |Las Palmas de Gran Canaria 2 |W15 |Clay |First Round |Anna Zarycka |2–6, 4–6 |- |Las Palmas de Gran Canaria |W25 |Clay |Second Round |Lara Salden |0–6, 6–2, 2–6 |- |Melilla |W15 |Clay |First Round |Anastasia Charaeva |3–6, 3–6 |- |Monastir 9 |W15 |Hard |Second Round |Nina Stadler |6–4, 6–7, 5–7 |} ''' 2021 ''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Round !Opponent !Score |- |W15 Manacor |W15 |Hard |Champion |Yvonne Cavalle-Reimers |5–7, 6–1, 6–2 |- |W15 Manacor 2 |W15 |Hard |Quarterfinals |Ylena In-Albon |0–6, 3–6 |- |W15 Manacor 3 |W15 |Hard |Quarterfinals |Oksana Selekhmeteva |2–6, 3–6 |- |W25 Grenoble |W25 |Hard |Quarterfinals |Maja Chwalińska |0–6, 4–6 |- |W25 Manacor 4 |W25 |Hard |Second Round |Jana Fett |6–4, 3–6, 5–7 |- |W15 Manacor 5 |W15 |Hard |First Round |Simona Waltert |4–6, 6–2, 5–7 |- |W60 Bellinzona |W60 |Clay |Second Round |Simona Waltert |5–7, 6–3, 2–6 |- |W25 Platja d’Aro |W25 |Clay |Second Round |Irene Burillo Escorihuela |2–6, 4–6 |- |W25 Madrid 2 |W25 |Hard |First Round |Andrea Lázaro García |6–2, 4–6, 4–6 |- |W25 Milovice |W25 |Hard |First Round |Daria Astakhova |2–6, 2–6 |} ''' 2022 ''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Round !Opponent !Score |- |W25 Chiang Rai |W25 |Hard |Champion |Luksika Kumkhum |6–4, 6–2 |- |W25 Chiang Rai 2 |W25 |Hard |Quarterfinals |Erika Sema |3–6, 6–2, 3–6 |- |W25 Madrid 1 |W25 |Hard |Quarterfinals |Anna-Lena Robbe |6–7(3), 3–6 |- |W60 Madrid 2 |W60 |Hard |Final |Marina Bassols Ribera |4–6, 5–7 |- |W60 Vitoria-Gasteiz |W60 |Hard |Semifinals |Jessika Ponchet |4–6, 4–6 |- |W25 El Espinar |W25 |Hard |Semifinals |Eva Guerrero Alvarez |2–6, 6–3, 2–6 |- |W100 Grodzisk Mazowiecki |W100 |Hard |First Round |Katharina Hobgarski |4–6, 3–6 |- |W60 Templeton |W60 |Hard |Second Round |Katarzyna Kawa |6–2, 4–6, 0–6 |- |W80 Rancho Santa Fe |W80 |Hard |Quarterfinals |Marcela Zacarías |2–6, 5–7 |- |W60 Hamburg |W60 |Hard |Second Round |Ysaline Bonaventure |4–6, 0–6 |- |W80 Poitiers |W80 |Hard |Semifinals |Ysaline Bonaventure |1–6, 6–3, 3–6 |- |W100 Shrewsbury |W100 |Hard |Qualifying 2 |Maia Lumsden |1–6, 5–7 |} ''' 2023 ''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Round !Opponent !Score |- |W25 Yecla |W25 |Hard |Champion |Valentina Ryser |6–3, 7–5 |- |W25 Roehampton |W25 |Hard |Champion |Arina Rodionova |6–2, 6–3 |- |W25 Aldershot |W25 |Hard |Final |Destanee Aiava |6–3, 4–6, 1–6 |- |W40 Petange |W40 |Hard |Final |Océane Dodin |1–6, 5–7 |} ''' 2024 ''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Round !Opponent !Score |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Hard |Champion |Victoria Jiménez Kasintseva |6–4, 6–4 |- |W100 Dubai |W100 |Hard |Semifinals |Polina Kudermetova |6–4, 2–6, 2–6 |- |W100 Takasaki |W100 |Hard |Quarterfinals |Mananchaya Sawangkaew |6–4, 1–6, 2–6 |- |W100 Cary |W100 |Hard |Quarterfinals |Renata Zarazúa |6–3, 4–6, 3–6 |- |W100 Landisville |W100 |Hard |Quarterfinals |Olivia Gadecki |1–6, 6–0, 3–6 |- |W75 Porto |W75 |Hard |Quarterfinals |Anna Bondar |4–6, 7–6, 1–6 |- |W75 Trnava 1 |W75 |Hard |Quarterfinals |Anastasia Gureva |2–6, 6–3, 6–7 |- |W75 Trnava 2 |W75 |Hard |First Round |Tereza Martincová |6–3, 4–6, 6–7 |- |W75 Croissy-Beaubourg |W75 |Hard |Second Round |Mona Barthel |6–4, 4–6, 1–6 |- |W75 Zagreb |W75 |Clay |First Round |Tena Lukas |5–7, 6–3, 4–6 |- |W60 Bellinzona |W60 |Clay |First Round |Selena Janicijevic |3–6, 1–6 |- |W50 Indore |W50 |Hard |Semifinals |Polina Kudermetova |4–6, 7–6, 2–6 |- |W50 Pune |W50 |Hard |Quarterfinals |Darja Semenistaja |6–7, 0–6 |} ===== ITF Doubles ===== ''' 2021 ''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Partner !Round !Opponents !Score |- |W25 Madrid |W25 |Hard |Victoria Jiménez Kasintseva |Quarterfinals |Olivia Tjandramulia / Ashley Lahey |5–7, 6–4, 6–10 |- |W25 Platja d’Aro |W25 |Clay |Oksana Selekhmeteva |Final |Justina Mikulskytė / Oana Simion |3–6, 5–7 |} ''' 2022 ''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Partner !Round !Opponents !Score |- |W25 Manacor |W25 |Hard |Elsa Jacquemot |Quarterfinals |Olga Parres Azcoitia / Aurora Zantedeschi |6–2, 4–6, 3–10 |- |W25 Macon |W25 |Hard |Jéssica Bouzas Maneiro |Quarterfinals |Audrey Albie / Aubane Droguet |4–6, 2–6 |- |W25 Chiang Rai 1 |W25 |Hard |Indy De Vroome |First Round |Patcharin Cheapchandej / Punnin Kovapitukted |6–4, 5–7, 6–10 |- |W25 Chiang Rai 2 |W25 |Hard |Kyōka Okamura |Quarterfinals |Pimrada Jattavapornvanit / Gozal Ainitdinova |6–4, 7–6(4), 2–6 |- |W25 Madrid 1 |W25 |Hard |Jéssica Bouzas Maneiro |Quarterfinals |Olga Helmi / Adithya Karunaratne |0–6, 4–6 |- |W60 Madrid 2 |W60 |Hard |Liang En-shuo |Quarterfinals |Tímea Babos / Valeria Savinykh |2–6, 4–6 |- |W25 Palma del Río |W25 |Clay |Marina Bassols Ribera |Semifinals |Valeria Savinykh / Fanny Stollár |2–6, 0–6 |- |W25 Corroios-Seixal |W25 |Hard |Lizette Cabrera |Quarterfinals |Justina Mikulskytė / Hong Yi Cody Wong |5–7, 4–6 |- |W60 Templeton |W60 |Hard |Annaëlle Robbe |Second Round |Madison Brengle |6–3, 6–7, 6–10 |- |W80 Poitiers |W80 |Hard |Petra Marcinko |Quarterfinals |Miriam Skoch / Markéta Vondroušová |5–7, 2–6 |} ''' 2023 ''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Partner !Round !Opponents !Score |- |W60 Trnava 2 |W60 |Hard |Justina Mikulskyte |Semifinals |Alicia Barnett / Olivia Nicholls |4–6, 1–6 |- |W60 Chiasso |W60 |Clay |Barbora Palicova |First Round |Beatrice Gumulya / Anna Sisková |3–6, 6–4, 11–13 |- |W25 Zaragoza |W25 |Hard |Beatrice Gumulya |Quarterfinals |Alana Parnaby / Victoria Rodríguez |6–4, 3–6, 6–10 |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Hard |Marina Bassols Ribera |Quarterfinals |Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča |5–7, 6–1, 9–11 |- |W60 Barcelona |W60 |Hard |Emilie Lindh Gallagher |First Round |Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča |6–4, 3–6, 3–10 |- |W25 Roehampton 2 |W25 |Hard |Destanee Aiava |Quarterfinals |Talia Gibson / Petra Hule |1–6, 5–7 |- |W25 Aldershot |W25 |Hard |Urszula Radwanska |Semifinals |Erina Hayashi / Saki Imamura |4–6, 4–6 |- |W100 Tokyo 2 |W100 |Hard |Natsumi Kawaguchi |Semifinals |Alicia Barnett / Olivia Nicholls |0–6, 7–5, 6–10 |- |W60 Glasgow 2 |W60 |Hard |Barbora Palicova |Quarterfinals |Freya Christie / Olivia Gadecki |— |- |W60 Nantes |W60 |Hard |Jessy Rompies |First Round |Ekaterina Maklakova / Ekaterina Reyngold |6–1, 3–6, 6–10 |- |W40 Petange |W40 |Hard |Zeynep Sonmez |Semifinals |Danielle Collins / Isabelle Haverlag |2–6, 4–7 |} ''' 2024 ''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Partner !Round !Opponents !Score |- |W50 Pune |W50 |Hard |Darja Semeņistaja |Champion |Naiktha Bains / Fanny Stollár |7–6(8), 6–3 |- |W75 Croissy-Beaubourg |W75 |Hard |Estelle Cascino |Champion |Maia Lumsden / Jessika Ponchet |7–5, 7–6(4) |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Hard |Estelle Cascino |Champion |Lia Karatancheva / Diāna Marcinkēviča |6–3, 2–6, 10–4 |- |W75 Porto 3 |W75 |Hard |Alicia Barnett |Quarterfinals |Anna-Lena Friedsam / Aliccia Barnett |3–6, 4–6 |- |W75 Trnava |W75 |Hard |Zeynep Sönmez |Semifinals |Lulu Sun / Moyuka Uchijima |2–6, 2–6 |- |W100 Dubai |W100 |Hard |Valentini Grammatikopoulou |Quarterfinals |Isabelle Haverlag / Erika Pridankina |7–5, 4–6, 3–10 |} === WTA and WTA 125 tournaments === ==== 2021 ==== {| class="wikitable" !Tournament !Court !Category !Opponent !Round !Score |- |Miami Open |Hard |WTA 1000 |Viktória Hrunčáková |Qualifying 1 |6–4, 4–6, 2–6 |- |Romanian Open (Cluj-Napoca) |Clay |WTA 250 |Mayar Sherif |Second Round |2–6, 2–6 |} ==== 2022 ==== {| class="wikitable" !Tournament !Category !Court !Round !Opponent !Score |- |Miami Open |WTA 1000 |Hard |First Round |Madison Brengle |2–6, 1–6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Clay |Qualifying 1 |Anna Bondár |0–6, 0–6 |} ==== 2023 ==== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Tournament !Tier !Surface !Round !Opponent !Score |- |Australian Open |Grand Slam |Hard |Qualifying 1 |Misaki Doi |6–4, 1–6, 3–6 |- |Thailand Open (Hua Hin) |WTA 250 |Hard |First Round |Tatjana Maria (6) |2–6, 2–6 |- |Miami Open |WTA 1000 |Hard |First Round |Irina-Camelia Begu |2–6, 5–7 |- |Mutua Madrid Open |WTA 1000 |Clay |First Round |Tatjana Maria |1–6, 1–6 |- |Japan Open (Osaka) |WTA 250 |Hard |First Round |Himari Sakatsume (Q) |0–6, 3–6 |- |Guangzhou Open |WTA 250 |Hard |First Round |Tatjana Maria (3) |3–6, 0–6 |- |Jasmin Open (Monastir) |WTA 250 |Hard |First Round |Elise Mertens (2) |5–7, 0–6 |} '''Doubles''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Round !Partner !Opponent !Score |- |Jasmin Open (Monastir) |WTA 250 |Hard |First Round |Oana Gavrila |Cristina Bucșa / Bibiane Schoofs |3–6, 4–6 |} ==== 2024 ==== '''Singles''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Tournament !Level !Surface !Round !Opponent !Score |- |Australian Open |Grand Slam |Hard |Qualifying 1 |Rebecca Peterson (18) |2–6, 5–7 |- |French Open |Grand Slam |Clay |Qualifying 3 |Julia Riera (2) |6–4, 6–7, 4–6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Grass |Qualifying 3 |Lulu Sun (23) |6–7, 5–7 |- |US Open |Grand Slam |Hard |Qualifying 3 |Elena-Gabriela Ruse (20) |6–3, 1–6, 4–6 |- |Miami Open |WTA 1000 |Hard |Qualifying 2 |Emiliana Arango |6–2, 5–7, 1–6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Clay |First Round |Sorana Cîrstea (27) |3–6, 7–6, 4–6 |- |Wuhan Open |WTA 1000 |Hard |First Round |Kateřina Siniaková |3–6, 1–6 |- |Abu Dhabi Open |WTA 500 |Hard |First Round |Magda Linette |6–7, 1–6 |- |Guadalajara Open |WTA 500 |Hard |First Round |Marie Bouzková (6) |2–6, 2–6 |- |Ningbo Open |WTA 500 |Hard |Qualifying 1 |Priscilla Hon |4–6, 3–6 |- |Jiangxi Open |WTA 250 |Hard |First Round |Marie Bouzková (1) |5–7, 6–7 |- |Guangzhou Open |WTA 250 |Hard |First Round |Bernarda Pera |0–6, 3–6 |- |Nottingham Open |WTA 250 |Grass |Qualifying 2 |Ena Shibahara |7–6, 0–6, 2–6 |- |Canberra International |WTA 125 |Hard |Qualifying 1 |Céline Naef (5) |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |WTA 125 |Hard |Second Round |Tatjana Maria (4) |5–7, 2–6 |- |Polish Open (Warsaw) |WTA 125 |Hard |First Round |Isabella Shinikova |2–6, 4–6 |- |Veneto Open (Gaiba) |WTA 125 |Grass |Quarterfinals |Sara Errani (4) |0–6, 6–7 |- |Makarska Open |WTA 125 |Clay |First Round |Maria Timofeeva (Q) |6–1, 3–6, 2–6 |} '''Doubles''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" !Tournament !Level !Surface !Partner !Round !Opponent !Score |- |Canberra International |WTA 125 |Hard |Laura Pigossi |Semifinals |Kaylah McP / Astra Sharma |6–7(1), 3–6 |- |Oeiras Ladies Open |WTA 125 |Clay |Taylah Preston |First Round |Valeria Lepchenko / Anna Falei |4–6, 4–6 |- |Polish Open |WTA 125 |Hard |Daniela Semenistaja |Quarterfinals |Weronika Falkowska / Martyna Kubka |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |WTA 125 |Hard |Kimberly Birrell |Quarterfinals |Katarzyna Piter / Fanny Stollar |4–6, 4–6 |- |Ningbo Open |WTA 500 |Hard |En Shuo Liang |Quarterfinals |Giuliana Olmos / Alexandra Panova |1–6, 2–6 |} ==== 2025 ==== '''Singles''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Round !Opponent !Score |- |Australian Open |Grand Slam |Hard |Qualifying 1 |Jana Fett (133) |5–7, 2–6 |- |Singapore Open |WTA 250 |Hard |Qualifying 2 |Simona Waltert (179) |3–6, 2–6 |- |Miami Open |WTA 1000 |Hard |Semifinals |Jessica Pegula (4) |6–7, 7–5, 3–6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Clay |Second Round |Iga Świątek (2) |6–4, 4–6, 2–6 |- |Italian Open |WTA 1000 |Clay |First Round |Marta Kostyuk (27) |0–6, 1–6 |- |French Open |Grand Slam |Clay |First Round |Emiliana Arango (85) |0–6, 6–2, 3–6 |- |Birmingham Open |WTA 125 |Grass |First Round |Linda Fruhvirtová |5-7, 7-6(5), 1-6 |- |Nottingham Open |WTA 250 |Grass |First Round |Magda Linette (31) |4–6, 3–6 |- |Eastbourne Open |WTA 250 |Grass |Finals (RunnerUp) |Maya Joint |4–6, 6–1, 6–7 (10–12) |- |Wimbledon |Grand Slam |Grass |First Round |Barbora Krejčíková (16) |6–3, 2–6, 1–6 |- |National Bank Open (Montreal) |WTA 1000 |Hard |First Round |Markéta Vondroušová (63) |6–3, 1–6, 2–6 |- |US Open |Grand Slam |Hard |Second Round |Cristina Bucșa (95) |4–6, 3–6 |- |São Paulo Open |WTA 250 |Hard |Quarterfinals |Janice Tjen (130) |4–6, 1–6 |- |China Open (Wuhan) |WTA 1000 |Hard |Qualifying 1 |Moyuka Uchijima (91) |4–6, 6–3, 2–6 |- |Japan Women's Open (Osaka) |WTA 250 |Hard |First Round |Tereza Valentová (78) |1–6, 2–6 |- |Guangzhou Open |WTA 250 |Hard |First Round |Claire Liu (305) |6–2, 4–6, 4–6 |- |Hong Kong Tennis Open |WTA 250 |Hard |Second Round |Victoria Mboko (21) |6–3, 3–6, 4–6 |- |Canberra International |WTA 125 |Hard |Semifinals |Shuai Wei (134) |5–7, 2–6 |- |Mumbai Open |WTA 125 |Hard |Second Round |Mai Hontama (166) |6–7, 2–6 |- |Oeiras Ladies Open |WTA 125 |Clay |Second Round |Panna Udvardy (137) |6–7, 4–6 |- |Birmingham Open |WTA 125 |Grass |First Round |Linda Fruhvirtová (152) |5–7, 7–6, 1–6 |- |Ilkley Open |WTA 125 |Grass |Quarterfinals |Rebecca Marino (107) |6–1, 0–6, 6–7 |- |Guadalajara 125 Open |WTA 125 |Hard |Champion |Panna Udvardy (134) |1–6, 7–5, 6–3 |- |Jingshan Tennis Open |WTA 125 |Hard |Semifinals |Lulu Sun (146) |6–3, 4–6, 2–6 |- |Suzhou Open |WTA 125 |Hard |Quarterfinals |Viktorija Golubic (70) |6–2, 2–6, 6–7 |} '''Withdrawals''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Tournament !Tier !Surface !Reason |- |Cincinnati Open |WTA 1000 |Hard |Shoulder injury |- |Monterrey Open |WTA 500 |Hard |Shoulder injury |} '''Doubles''' {| class="wikitable" style="text-align:center" !Tournament !Tier !Surface !Partner !Round !Opponents !Score |- |Guangzhou Open |WTA 250 |Hard |Nadiia Kichenok |Semifinals |Katarzyna Piter / Janice Tjen |7–6(4), 3–6, 5–10 |- |Italian Open |WTA 1000 |Clay |Coco Gauff |Quarterfinals |Jasmine Paolini / Sara Errani |5–7, 6–3, 7–10 |- |French Open |Grand Slam |Clay |Renata Zarazúa |Second Round |Olga Danilović / Anastasia Potapova |1–6, 3–6 |- |Hong Kong Open |WTA 250 |Hard |Chan Hao‑ching |First Round |Kamilla Rakhimova / Aliaksandra Sasnovich |6–3, 1–6, 7–10 |- |Wimbledon |Grand Slam |Grass |Eva Lys |First Round |Ingrid Gamarra Martins / Quinn Gleason |4–6, 2–6 |- |Birmingham Open |WTA 125 |Grass |Rebeka Masarova |First Round |Storm Hunter / Ellen Perez |4–6, 4–6 |- |Mumbai Open |WTA 125 |Hard |Tsao Chia‑yi |First Round |Amina Anshba / Elena Pridankina |4–6, 4–6 |- |Oeiras Ladies Open |WTA 125 |Clay |Katie Volynets |First Round |Carmen Corley / Olivia Gadecki |3–6, 4–6 |} ==== 2026 ==== '''Singles''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Tournament !Level !Court !Round !Opponent !Score |- |Auckland Open |WTA 250 |Hard |Semifinals |Wang Xinyu |7–5, 5–7, 6–4 |- |Australian Open |Grand Slam |Hard |First Round |Alycia Parks |6–0, 3–6, 2–6 |- |Philippines Womens Open |WTA 125 |Hard |Quarterfinals |Camila Osorio |4-6, 4-6 |- |Abu Dhabi Open |WTA 500 |Hard |Quarterfinals |Ekaterina Alexandrova |3-6, 3-6 |- |Qatar Open |WTA 1000 |Hard |First Round |Tereza Valentová |6-7 (6), 1-6 |- |Dubai Tennis Championships |WTA 1000 |Hard |Quarterfinals |Coco Gauff |0-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |WTA 1000 |Hard |Fourth Round |Linda Nosková |2-6, 0-6 |- |Miami Open |WTA 1000 |Hard |Fourth Round |Karolína Muchová |0-6,2-6 |- |Linz Open |WTA 500 |Clay |Second Round |Jelena Ostapenko |4-6, 5-7 |- |Stuttgart Open |WTA 500 |Clay |First Round |Leylah Fernandez |1-6, 4-6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Clay |Second Round |Elise Mertens |2-6, 1-6 |- |Italian Open |WTA 1000 |Clay |Third Round |Elena Rybakina |4-6, 3-6 |- |Strasbourg International |WTA 500 |Clay |First Round |Oleksandra Oliynykova |6-3, 5-7, 3-6 |- |French Open |Grand Slam |Clay |First Round |Iva Jovic |4-6, 2-6 |- |Birmingham Open |WTA 125 |Grass |Champion |Nikola Bartůňková |5-7, 6-3, 7-5 |- |Queen's Club Championships |WTA 500 |Grass |Second Round |Iva Jovic |2-6, 2-6 |- |Berlin Open |WTA 500 |Grass |Semifinals |Linda Nosková |2-6, 4-6 |- |Bad Homburg |WTA 500 |Grass |First Round |Elise Mertens |3-6, 3-6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Grass |Fourth Round |Jasmine Paolini |4-6, 6-4, 3-6 |- |Washington DC Open |WTA 500 |Hard |Finals |Jessica Pegula | |- |Canadian Open (Toronto) |WTA 1000 |Hard | | | |- |Cincinnati Open |WTA 1000 |Hard | | | |- |US Open |Grand Slam |Hard | | | |} '''Doubles''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Tournament !Level !Court !Partner !Round !Opponents !Score |- |Auckland Open |WTA 250 |Hard |Iva Jovic |Semifinals |Xu Yifan / Yang Zhaoxuan |5–7, 3–6 |- |Australian Open |Grand Slam |Hard |Ingrid Martins |First Round |Shuko Aoyama / Magda Linette |6–7(3), 6–2, 3–6 |- |Abu Dhabi Open |WTA 500 |Hard |Janice Tjen |Semifinals |Tereza Mihalíková / Olivia Nicholls |4-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |WTA 1000 |Hard |Iva Jovic |First Round |Hailey Baptiste / Jelena Ostapenko |2-6, 2-6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Clay |Zeynep Sönmez |Second Round |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 5-7 |- |Italian Open |WTA 1000 |Clay |Hailey Baptiste |First Round |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |2-6, 1-6 |- |Birmingham Open |WTA 125 |Grass |Nikola Bartůňková |First Round |Harriet Dart / Maia Lumsden |4-6, 6-2, 9-11 |- |Bad Homburg |WTA 500 |Grass |Venus Williams |Quarterfinals |Tereza Mihalikova / Olivia Nicholles |3-6, 2-6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Grass |Nikola Bartůňková |First Round |Sofia Kenin / Jelena Ostapenko |6-3, 3-6,1-6 |- | | | | | | | |- | | | | | | | |} == Eala vs Top 20 Opponents == ===Completed Matches=== {| class="wikitable sortable" ! Date !! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent (Rank) !! Result !! Eala Rank !! Opponent Rank !! Score !! DR !! Ace% !! DF% !! 1stIn !! 1st% !! 2nd% !! BP Save |- | 2025-03 || Miami || WTA 1000 || Hard || Quarterfinal || Iga Świątek (2) || Win || 140 || 2 || 6-2 7-5 || 1.27 || 1.5% || 4.5% || 66.7% || 52.3% || 50.0% || 44.4% |- | 2025-03 || Miami || WTA 1000 || Hard || Semifinal || Jessica Pegula (4) || Loss || 140 || 4 || 6-7(3) 7-5 3-6 || 0.87 || 2.0% || 3.9% || 72.5% || 62.2% || 42.9% || 28.6% |- | 2025-04 || Madrid || WTA 1000 || Clay || Second Round || Iga Świątek (2) || Loss || 72 || 2 || 6-4 4-6 2-6 || 0.77 || 3.0% || 5.0% || 69.0% || 50.7% || 41.9% || 56.3% |- | 2025-06 || Wimbledon || Grand Slam || Grass || First Round || Barbora Krejčíková (17) || Loss || 56 || 17 || 6-3 2-6 1-6 || 0.82 || 1.1% || 1.1% || 54.3% || 50.0% || 50.0% || 62.5% |- | 2025-08 || US Open || Grand Slam || Hard || First Round || Clara Tauson (14) || Win || 75 || 14 || 6-3 2-6 7-6(11) || 0.97 || 0.0% || 5.3% || 68.1% || 59.4% || 43.3% || 44.4% |- | 2026-02 || Dubai || WTA 1000 || Hard || Quarterfinal || Coco Gauff (3) || Loss || 47 || 3 || 0-6 2-6 || 0.61 || 0.0% || 2.5% || 57.5% || 30.4% || 41.2% || 33.3% |- | 2026-05 || Rome || WTA 1000 || Clay || Third Round || Elena Rybakina (2) || Loss || 42 || 2 || 4-6 3-6 || 0.80 || 1.3% || 6.6% || 67.1% || 56.9% || 44.0% || 42.9% |- | 2026-06 || Berlin || WTA 500 || Grass || Round of 16 || Elena Rybakina (2) || Win || 35 || 2 || 7-5 6-4 || 1.19 || 6.0% || 4.5% || 68.7% || 71.7% || 57.1% || 50.0% |- | 2026-06 || Berlin || WTA 500 || Grass || Quarterfinal || Elina Svitolina (6) || Win || 35 || 6 || 6-3 6-4 || 1.16 || 5.3% || 3.5% || 50.9% || 79.3% || 32.1% || 50.0% |- | 2026-06 || Wimbledon || Grand Slam || Grass || Third Round || Iga Świątek (3) || Win || 32 || 3 || 7-6(9) 6-2 || 1.16 || 4.0% || 0.0% || 62.4% || 57.1% || 55.3% || 72.7% |- | 2026-06 || Wimbledon || Grand Slam || Grass || Fourth Round || Jasmine Paolini (13) || Loss || 32 || 13 || 4-6 6-4 3-6 || 0.89 || 2.3% || 3.4% || 54.5% || 66.7% || 47.5% || 55.6% |- | 2026-07 || Washington DC || WTA 500 || Hard || Quarterfinal || Elina Svitolina (10) || Win || 28 || 10 || 6-3 6-4 || 1.12 || 1.9% || 3.7% || 63.0% || 70.6% || 25.0% || 66.7% |} ==Matches by Retirement== {| class="wikitable sortable" ! Date (YYYY-MM) !! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent (Rank) !! Result !! Eala Rank !! Opponent Rank !! Score |- | 2025-06 || Eastbourne || WTA 500 || Grass || Round of 16 || Jelena Ostapenko (3) || Win (RET) || 74 || 3 || 0-6 6-2 3-2 RET |- | 2026-03 || Indian Wells || WTA 1000 || Hard || Third Round || Coco Gauff (4) || Win (RET) || 32 || 4 || 6-2 2-0 RET |} Eala played 15 matches against Top 20 opponents. Of these, 13 were completed matches, where she recorded 6 wins and 7 losses, and 2 were decided by retirements, both of which she won. Her overall record including retirements stands at 8 wins and 7 losses.<ref name="EalaTop20Record">[https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=ACareerqqITop_20qqv1 Tennis Abstract: Eala vs. Top 20 players]</ref> Her victories included wins over Iga Świątek twice (ranked No. 2 and No. 3), Clara Tauson (No. 14), Elena Rybakina (No. 2), and Elina Svitolina twice (No. 6 and No. 10). She also gained wins by retirement against Jelena Ostapenko (No. 3) at Eastbourne and Coco Gauff (No. 4) at Indian Wells.<ref name="EalaTop20Record" /> Her losses came against Jessica Pegula (No. 4), Świątek (No. 2), Barbora Krejčíková (No. 17), Gauff (No. 3), Rybakina (No. 2), and Jasmine Paolini (No. 13).<ref name="EalaTop20Record" /> By surface, Eala collected 6 wins on grass and 2 wins on hard courts, while her defeats were spread across clay (3 losses), grass (2 losses), and hard courts (2 losses).<ref name="EalaTop20Record" /> In her completed matches, her first serve percentage was consistently above 60% in wins but dropped below 55% in losses. Her dominance ratio (DR) showed the same trend: above 1.15 in victories and below 0.90 in defeats.<ref name="EalaTop20Record" /> == WTA Year-End Rankings == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ End of Season Rankings |- ! Year !! Singles !! Doubles |- | 2021 || 529 || 780 |- | 2022 || 219 || 594 |- | 2023 || 205 || 436 |- | 2024 || 158 || 239 |- | 2025 || 50 || 161 |} * As of January 5, 2026<ref>{{Cite web |title=Alexandra Eala Player Stats (WTA Official) |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/ |access-date=May 22, 2026 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> == References == <references /> === External Links=== [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Alex Eala Official WTA Page] [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Alex Eala Official ITF Women's World Tennis Page] [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alex Eala's Tennis Abstract page] [https://en.wikipedia.org/wiki/Alexandra_Eala?wprov=sfla1 Alex Eala on English Wikipedia (English)] [https://tl.wikipedia.org/wiki/Alexandra_Eala?wprov=sfla1 Alex Eala on Wikipedia (Tagalog)] [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala on Fandom (English)] [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches2 Alex Eala Historical Matches] [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaSimple Alex Eala Short Fandom Page (English)] [https://www.instagram.com/alex.eala/ Alex Eala's Instagram] nd8afoe0jhjbvl3v4g6lcmody5c14gk 2218526 2218525 2026-08-01T23:49:42Z Tabilay 153890 /* Matches by Retirement */ 2218526 wikitext text/x-wiki == Eala's Match Notes == Go back to [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala Fandom page] or [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaSimple Alex Eala Simple Fandom Page] or [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches2 Eala Finished matches] === Juniors === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+Singles !Tournament !2019 !2020 !2021 !2022 |- |Australian Open |R2 |R3 |A |A |- |French Open |A |SF |A |A |- |Wimbledon |A |A |R2 |A |- |US Open |A |A |A |W |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+Doubles !Tournament !2019 !2020 !2021 !2022 |- |Australian Open |A |W |A |A |- |French Open |A |A |W |A |- |Wimbledon |A |A |R2 |A |- |US Open |A |A |SF |– |} === ITF Women's World Tour === ==== ITF Titles ==== {| class="wikitable" !Year !Tournament !Category !Event !Partner |- |2021 |W15 Manacor |ITF |Singles |– |- |2022 |W25 Chiang Rai |ITF |Singles |– |- |2023 |W25 Yecla |ITF |Singles |– |- |2023 |W25 Roehampton |ITF |Singles |– |- |2024 |W100 Vitoria-Gasteiz |ITF |Singles |– |- |2024 |W50 Pune |ITF |Doubles |Darja Semeņistaja |- |2024 |W75 Croissy-Beaubourg |ITF |Doubles |Estelle Cascino |- |2024 |W100 Vitoria-Gasteiz |ITF |Doubles |Estelle Cascino |} ===== ITF Singles ===== ''' 2020 ''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Round !Opponent !Score |- |Las Palmas de Gran Canaria 2 |W15 |Clay |First Round |Anna Zarycka |2–6, 4–6 |- |Las Palmas de Gran Canaria |W25 |Clay |Second Round |Lara Salden |0–6, 6–2, 2–6 |- |Melilla |W15 |Clay |First Round |Anastasia Charaeva |3–6, 3–6 |- |Monastir 9 |W15 |Hard |Second Round |Nina Stadler |6–4, 6–7, 5–7 |} ''' 2021 ''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Round !Opponent !Score |- |W15 Manacor |W15 |Hard |Champion |Yvonne Cavalle-Reimers |5–7, 6–1, 6–2 |- |W15 Manacor 2 |W15 |Hard |Quarterfinals |Ylena In-Albon |0–6, 3–6 |- |W15 Manacor 3 |W15 |Hard |Quarterfinals |Oksana Selekhmeteva |2–6, 3–6 |- |W25 Grenoble |W25 |Hard |Quarterfinals |Maja Chwalińska |0–6, 4–6 |- |W25 Manacor 4 |W25 |Hard |Second Round |Jana Fett |6–4, 3–6, 5–7 |- |W15 Manacor 5 |W15 |Hard |First Round |Simona Waltert |4–6, 6–2, 5–7 |- |W60 Bellinzona |W60 |Clay |Second Round |Simona Waltert |5–7, 6–3, 2–6 |- |W25 Platja d’Aro |W25 |Clay |Second Round |Irene Burillo Escorihuela |2–6, 4–6 |- |W25 Madrid 2 |W25 |Hard |First Round |Andrea Lázaro García |6–2, 4–6, 4–6 |- |W25 Milovice |W25 |Hard |First Round |Daria Astakhova |2–6, 2–6 |} ''' 2022 ''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Round !Opponent !Score |- |W25 Chiang Rai |W25 |Hard |Champion |Luksika Kumkhum |6–4, 6–2 |- |W25 Chiang Rai 2 |W25 |Hard |Quarterfinals |Erika Sema |3–6, 6–2, 3–6 |- |W25 Madrid 1 |W25 |Hard |Quarterfinals |Anna-Lena Robbe |6–7(3), 3–6 |- |W60 Madrid 2 |W60 |Hard |Final |Marina Bassols Ribera |4–6, 5–7 |- |W60 Vitoria-Gasteiz |W60 |Hard |Semifinals |Jessika Ponchet |4–6, 4–6 |- |W25 El Espinar |W25 |Hard |Semifinals |Eva Guerrero Alvarez |2–6, 6–3, 2–6 |- |W100 Grodzisk Mazowiecki |W100 |Hard |First Round |Katharina Hobgarski |4–6, 3–6 |- |W60 Templeton |W60 |Hard |Second Round |Katarzyna Kawa |6–2, 4–6, 0–6 |- |W80 Rancho Santa Fe |W80 |Hard |Quarterfinals |Marcela Zacarías |2–6, 5–7 |- |W60 Hamburg |W60 |Hard |Second Round |Ysaline Bonaventure |4–6, 0–6 |- |W80 Poitiers |W80 |Hard |Semifinals |Ysaline Bonaventure |1–6, 6–3, 3–6 |- |W100 Shrewsbury |W100 |Hard |Qualifying 2 |Maia Lumsden |1–6, 5–7 |} ''' 2023 ''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Round !Opponent !Score |- |W25 Yecla |W25 |Hard |Champion |Valentina Ryser |6–3, 7–5 |- |W25 Roehampton |W25 |Hard |Champion |Arina Rodionova |6–2, 6–3 |- |W25 Aldershot |W25 |Hard |Final |Destanee Aiava |6–3, 4–6, 1–6 |- |W40 Petange |W40 |Hard |Final |Océane Dodin |1–6, 5–7 |} ''' 2024 ''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Round !Opponent !Score |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Hard |Champion |Victoria Jiménez Kasintseva |6–4, 6–4 |- |W100 Dubai |W100 |Hard |Semifinals |Polina Kudermetova |6–4, 2–6, 2–6 |- |W100 Takasaki |W100 |Hard |Quarterfinals |Mananchaya Sawangkaew |6–4, 1–6, 2–6 |- |W100 Cary |W100 |Hard |Quarterfinals |Renata Zarazúa |6–3, 4–6, 3–6 |- |W100 Landisville |W100 |Hard |Quarterfinals |Olivia Gadecki |1–6, 6–0, 3–6 |- |W75 Porto |W75 |Hard |Quarterfinals |Anna Bondar |4–6, 7–6, 1–6 |- |W75 Trnava 1 |W75 |Hard |Quarterfinals |Anastasia Gureva |2–6, 6–3, 6–7 |- |W75 Trnava 2 |W75 |Hard |First Round |Tereza Martincová |6–3, 4–6, 6–7 |- |W75 Croissy-Beaubourg |W75 |Hard |Second Round |Mona Barthel |6–4, 4–6, 1–6 |- |W75 Zagreb |W75 |Clay |First Round |Tena Lukas |5–7, 6–3, 4–6 |- |W60 Bellinzona |W60 |Clay |First Round |Selena Janicijevic |3–6, 1–6 |- |W50 Indore |W50 |Hard |Semifinals |Polina Kudermetova |4–6, 7–6, 2–6 |- |W50 Pune |W50 |Hard |Quarterfinals |Darja Semenistaja |6–7, 0–6 |} ===== ITF Doubles ===== ''' 2021 ''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Partner !Round !Opponents !Score |- |W25 Madrid |W25 |Hard |Victoria Jiménez Kasintseva |Quarterfinals |Olivia Tjandramulia / Ashley Lahey |5–7, 6–4, 6–10 |- |W25 Platja d’Aro |W25 |Clay |Oksana Selekhmeteva |Final |Justina Mikulskytė / Oana Simion |3–6, 5–7 |} ''' 2022 ''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Partner !Round !Opponents !Score |- |W25 Manacor |W25 |Hard |Elsa Jacquemot |Quarterfinals |Olga Parres Azcoitia / Aurora Zantedeschi |6–2, 4–6, 3–10 |- |W25 Macon |W25 |Hard |Jéssica Bouzas Maneiro |Quarterfinals |Audrey Albie / Aubane Droguet |4–6, 2–6 |- |W25 Chiang Rai 1 |W25 |Hard |Indy De Vroome |First Round |Patcharin Cheapchandej / Punnin Kovapitukted |6–4, 5–7, 6–10 |- |W25 Chiang Rai 2 |W25 |Hard |Kyōka Okamura |Quarterfinals |Pimrada Jattavapornvanit / Gozal Ainitdinova |6–4, 7–6(4), 2–6 |- |W25 Madrid 1 |W25 |Hard |Jéssica Bouzas Maneiro |Quarterfinals |Olga Helmi / Adithya Karunaratne |0–6, 4–6 |- |W60 Madrid 2 |W60 |Hard |Liang En-shuo |Quarterfinals |Tímea Babos / Valeria Savinykh |2–6, 4–6 |- |W25 Palma del Río |W25 |Clay |Marina Bassols Ribera |Semifinals |Valeria Savinykh / Fanny Stollár |2–6, 0–6 |- |W25 Corroios-Seixal |W25 |Hard |Lizette Cabrera |Quarterfinals |Justina Mikulskytė / Hong Yi Cody Wong |5–7, 4–6 |- |W60 Templeton |W60 |Hard |Annaëlle Robbe |Second Round |Madison Brengle |6–3, 6–7, 6–10 |- |W80 Poitiers |W80 |Hard |Petra Marcinko |Quarterfinals |Miriam Skoch / Markéta Vondroušová |5–7, 2–6 |} ''' 2023 ''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Partner !Round !Opponents !Score |- |W60 Trnava 2 |W60 |Hard |Justina Mikulskyte |Semifinals |Alicia Barnett / Olivia Nicholls |4–6, 1–6 |- |W60 Chiasso |W60 |Clay |Barbora Palicova |First Round |Beatrice Gumulya / Anna Sisková |3–6, 6–4, 11–13 |- |W25 Zaragoza |W25 |Hard |Beatrice Gumulya |Quarterfinals |Alana Parnaby / Victoria Rodríguez |6–4, 3–6, 6–10 |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Hard |Marina Bassols Ribera |Quarterfinals |Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča |5–7, 6–1, 9–11 |- |W60 Barcelona |W60 |Hard |Emilie Lindh Gallagher |First Round |Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča |6–4, 3–6, 3–10 |- |W25 Roehampton 2 |W25 |Hard |Destanee Aiava |Quarterfinals |Talia Gibson / Petra Hule |1–6, 5–7 |- |W25 Aldershot |W25 |Hard |Urszula Radwanska |Semifinals |Erina Hayashi / Saki Imamura |4–6, 4–6 |- |W100 Tokyo 2 |W100 |Hard |Natsumi Kawaguchi |Semifinals |Alicia Barnett / Olivia Nicholls |0–6, 7–5, 6–10 |- |W60 Glasgow 2 |W60 |Hard |Barbora Palicova |Quarterfinals |Freya Christie / Olivia Gadecki |— |- |W60 Nantes |W60 |Hard |Jessy Rompies |First Round |Ekaterina Maklakova / Ekaterina Reyngold |6–1, 3–6, 6–10 |- |W40 Petange |W40 |Hard |Zeynep Sonmez |Semifinals |Danielle Collins / Isabelle Haverlag |2–6, 4–7 |} ''' 2024 ''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Partner !Round !Opponents !Score |- |W50 Pune |W50 |Hard |Darja Semeņistaja |Champion |Naiktha Bains / Fanny Stollár |7–6(8), 6–3 |- |W75 Croissy-Beaubourg |W75 |Hard |Estelle Cascino |Champion |Maia Lumsden / Jessika Ponchet |7–5, 7–6(4) |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Hard |Estelle Cascino |Champion |Lia Karatancheva / Diāna Marcinkēviča |6–3, 2–6, 10–4 |- |W75 Porto 3 |W75 |Hard |Alicia Barnett |Quarterfinals |Anna-Lena Friedsam / Aliccia Barnett |3–6, 4–6 |- |W75 Trnava |W75 |Hard |Zeynep Sönmez |Semifinals |Lulu Sun / Moyuka Uchijima |2–6, 2–6 |- |W100 Dubai |W100 |Hard |Valentini Grammatikopoulou |Quarterfinals |Isabelle Haverlag / Erika Pridankina |7–5, 4–6, 3–10 |} === WTA and WTA 125 tournaments === ==== 2021 ==== {| class="wikitable" !Tournament !Court !Category !Opponent !Round !Score |- |Miami Open |Hard |WTA 1000 |Viktória Hrunčáková |Qualifying 1 |6–4, 4–6, 2–6 |- |Romanian Open (Cluj-Napoca) |Clay |WTA 250 |Mayar Sherif |Second Round |2–6, 2–6 |} ==== 2022 ==== {| class="wikitable" !Tournament !Category !Court !Round !Opponent !Score |- |Miami Open |WTA 1000 |Hard |First Round |Madison Brengle |2–6, 1–6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Clay |Qualifying 1 |Anna Bondár |0–6, 0–6 |} ==== 2023 ==== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Tournament !Tier !Surface !Round !Opponent !Score |- |Australian Open |Grand Slam |Hard |Qualifying 1 |Misaki Doi |6–4, 1–6, 3–6 |- |Thailand Open (Hua Hin) |WTA 250 |Hard |First Round |Tatjana Maria (6) |2–6, 2–6 |- |Miami Open |WTA 1000 |Hard |First Round |Irina-Camelia Begu |2–6, 5–7 |- |Mutua Madrid Open |WTA 1000 |Clay |First Round |Tatjana Maria |1–6, 1–6 |- |Japan Open (Osaka) |WTA 250 |Hard |First Round |Himari Sakatsume (Q) |0–6, 3–6 |- |Guangzhou Open |WTA 250 |Hard |First Round |Tatjana Maria (3) |3–6, 0–6 |- |Jasmin Open (Monastir) |WTA 250 |Hard |First Round |Elise Mertens (2) |5–7, 0–6 |} '''Doubles''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Round !Partner !Opponent !Score |- |Jasmin Open (Monastir) |WTA 250 |Hard |First Round |Oana Gavrila |Cristina Bucșa / Bibiane Schoofs |3–6, 4–6 |} ==== 2024 ==== '''Singles''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Tournament !Level !Surface !Round !Opponent !Score |- |Australian Open |Grand Slam |Hard |Qualifying 1 |Rebecca Peterson (18) |2–6, 5–7 |- |French Open |Grand Slam |Clay |Qualifying 3 |Julia Riera (2) |6–4, 6–7, 4–6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Grass |Qualifying 3 |Lulu Sun (23) |6–7, 5–7 |- |US Open |Grand Slam |Hard |Qualifying 3 |Elena-Gabriela Ruse (20) |6–3, 1–6, 4–6 |- |Miami Open |WTA 1000 |Hard |Qualifying 2 |Emiliana Arango |6–2, 5–7, 1–6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Clay |First Round |Sorana Cîrstea (27) |3–6, 7–6, 4–6 |- |Wuhan Open |WTA 1000 |Hard |First Round |Kateřina Siniaková |3–6, 1–6 |- |Abu Dhabi Open |WTA 500 |Hard |First Round |Magda Linette |6–7, 1–6 |- |Guadalajara Open |WTA 500 |Hard |First Round |Marie Bouzková (6) |2–6, 2–6 |- |Ningbo Open |WTA 500 |Hard |Qualifying 1 |Priscilla Hon |4–6, 3–6 |- |Jiangxi Open |WTA 250 |Hard |First Round |Marie Bouzková (1) |5–7, 6–7 |- |Guangzhou Open |WTA 250 |Hard |First Round |Bernarda Pera |0–6, 3–6 |- |Nottingham Open |WTA 250 |Grass |Qualifying 2 |Ena Shibahara |7–6, 0–6, 2–6 |- |Canberra International |WTA 125 |Hard |Qualifying 1 |Céline Naef (5) |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |WTA 125 |Hard |Second Round |Tatjana Maria (4) |5–7, 2–6 |- |Polish Open (Warsaw) |WTA 125 |Hard |First Round |Isabella Shinikova |2–6, 4–6 |- |Veneto Open (Gaiba) |WTA 125 |Grass |Quarterfinals |Sara Errani (4) |0–6, 6–7 |- |Makarska Open |WTA 125 |Clay |First Round |Maria Timofeeva (Q) |6–1, 3–6, 2–6 |} '''Doubles''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" !Tournament !Level !Surface !Partner !Round !Opponent !Score |- |Canberra International |WTA 125 |Hard |Laura Pigossi |Semifinals |Kaylah McP / Astra Sharma |6–7(1), 3–6 |- |Oeiras Ladies Open |WTA 125 |Clay |Taylah Preston |First Round |Valeria Lepchenko / Anna Falei |4–6, 4–6 |- |Polish Open |WTA 125 |Hard |Daniela Semenistaja |Quarterfinals |Weronika Falkowska / Martyna Kubka |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |WTA 125 |Hard |Kimberly Birrell |Quarterfinals |Katarzyna Piter / Fanny Stollar |4–6, 4–6 |- |Ningbo Open |WTA 500 |Hard |En Shuo Liang |Quarterfinals |Giuliana Olmos / Alexandra Panova |1–6, 2–6 |} ==== 2025 ==== '''Singles''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Round !Opponent !Score |- |Australian Open |Grand Slam |Hard |Qualifying 1 |Jana Fett (133) |5–7, 2–6 |- |Singapore Open |WTA 250 |Hard |Qualifying 2 |Simona Waltert (179) |3–6, 2–6 |- |Miami Open |WTA 1000 |Hard |Semifinals |Jessica Pegula (4) |6–7, 7–5, 3–6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Clay |Second Round |Iga Świątek (2) |6–4, 4–6, 2–6 |- |Italian Open |WTA 1000 |Clay |First Round |Marta Kostyuk (27) |0–6, 1–6 |- |French Open |Grand Slam |Clay |First Round |Emiliana Arango (85) |0–6, 6–2, 3–6 |- |Birmingham Open |WTA 125 |Grass |First Round |Linda Fruhvirtová |5-7, 7-6(5), 1-6 |- |Nottingham Open |WTA 250 |Grass |First Round |Magda Linette (31) |4–6, 3–6 |- |Eastbourne Open |WTA 250 |Grass |Finals (RunnerUp) |Maya Joint |4–6, 6–1, 6–7 (10–12) |- |Wimbledon |Grand Slam |Grass |First Round |Barbora Krejčíková (16) |6–3, 2–6, 1–6 |- |National Bank Open (Montreal) |WTA 1000 |Hard |First Round |Markéta Vondroušová (63) |6–3, 1–6, 2–6 |- |US Open |Grand Slam |Hard |Second Round |Cristina Bucșa (95) |4–6, 3–6 |- |São Paulo Open |WTA 250 |Hard |Quarterfinals |Janice Tjen (130) |4–6, 1–6 |- |China Open (Wuhan) |WTA 1000 |Hard |Qualifying 1 |Moyuka Uchijima (91) |4–6, 6–3, 2–6 |- |Japan Women's Open (Osaka) |WTA 250 |Hard |First Round |Tereza Valentová (78) |1–6, 2–6 |- |Guangzhou Open |WTA 250 |Hard |First Round |Claire Liu (305) |6–2, 4–6, 4–6 |- |Hong Kong Tennis Open |WTA 250 |Hard |Second Round |Victoria Mboko (21) |6–3, 3–6, 4–6 |- |Canberra International |WTA 125 |Hard |Semifinals |Shuai Wei (134) |5–7, 2–6 |- |Mumbai Open |WTA 125 |Hard |Second Round |Mai Hontama (166) |6–7, 2–6 |- |Oeiras Ladies Open |WTA 125 |Clay |Second Round |Panna Udvardy (137) |6–7, 4–6 |- |Birmingham Open |WTA 125 |Grass |First Round |Linda Fruhvirtová (152) |5–7, 7–6, 1–6 |- |Ilkley Open |WTA 125 |Grass |Quarterfinals |Rebecca Marino (107) |6–1, 0–6, 6–7 |- |Guadalajara 125 Open |WTA 125 |Hard |Champion |Panna Udvardy (134) |1–6, 7–5, 6–3 |- |Jingshan Tennis Open |WTA 125 |Hard |Semifinals |Lulu Sun (146) |6–3, 4–6, 2–6 |- |Suzhou Open |WTA 125 |Hard |Quarterfinals |Viktorija Golubic (70) |6–2, 2–6, 6–7 |} '''Withdrawals''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Tournament !Tier !Surface !Reason |- |Cincinnati Open |WTA 1000 |Hard |Shoulder injury |- |Monterrey Open |WTA 500 |Hard |Shoulder injury |} '''Doubles''' {| class="wikitable" style="text-align:center" !Tournament !Tier !Surface !Partner !Round !Opponents !Score |- |Guangzhou Open |WTA 250 |Hard |Nadiia Kichenok |Semifinals |Katarzyna Piter / Janice Tjen |7–6(4), 3–6, 5–10 |- |Italian Open |WTA 1000 |Clay |Coco Gauff |Quarterfinals |Jasmine Paolini / Sara Errani |5–7, 6–3, 7–10 |- |French Open |Grand Slam |Clay |Renata Zarazúa |Second Round |Olga Danilović / Anastasia Potapova |1–6, 3–6 |- |Hong Kong Open |WTA 250 |Hard |Chan Hao‑ching |First Round |Kamilla Rakhimova / Aliaksandra Sasnovich |6–3, 1–6, 7–10 |- |Wimbledon |Grand Slam |Grass |Eva Lys |First Round |Ingrid Gamarra Martins / Quinn Gleason |4–6, 2–6 |- |Birmingham Open |WTA 125 |Grass |Rebeka Masarova |First Round |Storm Hunter / Ellen Perez |4–6, 4–6 |- |Mumbai Open |WTA 125 |Hard |Tsao Chia‑yi |First Round |Amina Anshba / Elena Pridankina |4–6, 4–6 |- |Oeiras Ladies Open |WTA 125 |Clay |Katie Volynets |First Round |Carmen Corley / Olivia Gadecki |3–6, 4–6 |} ==== 2026 ==== '''Singles''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Tournament !Level !Court !Round !Opponent !Score |- |Auckland Open |WTA 250 |Hard |Semifinals |Wang Xinyu |7–5, 5–7, 6–4 |- |Australian Open |Grand Slam |Hard |First Round |Alycia Parks |6–0, 3–6, 2–6 |- |Philippines Womens Open |WTA 125 |Hard |Quarterfinals |Camila Osorio |4-6, 4-6 |- |Abu Dhabi Open |WTA 500 |Hard |Quarterfinals |Ekaterina Alexandrova |3-6, 3-6 |- |Qatar Open |WTA 1000 |Hard |First Round |Tereza Valentová |6-7 (6), 1-6 |- |Dubai Tennis Championships |WTA 1000 |Hard |Quarterfinals |Coco Gauff |0-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |WTA 1000 |Hard |Fourth Round |Linda Nosková |2-6, 0-6 |- |Miami Open |WTA 1000 |Hard |Fourth Round |Karolína Muchová |0-6,2-6 |- |Linz Open |WTA 500 |Clay |Second Round |Jelena Ostapenko |4-6, 5-7 |- |Stuttgart Open |WTA 500 |Clay |First Round |Leylah Fernandez |1-6, 4-6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Clay |Second Round |Elise Mertens |2-6, 1-6 |- |Italian Open |WTA 1000 |Clay |Third Round |Elena Rybakina |4-6, 3-6 |- |Strasbourg International |WTA 500 |Clay |First Round |Oleksandra Oliynykova |6-3, 5-7, 3-6 |- |French Open |Grand Slam |Clay |First Round |Iva Jovic |4-6, 2-6 |- |Birmingham Open |WTA 125 |Grass |Champion |Nikola Bartůňková |5-7, 6-3, 7-5 |- |Queen's Club Championships |WTA 500 |Grass |Second Round |Iva Jovic |2-6, 2-6 |- |Berlin Open |WTA 500 |Grass |Semifinals |Linda Nosková |2-6, 4-6 |- |Bad Homburg |WTA 500 |Grass |First Round |Elise Mertens |3-6, 3-6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Grass |Fourth Round |Jasmine Paolini |4-6, 6-4, 3-6 |- |Washington DC Open |WTA 500 |Hard |Finals |Jessica Pegula | |- |Canadian Open (Toronto) |WTA 1000 |Hard | | | |- |Cincinnati Open |WTA 1000 |Hard | | | |- |US Open |Grand Slam |Hard | | | |} '''Doubles''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Tournament !Level !Court !Partner !Round !Opponents !Score |- |Auckland Open |WTA 250 |Hard |Iva Jovic |Semifinals |Xu Yifan / Yang Zhaoxuan |5–7, 3–6 |- |Australian Open |Grand Slam |Hard |Ingrid Martins |First Round |Shuko Aoyama / Magda Linette |6–7(3), 6–2, 3–6 |- |Abu Dhabi Open |WTA 500 |Hard |Janice Tjen |Semifinals |Tereza Mihalíková / Olivia Nicholls |4-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |WTA 1000 |Hard |Iva Jovic |First Round |Hailey Baptiste / Jelena Ostapenko |2-6, 2-6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Clay |Zeynep Sönmez |Second Round |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 5-7 |- |Italian Open |WTA 1000 |Clay |Hailey Baptiste |First Round |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |2-6, 1-6 |- |Birmingham Open |WTA 125 |Grass |Nikola Bartůňková |First Round |Harriet Dart / Maia Lumsden |4-6, 6-2, 9-11 |- |Bad Homburg |WTA 500 |Grass |Venus Williams |Quarterfinals |Tereza Mihalikova / Olivia Nicholles |3-6, 2-6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Grass |Nikola Bartůňková |First Round |Sofia Kenin / Jelena Ostapenko |6-3, 3-6,1-6 |- | | | | | | | |- | | | | | | | |} == Eala vs Top 20 Opponents == ===Completed Matches=== {| class="wikitable sortable" ! Date !! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent (Rank) !! Result !! Eala Rank !! Opponent Rank !! Score !! DR !! Ace% !! DF% !! 1stIn !! 1st% !! 2nd% !! BP Save |- | 2025-03 || Miami || WTA 1000 || Hard || Quarterfinal || Iga Świątek (2) || Win || 140 || 2 || 6-2 7-5 || 1.27 || 1.5% || 4.5% || 66.7% || 52.3% || 50.0% || 44.4% |- | 2025-03 || Miami || WTA 1000 || Hard || Semifinal || Jessica Pegula (4) || Loss || 140 || 4 || 6-7(3) 7-5 3-6 || 0.87 || 2.0% || 3.9% || 72.5% || 62.2% || 42.9% || 28.6% |- | 2025-04 || Madrid || WTA 1000 || Clay || Second Round || Iga Świątek (2) || Loss || 72 || 2 || 6-4 4-6 2-6 || 0.77 || 3.0% || 5.0% || 69.0% || 50.7% || 41.9% || 56.3% |- | 2025-06 || Wimbledon || Grand Slam || Grass || First Round || Barbora Krejčíková (17) || Loss || 56 || 17 || 6-3 2-6 1-6 || 0.82 || 1.1% || 1.1% || 54.3% || 50.0% || 50.0% || 62.5% |- | 2025-08 || US Open || Grand Slam || Hard || First Round || Clara Tauson (14) || Win || 75 || 14 || 6-3 2-6 7-6(11) || 0.97 || 0.0% || 5.3% || 68.1% || 59.4% || 43.3% || 44.4% |- | 2026-02 || Dubai || WTA 1000 || Hard || Quarterfinal || Coco Gauff (3) || Loss || 47 || 3 || 0-6 2-6 || 0.61 || 0.0% || 2.5% || 57.5% || 30.4% || 41.2% || 33.3% |- | 2026-05 || Rome || WTA 1000 || Clay || Third Round || Elena Rybakina (2) || Loss || 42 || 2 || 4-6 3-6 || 0.80 || 1.3% || 6.6% || 67.1% || 56.9% || 44.0% || 42.9% |- | 2026-06 || Berlin || WTA 500 || Grass || Round of 16 || Elena Rybakina (2) || Win || 35 || 2 || 7-5 6-4 || 1.19 || 6.0% || 4.5% || 68.7% || 71.7% || 57.1% || 50.0% |- | 2026-06 || Berlin || WTA 500 || Grass || Quarterfinal || Elina Svitolina (6) || Win || 35 || 6 || 6-3 6-4 || 1.16 || 5.3% || 3.5% || 50.9% || 79.3% || 32.1% || 50.0% |- | 2026-06 || Wimbledon || Grand Slam || Grass || Third Round || Iga Świątek (3) || Win || 32 || 3 || 7-6(9) 6-2 || 1.16 || 4.0% || 0.0% || 62.4% || 57.1% || 55.3% || 72.7% |- | 2026-06 || Wimbledon || Grand Slam || Grass || Fourth Round || Jasmine Paolini (13) || Loss || 32 || 13 || 4-6 6-4 3-6 || 0.89 || 2.3% || 3.4% || 54.5% || 66.7% || 47.5% || 55.6% |- | 2026-07 || Washington DC || WTA 500 || Hard || Quarterfinal || Elina Svitolina (10) || Win || 28 || 10 || 6-3 6-4 || 1.12 || 1.9% || 3.7% || 63.0% || 70.6% || 25.0% || 66.7% |} ===Matches by Retirement=== {| class="wikitable sortable" ! Date !! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent (Rank) !! Result !! Eala Rank !! Opponent Rank !! Score |- | 2025-06 || Eastbourne || WTA 500 || Grass || Round of 16 || Jelena Ostapenko (3) || Win (RET) || 74 || 3 || 0-6 6-2 3-2 RET |- | 2026-03 || Indian Wells || WTA 1000 || Hard || Third Round || Coco Gauff (4) || Win (RET) || 32 || 4 || 6-2 2-0 RET |} Eala played 15 matches against Top 20 opponents. Of these, 13 were completed matches, where she recorded 6 wins and 7 losses, and 2 were decided by retirements, both of which she won. Her overall record including retirements stands at 8 wins and 7 losses.<ref name="EalaTop20Record">[https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=ACareerqqITop_20qqv1 Tennis Abstract: Eala vs. Top 20 players]</ref> Her victories included wins over Iga Świątek twice (ranked No. 2 and No. 3), Clara Tauson (No. 14), Elena Rybakina (No. 2), and Elina Svitolina twice (No. 6 and No. 10). She also gained wins by retirement against Jelena Ostapenko (No. 3) at Eastbourne and Coco Gauff (No. 4) at Indian Wells.<ref name="EalaTop20Record" /> Her losses came against Jessica Pegula (No. 4), Świątek (No. 2), Barbora Krejčíková (No. 17), Gauff (No. 3), Rybakina (No. 2), and Jasmine Paolini (No. 13).<ref name="EalaTop20Record" /> By surface, Eala collected 6 wins on grass and 2 wins on hard courts, while her defeats were spread across clay (3 losses), grass (2 losses), and hard courts (2 losses).<ref name="EalaTop20Record" /> In her completed matches, her first serve percentage was consistently above 60% in wins but dropped below 55% in losses. Her dominance ratio (DR) showed the same trend: above 1.15 in victories and below 0.90 in defeats.<ref name="EalaTop20Record" /> == WTA Year-End Rankings == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ End of Season Rankings |- ! Year !! Singles !! Doubles |- | 2021 || 529 || 780 |- | 2022 || 219 || 594 |- | 2023 || 205 || 436 |- | 2024 || 158 || 239 |- | 2025 || 50 || 161 |} * As of January 5, 2026<ref>{{Cite web |title=Alexandra Eala Player Stats (WTA Official) |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/ |access-date=May 22, 2026 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> == References == <references /> === External Links=== [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Alex Eala Official WTA Page] [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Alex Eala Official ITF Women's World Tennis Page] [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alex Eala's Tennis Abstract page] [https://en.wikipedia.org/wiki/Alexandra_Eala?wprov=sfla1 Alex Eala on English Wikipedia (English)] [https://tl.wikipedia.org/wiki/Alexandra_Eala?wprov=sfla1 Alex Eala on Wikipedia (Tagalog)] [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala on Fandom (English)] [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches2 Alex Eala Historical Matches] [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaSimple Alex Eala Short Fandom Page (English)] [https://www.instagram.com/alex.eala/ Alex Eala's Instagram] gwhmnj7upauw9wiku6bh3c2x69qo504 2218527 2218526 2026-08-01T23:53:44Z Tabilay 153890 /* Matches by Retirement */ 2218527 wikitext text/x-wiki == Eala's Match Notes == Go back to [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala Fandom page] or [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaSimple Alex Eala Simple Fandom Page] or [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches2 Eala Finished matches] === Juniors === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+Singles !Tournament !2019 !2020 !2021 !2022 |- |Australian Open |R2 |R3 |A |A |- |French Open |A |SF |A |A |- |Wimbledon |A |A |R2 |A |- |US Open |A |A |A |W |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+Doubles !Tournament !2019 !2020 !2021 !2022 |- |Australian Open |A |W |A |A |- |French Open |A |A |W |A |- |Wimbledon |A |A |R2 |A |- |US Open |A |A |SF |– |} === ITF Women's World Tour === ==== ITF Titles ==== {| class="wikitable" !Year !Tournament !Category !Event !Partner |- |2021 |W15 Manacor |ITF |Singles |– |- |2022 |W25 Chiang Rai |ITF |Singles |– |- |2023 |W25 Yecla |ITF |Singles |– |- |2023 |W25 Roehampton |ITF |Singles |– |- |2024 |W100 Vitoria-Gasteiz |ITF |Singles |– |- |2024 |W50 Pune |ITF |Doubles |Darja Semeņistaja |- |2024 |W75 Croissy-Beaubourg |ITF |Doubles |Estelle Cascino |- |2024 |W100 Vitoria-Gasteiz |ITF |Doubles |Estelle Cascino |} ===== ITF Singles ===== ''' 2020 ''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Round !Opponent !Score |- |Las Palmas de Gran Canaria 2 |W15 |Clay |First Round |Anna Zarycka |2–6, 4–6 |- |Las Palmas de Gran Canaria |W25 |Clay |Second Round |Lara Salden |0–6, 6–2, 2–6 |- |Melilla |W15 |Clay |First Round |Anastasia Charaeva |3–6, 3–6 |- |Monastir 9 |W15 |Hard |Second Round |Nina Stadler |6–4, 6–7, 5–7 |} ''' 2021 ''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Round !Opponent !Score |- |W15 Manacor |W15 |Hard |Champion |Yvonne Cavalle-Reimers |5–7, 6–1, 6–2 |- |W15 Manacor 2 |W15 |Hard |Quarterfinals |Ylena In-Albon |0–6, 3–6 |- |W15 Manacor 3 |W15 |Hard |Quarterfinals |Oksana Selekhmeteva |2–6, 3–6 |- |W25 Grenoble |W25 |Hard |Quarterfinals |Maja Chwalińska |0–6, 4–6 |- |W25 Manacor 4 |W25 |Hard |Second Round |Jana Fett |6–4, 3–6, 5–7 |- |W15 Manacor 5 |W15 |Hard |First Round |Simona Waltert |4–6, 6–2, 5–7 |- |W60 Bellinzona |W60 |Clay |Second Round |Simona Waltert |5–7, 6–3, 2–6 |- |W25 Platja d’Aro |W25 |Clay |Second Round |Irene Burillo Escorihuela |2–6, 4–6 |- |W25 Madrid 2 |W25 |Hard |First Round |Andrea Lázaro García |6–2, 4–6, 4–6 |- |W25 Milovice |W25 |Hard |First Round |Daria Astakhova |2–6, 2–6 |} ''' 2022 ''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Round !Opponent !Score |- |W25 Chiang Rai |W25 |Hard |Champion |Luksika Kumkhum |6–4, 6–2 |- |W25 Chiang Rai 2 |W25 |Hard |Quarterfinals |Erika Sema |3–6, 6–2, 3–6 |- |W25 Madrid 1 |W25 |Hard |Quarterfinals |Anna-Lena Robbe |6–7(3), 3–6 |- |W60 Madrid 2 |W60 |Hard |Final |Marina Bassols Ribera |4–6, 5–7 |- |W60 Vitoria-Gasteiz |W60 |Hard |Semifinals |Jessika Ponchet |4–6, 4–6 |- |W25 El Espinar |W25 |Hard |Semifinals |Eva Guerrero Alvarez |2–6, 6–3, 2–6 |- |W100 Grodzisk Mazowiecki |W100 |Hard |First Round |Katharina Hobgarski |4–6, 3–6 |- |W60 Templeton |W60 |Hard |Second Round |Katarzyna Kawa |6–2, 4–6, 0–6 |- |W80 Rancho Santa Fe |W80 |Hard |Quarterfinals |Marcela Zacarías |2–6, 5–7 |- |W60 Hamburg |W60 |Hard |Second Round |Ysaline Bonaventure |4–6, 0–6 |- |W80 Poitiers |W80 |Hard |Semifinals |Ysaline Bonaventure |1–6, 6–3, 3–6 |- |W100 Shrewsbury |W100 |Hard |Qualifying 2 |Maia Lumsden |1–6, 5–7 |} ''' 2023 ''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Round !Opponent !Score |- |W25 Yecla |W25 |Hard |Champion |Valentina Ryser |6–3, 7–5 |- |W25 Roehampton |W25 |Hard |Champion |Arina Rodionova |6–2, 6–3 |- |W25 Aldershot |W25 |Hard |Final |Destanee Aiava |6–3, 4–6, 1–6 |- |W40 Petange |W40 |Hard |Final |Océane Dodin |1–6, 5–7 |} ''' 2024 ''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Round !Opponent !Score |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Hard |Champion |Victoria Jiménez Kasintseva |6–4, 6–4 |- |W100 Dubai |W100 |Hard |Semifinals |Polina Kudermetova |6–4, 2–6, 2–6 |- |W100 Takasaki |W100 |Hard |Quarterfinals |Mananchaya Sawangkaew |6–4, 1–6, 2–6 |- |W100 Cary |W100 |Hard |Quarterfinals |Renata Zarazúa |6–3, 4–6, 3–6 |- |W100 Landisville |W100 |Hard |Quarterfinals |Olivia Gadecki |1–6, 6–0, 3–6 |- |W75 Porto |W75 |Hard |Quarterfinals |Anna Bondar |4–6, 7–6, 1–6 |- |W75 Trnava 1 |W75 |Hard |Quarterfinals |Anastasia Gureva |2–6, 6–3, 6–7 |- |W75 Trnava 2 |W75 |Hard |First Round |Tereza Martincová |6–3, 4–6, 6–7 |- |W75 Croissy-Beaubourg |W75 |Hard |Second Round |Mona Barthel |6–4, 4–6, 1–6 |- |W75 Zagreb |W75 |Clay |First Round |Tena Lukas |5–7, 6–3, 4–6 |- |W60 Bellinzona |W60 |Clay |First Round |Selena Janicijevic |3–6, 1–6 |- |W50 Indore |W50 |Hard |Semifinals |Polina Kudermetova |4–6, 7–6, 2–6 |- |W50 Pune |W50 |Hard |Quarterfinals |Darja Semenistaja |6–7, 0–6 |} ===== ITF Doubles ===== ''' 2021 ''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Partner !Round !Opponents !Score |- |W25 Madrid |W25 |Hard |Victoria Jiménez Kasintseva |Quarterfinals |Olivia Tjandramulia / Ashley Lahey |5–7, 6–4, 6–10 |- |W25 Platja d’Aro |W25 |Clay |Oksana Selekhmeteva |Final |Justina Mikulskytė / Oana Simion |3–6, 5–7 |} ''' 2022 ''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Partner !Round !Opponents !Score |- |W25 Manacor |W25 |Hard |Elsa Jacquemot |Quarterfinals |Olga Parres Azcoitia / Aurora Zantedeschi |6–2, 4–6, 3–10 |- |W25 Macon |W25 |Hard |Jéssica Bouzas Maneiro |Quarterfinals |Audrey Albie / Aubane Droguet |4–6, 2–6 |- |W25 Chiang Rai 1 |W25 |Hard |Indy De Vroome |First Round |Patcharin Cheapchandej / Punnin Kovapitukted |6–4, 5–7, 6–10 |- |W25 Chiang Rai 2 |W25 |Hard |Kyōka Okamura |Quarterfinals |Pimrada Jattavapornvanit / Gozal Ainitdinova |6–4, 7–6(4), 2–6 |- |W25 Madrid 1 |W25 |Hard |Jéssica Bouzas Maneiro |Quarterfinals |Olga Helmi / Adithya Karunaratne |0–6, 4–6 |- |W60 Madrid 2 |W60 |Hard |Liang En-shuo |Quarterfinals |Tímea Babos / Valeria Savinykh |2–6, 4–6 |- |W25 Palma del Río |W25 |Clay |Marina Bassols Ribera |Semifinals |Valeria Savinykh / Fanny Stollár |2–6, 0–6 |- |W25 Corroios-Seixal |W25 |Hard |Lizette Cabrera |Quarterfinals |Justina Mikulskytė / Hong Yi Cody Wong |5–7, 4–6 |- |W60 Templeton |W60 |Hard |Annaëlle Robbe |Second Round |Madison Brengle |6–3, 6–7, 6–10 |- |W80 Poitiers |W80 |Hard |Petra Marcinko |Quarterfinals |Miriam Skoch / Markéta Vondroušová |5–7, 2–6 |} ''' 2023 ''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Partner !Round !Opponents !Score |- |W60 Trnava 2 |W60 |Hard |Justina Mikulskyte |Semifinals |Alicia Barnett / Olivia Nicholls |4–6, 1–6 |- |W60 Chiasso |W60 |Clay |Barbora Palicova |First Round |Beatrice Gumulya / Anna Sisková |3–6, 6–4, 11–13 |- |W25 Zaragoza |W25 |Hard |Beatrice Gumulya |Quarterfinals |Alana Parnaby / Victoria Rodríguez |6–4, 3–6, 6–10 |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Hard |Marina Bassols Ribera |Quarterfinals |Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča |5–7, 6–1, 9–11 |- |W60 Barcelona |W60 |Hard |Emilie Lindh Gallagher |First Round |Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča |6–4, 3–6, 3–10 |- |W25 Roehampton 2 |W25 |Hard |Destanee Aiava |Quarterfinals |Talia Gibson / Petra Hule |1–6, 5–7 |- |W25 Aldershot |W25 |Hard |Urszula Radwanska |Semifinals |Erina Hayashi / Saki Imamura |4–6, 4–6 |- |W100 Tokyo 2 |W100 |Hard |Natsumi Kawaguchi |Semifinals |Alicia Barnett / Olivia Nicholls |0–6, 7–5, 6–10 |- |W60 Glasgow 2 |W60 |Hard |Barbora Palicova |Quarterfinals |Freya Christie / Olivia Gadecki |— |- |W60 Nantes |W60 |Hard |Jessy Rompies |First Round |Ekaterina Maklakova / Ekaterina Reyngold |6–1, 3–6, 6–10 |- |W40 Petange |W40 |Hard |Zeynep Sonmez |Semifinals |Danielle Collins / Isabelle Haverlag |2–6, 4–7 |} ''' 2024 ''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Partner !Round !Opponents !Score |- |W50 Pune |W50 |Hard |Darja Semeņistaja |Champion |Naiktha Bains / Fanny Stollár |7–6(8), 6–3 |- |W75 Croissy-Beaubourg |W75 |Hard |Estelle Cascino |Champion |Maia Lumsden / Jessika Ponchet |7–5, 7–6(4) |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Hard |Estelle Cascino |Champion |Lia Karatancheva / Diāna Marcinkēviča |6–3, 2–6, 10–4 |- |W75 Porto 3 |W75 |Hard |Alicia Barnett |Quarterfinals |Anna-Lena Friedsam / Aliccia Barnett |3–6, 4–6 |- |W75 Trnava |W75 |Hard |Zeynep Sönmez |Semifinals |Lulu Sun / Moyuka Uchijima |2–6, 2–6 |- |W100 Dubai |W100 |Hard |Valentini Grammatikopoulou |Quarterfinals |Isabelle Haverlag / Erika Pridankina |7–5, 4–6, 3–10 |} === WTA and WTA 125 tournaments === ==== 2021 ==== {| class="wikitable" !Tournament !Court !Category !Opponent !Round !Score |- |Miami Open |Hard |WTA 1000 |Viktória Hrunčáková |Qualifying 1 |6–4, 4–6, 2–6 |- |Romanian Open (Cluj-Napoca) |Clay |WTA 250 |Mayar Sherif |Second Round |2–6, 2–6 |} ==== 2022 ==== {| class="wikitable" !Tournament !Category !Court !Round !Opponent !Score |- |Miami Open |WTA 1000 |Hard |First Round |Madison Brengle |2–6, 1–6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Clay |Qualifying 1 |Anna Bondár |0–6, 0–6 |} ==== 2023 ==== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Tournament !Tier !Surface !Round !Opponent !Score |- |Australian Open |Grand Slam |Hard |Qualifying 1 |Misaki Doi |6–4, 1–6, 3–6 |- |Thailand Open (Hua Hin) |WTA 250 |Hard |First Round |Tatjana Maria (6) |2–6, 2–6 |- |Miami Open |WTA 1000 |Hard |First Round |Irina-Camelia Begu |2–6, 5–7 |- |Mutua Madrid Open |WTA 1000 |Clay |First Round |Tatjana Maria |1–6, 1–6 |- |Japan Open (Osaka) |WTA 250 |Hard |First Round |Himari Sakatsume (Q) |0–6, 3–6 |- |Guangzhou Open |WTA 250 |Hard |First Round |Tatjana Maria (3) |3–6, 0–6 |- |Jasmin Open (Monastir) |WTA 250 |Hard |First Round |Elise Mertens (2) |5–7, 0–6 |} '''Doubles''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Round !Partner !Opponent !Score |- |Jasmin Open (Monastir) |WTA 250 |Hard |First Round |Oana Gavrila |Cristina Bucșa / Bibiane Schoofs |3–6, 4–6 |} ==== 2024 ==== '''Singles''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Tournament !Level !Surface !Round !Opponent !Score |- |Australian Open |Grand Slam |Hard |Qualifying 1 |Rebecca Peterson (18) |2–6, 5–7 |- |French Open |Grand Slam |Clay |Qualifying 3 |Julia Riera (2) |6–4, 6–7, 4–6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Grass |Qualifying 3 |Lulu Sun (23) |6–7, 5–7 |- |US Open |Grand Slam |Hard |Qualifying 3 |Elena-Gabriela Ruse (20) |6–3, 1–6, 4–6 |- |Miami Open |WTA 1000 |Hard |Qualifying 2 |Emiliana Arango |6–2, 5–7, 1–6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Clay |First Round |Sorana Cîrstea (27) |3–6, 7–6, 4–6 |- |Wuhan Open |WTA 1000 |Hard |First Round |Kateřina Siniaková |3–6, 1–6 |- |Abu Dhabi Open |WTA 500 |Hard |First Round |Magda Linette |6–7, 1–6 |- |Guadalajara Open |WTA 500 |Hard |First Round |Marie Bouzková (6) |2–6, 2–6 |- |Ningbo Open |WTA 500 |Hard |Qualifying 1 |Priscilla Hon |4–6, 3–6 |- |Jiangxi Open |WTA 250 |Hard |First Round |Marie Bouzková (1) |5–7, 6–7 |- |Guangzhou Open |WTA 250 |Hard |First Round |Bernarda Pera |0–6, 3–6 |- |Nottingham Open |WTA 250 |Grass |Qualifying 2 |Ena Shibahara |7–6, 0–6, 2–6 |- |Canberra International |WTA 125 |Hard |Qualifying 1 |Céline Naef (5) |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |WTA 125 |Hard |Second Round |Tatjana Maria (4) |5–7, 2–6 |- |Polish Open (Warsaw) |WTA 125 |Hard |First Round |Isabella Shinikova |2–6, 4–6 |- |Veneto Open (Gaiba) |WTA 125 |Grass |Quarterfinals |Sara Errani (4) |0–6, 6–7 |- |Makarska Open |WTA 125 |Clay |First Round |Maria Timofeeva (Q) |6–1, 3–6, 2–6 |} '''Doubles''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" !Tournament !Level !Surface !Partner !Round !Opponent !Score |- |Canberra International |WTA 125 |Hard |Laura Pigossi |Semifinals |Kaylah McP / Astra Sharma |6–7(1), 3–6 |- |Oeiras Ladies Open |WTA 125 |Clay |Taylah Preston |First Round |Valeria Lepchenko / Anna Falei |4–6, 4–6 |- |Polish Open |WTA 125 |Hard |Daniela Semenistaja |Quarterfinals |Weronika Falkowska / Martyna Kubka |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |WTA 125 |Hard |Kimberly Birrell |Quarterfinals |Katarzyna Piter / Fanny Stollar |4–6, 4–6 |- |Ningbo Open |WTA 500 |Hard |En Shuo Liang |Quarterfinals |Giuliana Olmos / Alexandra Panova |1–6, 2–6 |} ==== 2025 ==== '''Singles''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Round !Opponent !Score |- |Australian Open |Grand Slam |Hard |Qualifying 1 |Jana Fett (133) |5–7, 2–6 |- |Singapore Open |WTA 250 |Hard |Qualifying 2 |Simona Waltert (179) |3–6, 2–6 |- |Miami Open |WTA 1000 |Hard |Semifinals |Jessica Pegula (4) |6–7, 7–5, 3–6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Clay |Second Round |Iga Świątek (2) |6–4, 4–6, 2–6 |- |Italian Open |WTA 1000 |Clay |First Round |Marta Kostyuk (27) |0–6, 1–6 |- |French Open |Grand Slam |Clay |First Round |Emiliana Arango (85) |0–6, 6–2, 3–6 |- |Birmingham Open |WTA 125 |Grass |First Round |Linda Fruhvirtová |5-7, 7-6(5), 1-6 |- |Nottingham Open |WTA 250 |Grass |First Round |Magda Linette (31) |4–6, 3–6 |- |Eastbourne Open |WTA 250 |Grass |Finals (RunnerUp) |Maya Joint |4–6, 6–1, 6–7 (10–12) |- |Wimbledon |Grand Slam |Grass |First Round |Barbora Krejčíková (16) |6–3, 2–6, 1–6 |- |National Bank Open (Montreal) |WTA 1000 |Hard |First Round |Markéta Vondroušová (63) |6–3, 1–6, 2–6 |- |US Open |Grand Slam |Hard |Second Round |Cristina Bucșa (95) |4–6, 3–6 |- |São Paulo Open |WTA 250 |Hard |Quarterfinals |Janice Tjen (130) |4–6, 1–6 |- |China Open (Wuhan) |WTA 1000 |Hard |Qualifying 1 |Moyuka Uchijima (91) |4–6, 6–3, 2–6 |- |Japan Women's Open (Osaka) |WTA 250 |Hard |First Round |Tereza Valentová (78) |1–6, 2–6 |- |Guangzhou Open |WTA 250 |Hard |First Round |Claire Liu (305) |6–2, 4–6, 4–6 |- |Hong Kong Tennis Open |WTA 250 |Hard |Second Round |Victoria Mboko (21) |6–3, 3–6, 4–6 |- |Canberra International |WTA 125 |Hard |Semifinals |Shuai Wei (134) |5–7, 2–6 |- |Mumbai Open |WTA 125 |Hard |Second Round |Mai Hontama (166) |6–7, 2–6 |- |Oeiras Ladies Open |WTA 125 |Clay |Second Round |Panna Udvardy (137) |6–7, 4–6 |- |Birmingham Open |WTA 125 |Grass |First Round |Linda Fruhvirtová (152) |5–7, 7–6, 1–6 |- |Ilkley Open |WTA 125 |Grass |Quarterfinals |Rebecca Marino (107) |6–1, 0–6, 6–7 |- |Guadalajara 125 Open |WTA 125 |Hard |Champion |Panna Udvardy (134) |1–6, 7–5, 6–3 |- |Jingshan Tennis Open |WTA 125 |Hard |Semifinals |Lulu Sun (146) |6–3, 4–6, 2–6 |- |Suzhou Open |WTA 125 |Hard |Quarterfinals |Viktorija Golubic (70) |6–2, 2–6, 6–7 |} '''Withdrawals''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Tournament !Tier !Surface !Reason |- |Cincinnati Open |WTA 1000 |Hard |Shoulder injury |- |Monterrey Open |WTA 500 |Hard |Shoulder injury |} '''Doubles''' {| class="wikitable" style="text-align:center" !Tournament !Tier !Surface !Partner !Round !Opponents !Score |- |Guangzhou Open |WTA 250 |Hard |Nadiia Kichenok |Semifinals |Katarzyna Piter / Janice Tjen |7–6(4), 3–6, 5–10 |- |Italian Open |WTA 1000 |Clay |Coco Gauff |Quarterfinals |Jasmine Paolini / Sara Errani |5–7, 6–3, 7–10 |- |French Open |Grand Slam |Clay |Renata Zarazúa |Second Round |Olga Danilović / Anastasia Potapova |1–6, 3–6 |- |Hong Kong Open |WTA 250 |Hard |Chan Hao‑ching |First Round |Kamilla Rakhimova / Aliaksandra Sasnovich |6–3, 1–6, 7–10 |- |Wimbledon |Grand Slam |Grass |Eva Lys |First Round |Ingrid Gamarra Martins / Quinn Gleason |4–6, 2–6 |- |Birmingham Open |WTA 125 |Grass |Rebeka Masarova |First Round |Storm Hunter / Ellen Perez |4–6, 4–6 |- |Mumbai Open |WTA 125 |Hard |Tsao Chia‑yi |First Round |Amina Anshba / Elena Pridankina |4–6, 4–6 |- |Oeiras Ladies Open |WTA 125 |Clay |Katie Volynets |First Round |Carmen Corley / Olivia Gadecki |3–6, 4–6 |} ==== 2026 ==== '''Singles''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Tournament !Level !Court !Round !Opponent !Score |- |Auckland Open |WTA 250 |Hard |Semifinals |Wang Xinyu |7–5, 5–7, 6–4 |- |Australian Open |Grand Slam |Hard |First Round |Alycia Parks |6–0, 3–6, 2–6 |- |Philippines Womens Open |WTA 125 |Hard |Quarterfinals |Camila Osorio |4-6, 4-6 |- |Abu Dhabi Open |WTA 500 |Hard |Quarterfinals |Ekaterina Alexandrova |3-6, 3-6 |- |Qatar Open |WTA 1000 |Hard |First Round |Tereza Valentová |6-7 (6), 1-6 |- |Dubai Tennis Championships |WTA 1000 |Hard |Quarterfinals |Coco Gauff |0-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |WTA 1000 |Hard |Fourth Round |Linda Nosková |2-6, 0-6 |- |Miami Open |WTA 1000 |Hard |Fourth Round |Karolína Muchová |0-6,2-6 |- |Linz Open |WTA 500 |Clay |Second Round |Jelena Ostapenko |4-6, 5-7 |- |Stuttgart Open |WTA 500 |Clay |First Round |Leylah Fernandez |1-6, 4-6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Clay |Second Round |Elise Mertens |2-6, 1-6 |- |Italian Open |WTA 1000 |Clay |Third Round |Elena Rybakina |4-6, 3-6 |- |Strasbourg International |WTA 500 |Clay |First Round |Oleksandra Oliynykova |6-3, 5-7, 3-6 |- |French Open |Grand Slam |Clay |First Round |Iva Jovic |4-6, 2-6 |- |Birmingham Open |WTA 125 |Grass |Champion |Nikola Bartůňková |5-7, 6-3, 7-5 |- |Queen's Club Championships |WTA 500 |Grass |Second Round |Iva Jovic |2-6, 2-6 |- |Berlin Open |WTA 500 |Grass |Semifinals |Linda Nosková |2-6, 4-6 |- |Bad Homburg |WTA 500 |Grass |First Round |Elise Mertens |3-6, 3-6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Grass |Fourth Round |Jasmine Paolini |4-6, 6-4, 3-6 |- |Washington DC Open |WTA 500 |Hard |Finals |Jessica Pegula | |- |Canadian Open (Toronto) |WTA 1000 |Hard | | | |- |Cincinnati Open |WTA 1000 |Hard | | | |- |US Open |Grand Slam |Hard | | | |} '''Doubles''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Tournament !Level !Court !Partner !Round !Opponents !Score |- |Auckland Open |WTA 250 |Hard |Iva Jovic |Semifinals |Xu Yifan / Yang Zhaoxuan |5–7, 3–6 |- |Australian Open |Grand Slam |Hard |Ingrid Martins |First Round |Shuko Aoyama / Magda Linette |6–7(3), 6–2, 3–6 |- |Abu Dhabi Open |WTA 500 |Hard |Janice Tjen |Semifinals |Tereza Mihalíková / Olivia Nicholls |4-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |WTA 1000 |Hard |Iva Jovic |First Round |Hailey Baptiste / Jelena Ostapenko |2-6, 2-6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Clay |Zeynep Sönmez |Second Round |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 5-7 |- |Italian Open |WTA 1000 |Clay |Hailey Baptiste |First Round |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |2-6, 1-6 |- |Birmingham Open |WTA 125 |Grass |Nikola Bartůňková |First Round |Harriet Dart / Maia Lumsden |4-6, 6-2, 9-11 |- |Bad Homburg |WTA 500 |Grass |Venus Williams |Quarterfinals |Tereza Mihalikova / Olivia Nicholles |3-6, 2-6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Grass |Nikola Bartůňková |First Round |Sofia Kenin / Jelena Ostapenko |6-3, 3-6,1-6 |- | | | | | | | |- | | | | | | | |} == Eala vs Top 20 Opponents == ===Completed Matches=== {| class="wikitable sortable" ! Date !! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent (Rank) !! Result !! Eala Rank !! Opponent Rank !! Score !! DR !! Ace% !! DF% !! 1stIn !! 1st% !! 2nd% !! BP Save |- | 2025-03 || Miami || WTA 1000 || Hard || Quarterfinal || Iga Świątek (2) || Win || 140 || 2 || 6-2 7-5 || 1.27 || 1.5% || 4.5% || 66.7% || 52.3% || 50.0% || 44.4% |- | 2025-03 || Miami || WTA 1000 || Hard || Semifinal || Jessica Pegula (4) || Loss || 140 || 4 || 6-7(3) 7-5 3-6 || 0.87 || 2.0% || 3.9% || 72.5% || 62.2% || 42.9% || 28.6% |- | 2025-04 || Madrid || WTA 1000 || Clay || Second Round || Iga Świątek (2) || Loss || 72 || 2 || 6-4 4-6 2-6 || 0.77 || 3.0% || 5.0% || 69.0% || 50.7% || 41.9% || 56.3% |- | 2025-06 || Wimbledon || Grand Slam || Grass || First Round || Barbora Krejčíková (17) || Loss || 56 || 17 || 6-3 2-6 1-6 || 0.82 || 1.1% || 1.1% || 54.3% || 50.0% || 50.0% || 62.5% |- | 2025-08 || US Open || Grand Slam || Hard || First Round || Clara Tauson (14) || Win || 75 || 14 || 6-3 2-6 7-6(11) || 0.97 || 0.0% || 5.3% || 68.1% || 59.4% || 43.3% || 44.4% |- | 2026-02 || Dubai || WTA 1000 || Hard || Quarterfinal || Coco Gauff (3) || Loss || 47 || 3 || 0-6 2-6 || 0.61 || 0.0% || 2.5% || 57.5% || 30.4% || 41.2% || 33.3% |- | 2026-05 || Rome || WTA 1000 || Clay || Third Round || Elena Rybakina (2) || Loss || 42 || 2 || 4-6 3-6 || 0.80 || 1.3% || 6.6% || 67.1% || 56.9% || 44.0% || 42.9% |- | 2026-06 || Berlin || WTA 500 || Grass || Round of 16 || Elena Rybakina (2) || Win || 35 || 2 || 7-5 6-4 || 1.19 || 6.0% || 4.5% || 68.7% || 71.7% || 57.1% || 50.0% |- | 2026-06 || Berlin || WTA 500 || Grass || Quarterfinal || Elina Svitolina (6) || Win || 35 || 6 || 6-3 6-4 || 1.16 || 5.3% || 3.5% || 50.9% || 79.3% || 32.1% || 50.0% |- | 2026-06 || Wimbledon || Grand Slam || Grass || Third Round || Iga Świątek (3) || Win || 32 || 3 || 7-6(9) 6-2 || 1.16 || 4.0% || 0.0% || 62.4% || 57.1% || 55.3% || 72.7% |- | 2026-06 || Wimbledon || Grand Slam || Grass || Fourth Round || Jasmine Paolini (13) || Loss || 32 || 13 || 4-6 6-4 3-6 || 0.89 || 2.3% || 3.4% || 54.5% || 66.7% || 47.5% || 55.6% |- | 2026-07 || Washington DC || WTA 500 || Hard || Quarterfinal || Elina Svitolina (10) || Win || 28 || 10 || 6-3 6-4 || 1.12 || 1.9% || 3.7% || 63.0% || 70.6% || 25.0% || 66.7% |} ===Matches by Retirement=== {| class="wikitable sortable" ! Date !! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent (Rank) !! Result !! Eala Rank !! Opponent Rank !! Score |- | 2025-06 || Eastbourne || WTA 500 || Grass || Round of 16 || Jelena Ostapenko (3) || Win (RET) || 74 || 3 || 0-6 6-2 3-2 RET |- | 2026-03 || Indian Wells || WTA 1000 || Hard || Third Round || Coco Gauff (4) || Win (RET) || 32 || 4 || 6-2 2-0 RET |} === Summary === Eala played 16 matches against Top 20 opponents. Of these, 14 were completed matches, where she recorded 7 wins and 7 losses, and 2 were decided by retirements, both of which she won. Her overall record including retirements stands at 9 wins and 7 losses.<ref name="EalaTop20Record">[https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=ACareerqqITop_20qqv1 Tennis Abstract: Eala vs. Top 20 players]</ref> Her victories included wins over Iga Świątek twice (ranked No. 2 and No. 3), Clara Tauson (No. 14), Elena Rybakina (No. 2), Elina Svitolina twice (No. 6 and No. 10) and Naomi Osaka (No. 13). She also gained wins by retirement against Jelena Ostapenko (No. 3) at Eastbourne and Coco Gauff (No. 4) at Indian Wells.<ref name="EalaTop20Record" /> Her losses came against Jessica Pegula (No. 4), Świątek (No. 2), Barbora Krejčíková (No. 17), Gauff (No. 3), Rybakina (No. 2), and Jasmine Paolini (No. 13).<ref name="EalaTop20Record" /> By surface, Eala collected 6 wins on grass and 3 wins on hard courts, while her defeats were spread across clay (3 losses), grass (2 losses), and hard courts (2 losses).<ref name="EalaTop20Record" /> In her completed matches, her first serve percentage was consistently above 60% in wins but dropped below 55% in losses. Her dominance ratio (DR) showed the same trend: above 1.15 in victories and below 0.90 in defeats.<ref name="EalaTop20Record" /> == WTA Year-End Rankings == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ End of Season Rankings |- ! Year !! Singles !! Doubles |- | 2021 || 529 || 780 |- | 2022 || 219 || 594 |- | 2023 || 205 || 436 |- | 2024 || 158 || 239 |- | 2025 || 50 || 161 |} * As of January 5, 2026<ref>{{Cite web |title=Alexandra Eala Player Stats (WTA Official) |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/ |access-date=May 22, 2026 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> == References == <references /> === External Links=== [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Alex Eala Official WTA Page] [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Alex Eala Official ITF Women's World Tennis Page] [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alex Eala's Tennis Abstract page] [https://en.wikipedia.org/wiki/Alexandra_Eala?wprov=sfla1 Alex Eala on English Wikipedia (English)] [https://tl.wikipedia.org/wiki/Alexandra_Eala?wprov=sfla1 Alex Eala on Wikipedia (Tagalog)] [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala on Fandom (English)] [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches2 Alex Eala Historical Matches] [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaSimple Alex Eala Short Fandom Page (English)] [https://www.instagram.com/alex.eala/ Alex Eala's Instagram] 91som3rcbqjek5f518g6jlm74d5h3ka 2218528 2218527 2026-08-01T23:54:19Z Tabilay 153890 /* Completed Matches */ 2218528 wikitext text/x-wiki == Eala's Match Notes == Go back to [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala Fandom page] or [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaSimple Alex Eala Simple Fandom Page] or [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches2 Eala Finished matches] === Juniors === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+Singles !Tournament !2019 !2020 !2021 !2022 |- |Australian Open |R2 |R3 |A |A |- |French Open |A |SF |A |A |- |Wimbledon |A |A |R2 |A |- |US Open |A |A |A |W |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+Doubles !Tournament !2019 !2020 !2021 !2022 |- |Australian Open |A |W |A |A |- |French Open |A |A |W |A |- |Wimbledon |A |A |R2 |A |- |US Open |A |A |SF |– |} === ITF Women's World Tour === ==== ITF Titles ==== {| class="wikitable" !Year !Tournament !Category !Event !Partner |- |2021 |W15 Manacor |ITF |Singles |– |- |2022 |W25 Chiang Rai |ITF |Singles |– |- |2023 |W25 Yecla |ITF |Singles |– |- |2023 |W25 Roehampton |ITF |Singles |– |- |2024 |W100 Vitoria-Gasteiz |ITF |Singles |– |- |2024 |W50 Pune |ITF |Doubles |Darja Semeņistaja |- |2024 |W75 Croissy-Beaubourg |ITF |Doubles |Estelle Cascino |- |2024 |W100 Vitoria-Gasteiz |ITF |Doubles |Estelle Cascino |} ===== ITF Singles ===== ''' 2020 ''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Round !Opponent !Score |- |Las Palmas de Gran Canaria 2 |W15 |Clay |First Round |Anna Zarycka |2–6, 4–6 |- |Las Palmas de Gran Canaria |W25 |Clay |Second Round |Lara Salden |0–6, 6–2, 2–6 |- |Melilla |W15 |Clay |First Round |Anastasia Charaeva |3–6, 3–6 |- |Monastir 9 |W15 |Hard |Second Round |Nina Stadler |6–4, 6–7, 5–7 |} ''' 2021 ''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Round !Opponent !Score |- |W15 Manacor |W15 |Hard |Champion |Yvonne Cavalle-Reimers |5–7, 6–1, 6–2 |- |W15 Manacor 2 |W15 |Hard |Quarterfinals |Ylena In-Albon |0–6, 3–6 |- |W15 Manacor 3 |W15 |Hard |Quarterfinals |Oksana Selekhmeteva |2–6, 3–6 |- |W25 Grenoble |W25 |Hard |Quarterfinals |Maja Chwalińska |0–6, 4–6 |- |W25 Manacor 4 |W25 |Hard |Second Round |Jana Fett |6–4, 3–6, 5–7 |- |W15 Manacor 5 |W15 |Hard |First Round |Simona Waltert |4–6, 6–2, 5–7 |- |W60 Bellinzona |W60 |Clay |Second Round |Simona Waltert |5–7, 6–3, 2–6 |- |W25 Platja d’Aro |W25 |Clay |Second Round |Irene Burillo Escorihuela |2–6, 4–6 |- |W25 Madrid 2 |W25 |Hard |First Round |Andrea Lázaro García |6–2, 4–6, 4–6 |- |W25 Milovice |W25 |Hard |First Round |Daria Astakhova |2–6, 2–6 |} ''' 2022 ''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Round !Opponent !Score |- |W25 Chiang Rai |W25 |Hard |Champion |Luksika Kumkhum |6–4, 6–2 |- |W25 Chiang Rai 2 |W25 |Hard |Quarterfinals |Erika Sema |3–6, 6–2, 3–6 |- |W25 Madrid 1 |W25 |Hard |Quarterfinals |Anna-Lena Robbe |6–7(3), 3–6 |- |W60 Madrid 2 |W60 |Hard |Final |Marina Bassols Ribera |4–6, 5–7 |- |W60 Vitoria-Gasteiz |W60 |Hard |Semifinals |Jessika Ponchet |4–6, 4–6 |- |W25 El Espinar |W25 |Hard |Semifinals |Eva Guerrero Alvarez |2–6, 6–3, 2–6 |- |W100 Grodzisk Mazowiecki |W100 |Hard |First Round |Katharina Hobgarski |4–6, 3–6 |- |W60 Templeton |W60 |Hard |Second Round |Katarzyna Kawa |6–2, 4–6, 0–6 |- |W80 Rancho Santa Fe |W80 |Hard |Quarterfinals |Marcela Zacarías |2–6, 5–7 |- |W60 Hamburg |W60 |Hard |Second Round |Ysaline Bonaventure |4–6, 0–6 |- |W80 Poitiers |W80 |Hard |Semifinals |Ysaline Bonaventure |1–6, 6–3, 3–6 |- |W100 Shrewsbury |W100 |Hard |Qualifying 2 |Maia Lumsden |1–6, 5–7 |} ''' 2023 ''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Round !Opponent !Score |- |W25 Yecla |W25 |Hard |Champion |Valentina Ryser |6–3, 7–5 |- |W25 Roehampton |W25 |Hard |Champion |Arina Rodionova |6–2, 6–3 |- |W25 Aldershot |W25 |Hard |Final |Destanee Aiava |6–3, 4–6, 1–6 |- |W40 Petange |W40 |Hard |Final |Océane Dodin |1–6, 5–7 |} ''' 2024 ''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Round !Opponent !Score |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Hard |Champion |Victoria Jiménez Kasintseva |6–4, 6–4 |- |W100 Dubai |W100 |Hard |Semifinals |Polina Kudermetova |6–4, 2–6, 2–6 |- |W100 Takasaki |W100 |Hard |Quarterfinals |Mananchaya Sawangkaew |6–4, 1–6, 2–6 |- |W100 Cary |W100 |Hard |Quarterfinals |Renata Zarazúa |6–3, 4–6, 3–6 |- |W100 Landisville |W100 |Hard |Quarterfinals |Olivia Gadecki |1–6, 6–0, 3–6 |- |W75 Porto |W75 |Hard |Quarterfinals |Anna Bondar |4–6, 7–6, 1–6 |- |W75 Trnava 1 |W75 |Hard |Quarterfinals |Anastasia Gureva |2–6, 6–3, 6–7 |- |W75 Trnava 2 |W75 |Hard |First Round |Tereza Martincová |6–3, 4–6, 6–7 |- |W75 Croissy-Beaubourg |W75 |Hard |Second Round |Mona Barthel |6–4, 4–6, 1–6 |- |W75 Zagreb |W75 |Clay |First Round |Tena Lukas |5–7, 6–3, 4–6 |- |W60 Bellinzona |W60 |Clay |First Round |Selena Janicijevic |3–6, 1–6 |- |W50 Indore |W50 |Hard |Semifinals |Polina Kudermetova |4–6, 7–6, 2–6 |- |W50 Pune |W50 |Hard |Quarterfinals |Darja Semenistaja |6–7, 0–6 |} ===== ITF Doubles ===== ''' 2021 ''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Partner !Round !Opponents !Score |- |W25 Madrid |W25 |Hard |Victoria Jiménez Kasintseva |Quarterfinals |Olivia Tjandramulia / Ashley Lahey |5–7, 6–4, 6–10 |- |W25 Platja d’Aro |W25 |Clay |Oksana Selekhmeteva |Final |Justina Mikulskytė / Oana Simion |3–6, 5–7 |} ''' 2022 ''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Partner !Round !Opponents !Score |- |W25 Manacor |W25 |Hard |Elsa Jacquemot |Quarterfinals |Olga Parres Azcoitia / Aurora Zantedeschi |6–2, 4–6, 3–10 |- |W25 Macon |W25 |Hard |Jéssica Bouzas Maneiro |Quarterfinals |Audrey Albie / Aubane Droguet |4–6, 2–6 |- |W25 Chiang Rai 1 |W25 |Hard |Indy De Vroome |First Round |Patcharin Cheapchandej / Punnin Kovapitukted |6–4, 5–7, 6–10 |- |W25 Chiang Rai 2 |W25 |Hard |Kyōka Okamura |Quarterfinals |Pimrada Jattavapornvanit / Gozal Ainitdinova |6–4, 7–6(4), 2–6 |- |W25 Madrid 1 |W25 |Hard |Jéssica Bouzas Maneiro |Quarterfinals |Olga Helmi / Adithya Karunaratne |0–6, 4–6 |- |W60 Madrid 2 |W60 |Hard |Liang En-shuo |Quarterfinals |Tímea Babos / Valeria Savinykh |2–6, 4–6 |- |W25 Palma del Río |W25 |Clay |Marina Bassols Ribera |Semifinals |Valeria Savinykh / Fanny Stollár |2–6, 0–6 |- |W25 Corroios-Seixal |W25 |Hard |Lizette Cabrera |Quarterfinals |Justina Mikulskytė / Hong Yi Cody Wong |5–7, 4–6 |- |W60 Templeton |W60 |Hard |Annaëlle Robbe |Second Round |Madison Brengle |6–3, 6–7, 6–10 |- |W80 Poitiers |W80 |Hard |Petra Marcinko |Quarterfinals |Miriam Skoch / Markéta Vondroušová |5–7, 2–6 |} ''' 2023 ''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Partner !Round !Opponents !Score |- |W60 Trnava 2 |W60 |Hard |Justina Mikulskyte |Semifinals |Alicia Barnett / Olivia Nicholls |4–6, 1–6 |- |W60 Chiasso |W60 |Clay |Barbora Palicova |First Round |Beatrice Gumulya / Anna Sisková |3–6, 6–4, 11–13 |- |W25 Zaragoza |W25 |Hard |Beatrice Gumulya |Quarterfinals |Alana Parnaby / Victoria Rodríguez |6–4, 3–6, 6–10 |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Hard |Marina Bassols Ribera |Quarterfinals |Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča |5–7, 6–1, 9–11 |- |W60 Barcelona |W60 |Hard |Emilie Lindh Gallagher |First Round |Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča |6–4, 3–6, 3–10 |- |W25 Roehampton 2 |W25 |Hard |Destanee Aiava |Quarterfinals |Talia Gibson / Petra Hule |1–6, 5–7 |- |W25 Aldershot |W25 |Hard |Urszula Radwanska |Semifinals |Erina Hayashi / Saki Imamura |4–6, 4–6 |- |W100 Tokyo 2 |W100 |Hard |Natsumi Kawaguchi |Semifinals |Alicia Barnett / Olivia Nicholls |0–6, 7–5, 6–10 |- |W60 Glasgow 2 |W60 |Hard |Barbora Palicova |Quarterfinals |Freya Christie / Olivia Gadecki |— |- |W60 Nantes |W60 |Hard |Jessy Rompies |First Round |Ekaterina Maklakova / Ekaterina Reyngold |6–1, 3–6, 6–10 |- |W40 Petange |W40 |Hard |Zeynep Sonmez |Semifinals |Danielle Collins / Isabelle Haverlag |2–6, 4–7 |} ''' 2024 ''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Partner !Round !Opponents !Score |- |W50 Pune |W50 |Hard |Darja Semeņistaja |Champion |Naiktha Bains / Fanny Stollár |7–6(8), 6–3 |- |W75 Croissy-Beaubourg |W75 |Hard |Estelle Cascino |Champion |Maia Lumsden / Jessika Ponchet |7–5, 7–6(4) |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Hard |Estelle Cascino |Champion |Lia Karatancheva / Diāna Marcinkēviča |6–3, 2–6, 10–4 |- |W75 Porto 3 |W75 |Hard |Alicia Barnett |Quarterfinals |Anna-Lena Friedsam / Aliccia Barnett |3–6, 4–6 |- |W75 Trnava |W75 |Hard |Zeynep Sönmez |Semifinals |Lulu Sun / Moyuka Uchijima |2–6, 2–6 |- |W100 Dubai |W100 |Hard |Valentini Grammatikopoulou |Quarterfinals |Isabelle Haverlag / Erika Pridankina |7–5, 4–6, 3–10 |} === WTA and WTA 125 tournaments === ==== 2021 ==== {| class="wikitable" !Tournament !Court !Category !Opponent !Round !Score |- |Miami Open |Hard |WTA 1000 |Viktória Hrunčáková |Qualifying 1 |6–4, 4–6, 2–6 |- |Romanian Open (Cluj-Napoca) |Clay |WTA 250 |Mayar Sherif |Second Round |2–6, 2–6 |} ==== 2022 ==== {| class="wikitable" !Tournament !Category !Court !Round !Opponent !Score |- |Miami Open |WTA 1000 |Hard |First Round |Madison Brengle |2–6, 1–6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Clay |Qualifying 1 |Anna Bondár |0–6, 0–6 |} ==== 2023 ==== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Tournament !Tier !Surface !Round !Opponent !Score |- |Australian Open |Grand Slam |Hard |Qualifying 1 |Misaki Doi |6–4, 1–6, 3–6 |- |Thailand Open (Hua Hin) |WTA 250 |Hard |First Round |Tatjana Maria (6) |2–6, 2–6 |- |Miami Open |WTA 1000 |Hard |First Round |Irina-Camelia Begu |2–6, 5–7 |- |Mutua Madrid Open |WTA 1000 |Clay |First Round |Tatjana Maria |1–6, 1–6 |- |Japan Open (Osaka) |WTA 250 |Hard |First Round |Himari Sakatsume (Q) |0–6, 3–6 |- |Guangzhou Open |WTA 250 |Hard |First Round |Tatjana Maria (3) |3–6, 0–6 |- |Jasmin Open (Monastir) |WTA 250 |Hard |First Round |Elise Mertens (2) |5–7, 0–6 |} '''Doubles''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Round !Partner !Opponent !Score |- |Jasmin Open (Monastir) |WTA 250 |Hard |First Round |Oana Gavrila |Cristina Bucșa / Bibiane Schoofs |3–6, 4–6 |} ==== 2024 ==== '''Singles''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Tournament !Level !Surface !Round !Opponent !Score |- |Australian Open |Grand Slam |Hard |Qualifying 1 |Rebecca Peterson (18) |2–6, 5–7 |- |French Open |Grand Slam |Clay |Qualifying 3 |Julia Riera (2) |6–4, 6–7, 4–6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Grass |Qualifying 3 |Lulu Sun (23) |6–7, 5–7 |- |US Open |Grand Slam |Hard |Qualifying 3 |Elena-Gabriela Ruse (20) |6–3, 1–6, 4–6 |- |Miami Open |WTA 1000 |Hard |Qualifying 2 |Emiliana Arango |6–2, 5–7, 1–6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Clay |First Round |Sorana Cîrstea (27) |3–6, 7–6, 4–6 |- |Wuhan Open |WTA 1000 |Hard |First Round |Kateřina Siniaková |3–6, 1–6 |- |Abu Dhabi Open |WTA 500 |Hard |First Round |Magda Linette |6–7, 1–6 |- |Guadalajara Open |WTA 500 |Hard |First Round |Marie Bouzková (6) |2–6, 2–6 |- |Ningbo Open |WTA 500 |Hard |Qualifying 1 |Priscilla Hon |4–6, 3–6 |- |Jiangxi Open |WTA 250 |Hard |First Round |Marie Bouzková (1) |5–7, 6–7 |- |Guangzhou Open |WTA 250 |Hard |First Round |Bernarda Pera |0–6, 3–6 |- |Nottingham Open |WTA 250 |Grass |Qualifying 2 |Ena Shibahara |7–6, 0–6, 2–6 |- |Canberra International |WTA 125 |Hard |Qualifying 1 |Céline Naef (5) |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |WTA 125 |Hard |Second Round |Tatjana Maria (4) |5–7, 2–6 |- |Polish Open (Warsaw) |WTA 125 |Hard |First Round |Isabella Shinikova |2–6, 4–6 |- |Veneto Open (Gaiba) |WTA 125 |Grass |Quarterfinals |Sara Errani (4) |0–6, 6–7 |- |Makarska Open |WTA 125 |Clay |First Round |Maria Timofeeva (Q) |6–1, 3–6, 2–6 |} '''Doubles''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" !Tournament !Level !Surface !Partner !Round !Opponent !Score |- |Canberra International |WTA 125 |Hard |Laura Pigossi |Semifinals |Kaylah McP / Astra Sharma |6–7(1), 3–6 |- |Oeiras Ladies Open |WTA 125 |Clay |Taylah Preston |First Round |Valeria Lepchenko / Anna Falei |4–6, 4–6 |- |Polish Open |WTA 125 |Hard |Daniela Semenistaja |Quarterfinals |Weronika Falkowska / Martyna Kubka |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |WTA 125 |Hard |Kimberly Birrell |Quarterfinals |Katarzyna Piter / Fanny Stollar |4–6, 4–6 |- |Ningbo Open |WTA 500 |Hard |En Shuo Liang |Quarterfinals |Giuliana Olmos / Alexandra Panova |1–6, 2–6 |} ==== 2025 ==== '''Singles''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Round !Opponent !Score |- |Australian Open |Grand Slam |Hard |Qualifying 1 |Jana Fett (133) |5–7, 2–6 |- |Singapore Open |WTA 250 |Hard |Qualifying 2 |Simona Waltert (179) |3–6, 2–6 |- |Miami Open |WTA 1000 |Hard |Semifinals |Jessica Pegula (4) |6–7, 7–5, 3–6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Clay |Second Round |Iga Świątek (2) |6–4, 4–6, 2–6 |- |Italian Open |WTA 1000 |Clay |First Round |Marta Kostyuk (27) |0–6, 1–6 |- |French Open |Grand Slam |Clay |First Round |Emiliana Arango (85) |0–6, 6–2, 3–6 |- |Birmingham Open |WTA 125 |Grass |First Round |Linda Fruhvirtová |5-7, 7-6(5), 1-6 |- |Nottingham Open |WTA 250 |Grass |First Round |Magda Linette (31) |4–6, 3–6 |- |Eastbourne Open |WTA 250 |Grass |Finals (RunnerUp) |Maya Joint |4–6, 6–1, 6–7 (10–12) |- |Wimbledon |Grand Slam |Grass |First Round |Barbora Krejčíková (16) |6–3, 2–6, 1–6 |- |National Bank Open (Montreal) |WTA 1000 |Hard |First Round |Markéta Vondroušová (63) |6–3, 1–6, 2–6 |- |US Open |Grand Slam |Hard |Second Round |Cristina Bucșa (95) |4–6, 3–6 |- |São Paulo Open |WTA 250 |Hard |Quarterfinals |Janice Tjen (130) |4–6, 1–6 |- |China Open (Wuhan) |WTA 1000 |Hard |Qualifying 1 |Moyuka Uchijima (91) |4–6, 6–3, 2–6 |- |Japan Women's Open (Osaka) |WTA 250 |Hard |First Round |Tereza Valentová (78) |1–6, 2–6 |- |Guangzhou Open |WTA 250 |Hard |First Round |Claire Liu (305) |6–2, 4–6, 4–6 |- |Hong Kong Tennis Open |WTA 250 |Hard |Second Round |Victoria Mboko (21) |6–3, 3–6, 4–6 |- |Canberra International |WTA 125 |Hard |Semifinals |Shuai Wei (134) |5–7, 2–6 |- |Mumbai Open |WTA 125 |Hard |Second Round |Mai Hontama (166) |6–7, 2–6 |- |Oeiras Ladies Open |WTA 125 |Clay |Second Round |Panna Udvardy (137) |6–7, 4–6 |- |Birmingham Open |WTA 125 |Grass |First Round |Linda Fruhvirtová (152) |5–7, 7–6, 1–6 |- |Ilkley Open |WTA 125 |Grass |Quarterfinals |Rebecca Marino (107) |6–1, 0–6, 6–7 |- |Guadalajara 125 Open |WTA 125 |Hard |Champion |Panna Udvardy (134) |1–6, 7–5, 6–3 |- |Jingshan Tennis Open |WTA 125 |Hard |Semifinals |Lulu Sun (146) |6–3, 4–6, 2–6 |- |Suzhou Open |WTA 125 |Hard |Quarterfinals |Viktorija Golubic (70) |6–2, 2–6, 6–7 |} '''Withdrawals''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Tournament !Tier !Surface !Reason |- |Cincinnati Open |WTA 1000 |Hard |Shoulder injury |- |Monterrey Open |WTA 500 |Hard |Shoulder injury |} '''Doubles''' {| class="wikitable" style="text-align:center" !Tournament !Tier !Surface !Partner !Round !Opponents !Score |- |Guangzhou Open |WTA 250 |Hard |Nadiia Kichenok |Semifinals |Katarzyna Piter / Janice Tjen |7–6(4), 3–6, 5–10 |- |Italian Open |WTA 1000 |Clay |Coco Gauff |Quarterfinals |Jasmine Paolini / Sara Errani |5–7, 6–3, 7–10 |- |French Open |Grand Slam |Clay |Renata Zarazúa |Second Round |Olga Danilović / Anastasia Potapova |1–6, 3–6 |- |Hong Kong Open |WTA 250 |Hard |Chan Hao‑ching |First Round |Kamilla Rakhimova / Aliaksandra Sasnovich |6–3, 1–6, 7–10 |- |Wimbledon |Grand Slam |Grass |Eva Lys |First Round |Ingrid Gamarra Martins / Quinn Gleason |4–6, 2–6 |- |Birmingham Open |WTA 125 |Grass |Rebeka Masarova |First Round |Storm Hunter / Ellen Perez |4–6, 4–6 |- |Mumbai Open |WTA 125 |Hard |Tsao Chia‑yi |First Round |Amina Anshba / Elena Pridankina |4–6, 4–6 |- |Oeiras Ladies Open |WTA 125 |Clay |Katie Volynets |First Round |Carmen Corley / Olivia Gadecki |3–6, 4–6 |} ==== 2026 ==== '''Singles''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Tournament !Level !Court !Round !Opponent !Score |- |Auckland Open |WTA 250 |Hard |Semifinals |Wang Xinyu |7–5, 5–7, 6–4 |- |Australian Open |Grand Slam |Hard |First Round |Alycia Parks |6–0, 3–6, 2–6 |- |Philippines Womens Open |WTA 125 |Hard |Quarterfinals |Camila Osorio |4-6, 4-6 |- |Abu Dhabi Open |WTA 500 |Hard |Quarterfinals |Ekaterina Alexandrova |3-6, 3-6 |- |Qatar Open |WTA 1000 |Hard |First Round |Tereza Valentová |6-7 (6), 1-6 |- |Dubai Tennis Championships |WTA 1000 |Hard |Quarterfinals |Coco Gauff |0-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |WTA 1000 |Hard |Fourth Round |Linda Nosková |2-6, 0-6 |- |Miami Open |WTA 1000 |Hard |Fourth Round |Karolína Muchová |0-6,2-6 |- |Linz Open |WTA 500 |Clay |Second Round |Jelena Ostapenko |4-6, 5-7 |- |Stuttgart Open |WTA 500 |Clay |First Round |Leylah Fernandez |1-6, 4-6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Clay |Second Round |Elise Mertens |2-6, 1-6 |- |Italian Open |WTA 1000 |Clay |Third Round |Elena Rybakina |4-6, 3-6 |- |Strasbourg International |WTA 500 |Clay |First Round |Oleksandra Oliynykova |6-3, 5-7, 3-6 |- |French Open |Grand Slam |Clay |First Round |Iva Jovic |4-6, 2-6 |- |Birmingham Open |WTA 125 |Grass |Champion |Nikola Bartůňková |5-7, 6-3, 7-5 |- |Queen's Club Championships |WTA 500 |Grass |Second Round |Iva Jovic |2-6, 2-6 |- |Berlin Open |WTA 500 |Grass |Semifinals |Linda Nosková |2-6, 4-6 |- |Bad Homburg |WTA 500 |Grass |First Round |Elise Mertens |3-6, 3-6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Grass |Fourth Round |Jasmine Paolini |4-6, 6-4, 3-6 |- |Washington DC Open |WTA 500 |Hard |Finals |Jessica Pegula | |- |Canadian Open (Toronto) |WTA 1000 |Hard | | | |- |Cincinnati Open |WTA 1000 |Hard | | | |- |US Open |Grand Slam |Hard | | | |} '''Doubles''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Tournament !Level !Court !Partner !Round !Opponents !Score |- |Auckland Open |WTA 250 |Hard |Iva Jovic |Semifinals |Xu Yifan / Yang Zhaoxuan |5–7, 3–6 |- |Australian Open |Grand Slam |Hard |Ingrid Martins |First Round |Shuko Aoyama / Magda Linette |6–7(3), 6–2, 3–6 |- |Abu Dhabi Open |WTA 500 |Hard |Janice Tjen |Semifinals |Tereza Mihalíková / Olivia Nicholls |4-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |WTA 1000 |Hard |Iva Jovic |First Round |Hailey Baptiste / Jelena Ostapenko |2-6, 2-6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Clay |Zeynep Sönmez |Second Round |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 5-7 |- |Italian Open |WTA 1000 |Clay |Hailey Baptiste |First Round |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |2-6, 1-6 |- |Birmingham Open |WTA 125 |Grass |Nikola Bartůňková |First Round |Harriet Dart / Maia Lumsden |4-6, 6-2, 9-11 |- |Bad Homburg |WTA 500 |Grass |Venus Williams |Quarterfinals |Tereza Mihalikova / Olivia Nicholles |3-6, 2-6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Grass |Nikola Bartůňková |First Round |Sofia Kenin / Jelena Ostapenko |6-3, 3-6,1-6 |- | | | | | | | |- | | | | | | | |} == Eala vs Top 20 Opponents == ===Completed Matches=== {| class="wikitable sortable" ! Date !! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent (Rank) !! Result !! Eala Rank !! Opponent Rank !! Score !! DR !! Ace% !! DF% !! 1stIn !! 1st% !! 2nd% !! BP Save |- | 2025-03 || Miami || WTA 1000 || Hard || Quarterfinal || Iga Świątek (2) || Win || 140 || 2 || 6-2 7-5 || 1.27 || 1.5% || 4.5% || 66.7% || 52.3% || 50.0% || 44.4% |- | 2025-03 || Miami || WTA 1000 || Hard || Semifinal || Jessica Pegula (4) || Loss || 140 || 4 || 6-7(3) 7-5 3-6 || 0.87 || 2.0% || 3.9% || 72.5% || 62.2% || 42.9% || 28.6% |- | 2025-04 || Madrid || WTA 1000 || Clay || Second Round || Iga Świątek (2) || Loss || 72 || 2 || 6-4 4-6 2-6 || 0.77 || 3.0% || 5.0% || 69.0% || 50.7% || 41.9% || 56.3% |- | 2025-06 || Wimbledon || Grand Slam || Grass || First Round || Barbora Krejčíková (17) || Loss || 56 || 17 || 6-3 2-6 1-6 || 0.82 || 1.1% || 1.1% || 54.3% || 50.0% || 50.0% || 62.5% |- | 2025-08 || US Open || Grand Slam || Hard || First Round || Clara Tauson (14) || Win || 75 || 14 || 6-3 2-6 7-6(11) || 0.97 || 0.0% || 5.3% || 68.1% || 59.4% || 43.3% || 44.4% |- | 2026-02 || Dubai || WTA 1000 || Hard || Quarterfinal || Coco Gauff (3) || Loss || 47 || 3 || 0-6 2-6 || 0.61 || 0.0% || 2.5% || 57.5% || 30.4% || 41.2% || 33.3% |- | 2026-05 || Rome || WTA 1000 || Clay || Third Round || Elena Rybakina (2) || Loss || 42 || 2 || 4-6 3-6 || 0.80 || 1.3% || 6.6% || 67.1% || 56.9% || 44.0% || 42.9% |- | 2026-06 || Berlin || WTA 500 || Grass || Round of 16 || Elena Rybakina (2) || Win || 35 || 2 || 7-5 6-4 || 1.19 || 6.0% || 4.5% || 68.7% || 71.7% || 57.1% || 50.0% |- | 2026-06 || Berlin || WTA 500 || Grass || Quarterfinal || Elina Svitolina (6) || Win || 35 || 6 || 6-3 6-4 || 1.16 || 5.3% || 3.5% || 50.9% || 79.3% || 32.1% || 50.0% |- | 2026-06 || Wimbledon || Grand Slam || Grass || Third Round || Iga Świątek (3) || Win || 32 || 3 || 7-6(9) 6-2 || 1.16 || 4.0% || 0.0% || 62.4% || 57.1% || 55.3% || 72.7% |- | 2026-06 || Wimbledon || Grand Slam || Grass || Fourth Round || Jasmine Paolini (13) || Loss || 32 || 13 || 4-6 6-4 3-6 || 0.89 || 2.3% || 3.4% || 54.5% || 66.7% || 47.5% || 55.6% |- | 2026-07 || Washington DC || WTA 500 || Hard || Quarterfinal || Elina Svitolina (10) || Win || 28 || 10 || 6-3 6-4 || 1.12 || 1.9% || 3.7% || 63.0% || 70.6% || 25.0% || 66.7% |- | | | | | | | | | | | | | | | | | |} ===Matches by Retirement=== {| class="wikitable sortable" ! Date !! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent (Rank) !! Result !! Eala Rank !! Opponent Rank !! Score |- | 2025-06 || Eastbourne || WTA 500 || Grass || Round of 16 || Jelena Ostapenko (3) || Win (RET) || 74 || 3 || 0-6 6-2 3-2 RET |- | 2026-03 || Indian Wells || WTA 1000 || Hard || Third Round || Coco Gauff (4) || Win (RET) || 32 || 4 || 6-2 2-0 RET |} === Summary === Eala played 16 matches against Top 20 opponents. Of these, 14 were completed matches, where she recorded 7 wins and 7 losses, and 2 were decided by retirements, both of which she won. Her overall record including retirements stands at 9 wins and 7 losses.<ref name="EalaTop20Record">[https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=ACareerqqITop_20qqv1 Tennis Abstract: Eala vs. Top 20 players]</ref> Her victories included wins over Iga Świątek twice (ranked No. 2 and No. 3), Clara Tauson (No. 14), Elena Rybakina (No. 2), Elina Svitolina twice (No. 6 and No. 10) and Naomi Osaka (No. 13). She also gained wins by retirement against Jelena Ostapenko (No. 3) at Eastbourne and Coco Gauff (No. 4) at Indian Wells.<ref name="EalaTop20Record" /> Her losses came against Jessica Pegula (No. 4), Świątek (No. 2), Barbora Krejčíková (No. 17), Gauff (No. 3), Rybakina (No. 2), and Jasmine Paolini (No. 13).<ref name="EalaTop20Record" /> By surface, Eala collected 6 wins on grass and 3 wins on hard courts, while her defeats were spread across clay (3 losses), grass (2 losses), and hard courts (2 losses).<ref name="EalaTop20Record" /> In her completed matches, her first serve percentage was consistently above 60% in wins but dropped below 55% in losses. Her dominance ratio (DR) showed the same trend: above 1.15 in victories and below 0.90 in defeats.<ref name="EalaTop20Record" /> == WTA Year-End Rankings == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ End of Season Rankings |- ! Year !! Singles !! Doubles |- | 2021 || 529 || 780 |- | 2022 || 219 || 594 |- | 2023 || 205 || 436 |- | 2024 || 158 || 239 |- | 2025 || 50 || 161 |} * As of January 5, 2026<ref>{{Cite web |title=Alexandra Eala Player Stats (WTA Official) |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/ |access-date=May 22, 2026 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> == References == <references /> === External Links=== [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Alex Eala Official WTA Page] [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Alex Eala Official ITF Women's World Tennis Page] [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alex Eala's Tennis Abstract page] [https://en.wikipedia.org/wiki/Alexandra_Eala?wprov=sfla1 Alex Eala on English Wikipedia (English)] [https://tl.wikipedia.org/wiki/Alexandra_Eala?wprov=sfla1 Alex Eala on Wikipedia (Tagalog)] [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala on Fandom (English)] [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches2 Alex Eala Historical Matches] [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaSimple Alex Eala Short Fandom Page (English)] [https://www.instagram.com/alex.eala/ Alex Eala's Instagram] 0ogz804t16hy9a29w7k2gbwz1k1crqf 2218529 2218528 2026-08-01T23:56:47Z Tabilay 153890 /* Completed Matches */ 2218529 wikitext text/x-wiki == Eala's Match Notes == Go back to [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala Fandom page] or [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaSimple Alex Eala Simple Fandom Page] or [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches2 Eala Finished matches] === Juniors === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+Singles !Tournament !2019 !2020 !2021 !2022 |- |Australian Open |R2 |R3 |A |A |- |French Open |A |SF |A |A |- |Wimbledon |A |A |R2 |A |- |US Open |A |A |A |W |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+Doubles !Tournament !2019 !2020 !2021 !2022 |- |Australian Open |A |W |A |A |- |French Open |A |A |W |A |- |Wimbledon |A |A |R2 |A |- |US Open |A |A |SF |– |} === ITF Women's World Tour === ==== ITF Titles ==== {| class="wikitable" !Year !Tournament !Category !Event !Partner |- |2021 |W15 Manacor |ITF |Singles |– |- |2022 |W25 Chiang Rai |ITF |Singles |– |- |2023 |W25 Yecla |ITF |Singles |– |- |2023 |W25 Roehampton |ITF |Singles |– |- |2024 |W100 Vitoria-Gasteiz |ITF |Singles |– |- |2024 |W50 Pune |ITF |Doubles |Darja Semeņistaja |- |2024 |W75 Croissy-Beaubourg |ITF |Doubles |Estelle Cascino |- |2024 |W100 Vitoria-Gasteiz |ITF |Doubles |Estelle Cascino |} ===== ITF Singles ===== ''' 2020 ''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Round !Opponent !Score |- |Las Palmas de Gran Canaria 2 |W15 |Clay |First Round |Anna Zarycka |2–6, 4–6 |- |Las Palmas de Gran Canaria |W25 |Clay |Second Round |Lara Salden |0–6, 6–2, 2–6 |- |Melilla |W15 |Clay |First Round |Anastasia Charaeva |3–6, 3–6 |- |Monastir 9 |W15 |Hard |Second Round |Nina Stadler |6–4, 6–7, 5–7 |} ''' 2021 ''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Round !Opponent !Score |- |W15 Manacor |W15 |Hard |Champion |Yvonne Cavalle-Reimers |5–7, 6–1, 6–2 |- |W15 Manacor 2 |W15 |Hard |Quarterfinals |Ylena In-Albon |0–6, 3–6 |- |W15 Manacor 3 |W15 |Hard |Quarterfinals |Oksana Selekhmeteva |2–6, 3–6 |- |W25 Grenoble |W25 |Hard |Quarterfinals |Maja Chwalińska |0–6, 4–6 |- |W25 Manacor 4 |W25 |Hard |Second Round |Jana Fett |6–4, 3–6, 5–7 |- |W15 Manacor 5 |W15 |Hard |First Round |Simona Waltert |4–6, 6–2, 5–7 |- |W60 Bellinzona |W60 |Clay |Second Round |Simona Waltert |5–7, 6–3, 2–6 |- |W25 Platja d’Aro |W25 |Clay |Second Round |Irene Burillo Escorihuela |2–6, 4–6 |- |W25 Madrid 2 |W25 |Hard |First Round |Andrea Lázaro García |6–2, 4–6, 4–6 |- |W25 Milovice |W25 |Hard |First Round |Daria Astakhova |2–6, 2–6 |} ''' 2022 ''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Round !Opponent !Score |- |W25 Chiang Rai |W25 |Hard |Champion |Luksika Kumkhum |6–4, 6–2 |- |W25 Chiang Rai 2 |W25 |Hard |Quarterfinals |Erika Sema |3–6, 6–2, 3–6 |- |W25 Madrid 1 |W25 |Hard |Quarterfinals |Anna-Lena Robbe |6–7(3), 3–6 |- |W60 Madrid 2 |W60 |Hard |Final |Marina Bassols Ribera |4–6, 5–7 |- |W60 Vitoria-Gasteiz |W60 |Hard |Semifinals |Jessika Ponchet |4–6, 4–6 |- |W25 El Espinar |W25 |Hard |Semifinals |Eva Guerrero Alvarez |2–6, 6–3, 2–6 |- |W100 Grodzisk Mazowiecki |W100 |Hard |First Round |Katharina Hobgarski |4–6, 3–6 |- |W60 Templeton |W60 |Hard |Second Round |Katarzyna Kawa |6–2, 4–6, 0–6 |- |W80 Rancho Santa Fe |W80 |Hard |Quarterfinals |Marcela Zacarías |2–6, 5–7 |- |W60 Hamburg |W60 |Hard |Second Round |Ysaline Bonaventure |4–6, 0–6 |- |W80 Poitiers |W80 |Hard |Semifinals |Ysaline Bonaventure |1–6, 6–3, 3–6 |- |W100 Shrewsbury |W100 |Hard |Qualifying 2 |Maia Lumsden |1–6, 5–7 |} ''' 2023 ''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Round !Opponent !Score |- |W25 Yecla |W25 |Hard |Champion |Valentina Ryser |6–3, 7–5 |- |W25 Roehampton |W25 |Hard |Champion |Arina Rodionova |6–2, 6–3 |- |W25 Aldershot |W25 |Hard |Final |Destanee Aiava |6–3, 4–6, 1–6 |- |W40 Petange |W40 |Hard |Final |Océane Dodin |1–6, 5–7 |} ''' 2024 ''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Round !Opponent !Score |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Hard |Champion |Victoria Jiménez Kasintseva |6–4, 6–4 |- |W100 Dubai |W100 |Hard |Semifinals |Polina Kudermetova |6–4, 2–6, 2–6 |- |W100 Takasaki |W100 |Hard |Quarterfinals |Mananchaya Sawangkaew |6–4, 1–6, 2–6 |- |W100 Cary |W100 |Hard |Quarterfinals |Renata Zarazúa |6–3, 4–6, 3–6 |- |W100 Landisville |W100 |Hard |Quarterfinals |Olivia Gadecki |1–6, 6–0, 3–6 |- |W75 Porto |W75 |Hard |Quarterfinals |Anna Bondar |4–6, 7–6, 1–6 |- |W75 Trnava 1 |W75 |Hard |Quarterfinals |Anastasia Gureva |2–6, 6–3, 6–7 |- |W75 Trnava 2 |W75 |Hard |First Round |Tereza Martincová |6–3, 4–6, 6–7 |- |W75 Croissy-Beaubourg |W75 |Hard |Second Round |Mona Barthel |6–4, 4–6, 1–6 |- |W75 Zagreb |W75 |Clay |First Round |Tena Lukas |5–7, 6–3, 4–6 |- |W60 Bellinzona |W60 |Clay |First Round |Selena Janicijevic |3–6, 1–6 |- |W50 Indore |W50 |Hard |Semifinals |Polina Kudermetova |4–6, 7–6, 2–6 |- |W50 Pune |W50 |Hard |Quarterfinals |Darja Semenistaja |6–7, 0–6 |} ===== ITF Doubles ===== ''' 2021 ''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Partner !Round !Opponents !Score |- |W25 Madrid |W25 |Hard |Victoria Jiménez Kasintseva |Quarterfinals |Olivia Tjandramulia / Ashley Lahey |5–7, 6–4, 6–10 |- |W25 Platja d’Aro |W25 |Clay |Oksana Selekhmeteva |Final |Justina Mikulskytė / Oana Simion |3–6, 5–7 |} ''' 2022 ''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Partner !Round !Opponents !Score |- |W25 Manacor |W25 |Hard |Elsa Jacquemot |Quarterfinals |Olga Parres Azcoitia / Aurora Zantedeschi |6–2, 4–6, 3–10 |- |W25 Macon |W25 |Hard |Jéssica Bouzas Maneiro |Quarterfinals |Audrey Albie / Aubane Droguet |4–6, 2–6 |- |W25 Chiang Rai 1 |W25 |Hard |Indy De Vroome |First Round |Patcharin Cheapchandej / Punnin Kovapitukted |6–4, 5–7, 6–10 |- |W25 Chiang Rai 2 |W25 |Hard |Kyōka Okamura |Quarterfinals |Pimrada Jattavapornvanit / Gozal Ainitdinova |6–4, 7–6(4), 2–6 |- |W25 Madrid 1 |W25 |Hard |Jéssica Bouzas Maneiro |Quarterfinals |Olga Helmi / Adithya Karunaratne |0–6, 4–6 |- |W60 Madrid 2 |W60 |Hard |Liang En-shuo |Quarterfinals |Tímea Babos / Valeria Savinykh |2–6, 4–6 |- |W25 Palma del Río |W25 |Clay |Marina Bassols Ribera |Semifinals |Valeria Savinykh / Fanny Stollár |2–6, 0–6 |- |W25 Corroios-Seixal |W25 |Hard |Lizette Cabrera |Quarterfinals |Justina Mikulskytė / Hong Yi Cody Wong |5–7, 4–6 |- |W60 Templeton |W60 |Hard |Annaëlle Robbe |Second Round |Madison Brengle |6–3, 6–7, 6–10 |- |W80 Poitiers |W80 |Hard |Petra Marcinko |Quarterfinals |Miriam Skoch / Markéta Vondroušová |5–7, 2–6 |} ''' 2023 ''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Partner !Round !Opponents !Score |- |W60 Trnava 2 |W60 |Hard |Justina Mikulskyte |Semifinals |Alicia Barnett / Olivia Nicholls |4–6, 1–6 |- |W60 Chiasso |W60 |Clay |Barbora Palicova |First Round |Beatrice Gumulya / Anna Sisková |3–6, 6–4, 11–13 |- |W25 Zaragoza |W25 |Hard |Beatrice Gumulya |Quarterfinals |Alana Parnaby / Victoria Rodríguez |6–4, 3–6, 6–10 |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Hard |Marina Bassols Ribera |Quarterfinals |Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča |5–7, 6–1, 9–11 |- |W60 Barcelona |W60 |Hard |Emilie Lindh Gallagher |First Round |Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča |6–4, 3–6, 3–10 |- |W25 Roehampton 2 |W25 |Hard |Destanee Aiava |Quarterfinals |Talia Gibson / Petra Hule |1–6, 5–7 |- |W25 Aldershot |W25 |Hard |Urszula Radwanska |Semifinals |Erina Hayashi / Saki Imamura |4–6, 4–6 |- |W100 Tokyo 2 |W100 |Hard |Natsumi Kawaguchi |Semifinals |Alicia Barnett / Olivia Nicholls |0–6, 7–5, 6–10 |- |W60 Glasgow 2 |W60 |Hard |Barbora Palicova |Quarterfinals |Freya Christie / Olivia Gadecki |— |- |W60 Nantes |W60 |Hard |Jessy Rompies |First Round |Ekaterina Maklakova / Ekaterina Reyngold |6–1, 3–6, 6–10 |- |W40 Petange |W40 |Hard |Zeynep Sonmez |Semifinals |Danielle Collins / Isabelle Haverlag |2–6, 4–7 |} ''' 2024 ''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Partner !Round !Opponents !Score |- |W50 Pune |W50 |Hard |Darja Semeņistaja |Champion |Naiktha Bains / Fanny Stollár |7–6(8), 6–3 |- |W75 Croissy-Beaubourg |W75 |Hard |Estelle Cascino |Champion |Maia Lumsden / Jessika Ponchet |7–5, 7–6(4) |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Hard |Estelle Cascino |Champion |Lia Karatancheva / Diāna Marcinkēviča |6–3, 2–6, 10–4 |- |W75 Porto 3 |W75 |Hard |Alicia Barnett |Quarterfinals |Anna-Lena Friedsam / Aliccia Barnett |3–6, 4–6 |- |W75 Trnava |W75 |Hard |Zeynep Sönmez |Semifinals |Lulu Sun / Moyuka Uchijima |2–6, 2–6 |- |W100 Dubai |W100 |Hard |Valentini Grammatikopoulou |Quarterfinals |Isabelle Haverlag / Erika Pridankina |7–5, 4–6, 3–10 |} === WTA and WTA 125 tournaments === ==== 2021 ==== {| class="wikitable" !Tournament !Court !Category !Opponent !Round !Score |- |Miami Open |Hard |WTA 1000 |Viktória Hrunčáková |Qualifying 1 |6–4, 4–6, 2–6 |- |Romanian Open (Cluj-Napoca) |Clay |WTA 250 |Mayar Sherif |Second Round |2–6, 2–6 |} ==== 2022 ==== {| class="wikitable" !Tournament !Category !Court !Round !Opponent !Score |- |Miami Open |WTA 1000 |Hard |First Round |Madison Brengle |2–6, 1–6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Clay |Qualifying 1 |Anna Bondár |0–6, 0–6 |} ==== 2023 ==== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Tournament !Tier !Surface !Round !Opponent !Score |- |Australian Open |Grand Slam |Hard |Qualifying 1 |Misaki Doi |6–4, 1–6, 3–6 |- |Thailand Open (Hua Hin) |WTA 250 |Hard |First Round |Tatjana Maria (6) |2–6, 2–6 |- |Miami Open |WTA 1000 |Hard |First Round |Irina-Camelia Begu |2–6, 5–7 |- |Mutua Madrid Open |WTA 1000 |Clay |First Round |Tatjana Maria |1–6, 1–6 |- |Japan Open (Osaka) |WTA 250 |Hard |First Round |Himari Sakatsume (Q) |0–6, 3–6 |- |Guangzhou Open |WTA 250 |Hard |First Round |Tatjana Maria (3) |3–6, 0–6 |- |Jasmin Open (Monastir) |WTA 250 |Hard |First Round |Elise Mertens (2) |5–7, 0–6 |} '''Doubles''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Round !Partner !Opponent !Score |- |Jasmin Open (Monastir) |WTA 250 |Hard |First Round |Oana Gavrila |Cristina Bucșa / Bibiane Schoofs |3–6, 4–6 |} ==== 2024 ==== '''Singles''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Tournament !Level !Surface !Round !Opponent !Score |- |Australian Open |Grand Slam |Hard |Qualifying 1 |Rebecca Peterson (18) |2–6, 5–7 |- |French Open |Grand Slam |Clay |Qualifying 3 |Julia Riera (2) |6–4, 6–7, 4–6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Grass |Qualifying 3 |Lulu Sun (23) |6–7, 5–7 |- |US Open |Grand Slam |Hard |Qualifying 3 |Elena-Gabriela Ruse (20) |6–3, 1–6, 4–6 |- |Miami Open |WTA 1000 |Hard |Qualifying 2 |Emiliana Arango |6–2, 5–7, 1–6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Clay |First Round |Sorana Cîrstea (27) |3–6, 7–6, 4–6 |- |Wuhan Open |WTA 1000 |Hard |First Round |Kateřina Siniaková |3–6, 1–6 |- |Abu Dhabi Open |WTA 500 |Hard |First Round |Magda Linette |6–7, 1–6 |- |Guadalajara Open |WTA 500 |Hard |First Round |Marie Bouzková (6) |2–6, 2–6 |- |Ningbo Open |WTA 500 |Hard |Qualifying 1 |Priscilla Hon |4–6, 3–6 |- |Jiangxi Open |WTA 250 |Hard |First Round |Marie Bouzková (1) |5–7, 6–7 |- |Guangzhou Open |WTA 250 |Hard |First Round |Bernarda Pera |0–6, 3–6 |- |Nottingham Open |WTA 250 |Grass |Qualifying 2 |Ena Shibahara |7–6, 0–6, 2–6 |- |Canberra International |WTA 125 |Hard |Qualifying 1 |Céline Naef (5) |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |WTA 125 |Hard |Second Round |Tatjana Maria (4) |5–7, 2–6 |- |Polish Open (Warsaw) |WTA 125 |Hard |First Round |Isabella Shinikova |2–6, 4–6 |- |Veneto Open (Gaiba) |WTA 125 |Grass |Quarterfinals |Sara Errani (4) |0–6, 6–7 |- |Makarska Open |WTA 125 |Clay |First Round |Maria Timofeeva (Q) |6–1, 3–6, 2–6 |} '''Doubles''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" !Tournament !Level !Surface !Partner !Round !Opponent !Score |- |Canberra International |WTA 125 |Hard |Laura Pigossi |Semifinals |Kaylah McP / Astra Sharma |6–7(1), 3–6 |- |Oeiras Ladies Open |WTA 125 |Clay |Taylah Preston |First Round |Valeria Lepchenko / Anna Falei |4–6, 4–6 |- |Polish Open |WTA 125 |Hard |Daniela Semenistaja |Quarterfinals |Weronika Falkowska / Martyna Kubka |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |WTA 125 |Hard |Kimberly Birrell |Quarterfinals |Katarzyna Piter / Fanny Stollar |4–6, 4–6 |- |Ningbo Open |WTA 500 |Hard |En Shuo Liang |Quarterfinals |Giuliana Olmos / Alexandra Panova |1–6, 2–6 |} ==== 2025 ==== '''Singles''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Round !Opponent !Score |- |Australian Open |Grand Slam |Hard |Qualifying 1 |Jana Fett (133) |5–7, 2–6 |- |Singapore Open |WTA 250 |Hard |Qualifying 2 |Simona Waltert (179) |3–6, 2–6 |- |Miami Open |WTA 1000 |Hard |Semifinals |Jessica Pegula (4) |6–7, 7–5, 3–6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Clay |Second Round |Iga Świątek (2) |6–4, 4–6, 2–6 |- |Italian Open |WTA 1000 |Clay |First Round |Marta Kostyuk (27) |0–6, 1–6 |- |French Open |Grand Slam |Clay |First Round |Emiliana Arango (85) |0–6, 6–2, 3–6 |- |Birmingham Open |WTA 125 |Grass |First Round |Linda Fruhvirtová |5-7, 7-6(5), 1-6 |- |Nottingham Open |WTA 250 |Grass |First Round |Magda Linette (31) |4–6, 3–6 |- |Eastbourne Open |WTA 250 |Grass |Finals (RunnerUp) |Maya Joint |4–6, 6–1, 6–7 (10–12) |- |Wimbledon |Grand Slam |Grass |First Round |Barbora Krejčíková (16) |6–3, 2–6, 1–6 |- |National Bank Open (Montreal) |WTA 1000 |Hard |First Round |Markéta Vondroušová (63) |6–3, 1–6, 2–6 |- |US Open |Grand Slam |Hard |Second Round |Cristina Bucșa (95) |4–6, 3–6 |- |São Paulo Open |WTA 250 |Hard |Quarterfinals |Janice Tjen (130) |4–6, 1–6 |- |China Open (Wuhan) |WTA 1000 |Hard |Qualifying 1 |Moyuka Uchijima (91) |4–6, 6–3, 2–6 |- |Japan Women's Open (Osaka) |WTA 250 |Hard |First Round |Tereza Valentová (78) |1–6, 2–6 |- |Guangzhou Open |WTA 250 |Hard |First Round |Claire Liu (305) |6–2, 4–6, 4–6 |- |Hong Kong Tennis Open |WTA 250 |Hard |Second Round |Victoria Mboko (21) |6–3, 3–6, 4–6 |- |Canberra International |WTA 125 |Hard |Semifinals |Shuai Wei (134) |5–7, 2–6 |- |Mumbai Open |WTA 125 |Hard |Second Round |Mai Hontama (166) |6–7, 2–6 |- |Oeiras Ladies Open |WTA 125 |Clay |Second Round |Panna Udvardy (137) |6–7, 4–6 |- |Birmingham Open |WTA 125 |Grass |First Round |Linda Fruhvirtová (152) |5–7, 7–6, 1–6 |- |Ilkley Open |WTA 125 |Grass |Quarterfinals |Rebecca Marino (107) |6–1, 0–6, 6–7 |- |Guadalajara 125 Open |WTA 125 |Hard |Champion |Panna Udvardy (134) |1–6, 7–5, 6–3 |- |Jingshan Tennis Open |WTA 125 |Hard |Semifinals |Lulu Sun (146) |6–3, 4–6, 2–6 |- |Suzhou Open |WTA 125 |Hard |Quarterfinals |Viktorija Golubic (70) |6–2, 2–6, 6–7 |} '''Withdrawals''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Tournament !Tier !Surface !Reason |- |Cincinnati Open |WTA 1000 |Hard |Shoulder injury |- |Monterrey Open |WTA 500 |Hard |Shoulder injury |} '''Doubles''' {| class="wikitable" style="text-align:center" !Tournament !Tier !Surface !Partner !Round !Opponents !Score |- |Guangzhou Open |WTA 250 |Hard |Nadiia Kichenok |Semifinals |Katarzyna Piter / Janice Tjen |7–6(4), 3–6, 5–10 |- |Italian Open |WTA 1000 |Clay |Coco Gauff |Quarterfinals |Jasmine Paolini / Sara Errani |5–7, 6–3, 7–10 |- |French Open |Grand Slam |Clay |Renata Zarazúa |Second Round |Olga Danilović / Anastasia Potapova |1–6, 3–6 |- |Hong Kong Open |WTA 250 |Hard |Chan Hao‑ching |First Round |Kamilla Rakhimova / Aliaksandra Sasnovich |6–3, 1–6, 7–10 |- |Wimbledon |Grand Slam |Grass |Eva Lys |First Round |Ingrid Gamarra Martins / Quinn Gleason |4–6, 2–6 |- |Birmingham Open |WTA 125 |Grass |Rebeka Masarova |First Round |Storm Hunter / Ellen Perez |4–6, 4–6 |- |Mumbai Open |WTA 125 |Hard |Tsao Chia‑yi |First Round |Amina Anshba / Elena Pridankina |4–6, 4–6 |- |Oeiras Ladies Open |WTA 125 |Clay |Katie Volynets |First Round |Carmen Corley / Olivia Gadecki |3–6, 4–6 |} ==== 2026 ==== '''Singles''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Tournament !Level !Court !Round !Opponent !Score |- |Auckland Open |WTA 250 |Hard |Semifinals |Wang Xinyu |7–5, 5–7, 6–4 |- |Australian Open |Grand Slam |Hard |First Round |Alycia Parks |6–0, 3–6, 2–6 |- |Philippines Womens Open |WTA 125 |Hard |Quarterfinals |Camila Osorio |4-6, 4-6 |- |Abu Dhabi Open |WTA 500 |Hard |Quarterfinals |Ekaterina Alexandrova |3-6, 3-6 |- |Qatar Open |WTA 1000 |Hard |First Round |Tereza Valentová |6-7 (6), 1-6 |- |Dubai Tennis Championships |WTA 1000 |Hard |Quarterfinals |Coco Gauff |0-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |WTA 1000 |Hard |Fourth Round |Linda Nosková |2-6, 0-6 |- |Miami Open |WTA 1000 |Hard |Fourth Round |Karolína Muchová |0-6,2-6 |- |Linz Open |WTA 500 |Clay |Second Round |Jelena Ostapenko |4-6, 5-7 |- |Stuttgart Open |WTA 500 |Clay |First Round |Leylah Fernandez |1-6, 4-6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Clay |Second Round |Elise Mertens |2-6, 1-6 |- |Italian Open |WTA 1000 |Clay |Third Round |Elena Rybakina |4-6, 3-6 |- |Strasbourg International |WTA 500 |Clay |First Round |Oleksandra Oliynykova |6-3, 5-7, 3-6 |- |French Open |Grand Slam |Clay |First Round |Iva Jovic |4-6, 2-6 |- |Birmingham Open |WTA 125 |Grass |Champion |Nikola Bartůňková |5-7, 6-3, 7-5 |- |Queen's Club Championships |WTA 500 |Grass |Second Round |Iva Jovic |2-6, 2-6 |- |Berlin Open |WTA 500 |Grass |Semifinals |Linda Nosková |2-6, 4-6 |- |Bad Homburg |WTA 500 |Grass |First Round |Elise Mertens |3-6, 3-6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Grass |Fourth Round |Jasmine Paolini |4-6, 6-4, 3-6 |- |Washington DC Open |WTA 500 |Hard |Finals |Jessica Pegula | |- |Canadian Open (Toronto) |WTA 1000 |Hard | | | |- |Cincinnati Open |WTA 1000 |Hard | | | |- |US Open |Grand Slam |Hard | | | |} '''Doubles''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Tournament !Level !Court !Partner !Round !Opponents !Score |- |Auckland Open |WTA 250 |Hard |Iva Jovic |Semifinals |Xu Yifan / Yang Zhaoxuan |5–7, 3–6 |- |Australian Open |Grand Slam |Hard |Ingrid Martins |First Round |Shuko Aoyama / Magda Linette |6–7(3), 6–2, 3–6 |- |Abu Dhabi Open |WTA 500 |Hard |Janice Tjen |Semifinals |Tereza Mihalíková / Olivia Nicholls |4-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |WTA 1000 |Hard |Iva Jovic |First Round |Hailey Baptiste / Jelena Ostapenko |2-6, 2-6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Clay |Zeynep Sönmez |Second Round |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 5-7 |- |Italian Open |WTA 1000 |Clay |Hailey Baptiste |First Round |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |2-6, 1-6 |- |Birmingham Open |WTA 125 |Grass |Nikola Bartůňková |First Round |Harriet Dart / Maia Lumsden |4-6, 6-2, 9-11 |- |Bad Homburg |WTA 500 |Grass |Venus Williams |Quarterfinals |Tereza Mihalikova / Olivia Nicholles |3-6, 2-6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Grass |Nikola Bartůňková |First Round |Sofia Kenin / Jelena Ostapenko |6-3, 3-6,1-6 |- | | | | | | | |- | | | | | | | |} == Eala vs Top 20 Opponents == ===Completed Matches=== {| class="wikitable sortable" ! Date !! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent (Rank) !! Result !! Eala Rank !! Opponent Rank !! Score !! DR !! Ace% !! DF% !! 1stIn !! 1st% !! 2nd% !! BP Save |- | 2025-03 || Miami || WTA 1000 || Hard || Quarterfinal || Iga Świątek (2) || Win || 140 || 2 || 6-2 7-5 || 1.27 || 1.5% || 4.5% || 66.7% || 52.3% || 50.0% || 44.4% |- | 2025-03 || Miami || WTA 1000 || Hard || Semifinal || Jessica Pegula (4) || Loss || 140 || 4 || 6-7(3) 7-5 3-6 || 0.87 || 2.0% || 3.9% || 72.5% || 62.2% || 42.9% || 28.6% |- | 2025-04 || Madrid || WTA 1000 || Clay || Second Round || Iga Świątek (2) || Loss || 72 || 2 || 6-4 4-6 2-6 || 0.77 || 3.0% || 5.0% || 69.0% || 50.7% || 41.9% || 56.3% |- | 2025-06 || Wimbledon || Grand Slam || Grass || First Round || Barbora Krejčíková (17) || Loss || 56 || 17 || 6-3 2-6 1-6 || 0.82 || 1.1% || 1.1% || 54.3% || 50.0% || 50.0% || 62.5% |- | 2025-08 || US Open || Grand Slam || Hard || First Round || Clara Tauson (14) || Win || 75 || 14 || 6-3 2-6 7-6(11) || 0.97 || 0.0% || 5.3% || 68.1% || 59.4% || 43.3% || 44.4% |- | 2026-02 || Dubai || WTA 1000 || Hard || Quarterfinal || Coco Gauff (3) || Loss || 47 || 3 || 0-6 2-6 || 0.61 || 0.0% || 2.5% || 57.5% || 30.4% || 41.2% || 33.3% |- | 2026-05 || Rome || WTA 1000 || Clay || Third Round || Elena Rybakina (2) || Loss || 42 || 2 || 4-6 3-6 || 0.80 || 1.3% || 6.6% || 67.1% || 56.9% || 44.0% || 42.9% |- | 2026-06 || Berlin || WTA 500 || Grass || Round of 16 || Elena Rybakina (2) || Win || 35 || 2 || 7-5 6-4 || 1.19 || 6.0% || 4.5% || 68.7% || 71.7% || 57.1% || 50.0% |- | 2026-06 || Berlin || WTA 500 || Grass || Quarterfinal || Elina Svitolina (6) || Win || 35 || 6 || 6-3 6-4 || 1.16 || 5.3% || 3.5% || 50.9% || 79.3% || 32.1% || 50.0% |- | 2026-06 || Wimbledon || Grand Slam || Grass || Third Round || Iga Świątek (3) || Win || 32 || 3 || 7-6(9) 6-2 || 1.16 || 4.0% || 0.0% || 62.4% || 57.1% || 55.3% || 72.7% |- | 2026-06 || Wimbledon || Grand Slam || Grass || Fourth Round || Jasmine Paolini (13) || Loss || 32 || 13 || 4-6 6-4 3-6 || 0.89 || 2.3% || 3.4% || 54.5% || 66.7% || 47.5% || 55.6% |- | 2026-07 || Washington DC || WTA 500 || Hard || Quarterfinal || Elina Svitolina (10) || Win || 28 || 10 || 6-3 6-4 || 1.12 || 1.9% || 3.7% || 63.0% || 70.6% || 25.0% || 66.7% |- |2026-8 |Washington DC |WTA 500 |Hard |Semifinal |Naomi Osaka |Win |28 |13 |6-4 6-2 | | | | | | | |} ===Matches by Retirement=== {| class="wikitable sortable" ! Date !! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent (Rank) !! Result !! Eala Rank !! Opponent Rank !! Score |- | 2025-06 || Eastbourne || WTA 500 || Grass || Round of 16 || Jelena Ostapenko (3) || Win (RET) || 74 || 3 || 0-6 6-2 3-2 RET |- | 2026-03 || Indian Wells || WTA 1000 || Hard || Third Round || Coco Gauff (4) || Win (RET) || 32 || 4 || 6-2 2-0 RET |} === Summary === Eala played 16 matches against Top 20 opponents. Of these, 14 were completed matches, where she recorded 7 wins and 7 losses, and 2 were decided by retirements, both of which she won. Her overall record including retirements stands at 9 wins and 7 losses.<ref name="EalaTop20Record">[https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=ACareerqqITop_20qqv1 Tennis Abstract: Eala vs. Top 20 players]</ref> Her victories included wins over Iga Świątek twice (ranked No. 2 and No. 3), Clara Tauson (No. 14), Elena Rybakina (No. 2), Elina Svitolina twice (No. 6 and No. 10) and Naomi Osaka (No. 13). She also gained wins by retirement against Jelena Ostapenko (No. 3) at Eastbourne and Coco Gauff (No. 4) at Indian Wells.<ref name="EalaTop20Record" /> Her losses came against Jessica Pegula (No. 4), Świątek (No. 2), Barbora Krejčíková (No. 17), Gauff (No. 3), Rybakina (No. 2), and Jasmine Paolini (No. 13).<ref name="EalaTop20Record" /> By surface, Eala collected 6 wins on grass and 3 wins on hard courts, while her defeats were spread across clay (3 losses), grass (2 losses), and hard courts (2 losses).<ref name="EalaTop20Record" /> In her completed matches, her first serve percentage was consistently above 60% in wins but dropped below 55% in losses. Her dominance ratio (DR) showed the same trend: above 1.15 in victories and below 0.90 in defeats.<ref name="EalaTop20Record" /> == WTA Year-End Rankings == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ End of Season Rankings |- ! Year !! Singles !! Doubles |- | 2021 || 529 || 780 |- | 2022 || 219 || 594 |- | 2023 || 205 || 436 |- | 2024 || 158 || 239 |- | 2025 || 50 || 161 |} * As of January 5, 2026<ref>{{Cite web |title=Alexandra Eala Player Stats (WTA Official) |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/ |access-date=May 22, 2026 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> == References == <references /> === External Links=== [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Alex Eala Official WTA Page] [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Alex Eala Official ITF Women's World Tennis Page] [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alex Eala's Tennis Abstract page] [https://en.wikipedia.org/wiki/Alexandra_Eala?wprov=sfla1 Alex Eala on English Wikipedia (English)] [https://tl.wikipedia.org/wiki/Alexandra_Eala?wprov=sfla1 Alex Eala on Wikipedia (Tagalog)] [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala on Fandom (English)] [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches2 Alex Eala Historical Matches] [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaSimple Alex Eala Short Fandom Page (English)] [https://www.instagram.com/alex.eala/ Alex Eala's Instagram] e79qm6lt6cxflg9cvayqtr1gc4zatwh 2218530 2218529 2026-08-01T23:58:36Z Tabilay 153890 /* Completed Matches */ 2218530 wikitext text/x-wiki == Eala's Match Notes == Go back to [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala Fandom page] or [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaSimple Alex Eala Simple Fandom Page] or [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches2 Eala Finished matches] === Juniors === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+Singles !Tournament !2019 !2020 !2021 !2022 |- |Australian Open |R2 |R3 |A |A |- |French Open |A |SF |A |A |- |Wimbledon |A |A |R2 |A |- |US Open |A |A |A |W |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+Doubles !Tournament !2019 !2020 !2021 !2022 |- |Australian Open |A |W |A |A |- |French Open |A |A |W |A |- |Wimbledon |A |A |R2 |A |- |US Open |A |A |SF |– |} === ITF Women's World Tour === ==== ITF Titles ==== {| class="wikitable" !Year !Tournament !Category !Event !Partner |- |2021 |W15 Manacor |ITF |Singles |– |- |2022 |W25 Chiang Rai |ITF |Singles |– |- |2023 |W25 Yecla |ITF |Singles |– |- |2023 |W25 Roehampton |ITF |Singles |– |- |2024 |W100 Vitoria-Gasteiz |ITF |Singles |– |- |2024 |W50 Pune |ITF |Doubles |Darja Semeņistaja |- |2024 |W75 Croissy-Beaubourg |ITF |Doubles |Estelle Cascino |- |2024 |W100 Vitoria-Gasteiz |ITF |Doubles |Estelle Cascino |} ===== ITF Singles ===== ''' 2020 ''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Round !Opponent !Score |- |Las Palmas de Gran Canaria 2 |W15 |Clay |First Round |Anna Zarycka |2–6, 4–6 |- |Las Palmas de Gran Canaria |W25 |Clay |Second Round |Lara Salden |0–6, 6–2, 2–6 |- |Melilla |W15 |Clay |First Round |Anastasia Charaeva |3–6, 3–6 |- |Monastir 9 |W15 |Hard |Second Round |Nina Stadler |6–4, 6–7, 5–7 |} ''' 2021 ''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Round !Opponent !Score |- |W15 Manacor |W15 |Hard |Champion |Yvonne Cavalle-Reimers |5–7, 6–1, 6–2 |- |W15 Manacor 2 |W15 |Hard |Quarterfinals |Ylena In-Albon |0–6, 3–6 |- |W15 Manacor 3 |W15 |Hard |Quarterfinals |Oksana Selekhmeteva |2–6, 3–6 |- |W25 Grenoble |W25 |Hard |Quarterfinals |Maja Chwalińska |0–6, 4–6 |- |W25 Manacor 4 |W25 |Hard |Second Round |Jana Fett |6–4, 3–6, 5–7 |- |W15 Manacor 5 |W15 |Hard |First Round |Simona Waltert |4–6, 6–2, 5–7 |- |W60 Bellinzona |W60 |Clay |Second Round |Simona Waltert |5–7, 6–3, 2–6 |- |W25 Platja d’Aro |W25 |Clay |Second Round |Irene Burillo Escorihuela |2–6, 4–6 |- |W25 Madrid 2 |W25 |Hard |First Round |Andrea Lázaro García |6–2, 4–6, 4–6 |- |W25 Milovice |W25 |Hard |First Round |Daria Astakhova |2–6, 2–6 |} ''' 2022 ''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Round !Opponent !Score |- |W25 Chiang Rai |W25 |Hard |Champion |Luksika Kumkhum |6–4, 6–2 |- |W25 Chiang Rai 2 |W25 |Hard |Quarterfinals |Erika Sema |3–6, 6–2, 3–6 |- |W25 Madrid 1 |W25 |Hard |Quarterfinals |Anna-Lena Robbe |6–7(3), 3–6 |- |W60 Madrid 2 |W60 |Hard |Final |Marina Bassols Ribera |4–6, 5–7 |- |W60 Vitoria-Gasteiz |W60 |Hard |Semifinals |Jessika Ponchet |4–6, 4–6 |- |W25 El Espinar |W25 |Hard |Semifinals |Eva Guerrero Alvarez |2–6, 6–3, 2–6 |- |W100 Grodzisk Mazowiecki |W100 |Hard |First Round |Katharina Hobgarski |4–6, 3–6 |- |W60 Templeton |W60 |Hard |Second Round |Katarzyna Kawa |6–2, 4–6, 0–6 |- |W80 Rancho Santa Fe |W80 |Hard |Quarterfinals |Marcela Zacarías |2–6, 5–7 |- |W60 Hamburg |W60 |Hard |Second Round |Ysaline Bonaventure |4–6, 0–6 |- |W80 Poitiers |W80 |Hard |Semifinals |Ysaline Bonaventure |1–6, 6–3, 3–6 |- |W100 Shrewsbury |W100 |Hard |Qualifying 2 |Maia Lumsden |1–6, 5–7 |} ''' 2023 ''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Round !Opponent !Score |- |W25 Yecla |W25 |Hard |Champion |Valentina Ryser |6–3, 7–5 |- |W25 Roehampton |W25 |Hard |Champion |Arina Rodionova |6–2, 6–3 |- |W25 Aldershot |W25 |Hard |Final |Destanee Aiava |6–3, 4–6, 1–6 |- |W40 Petange |W40 |Hard |Final |Océane Dodin |1–6, 5–7 |} ''' 2024 ''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Round !Opponent !Score |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Hard |Champion |Victoria Jiménez Kasintseva |6–4, 6–4 |- |W100 Dubai |W100 |Hard |Semifinals |Polina Kudermetova |6–4, 2–6, 2–6 |- |W100 Takasaki |W100 |Hard |Quarterfinals |Mananchaya Sawangkaew |6–4, 1–6, 2–6 |- |W100 Cary |W100 |Hard |Quarterfinals |Renata Zarazúa |6–3, 4–6, 3–6 |- |W100 Landisville |W100 |Hard |Quarterfinals |Olivia Gadecki |1–6, 6–0, 3–6 |- |W75 Porto |W75 |Hard |Quarterfinals |Anna Bondar |4–6, 7–6, 1–6 |- |W75 Trnava 1 |W75 |Hard |Quarterfinals |Anastasia Gureva |2–6, 6–3, 6–7 |- |W75 Trnava 2 |W75 |Hard |First Round |Tereza Martincová |6–3, 4–6, 6–7 |- |W75 Croissy-Beaubourg |W75 |Hard |Second Round |Mona Barthel |6–4, 4–6, 1–6 |- |W75 Zagreb |W75 |Clay |First Round |Tena Lukas |5–7, 6–3, 4–6 |- |W60 Bellinzona |W60 |Clay |First Round |Selena Janicijevic |3–6, 1–6 |- |W50 Indore |W50 |Hard |Semifinals |Polina Kudermetova |4–6, 7–6, 2–6 |- |W50 Pune |W50 |Hard |Quarterfinals |Darja Semenistaja |6–7, 0–6 |} ===== ITF Doubles ===== ''' 2021 ''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Partner !Round !Opponents !Score |- |W25 Madrid |W25 |Hard |Victoria Jiménez Kasintseva |Quarterfinals |Olivia Tjandramulia / Ashley Lahey |5–7, 6–4, 6–10 |- |W25 Platja d’Aro |W25 |Clay |Oksana Selekhmeteva |Final |Justina Mikulskytė / Oana Simion |3–6, 5–7 |} ''' 2022 ''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Partner !Round !Opponents !Score |- |W25 Manacor |W25 |Hard |Elsa Jacquemot |Quarterfinals |Olga Parres Azcoitia / Aurora Zantedeschi |6–2, 4–6, 3–10 |- |W25 Macon |W25 |Hard |Jéssica Bouzas Maneiro |Quarterfinals |Audrey Albie / Aubane Droguet |4–6, 2–6 |- |W25 Chiang Rai 1 |W25 |Hard |Indy De Vroome |First Round |Patcharin Cheapchandej / Punnin Kovapitukted |6–4, 5–7, 6–10 |- |W25 Chiang Rai 2 |W25 |Hard |Kyōka Okamura |Quarterfinals |Pimrada Jattavapornvanit / Gozal Ainitdinova |6–4, 7–6(4), 2–6 |- |W25 Madrid 1 |W25 |Hard |Jéssica Bouzas Maneiro |Quarterfinals |Olga Helmi / Adithya Karunaratne |0–6, 4–6 |- |W60 Madrid 2 |W60 |Hard |Liang En-shuo |Quarterfinals |Tímea Babos / Valeria Savinykh |2–6, 4–6 |- |W25 Palma del Río |W25 |Clay |Marina Bassols Ribera |Semifinals |Valeria Savinykh / Fanny Stollár |2–6, 0–6 |- |W25 Corroios-Seixal |W25 |Hard |Lizette Cabrera |Quarterfinals |Justina Mikulskytė / Hong Yi Cody Wong |5–7, 4–6 |- |W60 Templeton |W60 |Hard |Annaëlle Robbe |Second Round |Madison Brengle |6–3, 6–7, 6–10 |- |W80 Poitiers |W80 |Hard |Petra Marcinko |Quarterfinals |Miriam Skoch / Markéta Vondroušová |5–7, 2–6 |} ''' 2023 ''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Partner !Round !Opponents !Score |- |W60 Trnava 2 |W60 |Hard |Justina Mikulskyte |Semifinals |Alicia Barnett / Olivia Nicholls |4–6, 1–6 |- |W60 Chiasso |W60 |Clay |Barbora Palicova |First Round |Beatrice Gumulya / Anna Sisková |3–6, 6–4, 11–13 |- |W25 Zaragoza |W25 |Hard |Beatrice Gumulya |Quarterfinals |Alana Parnaby / Victoria Rodríguez |6–4, 3–6, 6–10 |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Hard |Marina Bassols Ribera |Quarterfinals |Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča |5–7, 6–1, 9–11 |- |W60 Barcelona |W60 |Hard |Emilie Lindh Gallagher |First Round |Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča |6–4, 3–6, 3–10 |- |W25 Roehampton 2 |W25 |Hard |Destanee Aiava |Quarterfinals |Talia Gibson / Petra Hule |1–6, 5–7 |- |W25 Aldershot |W25 |Hard |Urszula Radwanska |Semifinals |Erina Hayashi / Saki Imamura |4–6, 4–6 |- |W100 Tokyo 2 |W100 |Hard |Natsumi Kawaguchi |Semifinals |Alicia Barnett / Olivia Nicholls |0–6, 7–5, 6–10 |- |W60 Glasgow 2 |W60 |Hard |Barbora Palicova |Quarterfinals |Freya Christie / Olivia Gadecki |— |- |W60 Nantes |W60 |Hard |Jessy Rompies |First Round |Ekaterina Maklakova / Ekaterina Reyngold |6–1, 3–6, 6–10 |- |W40 Petange |W40 |Hard |Zeynep Sonmez |Semifinals |Danielle Collins / Isabelle Haverlag |2–6, 4–7 |} ''' 2024 ''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Partner !Round !Opponents !Score |- |W50 Pune |W50 |Hard |Darja Semeņistaja |Champion |Naiktha Bains / Fanny Stollár |7–6(8), 6–3 |- |W75 Croissy-Beaubourg |W75 |Hard |Estelle Cascino |Champion |Maia Lumsden / Jessika Ponchet |7–5, 7–6(4) |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Hard |Estelle Cascino |Champion |Lia Karatancheva / Diāna Marcinkēviča |6–3, 2–6, 10–4 |- |W75 Porto 3 |W75 |Hard |Alicia Barnett |Quarterfinals |Anna-Lena Friedsam / Aliccia Barnett |3–6, 4–6 |- |W75 Trnava |W75 |Hard |Zeynep Sönmez |Semifinals |Lulu Sun / Moyuka Uchijima |2–6, 2–6 |- |W100 Dubai |W100 |Hard |Valentini Grammatikopoulou |Quarterfinals |Isabelle Haverlag / Erika Pridankina |7–5, 4–6, 3–10 |} === WTA and WTA 125 tournaments === ==== 2021 ==== {| class="wikitable" !Tournament !Court !Category !Opponent !Round !Score |- |Miami Open |Hard |WTA 1000 |Viktória Hrunčáková |Qualifying 1 |6–4, 4–6, 2–6 |- |Romanian Open (Cluj-Napoca) |Clay |WTA 250 |Mayar Sherif |Second Round |2–6, 2–6 |} ==== 2022 ==== {| class="wikitable" !Tournament !Category !Court !Round !Opponent !Score |- |Miami Open |WTA 1000 |Hard |First Round |Madison Brengle |2–6, 1–6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Clay |Qualifying 1 |Anna Bondár |0–6, 0–6 |} ==== 2023 ==== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Tournament !Tier !Surface !Round !Opponent !Score |- |Australian Open |Grand Slam |Hard |Qualifying 1 |Misaki Doi |6–4, 1–6, 3–6 |- |Thailand Open (Hua Hin) |WTA 250 |Hard |First Round |Tatjana Maria (6) |2–6, 2–6 |- |Miami Open |WTA 1000 |Hard |First Round |Irina-Camelia Begu |2–6, 5–7 |- |Mutua Madrid Open |WTA 1000 |Clay |First Round |Tatjana Maria |1–6, 1–6 |- |Japan Open (Osaka) |WTA 250 |Hard |First Round |Himari Sakatsume (Q) |0–6, 3–6 |- |Guangzhou Open |WTA 250 |Hard |First Round |Tatjana Maria (3) |3–6, 0–6 |- |Jasmin Open (Monastir) |WTA 250 |Hard |First Round |Elise Mertens (2) |5–7, 0–6 |} '''Doubles''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Round !Partner !Opponent !Score |- |Jasmin Open (Monastir) |WTA 250 |Hard |First Round |Oana Gavrila |Cristina Bucșa / Bibiane Schoofs |3–6, 4–6 |} ==== 2024 ==== '''Singles''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Tournament !Level !Surface !Round !Opponent !Score |- |Australian Open |Grand Slam |Hard |Qualifying 1 |Rebecca Peterson (18) |2–6, 5–7 |- |French Open |Grand Slam |Clay |Qualifying 3 |Julia Riera (2) |6–4, 6–7, 4–6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Grass |Qualifying 3 |Lulu Sun (23) |6–7, 5–7 |- |US Open |Grand Slam |Hard |Qualifying 3 |Elena-Gabriela Ruse (20) |6–3, 1–6, 4–6 |- |Miami Open |WTA 1000 |Hard |Qualifying 2 |Emiliana Arango |6–2, 5–7, 1–6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Clay |First Round |Sorana Cîrstea (27) |3–6, 7–6, 4–6 |- |Wuhan Open |WTA 1000 |Hard |First Round |Kateřina Siniaková |3–6, 1–6 |- |Abu Dhabi Open |WTA 500 |Hard |First Round |Magda Linette |6–7, 1–6 |- |Guadalajara Open |WTA 500 |Hard |First Round |Marie Bouzková (6) |2–6, 2–6 |- |Ningbo Open |WTA 500 |Hard |Qualifying 1 |Priscilla Hon |4–6, 3–6 |- |Jiangxi Open |WTA 250 |Hard |First Round |Marie Bouzková (1) |5–7, 6–7 |- |Guangzhou Open |WTA 250 |Hard |First Round |Bernarda Pera |0–6, 3–6 |- |Nottingham Open |WTA 250 |Grass |Qualifying 2 |Ena Shibahara |7–6, 0–6, 2–6 |- |Canberra International |WTA 125 |Hard |Qualifying 1 |Céline Naef (5) |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |WTA 125 |Hard |Second Round |Tatjana Maria (4) |5–7, 2–6 |- |Polish Open (Warsaw) |WTA 125 |Hard |First Round |Isabella Shinikova |2–6, 4–6 |- |Veneto Open (Gaiba) |WTA 125 |Grass |Quarterfinals |Sara Errani (4) |0–6, 6–7 |- |Makarska Open |WTA 125 |Clay |First Round |Maria Timofeeva (Q) |6–1, 3–6, 2–6 |} '''Doubles''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" !Tournament !Level !Surface !Partner !Round !Opponent !Score |- |Canberra International |WTA 125 |Hard |Laura Pigossi |Semifinals |Kaylah McP / Astra Sharma |6–7(1), 3–6 |- |Oeiras Ladies Open |WTA 125 |Clay |Taylah Preston |First Round |Valeria Lepchenko / Anna Falei |4–6, 4–6 |- |Polish Open |WTA 125 |Hard |Daniela Semenistaja |Quarterfinals |Weronika Falkowska / Martyna Kubka |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |WTA 125 |Hard |Kimberly Birrell |Quarterfinals |Katarzyna Piter / Fanny Stollar |4–6, 4–6 |- |Ningbo Open |WTA 500 |Hard |En Shuo Liang |Quarterfinals |Giuliana Olmos / Alexandra Panova |1–6, 2–6 |} ==== 2025 ==== '''Singles''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Round !Opponent !Score |- |Australian Open |Grand Slam |Hard |Qualifying 1 |Jana Fett (133) |5–7, 2–6 |- |Singapore Open |WTA 250 |Hard |Qualifying 2 |Simona Waltert (179) |3–6, 2–6 |- |Miami Open |WTA 1000 |Hard |Semifinals |Jessica Pegula (4) |6–7, 7–5, 3–6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Clay |Second Round |Iga Świątek (2) |6–4, 4–6, 2–6 |- |Italian Open |WTA 1000 |Clay |First Round |Marta Kostyuk (27) |0–6, 1–6 |- |French Open |Grand Slam |Clay |First Round |Emiliana Arango (85) |0–6, 6–2, 3–6 |- |Birmingham Open |WTA 125 |Grass |First Round |Linda Fruhvirtová |5-7, 7-6(5), 1-6 |- |Nottingham Open |WTA 250 |Grass |First Round |Magda Linette (31) |4–6, 3–6 |- |Eastbourne Open |WTA 250 |Grass |Finals (RunnerUp) |Maya Joint |4–6, 6–1, 6–7 (10–12) |- |Wimbledon |Grand Slam |Grass |First Round |Barbora Krejčíková (16) |6–3, 2–6, 1–6 |- |National Bank Open (Montreal) |WTA 1000 |Hard |First Round |Markéta Vondroušová (63) |6–3, 1–6, 2–6 |- |US Open |Grand Slam |Hard |Second Round |Cristina Bucșa (95) |4–6, 3–6 |- |São Paulo Open |WTA 250 |Hard |Quarterfinals |Janice Tjen (130) |4–6, 1–6 |- |China Open (Wuhan) |WTA 1000 |Hard |Qualifying 1 |Moyuka Uchijima (91) |4–6, 6–3, 2–6 |- |Japan Women's Open (Osaka) |WTA 250 |Hard |First Round |Tereza Valentová (78) |1–6, 2–6 |- |Guangzhou Open |WTA 250 |Hard |First Round |Claire Liu (305) |6–2, 4–6, 4–6 |- |Hong Kong Tennis Open |WTA 250 |Hard |Second Round |Victoria Mboko (21) |6–3, 3–6, 4–6 |- |Canberra International |WTA 125 |Hard |Semifinals |Shuai Wei (134) |5–7, 2–6 |- |Mumbai Open |WTA 125 |Hard |Second Round |Mai Hontama (166) |6–7, 2–6 |- |Oeiras Ladies Open |WTA 125 |Clay |Second Round |Panna Udvardy (137) |6–7, 4–6 |- |Birmingham Open |WTA 125 |Grass |First Round |Linda Fruhvirtová (152) |5–7, 7–6, 1–6 |- |Ilkley Open |WTA 125 |Grass |Quarterfinals |Rebecca Marino (107) |6–1, 0–6, 6–7 |- |Guadalajara 125 Open |WTA 125 |Hard |Champion |Panna Udvardy (134) |1–6, 7–5, 6–3 |- |Jingshan Tennis Open |WTA 125 |Hard |Semifinals |Lulu Sun (146) |6–3, 4–6, 2–6 |- |Suzhou Open |WTA 125 |Hard |Quarterfinals |Viktorija Golubic (70) |6–2, 2–6, 6–7 |} '''Withdrawals''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Tournament !Tier !Surface !Reason |- |Cincinnati Open |WTA 1000 |Hard |Shoulder injury |- |Monterrey Open |WTA 500 |Hard |Shoulder injury |} '''Doubles''' {| class="wikitable" style="text-align:center" !Tournament !Tier !Surface !Partner !Round !Opponents !Score |- |Guangzhou Open |WTA 250 |Hard |Nadiia Kichenok |Semifinals |Katarzyna Piter / Janice Tjen |7–6(4), 3–6, 5–10 |- |Italian Open |WTA 1000 |Clay |Coco Gauff |Quarterfinals |Jasmine Paolini / Sara Errani |5–7, 6–3, 7–10 |- |French Open |Grand Slam |Clay |Renata Zarazúa |Second Round |Olga Danilović / Anastasia Potapova |1–6, 3–6 |- |Hong Kong Open |WTA 250 |Hard |Chan Hao‑ching |First Round |Kamilla Rakhimova / Aliaksandra Sasnovich |6–3, 1–6, 7–10 |- |Wimbledon |Grand Slam |Grass |Eva Lys |First Round |Ingrid Gamarra Martins / Quinn Gleason |4–6, 2–6 |- |Birmingham Open |WTA 125 |Grass |Rebeka Masarova |First Round |Storm Hunter / Ellen Perez |4–6, 4–6 |- |Mumbai Open |WTA 125 |Hard |Tsao Chia‑yi |First Round |Amina Anshba / Elena Pridankina |4–6, 4–6 |- |Oeiras Ladies Open |WTA 125 |Clay |Katie Volynets |First Round |Carmen Corley / Olivia Gadecki |3–6, 4–6 |} ==== 2026 ==== '''Singles''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Tournament !Level !Court !Round !Opponent !Score |- |Auckland Open |WTA 250 |Hard |Semifinals |Wang Xinyu |7–5, 5–7, 6–4 |- |Australian Open |Grand Slam |Hard |First Round |Alycia Parks |6–0, 3–6, 2–6 |- |Philippines Womens Open |WTA 125 |Hard |Quarterfinals |Camila Osorio |4-6, 4-6 |- |Abu Dhabi Open |WTA 500 |Hard |Quarterfinals |Ekaterina Alexandrova |3-6, 3-6 |- |Qatar Open |WTA 1000 |Hard |First Round |Tereza Valentová |6-7 (6), 1-6 |- |Dubai Tennis Championships |WTA 1000 |Hard |Quarterfinals |Coco Gauff |0-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |WTA 1000 |Hard |Fourth Round |Linda Nosková |2-6, 0-6 |- |Miami Open |WTA 1000 |Hard |Fourth Round |Karolína Muchová |0-6,2-6 |- |Linz Open |WTA 500 |Clay |Second Round |Jelena Ostapenko |4-6, 5-7 |- |Stuttgart Open |WTA 500 |Clay |First Round |Leylah Fernandez |1-6, 4-6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Clay |Second Round |Elise Mertens |2-6, 1-6 |- |Italian Open |WTA 1000 |Clay |Third Round |Elena Rybakina |4-6, 3-6 |- |Strasbourg International |WTA 500 |Clay |First Round |Oleksandra Oliynykova |6-3, 5-7, 3-6 |- |French Open |Grand Slam |Clay |First Round |Iva Jovic |4-6, 2-6 |- |Birmingham Open |WTA 125 |Grass |Champion |Nikola Bartůňková |5-7, 6-3, 7-5 |- |Queen's Club Championships |WTA 500 |Grass |Second Round |Iva Jovic |2-6, 2-6 |- |Berlin Open |WTA 500 |Grass |Semifinals |Linda Nosková |2-6, 4-6 |- |Bad Homburg |WTA 500 |Grass |First Round |Elise Mertens |3-6, 3-6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Grass |Fourth Round |Jasmine Paolini |4-6, 6-4, 3-6 |- |Washington DC Open |WTA 500 |Hard |Finals |Jessica Pegula | |- |Canadian Open (Toronto) |WTA 1000 |Hard | | | |- |Cincinnati Open |WTA 1000 |Hard | | | |- |US Open |Grand Slam |Hard | | | |} '''Doubles''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Tournament !Level !Court !Partner !Round !Opponents !Score |- |Auckland Open |WTA 250 |Hard |Iva Jovic |Semifinals |Xu Yifan / Yang Zhaoxuan |5–7, 3–6 |- |Australian Open |Grand Slam |Hard |Ingrid Martins |First Round |Shuko Aoyama / Magda Linette |6–7(3), 6–2, 3–6 |- |Abu Dhabi Open |WTA 500 |Hard |Janice Tjen |Semifinals |Tereza Mihalíková / Olivia Nicholls |4-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |WTA 1000 |Hard |Iva Jovic |First Round |Hailey Baptiste / Jelena Ostapenko |2-6, 2-6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Clay |Zeynep Sönmez |Second Round |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 5-7 |- |Italian Open |WTA 1000 |Clay |Hailey Baptiste |First Round |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |2-6, 1-6 |- |Birmingham Open |WTA 125 |Grass |Nikola Bartůňková |First Round |Harriet Dart / Maia Lumsden |4-6, 6-2, 9-11 |- |Bad Homburg |WTA 500 |Grass |Venus Williams |Quarterfinals |Tereza Mihalikova / Olivia Nicholles |3-6, 2-6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Grass |Nikola Bartůňková |First Round |Sofia Kenin / Jelena Ostapenko |6-3, 3-6,1-6 |- | | | | | | | |- | | | | | | | |} == Eala vs Top 20 Opponents == ===Completed Matches=== {| class="wikitable sortable" ! Date !! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent (Rank) !! Result !! Eala Rank !! Opponent Rank !! Score !! DR !! Ace% !! DF% !! 1stIn !! 1st% !! 2nd% !! BP Save |- | 2025-03 || Miami || WTA 1000 || Hard || Quarterfinal || Iga Świątek (2) || Win || 140 || 2 || 6-2 7-5 || 1.27 || 1.5% || 4.5% || 66.7% || 52.3% || 50.0% || 44.4% |- | 2025-03 || Miami || WTA 1000 || Hard || Semifinal || Jessica Pegula (4) || Loss || 140 || 4 || 6-7(3) 7-5 3-6 || 0.87 || 2.0% || 3.9% || 72.5% || 62.2% || 42.9% || 28.6% |- | 2025-04 || Madrid || WTA 1000 || Clay || Second Round || Iga Świątek (2) || Loss || 72 || 2 || 6-4 4-6 2-6 || 0.77 || 3.0% || 5.0% || 69.0% || 50.7% || 41.9% || 56.3% |- | 2025-06 || Wimbledon || Grand Slam || Grass || First Round || Barbora Krejčíková (17) || Loss || 56 || 17 || 6-3 2-6 1-6 || 0.82 || 1.1% || 1.1% || 54.3% || 50.0% || 50.0% || 62.5% |- | 2025-08 || US Open || Grand Slam || Hard || First Round || Clara Tauson (14) || Win || 75 || 14 || 6-3 2-6 7-6(11) || 0.97 || 0.0% || 5.3% || 68.1% || 59.4% || 43.3% || 44.4% |- | 2026-02 || Dubai || WTA 1000 || Hard || Quarterfinal || Coco Gauff (3) || Loss || 47 || 3 || 0-6 2-6 || 0.61 || 0.0% || 2.5% || 57.5% || 30.4% || 41.2% || 33.3% |- | 2026-05 || Rome || WTA 1000 || Clay || Third Round || Elena Rybakina (2) || Loss || 42 || 2 || 4-6 3-6 || 0.80 || 1.3% || 6.6% || 67.1% || 56.9% || 44.0% || 42.9% |- | 2026-06 || Berlin || WTA 500 || Grass || Round of 16 || Elena Rybakina (2) || Win || 35 || 2 || 7-5 6-4 || 1.19 || 6.0% || 4.5% || 68.7% || 71.7% || 57.1% || 50.0% |- | 2026-06 || Berlin || WTA 500 || Grass || Quarterfinal || Elina Svitolina (6) || Win || 35 || 6 || 6-3 6-4 || 1.16 || 5.3% || 3.5% || 50.9% || 79.3% || 32.1% || 50.0% |- | 2026-06 || Wimbledon || Grand Slam || Grass || Third Round || Iga Świątek (3) || Win || 32 || 3 || 7-6(9) 6-2 || 1.16 || 4.0% || 0.0% || 62.4% || 57.1% || 55.3% || 72.7% |- | 2026-06 || Wimbledon || Grand Slam || Grass || Fourth Round || Jasmine Paolini (13) || Loss || 32 || 13 || 4-6 6-4 3-6 || 0.89 || 2.3% || 3.4% || 54.5% || 66.7% || 47.5% || 55.6% |- | 2026-07 || Washington DC || WTA 500 || Hard || Quarterfinal || Elina Svitolina (10) || Win || 28 || 10 || 6-3 6-4 || 1.12 || 1.9% || 3.7% || 63.0% || 70.6% || 25.0% || 66.7% |- |2026-8 |Washington DC |WTA 500 |Hard |Semifinal |Naomi Osaka |Win |28 |13 |6-4 6-2 |1.79 | | | | | | |} ===Matches by Retirement=== {| class="wikitable sortable" ! Date !! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent (Rank) !! Result !! Eala Rank !! Opponent Rank !! Score |- | 2025-06 || Eastbourne || WTA 500 || Grass || Round of 16 || Jelena Ostapenko (3) || Win (RET) || 74 || 3 || 0-6 6-2 3-2 RET |- | 2026-03 || Indian Wells || WTA 1000 || Hard || Third Round || Coco Gauff (4) || Win (RET) || 32 || 4 || 6-2 2-0 RET |} === Summary === Eala played 16 matches against Top 20 opponents. Of these, 14 were completed matches, where she recorded 7 wins and 7 losses, and 2 were decided by retirements, both of which she won. Her overall record including retirements stands at 9 wins and 7 losses.<ref name="EalaTop20Record">[https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=ACareerqqITop_20qqv1 Tennis Abstract: Eala vs. Top 20 players]</ref> Her victories included wins over Iga Świątek twice (ranked No. 2 and No. 3), Clara Tauson (No. 14), Elena Rybakina (No. 2), Elina Svitolina twice (No. 6 and No. 10) and Naomi Osaka (No. 13). She also gained wins by retirement against Jelena Ostapenko (No. 3) at Eastbourne and Coco Gauff (No. 4) at Indian Wells.<ref name="EalaTop20Record" /> Her losses came against Jessica Pegula (No. 4), Świątek (No. 2), Barbora Krejčíková (No. 17), Gauff (No. 3), Rybakina (No. 2), and Jasmine Paolini (No. 13).<ref name="EalaTop20Record" /> By surface, Eala collected 6 wins on grass and 3 wins on hard courts, while her defeats were spread across clay (3 losses), grass (2 losses), and hard courts (2 losses).<ref name="EalaTop20Record" /> In her completed matches, her first serve percentage was consistently above 60% in wins but dropped below 55% in losses. Her dominance ratio (DR) showed the same trend: above 1.15 in victories and below 0.90 in defeats.<ref name="EalaTop20Record" /> == WTA Year-End Rankings == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ End of Season Rankings |- ! Year !! Singles !! Doubles |- | 2021 || 529 || 780 |- | 2022 || 219 || 594 |- | 2023 || 205 || 436 |- | 2024 || 158 || 239 |- | 2025 || 50 || 161 |} * As of January 5, 2026<ref>{{Cite web |title=Alexandra Eala Player Stats (WTA Official) |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/ |access-date=May 22, 2026 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> == References == <references /> === External Links=== [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Alex Eala Official WTA Page] [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Alex Eala Official ITF Women's World Tennis Page] [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alex Eala's Tennis Abstract page] [https://en.wikipedia.org/wiki/Alexandra_Eala?wprov=sfla1 Alex Eala on English Wikipedia (English)] [https://tl.wikipedia.org/wiki/Alexandra_Eala?wprov=sfla1 Alex Eala on Wikipedia (Tagalog)] [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala on Fandom (English)] [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches2 Alex Eala Historical Matches] [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaSimple Alex Eala Short Fandom Page (English)] [https://www.instagram.com/alex.eala/ Alex Eala's Instagram] gytgtq6zvtpoe95dpjkmxcrltx19qmo 2218531 2218530 2026-08-02T00:00:17Z Tabilay 153890 /* Completed Matches */ 2218531 wikitext text/x-wiki == Eala's Match Notes == Go back to [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala Fandom page] or [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaSimple Alex Eala Simple Fandom Page] or [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches2 Eala Finished matches] === Juniors === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+Singles !Tournament !2019 !2020 !2021 !2022 |- |Australian Open |R2 |R3 |A |A |- |French Open |A |SF |A |A |- |Wimbledon |A |A |R2 |A |- |US Open |A |A |A |W |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+Doubles !Tournament !2019 !2020 !2021 !2022 |- |Australian Open |A |W |A |A |- |French Open |A |A |W |A |- |Wimbledon |A |A |R2 |A |- |US Open |A |A |SF |– |} === ITF Women's World Tour === ==== ITF Titles ==== {| class="wikitable" !Year !Tournament !Category !Event !Partner |- |2021 |W15 Manacor |ITF |Singles |– |- |2022 |W25 Chiang Rai |ITF |Singles |– |- |2023 |W25 Yecla |ITF |Singles |– |- |2023 |W25 Roehampton |ITF |Singles |– |- |2024 |W100 Vitoria-Gasteiz |ITF |Singles |– |- |2024 |W50 Pune |ITF |Doubles |Darja Semeņistaja |- |2024 |W75 Croissy-Beaubourg |ITF |Doubles |Estelle Cascino |- |2024 |W100 Vitoria-Gasteiz |ITF |Doubles |Estelle Cascino |} ===== ITF Singles ===== ''' 2020 ''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Round !Opponent !Score |- |Las Palmas de Gran Canaria 2 |W15 |Clay |First Round |Anna Zarycka |2–6, 4–6 |- |Las Palmas de Gran Canaria |W25 |Clay |Second Round |Lara Salden |0–6, 6–2, 2–6 |- |Melilla |W15 |Clay |First Round |Anastasia Charaeva |3–6, 3–6 |- |Monastir 9 |W15 |Hard |Second Round |Nina Stadler |6–4, 6–7, 5–7 |} ''' 2021 ''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Round !Opponent !Score |- |W15 Manacor |W15 |Hard |Champion |Yvonne Cavalle-Reimers |5–7, 6–1, 6–2 |- |W15 Manacor 2 |W15 |Hard |Quarterfinals |Ylena In-Albon |0–6, 3–6 |- |W15 Manacor 3 |W15 |Hard |Quarterfinals |Oksana Selekhmeteva |2–6, 3–6 |- |W25 Grenoble |W25 |Hard |Quarterfinals |Maja Chwalińska |0–6, 4–6 |- |W25 Manacor 4 |W25 |Hard |Second Round |Jana Fett |6–4, 3–6, 5–7 |- |W15 Manacor 5 |W15 |Hard |First Round |Simona Waltert |4–6, 6–2, 5–7 |- |W60 Bellinzona |W60 |Clay |Second Round |Simona Waltert |5–7, 6–3, 2–6 |- |W25 Platja d’Aro |W25 |Clay |Second Round |Irene Burillo Escorihuela |2–6, 4–6 |- |W25 Madrid 2 |W25 |Hard |First Round |Andrea Lázaro García |6–2, 4–6, 4–6 |- |W25 Milovice |W25 |Hard |First Round |Daria Astakhova |2–6, 2–6 |} ''' 2022 ''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Round !Opponent !Score |- |W25 Chiang Rai |W25 |Hard |Champion |Luksika Kumkhum |6–4, 6–2 |- |W25 Chiang Rai 2 |W25 |Hard |Quarterfinals |Erika Sema |3–6, 6–2, 3–6 |- |W25 Madrid 1 |W25 |Hard |Quarterfinals |Anna-Lena Robbe |6–7(3), 3–6 |- |W60 Madrid 2 |W60 |Hard |Final |Marina Bassols Ribera |4–6, 5–7 |- |W60 Vitoria-Gasteiz |W60 |Hard |Semifinals |Jessika Ponchet |4–6, 4–6 |- |W25 El Espinar |W25 |Hard |Semifinals |Eva Guerrero Alvarez |2–6, 6–3, 2–6 |- |W100 Grodzisk Mazowiecki |W100 |Hard |First Round |Katharina Hobgarski |4–6, 3–6 |- |W60 Templeton |W60 |Hard |Second Round |Katarzyna Kawa |6–2, 4–6, 0–6 |- |W80 Rancho Santa Fe |W80 |Hard |Quarterfinals |Marcela Zacarías |2–6, 5–7 |- |W60 Hamburg |W60 |Hard |Second Round |Ysaline Bonaventure |4–6, 0–6 |- |W80 Poitiers |W80 |Hard |Semifinals |Ysaline Bonaventure |1–6, 6–3, 3–6 |- |W100 Shrewsbury |W100 |Hard |Qualifying 2 |Maia Lumsden |1–6, 5–7 |} ''' 2023 ''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Round !Opponent !Score |- |W25 Yecla |W25 |Hard |Champion |Valentina Ryser |6–3, 7–5 |- |W25 Roehampton |W25 |Hard |Champion |Arina Rodionova |6–2, 6–3 |- |W25 Aldershot |W25 |Hard |Final |Destanee Aiava |6–3, 4–6, 1–6 |- |W40 Petange |W40 |Hard |Final |Océane Dodin |1–6, 5–7 |} ''' 2024 ''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Round !Opponent !Score |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Hard |Champion |Victoria Jiménez Kasintseva |6–4, 6–4 |- |W100 Dubai |W100 |Hard |Semifinals |Polina Kudermetova |6–4, 2–6, 2–6 |- |W100 Takasaki |W100 |Hard |Quarterfinals |Mananchaya Sawangkaew |6–4, 1–6, 2–6 |- |W100 Cary |W100 |Hard |Quarterfinals |Renata Zarazúa |6–3, 4–6, 3–6 |- |W100 Landisville |W100 |Hard |Quarterfinals |Olivia Gadecki |1–6, 6–0, 3–6 |- |W75 Porto |W75 |Hard |Quarterfinals |Anna Bondar |4–6, 7–6, 1–6 |- |W75 Trnava 1 |W75 |Hard |Quarterfinals |Anastasia Gureva |2–6, 6–3, 6–7 |- |W75 Trnava 2 |W75 |Hard |First Round |Tereza Martincová |6–3, 4–6, 6–7 |- |W75 Croissy-Beaubourg |W75 |Hard |Second Round |Mona Barthel |6–4, 4–6, 1–6 |- |W75 Zagreb |W75 |Clay |First Round |Tena Lukas |5–7, 6–3, 4–6 |- |W60 Bellinzona |W60 |Clay |First Round |Selena Janicijevic |3–6, 1–6 |- |W50 Indore |W50 |Hard |Semifinals |Polina Kudermetova |4–6, 7–6, 2–6 |- |W50 Pune |W50 |Hard |Quarterfinals |Darja Semenistaja |6–7, 0–6 |} ===== ITF Doubles ===== ''' 2021 ''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Partner !Round !Opponents !Score |- |W25 Madrid |W25 |Hard |Victoria Jiménez Kasintseva |Quarterfinals |Olivia Tjandramulia / Ashley Lahey |5–7, 6–4, 6–10 |- |W25 Platja d’Aro |W25 |Clay |Oksana Selekhmeteva |Final |Justina Mikulskytė / Oana Simion |3–6, 5–7 |} ''' 2022 ''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Partner !Round !Opponents !Score |- |W25 Manacor |W25 |Hard |Elsa Jacquemot |Quarterfinals |Olga Parres Azcoitia / Aurora Zantedeschi |6–2, 4–6, 3–10 |- |W25 Macon |W25 |Hard |Jéssica Bouzas Maneiro |Quarterfinals |Audrey Albie / Aubane Droguet |4–6, 2–6 |- |W25 Chiang Rai 1 |W25 |Hard |Indy De Vroome |First Round |Patcharin Cheapchandej / Punnin Kovapitukted |6–4, 5–7, 6–10 |- |W25 Chiang Rai 2 |W25 |Hard |Kyōka Okamura |Quarterfinals |Pimrada Jattavapornvanit / Gozal Ainitdinova |6–4, 7–6(4), 2–6 |- |W25 Madrid 1 |W25 |Hard |Jéssica Bouzas Maneiro |Quarterfinals |Olga Helmi / Adithya Karunaratne |0–6, 4–6 |- |W60 Madrid 2 |W60 |Hard |Liang En-shuo |Quarterfinals |Tímea Babos / Valeria Savinykh |2–6, 4–6 |- |W25 Palma del Río |W25 |Clay |Marina Bassols Ribera |Semifinals |Valeria Savinykh / Fanny Stollár |2–6, 0–6 |- |W25 Corroios-Seixal |W25 |Hard |Lizette Cabrera |Quarterfinals |Justina Mikulskytė / Hong Yi Cody Wong |5–7, 4–6 |- |W60 Templeton |W60 |Hard |Annaëlle Robbe |Second Round |Madison Brengle |6–3, 6–7, 6–10 |- |W80 Poitiers |W80 |Hard |Petra Marcinko |Quarterfinals |Miriam Skoch / Markéta Vondroušová |5–7, 2–6 |} ''' 2023 ''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Partner !Round !Opponents !Score |- |W60 Trnava 2 |W60 |Hard |Justina Mikulskyte |Semifinals |Alicia Barnett / Olivia Nicholls |4–6, 1–6 |- |W60 Chiasso |W60 |Clay |Barbora Palicova |First Round |Beatrice Gumulya / Anna Sisková |3–6, 6–4, 11–13 |- |W25 Zaragoza |W25 |Hard |Beatrice Gumulya |Quarterfinals |Alana Parnaby / Victoria Rodríguez |6–4, 3–6, 6–10 |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Hard |Marina Bassols Ribera |Quarterfinals |Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča |5–7, 6–1, 9–11 |- |W60 Barcelona |W60 |Hard |Emilie Lindh Gallagher |First Round |Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča |6–4, 3–6, 3–10 |- |W25 Roehampton 2 |W25 |Hard |Destanee Aiava |Quarterfinals |Talia Gibson / Petra Hule |1–6, 5–7 |- |W25 Aldershot |W25 |Hard |Urszula Radwanska |Semifinals |Erina Hayashi / Saki Imamura |4–6, 4–6 |- |W100 Tokyo 2 |W100 |Hard |Natsumi Kawaguchi |Semifinals |Alicia Barnett / Olivia Nicholls |0–6, 7–5, 6–10 |- |W60 Glasgow 2 |W60 |Hard |Barbora Palicova |Quarterfinals |Freya Christie / Olivia Gadecki |— |- |W60 Nantes |W60 |Hard |Jessy Rompies |First Round |Ekaterina Maklakova / Ekaterina Reyngold |6–1, 3–6, 6–10 |- |W40 Petange |W40 |Hard |Zeynep Sonmez |Semifinals |Danielle Collins / Isabelle Haverlag |2–6, 4–7 |} ''' 2024 ''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Partner !Round !Opponents !Score |- |W50 Pune |W50 |Hard |Darja Semeņistaja |Champion |Naiktha Bains / Fanny Stollár |7–6(8), 6–3 |- |W75 Croissy-Beaubourg |W75 |Hard |Estelle Cascino |Champion |Maia Lumsden / Jessika Ponchet |7–5, 7–6(4) |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Hard |Estelle Cascino |Champion |Lia Karatancheva / Diāna Marcinkēviča |6–3, 2–6, 10–4 |- |W75 Porto 3 |W75 |Hard |Alicia Barnett |Quarterfinals |Anna-Lena Friedsam / Aliccia Barnett |3–6, 4–6 |- |W75 Trnava |W75 |Hard |Zeynep Sönmez |Semifinals |Lulu Sun / Moyuka Uchijima |2–6, 2–6 |- |W100 Dubai |W100 |Hard |Valentini Grammatikopoulou |Quarterfinals |Isabelle Haverlag / Erika Pridankina |7–5, 4–6, 3–10 |} === WTA and WTA 125 tournaments === ==== 2021 ==== {| class="wikitable" !Tournament !Court !Category !Opponent !Round !Score |- |Miami Open |Hard |WTA 1000 |Viktória Hrunčáková |Qualifying 1 |6–4, 4–6, 2–6 |- |Romanian Open (Cluj-Napoca) |Clay |WTA 250 |Mayar Sherif |Second Round |2–6, 2–6 |} ==== 2022 ==== {| class="wikitable" !Tournament !Category !Court !Round !Opponent !Score |- |Miami Open |WTA 1000 |Hard |First Round |Madison Brengle |2–6, 1–6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Clay |Qualifying 1 |Anna Bondár |0–6, 0–6 |} ==== 2023 ==== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Tournament !Tier !Surface !Round !Opponent !Score |- |Australian Open |Grand Slam |Hard |Qualifying 1 |Misaki Doi |6–4, 1–6, 3–6 |- |Thailand Open (Hua Hin) |WTA 250 |Hard |First Round |Tatjana Maria (6) |2–6, 2–6 |- |Miami Open |WTA 1000 |Hard |First Round |Irina-Camelia Begu |2–6, 5–7 |- |Mutua Madrid Open |WTA 1000 |Clay |First Round |Tatjana Maria |1–6, 1–6 |- |Japan Open (Osaka) |WTA 250 |Hard |First Round |Himari Sakatsume (Q) |0–6, 3–6 |- |Guangzhou Open |WTA 250 |Hard |First Round |Tatjana Maria (3) |3–6, 0–6 |- |Jasmin Open (Monastir) |WTA 250 |Hard |First Round |Elise Mertens (2) |5–7, 0–6 |} '''Doubles''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Round !Partner !Opponent !Score |- |Jasmin Open (Monastir) |WTA 250 |Hard |First Round |Oana Gavrila |Cristina Bucșa / Bibiane Schoofs |3–6, 4–6 |} ==== 2024 ==== '''Singles''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Tournament !Level !Surface !Round !Opponent !Score |- |Australian Open |Grand Slam |Hard |Qualifying 1 |Rebecca Peterson (18) |2–6, 5–7 |- |French Open |Grand Slam |Clay |Qualifying 3 |Julia Riera (2) |6–4, 6–7, 4–6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Grass |Qualifying 3 |Lulu Sun (23) |6–7, 5–7 |- |US Open |Grand Slam |Hard |Qualifying 3 |Elena-Gabriela Ruse (20) |6–3, 1–6, 4–6 |- |Miami Open |WTA 1000 |Hard |Qualifying 2 |Emiliana Arango |6–2, 5–7, 1–6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Clay |First Round |Sorana Cîrstea (27) |3–6, 7–6, 4–6 |- |Wuhan Open |WTA 1000 |Hard |First Round |Kateřina Siniaková |3–6, 1–6 |- |Abu Dhabi Open |WTA 500 |Hard |First Round |Magda Linette |6–7, 1–6 |- |Guadalajara Open |WTA 500 |Hard |First Round |Marie Bouzková (6) |2–6, 2–6 |- |Ningbo Open |WTA 500 |Hard |Qualifying 1 |Priscilla Hon |4–6, 3–6 |- |Jiangxi Open |WTA 250 |Hard |First Round |Marie Bouzková (1) |5–7, 6–7 |- |Guangzhou Open |WTA 250 |Hard |First Round |Bernarda Pera |0–6, 3–6 |- |Nottingham Open |WTA 250 |Grass |Qualifying 2 |Ena Shibahara |7–6, 0–6, 2–6 |- |Canberra International |WTA 125 |Hard |Qualifying 1 |Céline Naef (5) |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |WTA 125 |Hard |Second Round |Tatjana Maria (4) |5–7, 2–6 |- |Polish Open (Warsaw) |WTA 125 |Hard |First Round |Isabella Shinikova |2–6, 4–6 |- |Veneto Open (Gaiba) |WTA 125 |Grass |Quarterfinals |Sara Errani (4) |0–6, 6–7 |- |Makarska Open |WTA 125 |Clay |First Round |Maria Timofeeva (Q) |6–1, 3–6, 2–6 |} '''Doubles''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" !Tournament !Level !Surface !Partner !Round !Opponent !Score |- |Canberra International |WTA 125 |Hard |Laura Pigossi |Semifinals |Kaylah McP / Astra Sharma |6–7(1), 3–6 |- |Oeiras Ladies Open |WTA 125 |Clay |Taylah Preston |First Round |Valeria Lepchenko / Anna Falei |4–6, 4–6 |- |Polish Open |WTA 125 |Hard |Daniela Semenistaja |Quarterfinals |Weronika Falkowska / Martyna Kubka |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |WTA 125 |Hard |Kimberly Birrell |Quarterfinals |Katarzyna Piter / Fanny Stollar |4–6, 4–6 |- |Ningbo Open |WTA 500 |Hard |En Shuo Liang |Quarterfinals |Giuliana Olmos / Alexandra Panova |1–6, 2–6 |} ==== 2025 ==== '''Singles''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Round !Opponent !Score |- |Australian Open |Grand Slam |Hard |Qualifying 1 |Jana Fett (133) |5–7, 2–6 |- |Singapore Open |WTA 250 |Hard |Qualifying 2 |Simona Waltert (179) |3–6, 2–6 |- |Miami Open |WTA 1000 |Hard |Semifinals |Jessica Pegula (4) |6–7, 7–5, 3–6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Clay |Second Round |Iga Świątek (2) |6–4, 4–6, 2–6 |- |Italian Open |WTA 1000 |Clay |First Round |Marta Kostyuk (27) |0–6, 1–6 |- |French Open |Grand Slam |Clay |First Round |Emiliana Arango (85) |0–6, 6–2, 3–6 |- |Birmingham Open |WTA 125 |Grass |First Round |Linda Fruhvirtová |5-7, 7-6(5), 1-6 |- |Nottingham Open |WTA 250 |Grass |First Round |Magda Linette (31) |4–6, 3–6 |- |Eastbourne Open |WTA 250 |Grass |Finals (RunnerUp) |Maya Joint |4–6, 6–1, 6–7 (10–12) |- |Wimbledon |Grand Slam |Grass |First Round |Barbora Krejčíková (16) |6–3, 2–6, 1–6 |- |National Bank Open (Montreal) |WTA 1000 |Hard |First Round |Markéta Vondroušová (63) |6–3, 1–6, 2–6 |- |US Open |Grand Slam |Hard |Second Round |Cristina Bucșa (95) |4–6, 3–6 |- |São Paulo Open |WTA 250 |Hard |Quarterfinals |Janice Tjen (130) |4–6, 1–6 |- |China Open (Wuhan) |WTA 1000 |Hard |Qualifying 1 |Moyuka Uchijima (91) |4–6, 6–3, 2–6 |- |Japan Women's Open (Osaka) |WTA 250 |Hard |First Round |Tereza Valentová (78) |1–6, 2–6 |- |Guangzhou Open |WTA 250 |Hard |First Round |Claire Liu (305) |6–2, 4–6, 4–6 |- |Hong Kong Tennis Open |WTA 250 |Hard |Second Round |Victoria Mboko (21) |6–3, 3–6, 4–6 |- |Canberra International |WTA 125 |Hard |Semifinals |Shuai Wei (134) |5–7, 2–6 |- |Mumbai Open |WTA 125 |Hard |Second Round |Mai Hontama (166) |6–7, 2–6 |- |Oeiras Ladies Open |WTA 125 |Clay |Second Round |Panna Udvardy (137) |6–7, 4–6 |- |Birmingham Open |WTA 125 |Grass |First Round |Linda Fruhvirtová (152) |5–7, 7–6, 1–6 |- |Ilkley Open |WTA 125 |Grass |Quarterfinals |Rebecca Marino (107) |6–1, 0–6, 6–7 |- |Guadalajara 125 Open |WTA 125 |Hard |Champion |Panna Udvardy (134) |1–6, 7–5, 6–3 |- |Jingshan Tennis Open |WTA 125 |Hard |Semifinals |Lulu Sun (146) |6–3, 4–6, 2–6 |- |Suzhou Open |WTA 125 |Hard |Quarterfinals |Viktorija Golubic (70) |6–2, 2–6, 6–7 |} '''Withdrawals''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Tournament !Tier !Surface !Reason |- |Cincinnati Open |WTA 1000 |Hard |Shoulder injury |- |Monterrey Open |WTA 500 |Hard |Shoulder injury |} '''Doubles''' {| class="wikitable" style="text-align:center" !Tournament !Tier !Surface !Partner !Round !Opponents !Score |- |Guangzhou Open |WTA 250 |Hard |Nadiia Kichenok |Semifinals |Katarzyna Piter / Janice Tjen |7–6(4), 3–6, 5–10 |- |Italian Open |WTA 1000 |Clay |Coco Gauff |Quarterfinals |Jasmine Paolini / Sara Errani |5–7, 6–3, 7–10 |- |French Open |Grand Slam |Clay |Renata Zarazúa |Second Round |Olga Danilović / Anastasia Potapova |1–6, 3–6 |- |Hong Kong Open |WTA 250 |Hard |Chan Hao‑ching |First Round |Kamilla Rakhimova / Aliaksandra Sasnovich |6–3, 1–6, 7–10 |- |Wimbledon |Grand Slam |Grass |Eva Lys |First Round |Ingrid Gamarra Martins / Quinn Gleason |4–6, 2–6 |- |Birmingham Open |WTA 125 |Grass |Rebeka Masarova |First Round |Storm Hunter / Ellen Perez |4–6, 4–6 |- |Mumbai Open |WTA 125 |Hard |Tsao Chia‑yi |First Round |Amina Anshba / Elena Pridankina |4–6, 4–6 |- |Oeiras Ladies Open |WTA 125 |Clay |Katie Volynets |First Round |Carmen Corley / Olivia Gadecki |3–6, 4–6 |} ==== 2026 ==== '''Singles''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Tournament !Level !Court !Round !Opponent !Score |- |Auckland Open |WTA 250 |Hard |Semifinals |Wang Xinyu |7–5, 5–7, 6–4 |- |Australian Open |Grand Slam |Hard |First Round |Alycia Parks |6–0, 3–6, 2–6 |- |Philippines Womens Open |WTA 125 |Hard |Quarterfinals |Camila Osorio |4-6, 4-6 |- |Abu Dhabi Open |WTA 500 |Hard |Quarterfinals |Ekaterina Alexandrova |3-6, 3-6 |- |Qatar Open |WTA 1000 |Hard |First Round |Tereza Valentová |6-7 (6), 1-6 |- |Dubai Tennis Championships |WTA 1000 |Hard |Quarterfinals |Coco Gauff |0-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |WTA 1000 |Hard |Fourth Round |Linda Nosková |2-6, 0-6 |- |Miami Open |WTA 1000 |Hard |Fourth Round |Karolína Muchová |0-6,2-6 |- |Linz Open |WTA 500 |Clay |Second Round |Jelena Ostapenko |4-6, 5-7 |- |Stuttgart Open |WTA 500 |Clay |First Round |Leylah Fernandez |1-6, 4-6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Clay |Second Round |Elise Mertens |2-6, 1-6 |- |Italian Open |WTA 1000 |Clay |Third Round |Elena Rybakina |4-6, 3-6 |- |Strasbourg International |WTA 500 |Clay |First Round |Oleksandra Oliynykova |6-3, 5-7, 3-6 |- |French Open |Grand Slam |Clay |First Round |Iva Jovic |4-6, 2-6 |- |Birmingham Open |WTA 125 |Grass |Champion |Nikola Bartůňková |5-7, 6-3, 7-5 |- |Queen's Club Championships |WTA 500 |Grass |Second Round |Iva Jovic |2-6, 2-6 |- |Berlin Open |WTA 500 |Grass |Semifinals |Linda Nosková |2-6, 4-6 |- |Bad Homburg |WTA 500 |Grass |First Round |Elise Mertens |3-6, 3-6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Grass |Fourth Round |Jasmine Paolini |4-6, 6-4, 3-6 |- |Washington DC Open |WTA 500 |Hard |Finals |Jessica Pegula | |- |Canadian Open (Toronto) |WTA 1000 |Hard | | | |- |Cincinnati Open |WTA 1000 |Hard | | | |- |US Open |Grand Slam |Hard | | | |} '''Doubles''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Tournament !Level !Court !Partner !Round !Opponents !Score |- |Auckland Open |WTA 250 |Hard |Iva Jovic |Semifinals |Xu Yifan / Yang Zhaoxuan |5–7, 3–6 |- |Australian Open |Grand Slam |Hard |Ingrid Martins |First Round |Shuko Aoyama / Magda Linette |6–7(3), 6–2, 3–6 |- |Abu Dhabi Open |WTA 500 |Hard |Janice Tjen |Semifinals |Tereza Mihalíková / Olivia Nicholls |4-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |WTA 1000 |Hard |Iva Jovic |First Round |Hailey Baptiste / Jelena Ostapenko |2-6, 2-6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Clay |Zeynep Sönmez |Second Round |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 5-7 |- |Italian Open |WTA 1000 |Clay |Hailey Baptiste |First Round |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |2-6, 1-6 |- |Birmingham Open |WTA 125 |Grass |Nikola Bartůňková |First Round |Harriet Dart / Maia Lumsden |4-6, 6-2, 9-11 |- |Bad Homburg |WTA 500 |Grass |Venus Williams |Quarterfinals |Tereza Mihalikova / Olivia Nicholles |3-6, 2-6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Grass |Nikola Bartůňková |First Round |Sofia Kenin / Jelena Ostapenko |6-3, 3-6,1-6 |- | | | | | | | |- | | | | | | | |} == Eala vs Top 20 Opponents == ===Completed Matches=== {| class="wikitable" ! Date !! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent (Rank) !! Result !! Eala Rank !! Opponent Rank !! Score !! DR !! Ace% !! DF% !! 1stIn !! 1st% !! 2nd% !! BP Save |- | 2025-03 || Miami || WTA 1000 || Hard || Quarterfinal || Iga Świątek (2) || Win || 140 || 2 || 6-2 7-5 || 1.27 || 1.5% || 4.5% || 66.7% || 52.3% || 50.0% || 44.4% |- | 2025-03 || Miami || WTA 1000 || Hard || Semifinal || Jessica Pegula (4) || Loss || 140 || 4 || 6-7(3) 7-5 3-6 || 0.87 || 2.0% || 3.9% || 72.5% || 62.2% || 42.9% || 28.6% |- | 2025-04 || Madrid || WTA 1000 || Clay || Second Round || Iga Świątek (2) || Loss || 72 || 2 || 6-4 4-6 2-6 || 0.77 || 3.0% || 5.0% || 69.0% || 50.7% || 41.9% || 56.3% |- | 2025-06 || Wimbledon || Grand Slam || Grass || First Round || Barbora Krejčíková (17) || Loss || 56 || 17 || 6-3 2-6 1-6 || 0.82 || 1.1% || 1.1% || 54.3% || 50.0% || 50.0% || 62.5% |- | 2025-08 || US Open || Grand Slam || Hard || First Round || Clara Tauson (14) || Win || 75 || 14 || 6-3 2-6 7-6(11) || 0.97 || 0.0% || 5.3% || 68.1% || 59.4% || 43.3% || 44.4% |- | 2026-02 || Dubai || WTA 1000 || Hard || Quarterfinal || Coco Gauff (3) || Loss || 47 || 3 || 0-6 2-6 || 0.61 || 0.0% || 2.5% || 57.5% || 30.4% || 41.2% || 33.3% |- | 2026-05 || Rome || WTA 1000 || Clay || Third Round || Elena Rybakina (2) || Loss || 42 || 2 || 4-6 3-6 || 0.80 || 1.3% || 6.6% || 67.1% || 56.9% || 44.0% || 42.9% |- | 2026-06 || Berlin || WTA 500 || Grass || Round of 16 || Elena Rybakina (2) || Win || 35 || 2 || 7-5 6-4 || 1.19 || 6.0% || 4.5% || 68.7% || 71.7% || 57.1% || 50.0% |- | 2026-06 || Berlin || WTA 500 || Grass || Quarterfinal || Elina Svitolina (6) || Win || 35 || 6 || 6-3 6-4 || 1.16 || 5.3% || 3.5% || 50.9% || 79.3% || 32.1% || 50.0% |- | 2026-06 || Wimbledon || Grand Slam || Grass || Third Round || Iga Świątek (3) || Win || 32 || 3 || 7-6(9) 6-2 || 1.16 || 4.0% || 0.0% || 62.4% || 57.1% || 55.3% || 72.7% |- | 2026-06 || Wimbledon || Grand Slam || Grass || Fourth Round || Jasmine Paolini (13) || Loss || 32 || 13 || 4-6 6-4 3-6 || 0.89 || 2.3% || 3.4% || 54.5% || 66.7% || 47.5% || 55.6% |- | 2026-07 || Washington DC || WTA 500 || Hard || Quarterfinal || Elina Svitolina (10) || Win || 28 || 10 || 6-3 6-4 || 1.12 || 1.9% || 3.7% || 63.0% || 70.6% || 25.0% || 66.7% |- |2026-8 |Washington DC |WTA 500 |Hard |Semifinal |Naomi Osaka |Win |28 |13 |6-4 6-2 |1.79 | | | | | | |} ===Matches by Retirement=== {| class="wikitable sortable" ! Date !! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent (Rank) !! Result !! Eala Rank !! Opponent Rank !! Score |- | 2025-06 || Eastbourne || WTA 500 || Grass || Round of 16 || Jelena Ostapenko (3) || Win (RET) || 74 || 3 || 0-6 6-2 3-2 RET |- | 2026-03 || Indian Wells || WTA 1000 || Hard || Third Round || Coco Gauff (4) || Win (RET) || 32 || 4 || 6-2 2-0 RET |} === Summary === Eala played 16 matches against Top 20 opponents. Of these, 14 were completed matches, where she recorded 7 wins and 7 losses, and 2 were decided by retirements, both of which she won. Her overall record including retirements stands at 9 wins and 7 losses.<ref name="EalaTop20Record">[https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=ACareerqqITop_20qqv1 Tennis Abstract: Eala vs. Top 20 players]</ref> Her victories included wins over Iga Świątek twice (ranked No. 2 and No. 3), Clara Tauson (No. 14), Elena Rybakina (No. 2), Elina Svitolina twice (No. 6 and No. 10) and Naomi Osaka (No. 13). She also gained wins by retirement against Jelena Ostapenko (No. 3) at Eastbourne and Coco Gauff (No. 4) at Indian Wells.<ref name="EalaTop20Record" /> Her losses came against Jessica Pegula (No. 4), Świątek (No. 2), Barbora Krejčíková (No. 17), Gauff (No. 3), Rybakina (No. 2), and Jasmine Paolini (No. 13).<ref name="EalaTop20Record" /> By surface, Eala collected 6 wins on grass and 3 wins on hard courts, while her defeats were spread across clay (3 losses), grass (2 losses), and hard courts (2 losses).<ref name="EalaTop20Record" /> In her completed matches, her first serve percentage was consistently above 60% in wins but dropped below 55% in losses. Her dominance ratio (DR) showed the same trend: above 1.15 in victories and below 0.90 in defeats.<ref name="EalaTop20Record" /> == WTA Year-End Rankings == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ End of Season Rankings |- ! Year !! Singles !! Doubles |- | 2021 || 529 || 780 |- | 2022 || 219 || 594 |- | 2023 || 205 || 436 |- | 2024 || 158 || 239 |- | 2025 || 50 || 161 |} * As of January 5, 2026<ref>{{Cite web |title=Alexandra Eala Player Stats (WTA Official) |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/ |access-date=May 22, 2026 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> == References == <references /> === External Links=== [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Alex Eala Official WTA Page] [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Alex Eala Official ITF Women's World Tennis Page] [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alex Eala's Tennis Abstract page] [https://en.wikipedia.org/wiki/Alexandra_Eala?wprov=sfla1 Alex Eala on English Wikipedia (English)] [https://tl.wikipedia.org/wiki/Alexandra_Eala?wprov=sfla1 Alex Eala on Wikipedia (Tagalog)] [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala on Fandom (English)] [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches2 Alex Eala Historical Matches] [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaSimple Alex Eala Short Fandom Page (English)] [https://www.instagram.com/alex.eala/ Alex Eala's Instagram] kegq5parhe2skki23r26yxfipcbgnx0 2218533 2218531 2026-08-02T00:02:08Z Tabilay 153890 /* Completed Matches */ 2218533 wikitext text/x-wiki == Eala's Match Notes == Go back to [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala Fandom page] or [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaSimple Alex Eala Simple Fandom Page] or [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches2 Eala Finished matches] === Juniors === {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+Singles !Tournament !2019 !2020 !2021 !2022 |- |Australian Open |R2 |R3 |A |A |- |French Open |A |SF |A |A |- |Wimbledon |A |A |R2 |A |- |US Open |A |A |A |W |} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" |+Doubles !Tournament !2019 !2020 !2021 !2022 |- |Australian Open |A |W |A |A |- |French Open |A |A |W |A |- |Wimbledon |A |A |R2 |A |- |US Open |A |A |SF |– |} === ITF Women's World Tour === ==== ITF Titles ==== {| class="wikitable" !Year !Tournament !Category !Event !Partner |- |2021 |W15 Manacor |ITF |Singles |– |- |2022 |W25 Chiang Rai |ITF |Singles |– |- |2023 |W25 Yecla |ITF |Singles |– |- |2023 |W25 Roehampton |ITF |Singles |– |- |2024 |W100 Vitoria-Gasteiz |ITF |Singles |– |- |2024 |W50 Pune |ITF |Doubles |Darja Semeņistaja |- |2024 |W75 Croissy-Beaubourg |ITF |Doubles |Estelle Cascino |- |2024 |W100 Vitoria-Gasteiz |ITF |Doubles |Estelle Cascino |} ===== ITF Singles ===== ''' 2020 ''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Round !Opponent !Score |- |Las Palmas de Gran Canaria 2 |W15 |Clay |First Round |Anna Zarycka |2–6, 4–6 |- |Las Palmas de Gran Canaria |W25 |Clay |Second Round |Lara Salden |0–6, 6–2, 2–6 |- |Melilla |W15 |Clay |First Round |Anastasia Charaeva |3–6, 3–6 |- |Monastir 9 |W15 |Hard |Second Round |Nina Stadler |6–4, 6–7, 5–7 |} ''' 2021 ''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Round !Opponent !Score |- |W15 Manacor |W15 |Hard |Champion |Yvonne Cavalle-Reimers |5–7, 6–1, 6–2 |- |W15 Manacor 2 |W15 |Hard |Quarterfinals |Ylena In-Albon |0–6, 3–6 |- |W15 Manacor 3 |W15 |Hard |Quarterfinals |Oksana Selekhmeteva |2–6, 3–6 |- |W25 Grenoble |W25 |Hard |Quarterfinals |Maja Chwalińska |0–6, 4–6 |- |W25 Manacor 4 |W25 |Hard |Second Round |Jana Fett |6–4, 3–6, 5–7 |- |W15 Manacor 5 |W15 |Hard |First Round |Simona Waltert |4–6, 6–2, 5–7 |- |W60 Bellinzona |W60 |Clay |Second Round |Simona Waltert |5–7, 6–3, 2–6 |- |W25 Platja d’Aro |W25 |Clay |Second Round |Irene Burillo Escorihuela |2–6, 4–6 |- |W25 Madrid 2 |W25 |Hard |First Round |Andrea Lázaro García |6–2, 4–6, 4–6 |- |W25 Milovice |W25 |Hard |First Round |Daria Astakhova |2–6, 2–6 |} ''' 2022 ''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Round !Opponent !Score |- |W25 Chiang Rai |W25 |Hard |Champion |Luksika Kumkhum |6–4, 6–2 |- |W25 Chiang Rai 2 |W25 |Hard |Quarterfinals |Erika Sema |3–6, 6–2, 3–6 |- |W25 Madrid 1 |W25 |Hard |Quarterfinals |Anna-Lena Robbe |6–7(3), 3–6 |- |W60 Madrid 2 |W60 |Hard |Final |Marina Bassols Ribera |4–6, 5–7 |- |W60 Vitoria-Gasteiz |W60 |Hard |Semifinals |Jessika Ponchet |4–6, 4–6 |- |W25 El Espinar |W25 |Hard |Semifinals |Eva Guerrero Alvarez |2–6, 6–3, 2–6 |- |W100 Grodzisk Mazowiecki |W100 |Hard |First Round |Katharina Hobgarski |4–6, 3–6 |- |W60 Templeton |W60 |Hard |Second Round |Katarzyna Kawa |6–2, 4–6, 0–6 |- |W80 Rancho Santa Fe |W80 |Hard |Quarterfinals |Marcela Zacarías |2–6, 5–7 |- |W60 Hamburg |W60 |Hard |Second Round |Ysaline Bonaventure |4–6, 0–6 |- |W80 Poitiers |W80 |Hard |Semifinals |Ysaline Bonaventure |1–6, 6–3, 3–6 |- |W100 Shrewsbury |W100 |Hard |Qualifying 2 |Maia Lumsden |1–6, 5–7 |} ''' 2023 ''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Round !Opponent !Score |- |W25 Yecla |W25 |Hard |Champion |Valentina Ryser |6–3, 7–5 |- |W25 Roehampton |W25 |Hard |Champion |Arina Rodionova |6–2, 6–3 |- |W25 Aldershot |W25 |Hard |Final |Destanee Aiava |6–3, 4–6, 1–6 |- |W40 Petange |W40 |Hard |Final |Océane Dodin |1–6, 5–7 |} ''' 2024 ''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Round !Opponent !Score |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Hard |Champion |Victoria Jiménez Kasintseva |6–4, 6–4 |- |W100 Dubai |W100 |Hard |Semifinals |Polina Kudermetova |6–4, 2–6, 2–6 |- |W100 Takasaki |W100 |Hard |Quarterfinals |Mananchaya Sawangkaew |6–4, 1–6, 2–6 |- |W100 Cary |W100 |Hard |Quarterfinals |Renata Zarazúa |6–3, 4–6, 3–6 |- |W100 Landisville |W100 |Hard |Quarterfinals |Olivia Gadecki |1–6, 6–0, 3–6 |- |W75 Porto |W75 |Hard |Quarterfinals |Anna Bondar |4–6, 7–6, 1–6 |- |W75 Trnava 1 |W75 |Hard |Quarterfinals |Anastasia Gureva |2–6, 6–3, 6–7 |- |W75 Trnava 2 |W75 |Hard |First Round |Tereza Martincová |6–3, 4–6, 6–7 |- |W75 Croissy-Beaubourg |W75 |Hard |Second Round |Mona Barthel |6–4, 4–6, 1–6 |- |W75 Zagreb |W75 |Clay |First Round |Tena Lukas |5–7, 6–3, 4–6 |- |W60 Bellinzona |W60 |Clay |First Round |Selena Janicijevic |3–6, 1–6 |- |W50 Indore |W50 |Hard |Semifinals |Polina Kudermetova |4–6, 7–6, 2–6 |- |W50 Pune |W50 |Hard |Quarterfinals |Darja Semenistaja |6–7, 0–6 |} ===== ITF Doubles ===== ''' 2021 ''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Partner !Round !Opponents !Score |- |W25 Madrid |W25 |Hard |Victoria Jiménez Kasintseva |Quarterfinals |Olivia Tjandramulia / Ashley Lahey |5–7, 6–4, 6–10 |- |W25 Platja d’Aro |W25 |Clay |Oksana Selekhmeteva |Final |Justina Mikulskytė / Oana Simion |3–6, 5–7 |} ''' 2022 ''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Partner !Round !Opponents !Score |- |W25 Manacor |W25 |Hard |Elsa Jacquemot |Quarterfinals |Olga Parres Azcoitia / Aurora Zantedeschi |6–2, 4–6, 3–10 |- |W25 Macon |W25 |Hard |Jéssica Bouzas Maneiro |Quarterfinals |Audrey Albie / Aubane Droguet |4–6, 2–6 |- |W25 Chiang Rai 1 |W25 |Hard |Indy De Vroome |First Round |Patcharin Cheapchandej / Punnin Kovapitukted |6–4, 5–7, 6–10 |- |W25 Chiang Rai 2 |W25 |Hard |Kyōka Okamura |Quarterfinals |Pimrada Jattavapornvanit / Gozal Ainitdinova |6–4, 7–6(4), 2–6 |- |W25 Madrid 1 |W25 |Hard |Jéssica Bouzas Maneiro |Quarterfinals |Olga Helmi / Adithya Karunaratne |0–6, 4–6 |- |W60 Madrid 2 |W60 |Hard |Liang En-shuo |Quarterfinals |Tímea Babos / Valeria Savinykh |2–6, 4–6 |- |W25 Palma del Río |W25 |Clay |Marina Bassols Ribera |Semifinals |Valeria Savinykh / Fanny Stollár |2–6, 0–6 |- |W25 Corroios-Seixal |W25 |Hard |Lizette Cabrera |Quarterfinals |Justina Mikulskytė / Hong Yi Cody Wong |5–7, 4–6 |- |W60 Templeton |W60 |Hard |Annaëlle Robbe |Second Round |Madison Brengle |6–3, 6–7, 6–10 |- |W80 Poitiers |W80 |Hard |Petra Marcinko |Quarterfinals |Miriam Skoch / Markéta Vondroušová |5–7, 2–6 |} ''' 2023 ''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Partner !Round !Opponents !Score |- |W60 Trnava 2 |W60 |Hard |Justina Mikulskyte |Semifinals |Alicia Barnett / Olivia Nicholls |4–6, 1–6 |- |W60 Chiasso |W60 |Clay |Barbora Palicova |First Round |Beatrice Gumulya / Anna Sisková |3–6, 6–4, 11–13 |- |W25 Zaragoza |W25 |Hard |Beatrice Gumulya |Quarterfinals |Alana Parnaby / Victoria Rodríguez |6–4, 3–6, 6–10 |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Hard |Marina Bassols Ribera |Quarterfinals |Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča |5–7, 6–1, 9–11 |- |W60 Barcelona |W60 |Hard |Emilie Lindh Gallagher |First Round |Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča |6–4, 3–6, 3–10 |- |W25 Roehampton 2 |W25 |Hard |Destanee Aiava |Quarterfinals |Talia Gibson / Petra Hule |1–6, 5–7 |- |W25 Aldershot |W25 |Hard |Urszula Radwanska |Semifinals |Erina Hayashi / Saki Imamura |4–6, 4–6 |- |W100 Tokyo 2 |W100 |Hard |Natsumi Kawaguchi |Semifinals |Alicia Barnett / Olivia Nicholls |0–6, 7–5, 6–10 |- |W60 Glasgow 2 |W60 |Hard |Barbora Palicova |Quarterfinals |Freya Christie / Olivia Gadecki |— |- |W60 Nantes |W60 |Hard |Jessy Rompies |First Round |Ekaterina Maklakova / Ekaterina Reyngold |6–1, 3–6, 6–10 |- |W40 Petange |W40 |Hard |Zeynep Sonmez |Semifinals |Danielle Collins / Isabelle Haverlag |2–6, 4–7 |} ''' 2024 ''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Partner !Round !Opponents !Score |- |W50 Pune |W50 |Hard |Darja Semeņistaja |Champion |Naiktha Bains / Fanny Stollár |7–6(8), 6–3 |- |W75 Croissy-Beaubourg |W75 |Hard |Estelle Cascino |Champion |Maia Lumsden / Jessika Ponchet |7–5, 7–6(4) |- |W100 Vitoria-Gasteiz |W100 |Hard |Estelle Cascino |Champion |Lia Karatancheva / Diāna Marcinkēviča |6–3, 2–6, 10–4 |- |W75 Porto 3 |W75 |Hard |Alicia Barnett |Quarterfinals |Anna-Lena Friedsam / Aliccia Barnett |3–6, 4–6 |- |W75 Trnava |W75 |Hard |Zeynep Sönmez |Semifinals |Lulu Sun / Moyuka Uchijima |2–6, 2–6 |- |W100 Dubai |W100 |Hard |Valentini Grammatikopoulou |Quarterfinals |Isabelle Haverlag / Erika Pridankina |7–5, 4–6, 3–10 |} === WTA and WTA 125 tournaments === ==== 2021 ==== {| class="wikitable" !Tournament !Court !Category !Opponent !Round !Score |- |Miami Open |Hard |WTA 1000 |Viktória Hrunčáková |Qualifying 1 |6–4, 4–6, 2–6 |- |Romanian Open (Cluj-Napoca) |Clay |WTA 250 |Mayar Sherif |Second Round |2–6, 2–6 |} ==== 2022 ==== {| class="wikitable" !Tournament !Category !Court !Round !Opponent !Score |- |Miami Open |WTA 1000 |Hard |First Round |Madison Brengle |2–6, 1–6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Clay |Qualifying 1 |Anna Bondár |0–6, 0–6 |} ==== 2023 ==== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Tournament !Tier !Surface !Round !Opponent !Score |- |Australian Open |Grand Slam |Hard |Qualifying 1 |Misaki Doi |6–4, 1–6, 3–6 |- |Thailand Open (Hua Hin) |WTA 250 |Hard |First Round |Tatjana Maria (6) |2–6, 2–6 |- |Miami Open |WTA 1000 |Hard |First Round |Irina-Camelia Begu |2–6, 5–7 |- |Mutua Madrid Open |WTA 1000 |Clay |First Round |Tatjana Maria |1–6, 1–6 |- |Japan Open (Osaka) |WTA 250 |Hard |First Round |Himari Sakatsume (Q) |0–6, 3–6 |- |Guangzhou Open |WTA 250 |Hard |First Round |Tatjana Maria (3) |3–6, 0–6 |- |Jasmin Open (Monastir) |WTA 250 |Hard |First Round |Elise Mertens (2) |5–7, 0–6 |} '''Doubles''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Round !Partner !Opponent !Score |- |Jasmin Open (Monastir) |WTA 250 |Hard |First Round |Oana Gavrila |Cristina Bucșa / Bibiane Schoofs |3–6, 4–6 |} ==== 2024 ==== '''Singles''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Tournament !Level !Surface !Round !Opponent !Score |- |Australian Open |Grand Slam |Hard |Qualifying 1 |Rebecca Peterson (18) |2–6, 5–7 |- |French Open |Grand Slam |Clay |Qualifying 3 |Julia Riera (2) |6–4, 6–7, 4–6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Grass |Qualifying 3 |Lulu Sun (23) |6–7, 5–7 |- |US Open |Grand Slam |Hard |Qualifying 3 |Elena-Gabriela Ruse (20) |6–3, 1–6, 4–6 |- |Miami Open |WTA 1000 |Hard |Qualifying 2 |Emiliana Arango |6–2, 5–7, 1–6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Clay |First Round |Sorana Cîrstea (27) |3–6, 7–6, 4–6 |- |Wuhan Open |WTA 1000 |Hard |First Round |Kateřina Siniaková |3–6, 1–6 |- |Abu Dhabi Open |WTA 500 |Hard |First Round |Magda Linette |6–7, 1–6 |- |Guadalajara Open |WTA 500 |Hard |First Round |Marie Bouzková (6) |2–6, 2–6 |- |Ningbo Open |WTA 500 |Hard |Qualifying 1 |Priscilla Hon |4–6, 3–6 |- |Jiangxi Open |WTA 250 |Hard |First Round |Marie Bouzková (1) |5–7, 6–7 |- |Guangzhou Open |WTA 250 |Hard |First Round |Bernarda Pera |0–6, 3–6 |- |Nottingham Open |WTA 250 |Grass |Qualifying 2 |Ena Shibahara |7–6, 0–6, 2–6 |- |Canberra International |WTA 125 |Hard |Qualifying 1 |Céline Naef (5) |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |WTA 125 |Hard |Second Round |Tatjana Maria (4) |5–7, 2–6 |- |Polish Open (Warsaw) |WTA 125 |Hard |First Round |Isabella Shinikova |2–6, 4–6 |- |Veneto Open (Gaiba) |WTA 125 |Grass |Quarterfinals |Sara Errani (4) |0–6, 6–7 |- |Makarska Open |WTA 125 |Clay |First Round |Maria Timofeeva (Q) |6–1, 3–6, 2–6 |} '''Doubles''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%;" !Tournament !Level !Surface !Partner !Round !Opponent !Score |- |Canberra International |WTA 125 |Hard |Laura Pigossi |Semifinals |Kaylah McP / Astra Sharma |6–7(1), 3–6 |- |Oeiras Ladies Open |WTA 125 |Clay |Taylah Preston |First Round |Valeria Lepchenko / Anna Falei |4–6, 4–6 |- |Polish Open |WTA 125 |Hard |Daniela Semenistaja |Quarterfinals |Weronika Falkowska / Martyna Kubka |4–6, 5–7 |- |Guadalajara 125 Open |WTA 125 |Hard |Kimberly Birrell |Quarterfinals |Katarzyna Piter / Fanny Stollar |4–6, 4–6 |- |Ningbo Open |WTA 500 |Hard |En Shuo Liang |Quarterfinals |Giuliana Olmos / Alexandra Panova |1–6, 2–6 |} ==== 2025 ==== '''Singles''' {| class="wikitable" !Tournament !Tier !Surface !Round !Opponent !Score |- |Australian Open |Grand Slam |Hard |Qualifying 1 |Jana Fett (133) |5–7, 2–6 |- |Singapore Open |WTA 250 |Hard |Qualifying 2 |Simona Waltert (179) |3–6, 2–6 |- |Miami Open |WTA 1000 |Hard |Semifinals |Jessica Pegula (4) |6–7, 7–5, 3–6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Clay |Second Round |Iga Świątek (2) |6–4, 4–6, 2–6 |- |Italian Open |WTA 1000 |Clay |First Round |Marta Kostyuk (27) |0–6, 1–6 |- |French Open |Grand Slam |Clay |First Round |Emiliana Arango (85) |0–6, 6–2, 3–6 |- |Birmingham Open |WTA 125 |Grass |First Round |Linda Fruhvirtová |5-7, 7-6(5), 1-6 |- |Nottingham Open |WTA 250 |Grass |First Round |Magda Linette (31) |4–6, 3–6 |- |Eastbourne Open |WTA 250 |Grass |Finals (RunnerUp) |Maya Joint |4–6, 6–1, 6–7 (10–12) |- |Wimbledon |Grand Slam |Grass |First Round |Barbora Krejčíková (16) |6–3, 2–6, 1–6 |- |National Bank Open (Montreal) |WTA 1000 |Hard |First Round |Markéta Vondroušová (63) |6–3, 1–6, 2–6 |- |US Open |Grand Slam |Hard |Second Round |Cristina Bucșa (95) |4–6, 3–6 |- |São Paulo Open |WTA 250 |Hard |Quarterfinals |Janice Tjen (130) |4–6, 1–6 |- |China Open (Wuhan) |WTA 1000 |Hard |Qualifying 1 |Moyuka Uchijima (91) |4–6, 6–3, 2–6 |- |Japan Women's Open (Osaka) |WTA 250 |Hard |First Round |Tereza Valentová (78) |1–6, 2–6 |- |Guangzhou Open |WTA 250 |Hard |First Round |Claire Liu (305) |6–2, 4–6, 4–6 |- |Hong Kong Tennis Open |WTA 250 |Hard |Second Round |Victoria Mboko (21) |6–3, 3–6, 4–6 |- |Canberra International |WTA 125 |Hard |Semifinals |Shuai Wei (134) |5–7, 2–6 |- |Mumbai Open |WTA 125 |Hard |Second Round |Mai Hontama (166) |6–7, 2–6 |- |Oeiras Ladies Open |WTA 125 |Clay |Second Round |Panna Udvardy (137) |6–7, 4–6 |- |Birmingham Open |WTA 125 |Grass |First Round |Linda Fruhvirtová (152) |5–7, 7–6, 1–6 |- |Ilkley Open |WTA 125 |Grass |Quarterfinals |Rebecca Marino (107) |6–1, 0–6, 6–7 |- |Guadalajara 125 Open |WTA 125 |Hard |Champion |Panna Udvardy (134) |1–6, 7–5, 6–3 |- |Jingshan Tennis Open |WTA 125 |Hard |Semifinals |Lulu Sun (146) |6–3, 4–6, 2–6 |- |Suzhou Open |WTA 125 |Hard |Quarterfinals |Viktorija Golubic (70) |6–2, 2–6, 6–7 |} '''Withdrawals''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Tournament !Tier !Surface !Reason |- |Cincinnati Open |WTA 1000 |Hard |Shoulder injury |- |Monterrey Open |WTA 500 |Hard |Shoulder injury |} '''Doubles''' {| class="wikitable" style="text-align:center" !Tournament !Tier !Surface !Partner !Round !Opponents !Score |- |Guangzhou Open |WTA 250 |Hard |Nadiia Kichenok |Semifinals |Katarzyna Piter / Janice Tjen |7–6(4), 3–6, 5–10 |- |Italian Open |WTA 1000 |Clay |Coco Gauff |Quarterfinals |Jasmine Paolini / Sara Errani |5–7, 6–3, 7–10 |- |French Open |Grand Slam |Clay |Renata Zarazúa |Second Round |Olga Danilović / Anastasia Potapova |1–6, 3–6 |- |Hong Kong Open |WTA 250 |Hard |Chan Hao‑ching |First Round |Kamilla Rakhimova / Aliaksandra Sasnovich |6–3, 1–6, 7–10 |- |Wimbledon |Grand Slam |Grass |Eva Lys |First Round |Ingrid Gamarra Martins / Quinn Gleason |4–6, 2–6 |- |Birmingham Open |WTA 125 |Grass |Rebeka Masarova |First Round |Storm Hunter / Ellen Perez |4–6, 4–6 |- |Mumbai Open |WTA 125 |Hard |Tsao Chia‑yi |First Round |Amina Anshba / Elena Pridankina |4–6, 4–6 |- |Oeiras Ladies Open |WTA 125 |Clay |Katie Volynets |First Round |Carmen Corley / Olivia Gadecki |3–6, 4–6 |} ==== 2026 ==== '''Singles''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Tournament !Level !Court !Round !Opponent !Score |- |Auckland Open |WTA 250 |Hard |Semifinals |Wang Xinyu |7–5, 5–7, 6–4 |- |Australian Open |Grand Slam |Hard |First Round |Alycia Parks |6–0, 3–6, 2–6 |- |Philippines Womens Open |WTA 125 |Hard |Quarterfinals |Camila Osorio |4-6, 4-6 |- |Abu Dhabi Open |WTA 500 |Hard |Quarterfinals |Ekaterina Alexandrova |3-6, 3-6 |- |Qatar Open |WTA 1000 |Hard |First Round |Tereza Valentová |6-7 (6), 1-6 |- |Dubai Tennis Championships |WTA 1000 |Hard |Quarterfinals |Coco Gauff |0-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |WTA 1000 |Hard |Fourth Round |Linda Nosková |2-6, 0-6 |- |Miami Open |WTA 1000 |Hard |Fourth Round |Karolína Muchová |0-6,2-6 |- |Linz Open |WTA 500 |Clay |Second Round |Jelena Ostapenko |4-6, 5-7 |- |Stuttgart Open |WTA 500 |Clay |First Round |Leylah Fernandez |1-6, 4-6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Clay |Second Round |Elise Mertens |2-6, 1-6 |- |Italian Open |WTA 1000 |Clay |Third Round |Elena Rybakina |4-6, 3-6 |- |Strasbourg International |WTA 500 |Clay |First Round |Oleksandra Oliynykova |6-3, 5-7, 3-6 |- |French Open |Grand Slam |Clay |First Round |Iva Jovic |4-6, 2-6 |- |Birmingham Open |WTA 125 |Grass |Champion |Nikola Bartůňková |5-7, 6-3, 7-5 |- |Queen's Club Championships |WTA 500 |Grass |Second Round |Iva Jovic |2-6, 2-6 |- |Berlin Open |WTA 500 |Grass |Semifinals |Linda Nosková |2-6, 4-6 |- |Bad Homburg |WTA 500 |Grass |First Round |Elise Mertens |3-6, 3-6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Grass |Fourth Round |Jasmine Paolini |4-6, 6-4, 3-6 |- |Washington DC Open |WTA 500 |Hard |Finals |Jessica Pegula | |- |Canadian Open (Toronto) |WTA 1000 |Hard | | | |- |Cincinnati Open |WTA 1000 |Hard | | | |- |US Open |Grand Slam |Hard | | | |} '''Doubles''' {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%" !Tournament !Level !Court !Partner !Round !Opponents !Score |- |Auckland Open |WTA 250 |Hard |Iva Jovic |Semifinals |Xu Yifan / Yang Zhaoxuan |5–7, 3–6 |- |Australian Open |Grand Slam |Hard |Ingrid Martins |First Round |Shuko Aoyama / Magda Linette |6–7(3), 6–2, 3–6 |- |Abu Dhabi Open |WTA 500 |Hard |Janice Tjen |Semifinals |Tereza Mihalíková / Olivia Nicholls |4-6, 2-6 |- |Indian Wells Open |WTA 1000 |Hard |Iva Jovic |First Round |Hailey Baptiste / Jelena Ostapenko |2-6, 2-6 |- |Madrid Open |WTA 1000 |Clay |Zeynep Sönmez |Second Round |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |1-6, 5-7 |- |Italian Open |WTA 1000 |Clay |Hailey Baptiste |First Round |Taylor Townsend / Katerina Siniakova |2-6, 1-6 |- |Birmingham Open |WTA 125 |Grass |Nikola Bartůňková |First Round |Harriet Dart / Maia Lumsden |4-6, 6-2, 9-11 |- |Bad Homburg |WTA 500 |Grass |Venus Williams |Quarterfinals |Tereza Mihalikova / Olivia Nicholles |3-6, 2-6 |- |Wimbledon |Grand Slam |Grass |Nikola Bartůňková |First Round |Sofia Kenin / Jelena Ostapenko |6-3, 3-6,1-6 |- | | | | | | | |- | | | | | | | |} == Eala vs Top 20 Opponents == ===Completed Matches=== {| class="wikitable" ! Date !! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent (Rank) !! Result !! Eala Rank !! Opponent Rank !! Score !! DR !! Ace% !! DF% !! 1stIn !! 1st% !! 2nd% !! BP Save |- | 2025-03 || Miami || WTA 1000 || Hard || Quarterfinal || Iga Świątek (2) || Win || 140 || 2 || 6-2 7-5 || 1.27 || 1.5% || 4.5% || 66.7% || 52.3% || 50.0% || 44.4% |- | 2025-03 || Miami || WTA 1000 || Hard || Semifinal || Jessica Pegula (4) || Loss || 140 || 4 || 6-7(3) 7-5 3-6 || 0.87 || 2.0% || 3.9% || 72.5% || 62.2% || 42.9% || 28.6% |- | 2025-04 || Madrid || WTA 1000 || Clay || Second Round || Iga Świątek (2) || Loss || 72 || 2 || 6-4 4-6 2-6 || 0.77 || 3.0% || 5.0% || 69.0% || 50.7% || 41.9% || 56.3% |- | 2025-06 || Wimbledon || Grand Slam || Grass || First Round || Barbora Krejčíková (17) || Loss || 56 || 17 || 6-3 2-6 1-6 || 0.82 || 1.1% || 1.1% || 54.3% || 50.0% || 50.0% || 62.5% |- | 2025-08 || US Open || Grand Slam || Hard || First Round || Clara Tauson (14) || Win || 75 || 14 || 6-3 2-6 7-6(11) || 0.97 || 0.0% || 5.3% || 68.1% || 59.4% || 43.3% || 44.4% |- | 2026-02 || Dubai || WTA 1000 || Hard || Quarterfinal || Coco Gauff (3) || Loss || 47 || 3 || 0-6 2-6 || 0.61 || 0.0% || 2.5% || 57.5% || 30.4% || 41.2% || 33.3% |- | 2026-05 || Rome || WTA 1000 || Clay || Third Round || Elena Rybakina (2) || Loss || 42 || 2 || 4-6 3-6 || 0.80 || 1.3% || 6.6% || 67.1% || 56.9% || 44.0% || 42.9% |- | 2026-06 || Berlin || WTA 500 || Grass || Round of 16 || Elena Rybakina (2) || Win || 35 || 2 || 7-5 6-4 || 1.19 || 6.0% || 4.5% || 68.7% || 71.7% || 57.1% || 50.0% |- | 2026-06 || Berlin || WTA 500 || Grass || Quarterfinal || Elina Svitolina (6) || Win || 35 || 6 || 6-3 6-4 || 1.16 || 5.3% || 3.5% || 50.9% || 79.3% || 32.1% || 50.0% |- | 2026-06 || Wimbledon || Grand Slam || Grass || Third Round || Iga Świątek (3) || Win || 32 || 3 || 7-6(9) 6-2 || 1.16 || 4.0% || 0.0% || 62.4% || 57.1% || 55.3% || 72.7% |- | 2026-06 || Wimbledon || Grand Slam || Grass || Fourth Round || Jasmine Paolini (13) || Loss || 32 || 13 || 4-6 6-4 3-6 || 0.89 || 2.3% || 3.4% || 54.5% || 66.7% || 47.5% || 55.6% |- | 2026-07 || Washington DC || WTA 500 || Hard || Quarterfinal || Elina Svitolina (10) || Win || 28 || 10 || 6-3 6-4 || 1.12 || 1.9% || 3.7% || 63.0% || 70.6% || 25.0% || 66.7% |- |2026-07 |Washington DC |WTA 500 |Hard |Semifinal |Naomi Osaka |Win |28 |13 |6-4 6-2 |1.79 | | | | | | |} ===Matches by Retirement=== {| class="wikitable sortable" ! Date !! Tournament !! Tier !! Surface !! Round !! Opponent (Rank) !! Result !! Eala Rank !! Opponent Rank !! Score |- | 2025-06 || Eastbourne || WTA 500 || Grass || Round of 16 || Jelena Ostapenko (3) || Win (RET) || 74 || 3 || 0-6 6-2 3-2 RET |- | 2026-03 || Indian Wells || WTA 1000 || Hard || Third Round || Coco Gauff (4) || Win (RET) || 32 || 4 || 6-2 2-0 RET |} === Summary === Eala played 16 matches against Top 20 opponents. Of these, 14 were completed matches, where she recorded 7 wins and 7 losses, and 2 were decided by retirements, both of which she won. Her overall record including retirements stands at 9 wins and 7 losses.<ref name="EalaTop20Record">[https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=ACareerqqITop_20qqv1 Tennis Abstract: Eala vs. Top 20 players]</ref> Her victories included wins over Iga Świątek twice (ranked No. 2 and No. 3), Clara Tauson (No. 14), Elena Rybakina (No. 2), Elina Svitolina twice (No. 6 and No. 10) and Naomi Osaka (No. 13). She also gained wins by retirement against Jelena Ostapenko (No. 3) at Eastbourne and Coco Gauff (No. 4) at Indian Wells.<ref name="EalaTop20Record" /> Her losses came against Jessica Pegula (No. 4), Świątek (No. 2), Barbora Krejčíková (No. 17), Gauff (No. 3), Rybakina (No. 2), and Jasmine Paolini (No. 13).<ref name="EalaTop20Record" /> By surface, Eala collected 6 wins on grass and 3 wins on hard courts, while her defeats were spread across clay (3 losses), grass (2 losses), and hard courts (2 losses).<ref name="EalaTop20Record" /> In her completed matches, her first serve percentage was consistently above 60% in wins but dropped below 55% in losses. Her dominance ratio (DR) showed the same trend: above 1.15 in victories and below 0.90 in defeats.<ref name="EalaTop20Record" /> == WTA Year-End Rankings == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ End of Season Rankings |- ! Year !! Singles !! Doubles |- | 2021 || 529 || 780 |- | 2022 || 219 || 594 |- | 2023 || 205 || 436 |- | 2024 || 158 || 239 |- | 2025 || 50 || 161 |} * As of January 5, 2026<ref>{{Cite web |title=Alexandra Eala Player Stats (WTA Official) |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/ |access-date=May 22, 2026 |website=Women's Tennis Association |language=en}}</ref> == References == <references /> === External Links=== [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Alex Eala Official WTA Page] [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Alex Eala Official ITF Women's World Tennis Page] [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alex Eala's Tennis Abstract page] [https://en.wikipedia.org/wiki/Alexandra_Eala?wprov=sfla1 Alex Eala on English Wikipedia (English)] [https://tl.wikipedia.org/wiki/Alexandra_Eala?wprov=sfla1 Alex Eala on Wikipedia (Tagalog)] [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala on Fandom (English)] [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches2 Alex Eala Historical Matches] [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaSimple Alex Eala Short Fandom Page (English)] [https://www.instagram.com/alex.eala/ Alex Eala's Instagram] d7fq5ib8qbeygora4oja9r9z62gu2hb 2218571 2218533 2026-08-02T05:02:37Z Tabilay 153890 Pinapalitan ang pahina ng 'At Washington DC, she defeated Qinwen Zheng, Leylah Fernandez, Elina Svitolina, and Naomi Osaka before meeting Jessica Pegula in the finals.' 2218571 wikitext text/x-wiki At Washington DC, she defeated Qinwen Zheng, Leylah Fernandez, Elina Svitolina, and Naomi Osaka before meeting Jessica Pegula in the finals. awh6ig3u254xhckctct3lmhm8qfzmjc 2218577 2218571 2026-08-02T05:25:13Z Tabilay 153890 /* */ 2218577 wikitext text/x-wiki At [[:en:2026_Mubadala_DC_Open_–_Women's_singles|Washington DC]], she defeated [[:en:Qinwen_Zheng|Qinwen Zheng]], Fernandez, Svitolina, and [[:en:Naomi_Osaka|Naomi Osaka]] before meeting Pegula in the finals to win her maiden WTA tour title. 7z2cvplrasvhpomuol3ema8z78xudg7 2218578 2218577 2026-08-02T05:27:18Z Tabilay 153890 2218578 wikitext text/x-wiki At [[:en:2026_Mubadala_DC_Open_–_Women's_singles|Washington DC]], she defeated [[:en:Qinwen_Zheng|Qinwen Zheng]], Fernandez, Svitolina, and [[:en:Naomi_Osaka|Naomi Osaka]] before meeting Pegula in the finals to win her maiden WTA tour title. At [[2026 Mubadala DC Open – Women's singles|Washington DC Open]], she defeated [[Qinwen Zheng]], [[Leylah Fernandez]], [[Elina Svitolina]], and [[Naomi Osaka]] before meeting [[Jessica Pegula]] in the finals, where she captured her maiden WTA Tour title. ji1pu7p2tfoh9otqhgy9vrb3a3vqtjz 2218580 2218578 2026-08-02T05:29:14Z Tabilay 153890 /* */ 2218580 wikitext text/x-wiki At [[:en:2026_Mubadala_DC_Open_–_Women's_singles|Washington DC]], she defeated [[:en:Qinwen_Zheng|Qinwen Zheng]], Fernandez, Svitolina, and [[:en:Naomi_Osaka|Naomi Osaka]] before meeting Pegula in the finals to win her maiden WTA tour title. At [[en:2026 Mubadala DC Open – Women's singles|Washington DC Open]], she defeated [[en:Qinwen Zheng]], Fernandez, Svitolina, and [[en:Naomi Osaka]] before meeting Pegula in the finals to contend for her maiden WTA Tour title. qcbd71nn5ne8ufwr2fu3phtrqd0mvh8 2218583 2218580 2026-08-02T05:30:16Z Tabilay 153890 /* */ 2218583 wikitext text/x-wiki At [[:en:2026_Mubadala_DC_Open_–_Women's_singles|Washington DC]], she defeated [[:en:Qinwen_Zheng|Qinwen Zheng]], Fernandez, Svitolina, and [[:en:Naomi_Osaka|Naomi Osaka]] before meeting Pegula in the finals to win her maiden WTA tour title. At [[:en:2026_Mubadala_DC_Open_–_Women's_singles|Washington DC]], she defeated [[en:Qinwen Zheng]], Fernandez, Svitolina, and [[en:Naomi Osaka]] before meeting Pegula in the finals to contend for her maiden WTA Tour title. jnuts2sjs0s590uto0k3ze6ko5gepnh 2218584 2218583 2026-08-02T05:31:30Z Tabilay 153890 /* */ 2218584 wikitext text/x-wiki At [[:en:2026_Mubadala_DC_Open_–_Women's_singles|Washington DC]], she defeated [[:en:Qinwen_Zheng|Qinwen Zheng]], Fernandez, Svitolina, and [[:en:Naomi_Osaka|Naomi Osaka]] before meeting Pegula in the finals to contend for her maiden WTA Tour title. ejgf5hqwr8emwo11sk8c51newqm2fd6 2218585 2218584 2026-08-02T05:32:09Z Tabilay 153890 /* */ 2218585 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 2218592 2218585 2026-08-02T06:05:00Z Tabilay 153890 2218592 wikitext text/x-wiki '''Alexandra "Alex" Maniego Eala''' (born May 23, 2005) is a Filipino professional tennis player. She reached a career-high singles ranking of World No. 20 in August 2026. As a junior, she ranked as high as ITF World No. 2 and won the '''2022 US Open girls’ singles title''', the first junior Grand Slam singles victory for the Philippines.<ref>{{cite web|last=Dioquino|first=Delphin|date=September 11, 2022|title=History for PH as Alex Eala captures US Open girls' singles crown|url=https://www.rappler.com/sports/final-results-alex-eala-lucie-havlickova-us-open-september-10-2022/|url-status=|archive-url=|archive-date=|access-date=August 27, 2025|website=Rappler}}</ref> == Playing Style == Eala is a left-handed, aggressive baseline player. She controls rallies with a powerful forehand and steady two-handed backhand, using topspin to push opponents deep. Her return game, footwork, and endurance are strengths, especially on hard courts. Her serve is weak and needs work. She struggles on slow clay and versus defensive players. == Early life == Eala was born in Quezon City, Philippines. Her mother, Rizza Maniego-Eala, was a national swimmer and Globe Telecom CFO, while her brother Michael “Miko” Eala played college tennis at Penn State. She studied in Manila before moving to Spain to train at the Rafa Nadal Academy, graduating in 2023.<ref>{{Cite web|last=Acebuche|first=Yoniel|date=March 28, 2025|title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court|url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala?|access-date=January 12, 2026|website=Philstar Life}}</ref> == Juniors == At twelve, Eala won the Les Petits As title in France.<ref>{{cite web|date=January 28, 2018|title=Lilov & Eala win at Les Petits As|url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As/|url-status=|archive-url=|archive-date=|access-date=January 8, 2020|website=Tennis Europe}}</ref> Later she won junior doubles titles at the 2020 Australian Open with Priska Nugroho and the 2021 French Open with Oksana Selekhmeteva.<ref name="Rappler2021">{{cite web|last=Go|first=Beatrice|date=June 12, 2021|title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions|url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions/|url-status=|archive-url=|archive-date=|access-date=August 27, 2025|website=Rappler}}</ref> She made history with the 2022 US Open girls’ singles crown, the Philippines’ first junior Grand Slam singles win.<ref name="Rappler2022">{{cite web|last=Dioquino|first=Delphin|date=September 11, 2022|title=History for PH as Alex Eala captures US Open girls' singles crown|url=https://www.rappler.com/sports/final-results-alex-eala-lucie-havlickova-us-open-september-10-2022/|url-status=|archive-url=|archive-date=|access-date=August 27, 2025|website=Rappler}}</ref> == Professional career == In 2020 Eala began competing on the professional circuit. She reached the second round at Monastir, Castellón, and Las Palmas de Gran Canaria. She also played in Melilla and another Las Palmas event, exiting in the first round. Other appearances that season were limited to early rounds in Spain and Tunisia.<ref name="WTA-profile2">{{Cite web|title=WTA: Alexandra Eala|url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala|access-date=25 March 2026|website=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> In 2021 she won her first professional singles title at Manacor, defeating Yvonne Cavalle‑Reimers in the final. She reached the quarterfinals in Grenoble, losing to Maja Chwalińska, and in Manacor, where she was defeated by Ylena In‑Albon and Oksana Selekhmeteva. At the Winners Open in Cluj‑Napoca she earned her first WTA main‑draw victory before falling to Mayar Sherif in the second round. She also competed in Platja d’Aro, Madrid, Milovice, and Miami qualifying, where she exited in the early rounds.<ref name="WTA-profile2" /> In 2022 she won the title in Chiang Rai, defeating Luksika Kumkhum. She reached the final of the Madrid W60, losing to Marina Bassols Ribera. She made semifinal runs in Vitoria‑Gasteiz, losing to Jessika Ponchet, and El Espinar, losing to Eva Guerrero Alvarez. She also reached quarterfinals in Madrid and Rancho Santa Fe, losing to Anna‑Lena Robbe and Marcela Zacarías. Other tournaments included Grenoble, Joue‑les‑Tours, Templeton, Hamburg, Macon, Palma del Río, Corroios‑Seixal, and Shrewsbury qualifying, where she exited in the early rounds. In 2023 she won titles in Yecla, defeating Valentina Ryser, and Roehampton, defeating Arina Rodionova. She was runner‑up in Aldershot, losing to Destanee Aiava, and in Petange, losing to Océane Dodin. She reached semifinals in Vitoria‑Gasteiz, losing to Jessika Ponchet, and in Nantes, losing to Gabriela Knutson. She also reached quarterfinals in Madrid, Palma del Río, and Barcelona. Other results included Grand Slam qualifying appearances at the Australian Open, Roland Garros, and the US Open, and early‑round exits in Trnava, Zaragoza, Chiasso, Bellinzona, Corroios‑Seixal, Japan Open, Guangzhou Open, Jasmin Open, Glasgow, and main draws in Miami and Madrid.<ref name="WTA-profile2" /> In 2024 she won the W100 Vitoria‑Gasteiz title, defeating Victoria Jiménez Kasintseva. She reached semifinals in Indore and Dubai, both times losing to Polina Kudermetova. She advanced to quarterfinals in Pune, Porto, Trnava, Landisville, Cary, and Takasaki. Other tournaments included Madrid, Wuhan, Croissy‑Beaubourg, Bellinzona, Oeiras, Polish Open, Guangzhou Open, Jiangxi Open, Canberra International, and Ningbo qualifying, where she exited in the early rounds.<ref name="WTA-profile2" /> In 2025 she won the WTA 125 Guadalajara Open, defeating Panna Udvardy. She reached the final at the Eastbourne Open, losing to Maya Joint. She advanced to the semifinals of the Miami Open, losing to Jessica Pegula. She also reached quarterfinals in Ilkley, losing to Rebecca Marino, and São Paulo, losing to Janice Tjen. Other results included early‑round exits in Mumbai, Trnava, Oeiras, Jingshan, Suzhou, Singapore, Birmingham, Nottingham, Wimbledon, Japan Open, Guangzhou Open, Hong Kong Open, Italian Open, Roland Garros, and the National Bank Open.<ref name="WTA-profile2" /> In 2026 she won both the WTA 500 Washington DC Open, defeating Jessica Pegula; and the WTA 125 Lexus Birmingham Open, defeating Nikola Bartůňková. She reached semifinals at the ASB Classic in Auckland, losing to Wang Xinyu, and at the Berlin Open, losing to Linda Nosková. She advanced to quarterfinals in Abu Dhabi, losing to Ekaterina Alexandrova, Dubai, losing to Coco Gauff, and the Philippine Women’s Open, losing to Camila Osorio. She also advanced to the fourth round at Indian Wells, Miami, and Wimbledon, facing Linda Nosková, Karolína Muchová, and Jasmine Paolini respectively. Other tournaments that season included Qatar, Madrid, Linz, Stuttgart, Strasbourg, Bad Homburg, the Australian Open, and Roland Garros, where she exited in the early rounds.<ref name="WTA-profile2" /> == Eala's Match Notes == [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches Eala's tournament history] [[AlexEalaMatches2|Alex Eala's Historical Matches]] == Endorsements == Eala signed her first endorsement with Globe Telecom at age eight, later partnering with Babolat, Nike, and Bank of the Philippine Islands.<ref>{{Cite web|date=July 21, 2025|title=Alex Eala Opens Up About Life, Wins, & What Keeps Her Going|url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet|access-date=January 12, 2026|website=www.globe.com.ph|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Babolat Tennis Pro Players and Ambassadors|url=https://www.babolat.com/gb/babolat-tennis-pro-players-and-ambassadors.html|url-status=|archive-url=|archive-date=|access-date=August 27, 2025|website=Babolat}}</ref><ref>{{cite web|last=Caniza|first=Annika|date=March 6, 2023|title=Look: Nike Customizes Alex Eala Kicks to Commemorate US Open Victory|url=https://thegame-onemega.com/lifestyle/look-nike-customizes-alex-eala-kicks-to-commemorate-us-open-victory/|url-status=|archive-url=|archive-date=December 13, 2024|access-date=April 23, 2025|website=The Game|publisher=One Mega}}</ref> == Accolades == Eala has been recognized by the Philippine Sportswriters Association as an eight-time honoree (2019–2026) at the PSA Annual Awards, including the 2026 Athlete of the Year. In 2021, ''Tatler Asia'' included her in its list of Asia's most influential people. In April 2025, she received the Premios Tanglaw trophy from the Philippine embassy in Madrid for contributions to Philippines–Spain relations. In 2026, she was named to ''Forbes 30 Under 30'' Asia in Entertainment and Sports for elevating Philippine tennis internationally. == Notes == == References == {{reflist}} === External Links=== [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaSimple Alex Eala Simple Fandom Page] [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Alex Eala Official WTA Page] [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Alex Eala Official ITF Women's World Tennis Page] [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alex Eala's Tennis Abstract page] [https://en.wikipedia.org/wiki/Alexandra_Eala?wprov=sfla1 Alex Eala on English Wikipedia (English)] [https://tl.wikipedia.org/wiki/Alexandra_Eala?wprov=sfla1 Alex Eala on Wikipedia (Tagalog)] [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala on Fandom (English)] [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches Alex Eala Matches on Fandom (English)] [https://www.instagram.com/alex.eala/ Alex Eala's Instagram] <references /> sxikvaxomfq3lnnlm87kzrrm25x2ppi 2218593 2218592 2026-08-02T06:06:13Z Tabilay 153890 /* Professional career */ 2218593 wikitext text/x-wiki '''Alexandra "Alex" Maniego Eala''' (born May 23, 2005) is a Filipino professional tennis player. She reached a career-high singles ranking of World No. 20 in August 2026. As a junior, she ranked as high as ITF World No. 2 and won the '''2022 US Open girls’ singles title''', the first junior Grand Slam singles victory for the Philippines.<ref>{{cite web|last=Dioquino|first=Delphin|date=September 11, 2022|title=History for PH as Alex Eala captures US Open girls' singles crown|url=https://www.rappler.com/sports/final-results-alex-eala-lucie-havlickova-us-open-september-10-2022/|url-status=|archive-url=|archive-date=|access-date=August 27, 2025|website=Rappler}}</ref> == Playing Style == Eala is a left-handed, aggressive baseline player. She controls rallies with a powerful forehand and steady two-handed backhand, using topspin to push opponents deep. Her return game, footwork, and endurance are strengths, especially on hard courts. Her serve is weak and needs work. She struggles on slow clay and versus defensive players. == Early life == Eala was born in Quezon City, Philippines. Her mother, Rizza Maniego-Eala, was a national swimmer and Globe Telecom CFO, while her brother Michael “Miko” Eala played college tennis at Penn State. She studied in Manila before moving to Spain to train at the Rafa Nadal Academy, graduating in 2023.<ref>{{Cite web|last=Acebuche|first=Yoniel|date=March 28, 2025|title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court|url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala?|access-date=January 12, 2026|website=Philstar Life}}</ref> == Juniors == At twelve, Eala won the Les Petits As title in France.<ref>{{cite web|date=January 28, 2018|title=Lilov & Eala win at Les Petits As|url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As/|url-status=|archive-url=|archive-date=|access-date=January 8, 2020|website=Tennis Europe}}</ref> Later she won junior doubles titles at the 2020 Australian Open with Priska Nugroho and the 2021 French Open with Oksana Selekhmeteva.<ref name="Rappler2021">{{cite web|last=Go|first=Beatrice|date=June 12, 2021|title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions|url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions/|url-status=|archive-url=|archive-date=|access-date=August 27, 2025|website=Rappler}}</ref> She made history with the 2022 US Open girls’ singles crown, the Philippines’ first junior Grand Slam singles win.<ref name="Rappler2022">{{cite web|last=Dioquino|first=Delphin|date=September 11, 2022|title=History for PH as Alex Eala captures US Open girls' singles crown|url=https://www.rappler.com/sports/final-results-alex-eala-lucie-havlickova-us-open-september-10-2022/|url-status=|archive-url=|archive-date=|access-date=August 27, 2025|website=Rappler}}</ref> == Professional career == In 2020, Eala began competing on the professional circuit. She reached the second round at Monastir, Castellón, and Las Palmas de Gran Canaria, while also appearing in Melilla and another Las Palmas event, where she exited in the first round. Other tournaments that season included early-round appearances in Spain and Tunisia.<ref name="WTA-profile2">{{Cite web|title=WTA: Alexandra Eala|url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala|access-date=25 March 2026|website=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> In 2021, she won her first professional singles title at Manacor, defeating Yvonne Cavalle‑Reimers in the final. She reached quarterfinals in Grenoble, losing to Maja Chwalińska, and in Manacor, where she was defeated by Ylena In‑Albon and Oksana Selekhmeteva. At the Winners Open in Cluj‑Napoca, she earned her first WTA main‑draw victory before falling to Mayar Sherif in the second round. She also competed in Platja d’Aro, Madrid, Milovice, and Miami qualifying, exiting in the early rounds.<ref name="WTA-profile2" /> In 2022, she claimed the title in Chiang Rai, defeating Luksika Kumkhum. She reached the final of the Madrid W60, losing to Marina Bassols Ribera, and made semifinal runs in Vitoria‑Gasteiz and El Espinar, losing to Jessika Ponchet and Eva Guerrero Alvarez. She also reached quarterfinals in Madrid and Rancho Santa Fe, losing to Anna‑Lena Robbe and Marcela Zacarías. Other tournaments included Grenoble, Joue‑les‑Tours, Templeton, Hamburg, Macon, Palma del Río, Corroios‑Seixal, and Shrewsbury qualifying.<ref name="WTA-profile2" /> In 2023, she won titles in Yecla, defeating Valentina Ryser, and Roehampton, defeating Arina Rodionova. She was runner‑up in Aldershot, losing to Destanee Aiava, and in Petange, losing to Océane Dodin. She reached semifinals in Vitoria‑Gasteiz and Nantes, and quarterfinals in Madrid, Palma del Río, and Barcelona. Other results included Grand Slam qualifying appearances at the Australian Open, Roland Garros, and the US Open, along with early‑round exits in Trnava, Zaragoza, Chiasso, Bellinzona, Corroios‑Seixal, Japan Open, Guangzhou Open, Jasmin Open, Glasgow, and main draws in Miami and Madrid.<ref name="WTA-profile2" /> In 2024, she captured the W100 Vitoria‑Gasteiz title, defeating Victoria Jiménez Kasintseva. She reached semifinals in Indore and Dubai, both times losing to Polina Kudermetova, and advanced to quarterfinals in Pune, Porto, Trnava, Landisville, Cary, and Takasaki. Other tournaments included Madrid, Wuhan, Croissy‑Beaubourg, Bellinzona, Oeiras, Polish Open, Guangzhou Open, Jiangxi Open, Canberra International, and Ningbo qualifying.<ref name="WTA-profile2" /> In 2025, she won the WTA 125 Guadalajara Open, defeating Panna Udvardy. She reached the final at the Eastbourne Open, losing to Maya Joint, and advanced to the semifinals of the Miami Open, where she lost to Jessica Pegula. She also reached quarterfinals in Ilkley and São Paulo. Other results included early‑round exits in Mumbai, Trnava, Oeiras, Jingshan, Suzhou, Singapore, Birmingham, Nottingham, Wimbledon, Japan Open, Guangzhou Open, Hong Kong Open, Italian Open, Roland Garros, and the National Bank Open.<ref name="WTA-profile2" /> In 2026, she won both the WTA 500 Washington DC Open, defeating Jessica Pegula, and the WTA 125 Lexus Birmingham Open, defeating Nikola Bartůňková. She reached semifinals at the ASB Classic in Auckland and the Berlin Open, and advanced to quarterfinals in Abu Dhabi, Dubai, and the Philippine Women’s Open. She also reached the fourth round at Indian Wells, Miami, and Wimbledon. Other tournaments that season included Qatar, Madrid, Linz, Stuttgart, Strasbourg, Bad Homburg, the Australian Open, and Roland Garros.<ref name="WTA-profile2" /> == Eala's Match Notes == [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches Eala's tournament history] [[AlexEalaMatches2|Alex Eala's Historical Matches]] == Endorsements == Eala signed her first endorsement with Globe Telecom at age eight, later partnering with Babolat, Nike, and Bank of the Philippine Islands.<ref>{{Cite web|date=July 21, 2025|title=Alex Eala Opens Up About Life, Wins, & What Keeps Her Going|url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet|access-date=January 12, 2026|website=www.globe.com.ph|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Babolat Tennis Pro Players and Ambassadors|url=https://www.babolat.com/gb/babolat-tennis-pro-players-and-ambassadors.html|url-status=|archive-url=|archive-date=|access-date=August 27, 2025|website=Babolat}}</ref><ref>{{cite web|last=Caniza|first=Annika|date=March 6, 2023|title=Look: Nike Customizes Alex Eala Kicks to Commemorate US Open Victory|url=https://thegame-onemega.com/lifestyle/look-nike-customizes-alex-eala-kicks-to-commemorate-us-open-victory/|url-status=|archive-url=|archive-date=December 13, 2024|access-date=April 23, 2025|website=The Game|publisher=One Mega}}</ref> == Accolades == Eala has been recognized by the Philippine Sportswriters Association as an eight-time honoree (2019–2026) at the PSA Annual Awards, including the 2026 Athlete of the Year. In 2021, ''Tatler Asia'' included her in its list of Asia's most influential people. In April 2025, she received the Premios Tanglaw trophy from the Philippine embassy in Madrid for contributions to Philippines–Spain relations. In 2026, she was named to ''Forbes 30 Under 30'' Asia in Entertainment and Sports for elevating Philippine tennis internationally. == Notes == == References == {{reflist}} === External Links=== [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaSimple Alex Eala Simple Fandom Page] [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Alex Eala Official WTA Page] [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Alex Eala Official ITF Women's World Tennis Page] [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alex Eala's Tennis Abstract page] [https://en.wikipedia.org/wiki/Alexandra_Eala?wprov=sfla1 Alex Eala on English Wikipedia (English)] [https://tl.wikipedia.org/wiki/Alexandra_Eala?wprov=sfla1 Alex Eala on Wikipedia (Tagalog)] [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala on Fandom (English)] [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches Alex Eala Matches on Fandom (English)] [https://www.instagram.com/alex.eala/ Alex Eala's Instagram] <references /> mf08coswcg9c7jjkjskfkuq2urzmecn 2218595 2218593 2026-08-02T06:08:23Z Tabilay 153890 Tinatanggal ang lahat ng nilalaman mula sa pahina 2218595 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 338911 2218567 2218290 2026-08-02T04:41:01Z LknFenix 125962 + link sa [[Pax Silica]] 2218567 wikitext text/x-wiki {{Infobox event|name=Ikalimang Talumpati sa Kalagayan ng Bansa<br/><small>ni Pangulong Bongbong Marcos</small>|image=State of the Nation Address 2026 PH logo.png|image_size=|image_alt=|Image_Caption=|time=4:05 [[Pamantayang Oras ng Pilipinas|PST]]|duration=1 oras at 25 minuto<ref name="transcript">{{Cite web |date=2026-07-27 |title=Fifth State of the Nation Address (SONA) of His Excellency Ferdinand R. Marcos Jr., President of the Philippines to the Congress of the Philippines|trans-title=Ikalimang Talumpati sa Kalagayan ng Bansa (SONA) ng Kanyang Kamahalan Ferdinand R. Marcos Jr., Pangulo ng Pilipinas sa Kongreso ng Pilipinas|url=https://pco.gov.ph/presidential-speech/fifth-state-of-the-nation-address-sona-of-his-excellency-ferdinand-r-marcos-jr-president-of-the-philippines-to-the-congress-of-the-philippines/ |access-date=2026-07-27 |website=[[Presidential Communications Office]]|language=en-US}}</ref>|date={{start date|2026|07|27}}|venue=Session Hall, [[Hugnayan ng Batasang Pambansa]]|Location=[[Lungsod Quezon]], Pilipinas|filmed_by=|coordinates={{coord|14|41|36|N|121|5|40|E|region:PH_type:event|display=inline,title}}|participants=[[Bongbong Marcos]]<br>[[Sherwin Gatchalian]]<br>Bojie Dy|footage=|website=[https://sona2026.hrep.online/ sona2026.hrep.online]|notes=}} Ang '''Talumpati sa Kalagayan ng Bansa, 2026''' ay ang ikalimang [[Talumpati sa Kalagayan ng Bansa]] (SONA) ni [[Bongbong Marcos]], ang ika-17 [[pangulo ng Pilipinas]], noong Hulyo 27, 2026, sa [[Hugnayan ng Batasang Pambansa]]. Ang magkasanib na sesyon ay pinangunahan nina [[Pangulo ng Senado ng Pilipinas|Pangulo ng Senado]] na si [[Sherwin Gatchalian]] at [[Tagapagsalita ng Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|Tagapagsalita ng Kapulungan]] na si Bojie Dy. == Sanligan == Itinatakda sa Artikulo VII, Seksyon 23 ng Konstitusyon ng 1987 na ang [[Pangulo ng Pilipinas]] ay dapat magbigay ng taunang talumpati sa [[Kongreso ng Pilipinas|Kongreso]] sa pagbubukas ng regular na sesyon nito, na idinaraos tuwing ikaapat na Lunes ng Hulyo.<ref>{{Cite web |last=Viado |first=Maria Viktoria M. |date=2023-06-26 |title=FilipiKnows: Things Filipinos should know about the SONA |url=https://mirror.pia.gov.ph/features/2023/06/26/filipiknows-things-filipinos-should-know-about-the-sona |access-date=2026-06-18 |website=[[Philippine Information Agency]]|language=en|trans-title=FilipiKnows: Mga Dapat Malaman ng mga Pilipino Tungkol sa SONA}}</ref> Ang [[Talumpati sa Kalagayan ng Bansa, 2025|ikaapat na SONA]] ni Pangulong [[Bongbong Marcos]] noong 2025 ay nakakuha ng malawak na pansin dahil sa kanyang pahayag na "mahiya naman kayo", na tumutukoy sa mga mambabatas at negosyanteng sangkot sa kalauna'y nakilala bilang [[Eskandalo sa mga proyektong kontra-baha sa Pilipinas|eskandalo ng mga proyektong pangkontrol sa baha]]. Ilang kontratista, opisyal ng pamahalaan, at kasalukuyan at dating mga mambabatas ang mula noon ay kinasuhan at ipiniit.{{Efn|Maiuugnay sa maraming sanggunian: <ref>{{Cite web |last=Cruz |first=James Patrick |date=2025-12-30 |title=Tracker: Contractors and government officials jailed over flood control corruption |trans-title=Pagsubaybay: Mga kontratista at opisyal ng gobyerno, ikinulong dahil sa korapsyon sa mga proyektong pangkontrol sa baha |url=https://www.rappler.com/newsbreak/flood-control-corruption-jail-tracker-officials-contractors/ |access-date=2026-06-18 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Pulta |first=Benjamin |date=2025-12-19 |title=Discaya arrested; Alcantara surrenders P71M in restitution |trans-title=Arestado si Discaya; Isinuko ni Alcantara ang P71M bilang restitusyon |lang=en |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1265568 |access-date=2026-06-18 |website=[[Philippine News Agency]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Abarca |first=Charie |last2=Sigales |first2=Jason |date=2026-01-19 |title=Bong Revilla surrenders amid arrest warrant over flood control mess |trans-title=Sumuko si Bong Revilla sa kabila ng mandamyento ng pag-aresto kaugnay ng eskandalo ng mga proyektong pangkontrol sa baha |url=https://newsinfo.inquirer.net/2170389/bong-revilla-surrenders-amid-warrant-over-flood-control-mess |access-date=2026-06-18 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-06-01 |title=Philippine senator Estrada detained in graft case |trans-title=Senador ng Pilipinas na si Estrada, nakulong dahil sa kasong katiwalian |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippine-senator-estrada-surrenders-over-graft-case-2026-06-01/ |access-date=2026-06-18 |website=[[Reuters]] |lang=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Laqui |first=Ian |date=2026-06-08 |title=Curlee Discaya arrested at Senate over flood control case |trans-title=Curlee Discaya, inaresto sa Senado kaugnay ng kasong may kinalaman sa mga proyektong pangkontrol sa baha |url=https://www.philstar.com/headlines/2026/06/08/2533699/curlee-discaya-arrested-senate-over-flood-control-case |access-date=2026-06-18 |website=Philstar.com|publisher=[[The Philippine Star]]}}</ref>}} Noong Pebrero 2026, nagpahayag ang Kapulungan ng mga Kinatawan ng hangaring maisama ang panukalang-batas laban sa dinastiyang politikal sa mga prayoridad na panukalang-batas sa talumpati ng Pangulo.<ref>{{Cite web |last=Tolentino |first=Ariel Jerald |date=2026-02-19 |title=Number 1 priority: House wants anti-political dynasty law to be part of Marcos SONA |url=https://politiko.com.ph/2026/02/19/number-1-priority-house-wants-anti-political-dynasty-law-to-be-part-of-marcos-sona/daily-feed/ |access-date=2026-06-18 |website=[[Politiko (website)|Politiko]] |language=en-US|trans-title=Numero unong prayoridad: Nais ng Kamara na maging bahagi ng SONA ni Marcos ang batas laban sa dinastiyang politikal}}</ref> Ang panukala ay naipasa ng Kamara sa ikatlong pagbasa noong Hunyo 3, 2026, sa huling sesyon nito bago ang ''sine die'' na pagpapaliban ng sesyon.<ref>{{Cite web |date=2026-06-03 |title=Dy-led House passes anti-political dynasty bill on final reading in landmark democratic reform |url=https://www.congress.gov.ph/media/press-releases/view/?content=9813&title=Dy-led+House+passes+anti-political+dynasty+bill+on+final+reading+in+landmark+democratic+reform |access-date=2026-06-18 |website=[[House of Representatives of the Philippines]] |publisher=House Press and Public Affairs Bureau|language=en|trans-title=Inaprubahan ng Kamarang pinamumunuan ni Dy ang panukalang batas laban sa dinastiyang politikal sa huling pagbasa bilang makasaysayang repormang demokratiko}}</ref> Noong Mayo 11, 2026, sumailalim ang Senado sa isang yugto ng kaguluhang pampolitika na nagsimula sa pagkahalal kay [[Alan Peter Cayetano]] bilang [[Pangulo ng Senado ng Pilipinas|pangulo ng Senado]], sa muling paglitaw ni Senador [[Ronald dela Rosa]] at sa kasunod na insidente ng pamamaril sa bulwagan ng Senado, gayundin sa lumalaking alitan sa hanay ng mga senador.<ref>{{Cite web |last= |date=2026-05-15 |title=From coup to chaos: What happened inside the Senate |url=https://newsinfo.inquirer.net/2229382/from-coup-to-chaos-what-happened-inside-the-senate |access-date=2026-06-18 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en|trans-title=Mula kudeta tungo sa kaguluhan: Ano ang nangyari sa loob ng Senado}}</ref><ref>{{Cite web |last=Maralit |first=Kristina |last2=Sy Cua |first2=Aric John |date=2026-06-03 |title=Senate discord hurts economy, Palace says |url=https://www.manilatimes.net/2026/06/03/news/national/senate-discord-hurts-economy-palace-says/2357159 |access-date=2026-06-18 |website=[[The Manila Times]] |language=en|trans-title=Ang alitan sa Senado ay nakakaapekto sa ekonomiya, sabi ng Palasyo}}</ref> Nagtapos ang krisis sa pagpapatalsik kay Cayetano noong Hunyo 3 at sa pagganap ni [[Sherwin Gatchalian]] sa mga tungkulin bilang gumaganap na pangulo ng Senado sa kanyang kapasidad bilang bagong halal na pangulo pansamantala.<ref>{{Cite web |last=Cruz |first=James Patrick |date=2026-06-17 |title=Win Gatchalian is elected Senate president |url=https://www.rappler.com/philippines/win-gatchalian-elected-senate-president/ |access-date=2026-06-18 |website=[[Rappler]] |language=en-US|trans-title=Nahalal na pangulo ng Senado si Win Gatchalian}}</ref> Pormal na nahalal si Gatchalian bilang pangulo ng Senado noong Hunyo 17 at inaasahang mamuno sa panig ng Senado sa panahon ng SONA ni Marcos. Nauna nang sinabi ni Marcos noong Hunyo 4 na "hindi niya kukunsintihin" ang pagpapatuloy ng panloob na alitan sa Senado hanggang sa araw ng SONA.<ref>{{Cite web |last=Ombay |first=Giselle |date=2026-06-04 |title=Marcos won't tolerate if Senate rift drags on until SONA 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/nation/990225/senate-marcos-sona-philippines-un-bid/story/ |access-date=2026-06-18 |website=[[GMA News|GMA News Online]] |language=en|trans-title=Hindi kukunsintihin ni Marcos kung magtatagal ang alitan sa Senado hanggang SONA 2026}}</ref> == Talumpati == [[Talaksan:2026-07-27 – President Marcos outlines gov’t response to rising oil prices due to Middle East crisis in fifth SONA (01).jpg|thumb|Si Pangulong Bongbong Marcos habang nagtatalumpati tungkol sa Kalagayan ng Bansa.]] Bago sinimulan ni Pangulong Bongbong Marcos ang kanyang talumpati, inawit ng Koro ng [[Tanggapan sa Charity Sweepstakes ng Pilipinas]] (PCSO) ang "Lupang Hinirang".<ref>{{cite news|url=https://mb.com.ph/2026/07/23/pcso-chorale-to-sing-national-anthem-at-marcos-fifth-sona|title=PCSO Chorale to sing national anthem at Marcos' 5th SONA |first= Argyll Cyrus|last=Geducos|date=Hulyo 27, 2026|accessdate=Hulyo 27, 2026|work=[[Manila Bulletin]]|language=en|trans-title=Kakantahin ng Koro ng PCSO ang pambansang awit sa ika-5 SONA ni Marcos}}</ref> Sinundan ito ng pagtatanghal ng awiting "Let There Be Peace on Earth" ng dating miyembro ng The Company na si Reuben Laurente bilang panalangin ng bansa.<ref>{{cite news|url=https://www.dzrh.com.ph/post/sona-2026-live-updates-or-july-27-2026|title=SONA 2026: Live Updates {{!}} July 27, 2026|date=Hulyo 27, 2026|accessdate=Hulyo 27, 2026|website=[[DZRH]]|first=Elijah Gaven|last=Mitra|language=en|trans-title=SONA 2026: Mga Live na Update {{!}} Hulyo 27, 2026}}</ref> Nakatuon ang talumpati ni Marcos sa pagtugon sa mga hamon sa ekonomiya ng bansa at sa mga pagsisikap laban sa korapsyon, na isa sa mga tampok nito ang anunsyong ang kanyang pinsan, dating Tagapagsalita ng Kapulungan na si [[Martin Romualdez]], ay nahaharap sa mga kasong nakatakdang isampa sa Tanggapan ng Ombudsman kaugnay ng [[Eskandalo sa mga proyektong kontra-baha sa Pilipinas|eskandalo sa mga proyektong kontra-baha]]. Natanggap niya ang unang nakatayong palakpakan sa kanyang talumpati matapos niyang ipahayag na siya ang pangulo hindi ng kanyang pamilya o mga kaibigan, kundi ng sambayanang Pilipino. Upang mabawasan ang epekto ng krisis sa gasolina dulot ng digmaan sa Iran noong 2026, inilahad ni Marcos ang mga subsidyo sa gasolina, mga rollback ng presyo, at mga iminungkahing reporma sa buwis, kabilang ang pagtataas ng hangganan ng eksepsiyon sa buwis sa kita ng mga indibidwal sa {{Philippine peso|350,000|link=yes}} at ang pag-amyenda sa Electric Power Industry Reform Act (EPIRA) upang alisin ang mga bayarin sa ''system loss'' sa mga singil sa kuryente. Inilahad din niya ang mga pangunahing programa sa lipunan at kaunlaran, kabilang ang programang Pambansang Pabahay Para sa Pilipino (4PH), mga bagong reserbang gas ng Malampaya, 10,000 bagong tagapayo sa paaralan, pinalawak na saklaw ng [[PhilHealth]] para sa mga gamot, at mga proyektong tulad ng [[Pax Silica]] Industrial Hub sa New Clark City at ng unang spaceport ng bansa sa [[Cagayan]]. Nagbigay-pugay ang Pangulo sa tatlong nasawi sa [[Pamamaril sa paaralan sa Tacloban noong 2026|pamamaril sa isang paaralan sa Tacloban]], nagpahayag ng taos-pusong pakikiramay sa mga naulilang pamilya na naapektuhan ng karahasan sa paaralan, at nanawagan ng sama-samang pagkilos upang maprotektahan ang mga bata laban sa pinsala at karahasan. Bukod dito, kinilala niya si [[Alex Eala]] at ang pambansang koponan ng putbol ng kababaihan ng Pilipinas dahil sa kanilang makasaysayang mga tagumpay sa palakasan. Panghuli, muling pinagtibay ni Marcos ang mga inisyatibo para sa panloob na kapayapaan sa [[Rehiyong Awtonomo ng Bangsamoro]] at iginiit ang soberanya ng bansa sa ikasampung anibersaryo ng Arbitrasyon sa Dagat Timog Tsina, na idineklara, "Kami ay mga Pilipino at hindi kami sumusuko." Nagsimula ang talumpati ni Marcos noong 4:05 n.h. at natapos noong 5:30 n.h., kapwa [[Pamantayang Oras ng Pilipinas|PHT]], na tumagal nang 1 oras at 25 minuto—ang pinakamahaba niyang talumpati sa ngayon. Karamihan sa talumpati ay binigkas sa [[wikang Filipino]], na may ilang bahaging binigkas sa [[wikang Ingles]].<ref name="transcript" /> == Talababa == {{notelist}} ==Mga sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:2026 sa Pilipinas]] 6rno3302q5lzb3l2wqbcwcur5cv7e87 0 338942 2218634 2218392 2026-08-02T08:53:36Z Allyriana000 119761 2218634 wikitext text/x-wiki {{Infobox pageant titleholder|image=Katrina Llegado in 2025.jpg|name=Katrina Llegado|caption=si Llegado noong 2025|birth_name=Maria Katrina Llegado|birth_date=<!-- High quality source required per [[WP:BLPPRIVACY]] -->|birth_place=[[Taguig]], Pilipinas|alma_mater=[[De La Salle University-Manila]] ([[Bachelor of Science|BS]])|height=|title={{ubl|[[Miss World Philippines 2019|Reina Hispanoamericana Filipinas 2019]]|[[The Miss Philippines|The Miss Philippines Supranational 2026]]}}|competitions={{ubl|Miss World Philippines 2019|(Winner – Reina Hispanoamericana Filipinas 2019)|[[Reina Hispanoamericana 2019]]|(5th Runner-Up)|[[Miss Universe Philippines 2022]]|(2nd Runner-Up)|[[Miss Universe Philippines 2025]]|(Top 6)|[[Miss Supranational 2026]]|({{abbr|TBD|To be determined}})}}|module={{Infobox military person | embed = yes | allegiance = {{flagu|Philippines}} | unit = [[Philippine Air Force Reserve Command]] | branch = {{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg}} [[Philippine Air Force]] | service_years = 2023–present | rank = }}}} '''Si Maria Katrina Llegado''' (ipinanganak noong 9 Nobyembre 1997) ay isang Pilipinang modelo at may-hawak ng titulo sa patimpalak ng kagandahan na nagwaging [[Miss Supranational 2026]]. Siya ang ikalawang Pilipina na nagwagi bilang [[Miss at Mister Supranational|Miss Supranational]]. Dati nang nagwagi si Llegado bilang Reina Hispanoamericana Filipinas 2019 at nagtapos bilang ''fifth runner-up'' sa Reina Hispanoamericana 2019. == Buhay at pag-aaral == Ipinanganak si Llegado noong 9 Nobyembre 1997 sa Taguig, Kalakhang Maynila. Nag-aral si Llegado ng pamamahala sa pananalapi sa kampus ng [[Pamantasang De La Salle]] sa Maynila at nagtapos na ''cum laude'' noong 2018. <ref>{{Cite web |last=Acar |first=Aedrianne |title=TRIVIA: Who is Reina Hispanoamericana 5th runner-up Katrina Llegado? |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/photos/trivia-who-is-reina-hispanoamericana-5th-runner-up-katrina-llegado/12149/ |access-date=2025-07-04 |website=www.gmanetwork.com |language=en}}</ref> <ref name=":0">{{Cite web |last=Villano |first=Alexa |date=2019-09-17 |title=Who is Katrina Llegado, Reina Hispanoamericana Filipinas 2019? |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/240301-things-to-know-about-katrina-llegado/ |access-date=2026-08-01 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en-US}}</ref> == Mga paligsahan ng kagandahan == === Mga maagang kompetisyon === Noong 2018, kinatawan ni Llegado [[Bagumbayan, Taguig|ang Bagumbayan, Taguig]], sa Mutya ng Taguig 2018 at nagtapos sa Top 5. === 2019: Reina Hispanoamericana === On September 15, 2019, at the age of 21, Llegado represented [[Taguig]] at Miss World Philippines 2019.<ref name=":0">{{Cite web |last=Villano |first=Alexa |date=2019-09-17 |title=Who is Katrina Llegado, Reina Hispanoamericana Filipinas 2019? |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/240301-things-to-know-about-katrina-llegado/ |access-date=2026-08-01 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en-US}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFVillano2019">Villano, Alexa (September 17, 2019). [https://www.rappler.com/entertainment/pageants/240301-things-to-know-about-katrina-llegado/ "Who is Katrina Llegado, Reina Hispanoamericana Filipinas 2019?"]. ''[[Philippine Daily Inquirer]]''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">August 1,</span> 2026</span>.</cite></ref> In events leading up to the finals, she won three special awards, including Miss Photogenic and Best in Evening Gown. Sa pagtatapos ng kaganapan, napanalunan niya ang supplemental title na Reina Hispanoamerica Filipinas 2019, at natanggap ang titulo mula sa papalabas na titleholder na si Alyssa Mulach. <ref>{{Cite web |last=Ilaya |first=Felix |title=LOOK: Meet the winners of Miss World Philippines 2019 |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/photos/look-meet-the-winners-of-miss-world-philippines-2019/11351/139316/ |access-date=2025-07-03 |website=www.gmanetwork.com |language=en}}</ref> Kinatawan ni Llegado ang Pilipinas sa Reina Hispanoamericana 2019 at naging fifth runner-up. <ref name=":1">{{Cite web |title=Mexico wins Reina Hispanoamericana 2019; Philippine bet Katrina Llegado is 5th runner-up |url=https://www.pep.ph/news/local/149268/mexico-wins-reina-hispanoamericana-philippines-katrina-llegado-a718-20200209 |access-date=2025-07-03 |website=PEP.ph |language=en}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na kawing == * {{IMDb name|id=13552192}} [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Articles with hCards]] s6pturolme2uiu12coqzlcsvdc4vla6 0 338954 2218508 2026-08-01T14:10:27Z HannaHanni 151687 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1366882238|Stacey (singer)]]" 2218508 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Stacey|image=File:Stacey Sevilleja in September 2025 (2).jpg|caption=Si Stacey noong Setyembre 2025|birth_date={{birth date and age|2003|7|13}}|birth_name=Lindtsey Stacey Aubrey Sevilleja|birth_place=[[Bagabag, Nueva Vizcaya|Bagabag]], [[Nueva Vizcaya]], Pilipinas|occupation={{hlist|Mang-aawit|rapper|mananayaw}}|years_active=2020–kasalukuyan|signature=|module={{Infobox musical artist|embed=yes | genre = {{hlist|[[Pinoy pop|P-pop]]|[[Bubblegum music|bubblegum pop]]|[[teen pop]]|[[Electronic dance music|EDM]]}} <!-- Genres for his solo songs. --> | instruments = Vocals | label = [[Star Music|Star]] | current_member_of = [[Bini (grupo)|Bini]] }}}}Si '''Lindtsey Stacey Aubrey Sevilleja''' (ipinanganak noong Hulyo 13, 2003), na kilala bilang '''Stacey''', ay isang Pilipinong mang-aawit, rapper, at mananayaw sa ilalim ng [[Star Music]]. Isa siya sa mga pangunahing rapper ng girl group na [[Bini (grupo)|Bini]]. <ref name="guide">{{Cite web |date=December 28, 2020 |title=The BINI Chronicles Part 1 BINI TV |url=https://www.youtube.com/watch?app=desktop&v=6OLcHVT4MuE |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221130122344/https://www.youtube.com/watch?app=desktop&v=6OLcHVT4MuE |archive-date=November 30, 2022 |access-date=March 29, 2021 |website=YouTube |language=en}}</ref> == Maagang buhay at edukasyon == Si Lindtsey Stacey Aubrey Sevilleja ay isinilang noong Hulyo 13, 2003 sa [[Nueva Vizcaya]], Pilipinas, sa Ivy, isang solong ina. Lumaki siya sa [[Ifugao]] at [[Bagabag]], Nueva Vizcaya, at naging mang-aawit sa simbahan ng kanyang pamilya.<ref>{{Cite web |last=Felipe |first=MJ |title=BINI Stacey talks about singing in church and being the kids’ favorite {{!}} ABS-CBN Entertainment |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/2024/11/8/bini-stacey-talks-about-singing-in-church-and-being-the-kids-favorite-1323 |access-date=2026-08-01 |website=ABS-CBN |language=en-US}}</ref> Noong siya ay nasa elementarya pa lamang, nagsilbi siyang [[majorette]] para sa [[Lamut]] Central School sa Ifugao; doon niya natapos ang kanyang primaryang edukasyon bago lumipat ang kanyang pamilya sa Nueva Vizcaya, kung saan niya ipinagpatuloy ang kanyang sekundaryang pag-aaral. Doon, sumali siya sa iba't ibang beauty pageant sa suporta ni Ivy, isang fashion designer na siya ring gumawa ng marami sa mga kasuotan ni Stacey. Bukod sa mga beauty pageant, pinasok din ni Stacey ang mundo ng modeling. Hinasa rin niya ang kanyang mga talento sa pag-awit at pagsayaw sa pamamagitan ng pagsali sa mga audition tulad ng Star Hunt. Sa panahong iyon, napili siyang kumatawan sa Pilipinas para sa isang international teen beauty pageant, ngunit pinili niyang sumali na lamang sa boot camp ng Star Hunt Academy. Nagtapos siya ng high school sa Japan-Philippines Institute of Technology noong 2026.<ref>{{Cite web |last=News |first=G. M. A. |date=2026-04-15 |title=BINI's Sheena, Stacey graduate from senior high school |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/983984/bini-sheena-stacey-senior-high-school-graduation/story/ |access-date=2026-08-01 |website=GMA News Online |language=en}}</ref> == Karera == Napili si Stacey bilang trainee ng Star Hunt Academy noong unang bahagi ng 2019. Noong Oktubre 10, 2020, kabilang si Stacey sa huling walong trainee na nagtapos at opisyal na ipinakilala bilang miyembro ng isang idol group. Noong Nobyembre 2020, opisyal na naging miyembro ng Filipino girl group na Bini si Stacey bilang main rapper.<ref>{{Cite web |title=Star Hunt Academy launches all-girl Pinoy Pop group BINI {{!}} Spotlight {{!}} Daily Tribune |url=https://tribune.net.ph/index.php/2020/11/09/star-hunt-academy-launches-all-girl-pinoy-pop-group-bini/ |access-date=2026-08-01 |website=tribune.net.ph |language=en-US}}</ref> Noong Hunyo 2025, pinuri ng Pilipinong mang-aawit na si [[Ylona Garcia]] ang cover ng kanyang kantang "Win the Fight" na itinanghal nina Stacey at [[Colet (mang-aawit)|Colet]] noong sila ay mga trainee pa lamang ng Bini. Nagdagdag sina Stacey at Colet ng karagdagang mga liriko sa kanilang bersyon ng kanta.<ref>{{Cite web |last=Martinez |first=Gavin |last2=nrueda |date=2025-06-24 |title=Ylona Garcia shares BINI Colet and Stacey’s ‘Win the Fight’ version |url=https://usa.inquirer.net/174298/ylona-garcia-shares-bini-colet-and-staceys-win-the-fight-version |access-date=2026-08-01 |website=INQUIRER.net USA |language=en}}</ref> == Filmograpiya == Noong Enero 2024, lumabas si Stacey kasama ang mga miyembro ng Bini na sina [[Aiah]] at [[Mikha]] bilang mga guest judge sa ikalawang season ng [[Drag Den]], isang drag reality show na pinangungunahan ni [[Manila Luzon]]. Noong Hulyo 2024, tampok si Stacey kasama si [[Joonee Gamboa]] sa music video ng kantang "Sining" nina [[Dionela]] at [[Jay-R]].<ref>{{Cite web |title=Dionela & Jay R Drop ‘sining’ Music Video with BINI’s Stacey – Myx Global |url=https://myx.global/dionela-jay-r-dropsining-music-video-with-binis-stacey/ |access-date=2026-08-01 |language=en-US}}</ref> == Mga sanggunian == [[Kategorya:Mga Ilokano]] [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 2003]] [[Kategorya:Articles with hCards]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 46efhxc1t4cisu4t6taptu1gpvchn4b 2218509 2218508 2026-08-01T14:12:12Z HannaHanni 151687 2218509 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Stacey|image=File:Stacey Sevilleja in September 2025 (2).jpg|caption=Si Stacey noong Setyembre 2025|birth_date={{birth date and age|2003|7|13}}|birth_name=Lindtsey Stacey Aubrey Sevilleja|birth_place=[[Bagabag, Nueva Vizcaya|Bagabag]], [[Nueva Vizcaya]], Pilipinas|occupation={{hlist|Mang-aawit|rapper|mananayaw}}|years_active=2020–kasalukuyan|signature=|module={{Infobox musical artist|embed=yes | genre = {{hlist|[[Pinoy pop|P-pop]]|[[Bubblegum music|bubblegum pop]]|[[teen pop]]|[[Electronic dance music|EDM]]}} <!-- Genres for his solo songs. --> | instruments = Vocals | label = [[Star Music|Star]] | current_member_of = [[Bini (grupo)|Bini]] }}}}Si '''Lindtsey Stacey Aubrey Sevilleja''' (ipinanganak noong Hulyo 13, 2003), na kilala bilang '''Stacey''', ay isang Pilipinong mang-aawit, rapper, at mananayaw sa ilalim ng [[Star Music]]. Isa siya sa main rapper ng girl group na [[Bini (grupo)|Bini]]. <ref name="guide">{{Cite web |date=December 28, 2020 |title=The BINI Chronicles Part 1 BINI TV |url=https://www.youtube.com/watch?app=desktop&v=6OLcHVT4MuE |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221130122344/https://www.youtube.com/watch?app=desktop&v=6OLcHVT4MuE |archive-date=November 30, 2022 |access-date=March 29, 2021 |website=YouTube |language=en}}</ref> == Maagang buhay at edukasyon == Si Lindtsey Stacey Aubrey Sevilleja ay isinilang noong Hulyo 13, 2003 sa [[Nueva Vizcaya]], Pilipinas, sa Ivy, isang solong ina. Lumaki siya sa [[Ifugao]] at [[Bagabag]], Nueva Vizcaya, at naging mang-aawit sa simbahan ng kanyang pamilya.<ref>{{Cite web |last=Felipe |first=MJ |title=BINI Stacey talks about singing in church and being the kids’ favorite {{!}} ABS-CBN Entertainment |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/2024/11/8/bini-stacey-talks-about-singing-in-church-and-being-the-kids-favorite-1323 |access-date=2026-08-01 |website=ABS-CBN |language=en-US}}</ref> Noong siya ay nasa elementarya pa lamang, nagsilbi siyang [[majorette]] para sa [[Lamut]] Central School sa Ifugao; doon niya natapos ang kanyang primaryang edukasyon bago lumipat ang kanyang pamilya sa Nueva Vizcaya, kung saan niya ipinagpatuloy ang kanyang sekundaryang pag-aaral. Doon, sumali siya sa iba't ibang beauty pageant sa suporta ni Ivy, isang fashion designer na siya ring gumawa ng marami sa mga kasuotan ni Stacey. Bukod sa mga beauty pageant, pinasok din ni Stacey ang mundo ng modeling. Hinasa rin niya ang kanyang mga talento sa pag-awit at pagsayaw sa pamamagitan ng pagsali sa mga audition tulad ng Star Hunt. Sa panahong iyon, napili siyang kumatawan sa Pilipinas para sa isang international teen beauty pageant, ngunit pinili niyang sumali na lamang sa boot camp ng Star Hunt Academy. Nagtapos siya ng senior high school sa Japan-Philippines Institute of Technology noong 2026.<ref>{{Cite web |last=News |first=G. M. A. |date=2026-04-15 |title=BINI's Sheena, Stacey graduate from senior high school |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/983984/bini-sheena-stacey-senior-high-school-graduation/story/ |access-date=2026-08-01 |website=GMA News Online |language=en}}</ref> == Karera == Napili si Stacey bilang trainee ng Star Hunt Academy noong unang bahagi ng 2019. Noong Oktubre 10, 2020, kabilang si Stacey sa huling walong trainee na nagtapos at opisyal na ipinakilala bilang miyembro ng isang idol group. Noong Nobyembre 2020, opisyal na naging miyembro ng Filipino girl group na Bini si Stacey bilang main rapper.<ref>{{Cite web |title=Star Hunt Academy launches all-girl Pinoy Pop group BINI {{!}} Spotlight {{!}} Daily Tribune |url=https://tribune.net.ph/index.php/2020/11/09/star-hunt-academy-launches-all-girl-pinoy-pop-group-bini/ |access-date=2026-08-01 |website=tribune.net.ph |language=en-US}}</ref> Noong Hunyo 2025, pinuri ng Pilipinong mang-aawit na si [[Ylona Garcia]] ang cover ng kanyang kantang "Win the Fight" na itinanghal nina Stacey at [[Colet (mang-aawit)|Colet]] noong sila ay mga trainee pa lamang ng Bini. Nagdagdag sina Stacey at Colet ng karagdagang mga liriko sa kanilang bersyon ng kanta.<ref>{{Cite web |last=Martinez |first=Gavin |last2=nrueda |date=2025-06-24 |title=Ylona Garcia shares BINI Colet and Stacey’s ‘Win the Fight’ version |url=https://usa.inquirer.net/174298/ylona-garcia-shares-bini-colet-and-staceys-win-the-fight-version |access-date=2026-08-01 |website=INQUIRER.net USA |language=en}}</ref> == Filmograpiya == Noong Enero 2024, lumabas si Stacey kasama ang mga miyembro ng Bini na sina [[Aiah]] at [[Mikha]] bilang mga guest judge sa ikalawang season ng [[Drag Den]], isang drag reality show na pinangungunahan ni [[Manila Luzon]]. Noong Hulyo 2024, tampok si Stacey kasama si [[Joonee Gamboa]] sa music video ng kantang "Sining" nina [[Dionela]] at [[Jay-R]].<ref>{{Cite web |title=Dionela & Jay R Drop ‘sining’ Music Video with BINI’s Stacey – Myx Global |url=https://myx.global/dionela-jay-r-dropsining-music-video-with-binis-stacey/ |access-date=2026-08-01 |language=en-US}}</ref> == Mga sanggunian == [[Kategorya:Mga Ilokano]] [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 2003]] [[Kategorya:Articles with hCards]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] 5e80dcmncnkct579tynaqvrb1clnl4r 0 338955 2218563 2026-08-02T04:29:31Z LknFenix 125962 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1367185529|Pax Silica]]" 2218563 wikitext text/x-wiki Ang '''Pax Silica''' ay isang internasyonal na inisyatiba na pinamumunuan ng [[Estados Unidos]] at nakatuon sa pagsiguro ng mga [[Daloy ng suplay|kadena ng suplay]] para sa mga masulong na teknolohiya tulad ng mga [[semikonduktor]], [[artipisyal na katalinuhan]] (AI), at mga bihirang elemento sa lupa. Hindi tuwirang layunin ng inisyatiba na bawasan ang pag-asa sa [[Tsina]] at kontrahin ang pangingibabaw nito sa mga larangang ito.<ref>{{Cite web |date=2026-01-09 |title=Inside the State Department's 'Pax Silica' Initiative |url=https://wpintelligence.washingtonpost.com/topics/2026/01/09/inside-state-departments-pax-silica-initiative/ |access-date=2026-06-06 |website=WP Intelligence |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-12-13 |title=Pax Silica Explained: The US-Led Initiative With 'Trusted Allies' to Counter China, Excluding India |url=https://www.timesnownews.com/world/what-is-pax-silica-us-led-initiative-that-excludes-india-ai-critical-minerals-supply-chain-counter-china-article-153286414 |access-date=2026-06-06 |website=TimesNow |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Cytera |first=Christopher |date=2026-01-14 |title=Pax Silica — Can it Stop China? |url=https://cepa.org/article/pax-silica-can-it-stop-china/ |access-date=2026-06-06 |website=CEPA |language=en-US}}</ref> lmd5ldfnfhpfcjgvems2at6he6otcp5 2218565 2218563 2026-08-02T04:32:59Z LknFenix 125962 + Panimula 2218565 wikitext text/x-wiki Ang '''Pax Silica''' ay isang internasyonal na inisyatiba na pinamumunuan ng [[Estados Unidos]] at nakatuon sa pagsiguro ng mga [[Daloy ng suplay|kadena ng suplay]] para sa mga masulong na teknolohiya tulad ng mga [[semikonduktor]], [[artipisyal na katalinuhan]] (AI), at mga bihirang elemento sa lupa. Hindi tuwirang layunin ng inisyatiba na bawasan ang pag-asa sa [[Tsina]] at kontrahin ang pangingibabaw nito sa mga larangang ito.<ref>{{Cite web |date=2026-01-09 |title=Inside the State Department's 'Pax Silica' Initiative |url=https://wpintelligence.washingtonpost.com/topics/2026/01/09/inside-state-departments-pax-silica-initiative/ |access-date=2026-06-06 |website=WP Intelligence |language=en|trans-title=Sa loob ng Inisyatibang 'Pax Silica' ng Kagawaran ng Estado}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-12-13 |title=Pax Silica Explained: The US-Led Initiative With 'Trusted Allies' to Counter China, Excluding India |url=https://www.timesnownews.com/world/what-is-pax-silica-us-led-initiative-that-excludes-india-ai-critical-minerals-supply-chain-counter-china-article-153286414 |access-date=2026-06-06 |website=TimesNow |language=en|trans-title=Paliwanag sa Pax Silica: Ang Inisyatiba na Pinamunuan ng US na May 'Mga Pinagkakatiwalaang Kaalyado' para Kontrahin ang Tsina, Hindi Kasama ang Indiya}}</ref><ref>{{Cite web |last=Cytera |first=Christopher |date=2026-01-14 |title=Pax Silica — Can it Stop China? |url=https://cepa.org/article/pax-silica-can-it-stop-china/ |access-date=2026-06-06 |website=CEPA |language=en-US|trans-title=Pax Silica — Mapipigilan ba Nito ang Tsina?}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} ksp1yj2y6q2dtehph4neyn6w6l3crv3 2218566 2218565 2026-08-02T04:39:28Z LknFenix 125962 + Panimula 2218566 wikitext text/x-wiki Ang '''Pax Silica''' ay isang internasyonal na inisyatiba na pinamumunuan ng [[Estados Unidos]] at nakatuon sa pagsiguro ng mga [[Daloy ng suplay|kadena ng suplay]] para sa mga masulong na teknolohiya tulad ng mga [[semikonduktor]], [[artipisyal na katalinuhan]] (AI), at mga bihirang elemento sa lupa. Hindi tuwirang layunin ng inisyatiba na bawasan ang pag-asa sa [[Tsina]] at kontrahin ang pangingibabaw nito sa mga larangang ito.<ref>{{Cite web |date=2026-01-09 |title=Inside the State Department's 'Pax Silica' Initiative |url=https://wpintelligence.washingtonpost.com/topics/2026/01/09/inside-state-departments-pax-silica-initiative/ |access-date=2026-06-06 |website=WP Intelligence |language=en|trans-title=Sa loob ng Inisyatibang 'Pax Silica' ng Kagawaran ng Estado}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-12-13 |title=Pax Silica Explained: The US-Led Initiative With 'Trusted Allies' to Counter China, Excluding India |url=https://www.timesnownews.com/world/what-is-pax-silica-us-led-initiative-that-excludes-india-ai-critical-minerals-supply-chain-counter-china-article-153286414 |access-date=2026-06-06 |website=TimesNow |language=en|trans-title=Paliwanag sa Pax Silica: Ang Inisyatiba na Pinamunuan ng US na May 'Mga Pinagkakatiwalaang Kaalyado' para Kontrahin ang Tsina, Hindi Kasama ang Indiya}}</ref><ref>{{Cite web |last=Cytera |first=Christopher |date=2026-01-14 |title=Pax Silica — Can it Stop China? |url=https://cepa.org/article/pax-silica-can-it-stop-china/ |access-date=2026-06-06 |website=CEPA |language=en-US|trans-title=Pax Silica — Mapipigilan ba Nito ang Tsina?}}</ref> Ang inisyatiba ay kinoordinahan ng Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos at inilunsad noong Disyembre 2025 kasabay ng paglagda ng unang pangkat ng mga bansang kasosyo sa di-nagbubuklod na ''Deklarasyon ng'' ''Pax Silica''.<ref name="StateFactSheet">{{cite web |title=Pax Silica Summit (Fact Sheet) |publisher=United States Department of State |date=Disyembre 11, 2025 |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative/ |access-date=Enero 13, 2026|language=en}}</ref><ref name="AusDeclaration">{{cite web |title=The Pax Silica Declaration by countries attending the Pax Silica Summit, 12 December 2025 |publisher=Australian Government – Department of Industry, Science and Resources |date=Disyembre 13, 2025 |url=https://www.industry.gov.au/publications/pax-silica-declaration-countries-attending-pax-silica-summit-12-december-2025 |access-date=Enero 13, 2026|language=en|trans-title=Ang Deklarasyon ng Pax Silica ng mga bansang dumalo sa Pax Silica Summit, 12 Disyembre 2025}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} ou1zj0qnzhd9hvbwk21fx8y2s9z8neh 2218579 2218566 2026-08-02T05:28:58Z JENSwilleat 159283 Created by translating the section "Launch and background" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1367185529|Pax Silica]]" 2218579 wikitext text/x-wiki Ang '''Pax Silica''' ay isang internasyonal na inisyatiba na pinamumunuan ng [[Estados Unidos]] at nakatuon sa pagsiguro ng mga [[Daloy ng suplay|kadena ng suplay]] para sa mga masulong na teknolohiya tulad ng mga [[semikonduktor]], [[artipisyal na katalinuhan]] (AI), at mga bihirang elemento sa lupa. Hindi tuwirang layunin ng inisyatiba na bawasan ang pag-asa sa [[Tsina]] at kontrahin ang pangingibabaw nito sa mga larangang ito.<ref>{{Cite web |date=2026-01-09 |title=Inside the State Department's 'Pax Silica' Initiative |url=https://wpintelligence.washingtonpost.com/topics/2026/01/09/inside-state-departments-pax-silica-initiative/ |access-date=2026-06-06 |website=WP Intelligence |language=en|trans-title=Sa loob ng Inisyatibang 'Pax Silica' ng Kagawaran ng Estado}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-12-13 |title=Pax Silica Explained: The US-Led Initiative With 'Trusted Allies' to Counter China, Excluding India |url=https://www.timesnownews.com/world/what-is-pax-silica-us-led-initiative-that-excludes-india-ai-critical-minerals-supply-chain-counter-china-article-153286414 |access-date=2026-06-06 |website=TimesNow |language=en|trans-title=Paliwanag sa Pax Silica: Ang Inisyatiba na Pinamunuan ng US na May 'Mga Pinagkakatiwalaang Kaalyado' para Kontrahin ang Tsina, Hindi Kasama ang Indiya}}</ref><ref>{{Cite web |last=Cytera |first=Christopher |date=2026-01-14 |title=Pax Silica — Can it Stop China? |url=https://cepa.org/article/pax-silica-can-it-stop-china/ |access-date=2026-06-06 |website=CEPA |language=en-US|trans-title=Pax Silica — Mapipigilan ba Nito ang Tsina?}}</ref> Ang inisyatiba ay kinoordinahan ng Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos at inilunsad noong Disyembre 2025 kasabay ng paglagda ng unang pangkat ng mga bansang kasosyo sa di-nagbubuklod na ''Deklarasyon ng'' ''Pax Silica''.<ref name="StateFactSheet">{{cite web |title=Pax Silica Summit (Fact Sheet) |publisher=United States Department of State |date=Disyembre 11, 2025 |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative/ |access-date=Enero 13, 2026|language=en}}</ref><ref name="AusDeclaration">{{cite web |title=The Pax Silica Declaration by countries attending the Pax Silica Summit, 12 December 2025 |publisher=Australian Government – Department of Industry, Science and Resources |date=Disyembre 13, 2025 |url=https://www.industry.gov.au/publications/pax-silica-declaration-countries-attending-pax-silica-summit-12-december-2025 |access-date=Enero 13, 2026|language=en|trans-title=Ang Deklarasyon ng Pax Silica ng mga bansang dumalo sa Pax Silica Summit, 12 Disyembre 2025}}</ref> == Paglulunsad at sanligan == Noong dekada 2020, lalong itinuring ng mga pamahalaan ang katatagan ng supply-chain sa mga semiconductor, mahahalagang mineral, at imprastraktura ng computing na may kaugnayan sa AI bilang isang prayoridad sa pambansang kaligtasan, sa gitna ng mga kontrol sa pagluluwas, mga hakbang sa patakaran sa industriya, at kompetisyong heopolitikal sa mga teknolohiyang sumusuporta sa advanced manufacturing at AI. Ang Pax Silica ay iniharap ng mga katuwang ng US bilang isang balangkas ng ekonomiko-kaligtasang naglalayong ihanay ang mga patakaran at pamumuhunan sa mga "mapagkakatiwalaang kasosyo" na nagho-host sa mga pangunahing kompanya ng teknolohiya at pangunahing kapasidad sa industriya.<ref name="StateFactSheet">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Pax Silica Summit (Fact Sheet) |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative/ |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref><ref name="OutcomesBriefing">{{Cite web |date=December 2025 |title=Outcomes of the Pax Silica Summit (Foreign Press Center briefing) |url=https://www.state.gov/briefings-foreign-press-centers/outcomes-of-the-paxs-silica-summit |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Inilarawan ng manunuri ng Pacific Forum na si Akhil Ramesh, na sumusulat para sa magasing National Interest, ang inisyatibo bilang pag-unawa na: "ang kaligtasan sa ekonomiya ngayon ay hindi mapaghihiwalay sa kontrol sa enerhiya, mahahalagang mineral, mataas na kalidad na pagmamanupaktura, at mga advanced na modelo."<ref>{{Cite web |last=Ramesh |first=Akhil |date=2026-01-24 |title=Pax Silica and the Case for Bringing Industry Back into Foreign Policy |url=https://nationalinterest.org/feature/pax-silica-and-the-case-for-bringing-industry-back-into-foreign-policy |access-date=2026-01-25 |website=The National Interest |language=en-US}}</ref> Noong Disyembre 11, 2025, inanunsyo ng Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos ang kauna-unahang Pax Silica Summit at ang planong paglagda sa Pax Silica Declaration, na naglalarawan sa Pax Silica bilang pangunahing pagsisikap ng Kagawaran sa AI at kaligtasan ng supply-chain.<ref name="StateMediaNote">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Under Secretary Helberg Will Kick Off Pax Silica Summit with Landmark Declaration Signing |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/under-secretary-helberg-will-kick-off-pax-silica-summit-with-landmark-declaration-signing/ |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Ang unang summit ay ginanap sa Washington, DC noong Disyembre 12, 2025. Inilarawan sa fact sheet ng Kagawaran ng Estado ang mga larangan ng kooperasyon kabilang ang koneksyon at imprastraktura ng datos, compute at semiconductors, advanced manufacturing, lohistiko, mineral refining at processing, at enerhiya.<ref name="StateFactSheet">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Pax Silica Summit (Fact Sheet) |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative/ |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Inilalarawan ng inisyatibo ang sarili nito bilang isang "positive-sum" na pakikipagtulungang nilayon upang mabawasan ang "mga mapilit na pag-asa" at mapabuti ang katatagan sa buong hanay ng teknolohiya, mula sa pagkuha at pagproseso ng mineral hanggang sa paggawa ng chip at imprastraktura ng computing.<ref name="StateFactSheet">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Pax Silica Summit (Fact Sheet) |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative/ |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Inilarawan ng mga katuwang ng US ang Pax Silica bilang isang balangkas para sa pag-uugnay ng mga pangunahing proyekto at pagkakahanay ng patakaran sa mga kasosyong bansa, kabilang ang pagmamapa sa supply-chain, mga inisyatibo sa pamumuhunan at pakikipagtulungan, at proteksiyon ng mga kritikal na imprastraktura at sensitibong teknolohiya. Iniulat ng Reuters ang mga talakayan tungkol sa mga proyektong may kaugnayan sa mga ruta ng kalakalan at lohistiko at isang inisyatibo sa isang liwasang pang-industriya sa [[Israel]].<ref name="ReutersUAEQatar">{{Cite news |date=January 11, 2026 |title=Qatar and UAE to join U.S.-led effort to bolster technology supply chain |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/qatar-uae-join-us-led-effort-bolster-technology-supply-chain-2026-01-11/ |access-date=January 13, 2026}}</ref> Ang mga bansang nasa Golpo, tulad ng UAE at Qatar, ay tumataya sa pag-akit ng mga kompanya ng AI na may murang enerhiya.<ref>{{Cite web |title=Qatar joins US 'Pax Silica' as it races to catch up with Gulf neighbours on AI |url=https://www.middleeasteye.net/news/qatar-joins-us-pax-silica-it-races-catch-gulf-neighbors-ai |access-date=2026-01-25 |website=Middle East Eye |language=en}}</ref> Bukod pa rito, ang potensyal ng UAE na mamuhunan sa mga aktibidad ng Pax Silica ay nabanggit bilang isang pangunahing asset para sa inisyatibo.<ref>{{Cite web |title=UAE signs Pax Silica declaration to advance AI-era security {{!}} Computer Weekly |url=https://www.computerweekly.com/news/366637532/UAE-signs-Pax-Silica-declaration-to-advance-AI-Era-security |access-date=2026-01-25 |website=ComputerWeekly.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Marias |first=Stephen Las |date=2025-12-23 |title=Pax Silica Signals a New Era of Tech-Centric Geopolitics |url=https://www.eetimes.com/pax-silica-marks-the-end-of-globalizations-golden-age/ |access-date=2026-01-25 |website=EE Times Asia |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Varghese |first=Justin |date=2026-01-19 |title=Pax Silica: What the new AI tech bloc means for the UAE, global economy |url=https://gulfnews.com/technology/pax-silica-what-the-new-ai-tech-bloc-means-for-the-uae-global-economy-1.500412773 |access-date=2026-01-25 |website=Gulf News: Latest UAE news, Dubai news, Business, travel news, Dubai Gold rate, prayer time, cinema |language=en}}</ref> Noong unang bahagi ng 2026, inanunsyo ng Estados Unidos ang planong pag-aambag ng $250M para sa isang pamumuhunang konsorsiyum na naglalayong palakasin ang mga supply-chain ng enerhiya at mahahalagang mineral.<ref>{{Cite web |last=Maggie |first=Eastland |date=March 23, 2026 |title=US to Put $250 Million Toward Supply Chain Investment Fund |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-03-23/us-to-commit-250-million-toward-supply-chain-investment-fund |website=Bloomberg}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} fqas9nwa3rgq82u6uhb68lp5g4dzo0k 2218586 2218579 2026-08-02T05:39:52Z JENSwilleat 159283 Created by translating the section "Membership" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1367185529|Pax Silica]]" 2218586 wikitext text/x-wiki Ang '''Pax Silica''' ay isang internasyonal na inisyatiba na pinamumunuan ng [[Estados Unidos]] at nakatuon sa pagsiguro ng mga [[Daloy ng suplay|kadena ng suplay]] para sa mga masulong na teknolohiya tulad ng mga [[semikonduktor]], [[artipisyal na katalinuhan]] (AI), at mga bihirang elemento sa lupa. Hindi tuwirang layunin ng inisyatiba na bawasan ang pag-asa sa [[Tsina]] at kontrahin ang pangingibabaw nito sa mga larangang ito.<ref>{{Cite web |date=2026-01-09 |title=Inside the State Department's 'Pax Silica' Initiative |url=https://wpintelligence.washingtonpost.com/topics/2026/01/09/inside-state-departments-pax-silica-initiative/ |access-date=2026-06-06 |website=WP Intelligence |language=en|trans-title=Sa loob ng Inisyatibang 'Pax Silica' ng Kagawaran ng Estado}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-12-13 |title=Pax Silica Explained: The US-Led Initiative With 'Trusted Allies' to Counter China, Excluding India |url=https://www.timesnownews.com/world/what-is-pax-silica-us-led-initiative-that-excludes-india-ai-critical-minerals-supply-chain-counter-china-article-153286414 |access-date=2026-06-06 |website=TimesNow |language=en|trans-title=Paliwanag sa Pax Silica: Ang Inisyatiba na Pinamunuan ng US na May 'Mga Pinagkakatiwalaang Kaalyado' para Kontrahin ang Tsina, Hindi Kasama ang Indiya}}</ref><ref>{{Cite web |last=Cytera |first=Christopher |date=2026-01-14 |title=Pax Silica — Can it Stop China? |url=https://cepa.org/article/pax-silica-can-it-stop-china/ |access-date=2026-06-06 |website=CEPA |language=en-US|trans-title=Pax Silica — Mapipigilan ba Nito ang Tsina?}}</ref> Ang inisyatiba ay kinoordinahan ng Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos at inilunsad noong Disyembre 2025 kasabay ng paglagda ng unang pangkat ng mga bansang kasosyo sa di-nagbubuklod na ''Deklarasyon ng'' ''Pax Silica''.<ref name="StateFactSheet">{{cite web |title=Pax Silica Summit (Fact Sheet) |publisher=United States Department of State |date=Disyembre 11, 2025 |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative/ |access-date=Enero 13, 2026|language=en}}</ref><ref name="AusDeclaration">{{cite web |title=The Pax Silica Declaration by countries attending the Pax Silica Summit, 12 December 2025 |publisher=Australian Government – Department of Industry, Science and Resources |date=Disyembre 13, 2025 |url=https://www.industry.gov.au/publications/pax-silica-declaration-countries-attending-pax-silica-summit-12-december-2025 |access-date=Enero 13, 2026|language=en|trans-title=Ang Deklarasyon ng Pax Silica ng mga bansang dumalo sa Pax Silica Summit, 12 Disyembre 2025}}</ref> == Paglulunsad at sanligan == Noong dekada 2020, lalong itinuring ng mga pamahalaan ang katatagan ng supply-chain sa mga semiconductor, mahahalagang mineral, at imprastraktura ng computing na may kaugnayan sa AI bilang isang prayoridad sa pambansang kaligtasan, sa gitna ng mga kontrol sa pagluluwas, mga hakbang sa patakaran sa industriya, at kompetisyong heopolitikal sa mga teknolohiyang sumusuporta sa advanced manufacturing at AI. Ang Pax Silica ay iniharap ng mga katuwang ng US bilang isang balangkas ng ekonomiko-kaligtasang naglalayong ihanay ang mga patakaran at pamumuhunan sa mga "mapagkakatiwalaang kasosyo" na nagho-host sa mga pangunahing kompanya ng teknolohiya at pangunahing kapasidad sa industriya.<ref name="StateFactSheet">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Pax Silica Summit (Fact Sheet) |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative/ |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref><ref name="OutcomesBriefing">{{Cite web |date=December 2025 |title=Outcomes of the Pax Silica Summit (Foreign Press Center briefing) |url=https://www.state.gov/briefings-foreign-press-centers/outcomes-of-the-paxs-silica-summit |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Inilarawan ng manunuri ng Pacific Forum na si Akhil Ramesh, na sumusulat para sa magasing National Interest, ang inisyatibo bilang pag-unawa na: "ang kaligtasan sa ekonomiya ngayon ay hindi mapaghihiwalay sa kontrol sa enerhiya, mahahalagang mineral, mataas na kalidad na pagmamanupaktura, at mga advanced na modelo."<ref>{{Cite web |last=Ramesh |first=Akhil |date=2026-01-24 |title=Pax Silica and the Case for Bringing Industry Back into Foreign Policy |url=https://nationalinterest.org/feature/pax-silica-and-the-case-for-bringing-industry-back-into-foreign-policy |access-date=2026-01-25 |website=The National Interest |language=en-US}}</ref> Noong Disyembre 11, 2025, inanunsyo ng Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos ang kauna-unahang Pax Silica Summit at ang planong paglagda sa Pax Silica Declaration, na naglalarawan sa Pax Silica bilang pangunahing pagsisikap ng Kagawaran sa AI at kaligtasan ng supply-chain.<ref name="StateMediaNote">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Under Secretary Helberg Will Kick Off Pax Silica Summit with Landmark Declaration Signing |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/under-secretary-helberg-will-kick-off-pax-silica-summit-with-landmark-declaration-signing/ |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Ang unang summit ay ginanap sa Washington, DC noong Disyembre 12, 2025. Inilarawan sa fact sheet ng Kagawaran ng Estado ang mga larangan ng kooperasyon kabilang ang koneksyon at imprastraktura ng datos, compute at semiconductors, advanced manufacturing, lohistiko, mineral refining at processing, at enerhiya.<ref name="StateFactSheet">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Pax Silica Summit (Fact Sheet) |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative/ |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Inilalarawan ng inisyatibo ang sarili nito bilang isang "positive-sum" na pakikipagtulungang nilayon upang mabawasan ang "mga mapilit na pag-asa" at mapabuti ang katatagan sa buong hanay ng teknolohiya, mula sa pagkuha at pagproseso ng mineral hanggang sa paggawa ng chip at imprastraktura ng computing.<ref name="StateFactSheet">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Pax Silica Summit (Fact Sheet) |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative/ |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Inilarawan ng mga katuwang ng US ang Pax Silica bilang isang balangkas para sa pag-uugnay ng mga pangunahing proyekto at pagkakahanay ng patakaran sa mga kasosyong bansa, kabilang ang pagmamapa sa supply-chain, mga inisyatibo sa pamumuhunan at pakikipagtulungan, at proteksiyon ng mga kritikal na imprastraktura at sensitibong teknolohiya. Iniulat ng Reuters ang mga talakayan tungkol sa mga proyektong may kaugnayan sa mga ruta ng kalakalan at lohistiko at isang inisyatibo sa isang liwasang pang-industriya sa [[Israel]].<ref name="ReutersUAEQatar">{{Cite news |date=January 11, 2026 |title=Qatar and UAE to join U.S.-led effort to bolster technology supply chain |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/qatar-uae-join-us-led-effort-bolster-technology-supply-chain-2026-01-11/ |access-date=January 13, 2026}}</ref> Ang mga bansang nasa Golpo, tulad ng UAE at Qatar, ay tumataya sa pag-akit ng mga kompanya ng AI na may murang enerhiya.<ref>{{Cite web |title=Qatar joins US 'Pax Silica' as it races to catch up with Gulf neighbours on AI |url=https://www.middleeasteye.net/news/qatar-joins-us-pax-silica-it-races-catch-gulf-neighbors-ai |access-date=2026-01-25 |website=Middle East Eye |language=en}}</ref> Bukod pa rito, ang potensyal ng UAE na mamuhunan sa mga aktibidad ng Pax Silica ay nabanggit bilang isang pangunahing asset para sa inisyatibo.<ref>{{Cite web |title=UAE signs Pax Silica declaration to advance AI-era security {{!}} Computer Weekly |url=https://www.computerweekly.com/news/366637532/UAE-signs-Pax-Silica-declaration-to-advance-AI-Era-security |access-date=2026-01-25 |website=ComputerWeekly.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Marias |first=Stephen Las |date=2025-12-23 |title=Pax Silica Signals a New Era of Tech-Centric Geopolitics |url=https://www.eetimes.com/pax-silica-marks-the-end-of-globalizations-golden-age/ |access-date=2026-01-25 |website=EE Times Asia |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Varghese |first=Justin |date=2026-01-19 |title=Pax Silica: What the new AI tech bloc means for the UAE, global economy |url=https://gulfnews.com/technology/pax-silica-what-the-new-ai-tech-bloc-means-for-the-uae-global-economy-1.500412773 |access-date=2026-01-25 |website=Gulf News: Latest UAE news, Dubai news, Business, travel news, Dubai Gold rate, prayer time, cinema |language=en}}</ref> Noong unang bahagi ng 2026, inanunsyo ng Estados Unidos ang planong pag-aambag ng $250M para sa isang pamumuhunang konsorsiyum na naglalayong palakasin ang mga supply-chain ng enerhiya at mahahalagang mineral.<ref>{{Cite web |last=Maggie |first=Eastland |date=March 23, 2026 |title=US to Put $250 Million Toward Supply Chain Investment Fund |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-03-23/us-to-commit-250-million-toward-supply-chain-investment-fund |website=Bloomberg}}</ref> == Pagsapi == Sa inagurasyon, pitong bansa ang lumagda sa ''Pax Silica Declaration'', habang ang Taywan, ang Samahang Europeo, Kanada, at ang Organisasyon sa Ekonomikong Pakikipagtulungan at Pag-unlad ay lumahok bilang mga panauhin.<ref name="AusDeclaration2">{{Cite web |date=December 13, 2025 |title=The Pax Silica Declaration by countries attending the Pax Silica Summit, 12 December 2025 |url=https://www.industry.gov.au/publications/pax-silica-declaration-countries-attending-pax-silica-summit-12-december-2025 |access-date=July 23, 2026 |publisher=Australian Government Department of Industry, Science and Resources}}</ref><ref name="StateLaunch">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Pax Silica Summit |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative |access-date=July 23, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Noong Enero 2026, ang Qatar at ang Nagkakaisang Arabong Emirato ay kinilala sa publiko bilang mga prospektibong tagapaglagda, at ang kanilang pagsali ay inaasahan sa huling bahagi ng buwang iyon.<ref name="ReutersGulfAccession">{{Cite news |last=Renshaw |first=Jarrett |date=January 11, 2026 |title=Qatar and UAE to join U.S.-led effort to bolster technology supply chain |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/qatar-uae-join-us-led-effort-bolster-technology-supply-chain-2026-01-11/ |access-date=July 23, 2026}}</ref> === Mga bansang lumagda sa Pax Silica Declaration === Pitong bansa ang lumagda sa deklarasyon sa summit noong Disyembre 12, 2025, sa Washington, DC:<ref name="AusDeclaration">{{Cite web |date=December 13, 2025 |title=The Pax Silica Declaration by countries attending the Pax Silica Summit, 12 December 2025 |url=https://www.industry.gov.au/publications/pax-silica-declaration-countries-attending-pax-silica-summit-12-december-2025 |access-date=January 13, 2026 |publisher=Australian Government – Department of Industry, Science and Resources}}</ref> Ang ilang mga bansang dumalo sa mga unang pag-uusap ay hindi agad lumagda, habang ang iba pang mga bansa ay inanyayahan g sumali pagkatapos ng mga talakayan. Ang mga sumusunod ay ang mga kasaping lumagda sa deklarasyon:<ref name="AusDeclaration">{{Cite web |date=December 13, 2025 |title=The Pax Silica Declaration by countries attending the Pax Silica Summit, 12 December 2025 |url=https://www.industry.gov.au/publications/pax-silica-declaration-countries-attending-pax-silica-summit-12-december-2025 |access-date=January 13, 2026 |publisher=Australian Government – Department of Industry, Science and Resources}}</ref> === Mga bansang inanyayahan / lumahok, ngunit hindi pa lumalagda === Sa paglulunsad, inilarawan ng mga materyales ng Estados Unidos at mga makabagong pag-uulat ang mga karagdagang inanyayahang maging kalahok at tagamasid, kabilang ang: Ang Organisasyon sa Ekonomikong Pakikipagtulungan at Pag-unlad (OECD) at ang [[Unyong Europeo|Samahang Europeo]] ay nabanggit din ng mga katuwang ng US na naroroon bilang tagamasid, ngunit hindi mga bansa.<ref name="OutcomesBriefing">{{Cite web |date=December 2025 |title=Outcomes of the Pax Silica Summit (Foreign Press Center briefing) |url=https://www.state.gov/briefings-foreign-press-centers/outcomes-of-the-paxs-silica-summit |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} h8kmwbaxplmkjeunm6dkifjld9hymvb 2218587 2218586 2026-08-02T05:40:49Z JENSwilleat 159283 /* Paglulunsad at sanligan */ 2218587 wikitext text/x-wiki Ang '''Pax Silica''' ay isang internasyonal na inisyatiba na pinamumunuan ng [[Estados Unidos]] at nakatuon sa pagsiguro ng mga [[Daloy ng suplay|kadena ng suplay]] para sa mga masulong na teknolohiya tulad ng mga [[semikonduktor]], [[artipisyal na katalinuhan]] (AI), at mga bihirang elemento sa lupa. Hindi tuwirang layunin ng inisyatiba na bawasan ang pag-asa sa [[Tsina]] at kontrahin ang pangingibabaw nito sa mga larangang ito.<ref>{{Cite web |date=2026-01-09 |title=Inside the State Department's 'Pax Silica' Initiative |url=https://wpintelligence.washingtonpost.com/topics/2026/01/09/inside-state-departments-pax-silica-initiative/ |access-date=2026-06-06 |website=WP Intelligence |language=en|trans-title=Sa loob ng Inisyatibang 'Pax Silica' ng Kagawaran ng Estado}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-12-13 |title=Pax Silica Explained: The US-Led Initiative With 'Trusted Allies' to Counter China, Excluding India |url=https://www.timesnownews.com/world/what-is-pax-silica-us-led-initiative-that-excludes-india-ai-critical-minerals-supply-chain-counter-china-article-153286414 |access-date=2026-06-06 |website=TimesNow |language=en|trans-title=Paliwanag sa Pax Silica: Ang Inisyatiba na Pinamunuan ng US na May 'Mga Pinagkakatiwalaang Kaalyado' para Kontrahin ang Tsina, Hindi Kasama ang Indiya}}</ref><ref>{{Cite web |last=Cytera |first=Christopher |date=2026-01-14 |title=Pax Silica — Can it Stop China? |url=https://cepa.org/article/pax-silica-can-it-stop-china/ |access-date=2026-06-06 |website=CEPA |language=en-US|trans-title=Pax Silica — Mapipigilan ba Nito ang Tsina?}}</ref> Ang inisyatiba ay kinoordinahan ng Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos at inilunsad noong Disyembre 2025 kasabay ng paglagda ng unang pangkat ng mga bansang kasosyo sa di-nagbubuklod na ''Deklarasyon ng'' ''Pax Silica''.<ref name="StateFactSheet">{{cite web |title=Pax Silica Summit (Fact Sheet) |publisher=United States Department of State |date=Disyembre 11, 2025 |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative/ |access-date=Enero 13, 2026|language=en}}</ref><ref name="AusDeclaration">{{cite web |title=The Pax Silica Declaration by countries attending the Pax Silica Summit, 12 December 2025 |publisher=Australian Government – Department of Industry, Science and Resources |date=Disyembre 13, 2025 |url=https://www.industry.gov.au/publications/pax-silica-declaration-countries-attending-pax-silica-summit-12-december-2025 |access-date=Enero 13, 2026|language=en|trans-title=Ang Deklarasyon ng Pax Silica ng mga bansang dumalo sa Pax Silica Summit, 12 Disyembre 2025}}</ref> == Paglulunsad at kaligiran == Noong dekada 2020, lalong itinuring ng mga pamahalaan ang katatagan ng supply-chain sa mga semiconductor, mahahalagang mineral, at imprastraktura ng computing na may kaugnayan sa AI bilang isang prayoridad sa pambansang kaligtasan, sa gitna ng mga kontrol sa pagluluwas, mga hakbang sa patakaran sa industriya, at kompetisyong heopolitikal sa mga teknolohiyang sumusuporta sa advanced manufacturing at AI. Ang Pax Silica ay iniharap ng mga katuwang ng US bilang isang balangkas ng ekonomiko-kaligtasang naglalayong ihanay ang mga patakaran at pamumuhunan sa mga "mapagkakatiwalaang kasosyo" na nagho-host sa mga pangunahing kompanya ng teknolohiya at pangunahing kapasidad sa industriya.<ref name="StateFactSheet">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Pax Silica Summit (Fact Sheet) |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative/ |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref><ref name="OutcomesBriefing">{{Cite web |date=December 2025 |title=Outcomes of the Pax Silica Summit (Foreign Press Center briefing) |url=https://www.state.gov/briefings-foreign-press-centers/outcomes-of-the-paxs-silica-summit |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Inilarawan ng manunuri ng Pacific Forum na si Akhil Ramesh, na sumusulat para sa magasing National Interest, ang inisyatibo bilang pag-unawa na: "ang kaligtasan sa ekonomiya ngayon ay hindi mapaghihiwalay sa kontrol sa enerhiya, mahahalagang mineral, mataas na kalidad na pagmamanupaktura, at mga advanced na modelo."<ref>{{Cite web |last=Ramesh |first=Akhil |date=2026-01-24 |title=Pax Silica and the Case for Bringing Industry Back into Foreign Policy |url=https://nationalinterest.org/feature/pax-silica-and-the-case-for-bringing-industry-back-into-foreign-policy |access-date=2026-01-25 |website=The National Interest |language=en-US}}</ref> Noong Disyembre 11, 2025, inanunsyo ng Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos ang kauna-unahang Pax Silica Summit at ang planong paglagda sa Pax Silica Declaration, na naglalarawan sa Pax Silica bilang pangunahing pagsisikap ng Kagawaran sa AI at kaligtasan ng supply-chain.<ref name="StateMediaNote">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Under Secretary Helberg Will Kick Off Pax Silica Summit with Landmark Declaration Signing |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/under-secretary-helberg-will-kick-off-pax-silica-summit-with-landmark-declaration-signing/ |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Ang unang summit ay ginanap sa Washington, DC noong Disyembre 12, 2025. Inilarawan sa fact sheet ng Kagawaran ng Estado ang mga larangan ng kooperasyon kabilang ang koneksyon at imprastraktura ng datos, compute at semiconductors, advanced manufacturing, lohistiko, mineral refining at processing, at enerhiya.<ref name="StateFactSheet">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Pax Silica Summit (Fact Sheet) |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative/ |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Inilalarawan ng inisyatibo ang sarili nito bilang isang "positive-sum" na pakikipagtulungang nilayon upang mabawasan ang "mga mapilit na pag-asa" at mapabuti ang katatagan sa buong hanay ng teknolohiya, mula sa pagkuha at pagproseso ng mineral hanggang sa paggawa ng chip at imprastraktura ng computing.<ref name="StateFactSheet">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Pax Silica Summit (Fact Sheet) |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative/ |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Inilarawan ng mga katuwang ng US ang Pax Silica bilang isang balangkas para sa pag-uugnay ng mga pangunahing proyekto at pagkakahanay ng patakaran sa mga kasosyong bansa, kabilang ang pagmamapa sa supply-chain, mga inisyatibo sa pamumuhunan at pakikipagtulungan, at proteksiyon ng mga kritikal na imprastraktura at sensitibong teknolohiya. Iniulat ng Reuters ang mga talakayan tungkol sa mga proyektong may kaugnayan sa mga ruta ng kalakalan at lohistiko at isang inisyatibo sa isang liwasang pang-industriya sa [[Israel]].<ref name="ReutersUAEQatar">{{Cite news |date=January 11, 2026 |title=Qatar and UAE to join U.S.-led effort to bolster technology supply chain |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/qatar-uae-join-us-led-effort-bolster-technology-supply-chain-2026-01-11/ |access-date=January 13, 2026}}</ref> Ang mga bansang nasa Golpo, tulad ng UAE at Qatar, ay tumataya sa pag-akit ng mga kompanya ng AI na may murang enerhiya.<ref>{{Cite web |title=Qatar joins US 'Pax Silica' as it races to catch up with Gulf neighbours on AI |url=https://www.middleeasteye.net/news/qatar-joins-us-pax-silica-it-races-catch-gulf-neighbors-ai |access-date=2026-01-25 |website=Middle East Eye |language=en}}</ref> Bukod pa rito, ang potensyal ng UAE na mamuhunan sa mga aktibidad ng Pax Silica ay nabanggit bilang isang pangunahing asset para sa inisyatibo.<ref>{{Cite web |title=UAE signs Pax Silica declaration to advance AI-era security {{!}} Computer Weekly |url=https://www.computerweekly.com/news/366637532/UAE-signs-Pax-Silica-declaration-to-advance-AI-Era-security |access-date=2026-01-25 |website=ComputerWeekly.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Marias |first=Stephen Las |date=2025-12-23 |title=Pax Silica Signals a New Era of Tech-Centric Geopolitics |url=https://www.eetimes.com/pax-silica-marks-the-end-of-globalizations-golden-age/ |access-date=2026-01-25 |website=EE Times Asia |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Varghese |first=Justin |date=2026-01-19 |title=Pax Silica: What the new AI tech bloc means for the UAE, global economy |url=https://gulfnews.com/technology/pax-silica-what-the-new-ai-tech-bloc-means-for-the-uae-global-economy-1.500412773 |access-date=2026-01-25 |website=Gulf News: Latest UAE news, Dubai news, Business, travel news, Dubai Gold rate, prayer time, cinema |language=en}}</ref> Noong unang bahagi ng 2026, inanunsyo ng Estados Unidos ang planong pag-aambag ng $250M para sa isang pamumuhunang konsorsiyum na naglalayong palakasin ang mga supply-chain ng enerhiya at mahahalagang mineral.<ref>{{Cite web |last=Maggie |first=Eastland |date=March 23, 2026 |title=US to Put $250 Million Toward Supply Chain Investment Fund |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-03-23/us-to-commit-250-million-toward-supply-chain-investment-fund |website=Bloomberg}}</ref> == Pagsapi == Sa inagurasyon, pitong bansa ang lumagda sa ''Pax Silica Declaration'', habang ang Taywan, ang Samahang Europeo, Kanada, at ang Organisasyon sa Ekonomikong Pakikipagtulungan at Pag-unlad ay lumahok bilang mga panauhin.<ref name="AusDeclaration2">{{Cite web |date=December 13, 2025 |title=The Pax Silica Declaration by countries attending the Pax Silica Summit, 12 December 2025 |url=https://www.industry.gov.au/publications/pax-silica-declaration-countries-attending-pax-silica-summit-12-december-2025 |access-date=July 23, 2026 |publisher=Australian Government Department of Industry, Science and Resources}}</ref><ref name="StateLaunch">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Pax Silica Summit |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative |access-date=July 23, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Noong Enero 2026, ang Qatar at ang Nagkakaisang Arabong Emirato ay kinilala sa publiko bilang mga prospektibong tagapaglagda, at ang kanilang pagsali ay inaasahan sa huling bahagi ng buwang iyon.<ref name="ReutersGulfAccession">{{Cite news |last=Renshaw |first=Jarrett |date=January 11, 2026 |title=Qatar and UAE to join U.S.-led effort to bolster technology supply chain |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/qatar-uae-join-us-led-effort-bolster-technology-supply-chain-2026-01-11/ |access-date=July 23, 2026}}</ref> === Mga bansang lumagda sa Pax Silica Declaration === Pitong bansa ang lumagda sa deklarasyon sa summit noong Disyembre 12, 2025, sa Washington, DC:<ref name="AusDeclaration">{{Cite web |date=December 13, 2025 |title=The Pax Silica Declaration by countries attending the Pax Silica Summit, 12 December 2025 |url=https://www.industry.gov.au/publications/pax-silica-declaration-countries-attending-pax-silica-summit-12-december-2025 |access-date=January 13, 2026 |publisher=Australian Government – Department of Industry, Science and Resources}}</ref> Ang ilang mga bansang dumalo sa mga unang pag-uusap ay hindi agad lumagda, habang ang iba pang mga bansa ay inanyayahan g sumali pagkatapos ng mga talakayan. Ang mga sumusunod ay ang mga kasaping lumagda sa deklarasyon:<ref name="AusDeclaration">{{Cite web |date=December 13, 2025 |title=The Pax Silica Declaration by countries attending the Pax Silica Summit, 12 December 2025 |url=https://www.industry.gov.au/publications/pax-silica-declaration-countries-attending-pax-silica-summit-12-december-2025 |access-date=January 13, 2026 |publisher=Australian Government – Department of Industry, Science and Resources}}</ref> === Mga bansang inanyayahan / lumahok, ngunit hindi pa lumalagda === Sa paglulunsad, inilarawan ng mga materyales ng Estados Unidos at mga makabagong pag-uulat ang mga karagdagang inanyayahang maging kalahok at tagamasid, kabilang ang: Ang Organisasyon sa Ekonomikong Pakikipagtulungan at Pag-unlad (OECD) at ang [[Unyong Europeo|Samahang Europeo]] ay nabanggit din ng mga katuwang ng US na naroroon bilang tagamasid, ngunit hindi mga bansa.<ref name="OutcomesBriefing">{{Cite web |date=December 2025 |title=Outcomes of the Pax Silica Summit (Foreign Press Center briefing) |url=https://www.state.gov/briefings-foreign-press-centers/outcomes-of-the-paxs-silica-summit |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} 89tbxb8hqymnfmcjt32da7ai52s4ktc 2218588 2218587 2026-08-02T05:41:57Z JENSwilleat 159283 /* Mga bansang lumagda sa Pax Silica Declaration */ 2218588 wikitext text/x-wiki Ang '''Pax Silica''' ay isang internasyonal na inisyatiba na pinamumunuan ng [[Estados Unidos]] at nakatuon sa pagsiguro ng mga [[Daloy ng suplay|kadena ng suplay]] para sa mga masulong na teknolohiya tulad ng mga [[semikonduktor]], [[artipisyal na katalinuhan]] (AI), at mga bihirang elemento sa lupa. Hindi tuwirang layunin ng inisyatiba na bawasan ang pag-asa sa [[Tsina]] at kontrahin ang pangingibabaw nito sa mga larangang ito.<ref>{{Cite web |date=2026-01-09 |title=Inside the State Department's 'Pax Silica' Initiative |url=https://wpintelligence.washingtonpost.com/topics/2026/01/09/inside-state-departments-pax-silica-initiative/ |access-date=2026-06-06 |website=WP Intelligence |language=en|trans-title=Sa loob ng Inisyatibang 'Pax Silica' ng Kagawaran ng Estado}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-12-13 |title=Pax Silica Explained: The US-Led Initiative With 'Trusted Allies' to Counter China, Excluding India |url=https://www.timesnownews.com/world/what-is-pax-silica-us-led-initiative-that-excludes-india-ai-critical-minerals-supply-chain-counter-china-article-153286414 |access-date=2026-06-06 |website=TimesNow |language=en|trans-title=Paliwanag sa Pax Silica: Ang Inisyatiba na Pinamunuan ng US na May 'Mga Pinagkakatiwalaang Kaalyado' para Kontrahin ang Tsina, Hindi Kasama ang Indiya}}</ref><ref>{{Cite web |last=Cytera |first=Christopher |date=2026-01-14 |title=Pax Silica — Can it Stop China? |url=https://cepa.org/article/pax-silica-can-it-stop-china/ |access-date=2026-06-06 |website=CEPA |language=en-US|trans-title=Pax Silica — Mapipigilan ba Nito ang Tsina?}}</ref> Ang inisyatiba ay kinoordinahan ng Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos at inilunsad noong Disyembre 2025 kasabay ng paglagda ng unang pangkat ng mga bansang kasosyo sa di-nagbubuklod na ''Deklarasyon ng'' ''Pax Silica''.<ref name="StateFactSheet">{{cite web |title=Pax Silica Summit (Fact Sheet) |publisher=United States Department of State |date=Disyembre 11, 2025 |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative/ |access-date=Enero 13, 2026|language=en}}</ref><ref name="AusDeclaration">{{cite web |title=The Pax Silica Declaration by countries attending the Pax Silica Summit, 12 December 2025 |publisher=Australian Government – Department of Industry, Science and Resources |date=Disyembre 13, 2025 |url=https://www.industry.gov.au/publications/pax-silica-declaration-countries-attending-pax-silica-summit-12-december-2025 |access-date=Enero 13, 2026|language=en|trans-title=Ang Deklarasyon ng Pax Silica ng mga bansang dumalo sa Pax Silica Summit, 12 Disyembre 2025}}</ref> == Paglulunsad at kaligiran == Noong dekada 2020, lalong itinuring ng mga pamahalaan ang katatagan ng supply-chain sa mga semiconductor, mahahalagang mineral, at imprastraktura ng computing na may kaugnayan sa AI bilang isang prayoridad sa pambansang kaligtasan, sa gitna ng mga kontrol sa pagluluwas, mga hakbang sa patakaran sa industriya, at kompetisyong heopolitikal sa mga teknolohiyang sumusuporta sa advanced manufacturing at AI. Ang Pax Silica ay iniharap ng mga katuwang ng US bilang isang balangkas ng ekonomiko-kaligtasang naglalayong ihanay ang mga patakaran at pamumuhunan sa mga "mapagkakatiwalaang kasosyo" na nagho-host sa mga pangunahing kompanya ng teknolohiya at pangunahing kapasidad sa industriya.<ref name="StateFactSheet">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Pax Silica Summit (Fact Sheet) |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative/ |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref><ref name="OutcomesBriefing">{{Cite web |date=December 2025 |title=Outcomes of the Pax Silica Summit (Foreign Press Center briefing) |url=https://www.state.gov/briefings-foreign-press-centers/outcomes-of-the-paxs-silica-summit |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Inilarawan ng manunuri ng Pacific Forum na si Akhil Ramesh, na sumusulat para sa magasing National Interest, ang inisyatibo bilang pag-unawa na: "ang kaligtasan sa ekonomiya ngayon ay hindi mapaghihiwalay sa kontrol sa enerhiya, mahahalagang mineral, mataas na kalidad na pagmamanupaktura, at mga advanced na modelo."<ref>{{Cite web |last=Ramesh |first=Akhil |date=2026-01-24 |title=Pax Silica and the Case for Bringing Industry Back into Foreign Policy |url=https://nationalinterest.org/feature/pax-silica-and-the-case-for-bringing-industry-back-into-foreign-policy |access-date=2026-01-25 |website=The National Interest |language=en-US}}</ref> Noong Disyembre 11, 2025, inanunsyo ng Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos ang kauna-unahang Pax Silica Summit at ang planong paglagda sa Pax Silica Declaration, na naglalarawan sa Pax Silica bilang pangunahing pagsisikap ng Kagawaran sa AI at kaligtasan ng supply-chain.<ref name="StateMediaNote">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Under Secretary Helberg Will Kick Off Pax Silica Summit with Landmark Declaration Signing |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/under-secretary-helberg-will-kick-off-pax-silica-summit-with-landmark-declaration-signing/ |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Ang unang summit ay ginanap sa Washington, DC noong Disyembre 12, 2025. Inilarawan sa fact sheet ng Kagawaran ng Estado ang mga larangan ng kooperasyon kabilang ang koneksyon at imprastraktura ng datos, compute at semiconductors, advanced manufacturing, lohistiko, mineral refining at processing, at enerhiya.<ref name="StateFactSheet">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Pax Silica Summit (Fact Sheet) |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative/ |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Inilalarawan ng inisyatibo ang sarili nito bilang isang "positive-sum" na pakikipagtulungang nilayon upang mabawasan ang "mga mapilit na pag-asa" at mapabuti ang katatagan sa buong hanay ng teknolohiya, mula sa pagkuha at pagproseso ng mineral hanggang sa paggawa ng chip at imprastraktura ng computing.<ref name="StateFactSheet">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Pax Silica Summit (Fact Sheet) |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative/ |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Inilarawan ng mga katuwang ng US ang Pax Silica bilang isang balangkas para sa pag-uugnay ng mga pangunahing proyekto at pagkakahanay ng patakaran sa mga kasosyong bansa, kabilang ang pagmamapa sa supply-chain, mga inisyatibo sa pamumuhunan at pakikipagtulungan, at proteksiyon ng mga kritikal na imprastraktura at sensitibong teknolohiya. Iniulat ng Reuters ang mga talakayan tungkol sa mga proyektong may kaugnayan sa mga ruta ng kalakalan at lohistiko at isang inisyatibo sa isang liwasang pang-industriya sa [[Israel]].<ref name="ReutersUAEQatar">{{Cite news |date=January 11, 2026 |title=Qatar and UAE to join U.S.-led effort to bolster technology supply chain |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/qatar-uae-join-us-led-effort-bolster-technology-supply-chain-2026-01-11/ |access-date=January 13, 2026}}</ref> Ang mga bansang nasa Golpo, tulad ng UAE at Qatar, ay tumataya sa pag-akit ng mga kompanya ng AI na may murang enerhiya.<ref>{{Cite web |title=Qatar joins US 'Pax Silica' as it races to catch up with Gulf neighbours on AI |url=https://www.middleeasteye.net/news/qatar-joins-us-pax-silica-it-races-catch-gulf-neighbors-ai |access-date=2026-01-25 |website=Middle East Eye |language=en}}</ref> Bukod pa rito, ang potensyal ng UAE na mamuhunan sa mga aktibidad ng Pax Silica ay nabanggit bilang isang pangunahing asset para sa inisyatibo.<ref>{{Cite web |title=UAE signs Pax Silica declaration to advance AI-era security {{!}} Computer Weekly |url=https://www.computerweekly.com/news/366637532/UAE-signs-Pax-Silica-declaration-to-advance-AI-Era-security |access-date=2026-01-25 |website=ComputerWeekly.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Marias |first=Stephen Las |date=2025-12-23 |title=Pax Silica Signals a New Era of Tech-Centric Geopolitics |url=https://www.eetimes.com/pax-silica-marks-the-end-of-globalizations-golden-age/ |access-date=2026-01-25 |website=EE Times Asia |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Varghese |first=Justin |date=2026-01-19 |title=Pax Silica: What the new AI tech bloc means for the UAE, global economy |url=https://gulfnews.com/technology/pax-silica-what-the-new-ai-tech-bloc-means-for-the-uae-global-economy-1.500412773 |access-date=2026-01-25 |website=Gulf News: Latest UAE news, Dubai news, Business, travel news, Dubai Gold rate, prayer time, cinema |language=en}}</ref> Noong unang bahagi ng 2026, inanunsyo ng Estados Unidos ang planong pag-aambag ng $250M para sa isang pamumuhunang konsorsiyum na naglalayong palakasin ang mga supply-chain ng enerhiya at mahahalagang mineral.<ref>{{Cite web |last=Maggie |first=Eastland |date=March 23, 2026 |title=US to Put $250 Million Toward Supply Chain Investment Fund |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-03-23/us-to-commit-250-million-toward-supply-chain-investment-fund |website=Bloomberg}}</ref> == Pagsapi == Sa inagurasyon, pitong bansa ang lumagda sa ''Pax Silica Declaration'', habang ang Taywan, ang Samahang Europeo, Kanada, at ang Organisasyon sa Ekonomikong Pakikipagtulungan at Pag-unlad ay lumahok bilang mga panauhin.<ref name="AusDeclaration2">{{Cite web |date=December 13, 2025 |title=The Pax Silica Declaration by countries attending the Pax Silica Summit, 12 December 2025 |url=https://www.industry.gov.au/publications/pax-silica-declaration-countries-attending-pax-silica-summit-12-december-2025 |access-date=July 23, 2026 |publisher=Australian Government Department of Industry, Science and Resources}}</ref><ref name="StateLaunch">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Pax Silica Summit |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative |access-date=July 23, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Noong Enero 2026, ang Qatar at ang Nagkakaisang Arabong Emirato ay kinilala sa publiko bilang mga prospektibong tagapaglagda, at ang kanilang pagsali ay inaasahan sa huling bahagi ng buwang iyon.<ref name="ReutersGulfAccession">{{Cite news |last=Renshaw |first=Jarrett |date=January 11, 2026 |title=Qatar and UAE to join U.S.-led effort to bolster technology supply chain |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/qatar-uae-join-us-led-effort-bolster-technology-supply-chain-2026-01-11/ |access-date=July 23, 2026}}</ref> === Mga bansang lumagda sa Pax Silica Declaration === Pitong bansa ang lumagda sa deklarasyon sa summit noong Disyembre 12, 2025, sa Washington, DC:<ref name="AusDeclaration">{{Cite web |date=December 13, 2025 |title=The Pax Silica Declaration by countries attending the Pax Silica Summit, 12 December 2025 |url=https://www.industry.gov.au/publications/pax-silica-declaration-countries-attending-pax-silica-summit-12-december-2025 |access-date=January 13, 2026 |publisher=Australian Government – Department of Industry, Science and Resources}}</ref> Ang ilang mga bansang dumalo sa mga unang pag-uusap ay hindi agad lumagda, habang ang iba pang mga bansa ay inanyayahang sumali pagkatapos ng mga talakayan. Ang mga sumusunod ay ang mga kasaping lumagda sa deklarasyon:<ref name="AusDeclaration">{{Cite web |date=December 13, 2025 |title=The Pax Silica Declaration by countries attending the Pax Silica Summit, 12 December 2025 |url=https://www.industry.gov.au/publications/pax-silica-declaration-countries-attending-pax-silica-summit-12-december-2025 |access-date=January 13, 2026 |publisher=Australian Government – Department of Industry, Science and Resources}}</ref> === Mga bansang inanyayahan / lumahok, ngunit hindi pa lumalagda === Sa paglulunsad, inilarawan ng mga materyales ng Estados Unidos at mga makabagong pag-uulat ang mga karagdagang inanyayahang maging kalahok at tagamasid, kabilang ang: Ang Organisasyon sa Ekonomikong Pakikipagtulungan at Pag-unlad (OECD) at ang [[Unyong Europeo|Samahang Europeo]] ay nabanggit din ng mga katuwang ng US na naroroon bilang tagamasid, ngunit hindi mga bansa.<ref name="OutcomesBriefing">{{Cite web |date=December 2025 |title=Outcomes of the Pax Silica Summit (Foreign Press Center briefing) |url=https://www.state.gov/briefings-foreign-press-centers/outcomes-of-the-paxs-silica-summit |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} 875i8ysvy408gzjwocb6922kclc6ijq 2218590 2218588 2026-08-02T05:59:43Z ~2026-42644-98 164785 nilagyan ng table 2218590 wikitext text/x-wiki {{Infobox geopolitical organization | name = '''Pax Silica''' | motto = "Securing the Silicon Supply Chain" | englishmotto = | anthem = | text_symbol_type = | text_symbol = | image_map = Member States of Pax Silica.svg | loctext = <!--text description of location of organization--> | alt_map = | map_width = <!-- Map image's width (default 250px) --> | map_caption = {{legend|#1d91c0ff|Mga bansang kasapi ng Pax Silica}} | org_type = Internasyonal inisyatiba para sa seguridad sa ekonomiya | membership_type = | membership = {{ubl|'''Mga lumagda''' |{{flag|Argentina}} |{{flag|Australia}} |{{flag|Chile}} |{{flag|Costa Rica}} |{{flag|El Salvador}} |{{flag|Finland}} |{{flag|Germany}} |{{flag|Greece}} |{{flag|India}} |{{flag|Israel}} |{{flag|Japan}} |{{flag|Kazakhstan}} |{{flag|Netherlands}} |{{flag|Norway}} |{{flag|Panama}} |{{flag|Philippines}} |{{flag|Qatar}} |{{flag|South Korea}} |{{flag|Singapore}} |{{flag|Sweden}} |{{nowrap|{{flag|United Arab Emirates}}}} |{{flag|United Kingdom}} |{{flag|United States}} |{{flag|European Union}} }} {{ubl|'''Mga tagamasid''' |{{flag|Canada}} |{{flag|Estonia}} |{{flag|Taiwan}} }} | leader_title1 = [[Pangalawang Kalihim ng Estado para sa Paglago ng Ekonomiya, Enerhiya, at Kapaligiran]] | leader_name1 = [[Jacob Helberg]] | established_event1 = Deklarasyon ng Pax Silica | established_date1 = {{Start date and age|2025|12|12}} | official_website = {{URL|https://www.state.gov/pax-silica}} }} Ang '''Pax Silica''' ay isang internasyonal na inisyatiba na pinamumunuan ng [[Estados Unidos]] at nakatuon sa pagsiguro ng mga [[Daloy ng suplay|kadena ng suplay]] para sa mga masulong na teknolohiya tulad ng mga [[semikonduktor]], [[artipisyal na katalinuhan]] (AI), at mga bihirang elemento sa lupa. Hindi tuwirang layunin ng inisyatiba na bawasan ang pag-asa sa [[Tsina]] at kontrahin ang pangingibabaw nito sa mga larangang ito.<ref>{{Cite web |date=2026-01-09 |title=Inside the State Department's 'Pax Silica' Initiative |url=https://wpintelligence.washingtonpost.com/topics/2026/01/09/inside-state-departments-pax-silica-initiative/ |access-date=2026-06-06 |website=WP Intelligence |language=en|trans-title=Sa loob ng Inisyatibang 'Pax Silica' ng Kagawaran ng Estado}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-12-13 |title=Pax Silica Explained: The US-Led Initiative With 'Trusted Allies' to Counter China, Excluding India |url=https://www.timesnownews.com/world/what-is-pax-silica-us-led-initiative-that-excludes-india-ai-critical-minerals-supply-chain-counter-china-article-153286414 |access-date=2026-06-06 |website=TimesNow |language=en|trans-title=Paliwanag sa Pax Silica: Ang Inisyatiba na Pinamunuan ng US na May 'Mga Pinagkakatiwalaang Kaalyado' para Kontrahin ang Tsina, Hindi Kasama ang Indiya}}</ref><ref>{{Cite web |last=Cytera |first=Christopher |date=2026-01-14 |title=Pax Silica — Can it Stop China? |url=https://cepa.org/article/pax-silica-can-it-stop-china/ |access-date=2026-06-06 |website=CEPA |language=en-US|trans-title=Pax Silica — Mapipigilan ba Nito ang Tsina?}}</ref> Ang inisyatiba ay kinoordinahan ng Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos at inilunsad noong Disyembre 2025 kasabay ng paglagda ng unang pangkat ng mga bansang kasosyo sa di-nagbubuklod na ''Deklarasyon ng'' ''Pax Silica''.<ref name="StateFactSheet">{{cite web |title=Pax Silica Summit (Fact Sheet) |publisher=United States Department of State |date=Disyembre 11, 2025 |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative/ |access-date=Enero 13, 2026|language=en}}</ref><ref name="AusDeclaration">{{cite web |title=The Pax Silica Declaration by countries attending the Pax Silica Summit, 12 December 2025 |publisher=Australian Government – Department of Industry, Science and Resources |date=Disyembre 13, 2025 |url=https://www.industry.gov.au/publications/pax-silica-declaration-countries-attending-pax-silica-summit-12-december-2025 |access-date=Enero 13, 2026|language=en|trans-title=Ang Deklarasyon ng Pax Silica ng mga bansang dumalo sa Pax Silica Summit, 12 Disyembre 2025}}</ref> == Paglulunsad at kaligiran == Noong dekada 2020, lalong itinuring ng mga pamahalaan ang katatagan ng supply-chain sa mga semiconductor, mahahalagang mineral, at imprastraktura ng computing na may kaugnayan sa AI bilang isang prayoridad sa pambansang kaligtasan, sa gitna ng mga kontrol sa pagluluwas, mga hakbang sa patakaran sa industriya, at kompetisyong heopolitikal sa mga teknolohiyang sumusuporta sa advanced manufacturing at AI. Ang Pax Silica ay iniharap ng mga katuwang ng US bilang isang balangkas ng ekonomiko-kaligtasang naglalayong ihanay ang mga patakaran at pamumuhunan sa mga "mapagkakatiwalaang kasosyo" na nagho-host sa mga pangunahing kompanya ng teknolohiya at pangunahing kapasidad sa industriya.<ref name="StateFactSheet">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Pax Silica Summit (Fact Sheet) |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative/ |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref><ref name="OutcomesBriefing">{{Cite web |date=December 2025 |title=Outcomes of the Pax Silica Summit (Foreign Press Center briefing) |url=https://www.state.gov/briefings-foreign-press-centers/outcomes-of-the-paxs-silica-summit |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Inilarawan ng manunuri ng Pacific Forum na si Akhil Ramesh, na sumusulat para sa magasing National Interest, ang inisyatibo bilang pag-unawa na: "ang kaligtasan sa ekonomiya ngayon ay hindi mapaghihiwalay sa kontrol sa enerhiya, mahahalagang mineral, mataas na kalidad na pagmamanupaktura, at mga advanced na modelo."<ref>{{Cite web |last=Ramesh |first=Akhil |date=2026-01-24 |title=Pax Silica and the Case for Bringing Industry Back into Foreign Policy |url=https://nationalinterest.org/feature/pax-silica-and-the-case-for-bringing-industry-back-into-foreign-policy |access-date=2026-01-25 |website=The National Interest |language=en-US}}</ref> Noong Disyembre 11, 2025, inanunsyo ng Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos ang kauna-unahang Pax Silica Summit at ang planong paglagda sa Pax Silica Declaration, na naglalarawan sa Pax Silica bilang pangunahing pagsisikap ng Kagawaran sa AI at kaligtasan ng supply-chain.<ref name="StateMediaNote">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Under Secretary Helberg Will Kick Off Pax Silica Summit with Landmark Declaration Signing |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/under-secretary-helberg-will-kick-off-pax-silica-summit-with-landmark-declaration-signing/ |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Ang unang summit ay ginanap sa Washington, DC noong Disyembre 12, 2025. Inilarawan sa fact sheet ng Kagawaran ng Estado ang mga larangan ng kooperasyon kabilang ang koneksyon at imprastraktura ng datos, compute at semiconductors, advanced manufacturing, lohistiko, mineral refining at processing, at enerhiya.<ref name="StateFactSheet">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Pax Silica Summit (Fact Sheet) |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative/ |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Inilalarawan ng inisyatibo ang sarili nito bilang isang "positive-sum" na pakikipagtulungang nilayon upang mabawasan ang "mga mapilit na pag-asa" at mapabuti ang katatagan sa buong hanay ng teknolohiya, mula sa pagkuha at pagproseso ng mineral hanggang sa paggawa ng chip at imprastraktura ng computing.<ref name="StateFactSheet">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Pax Silica Summit (Fact Sheet) |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative/ |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Inilarawan ng mga katuwang ng US ang Pax Silica bilang isang balangkas para sa pag-uugnay ng mga pangunahing proyekto at pagkakahanay ng patakaran sa mga kasosyong bansa, kabilang ang pagmamapa sa supply-chain, mga inisyatibo sa pamumuhunan at pakikipagtulungan, at proteksiyon ng mga kritikal na imprastraktura at sensitibong teknolohiya. Iniulat ng Reuters ang mga talakayan tungkol sa mga proyektong may kaugnayan sa mga ruta ng kalakalan at lohistiko at isang inisyatibo sa isang liwasang pang-industriya sa [[Israel]].<ref name="ReutersUAEQatar">{{Cite news |date=January 11, 2026 |title=Qatar and UAE to join U.S.-led effort to bolster technology supply chain |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/qatar-uae-join-us-led-effort-bolster-technology-supply-chain-2026-01-11/ |access-date=January 13, 2026}}</ref> Ang mga bansang nasa Golpo, tulad ng UAE at Qatar, ay tumataya sa pag-akit ng mga kompanya ng AI na may murang enerhiya.<ref>{{Cite web |title=Qatar joins US 'Pax Silica' as it races to catch up with Gulf neighbours on AI |url=https://www.middleeasteye.net/news/qatar-joins-us-pax-silica-it-races-catch-gulf-neighbors-ai |access-date=2026-01-25 |website=Middle East Eye |language=en}}</ref> Bukod pa rito, ang potensyal ng UAE na mamuhunan sa mga aktibidad ng Pax Silica ay nabanggit bilang isang pangunahing asset para sa inisyatibo.<ref>{{Cite web |title=UAE signs Pax Silica declaration to advance AI-era security {{!}} Computer Weekly |url=https://www.computerweekly.com/news/366637532/UAE-signs-Pax-Silica-declaration-to-advance-AI-Era-security |access-date=2026-01-25 |website=ComputerWeekly.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Marias |first=Stephen Las |date=2025-12-23 |title=Pax Silica Signals a New Era of Tech-Centric Geopolitics |url=https://www.eetimes.com/pax-silica-marks-the-end-of-globalizations-golden-age/ |access-date=2026-01-25 |website=EE Times Asia |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Varghese |first=Justin |date=2026-01-19 |title=Pax Silica: What the new AI tech bloc means for the UAE, global economy |url=https://gulfnews.com/technology/pax-silica-what-the-new-ai-tech-bloc-means-for-the-uae-global-economy-1.500412773 |access-date=2026-01-25 |website=Gulf News: Latest UAE news, Dubai news, Business, travel news, Dubai Gold rate, prayer time, cinema |language=en}}</ref> Noong unang bahagi ng 2026, inanunsyo ng Estados Unidos ang planong pag-aambag ng $250M para sa isang pamumuhunang konsorsiyum na naglalayong palakasin ang mga supply-chain ng enerhiya at mahahalagang mineral.<ref>{{Cite web |last=Maggie |first=Eastland |date=March 23, 2026 |title=US to Put $250 Million Toward Supply Chain Investment Fund |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-03-23/us-to-commit-250-million-toward-supply-chain-investment-fund |website=Bloomberg}}</ref> == Pagsapi == Sa inagurasyon, pitong bansa ang lumagda sa ''Pax Silica Declaration'', habang ang Taywan, ang Samahang Europeo, Kanada, at ang Organisasyon sa Ekonomikong Pakikipagtulungan at Pag-unlad ay lumahok bilang mga panauhin.<ref name="AusDeclaration2">{{Cite web |date=December 13, 2025 |title=The Pax Silica Declaration by countries attending the Pax Silica Summit, 12 December 2025 |url=https://www.industry.gov.au/publications/pax-silica-declaration-countries-attending-pax-silica-summit-12-december-2025 |access-date=July 23, 2026 |publisher=Australian Government Department of Industry, Science and Resources}}</ref><ref name="StateLaunch">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Pax Silica Summit |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative |access-date=July 23, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Noong Enero 2026, ang Qatar at ang Nagkakaisang Arabong Emirato ay kinilala sa publiko bilang mga prospektibong tagapaglagda, at ang kanilang pagsali ay inaasahan sa huling bahagi ng buwang iyon.<ref name="ReutersGulfAccession">{{Cite news |last=Renshaw |first=Jarrett |date=January 11, 2026 |title=Qatar and UAE to join U.S.-led effort to bolster technology supply chain |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/qatar-uae-join-us-led-effort-bolster-technology-supply-chain-2026-01-11/ |access-date=July 23, 2026}}</ref> === Mga bansang lumagda sa Pax Silica Declaration === Pitong bansa ang lumagda sa deklarasyon sa summit noong Disyembre 12, 2025, sa Washington, DC:<ref name="AusDeclaration">{{Cite web |date=December 13, 2025 |title=The Pax Silica Declaration by countries attending the Pax Silica Summit, 12 December 2025 |url=https://www.industry.gov.au/publications/pax-silica-declaration-countries-attending-pax-silica-summit-12-december-2025 |access-date=January 13, 2026 |publisher=Australian Government – Department of Industry, Science and Resources}}</ref> Ang ilang mga bansang dumalo sa mga unang pag-uusap ay hindi agad lumagda, habang ang iba pang mga bansa ay inanyayahang sumali pagkatapos ng mga talakayan. Ang mga sumusunod ay ang mga kasaping lumagda sa deklarasyon:<ref name="AusDeclaration">{{Cite web |date=December 13, 2025 |title=The Pax Silica Declaration by countries attending the Pax Silica Summit, 12 December 2025 |url=https://www.industry.gov.au/publications/pax-silica-declaration-countries-attending-pax-silica-summit-12-december-2025 |access-date=January 13, 2026 |publisher=Australian Government – Department of Industry, Science and Resources}}</ref> === Mga bansang inanyayahan / lumahok, ngunit hindi pa lumalagda === Sa paglulunsad, inilarawan ng mga materyales ng Estados Unidos at mga makabagong pag-uulat ang mga karagdagang inanyayahang maging kalahok at tagamasid, kabilang ang: Ang Organisasyon sa Ekonomikong Pakikipagtulungan at Pag-unlad (OECD) at ang [[Unyong Europeo|Samahang Europeo]] ay nabanggit din ng mga katuwang ng US na naroroon bilang tagamasid, ngunit hindi mga bansa.<ref name="OutcomesBriefing">{{Cite web |date=December 2025 |title=Outcomes of the Pax Silica Summit (Foreign Press Center briefing) |url=https://www.state.gov/briefings-foreign-press-centers/outcomes-of-the-paxs-silica-summit |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} g7kq9kuudr6tha4hh9sl1fjnyxhxrih 2218591 2218590 2026-08-02T06:03:16Z ~2026-42644-98 164785 2218591 wikitext text/x-wiki {{Infobox geopolitical organization | name = '''Pax Silica''' | motto = "Securing the Silicon Supply Chain"([[Wikang Ingles|Ingles]])<br>"Pagtiyak sa seguridad ng kadena ng suplay ng silikon" ([[Wikang Filipino|Filipino]]) | englishmotto = | anthem = | text_symbol_type = | text_symbol = | image_map = Member States of Pax Silica.svg | loctext = <!--text description of location of organization--> | alt_map = | map_width = <!-- Map image's width (default 250px) --> | map_caption = {{legend|#1d91c0ff|Mga bansang kasapi ng Pax Silica}} | org_type = Internasyonal inisyatiba para sa seguridad sa ekonomiya | membership_type = | membership = {{ubl|'''Mga lumagda''' |{{flag|Argentina}} |{{flag|Australia}} |{{flag|Chile}} |{{flag|Costa Rica}} |{{flag|El Salvador}} |{{flag|Finland}} |{{flag|Germany}} |{{flag|Greece}} |{{flag|India}} |{{flag|Israel}} |{{flag|Japan}} |{{flag|Kazakhstan}} |{{flag|Netherlands}} |{{flag|Norway}} |{{flag|Panama}} |{{flag|Philippines}} |{{flag|Qatar}} |{{flag|South Korea}} |{{flag|Singapore}} |{{flag|Sweden}} |{{nowrap|{{flag|United Arab Emirates}}}} |{{flag|United Kingdom}} |{{flag|United States}} |{{flag|European Union}} }} {{ubl|'''Mga tagamasid''' |{{flag|Canada}} |{{flag|Estonia}} |{{flag|Taiwan}} }} | leader_title1 = [[Pangalawang Kalihim ng Estado para sa Paglago ng Ekonomiya, Enerhiya, at Kapaligiran]] | leader_name1 = [[Jacob Helberg]] | established_event1 = Deklarasyon ng Pax Silica | established_date1 = {{Start date and age|2025|12|12}} | official_website = {{URL|https://www.state.gov/pax-silica}} }} Ang '''Pax Silica''' ay isang internasyonal na inisyatiba na pinamumunuan ng [[Estados Unidos]] at nakatuon sa pagsiguro ng mga [[Daloy ng suplay|kadena ng suplay]] para sa mga masulong na teknolohiya tulad ng mga [[semikonduktor]], [[artipisyal na katalinuhan]] (AI), at mga bihirang elemento sa lupa. Hindi tuwirang layunin ng inisyatiba na bawasan ang pag-asa sa [[Tsina]] at kontrahin ang pangingibabaw nito sa mga larangang ito.<ref>{{Cite web |date=2026-01-09 |title=Inside the State Department's 'Pax Silica' Initiative |url=https://wpintelligence.washingtonpost.com/topics/2026/01/09/inside-state-departments-pax-silica-initiative/ |access-date=2026-06-06 |website=WP Intelligence |language=en|trans-title=Sa loob ng Inisyatibang 'Pax Silica' ng Kagawaran ng Estado}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-12-13 |title=Pax Silica Explained: The US-Led Initiative With 'Trusted Allies' to Counter China, Excluding India |url=https://www.timesnownews.com/world/what-is-pax-silica-us-led-initiative-that-excludes-india-ai-critical-minerals-supply-chain-counter-china-article-153286414 |access-date=2026-06-06 |website=TimesNow |language=en|trans-title=Paliwanag sa Pax Silica: Ang Inisyatiba na Pinamunuan ng US na May 'Mga Pinagkakatiwalaang Kaalyado' para Kontrahin ang Tsina, Hindi Kasama ang Indiya}}</ref><ref>{{Cite web |last=Cytera |first=Christopher |date=2026-01-14 |title=Pax Silica — Can it Stop China? |url=https://cepa.org/article/pax-silica-can-it-stop-china/ |access-date=2026-06-06 |website=CEPA |language=en-US|trans-title=Pax Silica — Mapipigilan ba Nito ang Tsina?}}</ref> Ang inisyatiba ay kinoordinahan ng Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos at inilunsad noong Disyembre 2025 kasabay ng paglagda ng unang pangkat ng mga bansang kasosyo sa di-nagbubuklod na ''Deklarasyon ng'' ''Pax Silica''.<ref name="StateFactSheet">{{cite web |title=Pax Silica Summit (Fact Sheet) |publisher=United States Department of State |date=Disyembre 11, 2025 |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative/ |access-date=Enero 13, 2026|language=en}}</ref><ref name="AusDeclaration">{{cite web |title=The Pax Silica Declaration by countries attending the Pax Silica Summit, 12 December 2025 |publisher=Australian Government – Department of Industry, Science and Resources |date=Disyembre 13, 2025 |url=https://www.industry.gov.au/publications/pax-silica-declaration-countries-attending-pax-silica-summit-12-december-2025 |access-date=Enero 13, 2026|language=en|trans-title=Ang Deklarasyon ng Pax Silica ng mga bansang dumalo sa Pax Silica Summit, 12 Disyembre 2025}}</ref> == Paglulunsad at kaligiran == Noong dekada 2020, lalong itinuring ng mga pamahalaan ang katatagan ng supply-chain sa mga semiconductor, mahahalagang mineral, at imprastraktura ng computing na may kaugnayan sa AI bilang isang prayoridad sa pambansang kaligtasan, sa gitna ng mga kontrol sa pagluluwas, mga hakbang sa patakaran sa industriya, at kompetisyong heopolitikal sa mga teknolohiyang sumusuporta sa advanced manufacturing at AI. Ang Pax Silica ay iniharap ng mga katuwang ng US bilang isang balangkas ng ekonomiko-kaligtasang naglalayong ihanay ang mga patakaran at pamumuhunan sa mga "mapagkakatiwalaang kasosyo" na nagho-host sa mga pangunahing kompanya ng teknolohiya at pangunahing kapasidad sa industriya.<ref name="StateFactSheet">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Pax Silica Summit (Fact Sheet) |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative/ |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref><ref name="OutcomesBriefing">{{Cite web |date=December 2025 |title=Outcomes of the Pax Silica Summit (Foreign Press Center briefing) |url=https://www.state.gov/briefings-foreign-press-centers/outcomes-of-the-paxs-silica-summit |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Inilarawan ng manunuri ng Pacific Forum na si Akhil Ramesh, na sumusulat para sa magasing National Interest, ang inisyatibo bilang pag-unawa na: "ang kaligtasan sa ekonomiya ngayon ay hindi mapaghihiwalay sa kontrol sa enerhiya, mahahalagang mineral, mataas na kalidad na pagmamanupaktura, at mga advanced na modelo."<ref>{{Cite web |last=Ramesh |first=Akhil |date=2026-01-24 |title=Pax Silica and the Case for Bringing Industry Back into Foreign Policy |url=https://nationalinterest.org/feature/pax-silica-and-the-case-for-bringing-industry-back-into-foreign-policy |access-date=2026-01-25 |website=The National Interest |language=en-US}}</ref> Noong Disyembre 11, 2025, inanunsyo ng Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos ang kauna-unahang Pax Silica Summit at ang planong paglagda sa Pax Silica Declaration, na naglalarawan sa Pax Silica bilang pangunahing pagsisikap ng Kagawaran sa AI at kaligtasan ng supply-chain.<ref name="StateMediaNote">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Under Secretary Helberg Will Kick Off Pax Silica Summit with Landmark Declaration Signing |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/under-secretary-helberg-will-kick-off-pax-silica-summit-with-landmark-declaration-signing/ |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Ang unang summit ay ginanap sa Washington, DC noong Disyembre 12, 2025. Inilarawan sa fact sheet ng Kagawaran ng Estado ang mga larangan ng kooperasyon kabilang ang koneksyon at imprastraktura ng datos, compute at semiconductors, advanced manufacturing, lohistiko, mineral refining at processing, at enerhiya.<ref name="StateFactSheet">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Pax Silica Summit (Fact Sheet) |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative/ |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Inilalarawan ng inisyatibo ang sarili nito bilang isang "positive-sum" na pakikipagtulungang nilayon upang mabawasan ang "mga mapilit na pag-asa" at mapabuti ang katatagan sa buong hanay ng teknolohiya, mula sa pagkuha at pagproseso ng mineral hanggang sa paggawa ng chip at imprastraktura ng computing.<ref name="StateFactSheet">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Pax Silica Summit (Fact Sheet) |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative/ |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Inilarawan ng mga katuwang ng US ang Pax Silica bilang isang balangkas para sa pag-uugnay ng mga pangunahing proyekto at pagkakahanay ng patakaran sa mga kasosyong bansa, kabilang ang pagmamapa sa supply-chain, mga inisyatibo sa pamumuhunan at pakikipagtulungan, at proteksiyon ng mga kritikal na imprastraktura at sensitibong teknolohiya. Iniulat ng Reuters ang mga talakayan tungkol sa mga proyektong may kaugnayan sa mga ruta ng kalakalan at lohistiko at isang inisyatibo sa isang liwasang pang-industriya sa [[Israel]].<ref name="ReutersUAEQatar">{{Cite news |date=January 11, 2026 |title=Qatar and UAE to join U.S.-led effort to bolster technology supply chain |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/qatar-uae-join-us-led-effort-bolster-technology-supply-chain-2026-01-11/ |access-date=January 13, 2026}}</ref> Ang mga bansang nasa Golpo, tulad ng UAE at Qatar, ay tumataya sa pag-akit ng mga kompanya ng AI na may murang enerhiya.<ref>{{Cite web |title=Qatar joins US 'Pax Silica' as it races to catch up with Gulf neighbours on AI |url=https://www.middleeasteye.net/news/qatar-joins-us-pax-silica-it-races-catch-gulf-neighbors-ai |access-date=2026-01-25 |website=Middle East Eye |language=en}}</ref> Bukod pa rito, ang potensyal ng UAE na mamuhunan sa mga aktibidad ng Pax Silica ay nabanggit bilang isang pangunahing asset para sa inisyatibo.<ref>{{Cite web |title=UAE signs Pax Silica declaration to advance AI-era security {{!}} Computer Weekly |url=https://www.computerweekly.com/news/366637532/UAE-signs-Pax-Silica-declaration-to-advance-AI-Era-security |access-date=2026-01-25 |website=ComputerWeekly.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Marias |first=Stephen Las |date=2025-12-23 |title=Pax Silica Signals a New Era of Tech-Centric Geopolitics |url=https://www.eetimes.com/pax-silica-marks-the-end-of-globalizations-golden-age/ |access-date=2026-01-25 |website=EE Times Asia |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Varghese |first=Justin |date=2026-01-19 |title=Pax Silica: What the new AI tech bloc means for the UAE, global economy |url=https://gulfnews.com/technology/pax-silica-what-the-new-ai-tech-bloc-means-for-the-uae-global-economy-1.500412773 |access-date=2026-01-25 |website=Gulf News: Latest UAE news, Dubai news, Business, travel news, Dubai Gold rate, prayer time, cinema |language=en}}</ref> Noong unang bahagi ng 2026, inanunsyo ng Estados Unidos ang planong pag-aambag ng $250M para sa isang pamumuhunang konsorsiyum na naglalayong palakasin ang mga supply-chain ng enerhiya at mahahalagang mineral.<ref>{{Cite web |last=Maggie |first=Eastland |date=March 23, 2026 |title=US to Put $250 Million Toward Supply Chain Investment Fund |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-03-23/us-to-commit-250-million-toward-supply-chain-investment-fund |website=Bloomberg}}</ref> == Pagsapi == Sa inagurasyon, pitong bansa ang lumagda sa ''Pax Silica Declaration'', habang ang Taywan, ang Samahang Europeo, Kanada, at ang Organisasyon sa Ekonomikong Pakikipagtulungan at Pag-unlad ay lumahok bilang mga panauhin.<ref name="AusDeclaration2">{{Cite web |date=December 13, 2025 |title=The Pax Silica Declaration by countries attending the Pax Silica Summit, 12 December 2025 |url=https://www.industry.gov.au/publications/pax-silica-declaration-countries-attending-pax-silica-summit-12-december-2025 |access-date=July 23, 2026 |publisher=Australian Government Department of Industry, Science and Resources}}</ref><ref name="StateLaunch">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Pax Silica Summit |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative |access-date=July 23, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Noong Enero 2026, ang Qatar at ang Nagkakaisang Arabong Emirato ay kinilala sa publiko bilang mga prospektibong tagapaglagda, at ang kanilang pagsali ay inaasahan sa huling bahagi ng buwang iyon.<ref name="ReutersGulfAccession">{{Cite news |last=Renshaw |first=Jarrett |date=January 11, 2026 |title=Qatar and UAE to join U.S.-led effort to bolster technology supply chain |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/qatar-uae-join-us-led-effort-bolster-technology-supply-chain-2026-01-11/ |access-date=July 23, 2026}}</ref> === Mga bansang lumagda sa Pax Silica Declaration === Pitong bansa ang lumagda sa deklarasyon sa summit noong Disyembre 12, 2025, sa Washington, DC:<ref name="AusDeclaration">{{Cite web |date=December 13, 2025 |title=The Pax Silica Declaration by countries attending the Pax Silica Summit, 12 December 2025 |url=https://www.industry.gov.au/publications/pax-silica-declaration-countries-attending-pax-silica-summit-12-december-2025 |access-date=January 13, 2026 |publisher=Australian Government – Department of Industry, Science and Resources}}</ref> Ang ilang mga bansang dumalo sa mga unang pag-uusap ay hindi agad lumagda, habang ang iba pang mga bansa ay inanyayahang sumali pagkatapos ng mga talakayan. Ang mga sumusunod ay ang mga kasaping lumagda sa deklarasyon:<ref name="AusDeclaration">{{Cite web |date=December 13, 2025 |title=The Pax Silica Declaration by countries attending the Pax Silica Summit, 12 December 2025 |url=https://www.industry.gov.au/publications/pax-silica-declaration-countries-attending-pax-silica-summit-12-december-2025 |access-date=January 13, 2026 |publisher=Australian Government – Department of Industry, Science and Resources}}</ref> === Mga bansang inanyayahan / lumahok, ngunit hindi pa lumalagda === Sa paglulunsad, inilarawan ng mga materyales ng Estados Unidos at mga makabagong pag-uulat ang mga karagdagang inanyayahang maging kalahok at tagamasid, kabilang ang: Ang Organisasyon sa Ekonomikong Pakikipagtulungan at Pag-unlad (OECD) at ang [[Unyong Europeo|Samahang Europeo]] ay nabanggit din ng mga katuwang ng US na naroroon bilang tagamasid, ngunit hindi mga bansa.<ref name="OutcomesBriefing">{{Cite web |date=December 2025 |title=Outcomes of the Pax Silica Summit (Foreign Press Center briefing) |url=https://www.state.gov/briefings-foreign-press-centers/outcomes-of-the-paxs-silica-summit |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} 9agu3ajzzow0bfwu8oskg4hog0s1lli 2218594 2218591 2026-08-02T06:07:09Z JENSwilleat 159283 Created by translating the section "Reception and criticism" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1367292102|Pax Silica]]" 2218594 wikitext text/x-wiki {{Infobox geopolitical organization | name = '''Pax Silica''' | motto = "Securing the Silicon Supply Chain"([[Wikang Ingles|Ingles]])<br>"Pagtiyak sa seguridad ng kadena ng suplay ng silikon" ([[Wikang Filipino|Filipino]]) | englishmotto = | anthem = | text_symbol_type = | text_symbol = | image_map = Member States of Pax Silica.svg | loctext = <!--text description of location of organization--> | alt_map = | map_width = <!-- Map image's width (default 250px) --> | map_caption = {{legend|#1d91c0ff|Mga bansang kasapi ng Pax Silica}} | org_type = Internasyonal inisyatiba para sa seguridad sa ekonomiya | membership_type = | membership = {{ubl|'''Mga lumagda''' |{{flag|Argentina}} |{{flag|Australia}} |{{flag|Chile}} |{{flag|Costa Rica}} |{{flag|El Salvador}} |{{flag|Finland}} |{{flag|Germany}} |{{flag|Greece}} |{{flag|India}} |{{flag|Israel}} |{{flag|Japan}} |{{flag|Kazakhstan}} |{{flag|Netherlands}} |{{flag|Norway}} |{{flag|Panama}} |{{flag|Philippines}} |{{flag|Qatar}} |{{flag|South Korea}} |{{flag|Singapore}} |{{flag|Sweden}} |{{nowrap|{{flag|United Arab Emirates}}}} |{{flag|United Kingdom}} |{{flag|United States}} |{{flag|European Union}} }} {{ubl|'''Mga tagamasid''' |{{flag|Canada}} |{{flag|Estonia}} |{{flag|Taiwan}} }} | leader_title1 = [[Pangalawang Kalihim ng Estado para sa Paglago ng Ekonomiya, Enerhiya, at Kapaligiran]] | leader_name1 = [[Jacob Helberg]] | established_event1 = Deklarasyon ng Pax Silica | established_date1 = {{Start date and age|2025|12|12}} | official_website = {{URL|https://www.state.gov/pax-silica}} }} Ang '''Pax Silica''' ay isang internasyonal na inisyatiba na pinamumunuan ng [[Estados Unidos]] at nakatuon sa pagsiguro ng mga [[Daloy ng suplay|kadena ng suplay]] para sa mga masulong na teknolohiya tulad ng mga [[semikonduktor]], [[artipisyal na katalinuhan]] (AI), at mga bihirang elemento sa lupa. Hindi tuwirang layunin ng inisyatiba na bawasan ang pag-asa sa [[Tsina]] at kontrahin ang pangingibabaw nito sa mga larangang ito.<ref>{{Cite web |date=2026-01-09 |title=Inside the State Department's 'Pax Silica' Initiative |url=https://wpintelligence.washingtonpost.com/topics/2026/01/09/inside-state-departments-pax-silica-initiative/ |access-date=2026-06-06 |website=WP Intelligence |language=en|trans-title=Sa loob ng Inisyatibang 'Pax Silica' ng Kagawaran ng Estado}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-12-13 |title=Pax Silica Explained: The US-Led Initiative With 'Trusted Allies' to Counter China, Excluding India |url=https://www.timesnownews.com/world/what-is-pax-silica-us-led-initiative-that-excludes-india-ai-critical-minerals-supply-chain-counter-china-article-153286414 |access-date=2026-06-06 |website=TimesNow |language=en|trans-title=Paliwanag sa Pax Silica: Ang Inisyatiba na Pinamunuan ng US na May 'Mga Pinagkakatiwalaang Kaalyado' para Kontrahin ang Tsina, Hindi Kasama ang Indiya}}</ref><ref>{{Cite web |last=Cytera |first=Christopher |date=2026-01-14 |title=Pax Silica — Can it Stop China? |url=https://cepa.org/article/pax-silica-can-it-stop-china/ |access-date=2026-06-06 |website=CEPA |language=en-US|trans-title=Pax Silica — Mapipigilan ba Nito ang Tsina?}}</ref> Ang inisyatiba ay kinoordinahan ng Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos at inilunsad noong Disyembre 2025 kasabay ng paglagda ng unang pangkat ng mga bansang kasosyo sa di-nagbubuklod na ''Deklarasyon ng'' ''Pax Silica''.<ref name="StateFactSheet">{{cite web |title=Pax Silica Summit (Fact Sheet) |publisher=United States Department of State |date=Disyembre 11, 2025 |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative/ |access-date=Enero 13, 2026|language=en}}</ref><ref name="AusDeclaration">{{cite web |title=The Pax Silica Declaration by countries attending the Pax Silica Summit, 12 December 2025 |publisher=Australian Government – Department of Industry, Science and Resources |date=Disyembre 13, 2025 |url=https://www.industry.gov.au/publications/pax-silica-declaration-countries-attending-pax-silica-summit-12-december-2025 |access-date=Enero 13, 2026|language=en|trans-title=Ang Deklarasyon ng Pax Silica ng mga bansang dumalo sa Pax Silica Summit, 12 Disyembre 2025}}</ref> == Paglulunsad at kaligiran == Noong dekada 2020, lalong itinuring ng mga pamahalaan ang katatagan ng supply-chain sa mga semiconductor, mahahalagang mineral, at imprastraktura ng computing na may kaugnayan sa AI bilang isang prayoridad sa pambansang kaligtasan, sa gitna ng mga kontrol sa pagluluwas, mga hakbang sa patakaran sa industriya, at kompetisyong heopolitikal sa mga teknolohiyang sumusuporta sa advanced manufacturing at AI. Ang Pax Silica ay iniharap ng mga katuwang ng US bilang isang balangkas ng ekonomiko-kaligtasang naglalayong ihanay ang mga patakaran at pamumuhunan sa mga "mapagkakatiwalaang kasosyo" na nagho-host sa mga pangunahing kompanya ng teknolohiya at pangunahing kapasidad sa industriya.<ref name="StateFactSheet">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Pax Silica Summit (Fact Sheet) |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative/ |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref><ref name="OutcomesBriefing">{{Cite web |date=December 2025 |title=Outcomes of the Pax Silica Summit (Foreign Press Center briefing) |url=https://www.state.gov/briefings-foreign-press-centers/outcomes-of-the-paxs-silica-summit |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Inilarawan ng manunuri ng Pacific Forum na si Akhil Ramesh, na sumusulat para sa magasing National Interest, ang inisyatibo bilang pag-unawa na: "ang kaligtasan sa ekonomiya ngayon ay hindi mapaghihiwalay sa kontrol sa enerhiya, mahahalagang mineral, mataas na kalidad na pagmamanupaktura, at mga advanced na modelo."<ref>{{Cite web |last=Ramesh |first=Akhil |date=2026-01-24 |title=Pax Silica and the Case for Bringing Industry Back into Foreign Policy |url=https://nationalinterest.org/feature/pax-silica-and-the-case-for-bringing-industry-back-into-foreign-policy |access-date=2026-01-25 |website=The National Interest |language=en-US}}</ref> Noong Disyembre 11, 2025, inanunsyo ng Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos ang kauna-unahang Pax Silica Summit at ang planong paglagda sa Pax Silica Declaration, na naglalarawan sa Pax Silica bilang pangunahing pagsisikap ng Kagawaran sa AI at kaligtasan ng supply-chain.<ref name="StateMediaNote">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Under Secretary Helberg Will Kick Off Pax Silica Summit with Landmark Declaration Signing |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/under-secretary-helberg-will-kick-off-pax-silica-summit-with-landmark-declaration-signing/ |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Ang unang summit ay ginanap sa Washington, DC noong Disyembre 12, 2025. Inilarawan sa fact sheet ng Kagawaran ng Estado ang mga larangan ng kooperasyon kabilang ang koneksyon at imprastraktura ng datos, compute at semiconductors, advanced manufacturing, lohistiko, mineral refining at processing, at enerhiya.<ref name="StateFactSheet">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Pax Silica Summit (Fact Sheet) |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative/ |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Inilalarawan ng inisyatibo ang sarili nito bilang isang "positive-sum" na pakikipagtulungang nilayon upang mabawasan ang "mga mapilit na pag-asa" at mapabuti ang katatagan sa buong hanay ng teknolohiya, mula sa pagkuha at pagproseso ng mineral hanggang sa paggawa ng chip at imprastraktura ng computing.<ref name="StateFactSheet">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Pax Silica Summit (Fact Sheet) |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative/ |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Inilarawan ng mga katuwang ng US ang Pax Silica bilang isang balangkas para sa pag-uugnay ng mga pangunahing proyekto at pagkakahanay ng patakaran sa mga kasosyong bansa, kabilang ang pagmamapa sa supply-chain, mga inisyatibo sa pamumuhunan at pakikipagtulungan, at proteksiyon ng mga kritikal na imprastraktura at sensitibong teknolohiya. Iniulat ng Reuters ang mga talakayan tungkol sa mga proyektong may kaugnayan sa mga ruta ng kalakalan at lohistiko at isang inisyatibo sa isang liwasang pang-industriya sa [[Israel]].<ref name="ReutersUAEQatar">{{Cite news |date=January 11, 2026 |title=Qatar and UAE to join U.S.-led effort to bolster technology supply chain |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/qatar-uae-join-us-led-effort-bolster-technology-supply-chain-2026-01-11/ |access-date=January 13, 2026}}</ref> Ang mga bansang nasa Golpo, tulad ng UAE at Qatar, ay tumataya sa pag-akit ng mga kompanya ng AI na may murang enerhiya.<ref>{{Cite web |title=Qatar joins US 'Pax Silica' as it races to catch up with Gulf neighbours on AI |url=https://www.middleeasteye.net/news/qatar-joins-us-pax-silica-it-races-catch-gulf-neighbors-ai |access-date=2026-01-25 |website=Middle East Eye |language=en}}</ref> Bukod pa rito, ang potensyal ng UAE na mamuhunan sa mga aktibidad ng Pax Silica ay nabanggit bilang isang pangunahing asset para sa inisyatibo.<ref>{{Cite web |title=UAE signs Pax Silica declaration to advance AI-era security {{!}} Computer Weekly |url=https://www.computerweekly.com/news/366637532/UAE-signs-Pax-Silica-declaration-to-advance-AI-Era-security |access-date=2026-01-25 |website=ComputerWeekly.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Marias |first=Stephen Las |date=2025-12-23 |title=Pax Silica Signals a New Era of Tech-Centric Geopolitics |url=https://www.eetimes.com/pax-silica-marks-the-end-of-globalizations-golden-age/ |access-date=2026-01-25 |website=EE Times Asia |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Varghese |first=Justin |date=2026-01-19 |title=Pax Silica: What the new AI tech bloc means for the UAE, global economy |url=https://gulfnews.com/technology/pax-silica-what-the-new-ai-tech-bloc-means-for-the-uae-global-economy-1.500412773 |access-date=2026-01-25 |website=Gulf News: Latest UAE news, Dubai news, Business, travel news, Dubai Gold rate, prayer time, cinema |language=en}}</ref> Noong unang bahagi ng 2026, inanunsyo ng Estados Unidos ang planong pag-aambag ng $250M para sa isang pamumuhunang konsorsiyum na naglalayong palakasin ang mga supply-chain ng enerhiya at mahahalagang mineral.<ref>{{Cite web |last=Maggie |first=Eastland |date=March 23, 2026 |title=US to Put $250 Million Toward Supply Chain Investment Fund |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-03-23/us-to-commit-250-million-toward-supply-chain-investment-fund |website=Bloomberg}}</ref> == Pagsapi == Sa inagurasyon, pitong bansa ang lumagda sa ''Pax Silica Declaration'', habang ang Taywan, ang Samahang Europeo, Kanada, at ang Organisasyon sa Ekonomikong Pakikipagtulungan at Pag-unlad ay lumahok bilang mga panauhin.<ref name="AusDeclaration2">{{Cite web |date=December 13, 2025 |title=The Pax Silica Declaration by countries attending the Pax Silica Summit, 12 December 2025 |url=https://www.industry.gov.au/publications/pax-silica-declaration-countries-attending-pax-silica-summit-12-december-2025 |access-date=July 23, 2026 |publisher=Australian Government Department of Industry, Science and Resources}}</ref><ref name="StateLaunch">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Pax Silica Summit |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative |access-date=July 23, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Noong Enero 2026, ang Qatar at ang Nagkakaisang Arabong Emirato ay kinilala sa publiko bilang mga prospektibong tagapaglagda, at ang kanilang pagsali ay inaasahan sa huling bahagi ng buwang iyon.<ref name="ReutersGulfAccession">{{Cite news |last=Renshaw |first=Jarrett |date=January 11, 2026 |title=Qatar and UAE to join U.S.-led effort to bolster technology supply chain |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/qatar-uae-join-us-led-effort-bolster-technology-supply-chain-2026-01-11/ |access-date=July 23, 2026}}</ref> === Mga bansang lumagda sa Pax Silica Declaration === Pitong bansa ang lumagda sa deklarasyon sa summit noong Disyembre 12, 2025, sa Washington, DC:<ref name="AusDeclaration">{{Cite web |date=December 13, 2025 |title=The Pax Silica Declaration by countries attending the Pax Silica Summit, 12 December 2025 |url=https://www.industry.gov.au/publications/pax-silica-declaration-countries-attending-pax-silica-summit-12-december-2025 |access-date=January 13, 2026 |publisher=Australian Government – Department of Industry, Science and Resources}}</ref> Ang ilang mga bansang dumalo sa mga unang pag-uusap ay hindi agad lumagda, habang ang iba pang mga bansa ay inanyayahang sumali pagkatapos ng mga talakayan. Ang mga sumusunod ay ang mga kasaping lumagda sa deklarasyon:<ref name="AusDeclaration">{{Cite web |date=December 13, 2025 |title=The Pax Silica Declaration by countries attending the Pax Silica Summit, 12 December 2025 |url=https://www.industry.gov.au/publications/pax-silica-declaration-countries-attending-pax-silica-summit-12-december-2025 |access-date=January 13, 2026 |publisher=Australian Government – Department of Industry, Science and Resources}}</ref> === Mga bansang inanyayahan / lumahok, ngunit hindi pa lumalagda === Sa paglulunsad, inilarawan ng mga materyales ng Estados Unidos at mga makabagong pag-uulat ang mga karagdagang inanyayahang maging kalahok at tagamasid, kabilang ang: Ang Organisasyon sa Ekonomikong Pakikipagtulungan at Pag-unlad (OECD) at ang [[Unyong Europeo|Samahang Europeo]] ay nabanggit din ng mga katuwang ng US na naroroon bilang tagamasid, ngunit hindi mga bansa.<ref name="OutcomesBriefing">{{Cite web |date=December 2025 |title=Outcomes of the Pax Silica Summit (Foreign Press Center briefing) |url=https://www.state.gov/briefings-foreign-press-centers/outcomes-of-the-paxs-silica-summit |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> == Pagtanggap at kritisismo == === Pilipinas === Kasunod ng pagsali ng [[Pilipinas]] sa inisyatiba noong Abril 2026, ang inisyatiba ng Pax Silica ay umani ng kritisismo dahil sa mga isyung may kaugnayan sa paggamit ng lupa, kahigpunuan, dulot nito sa kapaligiran, at pakikilahok ng dayuhan sa mga estratehikong industriya. Simula noong Abril at Mayo 2026, iba't ibang grupo ng mga magsasaka, mga kapisanan ng lipunang sibil, at mga blokeng pampolitika ang nagpahayag ng kanilang mga alalahanin tungkol sa mga maaaring maging bunga nito sa mga pampook na komunidad, mga kaayusan sa pamamahala, at ang papel ng bansa sa mga umuusbong na teknolohiya at mga kadena ng suplay na kritikal sa mineral.<ref>{{Cite news |last=Desiderio |first=Louella |last2=Lee-Brago |first2=Pia |date=May 20, 2026 |title=Philippines rejects US diplomatic immunity request for planned AI hub |publisher=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/headlines/2026/05/20/2529177/philippines-rejects-us-diplomatic-immunity-planned-ai-hub}}</ref><ref name="bworld">{{Cite news |last=Sinaking |first=Erika Mae P. |date=May 19, 2026 |title=BCDA rejects US jurisdiction claims on AI hub |publisher=BusinessWorld |url=https://www.bworldonline.com/the-nation/2026/05/19/750806/bcda-rejects-us-jurisdiction-claims-on-ai-hub/}}</ref> Noong Abril 2026, tinutulan ng mga kapisanang pang-agrikultura tulad ng Kilusang Magbubukid ng Pilipinas (KMP), [[Pambansang Kilusan ng mga Samahang Magsasaka]] (PKSM), at [[Pambansang Lakas ng Kilusang Mamamalakaya ng Pilipinas]] (Pamalakaya) ang iminungkahing pagsasalin ng agrikultural at baybaying lupain para sa malawakang pag-unlad ng industriya. Inilarawan ng KMP ang planong sonang ekonomikong kaligtasan sa loob ng Luzon Economic Corridor bilang isang "malawakang pagbebenta ng mga ari-arian," na nangangatwirang maaari nitong mapabilis ang pagbabagong-anyo ng lupa, pagkuha ng mga mapagkukunan, pagkasira ng kapaligiran, at ang pagpapaalis sa mga komunidad ng magsasaka at mangingisda. Itinuro din ng mga kritiko ang laki ng planong proyekto, na kinabibilangan ng 4,000-acre (humigit-kumulang 1,618-ektarya) na [[Artipisyal na katalinuhan|artificial intelligence]] at advanced manufacturing hub sa [[New Clark City]], [[Tarlac]], na nangangatwirang ang malawakang pag-unlad ng industriya ay maaaring makaapekto sa mga nakapalibot na komunidad, kaligtasan sa pagkain, at mga pattern ng paggamit ng lupa.<ref name="sellout">{{Cite news |date=April 20, 2026 |title=Farmers’ Group Condemns “Pax Silica” as a “Massive Sellout” |publisher=The Manila Journal |url=https://themanilajournal.com/2026/04/20/farmers-group-condemns-pax-silica-as-a-massive-sellout/}}</ref><ref>{{Cite news |date=April 20, 2026 |title=New Clark City to host AI hub under US-led Pax Silica |publisher=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1273338}}</ref> Noong Abril 2026, tinutulan ng koalisyong Scientists and Technologists Oppose the US War (STOP US War), isang network ng mga dalub-agham, teknologo, tagapagtaguyod ng kapaligiran, at mga kapisanan ng lipunang sibil na kinabibilangan ng AGHAM, ang Computer Professionals' Union, at ang Kalikasan People's Network for the Environment, ang inisyatibo, na nangangatwirang maaari nitong mapadali ang kanilang inilarawan bilang "pandarambong sa likas na yaman" at mga aktibidad na nakakapinsala sa kapaligiran sa pagkuha ng mga likas na yaman. Nagpahayag ng pagkabahala ang koalisyon na ang malaking deposito ng Pilipinas ng [[nikel]], [[Tanso (elemento)|tanso]], [[kobalto]], chromite, at rare earth minerals ay maaaring lalong mapunta sa mga supply chain na pinangungunahan ng mga dayuhan para sa artificial intelligence, pagmamanupaktura ng semiconductor, at mga advanced na teknolohiya. Ikinakatuwiran ng mga kritiko na ang inisyatibo ay nanganganib na palakasin ang papel ng bansa bilang tagapagtustos ng mga hilaw na materyales habang ang mga dayuhang kasosyo ay nakakuha ng mas malaking bahagi ng value-added manufacturing at teknolohikal na pag-unlad.<ref>{{Cite news |last=Gonzales |first=Gelo |date=April 29, 2026 |title=Sci-tech coalition opposes Pax Silica over 'resource plunder,' env't harms |publisher=Rappler |url=https://www.rappler.com/technology/stop-us-war-coalition-pax-silica-resource-plunder-criticism/ |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519115339/https://www.rappler.com/technology/stop-us-war-coalition-pax-silica-resource-plunder-criticism/ |archive-date=May 19, 2026}}</ref> Iniugnay ng ilang kritiko ang mga alalahaning ito sa iminungkahing pakikipagtulungan sa Israel sa mga kritikal na mineral, [[Artipisyal na katalinuhan|artificial intelligence]], at cybersecurity. Nagpahayag din ng pagkabahala ang mga kritiko sa lumalaking interes ng mga dayuhan sa mga [[Likas na yaman|yamang mineral]] ng Pilipinas kasunod ng mga pahayag ni Dana Kursh, Embahador ng Israel sa Pilipinas, na nagsabing ang masaganang [[nikel]] at iba pang mahahalagang mineral ng Pilipinas ay maaaring makadagdag sa kadalubhasaan ng Israel sa artificial intelligence, disenyo ng chip, cybersecurity, at iba pang mga kasagutan sa teknolohiya. Inilarawan ni Kursh ang Pilipinas bilang isang potensyal na pangunahing katuwang sa inisyatiba, na binanggit na ang mga yamang mineral ng Pilipinas ay maaaring makatulong na matugunan ang mga kinakailangan sa supply-chain na hindi lubos na matugunan ng Israel sa loob ng bansa.<ref>{{Cite news |last=Dela Cruz |first=Raymond Carl |date=May 27, 2026 |title=Israel eyes PH as Pax Silica partner for AI, semiconductor push |publisher=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1275991}}</ref> Nagpahayag din ng pagkabahala ang mga organisasyong pangkalikasan at mga koalisyon ng pagtataguyod noong Abril 2026 tungkol sa bunga sa kapaligiran ng imprastraktura ng semiconductor at artificial intelligence, na binabanggit ang mataas na pangangailangan sa paggamit ng kuryente at tubig, pagtaas ng pangangailangan para sa mga kritikal na mineral, at mga potensyal na hamon sa pamamahala ng basurang industriyal na nauugnay sa mga advanced na pasilidad sa pagmamanupaktura.<ref>{{Cite news |last=Rosete |first=Franck Dick |date=April 21, 2026 |title=Environmental concerns raised over AI and semiconductor industrial zones |publisher=Bulatlat |url=https://www.bulatlat.org/2026/04/21/pax-silica-initiative-seen-as-war-production-environment-destruction/}}</ref> Pinuna rin ng ilang grupong aktibista ang kaugnayan ng inisyatibo sa mas malawak na pakikipagtulungang pang-ekonomiya at kaligtasan ng Estados Unidos-Pilipinas. Ikinatwiran ng mga pangkat na itong ang pagsasama ng kritikal na pagkuha ng mineral, paggawa ng semiconductor, at imprastraktura ng artificial intelligence sa mga estratehikong koridor pang-ekonomiya ay maaaring magpataas ng pagkakalantad ng Pilipinas sa kompetisyong heopolitikal at gawing potensyal na target ang mga pangunahing pasilidad pang-industriya sa panahon ng mga tunggalian sa lalawigan.<ref name="sellout">{{Cite news |date=April 20, 2026 |title=Farmers’ Group Condemns “Pax Silica” as a “Massive Sellout” |publisher=The Manila Journal |url=https://themanilajournal.com/2026/04/20/farmers-group-condemns-pax-silica-as-a-massive-sellout/}}</ref> Noong Mayo 2026, ilang grupong pampolitika, kabilang ang mga kasapi ng kaliwang Makabayan Bloc, ang nagpahayag ng mga alalahanin tungkol sa kahigpunuan at mga kaayusan sa pamamahala na kaugnay ng inisyatibo. Kabilang sa mga alalahaning ito ang mga tanong tungkol sa lawak ng pakikilahok ng mga dayuhan sa iminungkahing sonang industriyal at mga ulat ng mga iminungkahing espesyal na kaayusan para sa mga dayuhang tauhan. Sinabi ng mga kinatawan ng Makabayan na ang mga ganitong kaayusan ay maaaring magdulot ng mga isyu tungkol sa pambansang kahigpunuan at pamamahala sa konstitusyon, habang pinanindigan ng mga kagawaran ng gobyerno at mga tagapagtaguyod ng proyekto na ang pag-unlad ay mananatiling sasailalim sa batas ng Pilipinas at pangangasiwa ng mga regulasyon.<ref name="bworld">{{Cite news |last=Sinaking |first=Erika Mae P. |date=May 19, 2026 |title=BCDA rejects US jurisdiction claims on AI hub |publisher=BusinessWorld |url=https://www.bworldonline.com/the-nation/2026/05/19/750806/bcda-rejects-us-jurisdiction-claims-on-ai-hub/}}</ref> Noong Mayo 2026, lumitaw ang kontrobersiya tungkol sa legal na katayuan ng iminungkahing Pax Silica economic security zone sa [[New Clark City]]. Noong Mayo 18, 2026, sa isang pagbisita sa lugar ng Pangalawang Kalihim ng Estado para sa Ugnayang Pang-ekonomiya ng US na si Jacob Helberg, ipinahayag ni Pangulong Joshua Bingcang ng Bases Conversion and Development Authority (BCDA) na hiniling ng Estados Unidos na ang sona ay magpatakbo sa ilalim ng batas ng US at na ang mga tauhan ng US ay mabigyan ng diplomatikong kaligtasan sa sakit. Sinabi ni Bingcang na tinanggihan ng pamahalaan ng Pilipinas ang panukala at pinanindigan na ang proyekto ay mananatiling napapailalim sa batas at pamamahala ng Pilipinas.<ref>{{Cite news |last=Chi |first=Cristina |date=May 19, 2026 |title=Philippines rejects US request for diplomatic immunity at planned AI hub |publisher=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/headlines/2026/05/19/2529065/philippines-rejects-us-request-diplomatic-immunity-planned-ai-hub}}</ref><ref>{{Cite news |last=Desiderio |first=Louella |last2=Lee-Brago |first2=Pia |date=May 20, 2026 |title=Philippines rejects US diplomatic immunity request for planned AI hub |publisher=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/headlines/2026/05/20/2529177/philippines-rejects-us-diplomatic-immunity-planned-ai-hub}}</ref><ref name="bworld">{{Cite news |last=Sinaking |first=Erika Mae P. |date=May 19, 2026 |title=BCDA rejects US jurisdiction claims on AI hub |publisher=BusinessWorld |url=https://www.bworldonline.com/the-nation/2026/05/19/750806/bcda-rejects-us-jurisdiction-claims-on-ai-hub/}}</ref> Noong ika-25 ng Mayo 2026, pinagtatalunan ni Helberg ang mga ulat na humingi ang Estados Unidos ng diplomatikong kaligtasan, na sinasabi sa isang post sa [[X (hatirang pangmadla)|X]] na ang kanyang mga naunang pahayag ay "hindi binigyang-linaw" at ang posisyon ng US ay inilaan upang magbigay ng ligal na katiyakan at kakayahang mahulaan para sa mga mamumuhunan sa halip na diplomatikong kaligtasan. Kalaunan ay tumangging tugunan nang diretso ng isang tagapagsalita para sa Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos ang pagkakaiba sa pagitan ng salaysay ni Helberg at mga pahayag na ginawa ng mga opisyal ng Pilipinas.<ref>{{Cite news |last=Chi |first=Cristina |date=May 26, 2026 |title=US official says immunity for Pax Silica Clark hub 'taken out of context' |publisher=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/headlines/2026/05/26/2530687/us-official-says-immunity-pax-silica-clark-hub-taken-out-context/}}</ref> === Unyong Europeo === Noong Mayo at Hunyo 2026, nagpahayag ng mga alalahanin ang ilang tagagawa ng patakaran at manunuri sa SamahangtEuropeo onomiya sa regulasyon at ang kaugnayan ng bloke sa mga patakaran sa teknolohiya ng Estados Unidos habang umuusad ang mga talakayan tungkol sa pagsali. Ikinatwiran ng mga kritiko na ang pakikilahok ay maaaring makaapekto sa estratehikong awtonomiya ng EU sa mga larangan tulad ng mga kontrol sa pagluwas at patakaran sa semiconductor, habang pinanindigan ng mga tagasuporta na ang inisyatibo ay magpapalakas sa katatagan ng supply-chain sa mga kasosyong ekonomiya.<ref>{{Cite news |last=Bertuzzi |first=Luca |date=June 1, 2026 |title=The EU is set to join US-led chip alliance 'Pax Silica' to counter China's AI race |publisher=Euronews |url=https://www.euronews.com/my-europe/2026/06/01/the-eu-is-set-to-join-us-led-chip-alliance-pax-silica-to-counter-chinas-ai-race}}</ref> === Olanda === Noong Hunyo 2026, ang talakayan kaugnay ng inisyatibo sa Olanda sa mga patakaran sa pagkontrol sa pagluwas na nakaaapekto sa industriya ng semiconductor ng Dutch, partikular na sa ASML. Nagpahayag ng pagkabahala ang ilang opisyal at kinatawan ng industriya na ang mga karagdagang paghihigpit sa pagluwas ng teknolohiya sa Tsina ay maaaring makaapekto sa mga operasyong pangkomersyo at kakayahang makipagkumpitensya.<ref>{{Cite news |last=Sterling |first=Toby |date=June 23, 2026 |title=Netherlands to join US-led Pax Silica AI initiative despite ASML dispute |publisher=Reuters |url=https://finance.yahoo.com/news/netherlands-join-us-led-pax-113435012.html}}</ref> === India === Mula sa huling bahagi ng 2025 hanggang unang bahagi ng 2026, ang talakayan sa [[Indiya|India]] ay nakasentro sa kawalan ng bansa sa orihinal na pagiging kasapi ng inisyatibo. Tinanong ng mga komentarista at mga politiko ng oposisyon ang pagbubukod ng India sa kabila ng lumalaking sektor ng semiconductor at pakikilahok nito sa iba pang mga pakikipagsosyo sa teknolohiya.<ref>{{Cite news |date=December 13, 2025 |title=Congress takes swipe at PM over India not being part of US-led Pax Silica grouping |publisher=The Economic Times |url=https://m.economictimes.com/news/politics-and-nation/congress-takes-swipe-at-pm-over-india-not-being-part-of-us-led-pax-silica-grouping/articleshow/125944739.cms}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} 5dinsxafggttqwtzz99dt1ofkwhp0y4 2218596 2218594 2026-08-02T06:08:32Z ~2026-42644-98 164785 2218596 wikitext text/x-wiki {{Infobox geopolitical organization | name = '''Pax Silica''' | motto = "Securing the Silicon Supply Chain" ([[Wikang Ingles|Ingles]])<br>"Pagtiyak sa seguridad ng kadena ng suplay ng silikon" ([[Wikang Filipino|Filipino]]) | englishmotto = | anthem = | text_symbol_type = | text_symbol = | image_map = Member States of Pax Silica.svg | loctext = <!--text description of location of organization--> | alt_map = | map_width = <!-- Map image's width (default 250px) --> | map_caption = {{legend|#1d91c0ff|Mga bansang kasapi ng Pax Silica}} | org_type = Internasyonal inisyatiba para sa seguridad sa ekonomiya | membership_type = | membership = {{ubl|'''Mga lumagda''' |{{flag|Argentina}} |{{flag|Australia}} |{{flag|Chile}} |{{flag|Costa Rica}} |{{flag|El Salvador}} |{{flag|Finland}} |{{flag|Germany}} |{{flag|Greece}} |{{flag|India}} |{{flag|Israel}} |{{flag|Japan}} |{{flag|Kazakhstan}} |{{flag|Netherlands}} |{{flag|Norway}} |{{flag|Panama}} |{{flag|Philippines}} |{{flag|Qatar}} |{{flag|South Korea}} |{{flag|Singapore}} |{{flag|Sweden}} |{{nowrap|{{flag|United Arab Emirates}}}} |{{flag|United Kingdom}} |{{flag|United States}} |{{flag|European Union}} }} {{ubl|'''Mga tagamasid''' |{{flag|Canada}} |{{flag|Estonia}} |{{flag|Taiwan}} }} | leader_title1 = [[Pangalawang Kalihim ng Estado para sa Paglago ng Ekonomiya, Enerhiya, at Kapaligiran]] | leader_name1 = [[Jacob Helberg]] | established_event1 = Deklarasyon ng Pax Silica | established_date1 = {{Start date and age|2025|12|12}} | official_website = {{URL|https://www.state.gov/pax-silica}} }} Ang '''Pax Silica''' ay isang internasyonal na inisyatiba na pinamumunuan ng [[Estados Unidos]] at nakatuon sa pagsiguro ng mga [[Daloy ng suplay|kadena ng suplay]] para sa mga masulong na teknolohiya tulad ng mga [[semikonduktor]], [[artipisyal na katalinuhan]] (AI), at mga bihirang elemento sa lupa. Hindi tuwirang layunin ng inisyatiba na bawasan ang pag-asa sa [[Tsina]] at kontrahin ang pangingibabaw nito sa mga larangang ito.<ref>{{Cite web |date=2026-01-09 |title=Inside the State Department's 'Pax Silica' Initiative |url=https://wpintelligence.washingtonpost.com/topics/2026/01/09/inside-state-departments-pax-silica-initiative/ |access-date=2026-06-06 |website=WP Intelligence |language=en|trans-title=Sa loob ng Inisyatibang 'Pax Silica' ng Kagawaran ng Estado}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-12-13 |title=Pax Silica Explained: The US-Led Initiative With 'Trusted Allies' to Counter China, Excluding India |url=https://www.timesnownews.com/world/what-is-pax-silica-us-led-initiative-that-excludes-india-ai-critical-minerals-supply-chain-counter-china-article-153286414 |access-date=2026-06-06 |website=TimesNow |language=en|trans-title=Paliwanag sa Pax Silica: Ang Inisyatiba na Pinamunuan ng US na May 'Mga Pinagkakatiwalaang Kaalyado' para Kontrahin ang Tsina, Hindi Kasama ang Indiya}}</ref><ref>{{Cite web |last=Cytera |first=Christopher |date=2026-01-14 |title=Pax Silica — Can it Stop China? |url=https://cepa.org/article/pax-silica-can-it-stop-china/ |access-date=2026-06-06 |website=CEPA |language=en-US|trans-title=Pax Silica — Mapipigilan ba Nito ang Tsina?}}</ref> Ang inisyatiba ay kinoordinahan ng Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos at inilunsad noong Disyembre 2025 kasabay ng paglagda ng unang pangkat ng mga bansang kasosyo sa di-nagbubuklod na ''Deklarasyon ng'' ''Pax Silica''.<ref name="StateFactSheet">{{cite web |title=Pax Silica Summit (Fact Sheet) |publisher=United States Department of State |date=Disyembre 11, 2025 |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative/ |access-date=Enero 13, 2026|language=en}}</ref><ref name="AusDeclaration">{{cite web |title=The Pax Silica Declaration by countries attending the Pax Silica Summit, 12 December 2025 |publisher=Australian Government – Department of Industry, Science and Resources |date=Disyembre 13, 2025 |url=https://www.industry.gov.au/publications/pax-silica-declaration-countries-attending-pax-silica-summit-12-december-2025 |access-date=Enero 13, 2026|language=en|trans-title=Ang Deklarasyon ng Pax Silica ng mga bansang dumalo sa Pax Silica Summit, 12 Disyembre 2025}}</ref> == Paglulunsad at kaligiran == Noong dekada 2020, lalong itinuring ng mga pamahalaan ang katatagan ng supply-chain sa mga semiconductor, mahahalagang mineral, at imprastraktura ng computing na may kaugnayan sa AI bilang isang prayoridad sa pambansang kaligtasan, sa gitna ng mga kontrol sa pagluluwas, mga hakbang sa patakaran sa industriya, at kompetisyong heopolitikal sa mga teknolohiyang sumusuporta sa advanced manufacturing at AI. Ang Pax Silica ay iniharap ng mga katuwang ng US bilang isang balangkas ng ekonomiko-kaligtasang naglalayong ihanay ang mga patakaran at pamumuhunan sa mga "mapagkakatiwalaang kasosyo" na nagho-host sa mga pangunahing kompanya ng teknolohiya at pangunahing kapasidad sa industriya.<ref name="StateFactSheet">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Pax Silica Summit (Fact Sheet) |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative/ |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref><ref name="OutcomesBriefing">{{Cite web |date=December 2025 |title=Outcomes of the Pax Silica Summit (Foreign Press Center briefing) |url=https://www.state.gov/briefings-foreign-press-centers/outcomes-of-the-paxs-silica-summit |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Inilarawan ng manunuri ng Pacific Forum na si Akhil Ramesh, na sumusulat para sa magasing National Interest, ang inisyatibo bilang pag-unawa na: "ang kaligtasan sa ekonomiya ngayon ay hindi mapaghihiwalay sa kontrol sa enerhiya, mahahalagang mineral, mataas na kalidad na pagmamanupaktura, at mga advanced na modelo."<ref>{{Cite web |last=Ramesh |first=Akhil |date=2026-01-24 |title=Pax Silica and the Case for Bringing Industry Back into Foreign Policy |url=https://nationalinterest.org/feature/pax-silica-and-the-case-for-bringing-industry-back-into-foreign-policy |access-date=2026-01-25 |website=The National Interest |language=en-US}}</ref> Noong Disyembre 11, 2025, inanunsyo ng Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos ang kauna-unahang Pax Silica Summit at ang planong paglagda sa Pax Silica Declaration, na naglalarawan sa Pax Silica bilang pangunahing pagsisikap ng Kagawaran sa AI at kaligtasan ng supply-chain.<ref name="StateMediaNote">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Under Secretary Helberg Will Kick Off Pax Silica Summit with Landmark Declaration Signing |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/under-secretary-helberg-will-kick-off-pax-silica-summit-with-landmark-declaration-signing/ |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Ang unang summit ay ginanap sa Washington, DC noong Disyembre 12, 2025. Inilarawan sa fact sheet ng Kagawaran ng Estado ang mga larangan ng kooperasyon kabilang ang koneksyon at imprastraktura ng datos, compute at semiconductors, advanced manufacturing, lohistiko, mineral refining at processing, at enerhiya.<ref name="StateFactSheet">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Pax Silica Summit (Fact Sheet) |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative/ |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Inilalarawan ng inisyatibo ang sarili nito bilang isang "positive-sum" na pakikipagtulungang nilayon upang mabawasan ang "mga mapilit na pag-asa" at mapabuti ang katatagan sa buong hanay ng teknolohiya, mula sa pagkuha at pagproseso ng mineral hanggang sa paggawa ng chip at imprastraktura ng computing.<ref name="StateFactSheet">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Pax Silica Summit (Fact Sheet) |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative/ |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Inilarawan ng mga katuwang ng US ang Pax Silica bilang isang balangkas para sa pag-uugnay ng mga pangunahing proyekto at pagkakahanay ng patakaran sa mga kasosyong bansa, kabilang ang pagmamapa sa supply-chain, mga inisyatibo sa pamumuhunan at pakikipagtulungan, at proteksiyon ng mga kritikal na imprastraktura at sensitibong teknolohiya. Iniulat ng Reuters ang mga talakayan tungkol sa mga proyektong may kaugnayan sa mga ruta ng kalakalan at lohistiko at isang inisyatibo sa isang liwasang pang-industriya sa [[Israel]].<ref name="ReutersUAEQatar">{{Cite news |date=January 11, 2026 |title=Qatar and UAE to join U.S.-led effort to bolster technology supply chain |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/qatar-uae-join-us-led-effort-bolster-technology-supply-chain-2026-01-11/ |access-date=January 13, 2026}}</ref> Ang mga bansang nasa Golpo, tulad ng UAE at Qatar, ay tumataya sa pag-akit ng mga kompanya ng AI na may murang enerhiya.<ref>{{Cite web |title=Qatar joins US 'Pax Silica' as it races to catch up with Gulf neighbours on AI |url=https://www.middleeasteye.net/news/qatar-joins-us-pax-silica-it-races-catch-gulf-neighbors-ai |access-date=2026-01-25 |website=Middle East Eye |language=en}}</ref> Bukod pa rito, ang potensyal ng UAE na mamuhunan sa mga aktibidad ng Pax Silica ay nabanggit bilang isang pangunahing asset para sa inisyatibo.<ref>{{Cite web |title=UAE signs Pax Silica declaration to advance AI-era security {{!}} Computer Weekly |url=https://www.computerweekly.com/news/366637532/UAE-signs-Pax-Silica-declaration-to-advance-AI-Era-security |access-date=2026-01-25 |website=ComputerWeekly.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Marias |first=Stephen Las |date=2025-12-23 |title=Pax Silica Signals a New Era of Tech-Centric Geopolitics |url=https://www.eetimes.com/pax-silica-marks-the-end-of-globalizations-golden-age/ |access-date=2026-01-25 |website=EE Times Asia |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Varghese |first=Justin |date=2026-01-19 |title=Pax Silica: What the new AI tech bloc means for the UAE, global economy |url=https://gulfnews.com/technology/pax-silica-what-the-new-ai-tech-bloc-means-for-the-uae-global-economy-1.500412773 |access-date=2026-01-25 |website=Gulf News: Latest UAE news, Dubai news, Business, travel news, Dubai Gold rate, prayer time, cinema |language=en}}</ref> Noong unang bahagi ng 2026, inanunsyo ng Estados Unidos ang planong pag-aambag ng $250M para sa isang pamumuhunang konsorsiyum na naglalayong palakasin ang mga supply-chain ng enerhiya at mahahalagang mineral.<ref>{{Cite web |last=Maggie |first=Eastland |date=March 23, 2026 |title=US to Put $250 Million Toward Supply Chain Investment Fund |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-03-23/us-to-commit-250-million-toward-supply-chain-investment-fund |website=Bloomberg}}</ref> == Pagsapi == Sa inagurasyon, pitong bansa ang lumagda sa ''Pax Silica Declaration'', habang ang Taywan, ang Samahang Europeo, Kanada, at ang Organisasyon sa Ekonomikong Pakikipagtulungan at Pag-unlad ay lumahok bilang mga panauhin.<ref name="AusDeclaration2">{{Cite web |date=December 13, 2025 |title=The Pax Silica Declaration by countries attending the Pax Silica Summit, 12 December 2025 |url=https://www.industry.gov.au/publications/pax-silica-declaration-countries-attending-pax-silica-summit-12-december-2025 |access-date=July 23, 2026 |publisher=Australian Government Department of Industry, Science and Resources}}</ref><ref name="StateLaunch">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Pax Silica Summit |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative |access-date=July 23, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Noong Enero 2026, ang Qatar at ang Nagkakaisang Arabong Emirato ay kinilala sa publiko bilang mga prospektibong tagapaglagda, at ang kanilang pagsali ay inaasahan sa huling bahagi ng buwang iyon.<ref name="ReutersGulfAccession">{{Cite news |last=Renshaw |first=Jarrett |date=January 11, 2026 |title=Qatar and UAE to join U.S.-led effort to bolster technology supply chain |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/qatar-uae-join-us-led-effort-bolster-technology-supply-chain-2026-01-11/ |access-date=July 23, 2026}}</ref> === Mga bansang lumagda sa Pax Silica Declaration === Pitong bansa ang lumagda sa deklarasyon sa summit noong Disyembre 12, 2025, sa Washington, DC:<ref name="AusDeclaration">{{Cite web |date=December 13, 2025 |title=The Pax Silica Declaration by countries attending the Pax Silica Summit, 12 December 2025 |url=https://www.industry.gov.au/publications/pax-silica-declaration-countries-attending-pax-silica-summit-12-december-2025 |access-date=January 13, 2026 |publisher=Australian Government – Department of Industry, Science and Resources}}</ref> Ang ilang mga bansang dumalo sa mga unang pag-uusap ay hindi agad lumagda, habang ang iba pang mga bansa ay inanyayahang sumali pagkatapos ng mga talakayan. Ang mga sumusunod ay ang mga kasaping lumagda sa deklarasyon:<ref name="AusDeclaration">{{Cite web |date=December 13, 2025 |title=The Pax Silica Declaration by countries attending the Pax Silica Summit, 12 December 2025 |url=https://www.industry.gov.au/publications/pax-silica-declaration-countries-attending-pax-silica-summit-12-december-2025 |access-date=January 13, 2026 |publisher=Australian Government – Department of Industry, Science and Resources}}</ref> === Mga bansang inanyayahan / lumahok, ngunit hindi pa lumalagda === Sa paglulunsad, inilarawan ng mga materyales ng Estados Unidos at mga makabagong pag-uulat ang mga karagdagang inanyayahang maging kalahok at tagamasid, kabilang ang: Ang Organisasyon sa Ekonomikong Pakikipagtulungan at Pag-unlad (OECD) at ang [[Unyong Europeo|Samahang Europeo]] ay nabanggit din ng mga katuwang ng US na naroroon bilang tagamasid, ngunit hindi mga bansa.<ref name="OutcomesBriefing">{{Cite web |date=December 2025 |title=Outcomes of the Pax Silica Summit (Foreign Press Center briefing) |url=https://www.state.gov/briefings-foreign-press-centers/outcomes-of-the-paxs-silica-summit |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> == Pagtanggap at kritisismo == === Pilipinas === Kasunod ng pagsali ng [[Pilipinas]] sa inisyatiba noong Abril 2026, ang inisyatiba ng Pax Silica ay umani ng kritisismo dahil sa mga isyung may kaugnayan sa paggamit ng lupa, kahigpunuan, dulot nito sa kapaligiran, at pakikilahok ng dayuhan sa mga estratehikong industriya. Simula noong Abril at Mayo 2026, iba't ibang grupo ng mga magsasaka, mga kapisanan ng lipunang sibil, at mga blokeng pampolitika ang nagpahayag ng kanilang mga alalahanin tungkol sa mga maaaring maging bunga nito sa mga pampook na komunidad, mga kaayusan sa pamamahala, at ang papel ng bansa sa mga umuusbong na teknolohiya at mga kadena ng suplay na kritikal sa mineral.<ref>{{Cite news |last=Desiderio |first=Louella |last2=Lee-Brago |first2=Pia |date=May 20, 2026 |title=Philippines rejects US diplomatic immunity request for planned AI hub |publisher=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/headlines/2026/05/20/2529177/philippines-rejects-us-diplomatic-immunity-planned-ai-hub}}</ref><ref name="bworld">{{Cite news |last=Sinaking |first=Erika Mae P. |date=May 19, 2026 |title=BCDA rejects US jurisdiction claims on AI hub |publisher=BusinessWorld |url=https://www.bworldonline.com/the-nation/2026/05/19/750806/bcda-rejects-us-jurisdiction-claims-on-ai-hub/}}</ref> Noong Abril 2026, tinutulan ng mga kapisanang pang-agrikultura tulad ng Kilusang Magbubukid ng Pilipinas (KMP), [[Pambansang Kilusan ng mga Samahang Magsasaka]] (PKSM), at [[Pambansang Lakas ng Kilusang Mamamalakaya ng Pilipinas]] (Pamalakaya) ang iminungkahing pagsasalin ng agrikultural at baybaying lupain para sa malawakang pag-unlad ng industriya. Inilarawan ng KMP ang planong sonang ekonomikong kaligtasan sa loob ng Luzon Economic Corridor bilang isang "malawakang pagbebenta ng mga ari-arian," na nangangatwirang maaari nitong mapabilis ang pagbabagong-anyo ng lupa, pagkuha ng mga mapagkukunan, pagkasira ng kapaligiran, at ang pagpapaalis sa mga komunidad ng magsasaka at mangingisda. Itinuro din ng mga kritiko ang laki ng planong proyekto, na kinabibilangan ng 4,000-acre (humigit-kumulang 1,618-ektarya) na [[Artipisyal na katalinuhan|artificial intelligence]] at advanced manufacturing hub sa [[New Clark City]], [[Tarlac]], na nangangatwirang ang malawakang pag-unlad ng industriya ay maaaring makaapekto sa mga nakapalibot na komunidad, kaligtasan sa pagkain, at mga pattern ng paggamit ng lupa.<ref name="sellout">{{Cite news |date=April 20, 2026 |title=Farmers’ Group Condemns “Pax Silica” as a “Massive Sellout” |publisher=The Manila Journal |url=https://themanilajournal.com/2026/04/20/farmers-group-condemns-pax-silica-as-a-massive-sellout/}}</ref><ref>{{Cite news |date=April 20, 2026 |title=New Clark City to host AI hub under US-led Pax Silica |publisher=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1273338}}</ref> Noong Abril 2026, tinutulan ng koalisyong Scientists and Technologists Oppose the US War (STOP US War), isang network ng mga dalub-agham, teknologo, tagapagtaguyod ng kapaligiran, at mga kapisanan ng lipunang sibil na kinabibilangan ng AGHAM, ang Computer Professionals' Union, at ang Kalikasan People's Network for the Environment, ang inisyatibo, na nangangatwirang maaari nitong mapadali ang kanilang inilarawan bilang "pandarambong sa likas na yaman" at mga aktibidad na nakakapinsala sa kapaligiran sa pagkuha ng mga likas na yaman. Nagpahayag ng pagkabahala ang koalisyon na ang malaking deposito ng Pilipinas ng [[nikel]], [[Tanso (elemento)|tanso]], [[kobalto]], chromite, at rare earth minerals ay maaaring lalong mapunta sa mga supply chain na pinangungunahan ng mga dayuhan para sa artificial intelligence, pagmamanupaktura ng semiconductor, at mga advanced na teknolohiya. Ikinakatuwiran ng mga kritiko na ang inisyatibo ay nanganganib na palakasin ang papel ng bansa bilang tagapagtustos ng mga hilaw na materyales habang ang mga dayuhang kasosyo ay nakakuha ng mas malaking bahagi ng value-added manufacturing at teknolohikal na pag-unlad.<ref>{{Cite news |last=Gonzales |first=Gelo |date=April 29, 2026 |title=Sci-tech coalition opposes Pax Silica over 'resource plunder,' env't harms |publisher=Rappler |url=https://www.rappler.com/technology/stop-us-war-coalition-pax-silica-resource-plunder-criticism/ |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519115339/https://www.rappler.com/technology/stop-us-war-coalition-pax-silica-resource-plunder-criticism/ |archive-date=May 19, 2026}}</ref> Iniugnay ng ilang kritiko ang mga alalahaning ito sa iminungkahing pakikipagtulungan sa Israel sa mga kritikal na mineral, [[Artipisyal na katalinuhan|artificial intelligence]], at cybersecurity. Nagpahayag din ng pagkabahala ang mga kritiko sa lumalaking interes ng mga dayuhan sa mga [[Likas na yaman|yamang mineral]] ng Pilipinas kasunod ng mga pahayag ni Dana Kursh, Embahador ng Israel sa Pilipinas, na nagsabing ang masaganang [[nikel]] at iba pang mahahalagang mineral ng Pilipinas ay maaaring makadagdag sa kadalubhasaan ng Israel sa artificial intelligence, disenyo ng chip, cybersecurity, at iba pang mga kasagutan sa teknolohiya. Inilarawan ni Kursh ang Pilipinas bilang isang potensyal na pangunahing katuwang sa inisyatiba, na binanggit na ang mga yamang mineral ng Pilipinas ay maaaring makatulong na matugunan ang mga kinakailangan sa supply-chain na hindi lubos na matugunan ng Israel sa loob ng bansa.<ref>{{Cite news |last=Dela Cruz |first=Raymond Carl |date=May 27, 2026 |title=Israel eyes PH as Pax Silica partner for AI, semiconductor push |publisher=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1275991}}</ref> Nagpahayag din ng pagkabahala ang mga organisasyong pangkalikasan at mga koalisyon ng pagtataguyod noong Abril 2026 tungkol sa bunga sa kapaligiran ng imprastraktura ng semiconductor at artificial intelligence, na binabanggit ang mataas na pangangailangan sa paggamit ng kuryente at tubig, pagtaas ng pangangailangan para sa mga kritikal na mineral, at mga potensyal na hamon sa pamamahala ng basurang industriyal na nauugnay sa mga advanced na pasilidad sa pagmamanupaktura.<ref>{{Cite news |last=Rosete |first=Franck Dick |date=April 21, 2026 |title=Environmental concerns raised over AI and semiconductor industrial zones |publisher=Bulatlat |url=https://www.bulatlat.org/2026/04/21/pax-silica-initiative-seen-as-war-production-environment-destruction/}}</ref> Pinuna rin ng ilang grupong aktibista ang kaugnayan ng inisyatibo sa mas malawak na pakikipagtulungang pang-ekonomiya at kaligtasan ng Estados Unidos-Pilipinas. Ikinatwiran ng mga pangkat na itong ang pagsasama ng kritikal na pagkuha ng mineral, paggawa ng semiconductor, at imprastraktura ng artificial intelligence sa mga estratehikong koridor pang-ekonomiya ay maaaring magpataas ng pagkakalantad ng Pilipinas sa kompetisyong heopolitikal at gawing potensyal na target ang mga pangunahing pasilidad pang-industriya sa panahon ng mga tunggalian sa lalawigan.<ref name="sellout">{{Cite news |date=April 20, 2026 |title=Farmers’ Group Condemns “Pax Silica” as a “Massive Sellout” |publisher=The Manila Journal |url=https://themanilajournal.com/2026/04/20/farmers-group-condemns-pax-silica-as-a-massive-sellout/}}</ref> Noong Mayo 2026, ilang grupong pampolitika, kabilang ang mga kasapi ng kaliwang Makabayan Bloc, ang nagpahayag ng mga alalahanin tungkol sa kahigpunuan at mga kaayusan sa pamamahala na kaugnay ng inisyatibo. Kabilang sa mga alalahaning ito ang mga tanong tungkol sa lawak ng pakikilahok ng mga dayuhan sa iminungkahing sonang industriyal at mga ulat ng mga iminungkahing espesyal na kaayusan para sa mga dayuhang tauhan. Sinabi ng mga kinatawan ng Makabayan na ang mga ganitong kaayusan ay maaaring magdulot ng mga isyu tungkol sa pambansang kahigpunuan at pamamahala sa konstitusyon, habang pinanindigan ng mga kagawaran ng gobyerno at mga tagapagtaguyod ng proyekto na ang pag-unlad ay mananatiling sasailalim sa batas ng Pilipinas at pangangasiwa ng mga regulasyon.<ref name="bworld">{{Cite news |last=Sinaking |first=Erika Mae P. |date=May 19, 2026 |title=BCDA rejects US jurisdiction claims on AI hub |publisher=BusinessWorld |url=https://www.bworldonline.com/the-nation/2026/05/19/750806/bcda-rejects-us-jurisdiction-claims-on-ai-hub/}}</ref> Noong Mayo 2026, lumitaw ang kontrobersiya tungkol sa legal na katayuan ng iminungkahing Pax Silica economic security zone sa [[New Clark City]]. Noong Mayo 18, 2026, sa isang pagbisita sa lugar ng Pangalawang Kalihim ng Estado para sa Ugnayang Pang-ekonomiya ng US na si Jacob Helberg, ipinahayag ni Pangulong Joshua Bingcang ng Bases Conversion and Development Authority (BCDA) na hiniling ng Estados Unidos na ang sona ay magpatakbo sa ilalim ng batas ng US at na ang mga tauhan ng US ay mabigyan ng diplomatikong kaligtasan sa sakit. Sinabi ni Bingcang na tinanggihan ng pamahalaan ng Pilipinas ang panukala at pinanindigan na ang proyekto ay mananatiling napapailalim sa batas at pamamahala ng Pilipinas.<ref>{{Cite news |last=Chi |first=Cristina |date=May 19, 2026 |title=Philippines rejects US request for diplomatic immunity at planned AI hub |publisher=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/headlines/2026/05/19/2529065/philippines-rejects-us-request-diplomatic-immunity-planned-ai-hub}}</ref><ref>{{Cite news |last=Desiderio |first=Louella |last2=Lee-Brago |first2=Pia |date=May 20, 2026 |title=Philippines rejects US diplomatic immunity request for planned AI hub |publisher=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/headlines/2026/05/20/2529177/philippines-rejects-us-diplomatic-immunity-planned-ai-hub}}</ref><ref name="bworld">{{Cite news |last=Sinaking |first=Erika Mae P. |date=May 19, 2026 |title=BCDA rejects US jurisdiction claims on AI hub |publisher=BusinessWorld |url=https://www.bworldonline.com/the-nation/2026/05/19/750806/bcda-rejects-us-jurisdiction-claims-on-ai-hub/}}</ref> Noong ika-25 ng Mayo 2026, pinagtatalunan ni Helberg ang mga ulat na humingi ang Estados Unidos ng diplomatikong kaligtasan, na sinasabi sa isang post sa [[X (hatirang pangmadla)|X]] na ang kanyang mga naunang pahayag ay "hindi binigyang-linaw" at ang posisyon ng US ay inilaan upang magbigay ng ligal na katiyakan at kakayahang mahulaan para sa mga mamumuhunan sa halip na diplomatikong kaligtasan. Kalaunan ay tumangging tugunan nang diretso ng isang tagapagsalita para sa Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos ang pagkakaiba sa pagitan ng salaysay ni Helberg at mga pahayag na ginawa ng mga opisyal ng Pilipinas.<ref>{{Cite news |last=Chi |first=Cristina |date=May 26, 2026 |title=US official says immunity for Pax Silica Clark hub 'taken out of context' |publisher=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/headlines/2026/05/26/2530687/us-official-says-immunity-pax-silica-clark-hub-taken-out-context/}}</ref> === Unyong Europeo === Noong Mayo at Hunyo 2026, nagpahayag ng mga alalahanin ang ilang tagagawa ng patakaran at manunuri sa SamahangtEuropeo onomiya sa regulasyon at ang kaugnayan ng bloke sa mga patakaran sa teknolohiya ng Estados Unidos habang umuusad ang mga talakayan tungkol sa pagsali. Ikinatwiran ng mga kritiko na ang pakikilahok ay maaaring makaapekto sa estratehikong awtonomiya ng EU sa mga larangan tulad ng mga kontrol sa pagluwas at patakaran sa semiconductor, habang pinanindigan ng mga tagasuporta na ang inisyatibo ay magpapalakas sa katatagan ng supply-chain sa mga kasosyong ekonomiya.<ref>{{Cite news |last=Bertuzzi |first=Luca |date=June 1, 2026 |title=The EU is set to join US-led chip alliance 'Pax Silica' to counter China's AI race |publisher=Euronews |url=https://www.euronews.com/my-europe/2026/06/01/the-eu-is-set-to-join-us-led-chip-alliance-pax-silica-to-counter-chinas-ai-race}}</ref> === Olanda === Noong Hunyo 2026, ang talakayan kaugnay ng inisyatibo sa Olanda sa mga patakaran sa pagkontrol sa pagluwas na nakaaapekto sa industriya ng semiconductor ng Dutch, partikular na sa ASML. Nagpahayag ng pagkabahala ang ilang opisyal at kinatawan ng industriya na ang mga karagdagang paghihigpit sa pagluwas ng teknolohiya sa Tsina ay maaaring makaapekto sa mga operasyong pangkomersyo at kakayahang makipagkumpitensya.<ref>{{Cite news |last=Sterling |first=Toby |date=June 23, 2026 |title=Netherlands to join US-led Pax Silica AI initiative despite ASML dispute |publisher=Reuters |url=https://finance.yahoo.com/news/netherlands-join-us-led-pax-113435012.html}}</ref> === India === Mula sa huling bahagi ng 2025 hanggang unang bahagi ng 2026, ang talakayan sa [[Indiya|India]] ay nakasentro sa kawalan ng bansa sa orihinal na pagiging kasapi ng inisyatibo. Tinanong ng mga komentarista at mga politiko ng oposisyon ang pagbubukod ng India sa kabila ng lumalaking sektor ng semiconductor at pakikilahok nito sa iba pang mga pakikipagsosyo sa teknolohiya.<ref>{{Cite news |date=December 13, 2025 |title=Congress takes swipe at PM over India not being part of US-led Pax Silica grouping |publisher=The Economic Times |url=https://m.economictimes.com/news/politics-and-nation/congress-takes-swipe-at-pm-over-india-not-being-part-of-us-led-pax-silica-grouping/articleshow/125944739.cms}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} ddshzzc7wb6pwz5y6s3xuq3dpzfdvxu 2218597 2218596 2026-08-02T06:09:07Z JENSwilleat 159283 /* Paglulunsad at kaligiran */ 2218597 wikitext text/x-wiki {{Infobox geopolitical organization | name = '''Pax Silica''' | motto = "Securing the Silicon Supply Chain" ([[Wikang Ingles|Ingles]])<br>"Pagtiyak sa seguridad ng kadena ng suplay ng silikon" ([[Wikang Filipino|Filipino]]) | englishmotto = | anthem = | text_symbol_type = | text_symbol = | image_map = Member States of Pax Silica.svg | loctext = <!--text description of location of organization--> | alt_map = | map_width = <!-- Map image's width (default 250px) --> | map_caption = {{legend|#1d91c0ff|Mga bansang kasapi ng Pax Silica}} | org_type = Internasyonal inisyatiba para sa seguridad sa ekonomiya | membership_type = | membership = {{ubl|'''Mga lumagda''' |{{flag|Argentina}} |{{flag|Australia}} |{{flag|Chile}} |{{flag|Costa Rica}} |{{flag|El Salvador}} |{{flag|Finland}} |{{flag|Germany}} |{{flag|Greece}} |{{flag|India}} |{{flag|Israel}} |{{flag|Japan}} |{{flag|Kazakhstan}} |{{flag|Netherlands}} |{{flag|Norway}} |{{flag|Panama}} |{{flag|Philippines}} |{{flag|Qatar}} |{{flag|South Korea}} |{{flag|Singapore}} |{{flag|Sweden}} |{{nowrap|{{flag|United Arab Emirates}}}} |{{flag|United Kingdom}} |{{flag|United States}} |{{flag|European Union}} }} {{ubl|'''Mga tagamasid''' |{{flag|Canada}} |{{flag|Estonia}} |{{flag|Taiwan}} }} | leader_title1 = [[Pangalawang Kalihim ng Estado para sa Paglago ng Ekonomiya, Enerhiya, at Kapaligiran]] | leader_name1 = [[Jacob Helberg]] | established_event1 = Deklarasyon ng Pax Silica | established_date1 = {{Start date and age|2025|12|12}} | official_website = {{URL|https://www.state.gov/pax-silica}} }} Ang '''Pax Silica''' ay isang internasyonal na inisyatiba na pinamumunuan ng [[Estados Unidos]] at nakatuon sa pagsiguro ng mga [[Daloy ng suplay|kadena ng suplay]] para sa mga masulong na teknolohiya tulad ng mga [[semikonduktor]], [[artipisyal na katalinuhan]] (AI), at mga bihirang elemento sa lupa. Hindi tuwirang layunin ng inisyatiba na bawasan ang pag-asa sa [[Tsina]] at kontrahin ang pangingibabaw nito sa mga larangang ito.<ref>{{Cite web |date=2026-01-09 |title=Inside the State Department's 'Pax Silica' Initiative |url=https://wpintelligence.washingtonpost.com/topics/2026/01/09/inside-state-departments-pax-silica-initiative/ |access-date=2026-06-06 |website=WP Intelligence |language=en|trans-title=Sa loob ng Inisyatibang 'Pax Silica' ng Kagawaran ng Estado}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-12-13 |title=Pax Silica Explained: The US-Led Initiative With 'Trusted Allies' to Counter China, Excluding India |url=https://www.timesnownews.com/world/what-is-pax-silica-us-led-initiative-that-excludes-india-ai-critical-minerals-supply-chain-counter-china-article-153286414 |access-date=2026-06-06 |website=TimesNow |language=en|trans-title=Paliwanag sa Pax Silica: Ang Inisyatiba na Pinamunuan ng US na May 'Mga Pinagkakatiwalaang Kaalyado' para Kontrahin ang Tsina, Hindi Kasama ang Indiya}}</ref><ref>{{Cite web |last=Cytera |first=Christopher |date=2026-01-14 |title=Pax Silica — Can it Stop China? |url=https://cepa.org/article/pax-silica-can-it-stop-china/ |access-date=2026-06-06 |website=CEPA |language=en-US|trans-title=Pax Silica — Mapipigilan ba Nito ang Tsina?}}</ref> Ang inisyatiba ay kinoordinahan ng Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos at inilunsad noong Disyembre 2025 kasabay ng paglagda ng unang pangkat ng mga bansang kasosyo sa di-nagbubuklod na ''Deklarasyon ng'' ''Pax Silica''.<ref name="StateFactSheet">{{cite web |title=Pax Silica Summit (Fact Sheet) |publisher=United States Department of State |date=Disyembre 11, 2025 |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative/ |access-date=Enero 13, 2026|language=en}}</ref><ref name="AusDeclaration">{{cite web |title=The Pax Silica Declaration by countries attending the Pax Silica Summit, 12 December 2025 |publisher=Australian Government – Department of Industry, Science and Resources |date=Disyembre 13, 2025 |url=https://www.industry.gov.au/publications/pax-silica-declaration-countries-attending-pax-silica-summit-12-december-2025 |access-date=Enero 13, 2026|language=en|trans-title=Ang Deklarasyon ng Pax Silica ng mga bansang dumalo sa Pax Silica Summit, 12 Disyembre 2025}}</ref> == Paglulunsad at kaligiran == Noong dekada 2020, lalong itinuring ng mga pamahalaan ang katatagan ng supply-chain sa mga semiconductor, mahahalagang mineral, at imprastraktura ng computing na may kaugnayan sa AI bilang isang prayoridad sa pambansang kaligtasan, sa gitna ng mga kontrol sa pagluluwas, mga hakbang sa patakaran sa industriya, at kompetisyong heopolitikal sa mga teknolohiyang sumusuporta sa advanced manufacturing at AI. Ang Pax Silica ay iniharap ng mga katuwang ng US bilang isang balangkas ng ekonomiko-kaligtasang naglalayong ihanay ang mga patakaran at pamumuhunan sa mga "mapagkakatiwalaang kasosyo" na nagho-host sa mga pangunahing kompanya ng teknolohiya at pangunahing kapasidad sa industriya.<ref name="StateFactSheet">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Pax Silica Summit (Fact Sheet) |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative/ |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref><ref name="OutcomesBriefing">{{Cite web |date=December 2025 |title=Outcomes of the Pax Silica Summit (Foreign Press Center briefing) |url=https://www.state.gov/briefings-foreign-press-centers/outcomes-of-the-paxs-silica-summit |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Inilarawan ng manunuri ng Pacific Forum na si Akhil Ramesh, na sumusulat para sa magasing National Interest, ang inisyatibo bilang pag-unawa na: "ang kaligtasan sa ekonomiya ngayon ay hindi mapaghihiwalay sa kontrol sa enerhiya, mahahalagang mineral, mataas na kalidad na pagmamanupaktura, at mga advanced na modelo."<ref>{{Cite web |last=Ramesh |first=Akhil |date=2026-01-24 |title=Pax Silica and the Case for Bringing Industry Back into Foreign Policy |url=https://nationalinterest.org/feature/pax-silica-and-the-case-for-bringing-industry-back-into-foreign-policy |access-date=2026-01-25 |website=The National Interest |language=en-US}}</ref> Noong Disyembre 11, 2025, inanunsyo ng Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos ang kauna-unahang Pax Silica Summit at ang planong paglagda sa Pax Silica Declaration, na naglalarawan sa Pax Silica bilang pangunahing pagsisikap ng Kagawaran sa AI at kaligtasan ng supply-chain.<ref name="StateMediaNote">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Under Secretary Helberg Will Kick Off Pax Silica Summit with Landmark Declaration Signing |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/under-secretary-helberg-will-kick-off-pax-silica-summit-with-landmark-declaration-signing/ |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Ang unang summit ay ginanap sa Washington, DC noong Disyembre 12, 2025. Inilarawan sa fact sheet ng Kagawaran ng Estado ang mga larangan ng kooperasyon kabilang ang koneksyon at imprastraktura ng datos, compute at semiconductors, advanced manufacturing, lohistiko, mineral refining at processing, at enerhiya.<ref name="StateFactSheet">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Pax Silica Summit (Fact Sheet) |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative/ |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Inilalarawan ng inisyatibo ang sarili nito bilang isang "positive-sum" na pakikipagtulungang nilayon upang mabawasan ang "mga mapilit na pag-asa" at mapabuti ang katatagan sa buong hanay ng teknolohiya, mula sa pagkuha at pagproseso ng mineral hanggang sa paggawa ng chip at imprastraktura ng computing.<ref name="StateFactSheet">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Pax Silica Summit (Fact Sheet) |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative/ |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Inilarawan ng mga opisyales ng US ang Pax Silica bilang isang balangkas para sa pag-uugnay ng mga pangunahing proyekto at pagkakahanay ng patakaran sa mga kasosyong bansa, kabilang ang pagmamapa sa supply-chain, mga inisyatibo sa pamumuhunan at pakikipagtulungan, at proteksiyon ng mga kritikal na imprastraktura at sensitibong teknolohiya. Iniulat ng Reuters ang mga talakayan tungkol sa mga proyektong may kaugnayan sa mga ruta ng kalakalan at lohistiko at isang inisyatibo sa isang liwasang pang-industriya sa [[Israel]].<ref name="ReutersUAEQatar">{{Cite news |date=January 11, 2026 |title=Qatar and UAE to join U.S.-led effort to bolster technology supply chain |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/qatar-uae-join-us-led-effort-bolster-technology-supply-chain-2026-01-11/ |access-date=January 13, 2026}}</ref> Ang mga bansang nasa Golpo, tulad ng UAE at Qatar, ay tumataya sa pag-akit ng mga kompanya ng AI na may murang enerhiya.<ref>{{Cite web |title=Qatar joins US 'Pax Silica' as it races to catch up with Gulf neighbours on AI |url=https://www.middleeasteye.net/news/qatar-joins-us-pax-silica-it-races-catch-gulf-neighbors-ai |access-date=2026-01-25 |website=Middle East Eye |language=en}}</ref> Bukod pa rito, ang potensyal ng UAE na mamuhunan sa mga aktibidad ng Pax Silica ay nabanggit bilang isang pangunahing asset para sa inisyatibo.<ref>{{Cite web |title=UAE signs Pax Silica declaration to advance AI-era security {{!}} Computer Weekly |url=https://www.computerweekly.com/news/366637532/UAE-signs-Pax-Silica-declaration-to-advance-AI-Era-security |access-date=2026-01-25 |website=ComputerWeekly.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Marias |first=Stephen Las |date=2025-12-23 |title=Pax Silica Signals a New Era of Tech-Centric Geopolitics |url=https://www.eetimes.com/pax-silica-marks-the-end-of-globalizations-golden-age/ |access-date=2026-01-25 |website=EE Times Asia |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Varghese |first=Justin |date=2026-01-19 |title=Pax Silica: What the new AI tech bloc means for the UAE, global economy |url=https://gulfnews.com/technology/pax-silica-what-the-new-ai-tech-bloc-means-for-the-uae-global-economy-1.500412773 |access-date=2026-01-25 |website=Gulf News: Latest UAE news, Dubai news, Business, travel news, Dubai Gold rate, prayer time, cinema |language=en}}</ref> Noong unang bahagi ng 2026, inanunsyo ng Estados Unidos ang planong pag-aambag ng $250M para sa isang pamumuhunang konsorsiyum na naglalayong palakasin ang mga supply-chain ng enerhiya at mahahalagang mineral.<ref>{{Cite web |last=Maggie |first=Eastland |date=March 23, 2026 |title=US to Put $250 Million Toward Supply Chain Investment Fund |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-03-23/us-to-commit-250-million-toward-supply-chain-investment-fund |website=Bloomberg}}</ref> == Pagsapi == Sa inagurasyon, pitong bansa ang lumagda sa ''Pax Silica Declaration'', habang ang Taywan, ang Samahang Europeo, Kanada, at ang Organisasyon sa Ekonomikong Pakikipagtulungan at Pag-unlad ay lumahok bilang mga panauhin.<ref name="AusDeclaration2">{{Cite web |date=December 13, 2025 |title=The Pax Silica Declaration by countries attending the Pax Silica Summit, 12 December 2025 |url=https://www.industry.gov.au/publications/pax-silica-declaration-countries-attending-pax-silica-summit-12-december-2025 |access-date=July 23, 2026 |publisher=Australian Government Department of Industry, Science and Resources}}</ref><ref name="StateLaunch">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Pax Silica Summit |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative |access-date=July 23, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Noong Enero 2026, ang Qatar at ang Nagkakaisang Arabong Emirato ay kinilala sa publiko bilang mga prospektibong tagapaglagda, at ang kanilang pagsali ay inaasahan sa huling bahagi ng buwang iyon.<ref name="ReutersGulfAccession">{{Cite news |last=Renshaw |first=Jarrett |date=January 11, 2026 |title=Qatar and UAE to join U.S.-led effort to bolster technology supply chain |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/qatar-uae-join-us-led-effort-bolster-technology-supply-chain-2026-01-11/ |access-date=July 23, 2026}}</ref> === Mga bansang lumagda sa Pax Silica Declaration === Pitong bansa ang lumagda sa deklarasyon sa summit noong Disyembre 12, 2025, sa Washington, DC:<ref name="AusDeclaration">{{Cite web |date=December 13, 2025 |title=The Pax Silica Declaration by countries attending the Pax Silica Summit, 12 December 2025 |url=https://www.industry.gov.au/publications/pax-silica-declaration-countries-attending-pax-silica-summit-12-december-2025 |access-date=January 13, 2026 |publisher=Australian Government – Department of Industry, Science and Resources}}</ref> Ang ilang mga bansang dumalo sa mga unang pag-uusap ay hindi agad lumagda, habang ang iba pang mga bansa ay inanyayahang sumali pagkatapos ng mga talakayan. Ang mga sumusunod ay ang mga kasaping lumagda sa deklarasyon:<ref name="AusDeclaration">{{Cite web |date=December 13, 2025 |title=The Pax Silica Declaration by countries attending the Pax Silica Summit, 12 December 2025 |url=https://www.industry.gov.au/publications/pax-silica-declaration-countries-attending-pax-silica-summit-12-december-2025 |access-date=January 13, 2026 |publisher=Australian Government – Department of Industry, Science and Resources}}</ref> === Mga bansang inanyayahan / lumahok, ngunit hindi pa lumalagda === Sa paglulunsad, inilarawan ng mga materyales ng Estados Unidos at mga makabagong pag-uulat ang mga karagdagang inanyayahang maging kalahok at tagamasid, kabilang ang: Ang Organisasyon sa Ekonomikong Pakikipagtulungan at Pag-unlad (OECD) at ang [[Unyong Europeo|Samahang Europeo]] ay nabanggit din ng mga katuwang ng US na naroroon bilang tagamasid, ngunit hindi mga bansa.<ref name="OutcomesBriefing">{{Cite web |date=December 2025 |title=Outcomes of the Pax Silica Summit (Foreign Press Center briefing) |url=https://www.state.gov/briefings-foreign-press-centers/outcomes-of-the-paxs-silica-summit |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> == Pagtanggap at kritisismo == === Pilipinas === Kasunod ng pagsali ng [[Pilipinas]] sa inisyatiba noong Abril 2026, ang inisyatiba ng Pax Silica ay umani ng kritisismo dahil sa mga isyung may kaugnayan sa paggamit ng lupa, kahigpunuan, dulot nito sa kapaligiran, at pakikilahok ng dayuhan sa mga estratehikong industriya. Simula noong Abril at Mayo 2026, iba't ibang grupo ng mga magsasaka, mga kapisanan ng lipunang sibil, at mga blokeng pampolitika ang nagpahayag ng kanilang mga alalahanin tungkol sa mga maaaring maging bunga nito sa mga pampook na komunidad, mga kaayusan sa pamamahala, at ang papel ng bansa sa mga umuusbong na teknolohiya at mga kadena ng suplay na kritikal sa mineral.<ref>{{Cite news |last=Desiderio |first=Louella |last2=Lee-Brago |first2=Pia |date=May 20, 2026 |title=Philippines rejects US diplomatic immunity request for planned AI hub |publisher=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/headlines/2026/05/20/2529177/philippines-rejects-us-diplomatic-immunity-planned-ai-hub}}</ref><ref name="bworld">{{Cite news |last=Sinaking |first=Erika Mae P. |date=May 19, 2026 |title=BCDA rejects US jurisdiction claims on AI hub |publisher=BusinessWorld |url=https://www.bworldonline.com/the-nation/2026/05/19/750806/bcda-rejects-us-jurisdiction-claims-on-ai-hub/}}</ref> Noong Abril 2026, tinutulan ng mga kapisanang pang-agrikultura tulad ng Kilusang Magbubukid ng Pilipinas (KMP), [[Pambansang Kilusan ng mga Samahang Magsasaka]] (PKSM), at [[Pambansang Lakas ng Kilusang Mamamalakaya ng Pilipinas]] (Pamalakaya) ang iminungkahing pagsasalin ng agrikultural at baybaying lupain para sa malawakang pag-unlad ng industriya. Inilarawan ng KMP ang planong sonang ekonomikong kaligtasan sa loob ng Luzon Economic Corridor bilang isang "malawakang pagbebenta ng mga ari-arian," na nangangatwirang maaari nitong mapabilis ang pagbabagong-anyo ng lupa, pagkuha ng mga mapagkukunan, pagkasira ng kapaligiran, at ang pagpapaalis sa mga komunidad ng magsasaka at mangingisda. Itinuro din ng mga kritiko ang laki ng planong proyekto, na kinabibilangan ng 4,000-acre (humigit-kumulang 1,618-ektarya) na [[Artipisyal na katalinuhan|artificial intelligence]] at advanced manufacturing hub sa [[New Clark City]], [[Tarlac]], na nangangatwirang ang malawakang pag-unlad ng industriya ay maaaring makaapekto sa mga nakapalibot na komunidad, kaligtasan sa pagkain, at mga pattern ng paggamit ng lupa.<ref name="sellout">{{Cite news |date=April 20, 2026 |title=Farmers’ Group Condemns “Pax Silica” as a “Massive Sellout” |publisher=The Manila Journal |url=https://themanilajournal.com/2026/04/20/farmers-group-condemns-pax-silica-as-a-massive-sellout/}}</ref><ref>{{Cite news |date=April 20, 2026 |title=New Clark City to host AI hub under US-led Pax Silica |publisher=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1273338}}</ref> Noong Abril 2026, tinutulan ng koalisyong Scientists and Technologists Oppose the US War (STOP US War), isang network ng mga dalub-agham, teknologo, tagapagtaguyod ng kapaligiran, at mga kapisanan ng lipunang sibil na kinabibilangan ng AGHAM, ang Computer Professionals' Union, at ang Kalikasan People's Network for the Environment, ang inisyatibo, na nangangatwirang maaari nitong mapadali ang kanilang inilarawan bilang "pandarambong sa likas na yaman" at mga aktibidad na nakakapinsala sa kapaligiran sa pagkuha ng mga likas na yaman. Nagpahayag ng pagkabahala ang koalisyon na ang malaking deposito ng Pilipinas ng [[nikel]], [[Tanso (elemento)|tanso]], [[kobalto]], chromite, at rare earth minerals ay maaaring lalong mapunta sa mga supply chain na pinangungunahan ng mga dayuhan para sa artificial intelligence, pagmamanupaktura ng semiconductor, at mga advanced na teknolohiya. Ikinakatuwiran ng mga kritiko na ang inisyatibo ay nanganganib na palakasin ang papel ng bansa bilang tagapagtustos ng mga hilaw na materyales habang ang mga dayuhang kasosyo ay nakakuha ng mas malaking bahagi ng value-added manufacturing at teknolohikal na pag-unlad.<ref>{{Cite news |last=Gonzales |first=Gelo |date=April 29, 2026 |title=Sci-tech coalition opposes Pax Silica over 'resource plunder,' env't harms |publisher=Rappler |url=https://www.rappler.com/technology/stop-us-war-coalition-pax-silica-resource-plunder-criticism/ |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519115339/https://www.rappler.com/technology/stop-us-war-coalition-pax-silica-resource-plunder-criticism/ |archive-date=May 19, 2026}}</ref> Iniugnay ng ilang kritiko ang mga alalahaning ito sa iminungkahing pakikipagtulungan sa Israel sa mga kritikal na mineral, [[Artipisyal na katalinuhan|artificial intelligence]], at cybersecurity. Nagpahayag din ng pagkabahala ang mga kritiko sa lumalaking interes ng mga dayuhan sa mga [[Likas na yaman|yamang mineral]] ng Pilipinas kasunod ng mga pahayag ni Dana Kursh, Embahador ng Israel sa Pilipinas, na nagsabing ang masaganang [[nikel]] at iba pang mahahalagang mineral ng Pilipinas ay maaaring makadagdag sa kadalubhasaan ng Israel sa artificial intelligence, disenyo ng chip, cybersecurity, at iba pang mga kasagutan sa teknolohiya. Inilarawan ni Kursh ang Pilipinas bilang isang potensyal na pangunahing katuwang sa inisyatiba, na binanggit na ang mga yamang mineral ng Pilipinas ay maaaring makatulong na matugunan ang mga kinakailangan sa supply-chain na hindi lubos na matugunan ng Israel sa loob ng bansa.<ref>{{Cite news |last=Dela Cruz |first=Raymond Carl |date=May 27, 2026 |title=Israel eyes PH as Pax Silica partner for AI, semiconductor push |publisher=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1275991}}</ref> Nagpahayag din ng pagkabahala ang mga organisasyong pangkalikasan at mga koalisyon ng pagtataguyod noong Abril 2026 tungkol sa bunga sa kapaligiran ng imprastraktura ng semiconductor at artificial intelligence, na binabanggit ang mataas na pangangailangan sa paggamit ng kuryente at tubig, pagtaas ng pangangailangan para sa mga kritikal na mineral, at mga potensyal na hamon sa pamamahala ng basurang industriyal na nauugnay sa mga advanced na pasilidad sa pagmamanupaktura.<ref>{{Cite news |last=Rosete |first=Franck Dick |date=April 21, 2026 |title=Environmental concerns raised over AI and semiconductor industrial zones |publisher=Bulatlat |url=https://www.bulatlat.org/2026/04/21/pax-silica-initiative-seen-as-war-production-environment-destruction/}}</ref> Pinuna rin ng ilang grupong aktibista ang kaugnayan ng inisyatibo sa mas malawak na pakikipagtulungang pang-ekonomiya at kaligtasan ng Estados Unidos-Pilipinas. Ikinatwiran ng mga pangkat na itong ang pagsasama ng kritikal na pagkuha ng mineral, paggawa ng semiconductor, at imprastraktura ng artificial intelligence sa mga estratehikong koridor pang-ekonomiya ay maaaring magpataas ng pagkakalantad ng Pilipinas sa kompetisyong heopolitikal at gawing potensyal na target ang mga pangunahing pasilidad pang-industriya sa panahon ng mga tunggalian sa lalawigan.<ref name="sellout">{{Cite news |date=April 20, 2026 |title=Farmers’ Group Condemns “Pax Silica” as a “Massive Sellout” |publisher=The Manila Journal |url=https://themanilajournal.com/2026/04/20/farmers-group-condemns-pax-silica-as-a-massive-sellout/}}</ref> Noong Mayo 2026, ilang grupong pampolitika, kabilang ang mga kasapi ng kaliwang Makabayan Bloc, ang nagpahayag ng mga alalahanin tungkol sa kahigpunuan at mga kaayusan sa pamamahala na kaugnay ng inisyatibo. Kabilang sa mga alalahaning ito ang mga tanong tungkol sa lawak ng pakikilahok ng mga dayuhan sa iminungkahing sonang industriyal at mga ulat ng mga iminungkahing espesyal na kaayusan para sa mga dayuhang tauhan. Sinabi ng mga kinatawan ng Makabayan na ang mga ganitong kaayusan ay maaaring magdulot ng mga isyu tungkol sa pambansang kahigpunuan at pamamahala sa konstitusyon, habang pinanindigan ng mga kagawaran ng gobyerno at mga tagapagtaguyod ng proyekto na ang pag-unlad ay mananatiling sasailalim sa batas ng Pilipinas at pangangasiwa ng mga regulasyon.<ref name="bworld">{{Cite news |last=Sinaking |first=Erika Mae P. |date=May 19, 2026 |title=BCDA rejects US jurisdiction claims on AI hub |publisher=BusinessWorld |url=https://www.bworldonline.com/the-nation/2026/05/19/750806/bcda-rejects-us-jurisdiction-claims-on-ai-hub/}}</ref> Noong Mayo 2026, lumitaw ang kontrobersiya tungkol sa legal na katayuan ng iminungkahing Pax Silica economic security zone sa [[New Clark City]]. Noong Mayo 18, 2026, sa isang pagbisita sa lugar ng Pangalawang Kalihim ng Estado para sa Ugnayang Pang-ekonomiya ng US na si Jacob Helberg, ipinahayag ni Pangulong Joshua Bingcang ng Bases Conversion and Development Authority (BCDA) na hiniling ng Estados Unidos na ang sona ay magpatakbo sa ilalim ng batas ng US at na ang mga tauhan ng US ay mabigyan ng diplomatikong kaligtasan sa sakit. Sinabi ni Bingcang na tinanggihan ng pamahalaan ng Pilipinas ang panukala at pinanindigan na ang proyekto ay mananatiling napapailalim sa batas at pamamahala ng Pilipinas.<ref>{{Cite news |last=Chi |first=Cristina |date=May 19, 2026 |title=Philippines rejects US request for diplomatic immunity at planned AI hub |publisher=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/headlines/2026/05/19/2529065/philippines-rejects-us-request-diplomatic-immunity-planned-ai-hub}}</ref><ref>{{Cite news |last=Desiderio |first=Louella |last2=Lee-Brago |first2=Pia |date=May 20, 2026 |title=Philippines rejects US diplomatic immunity request for planned AI hub |publisher=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/headlines/2026/05/20/2529177/philippines-rejects-us-diplomatic-immunity-planned-ai-hub}}</ref><ref name="bworld">{{Cite news |last=Sinaking |first=Erika Mae P. |date=May 19, 2026 |title=BCDA rejects US jurisdiction claims on AI hub |publisher=BusinessWorld |url=https://www.bworldonline.com/the-nation/2026/05/19/750806/bcda-rejects-us-jurisdiction-claims-on-ai-hub/}}</ref> Noong ika-25 ng Mayo 2026, pinagtatalunan ni Helberg ang mga ulat na humingi ang Estados Unidos ng diplomatikong kaligtasan, na sinasabi sa isang post sa [[X (hatirang pangmadla)|X]] na ang kanyang mga naunang pahayag ay "hindi binigyang-linaw" at ang posisyon ng US ay inilaan upang magbigay ng ligal na katiyakan at kakayahang mahulaan para sa mga mamumuhunan sa halip na diplomatikong kaligtasan. Kalaunan ay tumangging tugunan nang diretso ng isang tagapagsalita para sa Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos ang pagkakaiba sa pagitan ng salaysay ni Helberg at mga pahayag na ginawa ng mga opisyal ng Pilipinas.<ref>{{Cite news |last=Chi |first=Cristina |date=May 26, 2026 |title=US official says immunity for Pax Silica Clark hub 'taken out of context' |publisher=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/headlines/2026/05/26/2530687/us-official-says-immunity-pax-silica-clark-hub-taken-out-context/}}</ref> === Unyong Europeo === Noong Mayo at Hunyo 2026, nagpahayag ng mga alalahanin ang ilang tagagawa ng patakaran at manunuri sa SamahangtEuropeo onomiya sa regulasyon at ang kaugnayan ng bloke sa mga patakaran sa teknolohiya ng Estados Unidos habang umuusad ang mga talakayan tungkol sa pagsali. Ikinatwiran ng mga kritiko na ang pakikilahok ay maaaring makaapekto sa estratehikong awtonomiya ng EU sa mga larangan tulad ng mga kontrol sa pagluwas at patakaran sa semiconductor, habang pinanindigan ng mga tagasuporta na ang inisyatibo ay magpapalakas sa katatagan ng supply-chain sa mga kasosyong ekonomiya.<ref>{{Cite news |last=Bertuzzi |first=Luca |date=June 1, 2026 |title=The EU is set to join US-led chip alliance 'Pax Silica' to counter China's AI race |publisher=Euronews |url=https://www.euronews.com/my-europe/2026/06/01/the-eu-is-set-to-join-us-led-chip-alliance-pax-silica-to-counter-chinas-ai-race}}</ref> === Olanda === Noong Hunyo 2026, ang talakayan kaugnay ng inisyatibo sa Olanda sa mga patakaran sa pagkontrol sa pagluwas na nakaaapekto sa industriya ng semiconductor ng Dutch, partikular na sa ASML. Nagpahayag ng pagkabahala ang ilang opisyal at kinatawan ng industriya na ang mga karagdagang paghihigpit sa pagluwas ng teknolohiya sa Tsina ay maaaring makaapekto sa mga operasyong pangkomersyo at kakayahang makipagkumpitensya.<ref>{{Cite news |last=Sterling |first=Toby |date=June 23, 2026 |title=Netherlands to join US-led Pax Silica AI initiative despite ASML dispute |publisher=Reuters |url=https://finance.yahoo.com/news/netherlands-join-us-led-pax-113435012.html}}</ref> === India === Mula sa huling bahagi ng 2025 hanggang unang bahagi ng 2026, ang talakayan sa [[Indiya|India]] ay nakasentro sa kawalan ng bansa sa orihinal na pagiging kasapi ng inisyatibo. Tinanong ng mga komentarista at mga politiko ng oposisyon ang pagbubukod ng India sa kabila ng lumalaking sektor ng semiconductor at pakikilahok nito sa iba pang mga pakikipagsosyo sa teknolohiya.<ref>{{Cite news |date=December 13, 2025 |title=Congress takes swipe at PM over India not being part of US-led Pax Silica grouping |publisher=The Economic Times |url=https://m.economictimes.com/news/politics-and-nation/congress-takes-swipe-at-pm-over-india-not-being-part-of-us-led-pax-silica-grouping/articleshow/125944739.cms}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} 24zudkxim1z9e82ahat0dinsrxtkzxr 2218598 2218597 2026-08-02T06:20:19Z JENSwilleat 159283 /* Pagsapi */ 2218598 wikitext text/x-wiki {{Infobox geopolitical organization | name = '''Pax Silica''' | motto = "Securing the Silicon Supply Chain" ([[Wikang Ingles|Ingles]])<br>"Pagtiyak sa seguridad ng kadena ng suplay ng silikon" ([[Wikang Filipino|Filipino]]) | englishmotto = | anthem = | text_symbol_type = | text_symbol = | image_map = Member States of Pax Silica.svg | loctext = <!--text description of location of organization--> | alt_map = | map_width = <!-- Map image's width (default 250px) --> | map_caption = {{legend|#1d91c0ff|Mga bansang kasapi ng Pax Silica}} | org_type = Internasyonal inisyatiba para sa seguridad sa ekonomiya | membership_type = | membership = {{ubl|'''Mga lumagda''' |{{flag|Argentina}} |{{flag|Australia}} |{{flag|Chile}} |{{flag|Costa Rica}} |{{flag|El Salvador}} |{{flag|Finland}} |{{flag|Germany}} |{{flag|Greece}} |{{flag|India}} |{{flag|Israel}} |{{flag|Japan}} |{{flag|Kazakhstan}} |{{flag|Netherlands}} |{{flag|Norway}} |{{flag|Panama}} |{{flag|Philippines}} |{{flag|Qatar}} |{{flag|South Korea}} |{{flag|Singapore}} |{{flag|Sweden}} |{{nowrap|{{flag|United Arab Emirates}}}} |{{flag|United Kingdom}} |{{flag|United States}} |{{flag|European Union}} }} {{ubl|'''Mga tagamasid''' |{{flag|Canada}} |{{flag|Estonia}} |{{flag|Taiwan}} }} | leader_title1 = [[Pangalawang Kalihim ng Estado para sa Paglago ng Ekonomiya, Enerhiya, at Kapaligiran]] | leader_name1 = [[Jacob Helberg]] | established_event1 = Deklarasyon ng Pax Silica | established_date1 = {{Start date and age|2025|12|12}} | official_website = {{URL|https://www.state.gov/pax-silica}} }} Ang '''Pax Silica''' ay isang internasyonal na inisyatiba na pinamumunuan ng [[Estados Unidos]] at nakatuon sa pagsiguro ng mga [[Daloy ng suplay|kadena ng suplay]] para sa mga masulong na teknolohiya tulad ng mga [[semikonduktor]], [[artipisyal na katalinuhan]] (AI), at mga bihirang elemento sa lupa. Hindi tuwirang layunin ng inisyatiba na bawasan ang pag-asa sa [[Tsina]] at kontrahin ang pangingibabaw nito sa mga larangang ito.<ref>{{Cite web |date=2026-01-09 |title=Inside the State Department's 'Pax Silica' Initiative |url=https://wpintelligence.washingtonpost.com/topics/2026/01/09/inside-state-departments-pax-silica-initiative/ |access-date=2026-06-06 |website=WP Intelligence |language=en|trans-title=Sa loob ng Inisyatibang 'Pax Silica' ng Kagawaran ng Estado}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-12-13 |title=Pax Silica Explained: The US-Led Initiative With 'Trusted Allies' to Counter China, Excluding India |url=https://www.timesnownews.com/world/what-is-pax-silica-us-led-initiative-that-excludes-india-ai-critical-minerals-supply-chain-counter-china-article-153286414 |access-date=2026-06-06 |website=TimesNow |language=en|trans-title=Paliwanag sa Pax Silica: Ang Inisyatiba na Pinamunuan ng US na May 'Mga Pinagkakatiwalaang Kaalyado' para Kontrahin ang Tsina, Hindi Kasama ang Indiya}}</ref><ref>{{Cite web |last=Cytera |first=Christopher |date=2026-01-14 |title=Pax Silica — Can it Stop China? |url=https://cepa.org/article/pax-silica-can-it-stop-china/ |access-date=2026-06-06 |website=CEPA |language=en-US|trans-title=Pax Silica — Mapipigilan ba Nito ang Tsina?}}</ref> Ang inisyatiba ay kinoordinahan ng Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos at inilunsad noong Disyembre 2025 kasabay ng paglagda ng unang pangkat ng mga bansang kasosyo sa di-nagbubuklod na ''Deklarasyon ng'' ''Pax Silica''.<ref name="StateFactSheet">{{cite web |title=Pax Silica Summit (Fact Sheet) |publisher=United States Department of State |date=Disyembre 11, 2025 |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative/ |access-date=Enero 13, 2026|language=en}}</ref><ref name="AusDeclaration">{{cite web |title=The Pax Silica Declaration by countries attending the Pax Silica Summit, 12 December 2025 |publisher=Australian Government – Department of Industry, Science and Resources |date=Disyembre 13, 2025 |url=https://www.industry.gov.au/publications/pax-silica-declaration-countries-attending-pax-silica-summit-12-december-2025 |access-date=Enero 13, 2026|language=en|trans-title=Ang Deklarasyon ng Pax Silica ng mga bansang dumalo sa Pax Silica Summit, 12 Disyembre 2025}}</ref> == Paglulunsad at kaligiran == Noong dekada 2020, lalong itinuring ng mga pamahalaan ang katatagan ng supply-chain sa mga semiconductor, mahahalagang mineral, at imprastraktura ng computing na may kaugnayan sa AI bilang isang prayoridad sa pambansang kaligtasan, sa gitna ng mga kontrol sa pagluluwas, mga hakbang sa patakaran sa industriya, at kompetisyong heopolitikal sa mga teknolohiyang sumusuporta sa advanced manufacturing at AI. Ang Pax Silica ay iniharap ng mga katuwang ng US bilang isang balangkas ng ekonomiko-kaligtasang naglalayong ihanay ang mga patakaran at pamumuhunan sa mga "mapagkakatiwalaang kasosyo" na nagho-host sa mga pangunahing kompanya ng teknolohiya at pangunahing kapasidad sa industriya.<ref name="StateFactSheet">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Pax Silica Summit (Fact Sheet) |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative/ |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref><ref name="OutcomesBriefing">{{Cite web |date=December 2025 |title=Outcomes of the Pax Silica Summit (Foreign Press Center briefing) |url=https://www.state.gov/briefings-foreign-press-centers/outcomes-of-the-paxs-silica-summit |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Inilarawan ng manunuri ng Pacific Forum na si Akhil Ramesh, na sumusulat para sa magasing National Interest, ang inisyatibo bilang pag-unawa na: "ang kaligtasan sa ekonomiya ngayon ay hindi mapaghihiwalay sa kontrol sa enerhiya, mahahalagang mineral, mataas na kalidad na pagmamanupaktura, at mga advanced na modelo."<ref>{{Cite web |last=Ramesh |first=Akhil |date=2026-01-24 |title=Pax Silica and the Case for Bringing Industry Back into Foreign Policy |url=https://nationalinterest.org/feature/pax-silica-and-the-case-for-bringing-industry-back-into-foreign-policy |access-date=2026-01-25 |website=The National Interest |language=en-US}}</ref> Noong Disyembre 11, 2025, inanunsyo ng Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos ang kauna-unahang Pax Silica Summit at ang planong paglagda sa Pax Silica Declaration, na naglalarawan sa Pax Silica bilang pangunahing pagsisikap ng Kagawaran sa AI at kaligtasan ng supply-chain.<ref name="StateMediaNote">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Under Secretary Helberg Will Kick Off Pax Silica Summit with Landmark Declaration Signing |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/under-secretary-helberg-will-kick-off-pax-silica-summit-with-landmark-declaration-signing/ |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Ang unang summit ay ginanap sa Washington, DC noong Disyembre 12, 2025. Inilarawan sa fact sheet ng Kagawaran ng Estado ang mga larangan ng kooperasyon kabilang ang koneksyon at imprastraktura ng datos, compute at semiconductors, advanced manufacturing, lohistiko, mineral refining at processing, at enerhiya.<ref name="StateFactSheet">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Pax Silica Summit (Fact Sheet) |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative/ |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Inilalarawan ng inisyatibo ang sarili nito bilang isang "positive-sum" na pakikipagtulungang nilayon upang mabawasan ang "mga mapilit na pag-asa" at mapabuti ang katatagan sa buong hanay ng teknolohiya, mula sa pagkuha at pagproseso ng mineral hanggang sa paggawa ng chip at imprastraktura ng computing.<ref name="StateFactSheet">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Pax Silica Summit (Fact Sheet) |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative/ |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Inilarawan ng mga opisyales ng US ang Pax Silica bilang isang balangkas para sa pag-uugnay ng mga pangunahing proyekto at pagkakahanay ng patakaran sa mga kasosyong bansa, kabilang ang pagmamapa sa supply-chain, mga inisyatibo sa pamumuhunan at pakikipagtulungan, at proteksiyon ng mga kritikal na imprastraktura at sensitibong teknolohiya. Iniulat ng Reuters ang mga talakayan tungkol sa mga proyektong may kaugnayan sa mga ruta ng kalakalan at lohistiko at isang inisyatibo sa isang liwasang pang-industriya sa [[Israel]].<ref name="ReutersUAEQatar">{{Cite news |date=January 11, 2026 |title=Qatar and UAE to join U.S.-led effort to bolster technology supply chain |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/qatar-uae-join-us-led-effort-bolster-technology-supply-chain-2026-01-11/ |access-date=January 13, 2026}}</ref> Ang mga bansang nasa Golpo, tulad ng UAE at Qatar, ay tumataya sa pag-akit ng mga kompanya ng AI na may murang enerhiya.<ref>{{Cite web |title=Qatar joins US 'Pax Silica' as it races to catch up with Gulf neighbours on AI |url=https://www.middleeasteye.net/news/qatar-joins-us-pax-silica-it-races-catch-gulf-neighbors-ai |access-date=2026-01-25 |website=Middle East Eye |language=en}}</ref> Bukod pa rito, ang potensyal ng UAE na mamuhunan sa mga aktibidad ng Pax Silica ay nabanggit bilang isang pangunahing asset para sa inisyatibo.<ref>{{Cite web |title=UAE signs Pax Silica declaration to advance AI-era security {{!}} Computer Weekly |url=https://www.computerweekly.com/news/366637532/UAE-signs-Pax-Silica-declaration-to-advance-AI-Era-security |access-date=2026-01-25 |website=ComputerWeekly.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Marias |first=Stephen Las |date=2025-12-23 |title=Pax Silica Signals a New Era of Tech-Centric Geopolitics |url=https://www.eetimes.com/pax-silica-marks-the-end-of-globalizations-golden-age/ |access-date=2026-01-25 |website=EE Times Asia |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Varghese |first=Justin |date=2026-01-19 |title=Pax Silica: What the new AI tech bloc means for the UAE, global economy |url=https://gulfnews.com/technology/pax-silica-what-the-new-ai-tech-bloc-means-for-the-uae-global-economy-1.500412773 |access-date=2026-01-25 |website=Gulf News: Latest UAE news, Dubai news, Business, travel news, Dubai Gold rate, prayer time, cinema |language=en}}</ref> Noong unang bahagi ng 2026, inanunsyo ng Estados Unidos ang planong pag-aambag ng $250M para sa isang pamumuhunang konsorsiyum na naglalayong palakasin ang mga supply-chain ng enerhiya at mahahalagang mineral.<ref>{{Cite web |last=Maggie |first=Eastland |date=March 23, 2026 |title=US to Put $250 Million Toward Supply Chain Investment Fund |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-03-23/us-to-commit-250-million-toward-supply-chain-investment-fund |website=Bloomberg}}</ref> == Pagsapi == Sa inagurasyon, pitong bansa ang lumagda sa ''Pax Silica Declaration'', habang ang Taywan, ang Samahang Europeo, Kanada, at ang Organisasyon sa Ekonomikong Pakikipagtulungan at Pag-unlad ay lumahok bilang mga panauhin.<ref name="AusDeclaration2">{{Cite web |date=December 13, 2025 |title=The Pax Silica Declaration by countries attending the Pax Silica Summit, 12 December 2025 |url=https://www.industry.gov.au/publications/pax-silica-declaration-countries-attending-pax-silica-summit-12-december-2025 |access-date=July 23, 2026 |publisher=Australian Government Department of Industry, Science and Resources}}</ref><ref name="StateLaunch">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Pax Silica Summit |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative |access-date=July 23, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Noong Enero 2026, ang Qatar at ang Nagkakaisang Arabong Emirato ay kinilala sa publiko bilang mga prospektibong tagapaglagda, at ang kanilang pagsali ay inaasahan sa huling bahagi ng buwang iyon.<ref name="ReutersGulfAccession">{{Cite news |last=Renshaw |first=Jarrett |date=January 11, 2026 |title=Qatar and UAE to join U.S.-led effort to bolster technology supply chain |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/qatar-uae-join-us-led-effort-bolster-technology-supply-chain-2026-01-11/ |access-date=July 23, 2026}}</ref> === Mga bansang lumagda sa Pax Silica Declaration === Pitong bansa ang lumagda sa deklarasyon sa summit noong Disyembre 12, 2025, sa Washington, DC:<ref name="AusDeclaration">{{Cite web |date=December 13, 2025 |title=The Pax Silica Declaration by countries attending the Pax Silica Summit, 12 December 2025 |url=https://www.industry.gov.au/publications/pax-silica-declaration-countries-attending-pax-silica-summit-12-december-2025 |access-date=January 13, 2026 |publisher=Australian Government – Department of Industry, Science and Resources}}</ref> * {{flag|Australia}} * {{flag|Israel}} * {{flag|Japan}} * {{flag|South Korea|Republic of Korea}} * {{flag|Singapore}} * {{flag|United Kingdom}} * {{flag|United States}} Ang ilang mga bansang dumalo sa mga unang pag-uusap ay hindi agad lumagda, habang ang iba pang mga bansa ay inanyayahang sumali pagkatapos ng mga talakayan. Ang mga sumusunod ay ang mga kasaping lumagda sa deklarasyon:<ref name="AusDeclaration">{{Cite web |date=December 13, 2025 |title=The Pax Silica Declaration by countries attending the Pax Silica Summit, 12 December 2025 |url=https://www.industry.gov.au/publications/pax-silica-declaration-countries-attending-pax-silica-summit-12-december-2025 |access-date=January 13, 2026 |publisher=Australian Government – Department of Industry, Science and Resources}}</ref> * {{flag|Netherlands}} (sumali noong Disyembre 17, 2025<ref>{{cite web |date=December 17, 2025 |title=The Netherlands joins US-led push to secure AI and chip supply chains - Bits&Chips |url=https://bits-chips.com/article/the-netherlands-joins-us-led-push-to-secure-ai-and-chip-supply-chains/ |access-date=January 13, 2026 |website=Bits&Chips |language=en-US}}</ref>; "hindi-lumagdang kasosyo)<ref>{{Cite web|url=https://www.euronews.com/next/2026/02/23/the-us-peace-corps-launches-new-tech-corps-to-bring-ai-expertise-abroad-heres-what-to-know|title=The US Peace Corps launches new Tech Corps to bring AI expertise abroad. Here’s what to know &#124; Euronews}}</ref> * {{flag|Qatar}} (sumali noong Enero 13, 2026)<ref name="QatarSigned">{{cite web |date=January 13, 2026 |title=Qatar and the United States sign "Pax Silica" declaration to strengthen cooperation in advanced technology |url=https://www.zawya.com/en/economy/gcc/qatar-united-states-sign-pax-silica-declaration-to-strengthen-cooperation-in-advanced-technology-svbnsjj4 |access-date=January 13, 2026 |publisher=The Peninsula (via Zawya)}}</ref> * {{flag|United Arab Emirates}} (sumali noong Enero 14, 2026)<ref name="UAE Embassy">{{cite news |title=Statement by Ambassador Yousef Al Otaiba on the United Arab Emirates joining Pax Silica |work=Reuters |date=January 14, 2026 |url=https://www.uae-embassy.org/news/statement-ambassador-yousef-al-otaiba-united-arab-emirates-joining-pax-silica |access-date=January 13, 2026}}</ref> * {{flag|India}} (sumali noong Pebrero 20, 2026)<ref>{{cite web |title=India formally joins US-led coalition Pax Silica on AI, supply chain |url=https://upstox.com/news/business-news/latest-updates/india-formally-joins-us-led-coalition-pax-silica-on-ai-supply-chain/article-189709/ |access-date=2026-02-20 |website=upstox.com |language=en}}</ref> * {{flag|Sweden}} (lumagda noong Marso 17, 2026)<ref>{{cite web |title=Sweden joins Pax Silica initiative |url=https://www.government.se/press-releases/2026/03/sweden-joins-pax-silica-initiative/ |access-date=2026-03-17 |website=government.se |language=en}}</ref> * {{flag|Finland}} (lumagda noong Abril 16, 2026)<ref>[https://valtioneuvosto.fi/-/1410877/suomi-mukaan-pax-silica-aloitteeseen?languageId=en_US Finland to participate in Pax Silica initiative]</ref> * {{flag|Philippines}} (lumagda noong Abril 17, 2026)<ref>{{Cite web |title=PH joins US-led Pax Silica; plan for industrial hub in Luzon unveiled |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1273139 |access-date=2026-04-17 |website=pna.gov.ph |language=en}}</ref> * {{flag|Norway}} (lumagda noong Mayo 6, 2026)<ref>{{cite web|url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2026/05/norway-joins-pax-silica-initiative/|title=Norway Joins Pax Silica Initiative}}</ref> * {{flag|European Union}} (lumagda noong Hunyo 23, 2026)<ref name=":0">{{cite web |title=Under Secretary Jacob Helberg on the Accession of the European Union, Germany, and Greece to Pax Silica |url=https://www.state.gov/releases/under-secretary-for-economic-affairs/2026/06/under-secretary-jacob-helberg-on-the-accession-of-the-european-union-germany-and-greece-to-pax-silica/ |access-date=2026-06-24 |website=United States Department of State |language=en-US}}</ref> * {{flag|Germany}} (lumagda noong Hunyo 23, 2026)<ref name=":0" /> * {{flag|Greece}} (lumagda noong Hunyo 23, 2026)<ref name=":0" /> * {{flag|Argentina}} (lumagda noong Hunyo 26, 2026)<ref name="2nd">{{cite web |title=Outcomes of the Second Pax Silica Summit|url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2026/06/outcomes-of-the-second-pax-silica-summit|access-date=2026-06-28|website=United States Department of State |language=en-US}}</ref> * {{flag|Chile}} (lumagda noong Hunyo 26, 2026)<ref name="2nd" /> * {{flag|Costa Rica}} (lumagda noong Hunyo 26, 2026)<ref name="2nd" /> * {{flag|El Salvador}} (lumagda noong Hunyo 26, 2026)<ref name="2nd" /> * {{flag|Kazakhstan}} (lumagda noong Hunyo 26, 2026)<ref name="2nd" /> * {{flag|Panama}} (lumagda noong Hunyo 26, 2026)<ref name="2nd" /> === Mga bansang inanyayahan / lumahok, ngunit hindi pa lumalagda === Sa paglulunsad, inilarawan ng mga materyales ng Estados Unidos at mga makabagong pag-uulat ang mga karagdagang inanyayahang maging kalahok at tagamasid, kabilang ang: * {{flag|Canada}} – tagamasid/kalahok sa nauugnay na talakayan, sa mga materyalrs ng US briefing; hindi itinala bilang tagapaglagda.<ref name="OutcomesBriefing" /> * {{flag|Taiwan}} – kalahok sa summit sessions ayon sa briefing ng Kagawaran ng Estado; hindi itinala bilang tagapaglagda.<ref name="OutcomesBriefing" /> * {{flag|Estonia}} – naging tagamasid at lumagda sa deklarasyon noong Hunyo 26, 2026<ref>{{Cite web|url=https://vm.ee/en/news/foreign-minister-tsahkna-pax-silica-agreement-opportunity-advance-technology-innovation-and|title=Estonia became an observer state in the US-led Pax Silica initiative and signed the Pax Silica Declaration on Artificial Intelligence}}</ref> * {{flag|Bangladesh}} - inanyayahang sumali sa inisyatibo ni US special envoy noong Agosto 1, 2026<ref>{{Cite web|url=https://www.google.com/www.dhakatribune.com/amp/bangladesh/foreign-affairs/416463/gor-proposes-bangladesh-join-us-led-pax-silica|title=Gor proposes Bangladesh join US-led Pax Silica initiative}}</ref> Ang Organisasyon sa Ekonomikong Pakikipagtulungan at Pag-unlad (OECD) at ang [[Unyong Europeo|Samahang Europeo]] ay nabanggit din ng mga katuwang ng US na naroroon bilang tagamasid, ngunit hindi mga bansa.<ref name="OutcomesBriefing">{{Cite web |date=December 2025 |title=Outcomes of the Pax Silica Summit (Foreign Press Center briefing) |url=https://www.state.gov/briefings-foreign-press-centers/outcomes-of-the-paxs-silica-summit |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> == Pagtanggap at kritisismo == === Pilipinas === Kasunod ng pagsali ng [[Pilipinas]] sa inisyatiba noong Abril 2026, ang inisyatiba ng Pax Silica ay umani ng kritisismo dahil sa mga isyung may kaugnayan sa paggamit ng lupa, kahigpunuan, dulot nito sa kapaligiran, at pakikilahok ng dayuhan sa mga estratehikong industriya. Simula noong Abril at Mayo 2026, iba't ibang grupo ng mga magsasaka, mga kapisanan ng lipunang sibil, at mga blokeng pampolitika ang nagpahayag ng kanilang mga alalahanin tungkol sa mga maaaring maging bunga nito sa mga pampook na komunidad, mga kaayusan sa pamamahala, at ang papel ng bansa sa mga umuusbong na teknolohiya at mga kadena ng suplay na kritikal sa mineral.<ref>{{Cite news |last=Desiderio |first=Louella |last2=Lee-Brago |first2=Pia |date=May 20, 2026 |title=Philippines rejects US diplomatic immunity request for planned AI hub |publisher=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/headlines/2026/05/20/2529177/philippines-rejects-us-diplomatic-immunity-planned-ai-hub}}</ref><ref name="bworld">{{Cite news |last=Sinaking |first=Erika Mae P. |date=May 19, 2026 |title=BCDA rejects US jurisdiction claims on AI hub |publisher=BusinessWorld |url=https://www.bworldonline.com/the-nation/2026/05/19/750806/bcda-rejects-us-jurisdiction-claims-on-ai-hub/}}</ref> Noong Abril 2026, tinutulan ng mga kapisanang pang-agrikultura tulad ng Kilusang Magbubukid ng Pilipinas (KMP), [[Pambansang Kilusan ng mga Samahang Magsasaka]] (PKSM), at [[Pambansang Lakas ng Kilusang Mamamalakaya ng Pilipinas]] (Pamalakaya) ang iminungkahing pagsasalin ng agrikultural at baybaying lupain para sa malawakang pag-unlad ng industriya. Inilarawan ng KMP ang planong sonang ekonomikong kaligtasan sa loob ng Luzon Economic Corridor bilang isang "malawakang pagbebenta ng mga ari-arian," na nangangatwirang maaari nitong mapabilis ang pagbabagong-anyo ng lupa, pagkuha ng mga mapagkukunan, pagkasira ng kapaligiran, at ang pagpapaalis sa mga komunidad ng magsasaka at mangingisda. Itinuro din ng mga kritiko ang laki ng planong proyekto, na kinabibilangan ng 4,000-acre (humigit-kumulang 1,618-ektarya) na [[Artipisyal na katalinuhan|artificial intelligence]] at advanced manufacturing hub sa [[New Clark City]], [[Tarlac]], na nangangatwirang ang malawakang pag-unlad ng industriya ay maaaring makaapekto sa mga nakapalibot na komunidad, kaligtasan sa pagkain, at mga pattern ng paggamit ng lupa.<ref name="sellout">{{Cite news |date=April 20, 2026 |title=Farmers’ Group Condemns “Pax Silica” as a “Massive Sellout” |publisher=The Manila Journal |url=https://themanilajournal.com/2026/04/20/farmers-group-condemns-pax-silica-as-a-massive-sellout/}}</ref><ref>{{Cite news |date=April 20, 2026 |title=New Clark City to host AI hub under US-led Pax Silica |publisher=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1273338}}</ref> Noong Abril 2026, tinutulan ng koalisyong Scientists and Technologists Oppose the US War (STOP US War), isang network ng mga dalub-agham, teknologo, tagapagtaguyod ng kapaligiran, at mga kapisanan ng lipunang sibil na kinabibilangan ng AGHAM, ang Computer Professionals' Union, at ang Kalikasan People's Network for the Environment, ang inisyatibo, na nangangatwirang maaari nitong mapadali ang kanilang inilarawan bilang "pandarambong sa likas na yaman" at mga aktibidad na nakakapinsala sa kapaligiran sa pagkuha ng mga likas na yaman. Nagpahayag ng pagkabahala ang koalisyon na ang malaking deposito ng Pilipinas ng [[nikel]], [[Tanso (elemento)|tanso]], [[kobalto]], chromite, at rare earth minerals ay maaaring lalong mapunta sa mga supply chain na pinangungunahan ng mga dayuhan para sa artificial intelligence, pagmamanupaktura ng semiconductor, at mga advanced na teknolohiya. Ikinakatuwiran ng mga kritiko na ang inisyatibo ay nanganganib na palakasin ang papel ng bansa bilang tagapagtustos ng mga hilaw na materyales habang ang mga dayuhang kasosyo ay nakakuha ng mas malaking bahagi ng value-added manufacturing at teknolohikal na pag-unlad.<ref>{{Cite news |last=Gonzales |first=Gelo |date=April 29, 2026 |title=Sci-tech coalition opposes Pax Silica over 'resource plunder,' env't harms |publisher=Rappler |url=https://www.rappler.com/technology/stop-us-war-coalition-pax-silica-resource-plunder-criticism/ |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519115339/https://www.rappler.com/technology/stop-us-war-coalition-pax-silica-resource-plunder-criticism/ |archive-date=May 19, 2026}}</ref> Iniugnay ng ilang kritiko ang mga alalahaning ito sa iminungkahing pakikipagtulungan sa Israel sa mga kritikal na mineral, [[Artipisyal na katalinuhan|artificial intelligence]], at cybersecurity. Nagpahayag din ng pagkabahala ang mga kritiko sa lumalaking interes ng mga dayuhan sa mga [[Likas na yaman|yamang mineral]] ng Pilipinas kasunod ng mga pahayag ni Dana Kursh, Embahador ng Israel sa Pilipinas, na nagsabing ang masaganang [[nikel]] at iba pang mahahalagang mineral ng Pilipinas ay maaaring makadagdag sa kadalubhasaan ng Israel sa artificial intelligence, disenyo ng chip, cybersecurity, at iba pang mga kasagutan sa teknolohiya. Inilarawan ni Kursh ang Pilipinas bilang isang potensyal na pangunahing katuwang sa inisyatiba, na binanggit na ang mga yamang mineral ng Pilipinas ay maaaring makatulong na matugunan ang mga kinakailangan sa supply-chain na hindi lubos na matugunan ng Israel sa loob ng bansa.<ref>{{Cite news |last=Dela Cruz |first=Raymond Carl |date=May 27, 2026 |title=Israel eyes PH as Pax Silica partner for AI, semiconductor push |publisher=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1275991}}</ref> Nagpahayag din ng pagkabahala ang mga organisasyong pangkalikasan at mga koalisyon ng pagtataguyod noong Abril 2026 tungkol sa bunga sa kapaligiran ng imprastraktura ng semiconductor at artificial intelligence, na binabanggit ang mataas na pangangailangan sa paggamit ng kuryente at tubig, pagtaas ng pangangailangan para sa mga kritikal na mineral, at mga potensyal na hamon sa pamamahala ng basurang industriyal na nauugnay sa mga advanced na pasilidad sa pagmamanupaktura.<ref>{{Cite news |last=Rosete |first=Franck Dick |date=April 21, 2026 |title=Environmental concerns raised over AI and semiconductor industrial zones |publisher=Bulatlat |url=https://www.bulatlat.org/2026/04/21/pax-silica-initiative-seen-as-war-production-environment-destruction/}}</ref> Pinuna rin ng ilang grupong aktibista ang kaugnayan ng inisyatibo sa mas malawak na pakikipagtulungang pang-ekonomiya at kaligtasan ng Estados Unidos-Pilipinas. Ikinatwiran ng mga pangkat na itong ang pagsasama ng kritikal na pagkuha ng mineral, paggawa ng semiconductor, at imprastraktura ng artificial intelligence sa mga estratehikong koridor pang-ekonomiya ay maaaring magpataas ng pagkakalantad ng Pilipinas sa kompetisyong heopolitikal at gawing potensyal na target ang mga pangunahing pasilidad pang-industriya sa panahon ng mga tunggalian sa lalawigan.<ref name="sellout">{{Cite news |date=April 20, 2026 |title=Farmers’ Group Condemns “Pax Silica” as a “Massive Sellout” |publisher=The Manila Journal |url=https://themanilajournal.com/2026/04/20/farmers-group-condemns-pax-silica-as-a-massive-sellout/}}</ref> Noong Mayo 2026, ilang grupong pampolitika, kabilang ang mga kasapi ng kaliwang Makabayan Bloc, ang nagpahayag ng mga alalahanin tungkol sa kahigpunuan at mga kaayusan sa pamamahala na kaugnay ng inisyatibo. Kabilang sa mga alalahaning ito ang mga tanong tungkol sa lawak ng pakikilahok ng mga dayuhan sa iminungkahing sonang industriyal at mga ulat ng mga iminungkahing espesyal na kaayusan para sa mga dayuhang tauhan. Sinabi ng mga kinatawan ng Makabayan na ang mga ganitong kaayusan ay maaaring magdulot ng mga isyu tungkol sa pambansang kahigpunuan at pamamahala sa konstitusyon, habang pinanindigan ng mga kagawaran ng gobyerno at mga tagapagtaguyod ng proyekto na ang pag-unlad ay mananatiling sasailalim sa batas ng Pilipinas at pangangasiwa ng mga regulasyon.<ref name="bworld">{{Cite news |last=Sinaking |first=Erika Mae P. |date=May 19, 2026 |title=BCDA rejects US jurisdiction claims on AI hub |publisher=BusinessWorld |url=https://www.bworldonline.com/the-nation/2026/05/19/750806/bcda-rejects-us-jurisdiction-claims-on-ai-hub/}}</ref> Noong Mayo 2026, lumitaw ang kontrobersiya tungkol sa legal na katayuan ng iminungkahing Pax Silica economic security zone sa [[New Clark City]]. Noong Mayo 18, 2026, sa isang pagbisita sa lugar ng Pangalawang Kalihim ng Estado para sa Ugnayang Pang-ekonomiya ng US na si Jacob Helberg, ipinahayag ni Pangulong Joshua Bingcang ng Bases Conversion and Development Authority (BCDA) na hiniling ng Estados Unidos na ang sona ay magpatakbo sa ilalim ng batas ng US at na ang mga tauhan ng US ay mabigyan ng diplomatikong kaligtasan sa sakit. Sinabi ni Bingcang na tinanggihan ng pamahalaan ng Pilipinas ang panukala at pinanindigan na ang proyekto ay mananatiling napapailalim sa batas at pamamahala ng Pilipinas.<ref>{{Cite news |last=Chi |first=Cristina |date=May 19, 2026 |title=Philippines rejects US request for diplomatic immunity at planned AI hub |publisher=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/headlines/2026/05/19/2529065/philippines-rejects-us-request-diplomatic-immunity-planned-ai-hub}}</ref><ref>{{Cite news |last=Desiderio |first=Louella |last2=Lee-Brago |first2=Pia |date=May 20, 2026 |title=Philippines rejects US diplomatic immunity request for planned AI hub |publisher=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/headlines/2026/05/20/2529177/philippines-rejects-us-diplomatic-immunity-planned-ai-hub}}</ref><ref name="bworld">{{Cite news |last=Sinaking |first=Erika Mae P. |date=May 19, 2026 |title=BCDA rejects US jurisdiction claims on AI hub |publisher=BusinessWorld |url=https://www.bworldonline.com/the-nation/2026/05/19/750806/bcda-rejects-us-jurisdiction-claims-on-ai-hub/}}</ref> Noong ika-25 ng Mayo 2026, pinagtatalunan ni Helberg ang mga ulat na humingi ang Estados Unidos ng diplomatikong kaligtasan, na sinasabi sa isang post sa [[X (hatirang pangmadla)|X]] na ang kanyang mga naunang pahayag ay "hindi binigyang-linaw" at ang posisyon ng US ay inilaan upang magbigay ng ligal na katiyakan at kakayahang mahulaan para sa mga mamumuhunan sa halip na diplomatikong kaligtasan. Kalaunan ay tumangging tugunan nang diretso ng isang tagapagsalita para sa Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos ang pagkakaiba sa pagitan ng salaysay ni Helberg at mga pahayag na ginawa ng mga opisyal ng Pilipinas.<ref>{{Cite news |last=Chi |first=Cristina |date=May 26, 2026 |title=US official says immunity for Pax Silica Clark hub 'taken out of context' |publisher=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/headlines/2026/05/26/2530687/us-official-says-immunity-pax-silica-clark-hub-taken-out-context/}}</ref> === Unyong Europeo === Noong Mayo at Hunyo 2026, nagpahayag ng mga alalahanin ang ilang tagagawa ng patakaran at manunuri sa SamahangtEuropeo onomiya sa regulasyon at ang kaugnayan ng bloke sa mga patakaran sa teknolohiya ng Estados Unidos habang umuusad ang mga talakayan tungkol sa pagsali. Ikinatwiran ng mga kritiko na ang pakikilahok ay maaaring makaapekto sa estratehikong awtonomiya ng EU sa mga larangan tulad ng mga kontrol sa pagluwas at patakaran sa semiconductor, habang pinanindigan ng mga tagasuporta na ang inisyatibo ay magpapalakas sa katatagan ng supply-chain sa mga kasosyong ekonomiya.<ref>{{Cite news |last=Bertuzzi |first=Luca |date=June 1, 2026 |title=The EU is set to join US-led chip alliance 'Pax Silica' to counter China's AI race |publisher=Euronews |url=https://www.euronews.com/my-europe/2026/06/01/the-eu-is-set-to-join-us-led-chip-alliance-pax-silica-to-counter-chinas-ai-race}}</ref> === Olanda === Noong Hunyo 2026, ang talakayan kaugnay ng inisyatibo sa Olanda sa mga patakaran sa pagkontrol sa pagluwas na nakaaapekto sa industriya ng semiconductor ng Dutch, partikular na sa ASML. Nagpahayag ng pagkabahala ang ilang opisyal at kinatawan ng industriya na ang mga karagdagang paghihigpit sa pagluwas ng teknolohiya sa Tsina ay maaaring makaapekto sa mga operasyong pangkomersyo at kakayahang makipagkumpitensya.<ref>{{Cite news |last=Sterling |first=Toby |date=June 23, 2026 |title=Netherlands to join US-led Pax Silica AI initiative despite ASML dispute |publisher=Reuters |url=https://finance.yahoo.com/news/netherlands-join-us-led-pax-113435012.html}}</ref> === India === Mula sa huling bahagi ng 2025 hanggang unang bahagi ng 2026, ang talakayan sa [[Indiya|India]] ay nakasentro sa kawalan ng bansa sa orihinal na pagiging kasapi ng inisyatibo. Tinanong ng mga komentarista at mga politiko ng oposisyon ang pagbubukod ng India sa kabila ng lumalaking sektor ng semiconductor at pakikilahok nito sa iba pang mga pakikipagsosyo sa teknolohiya.<ref>{{Cite news |date=December 13, 2025 |title=Congress takes swipe at PM over India not being part of US-led Pax Silica grouping |publisher=The Economic Times |url=https://m.economictimes.com/news/politics-and-nation/congress-takes-swipe-at-pm-over-india-not-being-part-of-us-led-pax-silica-grouping/articleshow/125944739.cms}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} 1ljqacm8waruokr73lo8ffzmjgbhh9t 2218599 2218598 2026-08-02T06:20:45Z JENSwilleat 159283 /* Mga bansang lumagda sa Pax Silica Declaration */ 2218599 wikitext text/x-wiki {{Infobox geopolitical organization | name = '''Pax Silica''' | motto = "Securing the Silicon Supply Chain" ([[Wikang Ingles|Ingles]])<br>"Pagtiyak sa seguridad ng kadena ng suplay ng silikon" ([[Wikang Filipino|Filipino]]) | englishmotto = | anthem = | text_symbol_type = | text_symbol = | image_map = Member States of Pax Silica.svg | loctext = <!--text description of location of organization--> | alt_map = | map_width = <!-- Map image's width (default 250px) --> | map_caption = {{legend|#1d91c0ff|Mga bansang kasapi ng Pax Silica}} | org_type = Internasyonal inisyatiba para sa seguridad sa ekonomiya | membership_type = | membership = {{ubl|'''Mga lumagda''' |{{flag|Argentina}} |{{flag|Australia}} |{{flag|Chile}} |{{flag|Costa Rica}} |{{flag|El Salvador}} |{{flag|Finland}} |{{flag|Germany}} |{{flag|Greece}} |{{flag|India}} |{{flag|Israel}} |{{flag|Japan}} |{{flag|Kazakhstan}} |{{flag|Netherlands}} |{{flag|Norway}} |{{flag|Panama}} |{{flag|Philippines}} |{{flag|Qatar}} |{{flag|South Korea}} |{{flag|Singapore}} |{{flag|Sweden}} |{{nowrap|{{flag|United Arab Emirates}}}} |{{flag|United Kingdom}} |{{flag|United States}} |{{flag|European Union}} }} {{ubl|'''Mga tagamasid''' |{{flag|Canada}} |{{flag|Estonia}} |{{flag|Taiwan}} }} | leader_title1 = [[Pangalawang Kalihim ng Estado para sa Paglago ng Ekonomiya, Enerhiya, at Kapaligiran]] | leader_name1 = [[Jacob Helberg]] | established_event1 = Deklarasyon ng Pax Silica | established_date1 = {{Start date and age|2025|12|12}} | official_website = {{URL|https://www.state.gov/pax-silica}} }} Ang '''Pax Silica''' ay isang internasyonal na inisyatiba na pinamumunuan ng [[Estados Unidos]] at nakatuon sa pagsiguro ng mga [[Daloy ng suplay|kadena ng suplay]] para sa mga masulong na teknolohiya tulad ng mga [[semikonduktor]], [[artipisyal na katalinuhan]] (AI), at mga bihirang elemento sa lupa. Hindi tuwirang layunin ng inisyatiba na bawasan ang pag-asa sa [[Tsina]] at kontrahin ang pangingibabaw nito sa mga larangang ito.<ref>{{Cite web |date=2026-01-09 |title=Inside the State Department's 'Pax Silica' Initiative |url=https://wpintelligence.washingtonpost.com/topics/2026/01/09/inside-state-departments-pax-silica-initiative/ |access-date=2026-06-06 |website=WP Intelligence |language=en|trans-title=Sa loob ng Inisyatibang 'Pax Silica' ng Kagawaran ng Estado}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-12-13 |title=Pax Silica Explained: The US-Led Initiative With 'Trusted Allies' to Counter China, Excluding India |url=https://www.timesnownews.com/world/what-is-pax-silica-us-led-initiative-that-excludes-india-ai-critical-minerals-supply-chain-counter-china-article-153286414 |access-date=2026-06-06 |website=TimesNow |language=en|trans-title=Paliwanag sa Pax Silica: Ang Inisyatiba na Pinamunuan ng US na May 'Mga Pinagkakatiwalaang Kaalyado' para Kontrahin ang Tsina, Hindi Kasama ang Indiya}}</ref><ref>{{Cite web |last=Cytera |first=Christopher |date=2026-01-14 |title=Pax Silica — Can it Stop China? |url=https://cepa.org/article/pax-silica-can-it-stop-china/ |access-date=2026-06-06 |website=CEPA |language=en-US|trans-title=Pax Silica — Mapipigilan ba Nito ang Tsina?}}</ref> Ang inisyatiba ay kinoordinahan ng Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos at inilunsad noong Disyembre 2025 kasabay ng paglagda ng unang pangkat ng mga bansang kasosyo sa di-nagbubuklod na ''Deklarasyon ng'' ''Pax Silica''.<ref name="StateFactSheet">{{cite web |title=Pax Silica Summit (Fact Sheet) |publisher=United States Department of State |date=Disyembre 11, 2025 |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative/ |access-date=Enero 13, 2026|language=en}}</ref><ref name="AusDeclaration">{{cite web |title=The Pax Silica Declaration by countries attending the Pax Silica Summit, 12 December 2025 |publisher=Australian Government – Department of Industry, Science and Resources |date=Disyembre 13, 2025 |url=https://www.industry.gov.au/publications/pax-silica-declaration-countries-attending-pax-silica-summit-12-december-2025 |access-date=Enero 13, 2026|language=en|trans-title=Ang Deklarasyon ng Pax Silica ng mga bansang dumalo sa Pax Silica Summit, 12 Disyembre 2025}}</ref> == Paglulunsad at kaligiran == Noong dekada 2020, lalong itinuring ng mga pamahalaan ang katatagan ng supply-chain sa mga semiconductor, mahahalagang mineral, at imprastraktura ng computing na may kaugnayan sa AI bilang isang prayoridad sa pambansang kaligtasan, sa gitna ng mga kontrol sa pagluluwas, mga hakbang sa patakaran sa industriya, at kompetisyong heopolitikal sa mga teknolohiyang sumusuporta sa advanced manufacturing at AI. Ang Pax Silica ay iniharap ng mga katuwang ng US bilang isang balangkas ng ekonomiko-kaligtasang naglalayong ihanay ang mga patakaran at pamumuhunan sa mga "mapagkakatiwalaang kasosyo" na nagho-host sa mga pangunahing kompanya ng teknolohiya at pangunahing kapasidad sa industriya.<ref name="StateFactSheet">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Pax Silica Summit (Fact Sheet) |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative/ |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref><ref name="OutcomesBriefing">{{Cite web |date=December 2025 |title=Outcomes of the Pax Silica Summit (Foreign Press Center briefing) |url=https://www.state.gov/briefings-foreign-press-centers/outcomes-of-the-paxs-silica-summit |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Inilarawan ng manunuri ng Pacific Forum na si Akhil Ramesh, na sumusulat para sa magasing National Interest, ang inisyatibo bilang pag-unawa na: "ang kaligtasan sa ekonomiya ngayon ay hindi mapaghihiwalay sa kontrol sa enerhiya, mahahalagang mineral, mataas na kalidad na pagmamanupaktura, at mga advanced na modelo."<ref>{{Cite web |last=Ramesh |first=Akhil |date=2026-01-24 |title=Pax Silica and the Case for Bringing Industry Back into Foreign Policy |url=https://nationalinterest.org/feature/pax-silica-and-the-case-for-bringing-industry-back-into-foreign-policy |access-date=2026-01-25 |website=The National Interest |language=en-US}}</ref> Noong Disyembre 11, 2025, inanunsyo ng Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos ang kauna-unahang Pax Silica Summit at ang planong paglagda sa Pax Silica Declaration, na naglalarawan sa Pax Silica bilang pangunahing pagsisikap ng Kagawaran sa AI at kaligtasan ng supply-chain.<ref name="StateMediaNote">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Under Secretary Helberg Will Kick Off Pax Silica Summit with Landmark Declaration Signing |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/under-secretary-helberg-will-kick-off-pax-silica-summit-with-landmark-declaration-signing/ |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Ang unang summit ay ginanap sa Washington, DC noong Disyembre 12, 2025. Inilarawan sa fact sheet ng Kagawaran ng Estado ang mga larangan ng kooperasyon kabilang ang koneksyon at imprastraktura ng datos, compute at semiconductors, advanced manufacturing, lohistiko, mineral refining at processing, at enerhiya.<ref name="StateFactSheet">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Pax Silica Summit (Fact Sheet) |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative/ |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Inilalarawan ng inisyatibo ang sarili nito bilang isang "positive-sum" na pakikipagtulungang nilayon upang mabawasan ang "mga mapilit na pag-asa" at mapabuti ang katatagan sa buong hanay ng teknolohiya, mula sa pagkuha at pagproseso ng mineral hanggang sa paggawa ng chip at imprastraktura ng computing.<ref name="StateFactSheet">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Pax Silica Summit (Fact Sheet) |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative/ |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Inilarawan ng mga opisyales ng US ang Pax Silica bilang isang balangkas para sa pag-uugnay ng mga pangunahing proyekto at pagkakahanay ng patakaran sa mga kasosyong bansa, kabilang ang pagmamapa sa supply-chain, mga inisyatibo sa pamumuhunan at pakikipagtulungan, at proteksiyon ng mga kritikal na imprastraktura at sensitibong teknolohiya. Iniulat ng Reuters ang mga talakayan tungkol sa mga proyektong may kaugnayan sa mga ruta ng kalakalan at lohistiko at isang inisyatibo sa isang liwasang pang-industriya sa [[Israel]].<ref name="ReutersUAEQatar">{{Cite news |date=January 11, 2026 |title=Qatar and UAE to join U.S.-led effort to bolster technology supply chain |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/qatar-uae-join-us-led-effort-bolster-technology-supply-chain-2026-01-11/ |access-date=January 13, 2026}}</ref> Ang mga bansang nasa Golpo, tulad ng UAE at Qatar, ay tumataya sa pag-akit ng mga kompanya ng AI na may murang enerhiya.<ref>{{Cite web |title=Qatar joins US 'Pax Silica' as it races to catch up with Gulf neighbours on AI |url=https://www.middleeasteye.net/news/qatar-joins-us-pax-silica-it-races-catch-gulf-neighbors-ai |access-date=2026-01-25 |website=Middle East Eye |language=en}}</ref> Bukod pa rito, ang potensyal ng UAE na mamuhunan sa mga aktibidad ng Pax Silica ay nabanggit bilang isang pangunahing asset para sa inisyatibo.<ref>{{Cite web |title=UAE signs Pax Silica declaration to advance AI-era security {{!}} Computer Weekly |url=https://www.computerweekly.com/news/366637532/UAE-signs-Pax-Silica-declaration-to-advance-AI-Era-security |access-date=2026-01-25 |website=ComputerWeekly.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Marias |first=Stephen Las |date=2025-12-23 |title=Pax Silica Signals a New Era of Tech-Centric Geopolitics |url=https://www.eetimes.com/pax-silica-marks-the-end-of-globalizations-golden-age/ |access-date=2026-01-25 |website=EE Times Asia |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Varghese |first=Justin |date=2026-01-19 |title=Pax Silica: What the new AI tech bloc means for the UAE, global economy |url=https://gulfnews.com/technology/pax-silica-what-the-new-ai-tech-bloc-means-for-the-uae-global-economy-1.500412773 |access-date=2026-01-25 |website=Gulf News: Latest UAE news, Dubai news, Business, travel news, Dubai Gold rate, prayer time, cinema |language=en}}</ref> Noong unang bahagi ng 2026, inanunsyo ng Estados Unidos ang planong pag-aambag ng $250M para sa isang pamumuhunang konsorsiyum na naglalayong palakasin ang mga supply-chain ng enerhiya at mahahalagang mineral.<ref>{{Cite web |last=Maggie |first=Eastland |date=March 23, 2026 |title=US to Put $250 Million Toward Supply Chain Investment Fund |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-03-23/us-to-commit-250-million-toward-supply-chain-investment-fund |website=Bloomberg}}</ref> == Pagsapi == Sa inagurasyon, pitong bansa ang lumagda sa ''Pax Silica Declaration'', habang ang Taywan, ang Samahang Europeo, Kanada, at ang Organisasyon sa Ekonomikong Pakikipagtulungan at Pag-unlad ay lumahok bilang mga panauhin.<ref name="AusDeclaration2">{{Cite web |date=December 13, 2025 |title=The Pax Silica Declaration by countries attending the Pax Silica Summit, 12 December 2025 |url=https://www.industry.gov.au/publications/pax-silica-declaration-countries-attending-pax-silica-summit-12-december-2025 |access-date=July 23, 2026 |publisher=Australian Government Department of Industry, Science and Resources}}</ref><ref name="StateLaunch">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Pax Silica Summit |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative |access-date=July 23, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Noong Enero 2026, ang Qatar at ang Nagkakaisang Arabong Emirato ay kinilala sa publiko bilang mga prospektibong tagapaglagda, at ang kanilang pagsali ay inaasahan sa huling bahagi ng buwang iyon.<ref name="ReutersGulfAccession">{{Cite news |last=Renshaw |first=Jarrett |date=January 11, 2026 |title=Qatar and UAE to join U.S.-led effort to bolster technology supply chain |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/qatar-uae-join-us-led-effort-bolster-technology-supply-chain-2026-01-11/ |access-date=July 23, 2026}}</ref> === Mga bansang lumagda sa Pax Silica Declaration === Pitong bansa ang lumagda sa deklarasyon sa summit noong Disyembre 12, 2025, sa Washington, DC:<ref name="AusDeclaration">{{Cite web |date=December 13, 2025 |title=The Pax Silica Declaration by countries attending the Pax Silica Summit, 12 December 2025 |url=https://www.industry.gov.au/publications/pax-silica-declaration-countries-attending-pax-silica-summit-12-december-2025 |access-date=January 13, 2026 |publisher=Australian Government – Department of Industry, Science and Resources}}</ref> * {{flag|Australia}} * {{flag|Israel}} * {{flag|Japan}} * {{flag|South Korea|Republic of Korea}} * {{flag|Singapore}} * {{flag|United Kingdom}} * {{flag|United States}} Ang ilang mga bansang dumalo sa mga unang pag-uusap ay hindi agad lumagda, habang ang iba pang mga bansa ay inanyayahang sumali pagkatapos ng mga talakayan. Ang mga sumusunod ay ang mga kasaping lumagda sa deklarasyon:<ref name="AusDeclaration">{{Cite web |date=December 13, 2025 |title=The Pax Silica Declaration by countries attending the Pax Silica Summit, 12 December 2025 |url=https://www.industry.gov.au/publications/pax-silica-declaration-countries-attending-pax-silica-summit-12-december-2025 |access-date=January 13, 2026 |publisher=Australian Government – Department of Industry, Science and Resources}}</ref> * {{flag|Netherlands}} (sumali noong Disyembre 17, 2025<ref>{{cite web |date=December 17, 2025 |title=The Netherlands joins US-led push to secure AI and chip supply chains - Bits&Chips |url=https://bits-chips.com/article/the-netherlands-joins-us-led-push-to-secure-ai-and-chip-supply-chains/ |access-date=January 13, 2026 |website=Bits&Chips |language=en-US}}</ref>; "hindi-lumagdang kasosyo")<ref>{{Cite web|url=https://www.euronews.com/next/2026/02/23/the-us-peace-corps-launches-new-tech-corps-to-bring-ai-expertise-abroad-heres-what-to-know|title=The US Peace Corps launches new Tech Corps to bring AI expertise abroad. Here’s what to know &#124; Euronews}}</ref> * {{flag|Qatar}} (sumali noong Enero 13, 2026)<ref name="QatarSigned">{{cite web |date=January 13, 2026 |title=Qatar and the United States sign "Pax Silica" declaration to strengthen cooperation in advanced technology |url=https://www.zawya.com/en/economy/gcc/qatar-united-states-sign-pax-silica-declaration-to-strengthen-cooperation-in-advanced-technology-svbnsjj4 |access-date=January 13, 2026 |publisher=The Peninsula (via Zawya)}}</ref> * {{flag|United Arab Emirates}} (sumali noong Enero 14, 2026)<ref name="UAE Embassy">{{cite news |title=Statement by Ambassador Yousef Al Otaiba on the United Arab Emirates joining Pax Silica |work=Reuters |date=January 14, 2026 |url=https://www.uae-embassy.org/news/statement-ambassador-yousef-al-otaiba-united-arab-emirates-joining-pax-silica |access-date=January 13, 2026}}</ref> * {{flag|India}} (sumali noong Pebrero 20, 2026)<ref>{{cite web |title=India formally joins US-led coalition Pax Silica on AI, supply chain |url=https://upstox.com/news/business-news/latest-updates/india-formally-joins-us-led-coalition-pax-silica-on-ai-supply-chain/article-189709/ |access-date=2026-02-20 |website=upstox.com |language=en}}</ref> * {{flag|Sweden}} (lumagda noong Marso 17, 2026)<ref>{{cite web |title=Sweden joins Pax Silica initiative |url=https://www.government.se/press-releases/2026/03/sweden-joins-pax-silica-initiative/ |access-date=2026-03-17 |website=government.se |language=en}}</ref> * {{flag|Finland}} (lumagda noong Abril 16, 2026)<ref>[https://valtioneuvosto.fi/-/1410877/suomi-mukaan-pax-silica-aloitteeseen?languageId=en_US Finland to participate in Pax Silica initiative]</ref> * {{flag|Philippines}} (lumagda noong Abril 17, 2026)<ref>{{Cite web |title=PH joins US-led Pax Silica; plan for industrial hub in Luzon unveiled |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1273139 |access-date=2026-04-17 |website=pna.gov.ph |language=en}}</ref> * {{flag|Norway}} (lumagda noong Mayo 6, 2026)<ref>{{cite web|url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2026/05/norway-joins-pax-silica-initiative/|title=Norway Joins Pax Silica Initiative}}</ref> * {{flag|European Union}} (lumagda noong Hunyo 23, 2026)<ref name=":0">{{cite web |title=Under Secretary Jacob Helberg on the Accession of the European Union, Germany, and Greece to Pax Silica |url=https://www.state.gov/releases/under-secretary-for-economic-affairs/2026/06/under-secretary-jacob-helberg-on-the-accession-of-the-european-union-germany-and-greece-to-pax-silica/ |access-date=2026-06-24 |website=United States Department of State |language=en-US}}</ref> * {{flag|Germany}} (lumagda noong Hunyo 23, 2026)<ref name=":0" /> * {{flag|Greece}} (lumagda noong Hunyo 23, 2026)<ref name=":0" /> * {{flag|Argentina}} (lumagda noong Hunyo 26, 2026)<ref name="2nd">{{cite web |title=Outcomes of the Second Pax Silica Summit|url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2026/06/outcomes-of-the-second-pax-silica-summit|access-date=2026-06-28|website=United States Department of State |language=en-US}}</ref> * {{flag|Chile}} (lumagda noong Hunyo 26, 2026)<ref name="2nd" /> * {{flag|Costa Rica}} (lumagda noong Hunyo 26, 2026)<ref name="2nd" /> * {{flag|El Salvador}} (lumagda noong Hunyo 26, 2026)<ref name="2nd" /> * {{flag|Kazakhstan}} (lumagda noong Hunyo 26, 2026)<ref name="2nd" /> * {{flag|Panama}} (lumagda noong Hunyo 26, 2026)<ref name="2nd" /> === Mga bansang inanyayahan / lumahok, ngunit hindi pa lumalagda === Sa paglulunsad, inilarawan ng mga materyales ng Estados Unidos at mga makabagong pag-uulat ang mga karagdagang inanyayahang maging kalahok at tagamasid, kabilang ang: * {{flag|Canada}} – tagamasid/kalahok sa nauugnay na talakayan, sa mga materyalrs ng US briefing; hindi itinala bilang tagapaglagda.<ref name="OutcomesBriefing" /> * {{flag|Taiwan}} – kalahok sa summit sessions ayon sa briefing ng Kagawaran ng Estado; hindi itinala bilang tagapaglagda.<ref name="OutcomesBriefing" /> * {{flag|Estonia}} – naging tagamasid at lumagda sa deklarasyon noong Hunyo 26, 2026<ref>{{Cite web|url=https://vm.ee/en/news/foreign-minister-tsahkna-pax-silica-agreement-opportunity-advance-technology-innovation-and|title=Estonia became an observer state in the US-led Pax Silica initiative and signed the Pax Silica Declaration on Artificial Intelligence}}</ref> * {{flag|Bangladesh}} - inanyayahang sumali sa inisyatibo ni US special envoy noong Agosto 1, 2026<ref>{{Cite web|url=https://www.google.com/www.dhakatribune.com/amp/bangladesh/foreign-affairs/416463/gor-proposes-bangladesh-join-us-led-pax-silica|title=Gor proposes Bangladesh join US-led Pax Silica initiative}}</ref> Ang Organisasyon sa Ekonomikong Pakikipagtulungan at Pag-unlad (OECD) at ang [[Unyong Europeo|Samahang Europeo]] ay nabanggit din ng mga katuwang ng US na naroroon bilang tagamasid, ngunit hindi mga bansa.<ref name="OutcomesBriefing">{{Cite web |date=December 2025 |title=Outcomes of the Pax Silica Summit (Foreign Press Center briefing) |url=https://www.state.gov/briefings-foreign-press-centers/outcomes-of-the-paxs-silica-summit |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> == Pagtanggap at kritisismo == === Pilipinas === Kasunod ng pagsali ng [[Pilipinas]] sa inisyatiba noong Abril 2026, ang inisyatiba ng Pax Silica ay umani ng kritisismo dahil sa mga isyung may kaugnayan sa paggamit ng lupa, kahigpunuan, dulot nito sa kapaligiran, at pakikilahok ng dayuhan sa mga estratehikong industriya. Simula noong Abril at Mayo 2026, iba't ibang grupo ng mga magsasaka, mga kapisanan ng lipunang sibil, at mga blokeng pampolitika ang nagpahayag ng kanilang mga alalahanin tungkol sa mga maaaring maging bunga nito sa mga pampook na komunidad, mga kaayusan sa pamamahala, at ang papel ng bansa sa mga umuusbong na teknolohiya at mga kadena ng suplay na kritikal sa mineral.<ref>{{Cite news |last=Desiderio |first=Louella |last2=Lee-Brago |first2=Pia |date=May 20, 2026 |title=Philippines rejects US diplomatic immunity request for planned AI hub |publisher=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/headlines/2026/05/20/2529177/philippines-rejects-us-diplomatic-immunity-planned-ai-hub}}</ref><ref name="bworld">{{Cite news |last=Sinaking |first=Erika Mae P. |date=May 19, 2026 |title=BCDA rejects US jurisdiction claims on AI hub |publisher=BusinessWorld |url=https://www.bworldonline.com/the-nation/2026/05/19/750806/bcda-rejects-us-jurisdiction-claims-on-ai-hub/}}</ref> Noong Abril 2026, tinutulan ng mga kapisanang pang-agrikultura tulad ng Kilusang Magbubukid ng Pilipinas (KMP), [[Pambansang Kilusan ng mga Samahang Magsasaka]] (PKSM), at [[Pambansang Lakas ng Kilusang Mamamalakaya ng Pilipinas]] (Pamalakaya) ang iminungkahing pagsasalin ng agrikultural at baybaying lupain para sa malawakang pag-unlad ng industriya. Inilarawan ng KMP ang planong sonang ekonomikong kaligtasan sa loob ng Luzon Economic Corridor bilang isang "malawakang pagbebenta ng mga ari-arian," na nangangatwirang maaari nitong mapabilis ang pagbabagong-anyo ng lupa, pagkuha ng mga mapagkukunan, pagkasira ng kapaligiran, at ang pagpapaalis sa mga komunidad ng magsasaka at mangingisda. Itinuro din ng mga kritiko ang laki ng planong proyekto, na kinabibilangan ng 4,000-acre (humigit-kumulang 1,618-ektarya) na [[Artipisyal na katalinuhan|artificial intelligence]] at advanced manufacturing hub sa [[New Clark City]], [[Tarlac]], na nangangatwirang ang malawakang pag-unlad ng industriya ay maaaring makaapekto sa mga nakapalibot na komunidad, kaligtasan sa pagkain, at mga pattern ng paggamit ng lupa.<ref name="sellout">{{Cite news |date=April 20, 2026 |title=Farmers’ Group Condemns “Pax Silica” as a “Massive Sellout” |publisher=The Manila Journal |url=https://themanilajournal.com/2026/04/20/farmers-group-condemns-pax-silica-as-a-massive-sellout/}}</ref><ref>{{Cite news |date=April 20, 2026 |title=New Clark City to host AI hub under US-led Pax Silica |publisher=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1273338}}</ref> Noong Abril 2026, tinutulan ng koalisyong Scientists and Technologists Oppose the US War (STOP US War), isang network ng mga dalub-agham, teknologo, tagapagtaguyod ng kapaligiran, at mga kapisanan ng lipunang sibil na kinabibilangan ng AGHAM, ang Computer Professionals' Union, at ang Kalikasan People's Network for the Environment, ang inisyatibo, na nangangatwirang maaari nitong mapadali ang kanilang inilarawan bilang "pandarambong sa likas na yaman" at mga aktibidad na nakakapinsala sa kapaligiran sa pagkuha ng mga likas na yaman. Nagpahayag ng pagkabahala ang koalisyon na ang malaking deposito ng Pilipinas ng [[nikel]], [[Tanso (elemento)|tanso]], [[kobalto]], chromite, at rare earth minerals ay maaaring lalong mapunta sa mga supply chain na pinangungunahan ng mga dayuhan para sa artificial intelligence, pagmamanupaktura ng semiconductor, at mga advanced na teknolohiya. Ikinakatuwiran ng mga kritiko na ang inisyatibo ay nanganganib na palakasin ang papel ng bansa bilang tagapagtustos ng mga hilaw na materyales habang ang mga dayuhang kasosyo ay nakakuha ng mas malaking bahagi ng value-added manufacturing at teknolohikal na pag-unlad.<ref>{{Cite news |last=Gonzales |first=Gelo |date=April 29, 2026 |title=Sci-tech coalition opposes Pax Silica over 'resource plunder,' env't harms |publisher=Rappler |url=https://www.rappler.com/technology/stop-us-war-coalition-pax-silica-resource-plunder-criticism/ |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519115339/https://www.rappler.com/technology/stop-us-war-coalition-pax-silica-resource-plunder-criticism/ |archive-date=May 19, 2026}}</ref> Iniugnay ng ilang kritiko ang mga alalahaning ito sa iminungkahing pakikipagtulungan sa Israel sa mga kritikal na mineral, [[Artipisyal na katalinuhan|artificial intelligence]], at cybersecurity. Nagpahayag din ng pagkabahala ang mga kritiko sa lumalaking interes ng mga dayuhan sa mga [[Likas na yaman|yamang mineral]] ng Pilipinas kasunod ng mga pahayag ni Dana Kursh, Embahador ng Israel sa Pilipinas, na nagsabing ang masaganang [[nikel]] at iba pang mahahalagang mineral ng Pilipinas ay maaaring makadagdag sa kadalubhasaan ng Israel sa artificial intelligence, disenyo ng chip, cybersecurity, at iba pang mga kasagutan sa teknolohiya. Inilarawan ni Kursh ang Pilipinas bilang isang potensyal na pangunahing katuwang sa inisyatiba, na binanggit na ang mga yamang mineral ng Pilipinas ay maaaring makatulong na matugunan ang mga kinakailangan sa supply-chain na hindi lubos na matugunan ng Israel sa loob ng bansa.<ref>{{Cite news |last=Dela Cruz |first=Raymond Carl |date=May 27, 2026 |title=Israel eyes PH as Pax Silica partner for AI, semiconductor push |publisher=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1275991}}</ref> Nagpahayag din ng pagkabahala ang mga organisasyong pangkalikasan at mga koalisyon ng pagtataguyod noong Abril 2026 tungkol sa bunga sa kapaligiran ng imprastraktura ng semiconductor at artificial intelligence, na binabanggit ang mataas na pangangailangan sa paggamit ng kuryente at tubig, pagtaas ng pangangailangan para sa mga kritikal na mineral, at mga potensyal na hamon sa pamamahala ng basurang industriyal na nauugnay sa mga advanced na pasilidad sa pagmamanupaktura.<ref>{{Cite news |last=Rosete |first=Franck Dick |date=April 21, 2026 |title=Environmental concerns raised over AI and semiconductor industrial zones |publisher=Bulatlat |url=https://www.bulatlat.org/2026/04/21/pax-silica-initiative-seen-as-war-production-environment-destruction/}}</ref> Pinuna rin ng ilang grupong aktibista ang kaugnayan ng inisyatibo sa mas malawak na pakikipagtulungang pang-ekonomiya at kaligtasan ng Estados Unidos-Pilipinas. Ikinatwiran ng mga pangkat na itong ang pagsasama ng kritikal na pagkuha ng mineral, paggawa ng semiconductor, at imprastraktura ng artificial intelligence sa mga estratehikong koridor pang-ekonomiya ay maaaring magpataas ng pagkakalantad ng Pilipinas sa kompetisyong heopolitikal at gawing potensyal na target ang mga pangunahing pasilidad pang-industriya sa panahon ng mga tunggalian sa lalawigan.<ref name="sellout">{{Cite news |date=April 20, 2026 |title=Farmers’ Group Condemns “Pax Silica” as a “Massive Sellout” |publisher=The Manila Journal |url=https://themanilajournal.com/2026/04/20/farmers-group-condemns-pax-silica-as-a-massive-sellout/}}</ref> Noong Mayo 2026, ilang grupong pampolitika, kabilang ang mga kasapi ng kaliwang Makabayan Bloc, ang nagpahayag ng mga alalahanin tungkol sa kahigpunuan at mga kaayusan sa pamamahala na kaugnay ng inisyatibo. Kabilang sa mga alalahaning ito ang mga tanong tungkol sa lawak ng pakikilahok ng mga dayuhan sa iminungkahing sonang industriyal at mga ulat ng mga iminungkahing espesyal na kaayusan para sa mga dayuhang tauhan. Sinabi ng mga kinatawan ng Makabayan na ang mga ganitong kaayusan ay maaaring magdulot ng mga isyu tungkol sa pambansang kahigpunuan at pamamahala sa konstitusyon, habang pinanindigan ng mga kagawaran ng gobyerno at mga tagapagtaguyod ng proyekto na ang pag-unlad ay mananatiling sasailalim sa batas ng Pilipinas at pangangasiwa ng mga regulasyon.<ref name="bworld">{{Cite news |last=Sinaking |first=Erika Mae P. |date=May 19, 2026 |title=BCDA rejects US jurisdiction claims on AI hub |publisher=BusinessWorld |url=https://www.bworldonline.com/the-nation/2026/05/19/750806/bcda-rejects-us-jurisdiction-claims-on-ai-hub/}}</ref> Noong Mayo 2026, lumitaw ang kontrobersiya tungkol sa legal na katayuan ng iminungkahing Pax Silica economic security zone sa [[New Clark City]]. Noong Mayo 18, 2026, sa isang pagbisita sa lugar ng Pangalawang Kalihim ng Estado para sa Ugnayang Pang-ekonomiya ng US na si Jacob Helberg, ipinahayag ni Pangulong Joshua Bingcang ng Bases Conversion and Development Authority (BCDA) na hiniling ng Estados Unidos na ang sona ay magpatakbo sa ilalim ng batas ng US at na ang mga tauhan ng US ay mabigyan ng diplomatikong kaligtasan sa sakit. Sinabi ni Bingcang na tinanggihan ng pamahalaan ng Pilipinas ang panukala at pinanindigan na ang proyekto ay mananatiling napapailalim sa batas at pamamahala ng Pilipinas.<ref>{{Cite news |last=Chi |first=Cristina |date=May 19, 2026 |title=Philippines rejects US request for diplomatic immunity at planned AI hub |publisher=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/headlines/2026/05/19/2529065/philippines-rejects-us-request-diplomatic-immunity-planned-ai-hub}}</ref><ref>{{Cite news |last=Desiderio |first=Louella |last2=Lee-Brago |first2=Pia |date=May 20, 2026 |title=Philippines rejects US diplomatic immunity request for planned AI hub |publisher=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/headlines/2026/05/20/2529177/philippines-rejects-us-diplomatic-immunity-planned-ai-hub}}</ref><ref name="bworld">{{Cite news |last=Sinaking |first=Erika Mae P. |date=May 19, 2026 |title=BCDA rejects US jurisdiction claims on AI hub |publisher=BusinessWorld |url=https://www.bworldonline.com/the-nation/2026/05/19/750806/bcda-rejects-us-jurisdiction-claims-on-ai-hub/}}</ref> Noong ika-25 ng Mayo 2026, pinagtatalunan ni Helberg ang mga ulat na humingi ang Estados Unidos ng diplomatikong kaligtasan, na sinasabi sa isang post sa [[X (hatirang pangmadla)|X]] na ang kanyang mga naunang pahayag ay "hindi binigyang-linaw" at ang posisyon ng US ay inilaan upang magbigay ng ligal na katiyakan at kakayahang mahulaan para sa mga mamumuhunan sa halip na diplomatikong kaligtasan. Kalaunan ay tumangging tugunan nang diretso ng isang tagapagsalita para sa Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos ang pagkakaiba sa pagitan ng salaysay ni Helberg at mga pahayag na ginawa ng mga opisyal ng Pilipinas.<ref>{{Cite news |last=Chi |first=Cristina |date=May 26, 2026 |title=US official says immunity for Pax Silica Clark hub 'taken out of context' |publisher=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/headlines/2026/05/26/2530687/us-official-says-immunity-pax-silica-clark-hub-taken-out-context/}}</ref> === Unyong Europeo === Noong Mayo at Hunyo 2026, nagpahayag ng mga alalahanin ang ilang tagagawa ng patakaran at manunuri sa SamahangtEuropeo onomiya sa regulasyon at ang kaugnayan ng bloke sa mga patakaran sa teknolohiya ng Estados Unidos habang umuusad ang mga talakayan tungkol sa pagsali. Ikinatwiran ng mga kritiko na ang pakikilahok ay maaaring makaapekto sa estratehikong awtonomiya ng EU sa mga larangan tulad ng mga kontrol sa pagluwas at patakaran sa semiconductor, habang pinanindigan ng mga tagasuporta na ang inisyatibo ay magpapalakas sa katatagan ng supply-chain sa mga kasosyong ekonomiya.<ref>{{Cite news |last=Bertuzzi |first=Luca |date=June 1, 2026 |title=The EU is set to join US-led chip alliance 'Pax Silica' to counter China's AI race |publisher=Euronews |url=https://www.euronews.com/my-europe/2026/06/01/the-eu-is-set-to-join-us-led-chip-alliance-pax-silica-to-counter-chinas-ai-race}}</ref> === Olanda === Noong Hunyo 2026, ang talakayan kaugnay ng inisyatibo sa Olanda sa mga patakaran sa pagkontrol sa pagluwas na nakaaapekto sa industriya ng semiconductor ng Dutch, partikular na sa ASML. Nagpahayag ng pagkabahala ang ilang opisyal at kinatawan ng industriya na ang mga karagdagang paghihigpit sa pagluwas ng teknolohiya sa Tsina ay maaaring makaapekto sa mga operasyong pangkomersyo at kakayahang makipagkumpitensya.<ref>{{Cite news |last=Sterling |first=Toby |date=June 23, 2026 |title=Netherlands to join US-led Pax Silica AI initiative despite ASML dispute |publisher=Reuters |url=https://finance.yahoo.com/news/netherlands-join-us-led-pax-113435012.html}}</ref> === India === Mula sa huling bahagi ng 2025 hanggang unang bahagi ng 2026, ang talakayan sa [[Indiya|India]] ay nakasentro sa kawalan ng bansa sa orihinal na pagiging kasapi ng inisyatibo. Tinanong ng mga komentarista at mga politiko ng oposisyon ang pagbubukod ng India sa kabila ng lumalaking sektor ng semiconductor at pakikilahok nito sa iba pang mga pakikipagsosyo sa teknolohiya.<ref>{{Cite news |date=December 13, 2025 |title=Congress takes swipe at PM over India not being part of US-led Pax Silica grouping |publisher=The Economic Times |url=https://m.economictimes.com/news/politics-and-nation/congress-takes-swipe-at-pm-over-india-not-being-part-of-us-led-pax-silica-grouping/articleshow/125944739.cms}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} ctds2zsraaefnkqcenkzv5tigryf2ce 2218600 2218599 2026-08-02T06:22:46Z ~2026-42644-98 164785 2218600 wikitext text/x-wiki {{Infobox geopolitical organization | name = '''Pax Silica''' | motto = "Securing the Silicon Supply Chain" ([[Wikang Ingles|Ingles]])<br>"Pagtiyak sa seguridad ng kadena ng suplay ng silikon" ([[Wikang Filipino|Filipino]]) | englishmotto = | anthem = | text_symbol_type = | text_symbol = | image_map = Member States of Pax Silica.svg | loctext = <!--text description of location of organization--> | alt_map = | map_width = <!-- Map image's width (default 250px) --> | map_caption = {{legend|#1d91c0ff|Mga bansang kasapi ng Pax Silica}} | org_type = Internasyonal inisyatiba para sa seguridad sa ekonomiya | membership_type = | membership = {{ubl|'''Mga lumagda''' |{{flagicon|Argentina}} [[Arhentina]] |{{flagicon|Australia}} [[Australia]] |{{flagicon|Chile}} [[Chile]] |{{flagicon|Costa Rica}} [[Costa Rica]] |{{flagicon|El Salvador}} [[El Salvador]] |{{flagicon|Finland}} [[Finland]] |{{flagicon|Germany}} [[Alemanya]] |{{flagicon|Greece}} [[Gresya]] |{{flagicon|India}} [[India]] |{{flagicon|Israel}} [[Israel]] |{{flagicon|Japan}} [[Hapon]] |{{flagicon|Kazakhstan}} [[Kazakhstan]] |{{flagicon|Netherlands}} [[Netherlands]] |{{flagicon|Norway}} [[Noruwega]] |{{flagicon|Panama}} [[Panama]] |{{flagicon|Philippines}} [[Pilipinas]] |{{flagicon|Qatar}} [[Qatar]] |{{flagicon|South Korea}} [[Timog Korea]] |{{flagicon|Singapore}} [[Singapore]] |{{flagicon|Sweden}} [[Sweden]] |{{nowrap|{{flagicon|United Arab Emirates}} [[Emiratos Arabes Unidos|United Arab Emirates]]}} |{{flagicon|United Kingdom}} [[Reyno Unido]] |{{flagicon|United States}} [[Estados Unidos]] |{{flagicon|European Union}} [[Unyong Europeo]] }} {{ubl|'''Mga tagamasid''' |{{flag|Canada}} |{{flag|Estonia}} |{{flag|Taiwan}} }} | leader_title1 = [[Pangalawang Kalihim ng Estado para sa Paglago ng Ekonomiya, Enerhiya, at Kapaligiran]] | leader_name1 = [[Jacob Helberg]] | established_event1 = Deklarasyon ng Pax Silica | established_date1 = {{Start date and age|2025|12|12}} | official_website = {{URL|https://www.state.gov/pax-silica}} }} Ang '''Pax Silica''' ay isang internasyonal na inisyatiba na pinamumunuan ng [[Estados Unidos]] at nakatuon sa pagsiguro ng mga [[Daloy ng suplay|kadena ng suplay]] para sa mga masulong na teknolohiya tulad ng mga [[semikonduktor]], [[artipisyal na katalinuhan]] (AI), at mga bihirang elemento sa lupa. Hindi tuwirang layunin ng inisyatiba na bawasan ang pag-asa sa [[Tsina]] at kontrahin ang pangingibabaw nito sa mga larangang ito.<ref>{{Cite web |date=2026-01-09 |title=Inside the State Department's 'Pax Silica' Initiative |url=https://wpintelligence.washingtonpost.com/topics/2026/01/09/inside-state-departments-pax-silica-initiative/ |access-date=2026-06-06 |website=WP Intelligence |language=en|trans-title=Sa loob ng Inisyatibang 'Pax Silica' ng Kagawaran ng Estado}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-12-13 |title=Pax Silica Explained: The US-Led Initiative With 'Trusted Allies' to Counter China, Excluding India |url=https://www.timesnownews.com/world/what-is-pax-silica-us-led-initiative-that-excludes-india-ai-critical-minerals-supply-chain-counter-china-article-153286414 |access-date=2026-06-06 |website=TimesNow |language=en|trans-title=Paliwanag sa Pax Silica: Ang Inisyatiba na Pinamunuan ng US na May 'Mga Pinagkakatiwalaang Kaalyado' para Kontrahin ang Tsina, Hindi Kasama ang Indiya}}</ref><ref>{{Cite web |last=Cytera |first=Christopher |date=2026-01-14 |title=Pax Silica — Can it Stop China? |url=https://cepa.org/article/pax-silica-can-it-stop-china/ |access-date=2026-06-06 |website=CEPA |language=en-US|trans-title=Pax Silica — Mapipigilan ba Nito ang Tsina?}}</ref> Ang inisyatiba ay kinoordinahan ng Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos at inilunsad noong Disyembre 2025 kasabay ng paglagda ng unang pangkat ng mga bansang kasosyo sa di-nagbubuklod na ''Deklarasyon ng'' ''Pax Silica''.<ref name="StateFactSheet">{{cite web |title=Pax Silica Summit (Fact Sheet) |publisher=United States Department of State |date=Disyembre 11, 2025 |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative/ |access-date=Enero 13, 2026|language=en}}</ref><ref name="AusDeclaration">{{cite web |title=The Pax Silica Declaration by countries attending the Pax Silica Summit, 12 December 2025 |publisher=Australian Government – Department of Industry, Science and Resources |date=Disyembre 13, 2025 |url=https://www.industry.gov.au/publications/pax-silica-declaration-countries-attending-pax-silica-summit-12-december-2025 |access-date=Enero 13, 2026|language=en|trans-title=Ang Deklarasyon ng Pax Silica ng mga bansang dumalo sa Pax Silica Summit, 12 Disyembre 2025}}</ref> == Paglulunsad at kaligiran == Noong dekada 2020, lalong itinuring ng mga pamahalaan ang katatagan ng supply-chain sa mga semiconductor, mahahalagang mineral, at imprastraktura ng computing na may kaugnayan sa AI bilang isang prayoridad sa pambansang kaligtasan, sa gitna ng mga kontrol sa pagluluwas, mga hakbang sa patakaran sa industriya, at kompetisyong heopolitikal sa mga teknolohiyang sumusuporta sa advanced manufacturing at AI. Ang Pax Silica ay iniharap ng mga katuwang ng US bilang isang balangkas ng ekonomiko-kaligtasang naglalayong ihanay ang mga patakaran at pamumuhunan sa mga "mapagkakatiwalaang kasosyo" na nagho-host sa mga pangunahing kompanya ng teknolohiya at pangunahing kapasidad sa industriya.<ref name="StateFactSheet">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Pax Silica Summit (Fact Sheet) |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative/ |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref><ref name="OutcomesBriefing">{{Cite web |date=December 2025 |title=Outcomes of the Pax Silica Summit (Foreign Press Center briefing) |url=https://www.state.gov/briefings-foreign-press-centers/outcomes-of-the-paxs-silica-summit |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Inilarawan ng manunuri ng Pacific Forum na si Akhil Ramesh, na sumusulat para sa magasing National Interest, ang inisyatibo bilang pag-unawa na: "ang kaligtasan sa ekonomiya ngayon ay hindi mapaghihiwalay sa kontrol sa enerhiya, mahahalagang mineral, mataas na kalidad na pagmamanupaktura, at mga advanced na modelo."<ref>{{Cite web |last=Ramesh |first=Akhil |date=2026-01-24 |title=Pax Silica and the Case for Bringing Industry Back into Foreign Policy |url=https://nationalinterest.org/feature/pax-silica-and-the-case-for-bringing-industry-back-into-foreign-policy |access-date=2026-01-25 |website=The National Interest |language=en-US}}</ref> Noong Disyembre 11, 2025, inanunsyo ng Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos ang kauna-unahang Pax Silica Summit at ang planong paglagda sa Pax Silica Declaration, na naglalarawan sa Pax Silica bilang pangunahing pagsisikap ng Kagawaran sa AI at kaligtasan ng supply-chain.<ref name="StateMediaNote">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Under Secretary Helberg Will Kick Off Pax Silica Summit with Landmark Declaration Signing |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/under-secretary-helberg-will-kick-off-pax-silica-summit-with-landmark-declaration-signing/ |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Ang unang summit ay ginanap sa Washington, DC noong Disyembre 12, 2025. Inilarawan sa fact sheet ng Kagawaran ng Estado ang mga larangan ng kooperasyon kabilang ang koneksyon at imprastraktura ng datos, compute at semiconductors, advanced manufacturing, lohistiko, mineral refining at processing, at enerhiya.<ref name="StateFactSheet">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Pax Silica Summit (Fact Sheet) |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative/ |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Inilalarawan ng inisyatibo ang sarili nito bilang isang "positive-sum" na pakikipagtulungang nilayon upang mabawasan ang "mga mapilit na pag-asa" at mapabuti ang katatagan sa buong hanay ng teknolohiya, mula sa pagkuha at pagproseso ng mineral hanggang sa paggawa ng chip at imprastraktura ng computing.<ref name="StateFactSheet">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Pax Silica Summit (Fact Sheet) |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative/ |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Inilarawan ng mga opisyales ng US ang Pax Silica bilang isang balangkas para sa pag-uugnay ng mga pangunahing proyekto at pagkakahanay ng patakaran sa mga kasosyong bansa, kabilang ang pagmamapa sa supply-chain, mga inisyatibo sa pamumuhunan at pakikipagtulungan, at proteksiyon ng mga kritikal na imprastraktura at sensitibong teknolohiya. Iniulat ng Reuters ang mga talakayan tungkol sa mga proyektong may kaugnayan sa mga ruta ng kalakalan at lohistiko at isang inisyatibo sa isang liwasang pang-industriya sa [[Israel]].<ref name="ReutersUAEQatar">{{Cite news |date=January 11, 2026 |title=Qatar and UAE to join U.S.-led effort to bolster technology supply chain |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/qatar-uae-join-us-led-effort-bolster-technology-supply-chain-2026-01-11/ |access-date=January 13, 2026}}</ref> Ang mga bansang nasa Golpo, tulad ng UAE at Qatar, ay tumataya sa pag-akit ng mga kompanya ng AI na may murang enerhiya.<ref>{{Cite web |title=Qatar joins US 'Pax Silica' as it races to catch up with Gulf neighbours on AI |url=https://www.middleeasteye.net/news/qatar-joins-us-pax-silica-it-races-catch-gulf-neighbors-ai |access-date=2026-01-25 |website=Middle East Eye |language=en}}</ref> Bukod pa rito, ang potensyal ng UAE na mamuhunan sa mga aktibidad ng Pax Silica ay nabanggit bilang isang pangunahing asset para sa inisyatibo.<ref>{{Cite web |title=UAE signs Pax Silica declaration to advance AI-era security {{!}} Computer Weekly |url=https://www.computerweekly.com/news/366637532/UAE-signs-Pax-Silica-declaration-to-advance-AI-Era-security |access-date=2026-01-25 |website=ComputerWeekly.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Marias |first=Stephen Las |date=2025-12-23 |title=Pax Silica Signals a New Era of Tech-Centric Geopolitics |url=https://www.eetimes.com/pax-silica-marks-the-end-of-globalizations-golden-age/ |access-date=2026-01-25 |website=EE Times Asia |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Varghese |first=Justin |date=2026-01-19 |title=Pax Silica: What the new AI tech bloc means for the UAE, global economy |url=https://gulfnews.com/technology/pax-silica-what-the-new-ai-tech-bloc-means-for-the-uae-global-economy-1.500412773 |access-date=2026-01-25 |website=Gulf News: Latest UAE news, Dubai news, Business, travel news, Dubai Gold rate, prayer time, cinema |language=en}}</ref> Noong unang bahagi ng 2026, inanunsyo ng Estados Unidos ang planong pag-aambag ng $250M para sa isang pamumuhunang konsorsiyum na naglalayong palakasin ang mga supply-chain ng enerhiya at mahahalagang mineral.<ref>{{Cite web |last=Maggie |first=Eastland |date=March 23, 2026 |title=US to Put $250 Million Toward Supply Chain Investment Fund |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-03-23/us-to-commit-250-million-toward-supply-chain-investment-fund |website=Bloomberg}}</ref> == Pagsapi == Sa inagurasyon, pitong bansa ang lumagda sa ''Pax Silica Declaration'', habang ang Taywan, ang Samahang Europeo, Kanada, at ang Organisasyon sa Ekonomikong Pakikipagtulungan at Pag-unlad ay lumahok bilang mga panauhin.<ref name="AusDeclaration2">{{Cite web |date=December 13, 2025 |title=The Pax Silica Declaration by countries attending the Pax Silica Summit, 12 December 2025 |url=https://www.industry.gov.au/publications/pax-silica-declaration-countries-attending-pax-silica-summit-12-december-2025 |access-date=July 23, 2026 |publisher=Australian Government Department of Industry, Science and Resources}}</ref><ref name="StateLaunch">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Pax Silica Summit |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative |access-date=July 23, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Noong Enero 2026, ang Qatar at ang Nagkakaisang Arabong Emirato ay kinilala sa publiko bilang mga prospektibong tagapaglagda, at ang kanilang pagsali ay inaasahan sa huling bahagi ng buwang iyon.<ref name="ReutersGulfAccession">{{Cite news |last=Renshaw |first=Jarrett |date=January 11, 2026 |title=Qatar and UAE to join U.S.-led effort to bolster technology supply chain |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/qatar-uae-join-us-led-effort-bolster-technology-supply-chain-2026-01-11/ |access-date=July 23, 2026}}</ref> === Mga bansang lumagda sa Pax Silica Declaration === Pitong bansa ang lumagda sa deklarasyon sa summit noong Disyembre 12, 2025, sa Washington, DC:<ref name="AusDeclaration">{{Cite web |date=December 13, 2025 |title=The Pax Silica Declaration by countries attending the Pax Silica Summit, 12 December 2025 |url=https://www.industry.gov.au/publications/pax-silica-declaration-countries-attending-pax-silica-summit-12-december-2025 |access-date=January 13, 2026 |publisher=Australian Government – Department of Industry, Science and Resources}}</ref> * {{flag|Australia}} * {{flag|Israel}} * {{flag|Japan}} * {{flag|South Korea|Republic of Korea}} * {{flag|Singapore}} * {{flag|United Kingdom}} * {{flag|United States}} Ang ilang mga bansang dumalo sa mga unang pag-uusap ay hindi agad lumagda, habang ang iba pang mga bansa ay inanyayahang sumali pagkatapos ng mga talakayan. Ang mga sumusunod ay ang mga kasaping lumagda sa deklarasyon:<ref name="AusDeclaration">{{Cite web |date=December 13, 2025 |title=The Pax Silica Declaration by countries attending the Pax Silica Summit, 12 December 2025 |url=https://www.industry.gov.au/publications/pax-silica-declaration-countries-attending-pax-silica-summit-12-december-2025 |access-date=January 13, 2026 |publisher=Australian Government – Department of Industry, Science and Resources}}</ref> * {{flag|Netherlands}} (sumali noong Disyembre 17, 2025<ref>{{cite web |date=December 17, 2025 |title=The Netherlands joins US-led push to secure AI and chip supply chains - Bits&Chips |url=https://bits-chips.com/article/the-netherlands-joins-us-led-push-to-secure-ai-and-chip-supply-chains/ |access-date=January 13, 2026 |website=Bits&Chips |language=en-US}}</ref>; "hindi-lumagdang kasosyo")<ref>{{Cite web|url=https://www.euronews.com/next/2026/02/23/the-us-peace-corps-launches-new-tech-corps-to-bring-ai-expertise-abroad-heres-what-to-know|title=The US Peace Corps launches new Tech Corps to bring AI expertise abroad. Here’s what to know &#124; Euronews}}</ref> * {{flag|Qatar}} (sumali noong Enero 13, 2026)<ref name="QatarSigned">{{cite web |date=January 13, 2026 |title=Qatar and the United States sign "Pax Silica" declaration to strengthen cooperation in advanced technology |url=https://www.zawya.com/en/economy/gcc/qatar-united-states-sign-pax-silica-declaration-to-strengthen-cooperation-in-advanced-technology-svbnsjj4 |access-date=January 13, 2026 |publisher=The Peninsula (via Zawya)}}</ref> * {{flag|United Arab Emirates}} (sumali noong Enero 14, 2026)<ref name="UAE Embassy">{{cite news |title=Statement by Ambassador Yousef Al Otaiba on the United Arab Emirates joining Pax Silica |work=Reuters |date=January 14, 2026 |url=https://www.uae-embassy.org/news/statement-ambassador-yousef-al-otaiba-united-arab-emirates-joining-pax-silica |access-date=January 13, 2026}}</ref> * {{flag|India}} (sumali noong Pebrero 20, 2026)<ref>{{cite web |title=India formally joins US-led coalition Pax Silica on AI, supply chain |url=https://upstox.com/news/business-news/latest-updates/india-formally-joins-us-led-coalition-pax-silica-on-ai-supply-chain/article-189709/ |access-date=2026-02-20 |website=upstox.com |language=en}}</ref> * {{flag|Sweden}} (lumagda noong Marso 17, 2026)<ref>{{cite web |title=Sweden joins Pax Silica initiative |url=https://www.government.se/press-releases/2026/03/sweden-joins-pax-silica-initiative/ |access-date=2026-03-17 |website=government.se |language=en}}</ref> * {{flag|Finland}} (lumagda noong Abril 16, 2026)<ref>[https://valtioneuvosto.fi/-/1410877/suomi-mukaan-pax-silica-aloitteeseen?languageId=en_US Finland to participate in Pax Silica initiative]</ref> * {{flag|Philippines}} (lumagda noong Abril 17, 2026)<ref>{{Cite web |title=PH joins US-led Pax Silica; plan for industrial hub in Luzon unveiled |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1273139 |access-date=2026-04-17 |website=pna.gov.ph |language=en}}</ref> * {{flag|Norway}} (lumagda noong Mayo 6, 2026)<ref>{{cite web|url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2026/05/norway-joins-pax-silica-initiative/|title=Norway Joins Pax Silica Initiative}}</ref> * {{flag|European Union}} (lumagda noong Hunyo 23, 2026)<ref name=":0">{{cite web |title=Under Secretary Jacob Helberg on the Accession of the European Union, Germany, and Greece to Pax Silica |url=https://www.state.gov/releases/under-secretary-for-economic-affairs/2026/06/under-secretary-jacob-helberg-on-the-accession-of-the-european-union-germany-and-greece-to-pax-silica/ |access-date=2026-06-24 |website=United States Department of State |language=en-US}}</ref> * {{flag|Germany}} (lumagda noong Hunyo 23, 2026)<ref name=":0" /> * {{flag|Greece}} (lumagda noong Hunyo 23, 2026)<ref name=":0" /> * {{flag|Argentina}} (lumagda noong Hunyo 26, 2026)<ref name="2nd">{{cite web |title=Outcomes of the Second Pax Silica Summit|url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2026/06/outcomes-of-the-second-pax-silica-summit|access-date=2026-06-28|website=United States Department of State |language=en-US}}</ref> * {{flag|Chile}} (lumagda noong Hunyo 26, 2026)<ref name="2nd" /> * {{flag|Costa Rica}} (lumagda noong Hunyo 26, 2026)<ref name="2nd" /> * {{flag|El Salvador}} (lumagda noong Hunyo 26, 2026)<ref name="2nd" /> * {{flag|Kazakhstan}} (lumagda noong Hunyo 26, 2026)<ref name="2nd" /> * {{flag|Panama}} (lumagda noong Hunyo 26, 2026)<ref name="2nd" /> === Mga bansang inanyayahan / lumahok, ngunit hindi pa lumalagda === Sa paglulunsad, inilarawan ng mga materyales ng Estados Unidos at mga makabagong pag-uulat ang mga karagdagang inanyayahang maging kalahok at tagamasid, kabilang ang: * {{flag|Canada}} – tagamasid/kalahok sa nauugnay na talakayan, sa mga materyalrs ng US briefing; hindi itinala bilang tagapaglagda.<ref name="OutcomesBriefing" /> * {{flag|Taiwan}} – kalahok sa summit sessions ayon sa briefing ng Kagawaran ng Estado; hindi itinala bilang tagapaglagda.<ref name="OutcomesBriefing" /> * {{flag|Estonia}} – naging tagamasid at lumagda sa deklarasyon noong Hunyo 26, 2026<ref>{{Cite web|url=https://vm.ee/en/news/foreign-minister-tsahkna-pax-silica-agreement-opportunity-advance-technology-innovation-and|title=Estonia became an observer state in the US-led Pax Silica initiative and signed the Pax Silica Declaration on Artificial Intelligence}}</ref> * {{flag|Bangladesh}} - inanyayahang sumali sa inisyatibo ni US special envoy noong Agosto 1, 2026<ref>{{Cite web|url=https://www.google.com/www.dhakatribune.com/amp/bangladesh/foreign-affairs/416463/gor-proposes-bangladesh-join-us-led-pax-silica|title=Gor proposes Bangladesh join US-led Pax Silica initiative}}</ref> Ang Organisasyon sa Ekonomikong Pakikipagtulungan at Pag-unlad (OECD) at ang [[Unyong Europeo|Samahang Europeo]] ay nabanggit din ng mga katuwang ng US na naroroon bilang tagamasid, ngunit hindi mga bansa.<ref name="OutcomesBriefing">{{Cite web |date=December 2025 |title=Outcomes of the Pax Silica Summit (Foreign Press Center briefing) |url=https://www.state.gov/briefings-foreign-press-centers/outcomes-of-the-paxs-silica-summit |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> == Pagtanggap at kritisismo == === Pilipinas === Kasunod ng pagsali ng [[Pilipinas]] sa inisyatiba noong Abril 2026, ang inisyatiba ng Pax Silica ay umani ng kritisismo dahil sa mga isyung may kaugnayan sa paggamit ng lupa, kahigpunuan, dulot nito sa kapaligiran, at pakikilahok ng dayuhan sa mga estratehikong industriya. Simula noong Abril at Mayo 2026, iba't ibang grupo ng mga magsasaka, mga kapisanan ng lipunang sibil, at mga blokeng pampolitika ang nagpahayag ng kanilang mga alalahanin tungkol sa mga maaaring maging bunga nito sa mga pampook na komunidad, mga kaayusan sa pamamahala, at ang papel ng bansa sa mga umuusbong na teknolohiya at mga kadena ng suplay na kritikal sa mineral.<ref>{{Cite news |last=Desiderio |first=Louella |last2=Lee-Brago |first2=Pia |date=May 20, 2026 |title=Philippines rejects US diplomatic immunity request for planned AI hub |publisher=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/headlines/2026/05/20/2529177/philippines-rejects-us-diplomatic-immunity-planned-ai-hub}}</ref><ref name="bworld">{{Cite news |last=Sinaking |first=Erika Mae P. |date=May 19, 2026 |title=BCDA rejects US jurisdiction claims on AI hub |publisher=BusinessWorld |url=https://www.bworldonline.com/the-nation/2026/05/19/750806/bcda-rejects-us-jurisdiction-claims-on-ai-hub/}}</ref> Noong Abril 2026, tinutulan ng mga kapisanang pang-agrikultura tulad ng Kilusang Magbubukid ng Pilipinas (KMP), [[Pambansang Kilusan ng mga Samahang Magsasaka]] (PKSM), at [[Pambansang Lakas ng Kilusang Mamamalakaya ng Pilipinas]] (Pamalakaya) ang iminungkahing pagsasalin ng agrikultural at baybaying lupain para sa malawakang pag-unlad ng industriya. Inilarawan ng KMP ang planong sonang ekonomikong kaligtasan sa loob ng Luzon Economic Corridor bilang isang "malawakang pagbebenta ng mga ari-arian," na nangangatwirang maaari nitong mapabilis ang pagbabagong-anyo ng lupa, pagkuha ng mga mapagkukunan, pagkasira ng kapaligiran, at ang pagpapaalis sa mga komunidad ng magsasaka at mangingisda. Itinuro din ng mga kritiko ang laki ng planong proyekto, na kinabibilangan ng 4,000-acre (humigit-kumulang 1,618-ektarya) na [[Artipisyal na katalinuhan|artificial intelligence]] at advanced manufacturing hub sa [[New Clark City]], [[Tarlac]], na nangangatwirang ang malawakang pag-unlad ng industriya ay maaaring makaapekto sa mga nakapalibot na komunidad, kaligtasan sa pagkain, at mga pattern ng paggamit ng lupa.<ref name="sellout">{{Cite news |date=April 20, 2026 |title=Farmers’ Group Condemns “Pax Silica” as a “Massive Sellout” |publisher=The Manila Journal |url=https://themanilajournal.com/2026/04/20/farmers-group-condemns-pax-silica-as-a-massive-sellout/}}</ref><ref>{{Cite news |date=April 20, 2026 |title=New Clark City to host AI hub under US-led Pax Silica |publisher=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1273338}}</ref> Noong Abril 2026, tinutulan ng koalisyong Scientists and Technologists Oppose the US War (STOP US War), isang network ng mga dalub-agham, teknologo, tagapagtaguyod ng kapaligiran, at mga kapisanan ng lipunang sibil na kinabibilangan ng AGHAM, ang Computer Professionals' Union, at ang Kalikasan People's Network for the Environment, ang inisyatibo, na nangangatwirang maaari nitong mapadali ang kanilang inilarawan bilang "pandarambong sa likas na yaman" at mga aktibidad na nakakapinsala sa kapaligiran sa pagkuha ng mga likas na yaman. Nagpahayag ng pagkabahala ang koalisyon na ang malaking deposito ng Pilipinas ng [[nikel]], [[Tanso (elemento)|tanso]], [[kobalto]], chromite, at rare earth minerals ay maaaring lalong mapunta sa mga supply chain na pinangungunahan ng mga dayuhan para sa artificial intelligence, pagmamanupaktura ng semiconductor, at mga advanced na teknolohiya. Ikinakatuwiran ng mga kritiko na ang inisyatibo ay nanganganib na palakasin ang papel ng bansa bilang tagapagtustos ng mga hilaw na materyales habang ang mga dayuhang kasosyo ay nakakuha ng mas malaking bahagi ng value-added manufacturing at teknolohikal na pag-unlad.<ref>{{Cite news |last=Gonzales |first=Gelo |date=April 29, 2026 |title=Sci-tech coalition opposes Pax Silica over 'resource plunder,' env't harms |publisher=Rappler |url=https://www.rappler.com/technology/stop-us-war-coalition-pax-silica-resource-plunder-criticism/ |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519115339/https://www.rappler.com/technology/stop-us-war-coalition-pax-silica-resource-plunder-criticism/ |archive-date=May 19, 2026}}</ref> Iniugnay ng ilang kritiko ang mga alalahaning ito sa iminungkahing pakikipagtulungan sa Israel sa mga kritikal na mineral, [[Artipisyal na katalinuhan|artificial intelligence]], at cybersecurity. Nagpahayag din ng pagkabahala ang mga kritiko sa lumalaking interes ng mga dayuhan sa mga [[Likas na yaman|yamang mineral]] ng Pilipinas kasunod ng mga pahayag ni Dana Kursh, Embahador ng Israel sa Pilipinas, na nagsabing ang masaganang [[nikel]] at iba pang mahahalagang mineral ng Pilipinas ay maaaring makadagdag sa kadalubhasaan ng Israel sa artificial intelligence, disenyo ng chip, cybersecurity, at iba pang mga kasagutan sa teknolohiya. Inilarawan ni Kursh ang Pilipinas bilang isang potensyal na pangunahing katuwang sa inisyatiba, na binanggit na ang mga yamang mineral ng Pilipinas ay maaaring makatulong na matugunan ang mga kinakailangan sa supply-chain na hindi lubos na matugunan ng Israel sa loob ng bansa.<ref>{{Cite news |last=Dela Cruz |first=Raymond Carl |date=May 27, 2026 |title=Israel eyes PH as Pax Silica partner for AI, semiconductor push |publisher=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1275991}}</ref> Nagpahayag din ng pagkabahala ang mga organisasyong pangkalikasan at mga koalisyon ng pagtataguyod noong Abril 2026 tungkol sa bunga sa kapaligiran ng imprastraktura ng semiconductor at artificial intelligence, na binabanggit ang mataas na pangangailangan sa paggamit ng kuryente at tubig, pagtaas ng pangangailangan para sa mga kritikal na mineral, at mga potensyal na hamon sa pamamahala ng basurang industriyal na nauugnay sa mga advanced na pasilidad sa pagmamanupaktura.<ref>{{Cite news |last=Rosete |first=Franck Dick |date=April 21, 2026 |title=Environmental concerns raised over AI and semiconductor industrial zones |publisher=Bulatlat |url=https://www.bulatlat.org/2026/04/21/pax-silica-initiative-seen-as-war-production-environment-destruction/}}</ref> Pinuna rin ng ilang grupong aktibista ang kaugnayan ng inisyatibo sa mas malawak na pakikipagtulungang pang-ekonomiya at kaligtasan ng Estados Unidos-Pilipinas. Ikinatwiran ng mga pangkat na itong ang pagsasama ng kritikal na pagkuha ng mineral, paggawa ng semiconductor, at imprastraktura ng artificial intelligence sa mga estratehikong koridor pang-ekonomiya ay maaaring magpataas ng pagkakalantad ng Pilipinas sa kompetisyong heopolitikal at gawing potensyal na target ang mga pangunahing pasilidad pang-industriya sa panahon ng mga tunggalian sa lalawigan.<ref name="sellout">{{Cite news |date=April 20, 2026 |title=Farmers’ Group Condemns “Pax Silica” as a “Massive Sellout” |publisher=The Manila Journal |url=https://themanilajournal.com/2026/04/20/farmers-group-condemns-pax-silica-as-a-massive-sellout/}}</ref> Noong Mayo 2026, ilang grupong pampolitika, kabilang ang mga kasapi ng kaliwang Makabayan Bloc, ang nagpahayag ng mga alalahanin tungkol sa kahigpunuan at mga kaayusan sa pamamahala na kaugnay ng inisyatibo. Kabilang sa mga alalahaning ito ang mga tanong tungkol sa lawak ng pakikilahok ng mga dayuhan sa iminungkahing sonang industriyal at mga ulat ng mga iminungkahing espesyal na kaayusan para sa mga dayuhang tauhan. Sinabi ng mga kinatawan ng Makabayan na ang mga ganitong kaayusan ay maaaring magdulot ng mga isyu tungkol sa pambansang kahigpunuan at pamamahala sa konstitusyon, habang pinanindigan ng mga kagawaran ng gobyerno at mga tagapagtaguyod ng proyekto na ang pag-unlad ay mananatiling sasailalim sa batas ng Pilipinas at pangangasiwa ng mga regulasyon.<ref name="bworld">{{Cite news |last=Sinaking |first=Erika Mae P. |date=May 19, 2026 |title=BCDA rejects US jurisdiction claims on AI hub |publisher=BusinessWorld |url=https://www.bworldonline.com/the-nation/2026/05/19/750806/bcda-rejects-us-jurisdiction-claims-on-ai-hub/}}</ref> Noong Mayo 2026, lumitaw ang kontrobersiya tungkol sa legal na katayuan ng iminungkahing Pax Silica economic security zone sa [[New Clark City]]. Noong Mayo 18, 2026, sa isang pagbisita sa lugar ng Pangalawang Kalihim ng Estado para sa Ugnayang Pang-ekonomiya ng US na si Jacob Helberg, ipinahayag ni Pangulong Joshua Bingcang ng Bases Conversion and Development Authority (BCDA) na hiniling ng Estados Unidos na ang sona ay magpatakbo sa ilalim ng batas ng US at na ang mga tauhan ng US ay mabigyan ng diplomatikong kaligtasan sa sakit. Sinabi ni Bingcang na tinanggihan ng pamahalaan ng Pilipinas ang panukala at pinanindigan na ang proyekto ay mananatiling napapailalim sa batas at pamamahala ng Pilipinas.<ref>{{Cite news |last=Chi |first=Cristina |date=May 19, 2026 |title=Philippines rejects US request for diplomatic immunity at planned AI hub |publisher=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/headlines/2026/05/19/2529065/philippines-rejects-us-request-diplomatic-immunity-planned-ai-hub}}</ref><ref>{{Cite news |last=Desiderio |first=Louella |last2=Lee-Brago |first2=Pia |date=May 20, 2026 |title=Philippines rejects US diplomatic immunity request for planned AI hub |publisher=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/headlines/2026/05/20/2529177/philippines-rejects-us-diplomatic-immunity-planned-ai-hub}}</ref><ref name="bworld">{{Cite news |last=Sinaking |first=Erika Mae P. |date=May 19, 2026 |title=BCDA rejects US jurisdiction claims on AI hub |publisher=BusinessWorld |url=https://www.bworldonline.com/the-nation/2026/05/19/750806/bcda-rejects-us-jurisdiction-claims-on-ai-hub/}}</ref> Noong ika-25 ng Mayo 2026, pinagtatalunan ni Helberg ang mga ulat na humingi ang Estados Unidos ng diplomatikong kaligtasan, na sinasabi sa isang post sa [[X (hatirang pangmadla)|X]] na ang kanyang mga naunang pahayag ay "hindi binigyang-linaw" at ang posisyon ng US ay inilaan upang magbigay ng ligal na katiyakan at kakayahang mahulaan para sa mga mamumuhunan sa halip na diplomatikong kaligtasan. Kalaunan ay tumangging tugunan nang diretso ng isang tagapagsalita para sa Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos ang pagkakaiba sa pagitan ng salaysay ni Helberg at mga pahayag na ginawa ng mga opisyal ng Pilipinas.<ref>{{Cite news |last=Chi |first=Cristina |date=May 26, 2026 |title=US official says immunity for Pax Silica Clark hub 'taken out of context' |publisher=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/headlines/2026/05/26/2530687/us-official-says-immunity-pax-silica-clark-hub-taken-out-context/}}</ref> === Unyong Europeo === Noong Mayo at Hunyo 2026, nagpahayag ng mga alalahanin ang ilang tagagawa ng patakaran at manunuri sa SamahangtEuropeo onomiya sa regulasyon at ang kaugnayan ng bloke sa mga patakaran sa teknolohiya ng Estados Unidos habang umuusad ang mga talakayan tungkol sa pagsali. Ikinatwiran ng mga kritiko na ang pakikilahok ay maaaring makaapekto sa estratehikong awtonomiya ng EU sa mga larangan tulad ng mga kontrol sa pagluwas at patakaran sa semiconductor, habang pinanindigan ng mga tagasuporta na ang inisyatibo ay magpapalakas sa katatagan ng supply-chain sa mga kasosyong ekonomiya.<ref>{{Cite news |last=Bertuzzi |first=Luca |date=June 1, 2026 |title=The EU is set to join US-led chip alliance 'Pax Silica' to counter China's AI race |publisher=Euronews |url=https://www.euronews.com/my-europe/2026/06/01/the-eu-is-set-to-join-us-led-chip-alliance-pax-silica-to-counter-chinas-ai-race}}</ref> === Olanda === Noong Hunyo 2026, ang talakayan kaugnay ng inisyatibo sa Olanda sa mga patakaran sa pagkontrol sa pagluwas na nakaaapekto sa industriya ng semiconductor ng Dutch, partikular na sa ASML. Nagpahayag ng pagkabahala ang ilang opisyal at kinatawan ng industriya na ang mga karagdagang paghihigpit sa pagluwas ng teknolohiya sa Tsina ay maaaring makaapekto sa mga operasyong pangkomersyo at kakayahang makipagkumpitensya.<ref>{{Cite news |last=Sterling |first=Toby |date=June 23, 2026 |title=Netherlands to join US-led Pax Silica AI initiative despite ASML dispute |publisher=Reuters |url=https://finance.yahoo.com/news/netherlands-join-us-led-pax-113435012.html}}</ref> === India === Mula sa huling bahagi ng 2025 hanggang unang bahagi ng 2026, ang talakayan sa [[Indiya|India]] ay nakasentro sa kawalan ng bansa sa orihinal na pagiging kasapi ng inisyatibo. Tinanong ng mga komentarista at mga politiko ng oposisyon ang pagbubukod ng India sa kabila ng lumalaking sektor ng semiconductor at pakikilahok nito sa iba pang mga pakikipagsosyo sa teknolohiya.<ref>{{Cite news |date=December 13, 2025 |title=Congress takes swipe at PM over India not being part of US-led Pax Silica grouping |publisher=The Economic Times |url=https://m.economictimes.com/news/politics-and-nation/congress-takes-swipe-at-pm-over-india-not-being-part-of-us-led-pax-silica-grouping/articleshow/125944739.cms}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} 41ywvc9w6p9q0hfdl1ke8ea7jo5lrmm 2218601 2218600 2026-08-02T06:24:27Z ~2026-42644-98 164785 2218601 wikitext text/x-wiki {{Infobox geopolitical organization | name = '''Pax Silica''' | motto = "Securing the Silicon Supply Chain" ([[Wikang Ingles|Ingles]])<br>"Pagtiyak sa seguridad ng kadena ng suplay ng silikon" ([[Wikang Filipino|Filipino]]) | englishmotto = | anthem = | text_symbol_type = | text_symbol = | image_map = Member States of Pax Silica.svg | loctext = <!--text description of location of organization--> | alt_map = | map_width = <!-- Map image's width (default 250px) --> | map_caption = {{legend|#1d91c0ff|Mga bansang kasapi ng Pax Silica}} | org_type = Internasyonal inisyatiba para sa seguridad sa ekonomiya | membership_type = | membership = {{ubl|'''Mga lumagda''' |{{flagicon|Argentina}} [[Arhentina]] |{{flagicon|Australia}} [[Australia]] |{{flagicon|Chile}} [[Chile]] |{{flagicon|Costa Rica}} [[Costa Rica]] |{{flagicon|El Salvador}} [[El Salvador]] |{{flagicon|Finland}} [[Finland]] |{{flagicon|Germany}} [[Alemanya]] |{{flagicon|Greece}} [[Gresya]] |{{flagicon|India}} [[India]] |{{flagicon|Israel}} [[Israel]] |{{flagicon|Japan}} [[Hapon]] |{{flagicon|Kazakhstan}} [[Kazakhstan]] |{{flagicon|Netherlands}} [[Netherlands]] |{{flagicon|Norway}} [[Noruwega]] |{{flagicon|Panama}} [[Panama]] |{{flagicon|Philippines}} [[Pilipinas]] |{{flagicon|Qatar}} [[Qatar]] |{{flagicon|South Korea}} [[Timog Korea]] |{{flagicon|Singapore}} [[Singapore]] |{{flagicon|Sweden}} [[Sweden]] |{{nowrap|{{flagicon|United Arab Emirates}} [[Emiratos Arabes Unidos|United Arab Emirates]]}} |{{flagicon|United Kingdom}} [[Reyno Unido]] |{{flagicon|United States}} [[Estados Unidos]] |{{flagicon|European Union}} [[Unyong Europeo]] }} {{ubl|'''Mga tagamasid''' |{{flagicon|Canada}} [[Canada]] |{{flagicon|Estonia}} [[Estonya]] |{{flagicon|Taiwan}} [[Taiwan]] }} | leader_title1 = [[Pangalawang Kalihim ng Estado para sa Paglago ng Ekonomiya, Enerhiya, at Kapaligiran]] | leader_name1 = [[Jacob Helberg]] | established_event1 = Deklarasyon ng Pax Silica | established_date1 = {{Start date and age|2025|12|12}} | official_website = {{URL|https://www.state.gov/pax-silica}} }} Ang '''Pax Silica''' ay isang internasyonal na inisyatiba na pinamumunuan ng [[Estados Unidos]] at nakatuon sa pagsiguro ng mga [[Daloy ng suplay|kadena ng suplay]] para sa mga masulong na teknolohiya tulad ng mga [[semikonduktor]], [[artipisyal na katalinuhan]] (AI), at mga bihirang elemento sa lupa. Hindi tuwirang layunin ng inisyatiba na bawasan ang pag-asa sa [[Tsina]] at kontrahin ang pangingibabaw nito sa mga larangang ito.<ref>{{Cite web |date=2026-01-09 |title=Inside the State Department's 'Pax Silica' Initiative |url=https://wpintelligence.washingtonpost.com/topics/2026/01/09/inside-state-departments-pax-silica-initiative/ |access-date=2026-06-06 |website=WP Intelligence |language=en|trans-title=Sa loob ng Inisyatibang 'Pax Silica' ng Kagawaran ng Estado}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-12-13 |title=Pax Silica Explained: The US-Led Initiative With 'Trusted Allies' to Counter China, Excluding India |url=https://www.timesnownews.com/world/what-is-pax-silica-us-led-initiative-that-excludes-india-ai-critical-minerals-supply-chain-counter-china-article-153286414 |access-date=2026-06-06 |website=TimesNow |language=en|trans-title=Paliwanag sa Pax Silica: Ang Inisyatiba na Pinamunuan ng US na May 'Mga Pinagkakatiwalaang Kaalyado' para Kontrahin ang Tsina, Hindi Kasama ang Indiya}}</ref><ref>{{Cite web |last=Cytera |first=Christopher |date=2026-01-14 |title=Pax Silica — Can it Stop China? |url=https://cepa.org/article/pax-silica-can-it-stop-china/ |access-date=2026-06-06 |website=CEPA |language=en-US|trans-title=Pax Silica — Mapipigilan ba Nito ang Tsina?}}</ref> Ang inisyatiba ay kinoordinahan ng Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos at inilunsad noong Disyembre 2025 kasabay ng paglagda ng unang pangkat ng mga bansang kasosyo sa di-nagbubuklod na ''Deklarasyon ng'' ''Pax Silica''.<ref name="StateFactSheet">{{cite web |title=Pax Silica Summit (Fact Sheet) |publisher=United States Department of State |date=Disyembre 11, 2025 |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative/ |access-date=Enero 13, 2026|language=en}}</ref><ref name="AusDeclaration">{{cite web |title=The Pax Silica Declaration by countries attending the Pax Silica Summit, 12 December 2025 |publisher=Australian Government – Department of Industry, Science and Resources |date=Disyembre 13, 2025 |url=https://www.industry.gov.au/publications/pax-silica-declaration-countries-attending-pax-silica-summit-12-december-2025 |access-date=Enero 13, 2026|language=en|trans-title=Ang Deklarasyon ng Pax Silica ng mga bansang dumalo sa Pax Silica Summit, 12 Disyembre 2025}}</ref> == Paglulunsad at kaligiran == Noong dekada 2020, lalong itinuring ng mga pamahalaan ang katatagan ng supply-chain sa mga semiconductor, mahahalagang mineral, at imprastraktura ng computing na may kaugnayan sa AI bilang isang prayoridad sa pambansang kaligtasan, sa gitna ng mga kontrol sa pagluluwas, mga hakbang sa patakaran sa industriya, at kompetisyong heopolitikal sa mga teknolohiyang sumusuporta sa advanced manufacturing at AI. Ang Pax Silica ay iniharap ng mga katuwang ng US bilang isang balangkas ng ekonomiko-kaligtasang naglalayong ihanay ang mga patakaran at pamumuhunan sa mga "mapagkakatiwalaang kasosyo" na nagho-host sa mga pangunahing kompanya ng teknolohiya at pangunahing kapasidad sa industriya.<ref name="StateFactSheet">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Pax Silica Summit (Fact Sheet) |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative/ |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref><ref name="OutcomesBriefing">{{Cite web |date=December 2025 |title=Outcomes of the Pax Silica Summit (Foreign Press Center briefing) |url=https://www.state.gov/briefings-foreign-press-centers/outcomes-of-the-paxs-silica-summit |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Inilarawan ng manunuri ng Pacific Forum na si Akhil Ramesh, na sumusulat para sa magasing National Interest, ang inisyatibo bilang pag-unawa na: "ang kaligtasan sa ekonomiya ngayon ay hindi mapaghihiwalay sa kontrol sa enerhiya, mahahalagang mineral, mataas na kalidad na pagmamanupaktura, at mga advanced na modelo."<ref>{{Cite web |last=Ramesh |first=Akhil |date=2026-01-24 |title=Pax Silica and the Case for Bringing Industry Back into Foreign Policy |url=https://nationalinterest.org/feature/pax-silica-and-the-case-for-bringing-industry-back-into-foreign-policy |access-date=2026-01-25 |website=The National Interest |language=en-US}}</ref> Noong Disyembre 11, 2025, inanunsyo ng Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos ang kauna-unahang Pax Silica Summit at ang planong paglagda sa Pax Silica Declaration, na naglalarawan sa Pax Silica bilang pangunahing pagsisikap ng Kagawaran sa AI at kaligtasan ng supply-chain.<ref name="StateMediaNote">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Under Secretary Helberg Will Kick Off Pax Silica Summit with Landmark Declaration Signing |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/under-secretary-helberg-will-kick-off-pax-silica-summit-with-landmark-declaration-signing/ |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Ang unang summit ay ginanap sa Washington, DC noong Disyembre 12, 2025. Inilarawan sa fact sheet ng Kagawaran ng Estado ang mga larangan ng kooperasyon kabilang ang koneksyon at imprastraktura ng datos, compute at semiconductors, advanced manufacturing, lohistiko, mineral refining at processing, at enerhiya.<ref name="StateFactSheet">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Pax Silica Summit (Fact Sheet) |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative/ |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Inilalarawan ng inisyatibo ang sarili nito bilang isang "positive-sum" na pakikipagtulungang nilayon upang mabawasan ang "mga mapilit na pag-asa" at mapabuti ang katatagan sa buong hanay ng teknolohiya, mula sa pagkuha at pagproseso ng mineral hanggang sa paggawa ng chip at imprastraktura ng computing.<ref name="StateFactSheet">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Pax Silica Summit (Fact Sheet) |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative/ |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Inilarawan ng mga opisyales ng US ang Pax Silica bilang isang balangkas para sa pag-uugnay ng mga pangunahing proyekto at pagkakahanay ng patakaran sa mga kasosyong bansa, kabilang ang pagmamapa sa supply-chain, mga inisyatibo sa pamumuhunan at pakikipagtulungan, at proteksiyon ng mga kritikal na imprastraktura at sensitibong teknolohiya. Iniulat ng Reuters ang mga talakayan tungkol sa mga proyektong may kaugnayan sa mga ruta ng kalakalan at lohistiko at isang inisyatibo sa isang liwasang pang-industriya sa [[Israel]].<ref name="ReutersUAEQatar">{{Cite news |date=January 11, 2026 |title=Qatar and UAE to join U.S.-led effort to bolster technology supply chain |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/qatar-uae-join-us-led-effort-bolster-technology-supply-chain-2026-01-11/ |access-date=January 13, 2026}}</ref> Ang mga bansang nasa Golpo, tulad ng UAE at Qatar, ay tumataya sa pag-akit ng mga kompanya ng AI na may murang enerhiya.<ref>{{Cite web |title=Qatar joins US 'Pax Silica' as it races to catch up with Gulf neighbours on AI |url=https://www.middleeasteye.net/news/qatar-joins-us-pax-silica-it-races-catch-gulf-neighbors-ai |access-date=2026-01-25 |website=Middle East Eye |language=en}}</ref> Bukod pa rito, ang potensyal ng UAE na mamuhunan sa mga aktibidad ng Pax Silica ay nabanggit bilang isang pangunahing asset para sa inisyatibo.<ref>{{Cite web |title=UAE signs Pax Silica declaration to advance AI-era security {{!}} Computer Weekly |url=https://www.computerweekly.com/news/366637532/UAE-signs-Pax-Silica-declaration-to-advance-AI-Era-security |access-date=2026-01-25 |website=ComputerWeekly.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Marias |first=Stephen Las |date=2025-12-23 |title=Pax Silica Signals a New Era of Tech-Centric Geopolitics |url=https://www.eetimes.com/pax-silica-marks-the-end-of-globalizations-golden-age/ |access-date=2026-01-25 |website=EE Times Asia |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Varghese |first=Justin |date=2026-01-19 |title=Pax Silica: What the new AI tech bloc means for the UAE, global economy |url=https://gulfnews.com/technology/pax-silica-what-the-new-ai-tech-bloc-means-for-the-uae-global-economy-1.500412773 |access-date=2026-01-25 |website=Gulf News: Latest UAE news, Dubai news, Business, travel news, Dubai Gold rate, prayer time, cinema |language=en}}</ref> Noong unang bahagi ng 2026, inanunsyo ng Estados Unidos ang planong pag-aambag ng $250M para sa isang pamumuhunang konsorsiyum na naglalayong palakasin ang mga supply-chain ng enerhiya at mahahalagang mineral.<ref>{{Cite web |last=Maggie |first=Eastland |date=March 23, 2026 |title=US to Put $250 Million Toward Supply Chain Investment Fund |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-03-23/us-to-commit-250-million-toward-supply-chain-investment-fund |website=Bloomberg}}</ref> == Pagsapi == Sa inagurasyon, pitong bansa ang lumagda sa ''Pax Silica Declaration'', habang ang Taywan, ang Samahang Europeo, Kanada, at ang Organisasyon sa Ekonomikong Pakikipagtulungan at Pag-unlad ay lumahok bilang mga panauhin.<ref name="AusDeclaration2">{{Cite web |date=December 13, 2025 |title=The Pax Silica Declaration by countries attending the Pax Silica Summit, 12 December 2025 |url=https://www.industry.gov.au/publications/pax-silica-declaration-countries-attending-pax-silica-summit-12-december-2025 |access-date=July 23, 2026 |publisher=Australian Government Department of Industry, Science and Resources}}</ref><ref name="StateLaunch">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Pax Silica Summit |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative |access-date=July 23, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Noong Enero 2026, ang Qatar at ang Nagkakaisang Arabong Emirato ay kinilala sa publiko bilang mga prospektibong tagapaglagda, at ang kanilang pagsali ay inaasahan sa huling bahagi ng buwang iyon.<ref name="ReutersGulfAccession">{{Cite news |last=Renshaw |first=Jarrett |date=January 11, 2026 |title=Qatar and UAE to join U.S.-led effort to bolster technology supply chain |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/qatar-uae-join-us-led-effort-bolster-technology-supply-chain-2026-01-11/ |access-date=July 23, 2026}}</ref> === Mga bansang lumagda sa Pax Silica Declaration === Pitong bansa ang lumagda sa deklarasyon sa summit noong Disyembre 12, 2025, sa Washington, DC:<ref name="AusDeclaration">{{Cite web |date=December 13, 2025 |title=The Pax Silica Declaration by countries attending the Pax Silica Summit, 12 December 2025 |url=https://www.industry.gov.au/publications/pax-silica-declaration-countries-attending-pax-silica-summit-12-december-2025 |access-date=January 13, 2026 |publisher=Australian Government – Department of Industry, Science and Resources}}</ref> * {{flag|Australia}} * {{flag|Israel}} * {{flag|Japan}} * {{flag|South Korea|Republic of Korea}} * {{flag|Singapore}} * {{flag|United Kingdom}} * {{flag|United States}} Ang ilang mga bansang dumalo sa mga unang pag-uusap ay hindi agad lumagda, habang ang iba pang mga bansa ay inanyayahang sumali pagkatapos ng mga talakayan. Ang mga sumusunod ay ang mga kasaping lumagda sa deklarasyon:<ref name="AusDeclaration">{{Cite web |date=December 13, 2025 |title=The Pax Silica Declaration by countries attending the Pax Silica Summit, 12 December 2025 |url=https://www.industry.gov.au/publications/pax-silica-declaration-countries-attending-pax-silica-summit-12-december-2025 |access-date=January 13, 2026 |publisher=Australian Government – Department of Industry, Science and Resources}}</ref> * {{flag|Netherlands}} (sumali noong Disyembre 17, 2025<ref>{{cite web |date=December 17, 2025 |title=The Netherlands joins US-led push to secure AI and chip supply chains - Bits&Chips |url=https://bits-chips.com/article/the-netherlands-joins-us-led-push-to-secure-ai-and-chip-supply-chains/ |access-date=January 13, 2026 |website=Bits&Chips |language=en-US}}</ref>; "hindi-lumagdang kasosyo")<ref>{{Cite web|url=https://www.euronews.com/next/2026/02/23/the-us-peace-corps-launches-new-tech-corps-to-bring-ai-expertise-abroad-heres-what-to-know|title=The US Peace Corps launches new Tech Corps to bring AI expertise abroad. Here’s what to know &#124; Euronews}}</ref> * {{flag|Qatar}} (sumali noong Enero 13, 2026)<ref name="QatarSigned">{{cite web |date=January 13, 2026 |title=Qatar and the United States sign "Pax Silica" declaration to strengthen cooperation in advanced technology |url=https://www.zawya.com/en/economy/gcc/qatar-united-states-sign-pax-silica-declaration-to-strengthen-cooperation-in-advanced-technology-svbnsjj4 |access-date=January 13, 2026 |publisher=The Peninsula (via Zawya)}}</ref> * {{flag|United Arab Emirates}} (sumali noong Enero 14, 2026)<ref name="UAE Embassy">{{cite news |title=Statement by Ambassador Yousef Al Otaiba on the United Arab Emirates joining Pax Silica |work=Reuters |date=January 14, 2026 |url=https://www.uae-embassy.org/news/statement-ambassador-yousef-al-otaiba-united-arab-emirates-joining-pax-silica |access-date=January 13, 2026}}</ref> * {{flag|India}} (sumali noong Pebrero 20, 2026)<ref>{{cite web |title=India formally joins US-led coalition Pax Silica on AI, supply chain |url=https://upstox.com/news/business-news/latest-updates/india-formally-joins-us-led-coalition-pax-silica-on-ai-supply-chain/article-189709/ |access-date=2026-02-20 |website=upstox.com |language=en}}</ref> * {{flag|Sweden}} (lumagda noong Marso 17, 2026)<ref>{{cite web |title=Sweden joins Pax Silica initiative |url=https://www.government.se/press-releases/2026/03/sweden-joins-pax-silica-initiative/ |access-date=2026-03-17 |website=government.se |language=en}}</ref> * {{flag|Finland}} (lumagda noong Abril 16, 2026)<ref>[https://valtioneuvosto.fi/-/1410877/suomi-mukaan-pax-silica-aloitteeseen?languageId=en_US Finland to participate in Pax Silica initiative]</ref> * {{flag|Philippines}} (lumagda noong Abril 17, 2026)<ref>{{Cite web |title=PH joins US-led Pax Silica; plan for industrial hub in Luzon unveiled |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1273139 |access-date=2026-04-17 |website=pna.gov.ph |language=en}}</ref> * {{flag|Norway}} (lumagda noong Mayo 6, 2026)<ref>{{cite web|url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2026/05/norway-joins-pax-silica-initiative/|title=Norway Joins Pax Silica Initiative}}</ref> * {{flag|European Union}} (lumagda noong Hunyo 23, 2026)<ref name=":0">{{cite web |title=Under Secretary Jacob Helberg on the Accession of the European Union, Germany, and Greece to Pax Silica |url=https://www.state.gov/releases/under-secretary-for-economic-affairs/2026/06/under-secretary-jacob-helberg-on-the-accession-of-the-european-union-germany-and-greece-to-pax-silica/ |access-date=2026-06-24 |website=United States Department of State |language=en-US}}</ref> * {{flag|Germany}} (lumagda noong Hunyo 23, 2026)<ref name=":0" /> * {{flag|Greece}} (lumagda noong Hunyo 23, 2026)<ref name=":0" /> * {{flag|Argentina}} (lumagda noong Hunyo 26, 2026)<ref name="2nd">{{cite web |title=Outcomes of the Second Pax Silica Summit|url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2026/06/outcomes-of-the-second-pax-silica-summit|access-date=2026-06-28|website=United States Department of State |language=en-US}}</ref> * {{flag|Chile}} (lumagda noong Hunyo 26, 2026)<ref name="2nd" /> * {{flag|Costa Rica}} (lumagda noong Hunyo 26, 2026)<ref name="2nd" /> * {{flag|El Salvador}} (lumagda noong Hunyo 26, 2026)<ref name="2nd" /> * {{flag|Kazakhstan}} (lumagda noong Hunyo 26, 2026)<ref name="2nd" /> * {{flag|Panama}} (lumagda noong Hunyo 26, 2026)<ref name="2nd" /> === Mga bansang inanyayahan / lumahok, ngunit hindi pa lumalagda === Sa paglulunsad, inilarawan ng mga materyales ng Estados Unidos at mga makabagong pag-uulat ang mga karagdagang inanyayahang maging kalahok at tagamasid, kabilang ang: * {{flag|Canada}} – tagamasid/kalahok sa nauugnay na talakayan, sa mga materyalrs ng US briefing; hindi itinala bilang tagapaglagda.<ref name="OutcomesBriefing" /> * {{flag|Taiwan}} – kalahok sa summit sessions ayon sa briefing ng Kagawaran ng Estado; hindi itinala bilang tagapaglagda.<ref name="OutcomesBriefing" /> * {{flag|Estonia}} – naging tagamasid at lumagda sa deklarasyon noong Hunyo 26, 2026<ref>{{Cite web|url=https://vm.ee/en/news/foreign-minister-tsahkna-pax-silica-agreement-opportunity-advance-technology-innovation-and|title=Estonia became an observer state in the US-led Pax Silica initiative and signed the Pax Silica Declaration on Artificial Intelligence}}</ref> * {{flag|Bangladesh}} - inanyayahang sumali sa inisyatibo ni US special envoy noong Agosto 1, 2026<ref>{{Cite web|url=https://www.google.com/www.dhakatribune.com/amp/bangladesh/foreign-affairs/416463/gor-proposes-bangladesh-join-us-led-pax-silica|title=Gor proposes Bangladesh join US-led Pax Silica initiative}}</ref> Ang Organisasyon sa Ekonomikong Pakikipagtulungan at Pag-unlad (OECD) at ang [[Unyong Europeo|Samahang Europeo]] ay nabanggit din ng mga katuwang ng US na naroroon bilang tagamasid, ngunit hindi mga bansa.<ref name="OutcomesBriefing">{{Cite web |date=December 2025 |title=Outcomes of the Pax Silica Summit (Foreign Press Center briefing) |url=https://www.state.gov/briefings-foreign-press-centers/outcomes-of-the-paxs-silica-summit |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> == Pagtanggap at kritisismo == === Pilipinas === Kasunod ng pagsali ng [[Pilipinas]] sa inisyatiba noong Abril 2026, ang inisyatiba ng Pax Silica ay umani ng kritisismo dahil sa mga isyung may kaugnayan sa paggamit ng lupa, kahigpunuan, dulot nito sa kapaligiran, at pakikilahok ng dayuhan sa mga estratehikong industriya. Simula noong Abril at Mayo 2026, iba't ibang grupo ng mga magsasaka, mga kapisanan ng lipunang sibil, at mga blokeng pampolitika ang nagpahayag ng kanilang mga alalahanin tungkol sa mga maaaring maging bunga nito sa mga pampook na komunidad, mga kaayusan sa pamamahala, at ang papel ng bansa sa mga umuusbong na teknolohiya at mga kadena ng suplay na kritikal sa mineral.<ref>{{Cite news |last=Desiderio |first=Louella |last2=Lee-Brago |first2=Pia |date=May 20, 2026 |title=Philippines rejects US diplomatic immunity request for planned AI hub |publisher=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/headlines/2026/05/20/2529177/philippines-rejects-us-diplomatic-immunity-planned-ai-hub}}</ref><ref name="bworld">{{Cite news |last=Sinaking |first=Erika Mae P. |date=May 19, 2026 |title=BCDA rejects US jurisdiction claims on AI hub |publisher=BusinessWorld |url=https://www.bworldonline.com/the-nation/2026/05/19/750806/bcda-rejects-us-jurisdiction-claims-on-ai-hub/}}</ref> Noong Abril 2026, tinutulan ng mga kapisanang pang-agrikultura tulad ng Kilusang Magbubukid ng Pilipinas (KMP), [[Pambansang Kilusan ng mga Samahang Magsasaka]] (PKSM), at [[Pambansang Lakas ng Kilusang Mamamalakaya ng Pilipinas]] (Pamalakaya) ang iminungkahing pagsasalin ng agrikultural at baybaying lupain para sa malawakang pag-unlad ng industriya. Inilarawan ng KMP ang planong sonang ekonomikong kaligtasan sa loob ng Luzon Economic Corridor bilang isang "malawakang pagbebenta ng mga ari-arian," na nangangatwirang maaari nitong mapabilis ang pagbabagong-anyo ng lupa, pagkuha ng mga mapagkukunan, pagkasira ng kapaligiran, at ang pagpapaalis sa mga komunidad ng magsasaka at mangingisda. Itinuro din ng mga kritiko ang laki ng planong proyekto, na kinabibilangan ng 4,000-acre (humigit-kumulang 1,618-ektarya) na [[Artipisyal na katalinuhan|artificial intelligence]] at advanced manufacturing hub sa [[New Clark City]], [[Tarlac]], na nangangatwirang ang malawakang pag-unlad ng industriya ay maaaring makaapekto sa mga nakapalibot na komunidad, kaligtasan sa pagkain, at mga pattern ng paggamit ng lupa.<ref name="sellout">{{Cite news |date=April 20, 2026 |title=Farmers’ Group Condemns “Pax Silica” as a “Massive Sellout” |publisher=The Manila Journal |url=https://themanilajournal.com/2026/04/20/farmers-group-condemns-pax-silica-as-a-massive-sellout/}}</ref><ref>{{Cite news |date=April 20, 2026 |title=New Clark City to host AI hub under US-led Pax Silica |publisher=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1273338}}</ref> Noong Abril 2026, tinutulan ng koalisyong Scientists and Technologists Oppose the US War (STOP US War), isang network ng mga dalub-agham, teknologo, tagapagtaguyod ng kapaligiran, at mga kapisanan ng lipunang sibil na kinabibilangan ng AGHAM, ang Computer Professionals' Union, at ang Kalikasan People's Network for the Environment, ang inisyatibo, na nangangatwirang maaari nitong mapadali ang kanilang inilarawan bilang "pandarambong sa likas na yaman" at mga aktibidad na nakakapinsala sa kapaligiran sa pagkuha ng mga likas na yaman. Nagpahayag ng pagkabahala ang koalisyon na ang malaking deposito ng Pilipinas ng [[nikel]], [[Tanso (elemento)|tanso]], [[kobalto]], chromite, at rare earth minerals ay maaaring lalong mapunta sa mga supply chain na pinangungunahan ng mga dayuhan para sa artificial intelligence, pagmamanupaktura ng semiconductor, at mga advanced na teknolohiya. Ikinakatuwiran ng mga kritiko na ang inisyatibo ay nanganganib na palakasin ang papel ng bansa bilang tagapagtustos ng mga hilaw na materyales habang ang mga dayuhang kasosyo ay nakakuha ng mas malaking bahagi ng value-added manufacturing at teknolohikal na pag-unlad.<ref>{{Cite news |last=Gonzales |first=Gelo |date=April 29, 2026 |title=Sci-tech coalition opposes Pax Silica over 'resource plunder,' env't harms |publisher=Rappler |url=https://www.rappler.com/technology/stop-us-war-coalition-pax-silica-resource-plunder-criticism/ |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519115339/https://www.rappler.com/technology/stop-us-war-coalition-pax-silica-resource-plunder-criticism/ |archive-date=May 19, 2026}}</ref> Iniugnay ng ilang kritiko ang mga alalahaning ito sa iminungkahing pakikipagtulungan sa Israel sa mga kritikal na mineral, [[Artipisyal na katalinuhan|artificial intelligence]], at cybersecurity. Nagpahayag din ng pagkabahala ang mga kritiko sa lumalaking interes ng mga dayuhan sa mga [[Likas na yaman|yamang mineral]] ng Pilipinas kasunod ng mga pahayag ni Dana Kursh, Embahador ng Israel sa Pilipinas, na nagsabing ang masaganang [[nikel]] at iba pang mahahalagang mineral ng Pilipinas ay maaaring makadagdag sa kadalubhasaan ng Israel sa artificial intelligence, disenyo ng chip, cybersecurity, at iba pang mga kasagutan sa teknolohiya. Inilarawan ni Kursh ang Pilipinas bilang isang potensyal na pangunahing katuwang sa inisyatiba, na binanggit na ang mga yamang mineral ng Pilipinas ay maaaring makatulong na matugunan ang mga kinakailangan sa supply-chain na hindi lubos na matugunan ng Israel sa loob ng bansa.<ref>{{Cite news |last=Dela Cruz |first=Raymond Carl |date=May 27, 2026 |title=Israel eyes PH as Pax Silica partner for AI, semiconductor push |publisher=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1275991}}</ref> Nagpahayag din ng pagkabahala ang mga organisasyong pangkalikasan at mga koalisyon ng pagtataguyod noong Abril 2026 tungkol sa bunga sa kapaligiran ng imprastraktura ng semiconductor at artificial intelligence, na binabanggit ang mataas na pangangailangan sa paggamit ng kuryente at tubig, pagtaas ng pangangailangan para sa mga kritikal na mineral, at mga potensyal na hamon sa pamamahala ng basurang industriyal na nauugnay sa mga advanced na pasilidad sa pagmamanupaktura.<ref>{{Cite news |last=Rosete |first=Franck Dick |date=April 21, 2026 |title=Environmental concerns raised over AI and semiconductor industrial zones |publisher=Bulatlat |url=https://www.bulatlat.org/2026/04/21/pax-silica-initiative-seen-as-war-production-environment-destruction/}}</ref> Pinuna rin ng ilang grupong aktibista ang kaugnayan ng inisyatibo sa mas malawak na pakikipagtulungang pang-ekonomiya at kaligtasan ng Estados Unidos-Pilipinas. Ikinatwiran ng mga pangkat na itong ang pagsasama ng kritikal na pagkuha ng mineral, paggawa ng semiconductor, at imprastraktura ng artificial intelligence sa mga estratehikong koridor pang-ekonomiya ay maaaring magpataas ng pagkakalantad ng Pilipinas sa kompetisyong heopolitikal at gawing potensyal na target ang mga pangunahing pasilidad pang-industriya sa panahon ng mga tunggalian sa lalawigan.<ref name="sellout">{{Cite news |date=April 20, 2026 |title=Farmers’ Group Condemns “Pax Silica” as a “Massive Sellout” |publisher=The Manila Journal |url=https://themanilajournal.com/2026/04/20/farmers-group-condemns-pax-silica-as-a-massive-sellout/}}</ref> Noong Mayo 2026, ilang grupong pampolitika, kabilang ang mga kasapi ng kaliwang Makabayan Bloc, ang nagpahayag ng mga alalahanin tungkol sa kahigpunuan at mga kaayusan sa pamamahala na kaugnay ng inisyatibo. Kabilang sa mga alalahaning ito ang mga tanong tungkol sa lawak ng pakikilahok ng mga dayuhan sa iminungkahing sonang industriyal at mga ulat ng mga iminungkahing espesyal na kaayusan para sa mga dayuhang tauhan. Sinabi ng mga kinatawan ng Makabayan na ang mga ganitong kaayusan ay maaaring magdulot ng mga isyu tungkol sa pambansang kahigpunuan at pamamahala sa konstitusyon, habang pinanindigan ng mga kagawaran ng gobyerno at mga tagapagtaguyod ng proyekto na ang pag-unlad ay mananatiling sasailalim sa batas ng Pilipinas at pangangasiwa ng mga regulasyon.<ref name="bworld">{{Cite news |last=Sinaking |first=Erika Mae P. |date=May 19, 2026 |title=BCDA rejects US jurisdiction claims on AI hub |publisher=BusinessWorld |url=https://www.bworldonline.com/the-nation/2026/05/19/750806/bcda-rejects-us-jurisdiction-claims-on-ai-hub/}}</ref> Noong Mayo 2026, lumitaw ang kontrobersiya tungkol sa legal na katayuan ng iminungkahing Pax Silica economic security zone sa [[New Clark City]]. Noong Mayo 18, 2026, sa isang pagbisita sa lugar ng Pangalawang Kalihim ng Estado para sa Ugnayang Pang-ekonomiya ng US na si Jacob Helberg, ipinahayag ni Pangulong Joshua Bingcang ng Bases Conversion and Development Authority (BCDA) na hiniling ng Estados Unidos na ang sona ay magpatakbo sa ilalim ng batas ng US at na ang mga tauhan ng US ay mabigyan ng diplomatikong kaligtasan sa sakit. Sinabi ni Bingcang na tinanggihan ng pamahalaan ng Pilipinas ang panukala at pinanindigan na ang proyekto ay mananatiling napapailalim sa batas at pamamahala ng Pilipinas.<ref>{{Cite news |last=Chi |first=Cristina |date=May 19, 2026 |title=Philippines rejects US request for diplomatic immunity at planned AI hub |publisher=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/headlines/2026/05/19/2529065/philippines-rejects-us-request-diplomatic-immunity-planned-ai-hub}}</ref><ref>{{Cite news |last=Desiderio |first=Louella |last2=Lee-Brago |first2=Pia |date=May 20, 2026 |title=Philippines rejects US diplomatic immunity request for planned AI hub |publisher=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/headlines/2026/05/20/2529177/philippines-rejects-us-diplomatic-immunity-planned-ai-hub}}</ref><ref name="bworld">{{Cite news |last=Sinaking |first=Erika Mae P. |date=May 19, 2026 |title=BCDA rejects US jurisdiction claims on AI hub |publisher=BusinessWorld |url=https://www.bworldonline.com/the-nation/2026/05/19/750806/bcda-rejects-us-jurisdiction-claims-on-ai-hub/}}</ref> Noong ika-25 ng Mayo 2026, pinagtatalunan ni Helberg ang mga ulat na humingi ang Estados Unidos ng diplomatikong kaligtasan, na sinasabi sa isang post sa [[X (hatirang pangmadla)|X]] na ang kanyang mga naunang pahayag ay "hindi binigyang-linaw" at ang posisyon ng US ay inilaan upang magbigay ng ligal na katiyakan at kakayahang mahulaan para sa mga mamumuhunan sa halip na diplomatikong kaligtasan. Kalaunan ay tumangging tugunan nang diretso ng isang tagapagsalita para sa Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos ang pagkakaiba sa pagitan ng salaysay ni Helberg at mga pahayag na ginawa ng mga opisyal ng Pilipinas.<ref>{{Cite news |last=Chi |first=Cristina |date=May 26, 2026 |title=US official says immunity for Pax Silica Clark hub 'taken out of context' |publisher=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/headlines/2026/05/26/2530687/us-official-says-immunity-pax-silica-clark-hub-taken-out-context/}}</ref> === Unyong Europeo === Noong Mayo at Hunyo 2026, nagpahayag ng mga alalahanin ang ilang tagagawa ng patakaran at manunuri sa SamahangtEuropeo onomiya sa regulasyon at ang kaugnayan ng bloke sa mga patakaran sa teknolohiya ng Estados Unidos habang umuusad ang mga talakayan tungkol sa pagsali. Ikinatwiran ng mga kritiko na ang pakikilahok ay maaaring makaapekto sa estratehikong awtonomiya ng EU sa mga larangan tulad ng mga kontrol sa pagluwas at patakaran sa semiconductor, habang pinanindigan ng mga tagasuporta na ang inisyatibo ay magpapalakas sa katatagan ng supply-chain sa mga kasosyong ekonomiya.<ref>{{Cite news |last=Bertuzzi |first=Luca |date=June 1, 2026 |title=The EU is set to join US-led chip alliance 'Pax Silica' to counter China's AI race |publisher=Euronews |url=https://www.euronews.com/my-europe/2026/06/01/the-eu-is-set-to-join-us-led-chip-alliance-pax-silica-to-counter-chinas-ai-race}}</ref> === Olanda === Noong Hunyo 2026, ang talakayan kaugnay ng inisyatibo sa Olanda sa mga patakaran sa pagkontrol sa pagluwas na nakaaapekto sa industriya ng semiconductor ng Dutch, partikular na sa ASML. Nagpahayag ng pagkabahala ang ilang opisyal at kinatawan ng industriya na ang mga karagdagang paghihigpit sa pagluwas ng teknolohiya sa Tsina ay maaaring makaapekto sa mga operasyong pangkomersyo at kakayahang makipagkumpitensya.<ref>{{Cite news |last=Sterling |first=Toby |date=June 23, 2026 |title=Netherlands to join US-led Pax Silica AI initiative despite ASML dispute |publisher=Reuters |url=https://finance.yahoo.com/news/netherlands-join-us-led-pax-113435012.html}}</ref> === India === Mula sa huling bahagi ng 2025 hanggang unang bahagi ng 2026, ang talakayan sa [[Indiya|India]] ay nakasentro sa kawalan ng bansa sa orihinal na pagiging kasapi ng inisyatibo. Tinanong ng mga komentarista at mga politiko ng oposisyon ang pagbubukod ng India sa kabila ng lumalaking sektor ng semiconductor at pakikilahok nito sa iba pang mga pakikipagsosyo sa teknolohiya.<ref>{{Cite news |date=December 13, 2025 |title=Congress takes swipe at PM over India not being part of US-led Pax Silica grouping |publisher=The Economic Times |url=https://m.economictimes.com/news/politics-and-nation/congress-takes-swipe-at-pm-over-india-not-being-part-of-us-led-pax-silica-grouping/articleshow/125944739.cms}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} faa40cdeklrgnovwhhz4ubgbxkfia81 2218607 2218601 2026-08-02T07:43:23Z JENSwilleat 159283 /* Pagsapi */ 2218607 wikitext text/x-wiki {{Infobox geopolitical organization | name = '''Pax Silica''' | motto = "Securing the Silicon Supply Chain" ([[Wikang Ingles|Ingles]])<br>"Pagtiyak sa seguridad ng kadena ng suplay ng silikon" ([[Wikang Filipino|Filipino]]) | englishmotto = | anthem = | text_symbol_type = | text_symbol = | image_map = Member States of Pax Silica.svg | loctext = <!--text description of location of organization--> | alt_map = | map_width = <!-- Map image's width (default 250px) --> | map_caption = {{legend|#1d91c0ff|Mga bansang kasapi ng Pax Silica}} | org_type = Internasyonal inisyatiba para sa seguridad sa ekonomiya | membership_type = | membership = {{ubl|'''Mga lumagda''' |{{flagicon|Argentina}} [[Arhentina]] |{{flagicon|Australia}} [[Australia]] |{{flagicon|Chile}} [[Chile]] |{{flagicon|Costa Rica}} [[Costa Rica]] |{{flagicon|El Salvador}} [[El Salvador]] |{{flagicon|Finland}} [[Finland]] |{{flagicon|Germany}} [[Alemanya]] |{{flagicon|Greece}} [[Gresya]] |{{flagicon|India}} [[India]] |{{flagicon|Israel}} [[Israel]] |{{flagicon|Japan}} [[Hapon]] |{{flagicon|Kazakhstan}} [[Kazakhstan]] |{{flagicon|Netherlands}} [[Netherlands]] |{{flagicon|Norway}} [[Noruwega]] |{{flagicon|Panama}} [[Panama]] |{{flagicon|Philippines}} [[Pilipinas]] |{{flagicon|Qatar}} [[Qatar]] |{{flagicon|South Korea}} [[Timog Korea]] |{{flagicon|Singapore}} [[Singapore]] |{{flagicon|Sweden}} [[Sweden]] |{{nowrap|{{flagicon|United Arab Emirates}} [[Emiratos Arabes Unidos|United Arab Emirates]]}} |{{flagicon|United Kingdom}} [[Reyno Unido]] |{{flagicon|United States}} [[Estados Unidos]] |{{flagicon|European Union}} [[Unyong Europeo]] }} {{ubl|'''Mga tagamasid''' |{{flagicon|Canada}} [[Canada]] |{{flagicon|Estonia}} [[Estonya]] |{{flagicon|Taiwan}} [[Taiwan]] }} | leader_title1 = [[Pangalawang Kalihim ng Estado para sa Paglago ng Ekonomiya, Enerhiya, at Kapaligiran]] | leader_name1 = [[Jacob Helberg]] | established_event1 = Deklarasyon ng Pax Silica | established_date1 = {{Start date and age|2025|12|12}} | official_website = {{URL|https://www.state.gov/pax-silica}} }} Ang '''Pax Silica''' ay isang internasyonal na inisyatiba na pinamumunuan ng [[Estados Unidos]] at nakatuon sa pagsiguro ng mga [[Daloy ng suplay|kadena ng suplay]] para sa mga masulong na teknolohiya tulad ng mga [[semikonduktor]], [[artipisyal na katalinuhan]] (AI), at mga bihirang elemento sa lupa. Hindi tuwirang layunin ng inisyatiba na bawasan ang pag-asa sa [[Tsina]] at kontrahin ang pangingibabaw nito sa mga larangang ito.<ref>{{Cite web |date=2026-01-09 |title=Inside the State Department's 'Pax Silica' Initiative |url=https://wpintelligence.washingtonpost.com/topics/2026/01/09/inside-state-departments-pax-silica-initiative/ |access-date=2026-06-06 |website=WP Intelligence |language=en|trans-title=Sa loob ng Inisyatibang 'Pax Silica' ng Kagawaran ng Estado}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-12-13 |title=Pax Silica Explained: The US-Led Initiative With 'Trusted Allies' to Counter China, Excluding India |url=https://www.timesnownews.com/world/what-is-pax-silica-us-led-initiative-that-excludes-india-ai-critical-minerals-supply-chain-counter-china-article-153286414 |access-date=2026-06-06 |website=TimesNow |language=en|trans-title=Paliwanag sa Pax Silica: Ang Inisyatiba na Pinamunuan ng US na May 'Mga Pinagkakatiwalaang Kaalyado' para Kontrahin ang Tsina, Hindi Kasama ang Indiya}}</ref><ref>{{Cite web |last=Cytera |first=Christopher |date=2026-01-14 |title=Pax Silica — Can it Stop China? |url=https://cepa.org/article/pax-silica-can-it-stop-china/ |access-date=2026-06-06 |website=CEPA |language=en-US|trans-title=Pax Silica — Mapipigilan ba Nito ang Tsina?}}</ref> Ang inisyatiba ay kinoordinahan ng Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos at inilunsad noong Disyembre 2025 kasabay ng paglagda ng unang pangkat ng mga bansang kasosyo sa di-nagbubuklod na ''Deklarasyon ng'' ''Pax Silica''.<ref name="StateFactSheet">{{cite web |title=Pax Silica Summit (Fact Sheet) |publisher=United States Department of State |date=Disyembre 11, 2025 |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative/ |access-date=Enero 13, 2026|language=en}}</ref><ref name="AusDeclaration">{{cite web |title=The Pax Silica Declaration by countries attending the Pax Silica Summit, 12 December 2025 |publisher=Australian Government – Department of Industry, Science and Resources |date=Disyembre 13, 2025 |url=https://www.industry.gov.au/publications/pax-silica-declaration-countries-attending-pax-silica-summit-12-december-2025 |access-date=Enero 13, 2026|language=en|trans-title=Ang Deklarasyon ng Pax Silica ng mga bansang dumalo sa Pax Silica Summit, 12 Disyembre 2025}}</ref> == Paglulunsad at kaligiran == Noong dekada 2020, lalong itinuring ng mga pamahalaan ang katatagan ng supply-chain sa mga semiconductor, mahahalagang mineral, at imprastraktura ng computing na may kaugnayan sa AI bilang isang prayoridad sa pambansang kaligtasan, sa gitna ng mga kontrol sa pagluluwas, mga hakbang sa patakaran sa industriya, at kompetisyong heopolitikal sa mga teknolohiyang sumusuporta sa advanced manufacturing at AI. Ang Pax Silica ay iniharap ng mga katuwang ng US bilang isang balangkas ng ekonomiko-kaligtasang naglalayong ihanay ang mga patakaran at pamumuhunan sa mga "mapagkakatiwalaang kasosyo" na nagho-host sa mga pangunahing kompanya ng teknolohiya at pangunahing kapasidad sa industriya.<ref name="StateFactSheet">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Pax Silica Summit (Fact Sheet) |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative/ |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref><ref name="OutcomesBriefing">{{Cite web |date=December 2025 |title=Outcomes of the Pax Silica Summit (Foreign Press Center briefing) |url=https://www.state.gov/briefings-foreign-press-centers/outcomes-of-the-paxs-silica-summit |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Inilarawan ng manunuri ng Pacific Forum na si Akhil Ramesh, na sumusulat para sa magasing National Interest, ang inisyatibo bilang pag-unawa na: "ang kaligtasan sa ekonomiya ngayon ay hindi mapaghihiwalay sa kontrol sa enerhiya, mahahalagang mineral, mataas na kalidad na pagmamanupaktura, at mga advanced na modelo."<ref>{{Cite web |last=Ramesh |first=Akhil |date=2026-01-24 |title=Pax Silica and the Case for Bringing Industry Back into Foreign Policy |url=https://nationalinterest.org/feature/pax-silica-and-the-case-for-bringing-industry-back-into-foreign-policy |access-date=2026-01-25 |website=The National Interest |language=en-US}}</ref> Noong Disyembre 11, 2025, inanunsyo ng Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos ang kauna-unahang Pax Silica Summit at ang planong paglagda sa Pax Silica Declaration, na naglalarawan sa Pax Silica bilang pangunahing pagsisikap ng Kagawaran sa AI at kaligtasan ng supply-chain.<ref name="StateMediaNote">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Under Secretary Helberg Will Kick Off Pax Silica Summit with Landmark Declaration Signing |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/under-secretary-helberg-will-kick-off-pax-silica-summit-with-landmark-declaration-signing/ |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Ang unang summit ay ginanap sa Washington, DC noong Disyembre 12, 2025. Inilarawan sa fact sheet ng Kagawaran ng Estado ang mga larangan ng kooperasyon kabilang ang koneksyon at imprastraktura ng datos, compute at semiconductors, advanced manufacturing, lohistiko, mineral refining at processing, at enerhiya.<ref name="StateFactSheet">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Pax Silica Summit (Fact Sheet) |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative/ |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Inilalarawan ng inisyatibo ang sarili nito bilang isang "positive-sum" na pakikipagtulungang nilayon upang mabawasan ang "mga mapilit na pag-asa" at mapabuti ang katatagan sa buong hanay ng teknolohiya, mula sa pagkuha at pagproseso ng mineral hanggang sa paggawa ng chip at imprastraktura ng computing.<ref name="StateFactSheet">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Pax Silica Summit (Fact Sheet) |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative/ |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Inilarawan ng mga opisyales ng US ang Pax Silica bilang isang balangkas para sa pag-uugnay ng mga pangunahing proyekto at pagkakahanay ng patakaran sa mga kasosyong bansa, kabilang ang pagmamapa sa supply-chain, mga inisyatibo sa pamumuhunan at pakikipagtulungan, at proteksiyon ng mga kritikal na imprastraktura at sensitibong teknolohiya. Iniulat ng Reuters ang mga talakayan tungkol sa mga proyektong may kaugnayan sa mga ruta ng kalakalan at lohistiko at isang inisyatibo sa isang liwasang pang-industriya sa [[Israel]].<ref name="ReutersUAEQatar">{{Cite news |date=January 11, 2026 |title=Qatar and UAE to join U.S.-led effort to bolster technology supply chain |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/qatar-uae-join-us-led-effort-bolster-technology-supply-chain-2026-01-11/ |access-date=January 13, 2026}}</ref> Ang mga bansang nasa Golpo, tulad ng UAE at Qatar, ay tumataya sa pag-akit ng mga kompanya ng AI na may murang enerhiya.<ref>{{Cite web |title=Qatar joins US 'Pax Silica' as it races to catch up with Gulf neighbours on AI |url=https://www.middleeasteye.net/news/qatar-joins-us-pax-silica-it-races-catch-gulf-neighbors-ai |access-date=2026-01-25 |website=Middle East Eye |language=en}}</ref> Bukod pa rito, ang potensyal ng UAE na mamuhunan sa mga aktibidad ng Pax Silica ay nabanggit bilang isang pangunahing asset para sa inisyatibo.<ref>{{Cite web |title=UAE signs Pax Silica declaration to advance AI-era security {{!}} Computer Weekly |url=https://www.computerweekly.com/news/366637532/UAE-signs-Pax-Silica-declaration-to-advance-AI-Era-security |access-date=2026-01-25 |website=ComputerWeekly.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Marias |first=Stephen Las |date=2025-12-23 |title=Pax Silica Signals a New Era of Tech-Centric Geopolitics |url=https://www.eetimes.com/pax-silica-marks-the-end-of-globalizations-golden-age/ |access-date=2026-01-25 |website=EE Times Asia |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Varghese |first=Justin |date=2026-01-19 |title=Pax Silica: What the new AI tech bloc means for the UAE, global economy |url=https://gulfnews.com/technology/pax-silica-what-the-new-ai-tech-bloc-means-for-the-uae-global-economy-1.500412773 |access-date=2026-01-25 |website=Gulf News: Latest UAE news, Dubai news, Business, travel news, Dubai Gold rate, prayer time, cinema |language=en}}</ref> Noong unang bahagi ng 2026, inanunsyo ng Estados Unidos ang planong pag-aambag ng $250M para sa isang pamumuhunang konsorsiyum na naglalayong palakasin ang mga supply-chain ng enerhiya at mahahalagang mineral.<ref>{{Cite web |last=Maggie |first=Eastland |date=March 23, 2026 |title=US to Put $250 Million Toward Supply Chain Investment Fund |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-03-23/us-to-commit-250-million-toward-supply-chain-investment-fund |website=Bloomberg}}</ref> == Pagsapi == Sa inagurasyon, pitong bansa ang lumagda sa ''Pax Silica Declaration'', habang ang Taywan, ang Samahang Europeo, Kanada, at ang Organisasyon sa Ekonomikong Pakikipagtulungan at Pag-unlad ay lumahok bilang mga panauhin.<ref name="AusDeclaration2">{{Cite web |date=December 13, 2025 |title=The Pax Silica Declaration by countries attending the Pax Silica Summit, 12 December 2025 |url=https://www.industry.gov.au/publications/pax-silica-declaration-countries-attending-pax-silica-summit-12-december-2025 |access-date=July 23, 2026 |publisher=Australian Government Department of Industry, Science and Resources}}</ref><ref name="StateLaunch">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Pax Silica Summit |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative |access-date=July 23, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Noong Enero 2026, ang Qatar at ang Nagkakaisang Arabong Emirato ay kinilala sa publiko bilang mga prospektibong tagapaglagda, at ang kanilang pagsali ay inaasahan sa huling bahagi ng buwang iyon.<ref name="ReutersGulfAccession">{{Cite news |last=Renshaw |first=Jarrett |date=January 11, 2026 |title=Qatar and UAE to join U.S.-led effort to bolster technology supply chain |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/qatar-uae-join-us-led-effort-bolster-technology-supply-chain-2026-01-11/ |access-date=July 23, 2026}}</ref> === Mga bansang lumagda sa Pax Silica Declaration === Pitong bansa ang lumagda sa deklarasyon sa summit noong Disyembre 12, 2025, sa Washington, DC:<ref name="AusDeclaration">{{Cite web |date=December 13, 2025 |title=The Pax Silica Declaration by countries attending the Pax Silica Summit, 12 December 2025 |url=https://www.industry.gov.au/publications/pax-silica-declaration-countries-attending-pax-silica-summit-12-december-2025 |access-date=January 13, 2026 |publisher=Australian Government – Department of Industry, Science and Resources}}</ref> * {{flag|Australia|Awstralya}} * {{flag|Israel}} * {{flag|Japan|Hapon}} * {{flag|South Korea|Timog Korea}} * {{flag|Singapore|Singapura}} * {{flag|United Kingdom|Reyno Unido}} * {{flag|United States|Estados Unidos}} Ang ilang mga bansang dumalo sa mga unang pag-uusap ay hindi agad lumagda, habang ang iba pang mga bansa ay inanyayahang sumali pagkatapos ng mga talakayan. Ang mga sumusunod ay ang mga kasaping lumagda sa deklarasyon:<ref name="AusDeclaration">{{Cite web |date=December 13, 2025 |title=The Pax Silica Declaration by countries attending the Pax Silica Summit, 12 December 2025 |url=https://www.industry.gov.au/publications/pax-silica-declaration-countries-attending-pax-silica-summit-12-december-2025 |access-date=January 13, 2026 |publisher=Australian Government – Department of Industry, Science and Resources}}</ref> * {{flag|Netherlands|Olanda}} (sumali noong Disyembre 17, 2025<ref>{{cite web |date=December 17, 2025 |title=The Netherlands joins US-led push to secure AI and chip supply chains - Bits&Chips |url=https://bits-chips.com/article/the-netherlands-joins-us-led-push-to-secure-ai-and-chip-supply-chains/ |access-date=January 13, 2026 |website=Bits&Chips |language=en-US}}</ref>; "hindi-lumagdang kasosyo")<ref>{{Cite web|url=https://www.euronews.com/next/2026/02/23/the-us-peace-corps-launches-new-tech-corps-to-bring-ai-expertise-abroad-heres-what-to-know|title=The US Peace Corps launches new Tech Corps to bring AI expertise abroad. Here’s what to know &#124; Euronews}}</ref> * {{flag|Qatar|Katar}} (sumali noong Enero 13, 2026)<ref name="QatarSigned">{{cite web |date=January 13, 2026 |title=Qatar and the United States sign "Pax Silica" declaration to strengthen cooperation in advanced technology |url=https://www.zawya.com/en/economy/gcc/qatar-united-states-sign-pax-silica-declaration-to-strengthen-cooperation-in-advanced-technology-svbnsjj4 |access-date=January 13, 2026 |publisher=The Peninsula (via Zawya)}}</ref> * {{flag|United Arab Emirates|Nagkakaisang Arabong Emirato}} (sumali noong Enero 14, 2026)<ref name="UAE Embassy">{{cite news |title=Statement by Ambassador Yousef Al Otaiba on the United Arab Emirates joining Pax Silica |work=Reuters |date=January 14, 2026 |url=https://www.uae-embassy.org/news/statement-ambassador-yousef-al-otaiba-united-arab-emirates-joining-pax-silica |access-date=January 13, 2026}}</ref> * {{flag|India}} (sumali noong Pebrero 20, 2026)<ref>{{cite web |title=India formally joins US-led coalition Pax Silica on AI, supply chain |url=https://upstox.com/news/business-news/latest-updates/india-formally-joins-us-led-coalition-pax-silica-on-ai-supply-chain/article-189709/ |access-date=2026-02-20 |website=upstox.com |language=en}}</ref> * {{flag|Sweden|Suwesya}} (lumagda noong Marso 17, 2026)<ref>{{cite web |title=Sweden joins Pax Silica initiative |url=https://www.government.se/press-releases/2026/03/sweden-joins-pax-silica-initiative/ |access-date=2026-03-17 |website=government.se |language=en}}</ref> * {{flag|Finland|Pinlandiya}} (lumagda noong Abril 16, 2026)<ref>[https://valtioneuvosto.fi/-/1410877/suomi-mukaan-pax-silica-aloitteeseen?languageId=en_US Finland to participate in Pax Silica initiative]</ref> * {{flag|Philippines|Pilipinas}} (lumagda noong Abril 17, 2026)<ref>{{Cite web |title=PH joins US-led Pax Silica; plan for industrial hub in Luzon unveiled |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1273139 |access-date=2026-04-17 |website=pna.gov.ph |language=en}}</ref> * {{flag|Norway|Norwega}} (lumagda noong Mayo 6, 2026)<ref>{{cite web|url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2026/05/norway-joins-pax-silica-initiative/|title=Norway Joins Pax Silica Initiative}}</ref> * {{flag|European Union|Unyong Europeo}} (lumagda noong Hunyo 23, 2026)<ref name=":0">{{cite web |title=Under Secretary Jacob Helberg on the Accession of the European Union, Germany, and Greece to Pax Silica |url=https://www.state.gov/releases/under-secretary-for-economic-affairs/2026/06/under-secretary-jacob-helberg-on-the-accession-of-the-european-union-germany-and-greece-to-pax-silica/ |access-date=2026-06-24 |website=United States Department of State |language=en-US}}</ref> * {{flag|Germany|Alemanya}} (lumagda noong Hunyo 23, 2026)<ref name=":0" /> * {{flag|Greece|Gresya}} (lumagda noong Hunyo 23, 2026)<ref name=":0" /> * {{flag|Argentina|Arhentina}} (lumagda noong Hunyo 26, 2026)<ref name="2nd">{{cite web |title=Outcomes of the Second Pax Silica Summit|url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2026/06/outcomes-of-the-second-pax-silica-summit|access-date=2026-06-28|website=United States Department of State |language=en-US}}</ref> * {{flag|Chile}} (lumagda noong Hunyo 26, 2026)<ref name="2nd" /> * {{flag|Costa Rica|Kosta Rika}} (lumagda noong Hunyo 26, 2026)<ref name="2nd" /> * {{flag|El Salvador}} (lumagda noong Hunyo 26, 2026)<ref name="2nd" /> * {{flag|Kazakhstan|Kasastan}} (lumagda noong Hunyo 26, 2026)<ref name="2nd" /> * {{flag|Panama}} (lumagda noong Hunyo 26, 2026)<ref name="2nd" /> === Mga bansang inanyayahan / lumahok, ngunit hindi pa lumalagda === Sa paglulunsad, inilarawan ng mga materyales ng Estados Unidos at mga makabagong pag-uulat ang mga karagdagang inanyayahang maging kalahok at tagamasid, kabilang ang: * {{flag|Canada|Kanada}} – tagamasid/kalahok sa nauugnay na talakayan, sa mga materyalrs ng US briefing; hindi itinala bilang tagapaglagda.<ref name="OutcomesBriefing" /> * {{flag|Taiwan|Taywan}} – kalahok sa summit sessions ayon sa briefing ng Kagawaran ng Estado; hindi itinala bilang tagapaglagda.<ref name="OutcomesBriefing" /> * {{flag|Estonia|Estonya}} – naging tagamasid at lumagda sa deklarasyon noong Hunyo 26, 2026<ref>{{Cite web|url=https://vm.ee/en/news/foreign-minister-tsahkna-pax-silica-agreement-opportunity-advance-technology-innovation-and|title=Estonia became an observer state in the US-led Pax Silica initiative and signed the Pax Silica Declaration on Artificial Intelligence}}</ref> * {{flag|Bangladesh|Banglades}} - inanyayahang sumali sa inisyatibo ni US special envoy noong Agosto 1, 2026<ref>{{Cite web|url=https://www.google.com/www.dhakatribune.com/amp/bangladesh/foreign-affairs/416463/gor-proposes-bangladesh-join-us-led-pax-silica|title=Gor proposes Bangladesh join US-led Pax Silica initiative}}</ref> Ang Organisasyon sa Ekonomikong Pakikipagtulungan at Pag-unlad (OECD) at ang [[Unyong Europeo|Samahang Europeo]] ay nabanggit din ng mga katuwang ng US na naroroon bilang tagamasid, ngunit hindi mga bansa.<ref name="OutcomesBriefing">{{Cite web |date=December 2025 |title=Outcomes of the Pax Silica Summit (Foreign Press Center briefing) |url=https://www.state.gov/briefings-foreign-press-centers/outcomes-of-the-paxs-silica-summit |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> == Pagtanggap at kritisismo == === Pilipinas === Kasunod ng pagsali ng [[Pilipinas]] sa inisyatiba noong Abril 2026, ang inisyatiba ng Pax Silica ay umani ng kritisismo dahil sa mga isyung may kaugnayan sa paggamit ng lupa, kahigpunuan, dulot nito sa kapaligiran, at pakikilahok ng dayuhan sa mga estratehikong industriya. Simula noong Abril at Mayo 2026, iba't ibang grupo ng mga magsasaka, mga kapisanan ng lipunang sibil, at mga blokeng pampolitika ang nagpahayag ng kanilang mga alalahanin tungkol sa mga maaaring maging bunga nito sa mga pampook na komunidad, mga kaayusan sa pamamahala, at ang papel ng bansa sa mga umuusbong na teknolohiya at mga kadena ng suplay na kritikal sa mineral.<ref>{{Cite news |last=Desiderio |first=Louella |last2=Lee-Brago |first2=Pia |date=May 20, 2026 |title=Philippines rejects US diplomatic immunity request for planned AI hub |publisher=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/headlines/2026/05/20/2529177/philippines-rejects-us-diplomatic-immunity-planned-ai-hub}}</ref><ref name="bworld">{{Cite news |last=Sinaking |first=Erika Mae P. |date=May 19, 2026 |title=BCDA rejects US jurisdiction claims on AI hub |publisher=BusinessWorld |url=https://www.bworldonline.com/the-nation/2026/05/19/750806/bcda-rejects-us-jurisdiction-claims-on-ai-hub/}}</ref> Noong Abril 2026, tinutulan ng mga kapisanang pang-agrikultura tulad ng Kilusang Magbubukid ng Pilipinas (KMP), [[Pambansang Kilusan ng mga Samahang Magsasaka]] (PKSM), at [[Pambansang Lakas ng Kilusang Mamamalakaya ng Pilipinas]] (Pamalakaya) ang iminungkahing pagsasalin ng agrikultural at baybaying lupain para sa malawakang pag-unlad ng industriya. Inilarawan ng KMP ang planong sonang ekonomikong kaligtasan sa loob ng Luzon Economic Corridor bilang isang "malawakang pagbebenta ng mga ari-arian," na nangangatwirang maaari nitong mapabilis ang pagbabagong-anyo ng lupa, pagkuha ng mga mapagkukunan, pagkasira ng kapaligiran, at ang pagpapaalis sa mga komunidad ng magsasaka at mangingisda. Itinuro din ng mga kritiko ang laki ng planong proyekto, na kinabibilangan ng 4,000-acre (humigit-kumulang 1,618-ektarya) na [[Artipisyal na katalinuhan|artificial intelligence]] at advanced manufacturing hub sa [[New Clark City]], [[Tarlac]], na nangangatwirang ang malawakang pag-unlad ng industriya ay maaaring makaapekto sa mga nakapalibot na komunidad, kaligtasan sa pagkain, at mga pattern ng paggamit ng lupa.<ref name="sellout">{{Cite news |date=April 20, 2026 |title=Farmers’ Group Condemns “Pax Silica” as a “Massive Sellout” |publisher=The Manila Journal |url=https://themanilajournal.com/2026/04/20/farmers-group-condemns-pax-silica-as-a-massive-sellout/}}</ref><ref>{{Cite news |date=April 20, 2026 |title=New Clark City to host AI hub under US-led Pax Silica |publisher=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1273338}}</ref> Noong Abril 2026, tinutulan ng koalisyong Scientists and Technologists Oppose the US War (STOP US War), isang network ng mga dalub-agham, teknologo, tagapagtaguyod ng kapaligiran, at mga kapisanan ng lipunang sibil na kinabibilangan ng AGHAM, ang Computer Professionals' Union, at ang Kalikasan People's Network for the Environment, ang inisyatibo, na nangangatwirang maaari nitong mapadali ang kanilang inilarawan bilang "pandarambong sa likas na yaman" at mga aktibidad na nakakapinsala sa kapaligiran sa pagkuha ng mga likas na yaman. Nagpahayag ng pagkabahala ang koalisyon na ang malaking deposito ng Pilipinas ng [[nikel]], [[Tanso (elemento)|tanso]], [[kobalto]], chromite, at rare earth minerals ay maaaring lalong mapunta sa mga supply chain na pinangungunahan ng mga dayuhan para sa artificial intelligence, pagmamanupaktura ng semiconductor, at mga advanced na teknolohiya. Ikinakatuwiran ng mga kritiko na ang inisyatibo ay nanganganib na palakasin ang papel ng bansa bilang tagapagtustos ng mga hilaw na materyales habang ang mga dayuhang kasosyo ay nakakuha ng mas malaking bahagi ng value-added manufacturing at teknolohikal na pag-unlad.<ref>{{Cite news |last=Gonzales |first=Gelo |date=April 29, 2026 |title=Sci-tech coalition opposes Pax Silica over 'resource plunder,' env't harms |publisher=Rappler |url=https://www.rappler.com/technology/stop-us-war-coalition-pax-silica-resource-plunder-criticism/ |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519115339/https://www.rappler.com/technology/stop-us-war-coalition-pax-silica-resource-plunder-criticism/ |archive-date=May 19, 2026}}</ref> Iniugnay ng ilang kritiko ang mga alalahaning ito sa iminungkahing pakikipagtulungan sa Israel sa mga kritikal na mineral, [[Artipisyal na katalinuhan|artificial intelligence]], at cybersecurity. Nagpahayag din ng pagkabahala ang mga kritiko sa lumalaking interes ng mga dayuhan sa mga [[Likas na yaman|yamang mineral]] ng Pilipinas kasunod ng mga pahayag ni Dana Kursh, Embahador ng Israel sa Pilipinas, na nagsabing ang masaganang [[nikel]] at iba pang mahahalagang mineral ng Pilipinas ay maaaring makadagdag sa kadalubhasaan ng Israel sa artificial intelligence, disenyo ng chip, cybersecurity, at iba pang mga kasagutan sa teknolohiya. Inilarawan ni Kursh ang Pilipinas bilang isang potensyal na pangunahing katuwang sa inisyatiba, na binanggit na ang mga yamang mineral ng Pilipinas ay maaaring makatulong na matugunan ang mga kinakailangan sa supply-chain na hindi lubos na matugunan ng Israel sa loob ng bansa.<ref>{{Cite news |last=Dela Cruz |first=Raymond Carl |date=May 27, 2026 |title=Israel eyes PH as Pax Silica partner for AI, semiconductor push |publisher=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1275991}}</ref> Nagpahayag din ng pagkabahala ang mga organisasyong pangkalikasan at mga koalisyon ng pagtataguyod noong Abril 2026 tungkol sa bunga sa kapaligiran ng imprastraktura ng semiconductor at artificial intelligence, na binabanggit ang mataas na pangangailangan sa paggamit ng kuryente at tubig, pagtaas ng pangangailangan para sa mga kritikal na mineral, at mga potensyal na hamon sa pamamahala ng basurang industriyal na nauugnay sa mga advanced na pasilidad sa pagmamanupaktura.<ref>{{Cite news |last=Rosete |first=Franck Dick |date=April 21, 2026 |title=Environmental concerns raised over AI and semiconductor industrial zones |publisher=Bulatlat |url=https://www.bulatlat.org/2026/04/21/pax-silica-initiative-seen-as-war-production-environment-destruction/}}</ref> Pinuna rin ng ilang grupong aktibista ang kaugnayan ng inisyatibo sa mas malawak na pakikipagtulungang pang-ekonomiya at kaligtasan ng Estados Unidos-Pilipinas. Ikinatwiran ng mga pangkat na itong ang pagsasama ng kritikal na pagkuha ng mineral, paggawa ng semiconductor, at imprastraktura ng artificial intelligence sa mga estratehikong koridor pang-ekonomiya ay maaaring magpataas ng pagkakalantad ng Pilipinas sa kompetisyong heopolitikal at gawing potensyal na target ang mga pangunahing pasilidad pang-industriya sa panahon ng mga tunggalian sa lalawigan.<ref name="sellout">{{Cite news |date=April 20, 2026 |title=Farmers’ Group Condemns “Pax Silica” as a “Massive Sellout” |publisher=The Manila Journal |url=https://themanilajournal.com/2026/04/20/farmers-group-condemns-pax-silica-as-a-massive-sellout/}}</ref> Noong Mayo 2026, ilang grupong pampolitika, kabilang ang mga kasapi ng kaliwang Makabayan Bloc, ang nagpahayag ng mga alalahanin tungkol sa kahigpunuan at mga kaayusan sa pamamahala na kaugnay ng inisyatibo. Kabilang sa mga alalahaning ito ang mga tanong tungkol sa lawak ng pakikilahok ng mga dayuhan sa iminungkahing sonang industriyal at mga ulat ng mga iminungkahing espesyal na kaayusan para sa mga dayuhang tauhan. Sinabi ng mga kinatawan ng Makabayan na ang mga ganitong kaayusan ay maaaring magdulot ng mga isyu tungkol sa pambansang kahigpunuan at pamamahala sa konstitusyon, habang pinanindigan ng mga kagawaran ng gobyerno at mga tagapagtaguyod ng proyekto na ang pag-unlad ay mananatiling sasailalim sa batas ng Pilipinas at pangangasiwa ng mga regulasyon.<ref name="bworld">{{Cite news |last=Sinaking |first=Erika Mae P. |date=May 19, 2026 |title=BCDA rejects US jurisdiction claims on AI hub |publisher=BusinessWorld |url=https://www.bworldonline.com/the-nation/2026/05/19/750806/bcda-rejects-us-jurisdiction-claims-on-ai-hub/}}</ref> Noong Mayo 2026, lumitaw ang kontrobersiya tungkol sa legal na katayuan ng iminungkahing Pax Silica economic security zone sa [[New Clark City]]. Noong Mayo 18, 2026, sa isang pagbisita sa lugar ng Pangalawang Kalihim ng Estado para sa Ugnayang Pang-ekonomiya ng US na si Jacob Helberg, ipinahayag ni Pangulong Joshua Bingcang ng Bases Conversion and Development Authority (BCDA) na hiniling ng Estados Unidos na ang sona ay magpatakbo sa ilalim ng batas ng US at na ang mga tauhan ng US ay mabigyan ng diplomatikong kaligtasan sa sakit. Sinabi ni Bingcang na tinanggihan ng pamahalaan ng Pilipinas ang panukala at pinanindigan na ang proyekto ay mananatiling napapailalim sa batas at pamamahala ng Pilipinas.<ref>{{Cite news |last=Chi |first=Cristina |date=May 19, 2026 |title=Philippines rejects US request for diplomatic immunity at planned AI hub |publisher=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/headlines/2026/05/19/2529065/philippines-rejects-us-request-diplomatic-immunity-planned-ai-hub}}</ref><ref>{{Cite news |last=Desiderio |first=Louella |last2=Lee-Brago |first2=Pia |date=May 20, 2026 |title=Philippines rejects US diplomatic immunity request for planned AI hub |publisher=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/headlines/2026/05/20/2529177/philippines-rejects-us-diplomatic-immunity-planned-ai-hub}}</ref><ref name="bworld">{{Cite news |last=Sinaking |first=Erika Mae P. |date=May 19, 2026 |title=BCDA rejects US jurisdiction claims on AI hub |publisher=BusinessWorld |url=https://www.bworldonline.com/the-nation/2026/05/19/750806/bcda-rejects-us-jurisdiction-claims-on-ai-hub/}}</ref> Noong ika-25 ng Mayo 2026, pinagtatalunan ni Helberg ang mga ulat na humingi ang Estados Unidos ng diplomatikong kaligtasan, na sinasabi sa isang post sa [[X (hatirang pangmadla)|X]] na ang kanyang mga naunang pahayag ay "hindi binigyang-linaw" at ang posisyon ng US ay inilaan upang magbigay ng ligal na katiyakan at kakayahang mahulaan para sa mga mamumuhunan sa halip na diplomatikong kaligtasan. Kalaunan ay tumangging tugunan nang diretso ng isang tagapagsalita para sa Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos ang pagkakaiba sa pagitan ng salaysay ni Helberg at mga pahayag na ginawa ng mga opisyal ng Pilipinas.<ref>{{Cite news |last=Chi |first=Cristina |date=May 26, 2026 |title=US official says immunity for Pax Silica Clark hub 'taken out of context' |publisher=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/headlines/2026/05/26/2530687/us-official-says-immunity-pax-silica-clark-hub-taken-out-context/}}</ref> === Unyong Europeo === Noong Mayo at Hunyo 2026, nagpahayag ng mga alalahanin ang ilang tagagawa ng patakaran at manunuri sa SamahangtEuropeo onomiya sa regulasyon at ang kaugnayan ng bloke sa mga patakaran sa teknolohiya ng Estados Unidos habang umuusad ang mga talakayan tungkol sa pagsali. Ikinatwiran ng mga kritiko na ang pakikilahok ay maaaring makaapekto sa estratehikong awtonomiya ng EU sa mga larangan tulad ng mga kontrol sa pagluwas at patakaran sa semiconductor, habang pinanindigan ng mga tagasuporta na ang inisyatibo ay magpapalakas sa katatagan ng supply-chain sa mga kasosyong ekonomiya.<ref>{{Cite news |last=Bertuzzi |first=Luca |date=June 1, 2026 |title=The EU is set to join US-led chip alliance 'Pax Silica' to counter China's AI race |publisher=Euronews |url=https://www.euronews.com/my-europe/2026/06/01/the-eu-is-set-to-join-us-led-chip-alliance-pax-silica-to-counter-chinas-ai-race}}</ref> === Olanda === Noong Hunyo 2026, ang talakayan kaugnay ng inisyatibo sa Olanda sa mga patakaran sa pagkontrol sa pagluwas na nakaaapekto sa industriya ng semiconductor ng Dutch, partikular na sa ASML. Nagpahayag ng pagkabahala ang ilang opisyal at kinatawan ng industriya na ang mga karagdagang paghihigpit sa pagluwas ng teknolohiya sa Tsina ay maaaring makaapekto sa mga operasyong pangkomersyo at kakayahang makipagkumpitensya.<ref>{{Cite news |last=Sterling |first=Toby |date=June 23, 2026 |title=Netherlands to join US-led Pax Silica AI initiative despite ASML dispute |publisher=Reuters |url=https://finance.yahoo.com/news/netherlands-join-us-led-pax-113435012.html}}</ref> === India === Mula sa huling bahagi ng 2025 hanggang unang bahagi ng 2026, ang talakayan sa [[Indiya|India]] ay nakasentro sa kawalan ng bansa sa orihinal na pagiging kasapi ng inisyatibo. Tinanong ng mga komentarista at mga politiko ng oposisyon ang pagbubukod ng India sa kabila ng lumalaking sektor ng semiconductor at pakikilahok nito sa iba pang mga pakikipagsosyo sa teknolohiya.<ref>{{Cite news |date=December 13, 2025 |title=Congress takes swipe at PM over India not being part of US-led Pax Silica grouping |publisher=The Economic Times |url=https://m.economictimes.com/news/politics-and-nation/congress-takes-swipe-at-pm-over-india-not-being-part-of-us-led-pax-silica-grouping/articleshow/125944739.cms}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} cggmmaplmrqwel9ndv7w383e1cx18m4 2218608 2218607 2026-08-02T07:49:30Z JENSwilleat 159283 /* Pagsapi */ 2218608 wikitext text/x-wiki {{Infobox geopolitical organization | name = '''Pax Silica''' | motto = "Securing the Silicon Supply Chain" ([[Wikang Ingles|Ingles]])<br>"Pagtiyak sa seguridad ng kadena ng suplay ng silikon" ([[Wikang Filipino|Filipino]]) | englishmotto = | anthem = | text_symbol_type = | text_symbol = | image_map = Member States of Pax Silica.svg | loctext = <!--text description of location of organization--> | alt_map = | map_width = <!-- Map image's width (default 250px) --> | map_caption = {{legend|#1d91c0ff|Mga bansang kasapi ng Pax Silica}} | org_type = Internasyonal inisyatiba para sa seguridad sa ekonomiya | membership_type = | membership = {{ubl|'''Mga lumagda''' |{{flagicon|Argentina}} [[Arhentina]] |{{flagicon|Australia}} [[Australia]] |{{flagicon|Chile}} [[Chile]] |{{flagicon|Costa Rica}} [[Costa Rica]] |{{flagicon|El Salvador}} [[El Salvador]] |{{flagicon|Finland}} [[Finland]] |{{flagicon|Germany}} [[Alemanya]] |{{flagicon|Greece}} [[Gresya]] |{{flagicon|India}} [[India]] |{{flagicon|Israel}} [[Israel]] |{{flagicon|Japan}} [[Hapon]] |{{flagicon|Kazakhstan}} [[Kazakhstan]] |{{flagicon|Netherlands}} [[Netherlands]] |{{flagicon|Norway}} [[Noruwega]] |{{flagicon|Panama}} [[Panama]] |{{flagicon|Philippines}} [[Pilipinas]] |{{flagicon|Qatar}} [[Qatar]] |{{flagicon|South Korea}} [[Timog Korea]] |{{flagicon|Singapore}} [[Singapore]] |{{flagicon|Sweden}} [[Sweden]] |{{nowrap|{{flagicon|United Arab Emirates}} [[Emiratos Arabes Unidos|United Arab Emirates]]}} |{{flagicon|United Kingdom}} [[Reyno Unido]] |{{flagicon|United States}} [[Estados Unidos]] |{{flagicon|European Union}} [[Unyong Europeo]] }} {{ubl|'''Mga tagamasid''' |{{flagicon|Canada}} [[Canada]] |{{flagicon|Estonia}} [[Estonya]] |{{flagicon|Taiwan}} [[Taiwan]] }} | leader_title1 = [[Pangalawang Kalihim ng Estado para sa Paglago ng Ekonomiya, Enerhiya, at Kapaligiran]] | leader_name1 = [[Jacob Helberg]] | established_event1 = Deklarasyon ng Pax Silica | established_date1 = {{Start date and age|2025|12|12}} | official_website = {{URL|https://www.state.gov/pax-silica}} }} Ang '''Pax Silica''' ay isang internasyonal na inisyatiba na pinamumunuan ng [[Estados Unidos]] at nakatuon sa pagsiguro ng mga [[Daloy ng suplay|kadena ng suplay]] para sa mga masulong na teknolohiya tulad ng mga [[semikonduktor]], [[artipisyal na katalinuhan]] (AI), at mga bihirang elemento sa lupa. Hindi tuwirang layunin ng inisyatiba na bawasan ang pag-asa sa [[Tsina]] at kontrahin ang pangingibabaw nito sa mga larangang ito.<ref>{{Cite web |date=2026-01-09 |title=Inside the State Department's 'Pax Silica' Initiative |url=https://wpintelligence.washingtonpost.com/topics/2026/01/09/inside-state-departments-pax-silica-initiative/ |access-date=2026-06-06 |website=WP Intelligence |language=en|trans-title=Sa loob ng Inisyatibang 'Pax Silica' ng Kagawaran ng Estado}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-12-13 |title=Pax Silica Explained: The US-Led Initiative With 'Trusted Allies' to Counter China, Excluding India |url=https://www.timesnownews.com/world/what-is-pax-silica-us-led-initiative-that-excludes-india-ai-critical-minerals-supply-chain-counter-china-article-153286414 |access-date=2026-06-06 |website=TimesNow |language=en|trans-title=Paliwanag sa Pax Silica: Ang Inisyatiba na Pinamunuan ng US na May 'Mga Pinagkakatiwalaang Kaalyado' para Kontrahin ang Tsina, Hindi Kasama ang Indiya}}</ref><ref>{{Cite web |last=Cytera |first=Christopher |date=2026-01-14 |title=Pax Silica — Can it Stop China? |url=https://cepa.org/article/pax-silica-can-it-stop-china/ |access-date=2026-06-06 |website=CEPA |language=en-US|trans-title=Pax Silica — Mapipigilan ba Nito ang Tsina?}}</ref> Ang inisyatiba ay kinoordinahan ng Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos at inilunsad noong Disyembre 2025 kasabay ng paglagda ng unang pangkat ng mga bansang kasosyo sa di-nagbubuklod na ''Deklarasyon ng'' ''Pax Silica''.<ref name="StateFactSheet">{{cite web |title=Pax Silica Summit (Fact Sheet) |publisher=United States Department of State |date=Disyembre 11, 2025 |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative/ |access-date=Enero 13, 2026|language=en}}</ref><ref name="AusDeclaration">{{cite web |title=The Pax Silica Declaration by countries attending the Pax Silica Summit, 12 December 2025 |publisher=Australian Government – Department of Industry, Science and Resources |date=Disyembre 13, 2025 |url=https://www.industry.gov.au/publications/pax-silica-declaration-countries-attending-pax-silica-summit-12-december-2025 |access-date=Enero 13, 2026|language=en|trans-title=Ang Deklarasyon ng Pax Silica ng mga bansang dumalo sa Pax Silica Summit, 12 Disyembre 2025}}</ref> == Paglulunsad at kaligiran == Noong dekada 2020, lalong itinuring ng mga pamahalaan ang katatagan ng supply-chain sa mga semiconductor, mahahalagang mineral, at imprastraktura ng computing na may kaugnayan sa AI bilang isang prayoridad sa pambansang kaligtasan, sa gitna ng mga kontrol sa pagluluwas, mga hakbang sa patakaran sa industriya, at kompetisyong heopolitikal sa mga teknolohiyang sumusuporta sa advanced manufacturing at AI. Ang Pax Silica ay iniharap ng mga katuwang ng US bilang isang balangkas ng ekonomiko-kaligtasang naglalayong ihanay ang mga patakaran at pamumuhunan sa mga "mapagkakatiwalaang kasosyo" na nagho-host sa mga pangunahing kompanya ng teknolohiya at pangunahing kapasidad sa industriya.<ref name="StateFactSheet">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Pax Silica Summit (Fact Sheet) |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative/ |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref><ref name="OutcomesBriefing">{{Cite web |date=December 2025 |title=Outcomes of the Pax Silica Summit (Foreign Press Center briefing) |url=https://www.state.gov/briefings-foreign-press-centers/outcomes-of-the-paxs-silica-summit |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Inilarawan ng manunuri ng Pacific Forum na si Akhil Ramesh, na sumusulat para sa magasing National Interest, ang inisyatibo bilang pag-unawa na: "ang kaligtasan sa ekonomiya ngayon ay hindi mapaghihiwalay sa kontrol sa enerhiya, mahahalagang mineral, mataas na kalidad na pagmamanupaktura, at mga advanced na modelo."<ref>{{Cite web |last=Ramesh |first=Akhil |date=2026-01-24 |title=Pax Silica and the Case for Bringing Industry Back into Foreign Policy |url=https://nationalinterest.org/feature/pax-silica-and-the-case-for-bringing-industry-back-into-foreign-policy |access-date=2026-01-25 |website=The National Interest |language=en-US}}</ref> Noong Disyembre 11, 2025, inanunsyo ng Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos ang kauna-unahang Pax Silica Summit at ang planong paglagda sa Pax Silica Declaration, na naglalarawan sa Pax Silica bilang pangunahing pagsisikap ng Kagawaran sa AI at kaligtasan ng supply-chain.<ref name="StateMediaNote">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Under Secretary Helberg Will Kick Off Pax Silica Summit with Landmark Declaration Signing |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/under-secretary-helberg-will-kick-off-pax-silica-summit-with-landmark-declaration-signing/ |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Ang unang summit ay ginanap sa Washington, DC noong Disyembre 12, 2025. Inilarawan sa fact sheet ng Kagawaran ng Estado ang mga larangan ng kooperasyon kabilang ang koneksyon at imprastraktura ng datos, compute at semiconductors, advanced manufacturing, lohistiko, mineral refining at processing, at enerhiya.<ref name="StateFactSheet">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Pax Silica Summit (Fact Sheet) |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative/ |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Inilalarawan ng inisyatibo ang sarili nito bilang isang "positive-sum" na pakikipagtulungang nilayon upang mabawasan ang "mga mapilit na pag-asa" at mapabuti ang katatagan sa buong hanay ng teknolohiya, mula sa pagkuha at pagproseso ng mineral hanggang sa paggawa ng chip at imprastraktura ng computing.<ref name="StateFactSheet">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Pax Silica Summit (Fact Sheet) |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative/ |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Inilarawan ng mga opisyales ng US ang Pax Silica bilang isang balangkas para sa pag-uugnay ng mga pangunahing proyekto at pagkakahanay ng patakaran sa mga kasosyong bansa, kabilang ang pagmamapa sa supply-chain, mga inisyatibo sa pamumuhunan at pakikipagtulungan, at proteksiyon ng mga kritikal na imprastraktura at sensitibong teknolohiya. Iniulat ng Reuters ang mga talakayan tungkol sa mga proyektong may kaugnayan sa mga ruta ng kalakalan at lohistiko at isang inisyatibo sa isang liwasang pang-industriya sa [[Israel]].<ref name="ReutersUAEQatar">{{Cite news |date=January 11, 2026 |title=Qatar and UAE to join U.S.-led effort to bolster technology supply chain |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/qatar-uae-join-us-led-effort-bolster-technology-supply-chain-2026-01-11/ |access-date=January 13, 2026}}</ref> Ang mga bansang nasa Golpo, tulad ng UAE at Qatar, ay tumataya sa pag-akit ng mga kompanya ng AI na may murang enerhiya.<ref>{{Cite web |title=Qatar joins US 'Pax Silica' as it races to catch up with Gulf neighbours on AI |url=https://www.middleeasteye.net/news/qatar-joins-us-pax-silica-it-races-catch-gulf-neighbors-ai |access-date=2026-01-25 |website=Middle East Eye |language=en}}</ref> Bukod pa rito, ang potensyal ng UAE na mamuhunan sa mga aktibidad ng Pax Silica ay nabanggit bilang isang pangunahing asset para sa inisyatibo.<ref>{{Cite web |title=UAE signs Pax Silica declaration to advance AI-era security {{!}} Computer Weekly |url=https://www.computerweekly.com/news/366637532/UAE-signs-Pax-Silica-declaration-to-advance-AI-Era-security |access-date=2026-01-25 |website=ComputerWeekly.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Marias |first=Stephen Las |date=2025-12-23 |title=Pax Silica Signals a New Era of Tech-Centric Geopolitics |url=https://www.eetimes.com/pax-silica-marks-the-end-of-globalizations-golden-age/ |access-date=2026-01-25 |website=EE Times Asia |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Varghese |first=Justin |date=2026-01-19 |title=Pax Silica: What the new AI tech bloc means for the UAE, global economy |url=https://gulfnews.com/technology/pax-silica-what-the-new-ai-tech-bloc-means-for-the-uae-global-economy-1.500412773 |access-date=2026-01-25 |website=Gulf News: Latest UAE news, Dubai news, Business, travel news, Dubai Gold rate, prayer time, cinema |language=en}}</ref> Noong unang bahagi ng 2026, inanunsyo ng Estados Unidos ang planong pag-aambag ng $250M para sa isang pamumuhunang konsorsiyum na naglalayong palakasin ang mga supply-chain ng enerhiya at mahahalagang mineral.<ref>{{Cite web |last=Maggie |first=Eastland |date=March 23, 2026 |title=US to Put $250 Million Toward Supply Chain Investment Fund |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-03-23/us-to-commit-250-million-toward-supply-chain-investment-fund |website=Bloomberg}}</ref> == Pagsapi == Sa inagurasyon, pitong bansa ang lumagda sa ''Pax Silica Declaration'', habang ang Taywan, ang Samahang Europeo, Kanada, at ang Organisasyon sa Ekonomikong Pakikipagtulungan at Pag-unlad ay lumahok bilang mga panauhin.<ref name="AusDeclaration2">{{Cite web |date=December 13, 2025 |title=The Pax Silica Declaration by countries attending the Pax Silica Summit, 12 December 2025 |url=https://www.industry.gov.au/publications/pax-silica-declaration-countries-attending-pax-silica-summit-12-december-2025 |access-date=July 23, 2026 |publisher=Australian Government Department of Industry, Science and Resources}}</ref><ref name="StateLaunch">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Pax Silica Summit |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative |access-date=July 23, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Noong Enero 2026, ang Qatar at ang Nagkakaisang Arabong Emirato ay kinilala sa publiko bilang mga prospektibong tagapaglagda, at ang kanilang pagsali ay inaasahan sa huling bahagi ng buwang iyon.<ref name="ReutersGulfAccession">{{Cite news |last=Renshaw |first=Jarrett |date=January 11, 2026 |title=Qatar and UAE to join U.S.-led effort to bolster technology supply chain |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/qatar-uae-join-us-led-effort-bolster-technology-supply-chain-2026-01-11/ |access-date=July 23, 2026}}</ref> === Mga bansang lumagda sa Pax Silica Declaration === Pitong bansa ang lumagda sa deklarasyon sa summit noong Disyembre 12, 2025, sa Washington, DC:<ref name="AusDeclaration">{{Cite web |date=December 13, 2025 |title=The Pax Silica Declaration by countries attending the Pax Silica Summit, 12 December 2025 |url=https://www.industry.gov.au/publications/pax-silica-declaration-countries-attending-pax-silica-summit-12-december-2025 |access-date=January 13, 2026 |publisher=Australian Government – Department of Industry, Science and Resources}}</ref> * {{flagicon|Australia}} [[Awstralya]] * {{flag|Israel}} * {{flagicon|Japan}} [[Hapon]] * {{flagicon|South Korea}} [[Timog Korea]] * {{flagicon|Singapore}} [[Singapura]] * {{flagicon|United Kingdom}} [[Reyno Unido]] * {{flagicon|United States}} [[Estados Unidos]] Ang ilang mga bansang dumalo sa mga unang pag-uusap ay hindi agad lumagda, habang ang iba pang mga bansa ay inanyayahang sumali pagkatapos ng mga talakayan. Ang mga sumusunod ay ang mga kasaping lumagda sa deklarasyon:<ref name="AusDeclaration">{{Cite web |date=December 13, 2025 |title=The Pax Silica Declaration by countries attending the Pax Silica Summit, 12 December 2025 |url=https://www.industry.gov.au/publications/pax-silica-declaration-countries-attending-pax-silica-summit-12-december-2025 |access-date=January 13, 2026 |publisher=Australian Government – Department of Industry, Science and Resources}}</ref> * {{flagicon|Netherlands}} [[Olanda]] (sumali noong Disyembre 17, 2025<ref>{{cite web |date=December 17, 2025 |title=The Netherlands joins US-led push to secure AI and chip supply chains - Bits&Chips |url=https://bits-chips.com/article/the-netherlands-joins-us-led-push-to-secure-ai-and-chip-supply-chains/ |access-date=January 13, 2026 |website=Bits&Chips |language=en-US}}</ref>; "hindi-lumagdang kasosyo")<ref>{{Cite web|url=https://www.euronews.com/next/2026/02/23/the-us-peace-corps-launches-new-tech-corps-to-bring-ai-expertise-abroad-heres-what-to-know|title=The US Peace Corps launches new Tech Corps to bring AI expertise abroad. Here’s what to know &#124; Euronews}}</ref> * {{flag|Qatar|Katar}} (sumali noong Enero 13, 2026)<ref name="QatarSigned">{{cite web |date=January 13, 2026 |title=Qatar and the United States sign "Pax Silica" declaration to strengthen cooperation in advanced technology |url=https://www.zawya.com/en/economy/gcc/qatar-united-states-sign-pax-silica-declaration-to-strengthen-cooperation-in-advanced-technology-svbnsjj4 |access-date=January 13, 2026 |publisher=The Peninsula (via Zawya)}}</ref> * {{flagicon|United Arab Emirates}} [[Nagkakaisang Arabong Emirato]] (sumali noong Enero 14, 2026)<ref name="UAE Embassy">{{cite news |title=Statement by Ambassador Yousef Al Otaiba on the United Arab Emirates joining Pax Silica |work=Reuters |date=January 14, 2026 |url=https://www.uae-embassy.org/news/statement-ambassador-yousef-al-otaiba-united-arab-emirates-joining-pax-silica |access-date=January 13, 2026}}</ref> * {{flagicon|India}} [[Indiya]] (sumali noong Pebrero 20, 2026)<ref>{{cite web |title=India formally joins US-led coalition Pax Silica on AI, supply chain |url=https://upstox.com/news/business-news/latest-updates/india-formally-joins-us-led-coalition-pax-silica-on-ai-supply-chain/article-189709/ |access-date=2026-02-20 |website=upstox.com |language=en}}</ref> * {{flagicon|Sweden}} [[Suwesya]] (lumagda noong Marso 17, 2026)<ref>{{cite web |title=Sweden joins Pax Silica initiative |url=https://www.government.se/press-releases/2026/03/sweden-joins-pax-silica-initiative/ |access-date=2026-03-17 |website=government.se |language=en}}</ref> * {{flagicon|Finland}} [[Pinlandiya]] (lumagda noong Abril 16, 2026)<ref>[https://valtioneuvosto.fi/-/1410877/suomi-mukaan-pax-silica-aloitteeseen?languageId=en_US Finland to participate in Pax Silica initiative]</ref> * {{flagicon|Philippines}} [[Pilipinas]] (lumagda noong Abril 17, 2026)<ref>{{Cite web |title=PH joins US-led Pax Silica; plan for industrial hub in Luzon unveiled |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1273139 |access-date=2026-04-17 |website=pna.gov.ph |language=en}}</ref> * {{flagicon|Norway}} [[Norwega]] (lumagda noong Mayo 6, 2026)<ref>{{cite web|url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2026/05/norway-joins-pax-silica-initiative/|title=Norway Joins Pax Silica Initiative}}</ref> * {{flagicon|European Union}} [[Unyong Europeo]] (lumagda noong Hunyo 23, 2026)<ref name=":0">{{cite web |title=Under Secretary Jacob Helberg on the Accession of the European Union, Germany, and Greece to Pax Silica |url=https://www.state.gov/releases/under-secretary-for-economic-affairs/2026/06/under-secretary-jacob-helberg-on-the-accession-of-the-european-union-germany-and-greece-to-pax-silica/ |access-date=2026-06-24 |website=United States Department of State |language=en-US}}</ref> * {{flagicon|Germany}} [[Alemanya]] (lumagda noong Hunyo 23, 2026)<ref name=":0" /> * {{flagicon|Greece}} [[Gresya]] (lumagda noong Hunyo 23, 2026)<ref name=":0" /> * {{flagicon|Argentina}} [[Arhentina]] (lumagda noong Hunyo 26, 2026)<ref name="2nd">{{cite web |title=Outcomes of the Second Pax Silica Summit|url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2026/06/outcomes-of-the-second-pax-silica-summit|access-date=2026-06-28|website=United States Department of State |language=en-US}}</ref> * {{flag|Chile}} (lumagda noong Hunyo 26, 2026)<ref name="2nd" /> * {{flagicon|Costa Rica}} [[Kosta Rika]] (lumagda noong Hunyo 26, 2026)<ref name="2nd" /> * {{flag|El Salvador}} (lumagda noong Hunyo 26, 2026)<ref name="2nd" /> * {{flagicon|Kazakhstan}} [[Kasastan]] (lumagda noong Hunyo 26, 2026)<ref name="2nd" /> * {{flag|Panama}} (lumagda noong Hunyo 26, 2026)<ref name="2nd" /> === Mga bansang inanyayahan / lumahok, ngunit hindi pa lumalagda === Sa paglulunsad, inilarawan ng mga materyales ng Estados Unidos at mga makabagong pag-uulat ang mga karagdagang inanyayahang maging kalahok at tagamasid, kabilang ang: * {{flag|Canada}} [[Kanada]] – tagamasid/kalahok sa nauugnay na talakayan, sa mga materyalrs ng US briefing; hindi itinala bilang tagapaglagda.<ref name="OutcomesBriefing" /> * {{flagicon|Taiwan}} [[Taywan]] – kalahok sa summit sessions ayon sa briefing ng Kagawaran ng Estado; hindi itinala bilang tagapaglagda.<ref name="OutcomesBriefing" /> * {{flagicon|Estonia}} [[Estonya]] – naging tagamasid at lumagda sa deklarasyon noong Hunyo 26, 2026<ref>{{Cite web|url=https://vm.ee/en/news/foreign-minister-tsahkna-pax-silica-agreement-opportunity-advance-technology-innovation-and|title=Estonia became an observer state in the US-led Pax Silica initiative and signed the Pax Silica Declaration on Artificial Intelligence}}</ref> * {{flagicon|Bangladesh}} [[Banglades]] - inanyayahang sumali sa inisyatibo ni US special envoy noong Agosto 1, 2026<ref>{{Cite web|url=https://www.google.com/www.dhakatribune.com/amp/bangladesh/foreign-affairs/416463/gor-proposes-bangladesh-join-us-led-pax-silica|title=Gor proposes Bangladesh join US-led Pax Silica initiative}}</ref> Ang Organisasyon sa Ekonomikong Pakikipagtulungan at Pag-unlad (OECD) at ang [[Unyong Europeo|Samahang Europeo]] ay nabanggit din ng mga katuwang ng US na naroroon bilang tagamasid, ngunit hindi mga bansa.<ref name="OutcomesBriefing">{{Cite web |date=December 2025 |title=Outcomes of the Pax Silica Summit (Foreign Press Center briefing) |url=https://www.state.gov/briefings-foreign-press-centers/outcomes-of-the-paxs-silica-summit |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> == Pagtanggap at kritisismo == === Pilipinas === Kasunod ng pagsali ng [[Pilipinas]] sa inisyatiba noong Abril 2026, ang inisyatiba ng Pax Silica ay umani ng kritisismo dahil sa mga isyung may kaugnayan sa paggamit ng lupa, kahigpunuan, dulot nito sa kapaligiran, at pakikilahok ng dayuhan sa mga estratehikong industriya. Simula noong Abril at Mayo 2026, iba't ibang grupo ng mga magsasaka, mga kapisanan ng lipunang sibil, at mga blokeng pampolitika ang nagpahayag ng kanilang mga alalahanin tungkol sa mga maaaring maging bunga nito sa mga pampook na komunidad, mga kaayusan sa pamamahala, at ang papel ng bansa sa mga umuusbong na teknolohiya at mga kadena ng suplay na kritikal sa mineral.<ref>{{Cite news |last=Desiderio |first=Louella |last2=Lee-Brago |first2=Pia |date=May 20, 2026 |title=Philippines rejects US diplomatic immunity request for planned AI hub |publisher=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/headlines/2026/05/20/2529177/philippines-rejects-us-diplomatic-immunity-planned-ai-hub}}</ref><ref name="bworld">{{Cite news |last=Sinaking |first=Erika Mae P. |date=May 19, 2026 |title=BCDA rejects US jurisdiction claims on AI hub |publisher=BusinessWorld |url=https://www.bworldonline.com/the-nation/2026/05/19/750806/bcda-rejects-us-jurisdiction-claims-on-ai-hub/}}</ref> Noong Abril 2026, tinutulan ng mga kapisanang pang-agrikultura tulad ng Kilusang Magbubukid ng Pilipinas (KMP), [[Pambansang Kilusan ng mga Samahang Magsasaka]] (PKSM), at [[Pambansang Lakas ng Kilusang Mamamalakaya ng Pilipinas]] (Pamalakaya) ang iminungkahing pagsasalin ng agrikultural at baybaying lupain para sa malawakang pag-unlad ng industriya. Inilarawan ng KMP ang planong sonang ekonomikong kaligtasan sa loob ng Luzon Economic Corridor bilang isang "malawakang pagbebenta ng mga ari-arian," na nangangatwirang maaari nitong mapabilis ang pagbabagong-anyo ng lupa, pagkuha ng mga mapagkukunan, pagkasira ng kapaligiran, at ang pagpapaalis sa mga komunidad ng magsasaka at mangingisda. Itinuro din ng mga kritiko ang laki ng planong proyekto, na kinabibilangan ng 4,000-acre (humigit-kumulang 1,618-ektarya) na [[Artipisyal na katalinuhan|artificial intelligence]] at advanced manufacturing hub sa [[New Clark City]], [[Tarlac]], na nangangatwirang ang malawakang pag-unlad ng industriya ay maaaring makaapekto sa mga nakapalibot na komunidad, kaligtasan sa pagkain, at mga pattern ng paggamit ng lupa.<ref name="sellout">{{Cite news |date=April 20, 2026 |title=Farmers’ Group Condemns “Pax Silica” as a “Massive Sellout” |publisher=The Manila Journal |url=https://themanilajournal.com/2026/04/20/farmers-group-condemns-pax-silica-as-a-massive-sellout/}}</ref><ref>{{Cite news |date=April 20, 2026 |title=New Clark City to host AI hub under US-led Pax Silica |publisher=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1273338}}</ref> Noong Abril 2026, tinutulan ng koalisyong Scientists and Technologists Oppose the US War (STOP US War), isang network ng mga dalub-agham, teknologo, tagapagtaguyod ng kapaligiran, at mga kapisanan ng lipunang sibil na kinabibilangan ng AGHAM, ang Computer Professionals' Union, at ang Kalikasan People's Network for the Environment, ang inisyatibo, na nangangatwirang maaari nitong mapadali ang kanilang inilarawan bilang "pandarambong sa likas na yaman" at mga aktibidad na nakakapinsala sa kapaligiran sa pagkuha ng mga likas na yaman. Nagpahayag ng pagkabahala ang koalisyon na ang malaking deposito ng Pilipinas ng [[nikel]], [[Tanso (elemento)|tanso]], [[kobalto]], chromite, at rare earth minerals ay maaaring lalong mapunta sa mga supply chain na pinangungunahan ng mga dayuhan para sa artificial intelligence, pagmamanupaktura ng semiconductor, at mga advanced na teknolohiya. Ikinakatuwiran ng mga kritiko na ang inisyatibo ay nanganganib na palakasin ang papel ng bansa bilang tagapagtustos ng mga hilaw na materyales habang ang mga dayuhang kasosyo ay nakakuha ng mas malaking bahagi ng value-added manufacturing at teknolohikal na pag-unlad.<ref>{{Cite news |last=Gonzales |first=Gelo |date=April 29, 2026 |title=Sci-tech coalition opposes Pax Silica over 'resource plunder,' env't harms |publisher=Rappler |url=https://www.rappler.com/technology/stop-us-war-coalition-pax-silica-resource-plunder-criticism/ |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519115339/https://www.rappler.com/technology/stop-us-war-coalition-pax-silica-resource-plunder-criticism/ |archive-date=May 19, 2026}}</ref> Iniugnay ng ilang kritiko ang mga alalahaning ito sa iminungkahing pakikipagtulungan sa Israel sa mga kritikal na mineral, [[Artipisyal na katalinuhan|artificial intelligence]], at cybersecurity. Nagpahayag din ng pagkabahala ang mga kritiko sa lumalaking interes ng mga dayuhan sa mga [[Likas na yaman|yamang mineral]] ng Pilipinas kasunod ng mga pahayag ni Dana Kursh, Embahador ng Israel sa Pilipinas, na nagsabing ang masaganang [[nikel]] at iba pang mahahalagang mineral ng Pilipinas ay maaaring makadagdag sa kadalubhasaan ng Israel sa artificial intelligence, disenyo ng chip, cybersecurity, at iba pang mga kasagutan sa teknolohiya. Inilarawan ni Kursh ang Pilipinas bilang isang potensyal na pangunahing katuwang sa inisyatiba, na binanggit na ang mga yamang mineral ng Pilipinas ay maaaring makatulong na matugunan ang mga kinakailangan sa supply-chain na hindi lubos na matugunan ng Israel sa loob ng bansa.<ref>{{Cite news |last=Dela Cruz |first=Raymond Carl |date=May 27, 2026 |title=Israel eyes PH as Pax Silica partner for AI, semiconductor push |publisher=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1275991}}</ref> Nagpahayag din ng pagkabahala ang mga organisasyong pangkalikasan at mga koalisyon ng pagtataguyod noong Abril 2026 tungkol sa bunga sa kapaligiran ng imprastraktura ng semiconductor at artificial intelligence, na binabanggit ang mataas na pangangailangan sa paggamit ng kuryente at tubig, pagtaas ng pangangailangan para sa mga kritikal na mineral, at mga potensyal na hamon sa pamamahala ng basurang industriyal na nauugnay sa mga advanced na pasilidad sa pagmamanupaktura.<ref>{{Cite news |last=Rosete |first=Franck Dick |date=April 21, 2026 |title=Environmental concerns raised over AI and semiconductor industrial zones |publisher=Bulatlat |url=https://www.bulatlat.org/2026/04/21/pax-silica-initiative-seen-as-war-production-environment-destruction/}}</ref> Pinuna rin ng ilang grupong aktibista ang kaugnayan ng inisyatibo sa mas malawak na pakikipagtulungang pang-ekonomiya at kaligtasan ng Estados Unidos-Pilipinas. Ikinatwiran ng mga pangkat na itong ang pagsasama ng kritikal na pagkuha ng mineral, paggawa ng semiconductor, at imprastraktura ng artificial intelligence sa mga estratehikong koridor pang-ekonomiya ay maaaring magpataas ng pagkakalantad ng Pilipinas sa kompetisyong heopolitikal at gawing potensyal na target ang mga pangunahing pasilidad pang-industriya sa panahon ng mga tunggalian sa lalawigan.<ref name="sellout">{{Cite news |date=April 20, 2026 |title=Farmers’ Group Condemns “Pax Silica” as a “Massive Sellout” |publisher=The Manila Journal |url=https://themanilajournal.com/2026/04/20/farmers-group-condemns-pax-silica-as-a-massive-sellout/}}</ref> Noong Mayo 2026, ilang grupong pampolitika, kabilang ang mga kasapi ng kaliwang Makabayan Bloc, ang nagpahayag ng mga alalahanin tungkol sa kahigpunuan at mga kaayusan sa pamamahala na kaugnay ng inisyatibo. Kabilang sa mga alalahaning ito ang mga tanong tungkol sa lawak ng pakikilahok ng mga dayuhan sa iminungkahing sonang industriyal at mga ulat ng mga iminungkahing espesyal na kaayusan para sa mga dayuhang tauhan. Sinabi ng mga kinatawan ng Makabayan na ang mga ganitong kaayusan ay maaaring magdulot ng mga isyu tungkol sa pambansang kahigpunuan at pamamahala sa konstitusyon, habang pinanindigan ng mga kagawaran ng gobyerno at mga tagapagtaguyod ng proyekto na ang pag-unlad ay mananatiling sasailalim sa batas ng Pilipinas at pangangasiwa ng mga regulasyon.<ref name="bworld">{{Cite news |last=Sinaking |first=Erika Mae P. |date=May 19, 2026 |title=BCDA rejects US jurisdiction claims on AI hub |publisher=BusinessWorld |url=https://www.bworldonline.com/the-nation/2026/05/19/750806/bcda-rejects-us-jurisdiction-claims-on-ai-hub/}}</ref> Noong Mayo 2026, lumitaw ang kontrobersiya tungkol sa legal na katayuan ng iminungkahing Pax Silica economic security zone sa [[New Clark City]]. Noong Mayo 18, 2026, sa isang pagbisita sa lugar ng Pangalawang Kalihim ng Estado para sa Ugnayang Pang-ekonomiya ng US na si Jacob Helberg, ipinahayag ni Pangulong Joshua Bingcang ng Bases Conversion and Development Authority (BCDA) na hiniling ng Estados Unidos na ang sona ay magpatakbo sa ilalim ng batas ng US at na ang mga tauhan ng US ay mabigyan ng diplomatikong kaligtasan sa sakit. Sinabi ni Bingcang na tinanggihan ng pamahalaan ng Pilipinas ang panukala at pinanindigan na ang proyekto ay mananatiling napapailalim sa batas at pamamahala ng Pilipinas.<ref>{{Cite news |last=Chi |first=Cristina |date=May 19, 2026 |title=Philippines rejects US request for diplomatic immunity at planned AI hub |publisher=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/headlines/2026/05/19/2529065/philippines-rejects-us-request-diplomatic-immunity-planned-ai-hub}}</ref><ref>{{Cite news |last=Desiderio |first=Louella |last2=Lee-Brago |first2=Pia |date=May 20, 2026 |title=Philippines rejects US diplomatic immunity request for planned AI hub |publisher=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/headlines/2026/05/20/2529177/philippines-rejects-us-diplomatic-immunity-planned-ai-hub}}</ref><ref name="bworld">{{Cite news |last=Sinaking |first=Erika Mae P. |date=May 19, 2026 |title=BCDA rejects US jurisdiction claims on AI hub |publisher=BusinessWorld |url=https://www.bworldonline.com/the-nation/2026/05/19/750806/bcda-rejects-us-jurisdiction-claims-on-ai-hub/}}</ref> Noong ika-25 ng Mayo 2026, pinagtatalunan ni Helberg ang mga ulat na humingi ang Estados Unidos ng diplomatikong kaligtasan, na sinasabi sa isang post sa [[X (hatirang pangmadla)|X]] na ang kanyang mga naunang pahayag ay "hindi binigyang-linaw" at ang posisyon ng US ay inilaan upang magbigay ng ligal na katiyakan at kakayahang mahulaan para sa mga mamumuhunan sa halip na diplomatikong kaligtasan. Kalaunan ay tumangging tugunan nang diretso ng isang tagapagsalita para sa Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos ang pagkakaiba sa pagitan ng salaysay ni Helberg at mga pahayag na ginawa ng mga opisyal ng Pilipinas.<ref>{{Cite news |last=Chi |first=Cristina |date=May 26, 2026 |title=US official says immunity for Pax Silica Clark hub 'taken out of context' |publisher=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/headlines/2026/05/26/2530687/us-official-says-immunity-pax-silica-clark-hub-taken-out-context/}}</ref> === Unyong Europeo === Noong Mayo at Hunyo 2026, nagpahayag ng mga alalahanin ang ilang tagagawa ng patakaran at manunuri sa SamahangtEuropeo onomiya sa regulasyon at ang kaugnayan ng bloke sa mga patakaran sa teknolohiya ng Estados Unidos habang umuusad ang mga talakayan tungkol sa pagsali. Ikinatwiran ng mga kritiko na ang pakikilahok ay maaaring makaapekto sa estratehikong awtonomiya ng EU sa mga larangan tulad ng mga kontrol sa pagluwas at patakaran sa semiconductor, habang pinanindigan ng mga tagasuporta na ang inisyatibo ay magpapalakas sa katatagan ng supply-chain sa mga kasosyong ekonomiya.<ref>{{Cite news |last=Bertuzzi |first=Luca |date=June 1, 2026 |title=The EU is set to join US-led chip alliance 'Pax Silica' to counter China's AI race |publisher=Euronews |url=https://www.euronews.com/my-europe/2026/06/01/the-eu-is-set-to-join-us-led-chip-alliance-pax-silica-to-counter-chinas-ai-race}}</ref> === Olanda === Noong Hunyo 2026, ang talakayan kaugnay ng inisyatibo sa Olanda sa mga patakaran sa pagkontrol sa pagluwas na nakaaapekto sa industriya ng semiconductor ng Dutch, partikular na sa ASML. Nagpahayag ng pagkabahala ang ilang opisyal at kinatawan ng industriya na ang mga karagdagang paghihigpit sa pagluwas ng teknolohiya sa Tsina ay maaaring makaapekto sa mga operasyong pangkomersyo at kakayahang makipagkumpitensya.<ref>{{Cite news |last=Sterling |first=Toby |date=June 23, 2026 |title=Netherlands to join US-led Pax Silica AI initiative despite ASML dispute |publisher=Reuters |url=https://finance.yahoo.com/news/netherlands-join-us-led-pax-113435012.html}}</ref> === India === Mula sa huling bahagi ng 2025 hanggang unang bahagi ng 2026, ang talakayan sa [[Indiya|India]] ay nakasentro sa kawalan ng bansa sa orihinal na pagiging kasapi ng inisyatibo. Tinanong ng mga komentarista at mga politiko ng oposisyon ang pagbubukod ng India sa kabila ng lumalaking sektor ng semiconductor at pakikilahok nito sa iba pang mga pakikipagsosyo sa teknolohiya.<ref>{{Cite news |date=December 13, 2025 |title=Congress takes swipe at PM over India not being part of US-led Pax Silica grouping |publisher=The Economic Times |url=https://m.economictimes.com/news/politics-and-nation/congress-takes-swipe-at-pm-over-india-not-being-part-of-us-led-pax-silica-grouping/articleshow/125944739.cms}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} lmqqhyvxphevxilug4cww8zd17a95fz 2218609 2218608 2026-08-02T07:55:28Z JENSwilleat 159283 /* Pagsapi */ 2218609 wikitext text/x-wiki {{Infobox geopolitical organization | name = '''Pax Silica''' | motto = "Securing the Silicon Supply Chain" ([[Wikang Ingles|Ingles]])<br>"Pagtiyak sa seguridad ng kadena ng suplay ng silikon" ([[Wikang Filipino|Filipino]]) | englishmotto = | anthem = | text_symbol_type = | text_symbol = | image_map = Member States of Pax Silica.svg | loctext = <!--text description of location of organization--> | alt_map = | map_width = <!-- Map image's width (default 250px) --> | map_caption = {{legend|#1d91c0ff|Mga bansang kasapi ng Pax Silica}} | org_type = Internasyonal inisyatiba para sa seguridad sa ekonomiya | membership_type = | membership = {{ubl|'''Mga lumagda''' |{{flagicon|Argentina}} [[Arhentina]] |{{flagicon|Australia}} [[Australia]] |{{flagicon|Chile}} [[Chile]] |{{flagicon|Costa Rica}} [[Costa Rica]] |{{flagicon|El Salvador}} [[El Salvador]] |{{flagicon|Finland}} [[Finland]] |{{flagicon|Germany}} [[Alemanya]] |{{flagicon|Greece}} [[Gresya]] |{{flagicon|India}} [[India]] |{{flagicon|Israel}} [[Israel]] |{{flagicon|Japan}} [[Hapon]] |{{flagicon|Kazakhstan}} [[Kazakhstan]] |{{flagicon|Netherlands}} [[Netherlands]] |{{flagicon|Norway}} [[Noruwega]] |{{flagicon|Panama}} [[Panama]] |{{flagicon|Philippines}} [[Pilipinas]] |{{flagicon|Qatar}} [[Qatar]] |{{flagicon|South Korea}} [[Timog Korea]] |{{flagicon|Singapore}} [[Singapore]] |{{flagicon|Sweden}} [[Sweden]] |{{nowrap|{{flagicon|United Arab Emirates}} [[Emiratos Arabes Unidos|United Arab Emirates]]}} |{{flagicon|United Kingdom}} [[Reyno Unido]] |{{flagicon|United States}} [[Estados Unidos]] |{{flagicon|European Union}} [[Unyong Europeo]] }} {{ubl|'''Mga tagamasid''' |{{flagicon|Canada}} [[Canada]] |{{flagicon|Estonia}} [[Estonya]] |{{flagicon|Taiwan}} [[Taiwan]] }} | leader_title1 = [[Pangalawang Kalihim ng Estado para sa Paglago ng Ekonomiya, Enerhiya, at Kapaligiran]] | leader_name1 = [[Jacob Helberg]] | established_event1 = Deklarasyon ng Pax Silica | established_date1 = {{Start date and age|2025|12|12}} | official_website = {{URL|https://www.state.gov/pax-silica}} }} Ang '''Pax Silica''' ay isang internasyonal na inisyatiba na pinamumunuan ng [[Estados Unidos]] at nakatuon sa pagsiguro ng mga [[Daloy ng suplay|kadena ng suplay]] para sa mga masulong na teknolohiya tulad ng mga [[semikonduktor]], [[artipisyal na katalinuhan]] (AI), at mga bihirang elemento sa lupa. Hindi tuwirang layunin ng inisyatiba na bawasan ang pag-asa sa [[Tsina]] at kontrahin ang pangingibabaw nito sa mga larangang ito.<ref>{{Cite web |date=2026-01-09 |title=Inside the State Department's 'Pax Silica' Initiative |url=https://wpintelligence.washingtonpost.com/topics/2026/01/09/inside-state-departments-pax-silica-initiative/ |access-date=2026-06-06 |website=WP Intelligence |language=en|trans-title=Sa loob ng Inisyatibang 'Pax Silica' ng Kagawaran ng Estado}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-12-13 |title=Pax Silica Explained: The US-Led Initiative With 'Trusted Allies' to Counter China, Excluding India |url=https://www.timesnownews.com/world/what-is-pax-silica-us-led-initiative-that-excludes-india-ai-critical-minerals-supply-chain-counter-china-article-153286414 |access-date=2026-06-06 |website=TimesNow |language=en|trans-title=Paliwanag sa Pax Silica: Ang Inisyatiba na Pinamunuan ng US na May 'Mga Pinagkakatiwalaang Kaalyado' para Kontrahin ang Tsina, Hindi Kasama ang Indiya}}</ref><ref>{{Cite web |last=Cytera |first=Christopher |date=2026-01-14 |title=Pax Silica — Can it Stop China? |url=https://cepa.org/article/pax-silica-can-it-stop-china/ |access-date=2026-06-06 |website=CEPA |language=en-US|trans-title=Pax Silica — Mapipigilan ba Nito ang Tsina?}}</ref> Ang inisyatiba ay kinoordinahan ng Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos at inilunsad noong Disyembre 2025 kasabay ng paglagda ng unang pangkat ng mga bansang kasosyo sa di-nagbubuklod na ''Deklarasyon ng'' ''Pax Silica''.<ref name="StateFactSheet">{{cite web |title=Pax Silica Summit (Fact Sheet) |publisher=United States Department of State |date=Disyembre 11, 2025 |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative/ |access-date=Enero 13, 2026|language=en}}</ref><ref name="AusDeclaration">{{cite web |title=The Pax Silica Declaration by countries attending the Pax Silica Summit, 12 December 2025 |publisher=Australian Government – Department of Industry, Science and Resources |date=Disyembre 13, 2025 |url=https://www.industry.gov.au/publications/pax-silica-declaration-countries-attending-pax-silica-summit-12-december-2025 |access-date=Enero 13, 2026|language=en|trans-title=Ang Deklarasyon ng Pax Silica ng mga bansang dumalo sa Pax Silica Summit, 12 Disyembre 2025}}</ref> == Paglulunsad at kaligiran == Noong dekada 2020, lalong itinuring ng mga pamahalaan ang katatagan ng supply-chain sa mga semiconductor, mahahalagang mineral, at imprastraktura ng computing na may kaugnayan sa AI bilang isang prayoridad sa pambansang kaligtasan, sa gitna ng mga kontrol sa pagluluwas, mga hakbang sa patakaran sa industriya, at kompetisyong heopolitikal sa mga teknolohiyang sumusuporta sa advanced manufacturing at AI. Ang Pax Silica ay iniharap ng mga katuwang ng US bilang isang balangkas ng ekonomiko-kaligtasang naglalayong ihanay ang mga patakaran at pamumuhunan sa mga "mapagkakatiwalaang kasosyo" na nagho-host sa mga pangunahing kompanya ng teknolohiya at pangunahing kapasidad sa industriya.<ref name="StateFactSheet">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Pax Silica Summit (Fact Sheet) |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative/ |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref><ref name="OutcomesBriefing">{{Cite web |date=December 2025 |title=Outcomes of the Pax Silica Summit (Foreign Press Center briefing) |url=https://www.state.gov/briefings-foreign-press-centers/outcomes-of-the-paxs-silica-summit |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Inilarawan ng manunuri ng Pacific Forum na si Akhil Ramesh, na sumusulat para sa magasing National Interest, ang inisyatibo bilang pag-unawa na: "ang kaligtasan sa ekonomiya ngayon ay hindi mapaghihiwalay sa kontrol sa enerhiya, mahahalagang mineral, mataas na kalidad na pagmamanupaktura, at mga advanced na modelo."<ref>{{Cite web |last=Ramesh |first=Akhil |date=2026-01-24 |title=Pax Silica and the Case for Bringing Industry Back into Foreign Policy |url=https://nationalinterest.org/feature/pax-silica-and-the-case-for-bringing-industry-back-into-foreign-policy |access-date=2026-01-25 |website=The National Interest |language=en-US}}</ref> Noong Disyembre 11, 2025, inanunsyo ng Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos ang kauna-unahang Pax Silica Summit at ang planong paglagda sa Pax Silica Declaration, na naglalarawan sa Pax Silica bilang pangunahing pagsisikap ng Kagawaran sa AI at kaligtasan ng supply-chain.<ref name="StateMediaNote">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Under Secretary Helberg Will Kick Off Pax Silica Summit with Landmark Declaration Signing |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/under-secretary-helberg-will-kick-off-pax-silica-summit-with-landmark-declaration-signing/ |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Ang unang summit ay ginanap sa Washington, DC noong Disyembre 12, 2025. Inilarawan sa fact sheet ng Kagawaran ng Estado ang mga larangan ng kooperasyon kabilang ang koneksyon at imprastraktura ng datos, compute at semiconductors, advanced manufacturing, lohistiko, mineral refining at processing, at enerhiya.<ref name="StateFactSheet">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Pax Silica Summit (Fact Sheet) |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative/ |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Inilalarawan ng inisyatibo ang sarili nito bilang isang "positive-sum" na pakikipagtulungang nilayon upang mabawasan ang "mga mapilit na pag-asa" at mapabuti ang katatagan sa buong hanay ng teknolohiya, mula sa pagkuha at pagproseso ng mineral hanggang sa paggawa ng chip at imprastraktura ng computing.<ref name="StateFactSheet">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Pax Silica Summit (Fact Sheet) |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative/ |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Inilarawan ng mga opisyales ng US ang Pax Silica bilang isang balangkas para sa pag-uugnay ng mga pangunahing proyekto at pagkakahanay ng patakaran sa mga kasosyong bansa, kabilang ang pagmamapa sa supply-chain, mga inisyatibo sa pamumuhunan at pakikipagtulungan, at proteksiyon ng mga kritikal na imprastraktura at sensitibong teknolohiya. Iniulat ng Reuters ang mga talakayan tungkol sa mga proyektong may kaugnayan sa mga ruta ng kalakalan at lohistiko at isang inisyatibo sa isang liwasang pang-industriya sa [[Israel]].<ref name="ReutersUAEQatar">{{Cite news |date=January 11, 2026 |title=Qatar and UAE to join U.S.-led effort to bolster technology supply chain |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/qatar-uae-join-us-led-effort-bolster-technology-supply-chain-2026-01-11/ |access-date=January 13, 2026}}</ref> Ang mga bansang nasa Golpo, tulad ng UAE at Qatar, ay tumataya sa pag-akit ng mga kompanya ng AI na may murang enerhiya.<ref>{{Cite web |title=Qatar joins US 'Pax Silica' as it races to catch up with Gulf neighbours on AI |url=https://www.middleeasteye.net/news/qatar-joins-us-pax-silica-it-races-catch-gulf-neighbors-ai |access-date=2026-01-25 |website=Middle East Eye |language=en}}</ref> Bukod pa rito, ang potensyal ng UAE na mamuhunan sa mga aktibidad ng Pax Silica ay nabanggit bilang isang pangunahing asset para sa inisyatibo.<ref>{{Cite web |title=UAE signs Pax Silica declaration to advance AI-era security {{!}} Computer Weekly |url=https://www.computerweekly.com/news/366637532/UAE-signs-Pax-Silica-declaration-to-advance-AI-Era-security |access-date=2026-01-25 |website=ComputerWeekly.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Marias |first=Stephen Las |date=2025-12-23 |title=Pax Silica Signals a New Era of Tech-Centric Geopolitics |url=https://www.eetimes.com/pax-silica-marks-the-end-of-globalizations-golden-age/ |access-date=2026-01-25 |website=EE Times Asia |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Varghese |first=Justin |date=2026-01-19 |title=Pax Silica: What the new AI tech bloc means for the UAE, global economy |url=https://gulfnews.com/technology/pax-silica-what-the-new-ai-tech-bloc-means-for-the-uae-global-economy-1.500412773 |access-date=2026-01-25 |website=Gulf News: Latest UAE news, Dubai news, Business, travel news, Dubai Gold rate, prayer time, cinema |language=en}}</ref> Noong unang bahagi ng 2026, inanunsyo ng Estados Unidos ang planong pag-aambag ng $250M para sa isang pamumuhunang konsorsiyum na naglalayong palakasin ang mga supply-chain ng enerhiya at mahahalagang mineral.<ref>{{Cite web |last=Maggie |first=Eastland |date=March 23, 2026 |title=US to Put $250 Million Toward Supply Chain Investment Fund |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-03-23/us-to-commit-250-million-toward-supply-chain-investment-fund |website=Bloomberg}}</ref> == Pagsapi == Sa inagurasyon, pitong bansa ang lumagda sa ''Pax Silica Declaration'', habang ang Taywan, ang Samahang Europeo, Kanada, at ang Organisasyon sa Ekonomikong Pakikipagtulungan at Pag-unlad ay lumahok bilang mga panauhin.<ref name="AusDeclaration2">{{Cite web |date=December 13, 2025 |title=The Pax Silica Declaration by countries attending the Pax Silica Summit, 12 December 2025 |url=https://www.industry.gov.au/publications/pax-silica-declaration-countries-attending-pax-silica-summit-12-december-2025 |access-date=July 23, 2026 |publisher=Australian Government Department of Industry, Science and Resources}}</ref><ref name="StateLaunch">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Pax Silica Summit |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative |access-date=July 23, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Noong Enero 2026, ang Qatar at ang Nagkakaisang Arabong Emirato ay kinilala sa publiko bilang mga prospektibong tagapaglagda, at ang kanilang pagsali ay inaasahan sa huling bahagi ng buwang iyon.<ref name="ReutersGulfAccession">{{Cite news |last=Renshaw |first=Jarrett |date=January 11, 2026 |title=Qatar and UAE to join U.S.-led effort to bolster technology supply chain |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/qatar-uae-join-us-led-effort-bolster-technology-supply-chain-2026-01-11/ |access-date=July 23, 2026}}</ref> === Mga bansang lumagda sa Pax Silica Declaration === Pitong bansa ang lumagda sa deklarasyon sa summit noong Disyembre 12, 2025, sa Washington, DC:<ref name="AusDeclaration">{{Cite web |date=December 13, 2025 |title=The Pax Silica Declaration by countries attending the Pax Silica Summit, 12 December 2025 |url=https://www.industry.gov.au/publications/pax-silica-declaration-countries-attending-pax-silica-summit-12-december-2025 |access-date=January 13, 2026 |publisher=Australian Government – Department of Industry, Science and Resources}}</ref> * {{flagicon|Australia}} [[Awstralya]] * {{flag|Israel}} * {{flagicon|Japan}} [[Hapon]] * {{flagicon|South Korea}} [[Timog Korea]] * {{flagicon|Singapore}} [[Singapura]] * {{flagicon|United Kingdom}} [[Reyno Unido]] * {{flagicon|United States}} [[Estados Unidos]] Ang ilang mga bansang dumalo sa mga unang pag-uusap ay hindi agad lumagda, habang ang iba pang mga bansa ay inanyayahang sumali pagkatapos ng mga talakayan. Ang mga sumusunod ay ang mga kasaping lumagda sa deklarasyon:<ref name="AusDeclaration">{{Cite web |date=December 13, 2025 |title=The Pax Silica Declaration by countries attending the Pax Silica Summit, 12 December 2025 |url=https://www.industry.gov.au/publications/pax-silica-declaration-countries-attending-pax-silica-summit-12-december-2025 |access-date=January 13, 2026 |publisher=Australian Government – Department of Industry, Science and Resources}}</ref> * {{flagicon|Netherlands}} [[Olanda]] (sumali noong Disyembre 17, 2025<ref>{{cite web |date=December 17, 2025 |title=The Netherlands joins US-led push to secure AI and chip supply chains - Bits&Chips |url=https://bits-chips.com/article/the-netherlands-joins-us-led-push-to-secure-ai-and-chip-supply-chains/ |access-date=January 13, 2026 |website=Bits&Chips |language=en-US}}</ref>; "hindi-lumagdang kasosyo")<ref>{{Cite web|url=https://www.euronews.com/next/2026/02/23/the-us-peace-corps-launches-new-tech-corps-to-bring-ai-expertise-abroad-heres-what-to-know|title=The US Peace Corps launches new Tech Corps to bring AI expertise abroad. Here’s what to know &#124; Euronews}}</ref> * {{flag|Qatar|Katar}} (sumali noong Enero 13, 2026)<ref name="QatarSigned">{{cite web |date=January 13, 2026 |title=Qatar and the United States sign "Pax Silica" declaration to strengthen cooperation in advanced technology |url=https://www.zawya.com/en/economy/gcc/qatar-united-states-sign-pax-silica-declaration-to-strengthen-cooperation-in-advanced-technology-svbnsjj4 |access-date=January 13, 2026 |publisher=The Peninsula (via Zawya)}}</ref> * {{flagicon|United Arab Emirates}} [[Nagkakaisang Arabong Emirato]] (sumali noong Enero 14, 2026)<ref name="UAE Embassy">{{cite news |title=Statement by Ambassador Yousef Al Otaiba on the United Arab Emirates joining Pax Silica |work=Reuters |date=January 14, 2026 |url=https://www.uae-embassy.org/news/statement-ambassador-yousef-al-otaiba-united-arab-emirates-joining-pax-silica |access-date=January 13, 2026}}</ref> * {{flagicon|India}} [[Indiya]] (sumali noong Pebrero 20, 2026)<ref>{{cite web |title=India formally joins US-led coalition Pax Silica on AI, supply chain |url=https://upstox.com/news/business-news/latest-updates/india-formally-joins-us-led-coalition-pax-silica-on-ai-supply-chain/article-189709/ |access-date=2026-02-20 |website=upstox.com |language=en}}</ref> * {{flagicon|Sweden}} [[Suwesya]] (lumagda noong Marso 17, 2026)<ref>{{cite web |title=Sweden joins Pax Silica initiative |url=https://www.government.se/press-releases/2026/03/sweden-joins-pax-silica-initiative/ |access-date=2026-03-17 |website=government.se |language=en}}</ref> * {{flagicon|Finland}} [[Pinlandiya]] (lumagda noong Abril 16, 2026)<ref>[https://valtioneuvosto.fi/-/1410877/suomi-mukaan-pax-silica-aloitteeseen?languageId=en_US Finland to participate in Pax Silica initiative]</ref> * {{flagicon|Philippines}} [[Pilipinas]] (lumagda noong Abril 17, 2026)<ref>{{Cite web |title=PH joins US-led Pax Silica; plan for industrial hub in Luzon unveiled |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1273139 |access-date=2026-04-17 |website=pna.gov.ph |language=en}}</ref> * {{flagicon|Norway}} [[Norwega]] (lumagda noong Mayo 6, 2026)<ref>{{cite web|url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2026/05/norway-joins-pax-silica-initiative/|title=Norway Joins Pax Silica Initiative}}</ref> * {{flagicon|European Union}} [[Unyong Europeo]] (lumagda noong Hunyo 23, 2026)<ref name=":0">{{cite web |title=Under Secretary Jacob Helberg on the Accession of the European Union, Germany, and Greece to Pax Silica |url=https://www.state.gov/releases/under-secretary-for-economic-affairs/2026/06/under-secretary-jacob-helberg-on-the-accession-of-the-european-union-germany-and-greece-to-pax-silica/ |access-date=2026-06-24 |website=United States Department of State |language=en-US}}</ref> * {{flagicon|Germany}} [[Alemanya]] (lumagda noong Hunyo 23, 2026)<ref name=":0" /> * {{flagicon|Greece}} [[Gresya]] (lumagda noong Hunyo 23, 2026)<ref name=":0" /> * {{flagicon|Argentina}} [[Arhentina]] (lumagda noong Hunyo 26, 2026)<ref name="2nd">{{cite web |title=Outcomes of the Second Pax Silica Summit|url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2026/06/outcomes-of-the-second-pax-silica-summit|access-date=2026-06-28|website=United States Department of State |language=en-US}}</ref> * {{flag|Chile}} (lumagda noong Hunyo 26, 2026)<ref name="2nd" /> * {{flagicon|Costa Rica}} [[Kosta Rika]] (lumagda noong Hunyo 26, 2026)<ref name="2nd" /> * {{flag|El Salvador}} (lumagda noong Hunyo 26, 2026)<ref name="2nd" /> * {{flagicon|Kazakhstan}} [[Kasakistan|Kasahistan]] (lumagda noong Hunyo 26, 2026)<ref name="2nd" /> * {{flag|Panama}} (lumagda noong Hunyo 26, 2026)<ref name="2nd" /> === Mga bansang inanyayahan / lumahok, ngunit hindi pa lumalagda === Sa paglulunsad, inilarawan ng mga materyales ng Estados Unidos at mga makabagong pag-uulat ang mga karagdagang inanyayahang maging kalahok at tagamasid, kabilang ang: * {{flag|Canada}} [[Kanada]] – tagamasid/kalahok sa nauugnay na talakayan, sa mga materyalrs ng US briefing; hindi itinala bilang tagapaglagda.<ref name="OutcomesBriefing" /> * {{flagicon|Taiwan}} [[Taywan]] – kalahok sa summit sessions ayon sa briefing ng Kagawaran ng Estado; hindi itinala bilang tagapaglagda.<ref name="OutcomesBriefing" /> * {{flagicon|Estonia}} [[Estonya]] – naging tagamasid at lumagda sa deklarasyon noong Hunyo 26, 2026<ref>{{Cite web|url=https://vm.ee/en/news/foreign-minister-tsahkna-pax-silica-agreement-opportunity-advance-technology-innovation-and|title=Estonia became an observer state in the US-led Pax Silica initiative and signed the Pax Silica Declaration on Artificial Intelligence}}</ref> * {{flagicon|Bangladesh}} [[Banglades]] - inanyayahang sumali sa inisyatibo ni US special envoy noong Agosto 1, 2026<ref>{{Cite web|url=https://www.google.com/www.dhakatribune.com/amp/bangladesh/foreign-affairs/416463/gor-proposes-bangladesh-join-us-led-pax-silica|title=Gor proposes Bangladesh join US-led Pax Silica initiative}}</ref> Ang Organisasyon sa Ekonomikong Pakikipagtulungan at Pag-unlad (OECD) at ang [[Unyong Europeo|Samahang Europeo]] ay nabanggit din ng mga katuwang ng US na naroroon bilang tagamasid, ngunit hindi mga bansa.<ref name="OutcomesBriefing">{{Cite web |date=December 2025 |title=Outcomes of the Pax Silica Summit (Foreign Press Center briefing) |url=https://www.state.gov/briefings-foreign-press-centers/outcomes-of-the-paxs-silica-summit |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> == Pagtanggap at kritisismo == === Pilipinas === Kasunod ng pagsali ng [[Pilipinas]] sa inisyatiba noong Abril 2026, ang inisyatiba ng Pax Silica ay umani ng kritisismo dahil sa mga isyung may kaugnayan sa paggamit ng lupa, kahigpunuan, dulot nito sa kapaligiran, at pakikilahok ng dayuhan sa mga estratehikong industriya. Simula noong Abril at Mayo 2026, iba't ibang grupo ng mga magsasaka, mga kapisanan ng lipunang sibil, at mga blokeng pampolitika ang nagpahayag ng kanilang mga alalahanin tungkol sa mga maaaring maging bunga nito sa mga pampook na komunidad, mga kaayusan sa pamamahala, at ang papel ng bansa sa mga umuusbong na teknolohiya at mga kadena ng suplay na kritikal sa mineral.<ref>{{Cite news |last=Desiderio |first=Louella |last2=Lee-Brago |first2=Pia |date=May 20, 2026 |title=Philippines rejects US diplomatic immunity request for planned AI hub |publisher=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/headlines/2026/05/20/2529177/philippines-rejects-us-diplomatic-immunity-planned-ai-hub}}</ref><ref name="bworld">{{Cite news |last=Sinaking |first=Erika Mae P. |date=May 19, 2026 |title=BCDA rejects US jurisdiction claims on AI hub |publisher=BusinessWorld |url=https://www.bworldonline.com/the-nation/2026/05/19/750806/bcda-rejects-us-jurisdiction-claims-on-ai-hub/}}</ref> Noong Abril 2026, tinutulan ng mga kapisanang pang-agrikultura tulad ng Kilusang Magbubukid ng Pilipinas (KMP), [[Pambansang Kilusan ng mga Samahang Magsasaka]] (PKSM), at [[Pambansang Lakas ng Kilusang Mamamalakaya ng Pilipinas]] (Pamalakaya) ang iminungkahing pagsasalin ng agrikultural at baybaying lupain para sa malawakang pag-unlad ng industriya. Inilarawan ng KMP ang planong sonang ekonomikong kaligtasan sa loob ng Luzon Economic Corridor bilang isang "malawakang pagbebenta ng mga ari-arian," na nangangatwirang maaari nitong mapabilis ang pagbabagong-anyo ng lupa, pagkuha ng mga mapagkukunan, pagkasira ng kapaligiran, at ang pagpapaalis sa mga komunidad ng magsasaka at mangingisda. Itinuro din ng mga kritiko ang laki ng planong proyekto, na kinabibilangan ng 4,000-acre (humigit-kumulang 1,618-ektarya) na [[Artipisyal na katalinuhan|artificial intelligence]] at advanced manufacturing hub sa [[New Clark City]], [[Tarlac]], na nangangatwirang ang malawakang pag-unlad ng industriya ay maaaring makaapekto sa mga nakapalibot na komunidad, kaligtasan sa pagkain, at mga pattern ng paggamit ng lupa.<ref name="sellout">{{Cite news |date=April 20, 2026 |title=Farmers’ Group Condemns “Pax Silica” as a “Massive Sellout” |publisher=The Manila Journal |url=https://themanilajournal.com/2026/04/20/farmers-group-condemns-pax-silica-as-a-massive-sellout/}}</ref><ref>{{Cite news |date=April 20, 2026 |title=New Clark City to host AI hub under US-led Pax Silica |publisher=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1273338}}</ref> Noong Abril 2026, tinutulan ng koalisyong Scientists and Technologists Oppose the US War (STOP US War), isang network ng mga dalub-agham, teknologo, tagapagtaguyod ng kapaligiran, at mga kapisanan ng lipunang sibil na kinabibilangan ng AGHAM, ang Computer Professionals' Union, at ang Kalikasan People's Network for the Environment, ang inisyatibo, na nangangatwirang maaari nitong mapadali ang kanilang inilarawan bilang "pandarambong sa likas na yaman" at mga aktibidad na nakakapinsala sa kapaligiran sa pagkuha ng mga likas na yaman. Nagpahayag ng pagkabahala ang koalisyon na ang malaking deposito ng Pilipinas ng [[nikel]], [[Tanso (elemento)|tanso]], [[kobalto]], chromite, at rare earth minerals ay maaaring lalong mapunta sa mga supply chain na pinangungunahan ng mga dayuhan para sa artificial intelligence, pagmamanupaktura ng semiconductor, at mga advanced na teknolohiya. Ikinakatuwiran ng mga kritiko na ang inisyatibo ay nanganganib na palakasin ang papel ng bansa bilang tagapagtustos ng mga hilaw na materyales habang ang mga dayuhang kasosyo ay nakakuha ng mas malaking bahagi ng value-added manufacturing at teknolohikal na pag-unlad.<ref>{{Cite news |last=Gonzales |first=Gelo |date=April 29, 2026 |title=Sci-tech coalition opposes Pax Silica over 'resource plunder,' env't harms |publisher=Rappler |url=https://www.rappler.com/technology/stop-us-war-coalition-pax-silica-resource-plunder-criticism/ |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519115339/https://www.rappler.com/technology/stop-us-war-coalition-pax-silica-resource-plunder-criticism/ |archive-date=May 19, 2026}}</ref> Iniugnay ng ilang kritiko ang mga alalahaning ito sa iminungkahing pakikipagtulungan sa Israel sa mga kritikal na mineral, [[Artipisyal na katalinuhan|artificial intelligence]], at cybersecurity. Nagpahayag din ng pagkabahala ang mga kritiko sa lumalaking interes ng mga dayuhan sa mga [[Likas na yaman|yamang mineral]] ng Pilipinas kasunod ng mga pahayag ni Dana Kursh, Embahador ng Israel sa Pilipinas, na nagsabing ang masaganang [[nikel]] at iba pang mahahalagang mineral ng Pilipinas ay maaaring makadagdag sa kadalubhasaan ng Israel sa artificial intelligence, disenyo ng chip, cybersecurity, at iba pang mga kasagutan sa teknolohiya. Inilarawan ni Kursh ang Pilipinas bilang isang potensyal na pangunahing katuwang sa inisyatiba, na binanggit na ang mga yamang mineral ng Pilipinas ay maaaring makatulong na matugunan ang mga kinakailangan sa supply-chain na hindi lubos na matugunan ng Israel sa loob ng bansa.<ref>{{Cite news |last=Dela Cruz |first=Raymond Carl |date=May 27, 2026 |title=Israel eyes PH as Pax Silica partner for AI, semiconductor push |publisher=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1275991}}</ref> Nagpahayag din ng pagkabahala ang mga organisasyong pangkalikasan at mga koalisyon ng pagtataguyod noong Abril 2026 tungkol sa bunga sa kapaligiran ng imprastraktura ng semiconductor at artificial intelligence, na binabanggit ang mataas na pangangailangan sa paggamit ng kuryente at tubig, pagtaas ng pangangailangan para sa mga kritikal na mineral, at mga potensyal na hamon sa pamamahala ng basurang industriyal na nauugnay sa mga advanced na pasilidad sa pagmamanupaktura.<ref>{{Cite news |last=Rosete |first=Franck Dick |date=April 21, 2026 |title=Environmental concerns raised over AI and semiconductor industrial zones |publisher=Bulatlat |url=https://www.bulatlat.org/2026/04/21/pax-silica-initiative-seen-as-war-production-environment-destruction/}}</ref> Pinuna rin ng ilang grupong aktibista ang kaugnayan ng inisyatibo sa mas malawak na pakikipagtulungang pang-ekonomiya at kaligtasan ng Estados Unidos-Pilipinas. Ikinatwiran ng mga pangkat na itong ang pagsasama ng kritikal na pagkuha ng mineral, paggawa ng semiconductor, at imprastraktura ng artificial intelligence sa mga estratehikong koridor pang-ekonomiya ay maaaring magpataas ng pagkakalantad ng Pilipinas sa kompetisyong heopolitikal at gawing potensyal na target ang mga pangunahing pasilidad pang-industriya sa panahon ng mga tunggalian sa lalawigan.<ref name="sellout">{{Cite news |date=April 20, 2026 |title=Farmers’ Group Condemns “Pax Silica” as a “Massive Sellout” |publisher=The Manila Journal |url=https://themanilajournal.com/2026/04/20/farmers-group-condemns-pax-silica-as-a-massive-sellout/}}</ref> Noong Mayo 2026, ilang grupong pampolitika, kabilang ang mga kasapi ng kaliwang Makabayan Bloc, ang nagpahayag ng mga alalahanin tungkol sa kahigpunuan at mga kaayusan sa pamamahala na kaugnay ng inisyatibo. Kabilang sa mga alalahaning ito ang mga tanong tungkol sa lawak ng pakikilahok ng mga dayuhan sa iminungkahing sonang industriyal at mga ulat ng mga iminungkahing espesyal na kaayusan para sa mga dayuhang tauhan. Sinabi ng mga kinatawan ng Makabayan na ang mga ganitong kaayusan ay maaaring magdulot ng mga isyu tungkol sa pambansang kahigpunuan at pamamahala sa konstitusyon, habang pinanindigan ng mga kagawaran ng gobyerno at mga tagapagtaguyod ng proyekto na ang pag-unlad ay mananatiling sasailalim sa batas ng Pilipinas at pangangasiwa ng mga regulasyon.<ref name="bworld">{{Cite news |last=Sinaking |first=Erika Mae P. |date=May 19, 2026 |title=BCDA rejects US jurisdiction claims on AI hub |publisher=BusinessWorld |url=https://www.bworldonline.com/the-nation/2026/05/19/750806/bcda-rejects-us-jurisdiction-claims-on-ai-hub/}}</ref> Noong Mayo 2026, lumitaw ang kontrobersiya tungkol sa legal na katayuan ng iminungkahing Pax Silica economic security zone sa [[New Clark City]]. Noong Mayo 18, 2026, sa isang pagbisita sa lugar ng Pangalawang Kalihim ng Estado para sa Ugnayang Pang-ekonomiya ng US na si Jacob Helberg, ipinahayag ni Pangulong Joshua Bingcang ng Bases Conversion and Development Authority (BCDA) na hiniling ng Estados Unidos na ang sona ay magpatakbo sa ilalim ng batas ng US at na ang mga tauhan ng US ay mabigyan ng diplomatikong kaligtasan sa sakit. Sinabi ni Bingcang na tinanggihan ng pamahalaan ng Pilipinas ang panukala at pinanindigan na ang proyekto ay mananatiling napapailalim sa batas at pamamahala ng Pilipinas.<ref>{{Cite news |last=Chi |first=Cristina |date=May 19, 2026 |title=Philippines rejects US request for diplomatic immunity at planned AI hub |publisher=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/headlines/2026/05/19/2529065/philippines-rejects-us-request-diplomatic-immunity-planned-ai-hub}}</ref><ref>{{Cite news |last=Desiderio |first=Louella |last2=Lee-Brago |first2=Pia |date=May 20, 2026 |title=Philippines rejects US diplomatic immunity request for planned AI hub |publisher=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/headlines/2026/05/20/2529177/philippines-rejects-us-diplomatic-immunity-planned-ai-hub}}</ref><ref name="bworld">{{Cite news |last=Sinaking |first=Erika Mae P. |date=May 19, 2026 |title=BCDA rejects US jurisdiction claims on AI hub |publisher=BusinessWorld |url=https://www.bworldonline.com/the-nation/2026/05/19/750806/bcda-rejects-us-jurisdiction-claims-on-ai-hub/}}</ref> Noong ika-25 ng Mayo 2026, pinagtatalunan ni Helberg ang mga ulat na humingi ang Estados Unidos ng diplomatikong kaligtasan, na sinasabi sa isang post sa [[X (hatirang pangmadla)|X]] na ang kanyang mga naunang pahayag ay "hindi binigyang-linaw" at ang posisyon ng US ay inilaan upang magbigay ng ligal na katiyakan at kakayahang mahulaan para sa mga mamumuhunan sa halip na diplomatikong kaligtasan. Kalaunan ay tumangging tugunan nang diretso ng isang tagapagsalita para sa Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos ang pagkakaiba sa pagitan ng salaysay ni Helberg at mga pahayag na ginawa ng mga opisyal ng Pilipinas.<ref>{{Cite news |last=Chi |first=Cristina |date=May 26, 2026 |title=US official says immunity for Pax Silica Clark hub 'taken out of context' |publisher=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/headlines/2026/05/26/2530687/us-official-says-immunity-pax-silica-clark-hub-taken-out-context/}}</ref> === Unyong Europeo === Noong Mayo at Hunyo 2026, nagpahayag ng mga alalahanin ang ilang tagagawa ng patakaran at manunuri sa SamahangtEuropeo onomiya sa regulasyon at ang kaugnayan ng bloke sa mga patakaran sa teknolohiya ng Estados Unidos habang umuusad ang mga talakayan tungkol sa pagsali. Ikinatwiran ng mga kritiko na ang pakikilahok ay maaaring makaapekto sa estratehikong awtonomiya ng EU sa mga larangan tulad ng mga kontrol sa pagluwas at patakaran sa semiconductor, habang pinanindigan ng mga tagasuporta na ang inisyatibo ay magpapalakas sa katatagan ng supply-chain sa mga kasosyong ekonomiya.<ref>{{Cite news |last=Bertuzzi |first=Luca |date=June 1, 2026 |title=The EU is set to join US-led chip alliance 'Pax Silica' to counter China's AI race |publisher=Euronews |url=https://www.euronews.com/my-europe/2026/06/01/the-eu-is-set-to-join-us-led-chip-alliance-pax-silica-to-counter-chinas-ai-race}}</ref> === Olanda === Noong Hunyo 2026, ang talakayan kaugnay ng inisyatibo sa Olanda sa mga patakaran sa pagkontrol sa pagluwas na nakaaapekto sa industriya ng semiconductor ng Dutch, partikular na sa ASML. Nagpahayag ng pagkabahala ang ilang opisyal at kinatawan ng industriya na ang mga karagdagang paghihigpit sa pagluwas ng teknolohiya sa Tsina ay maaaring makaapekto sa mga operasyong pangkomersyo at kakayahang makipagkumpitensya.<ref>{{Cite news |last=Sterling |first=Toby |date=June 23, 2026 |title=Netherlands to join US-led Pax Silica AI initiative despite ASML dispute |publisher=Reuters |url=https://finance.yahoo.com/news/netherlands-join-us-led-pax-113435012.html}}</ref> === India === Mula sa huling bahagi ng 2025 hanggang unang bahagi ng 2026, ang talakayan sa [[Indiya|India]] ay nakasentro sa kawalan ng bansa sa orihinal na pagiging kasapi ng inisyatibo. Tinanong ng mga komentarista at mga politiko ng oposisyon ang pagbubukod ng India sa kabila ng lumalaking sektor ng semiconductor at pakikilahok nito sa iba pang mga pakikipagsosyo sa teknolohiya.<ref>{{Cite news |date=December 13, 2025 |title=Congress takes swipe at PM over India not being part of US-led Pax Silica grouping |publisher=The Economic Times |url=https://m.economictimes.com/news/politics-and-nation/congress-takes-swipe-at-pm-over-india-not-being-part-of-us-led-pax-silica-grouping/articleshow/125944739.cms}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} 4d7htwt0xcuympmpliebr1xxxk17tr7 2218645 2218609 2026-08-02T09:48:38Z JENSwilleat 159283 2218645 wikitext text/x-wiki {{Infobox geopolitical organization | name = '''Pax Silica''' | motto = "Securing the Silicon Supply Chain" ([[Wikang Ingles|Ingles]])<br>"Pagtiyak sa seguridad ng kadena ng suplay ng silikon" ([[Wikang Filipino|Filipino]]) | englishmotto = | anthem = | text_symbol_type = | text_symbol = | image_map = Member States of Pax Silica.svg | loctext = <!--text description of location of organization--> | alt_map = | map_width = <!-- Map image's width (default 250px) --> | map_caption = {{legend|#1d91c0ff|Mga bansang kasapi ng Pax Silica}} | org_type = Internasyonal inisyatiba para sa seguridad sa ekonomiya | membership_type = | membership = {{ubl|'''Mga lumagda''' |{{flagicon|Argentina}} [[Arhentina]] |{{flagicon|Australia}} [[Australia]] |{{flagicon|Chile}} [[Chile]] |{{flagicon|Costa Rica}} [[Costa Rica]] |{{flagicon|El Salvador}} [[El Salvador]] |{{flagicon|Finland}} [[Finland]] |{{flagicon|Germany}} [[Alemanya]] |{{flagicon|Greece}} [[Gresya]] |{{flagicon|India}} [[India]] |{{flagicon|Israel}} [[Israel]] |{{flagicon|Japan}} [[Hapon]] |{{flagicon|Kazakhstan}} [[Kazakhstan]] |{{flagicon|Netherlands}} [[Netherlands]] |{{flagicon|Norway}} [[Noruwega]] |{{flagicon|Panama}} [[Panama]] |{{flagicon|Philippines}} [[Pilipinas]] |{{flagicon|Qatar}} [[Qatar]] |{{flagicon|South Korea}} [[Timog Korea]] |{{flagicon|Singapore}} [[Singapore]] |{{flagicon|Sweden}} [[Sweden]] |{{nowrap|{{flagicon|United Arab Emirates}} [[Emiratos Arabes Unidos|United Arab Emirates]]}} |{{flagicon|United Kingdom}} [[Reyno Unido]] |{{flagicon|United States}} [[Estados Unidos]] |{{flagicon|European Union}} [[Unyong Europeo]] }} {{ubl|'''Mga tagamasid''' |{{flagicon|Canada}} [[Canada]] |{{flagicon|Estonia}} [[Estonya]] |{{flagicon|Taiwan}} [[Taiwan]] }} | leader_title1 = [[Pangalawang Kalihim ng Estado para sa Paglago ng Ekonomiya, Enerhiya, at Kapaligiran]] | leader_name1 = [[Jacob Helberg]] | established_event1 = Deklarasyon ng Pax Silica | established_date1 = {{Start date and age|2025|12|12}} | official_website = {{URL|https://www.state.gov/pax-silica}} }} Ang '''Pax Silica''' ay isang internasyonal na inisyatiba na pinamumunuan ng [[Estados Unidos]] at nakatuon sa pagsiguro ng mga [[Daloy ng suplay|kadena ng suplay]] para sa mga masulong na teknolohiya tulad ng mga [[semikonduktor]], [[artipisyal na katalinuhan]] (AI), at mga bihirang elemento sa lupa. Hindi tuwirang layunin ng inisyatiba na bawasan ang pag-asa sa [[Tsina]] at kontrahin ang pangingibabaw nito sa mga larangang ito.<ref>{{Cite web |date=2026-01-09 |title=Inside the State Department's 'Pax Silica' Initiative |url=https://wpintelligence.washingtonpost.com/topics/2026/01/09/inside-state-departments-pax-silica-initiative/ |access-date=2026-06-06 |website=WP Intelligence |language=en|trans-title=Sa loob ng Inisyatibang 'Pax Silica' ng Kagawaran ng Estado}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-12-13 |title=Pax Silica Explained: The US-Led Initiative With 'Trusted Allies' to Counter China, Excluding India |url=https://www.timesnownews.com/world/what-is-pax-silica-us-led-initiative-that-excludes-india-ai-critical-minerals-supply-chain-counter-china-article-153286414 |access-date=2026-06-06 |website=TimesNow |language=en|trans-title=Paliwanag sa Pax Silica: Ang Inisyatiba na Pinamunuan ng US na May 'Mga Pinagkakatiwalaang Kaalyado' para Kontrahin ang Tsina, Hindi Kasama ang Indiya}}</ref><ref>{{Cite web |last=Cytera |first=Christopher |date=2026-01-14 |title=Pax Silica — Can it Stop China? |url=https://cepa.org/article/pax-silica-can-it-stop-china/ |access-date=2026-06-06 |website=CEPA |language=en-US|trans-title=Pax Silica — Mapipigilan ba Nito ang Tsina?}}</ref> Ang inisyatiba ay kinoordinahan ng Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos at inilunsad noong Disyembre 2025 kasabay ng paglagda ng unang pangkat ng mga bansang kasosyo sa di-nagbubuklod na ''Deklarasyon ng'' ''Pax Silica''.<ref name="StateFactSheet">{{cite web |title=Pax Silica Summit (Fact Sheet) |publisher=United States Department of State |date=Disyembre 11, 2025 |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative/ |access-date=Enero 13, 2026|language=en}}</ref><ref name="AusDeclaration">{{cite web |title=The Pax Silica Declaration by countries attending the Pax Silica Summit, 12 December 2025 |publisher=Australian Government – Department of Industry, Science and Resources |date=Disyembre 13, 2025 |url=https://www.industry.gov.au/publications/pax-silica-declaration-countries-attending-pax-silica-summit-12-december-2025 |access-date=Enero 13, 2026|language=en|trans-title=Ang Deklarasyon ng Pax Silica ng mga bansang dumalo sa Pax Silica Summit, 12 Disyembre 2025}}</ref> == Paglulunsad at kaligiran == Noong dekada 2020, lalong itinuring ng mga pamahalaan ang katatagan ng supply-chain sa mga semiconductor, mahahalagang mineral, at imprastraktura ng computing na may kaugnayan sa AI bilang isang prayoridad sa pambansang kaligtasan, sa gitna ng mga kontrol sa pagluluwas, mga hakbang sa patakaran sa industriya, at kompetisyong heopolitikal sa mga teknolohiyang sumusuporta sa advanced manufacturing at AI. Ang Pax Silica ay iniharap ng mga katuwang ng US bilang isang balangkas ng ekonomiko-kaligtasang naglalayong ihanay ang mga patakaran at pamumuhunan sa mga "mapagkakatiwalaang kasosyo" na nagho-host sa mga pangunahing kompanya ng teknolohiya at pangunahing kapasidad sa industriya.<ref name="StateFactSheet">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Pax Silica Summit (Fact Sheet) |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative/ |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref><ref name="OutcomesBriefing">{{Cite web |date=December 2025 |title=Outcomes of the Pax Silica Summit (Foreign Press Center briefing) |url=https://www.state.gov/briefings-foreign-press-centers/outcomes-of-the-paxs-silica-summit |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Inilarawan ng manunuri ng Pacific Forum na si Akhil Ramesh, na sumusulat para sa magasing National Interest, ang inisyatibo bilang pag-unawa na: "ang kaligtasan sa ekonomiya ngayon ay hindi mapaghihiwalay sa kontrol sa enerhiya, mahahalagang mineral, mataas na kalidad na pagmamanupaktura, at mga advanced na modelo."<ref>{{Cite web |last=Ramesh |first=Akhil |date=2026-01-24 |title=Pax Silica and the Case for Bringing Industry Back into Foreign Policy |url=https://nationalinterest.org/feature/pax-silica-and-the-case-for-bringing-industry-back-into-foreign-policy |access-date=2026-01-25 |website=The National Interest |language=en-US}}</ref> Noong Disyembre 11, 2025, inanunsyo ng Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos ang kauna-unahang Pax Silica Summit at ang planong paglagda sa Pax Silica Declaration, na naglalarawan sa Pax Silica bilang pangunahing pagsisikap ng Kagawaran sa AI at kaligtasan ng supply-chain.<ref name="StateMediaNote">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Under Secretary Helberg Will Kick Off Pax Silica Summit with Landmark Declaration Signing |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/under-secretary-helberg-will-kick-off-pax-silica-summit-with-landmark-declaration-signing/ |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Ang unang summit ay ginanap sa Washington, DC noong Disyembre 12, 2025. Inilarawan sa fact sheet ng Kagawaran ng Estado ang mga larangan ng kooperasyon kabilang ang koneksyon at imprastraktura ng datos, compute at semiconductors, advanced manufacturing, lohistiko, mineral refining at processing, at enerhiya.<ref name="StateFactSheet">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Pax Silica Summit (Fact Sheet) |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative/ |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Inilalarawan ng inisyatibo ang sarili nito bilang isang "positive-sum" na pakikipagtulungang nilayon upang mabawasan ang "mga mapilit na pag-asa" at mapabuti ang katatagan sa buong hanay ng teknolohiya, mula sa pagkuha at pagproseso ng mineral hanggang sa paggawa ng chip at imprastraktura ng computing.<ref name="StateFactSheet">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Pax Silica Summit (Fact Sheet) |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative/ |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Inilarawan ng mga opisyales ng US ang Pax Silica bilang isang balangkas para sa pag-uugnay ng mga pangunahing proyekto at pagkakahanay ng patakaran sa mga kasosyong bansa, kabilang ang pagmamapa sa supply-chain, mga inisyatibo sa pamumuhunan at pakikipagtulungan, at proteksiyon ng mga kritikal na imprastraktura at sensitibong teknolohiya. Iniulat ng Reuters ang mga talakayan tungkol sa mga proyektong may kaugnayan sa mga ruta ng kalakalan at lohistiko at isang inisyatibo sa isang liwasang pang-industriya sa [[Israel]].<ref name="ReutersUAEQatar">{{Cite news |date=January 11, 2026 |title=Qatar and UAE to join U.S.-led effort to bolster technology supply chain |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/qatar-uae-join-us-led-effort-bolster-technology-supply-chain-2026-01-11/ |access-date=January 13, 2026}}</ref> Ang mga bansang nasa Golpo, tulad ng UAE at Qatar, ay tumataya sa pag-akit ng mga kompanya ng AI na may murang enerhiya.<ref>{{Cite web |title=Qatar joins US 'Pax Silica' as it races to catch up with Gulf neighbours on AI |url=https://www.middleeasteye.net/news/qatar-joins-us-pax-silica-it-races-catch-gulf-neighbors-ai |access-date=2026-01-25 |website=Middle East Eye |language=en}}</ref> Bukod pa rito, ang potensyal ng UAE na mamuhunan sa mga aktibidad ng Pax Silica ay nabanggit bilang isang pangunahing asset para sa inisyatibo.<ref>{{Cite web |title=UAE signs Pax Silica declaration to advance AI-era security {{!}} Computer Weekly |url=https://www.computerweekly.com/news/366637532/UAE-signs-Pax-Silica-declaration-to-advance-AI-Era-security |access-date=2026-01-25 |website=ComputerWeekly.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Marias |first=Stephen Las |date=2025-12-23 |title=Pax Silica Signals a New Era of Tech-Centric Geopolitics |url=https://www.eetimes.com/pax-silica-marks-the-end-of-globalizations-golden-age/ |access-date=2026-01-25 |website=EE Times Asia |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Varghese |first=Justin |date=2026-01-19 |title=Pax Silica: What the new AI tech bloc means for the UAE, global economy |url=https://gulfnews.com/technology/pax-silica-what-the-new-ai-tech-bloc-means-for-the-uae-global-economy-1.500412773 |access-date=2026-01-25 |website=Gulf News: Latest UAE news, Dubai news, Business, travel news, Dubai Gold rate, prayer time, cinema |language=en}}</ref> Noong unang bahagi ng 2026, inanunsyo ng Estados Unidos ang planong pag-aambag ng $250M para sa isang pamumuhunang konsorsiyum na naglalayong palakasin ang mga supply-chain ng enerhiya at mahahalagang mineral.<ref>{{Cite web |last=Maggie |first=Eastland |date=March 23, 2026 |title=US to Put $250 Million Toward Supply Chain Investment Fund |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-03-23/us-to-commit-250-million-toward-supply-chain-investment-fund |website=Bloomberg}}</ref> == Pagsapi == Sa inagurasyon, pitong bansa ang lumagda sa ''Pax Silica Declaration'', habang ang Taywan, ang Samahang Europeo, Kanada, at ang Organisasyon sa Ekonomikong Pakikipagtulungan at Pag-unlad ay lumahok bilang mga panauhin.<ref name="AusDeclaration2">{{Cite web |date=December 13, 2025 |title=The Pax Silica Declaration by countries attending the Pax Silica Summit, 12 December 2025 |url=https://www.industry.gov.au/publications/pax-silica-declaration-countries-attending-pax-silica-summit-12-december-2025 |access-date=July 23, 2026 |publisher=Australian Government Department of Industry, Science and Resources}}</ref><ref name="StateLaunch">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Pax Silica Summit |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative |access-date=July 23, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Noong Enero 2026, ang Qatar at ang Nagkakaisang Arabong Emirato ay kinilala sa publiko bilang mga prospektibong tagapaglagda, at ang kanilang pagsali ay inaasahan sa huling bahagi ng buwang iyon.<ref name="ReutersGulfAccession">{{Cite news |last=Renshaw |first=Jarrett |date=January 11, 2026 |title=Qatar and UAE to join U.S.-led effort to bolster technology supply chain |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/qatar-uae-join-us-led-effort-bolster-technology-supply-chain-2026-01-11/ |access-date=July 23, 2026}}</ref> === Mga bansang lumagda sa Pax Silica Declaration === Pitong bansa ang lumagda sa deklarasyon sa summit noong Disyembre 12, 2025, sa Washington, DC:<ref name="AusDeclaration">{{Cite web |date=December 13, 2025 |title=The Pax Silica Declaration by countries attending the Pax Silica Summit, 12 December 2025 |url=https://www.industry.gov.au/publications/pax-silica-declaration-countries-attending-pax-silica-summit-12-december-2025 |access-date=January 13, 2026 |publisher=Australian Government – Department of Industry, Science and Resources}}</ref> * {{flagicon|Australia}} [[Awstralya]] * {{flag|Israel}} * {{flagicon|Japan}} [[Hapon]] * {{flagicon|South Korea}} [[Timog Korea]] * {{flagicon|Singapore}} [[Singapura]] * {{flagicon|United Kingdom}} [[Reyno Unido]] * {{flagicon|United States}} [[Estados Unidos]] Ang ilang mga bansang dumalo sa mga unang pag-uusap ay hindi agad lumagda, habang ang iba pang mga bansa ay inanyayahang sumali pagkatapos ng mga talakayan. Ang mga sumusunod ay ang mga kasaping lumagda sa deklarasyon:<ref name="AusDeclaration">{{Cite web |date=December 13, 2025 |title=The Pax Silica Declaration by countries attending the Pax Silica Summit, 12 December 2025 |url=https://www.industry.gov.au/publications/pax-silica-declaration-countries-attending-pax-silica-summit-12-december-2025 |access-date=January 13, 2026 |publisher=Australian Government – Department of Industry, Science and Resources}}</ref> * {{flagicon|Netherlands}} [[Olanda]] (sumali noong Disyembre 17, 2025<ref>{{cite web |date=December 17, 2025 |title=The Netherlands joins US-led push to secure AI and chip supply chains - Bits&Chips |url=https://bits-chips.com/article/the-netherlands-joins-us-led-push-to-secure-ai-and-chip-supply-chains/ |access-date=January 13, 2026 |website=Bits&Chips |language=en-US}}</ref>; "hindi-lumagdang kasosyo")<ref>{{Cite web|url=https://www.euronews.com/next/2026/02/23/the-us-peace-corps-launches-new-tech-corps-to-bring-ai-expertise-abroad-heres-what-to-know|title=The US Peace Corps launches new Tech Corps to bring AI expertise abroad. Here’s what to know &#124; Euronews}}</ref> * {{flag|Qatar|Katar}} (sumali noong Enero 13, 2026)<ref name="QatarSigned">{{cite web |date=January 13, 2026 |title=Qatar and the United States sign "Pax Silica" declaration to strengthen cooperation in advanced technology |url=https://www.zawya.com/en/economy/gcc/qatar-united-states-sign-pax-silica-declaration-to-strengthen-cooperation-in-advanced-technology-svbnsjj4 |access-date=January 13, 2026 |publisher=The Peninsula (via Zawya)}}</ref> * {{flagicon|United Arab Emirates}} [[Nagkakaisang Arabong Emirato]] (sumali noong Enero 14, 2026)<ref name="UAE Embassy">{{cite news |title=Statement by Ambassador Yousef Al Otaiba on the United Arab Emirates joining Pax Silica |work=Reuters |date=January 14, 2026 |url=https://www.uae-embassy.org/news/statement-ambassador-yousef-al-otaiba-united-arab-emirates-joining-pax-silica |access-date=January 13, 2026}}</ref> * {{flagicon|India}} [[Indiya]] (sumali noong Pebrero 20, 2026)<ref>{{cite web |title=India formally joins US-led coalition Pax Silica on AI, supply chain |url=https://upstox.com/news/business-news/latest-updates/india-formally-joins-us-led-coalition-pax-silica-on-ai-supply-chain/article-189709/ |access-date=2026-02-20 |website=upstox.com |language=en}}</ref> * {{flagicon|Sweden}} [[Suwesya]] (lumagda noong Marso 17, 2026)<ref>{{cite web |title=Sweden joins Pax Silica initiative |url=https://www.government.se/press-releases/2026/03/sweden-joins-pax-silica-initiative/ |access-date=2026-03-17 |website=government.se |language=en}}</ref> * {{flagicon|Finland}} [[Pinlandiya]] (lumagda noong Abril 16, 2026)<ref>[https://valtioneuvosto.fi/-/1410877/suomi-mukaan-pax-silica-aloitteeseen?languageId=en_US Finland to participate in Pax Silica initiative]</ref> * {{flagicon|Philippines}} [[Pilipinas]] (lumagda noong Abril 17, 2026)<ref>{{Cite web |title=PH joins US-led Pax Silica; plan for industrial hub in Luzon unveiled |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1273139 |access-date=2026-04-17 |website=pna.gov.ph |language=en}}</ref> * {{flagicon|Norway}} [[Norwega]] (lumagda noong Mayo 6, 2026)<ref>{{cite web|url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2026/05/norway-joins-pax-silica-initiative/|title=Norway Joins Pax Silica Initiative}}</ref> * {{flagicon|European Union}} [[Unyong Europeo]] (lumagda noong Hunyo 23, 2026)<ref name=":0">{{cite web |title=Under Secretary Jacob Helberg on the Accession of the European Union, Germany, and Greece to Pax Silica |url=https://www.state.gov/releases/under-secretary-for-economic-affairs/2026/06/under-secretary-jacob-helberg-on-the-accession-of-the-european-union-germany-and-greece-to-pax-silica/ |access-date=2026-06-24 |website=United States Department of State |language=en-US}}</ref> * {{flagicon|Germany}} [[Alemanya]] (lumagda noong Hunyo 23, 2026)<ref name=":0" /> * {{flagicon|Greece}} [[Gresya]] (lumagda noong Hunyo 23, 2026)<ref name=":0" /> * {{flagicon|Argentina}} [[Arhentina]] (lumagda noong Hunyo 26, 2026)<ref name="2nd">{{cite web |title=Outcomes of the Second Pax Silica Summit|url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2026/06/outcomes-of-the-second-pax-silica-summit|access-date=2026-06-28|website=United States Department of State |language=en-US}}</ref> * {{flag|Chile}} (lumagda noong Hunyo 26, 2026)<ref name="2nd" /> * {{flagicon|Costa Rica}} [[Kosta Rika]] (lumagda noong Hunyo 26, 2026)<ref name="2nd" /> * {{flag|El Salvador}} (lumagda noong Hunyo 26, 2026)<ref name="2nd" /> * {{flagicon|Kazakhstan}} [[Kasakistan|Kasahistan]] (lumagda noong Hunyo 26, 2026)<ref name="2nd" /> * {{flag|Panama}} (lumagda noong Hunyo 26, 2026)<ref name="2nd" /> === Mga bansang inanyayahan / lumahok, ngunit hindi pa lumalagda === Sa paglulunsad, inilarawan ng mga materyales ng Estados Unidos at mga makabagong pag-uulat ang mga karagdagang inanyayahang maging kalahok at tagamasid, kabilang ang: * {{flagicon|Canada}} [[Kanada]] – tagamasid/kalahok sa nauugnay na talakayan, sa mga materyalrs ng US briefing; hindi itinala bilang tagapaglagda.<ref name="OutcomesBriefing" /> * {{flagicon|Taiwan}} [[Taywan]] – kalahok sa summit sessions ayon sa briefing ng Kagawaran ng Estado; hindi itinala bilang tagapaglagda.<ref name="OutcomesBriefing" /> * {{flagicon|Estonia}} [[Estonya]] – naging tagamasid at lumagda sa deklarasyon noong Hunyo 26, 2026<ref>{{Cite web|url=https://vm.ee/en/news/foreign-minister-tsahkna-pax-silica-agreement-opportunity-advance-technology-innovation-and|title=Estonia became an observer state in the US-led Pax Silica initiative and signed the Pax Silica Declaration on Artificial Intelligence}}</ref> * {{flagicon|Bangladesh}} [[Banglades]] - inanyayahang sumali sa inisyatibo ni US special envoy noong Agosto 1, 2026<ref>{{Cite web|url=https://www.google.com/www.dhakatribune.com/amp/bangladesh/foreign-affairs/416463/gor-proposes-bangladesh-join-us-led-pax-silica|title=Gor proposes Bangladesh join US-led Pax Silica initiative}}</ref> Ang Organisasyon sa Ekonomikong Pakikipagtulungan at Pag-unlad (OECD) at ang [[Unyong Europeo|Samahang Europeo]] ay nabanggit din ng mga katuwang ng US na naroroon bilang tagamasid, ngunit hindi mga bansa.<ref name="OutcomesBriefing">{{Cite web |date=December 2025 |title=Outcomes of the Pax Silica Summit (Foreign Press Center briefing) |url=https://www.state.gov/briefings-foreign-press-centers/outcomes-of-the-paxs-silica-summit |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> == Pagtanggap at kritisismo == === Pilipinas === Kasunod ng pagsali ng [[Pilipinas]] sa inisyatiba noong Abril 2026, ang inisyatiba ng Pax Silica ay umani ng kritisismo dahil sa mga isyung may kaugnayan sa paggamit ng lupa, kahigpunuan, dulot nito sa kapaligiran, at pakikilahok ng dayuhan sa mga estratehikong industriya. Simula noong Abril at Mayo 2026, iba't ibang grupo ng mga magsasaka, mga kapisanan ng lipunang sibil, at mga blokeng pampolitika ang nagpahayag ng kanilang mga alalahanin tungkol sa mga maaaring maging bunga nito sa mga pampook na komunidad, mga kaayusan sa pamamahala, at ang papel ng bansa sa mga umuusbong na teknolohiya at mga kadena ng suplay na kritikal sa mineral.<ref>{{Cite news |last=Desiderio |first=Louella |last2=Lee-Brago |first2=Pia |date=May 20, 2026 |title=Philippines rejects US diplomatic immunity request for planned AI hub |publisher=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/headlines/2026/05/20/2529177/philippines-rejects-us-diplomatic-immunity-planned-ai-hub}}</ref><ref name="bworld">{{Cite news |last=Sinaking |first=Erika Mae P. |date=May 19, 2026 |title=BCDA rejects US jurisdiction claims on AI hub |publisher=BusinessWorld |url=https://www.bworldonline.com/the-nation/2026/05/19/750806/bcda-rejects-us-jurisdiction-claims-on-ai-hub/}}</ref> Noong Abril 2026, tinutulan ng mga kapisanang pang-agrikultura tulad ng Kilusang Magbubukid ng Pilipinas (KMP), [[Pambansang Kilusan ng mga Samahang Magsasaka]] (PKSM), at [[Pambansang Lakas ng Kilusang Mamamalakaya ng Pilipinas]] (Pamalakaya) ang iminungkahing pagsasalin ng agrikultural at baybaying lupain para sa malawakang pag-unlad ng industriya. Inilarawan ng KMP ang planong sonang ekonomikong kaligtasan sa loob ng Luzon Economic Corridor bilang isang "malawakang pagbebenta ng mga ari-arian," na nangangatwirang maaari nitong mapabilis ang pagbabagong-anyo ng lupa, pagkuha ng mga mapagkukunan, pagkasira ng kapaligiran, at ang pagpapaalis sa mga komunidad ng magsasaka at mangingisda. Itinuro din ng mga kritiko ang laki ng planong proyekto, na kinabibilangan ng 4,000-acre (humigit-kumulang 1,618-ektarya) na [[Artipisyal na katalinuhan|artificial intelligence]] at advanced manufacturing hub sa [[New Clark City]], [[Tarlac]], na nangangatwirang ang malawakang pag-unlad ng industriya ay maaaring makaapekto sa mga nakapalibot na komunidad, kaligtasan sa pagkain, at mga pattern ng paggamit ng lupa.<ref name="sellout">{{Cite news |date=April 20, 2026 |title=Farmers’ Group Condemns “Pax Silica” as a “Massive Sellout” |publisher=The Manila Journal |url=https://themanilajournal.com/2026/04/20/farmers-group-condemns-pax-silica-as-a-massive-sellout/}}</ref><ref>{{Cite news |date=April 20, 2026 |title=New Clark City to host AI hub under US-led Pax Silica |publisher=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1273338}}</ref> Noong Abril 2026, tinutulan ng koalisyong Scientists and Technologists Oppose the US War (STOP US War), isang network ng mga dalub-agham, teknologo, tagapagtaguyod ng kapaligiran, at mga kapisanan ng lipunang sibil na kinabibilangan ng AGHAM, ang Computer Professionals' Union, at ang Kalikasan People's Network for the Environment, ang inisyatibo, na nangangatwirang maaari nitong mapadali ang kanilang inilarawan bilang "pandarambong sa likas na yaman" at mga aktibidad na nakakapinsala sa kapaligiran sa pagkuha ng mga likas na yaman. Nagpahayag ng pagkabahala ang koalisyon na ang malaking deposito ng Pilipinas ng [[nikel]], [[Tanso (elemento)|tanso]], [[kobalto]], chromite, at rare earth minerals ay maaaring lalong mapunta sa mga supply chain na pinangungunahan ng mga dayuhan para sa artificial intelligence, pagmamanupaktura ng semiconductor, at mga advanced na teknolohiya. Ikinakatuwiran ng mga kritiko na ang inisyatibo ay nanganganib na palakasin ang papel ng bansa bilang tagapagtustos ng mga hilaw na materyales habang ang mga dayuhang kasosyo ay nakakuha ng mas malaking bahagi ng value-added manufacturing at teknolohikal na pag-unlad.<ref>{{Cite news |last=Gonzales |first=Gelo |date=April 29, 2026 |title=Sci-tech coalition opposes Pax Silica over 'resource plunder,' env't harms |publisher=Rappler |url=https://www.rappler.com/technology/stop-us-war-coalition-pax-silica-resource-plunder-criticism/ |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519115339/https://www.rappler.com/technology/stop-us-war-coalition-pax-silica-resource-plunder-criticism/ |archive-date=May 19, 2026}}</ref> Iniugnay ng ilang kritiko ang mga alalahaning ito sa iminungkahing pakikipagtulungan sa Israel sa mga kritikal na mineral, [[Artipisyal na katalinuhan|artificial intelligence]], at cybersecurity. Nagpahayag din ng pagkabahala ang mga kritiko sa lumalaking interes ng mga dayuhan sa mga [[Likas na yaman|yamang mineral]] ng Pilipinas kasunod ng mga pahayag ni Dana Kursh, Embahador ng Israel sa Pilipinas, na nagsabing ang masaganang [[nikel]] at iba pang mahahalagang mineral ng Pilipinas ay maaaring makadagdag sa kadalubhasaan ng Israel sa artificial intelligence, disenyo ng chip, cybersecurity, at iba pang mga kasagutan sa teknolohiya. Inilarawan ni Kursh ang Pilipinas bilang isang potensyal na pangunahing katuwang sa inisyatiba, na binanggit na ang mga yamang mineral ng Pilipinas ay maaaring makatulong na matugunan ang mga kinakailangan sa supply-chain na hindi lubos na matugunan ng Israel sa loob ng bansa.<ref>{{Cite news |last=Dela Cruz |first=Raymond Carl |date=May 27, 2026 |title=Israel eyes PH as Pax Silica partner for AI, semiconductor push |publisher=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1275991}}</ref> Nagpahayag din ng pagkabahala ang mga organisasyong pangkalikasan at mga koalisyon ng pagtataguyod noong Abril 2026 tungkol sa bunga sa kapaligiran ng imprastraktura ng semiconductor at artificial intelligence, na binabanggit ang mataas na pangangailangan sa paggamit ng kuryente at tubig, pagtaas ng pangangailangan para sa mga kritikal na mineral, at mga potensyal na hamon sa pamamahala ng basurang industriyal na nauugnay sa mga advanced na pasilidad sa pagmamanupaktura.<ref>{{Cite news |last=Rosete |first=Franck Dick |date=April 21, 2026 |title=Environmental concerns raised over AI and semiconductor industrial zones |publisher=Bulatlat |url=https://www.bulatlat.org/2026/04/21/pax-silica-initiative-seen-as-war-production-environment-destruction/}}</ref> Pinuna rin ng ilang grupong aktibista ang kaugnayan ng inisyatibo sa mas malawak na pakikipagtulungang pang-ekonomiya at kaligtasan ng Estados Unidos-Pilipinas. Ikinatwiran ng mga pangkat na itong ang pagsasama ng kritikal na pagkuha ng mineral, paggawa ng semiconductor, at imprastraktura ng artificial intelligence sa mga estratehikong koridor pang-ekonomiya ay maaaring magpataas ng pagkakalantad ng Pilipinas sa kompetisyong heopolitikal at gawing potensyal na target ang mga pangunahing pasilidad pang-industriya sa panahon ng mga tunggalian sa lalawigan.<ref name="sellout">{{Cite news |date=April 20, 2026 |title=Farmers’ Group Condemns “Pax Silica” as a “Massive Sellout” |publisher=The Manila Journal |url=https://themanilajournal.com/2026/04/20/farmers-group-condemns-pax-silica-as-a-massive-sellout/}}</ref> Noong Mayo 2026, ilang grupong pampolitika, kabilang ang mga kasapi ng kaliwang Makabayan Bloc, ang nagpahayag ng mga alalahanin tungkol sa kahigpunuan at mga kaayusan sa pamamahala na kaugnay ng inisyatibo. Kabilang sa mga alalahaning ito ang mga tanong tungkol sa lawak ng pakikilahok ng mga dayuhan sa iminungkahing sonang industriyal at mga ulat ng mga iminungkahing espesyal na kaayusan para sa mga dayuhang tauhan. Sinabi ng mga kinatawan ng Makabayan na ang mga ganitong kaayusan ay maaaring magdulot ng mga isyu tungkol sa pambansang kahigpunuan at pamamahala sa konstitusyon, habang pinanindigan ng mga kagawaran ng gobyerno at mga tagapagtaguyod ng proyekto na ang pag-unlad ay mananatiling sasailalim sa batas ng Pilipinas at pangangasiwa ng mga regulasyon.<ref name="bworld">{{Cite news |last=Sinaking |first=Erika Mae P. |date=May 19, 2026 |title=BCDA rejects US jurisdiction claims on AI hub |publisher=BusinessWorld |url=https://www.bworldonline.com/the-nation/2026/05/19/750806/bcda-rejects-us-jurisdiction-claims-on-ai-hub/}}</ref> Noong Mayo 2026, lumitaw ang kontrobersiya tungkol sa legal na katayuan ng iminungkahing Pax Silica economic security zone sa [[New Clark City]]. Noong Mayo 18, 2026, sa isang pagbisita sa lugar ng Pangalawang Kalihim ng Estado para sa Ugnayang Pang-ekonomiya ng US na si Jacob Helberg, ipinahayag ni Pangulong Joshua Bingcang ng Bases Conversion and Development Authority (BCDA) na hiniling ng Estados Unidos na ang sona ay magpatakbo sa ilalim ng batas ng US at na ang mga tauhan ng US ay mabigyan ng diplomatikong kaligtasan sa sakit. Sinabi ni Bingcang na tinanggihan ng pamahalaan ng Pilipinas ang panukala at pinanindigan na ang proyekto ay mananatiling napapailalim sa batas at pamamahala ng Pilipinas.<ref>{{Cite news |last=Chi |first=Cristina |date=May 19, 2026 |title=Philippines rejects US request for diplomatic immunity at planned AI hub |publisher=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/headlines/2026/05/19/2529065/philippines-rejects-us-request-diplomatic-immunity-planned-ai-hub}}</ref><ref>{{Cite news |last=Desiderio |first=Louella |last2=Lee-Brago |first2=Pia |date=May 20, 2026 |title=Philippines rejects US diplomatic immunity request for planned AI hub |publisher=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/headlines/2026/05/20/2529177/philippines-rejects-us-diplomatic-immunity-planned-ai-hub}}</ref><ref name="bworld">{{Cite news |last=Sinaking |first=Erika Mae P. |date=May 19, 2026 |title=BCDA rejects US jurisdiction claims on AI hub |publisher=BusinessWorld |url=https://www.bworldonline.com/the-nation/2026/05/19/750806/bcda-rejects-us-jurisdiction-claims-on-ai-hub/}}</ref> Noong ika-25 ng Mayo 2026, pinagtatalunan ni Helberg ang mga ulat na humingi ang Estados Unidos ng diplomatikong kaligtasan, na sinasabi sa isang post sa [[X (hatirang pangmadla)|X]] na ang kanyang mga naunang pahayag ay "hindi binigyang-linaw" at ang posisyon ng US ay inilaan upang magbigay ng ligal na katiyakan at kakayahang mahulaan para sa mga mamumuhunan sa halip na diplomatikong kaligtasan. Kalaunan ay tumangging tugunan nang diretso ng isang tagapagsalita para sa Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos ang pagkakaiba sa pagitan ng salaysay ni Helberg at mga pahayag na ginawa ng mga opisyal ng Pilipinas.<ref>{{Cite news |last=Chi |first=Cristina |date=May 26, 2026 |title=US official says immunity for Pax Silica Clark hub 'taken out of context' |publisher=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/headlines/2026/05/26/2530687/us-official-says-immunity-pax-silica-clark-hub-taken-out-context/}}</ref> === Unyong Europeo === Noong Mayo at Hunyo 2026, nagpahayag ng mga alalahanin ang ilang tagagawa ng patakaran at manunuri sa SamahangtEuropeo onomiya sa regulasyon at ang kaugnayan ng bloke sa mga patakaran sa teknolohiya ng Estados Unidos habang umuusad ang mga talakayan tungkol sa pagsali. Ikinatwiran ng mga kritiko na ang pakikilahok ay maaaring makaapekto sa estratehikong awtonomiya ng EU sa mga larangan tulad ng mga kontrol sa pagluwas at patakaran sa semiconductor, habang pinanindigan ng mga tagasuporta na ang inisyatibo ay magpapalakas sa katatagan ng supply-chain sa mga kasosyong ekonomiya.<ref>{{Cite news |last=Bertuzzi |first=Luca |date=June 1, 2026 |title=The EU is set to join US-led chip alliance 'Pax Silica' to counter China's AI race |publisher=Euronews |url=https://www.euronews.com/my-europe/2026/06/01/the-eu-is-set-to-join-us-led-chip-alliance-pax-silica-to-counter-chinas-ai-race}}</ref> === Olanda === Noong Hunyo 2026, ang talakayan kaugnay ng inisyatibo sa Olanda sa mga patakaran sa pagkontrol sa pagluwas na nakaaapekto sa industriya ng semiconductor ng Dutch, partikular na sa ASML. Nagpahayag ng pagkabahala ang ilang opisyal at kinatawan ng industriya na ang mga karagdagang paghihigpit sa pagluwas ng teknolohiya sa Tsina ay maaaring makaapekto sa mga operasyong pangkomersyo at kakayahang makipagkumpitensya.<ref>{{Cite news |last=Sterling |first=Toby |date=June 23, 2026 |title=Netherlands to join US-led Pax Silica AI initiative despite ASML dispute |publisher=Reuters |url=https://finance.yahoo.com/news/netherlands-join-us-led-pax-113435012.html}}</ref> === India === Mula sa huling bahagi ng 2025 hanggang unang bahagi ng 2026, ang talakayan sa [[Indiya|India]] ay nakasentro sa kawalan ng bansa sa orihinal na pagiging kasapi ng inisyatibo. Tinanong ng mga komentarista at mga politiko ng oposisyon ang pagbubukod ng India sa kabila ng lumalaking sektor ng semiconductor at pakikilahok nito sa iba pang mga pakikipagsosyo sa teknolohiya.<ref>{{Cite news |date=December 13, 2025 |title=Congress takes swipe at PM over India not being part of US-led Pax Silica grouping |publisher=The Economic Times |url=https://m.economictimes.com/news/politics-and-nation/congress-takes-swipe-at-pm-over-india-not-being-part-of-us-led-pax-silica-grouping/articleshow/125944739.cms}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} bmvhdt2slolcho3mdqkpk615h0ei1lu 2218646 2218645 2026-08-02T09:50:24Z JENSwilleat 159283 2218646 wikitext text/x-wiki {{Infobox geopolitical organization | name = '''Pax Silica''' | motto = "Securing the Silicon Supply Chain" ([[Wikang Ingles|Ingles]])<br>"Pagtiyak sa seguridad ng kadena ng suplay ng silikon" ([[Wikang Filipino|Filipino]]) | englishmotto = | anthem = | text_symbol_type = | text_symbol = | image_map = Member States of Pax Silica.svg | loctext = <!--text description of location of organization--> | alt_map = | map_width = <!-- Map image's width (default 250px) --> | map_caption = {{legend|#1d91c0ff|Mga bansang kasapi ng Pax Silica}} | org_type = Internasyonal inisyatiba para sa seguridad sa ekonomiya | membership_type = | membership = {{ubl|'''Mga lumagda''' |{{flagicon|Argentina}} [[Arhentina]] |{{flagicon|Australia}} [[Australia]] |{{flagicon|Chile}} [[Chile]] |{{flagicon|Costa Rica}} [[Costa Rica]] |{{flagicon|El Salvador}} [[El Salvador]] |{{flagicon|Finland}} [[Finland]] |{{flagicon|Germany}} [[Alemanya]] |{{flagicon|Greece}} [[Gresya]] |{{flagicon|India}} [[India]] |{{flagicon|Israel}} [[Israel]] |{{flagicon|Japan}} [[Hapon]] |{{flagicon|Kazakhstan}} [[Kazakhstan]] |{{flagicon|Netherlands}} [[Netherlands]] |{{flagicon|Norway}} [[Noruwega]] |{{flagicon|Panama}} [[Panama]] |{{flagicon|Philippines}} [[Pilipinas]] |{{flagicon|Qatar}} [[Qatar]] |{{flagicon|South Korea}} [[Timog Korea]] |{{flagicon|Singapore}} [[Singapore]] |{{flagicon|Sweden}} [[Sweden]] |{{nowrap|{{flagicon|United Arab Emirates}} [[Emiratos Arabes Unidos|United Arab Emirates]]}} |{{flagicon|United Kingdom}} [[Reyno Unido]] |{{flagicon|United States}} [[Estados Unidos]] |{{flagicon|European Union}} [[Unyong Europeo]] }} {{ubl|'''Mga tagamasid''' |{{flagicon|Canada}} [[Canada]] |{{flagicon|Estonia}} [[Estonya]] |{{flagicon|Taiwan}} [[Taiwan]] }} | leader_title1 = [[Pangalawang Kalihim ng Estado para sa Paglago ng Ekonomiya, Enerhiya, at Kapaligiran]] | leader_name1 = [[Jacob Helberg]] | established_event1 = Deklarasyon ng Pax Silica | established_date1 = {{Start date and age|2025|12|12}} | official_website = {{URL|https://www.state.gov/pax-silica}} }} Ang '''Pax Silica''' ay isang internasyonal na inisyatiba na pinamumunuan ng [[Estados Unidos]] at nakatuon sa pagsiguro ng mga [[Daloy ng suplay|kadena ng suplay]] para sa mga masulong na teknolohiya tulad ng mga [[semikonduktor]], [[artipisyal na katalinuhan]] (AI), at mga bihirang elemento sa lupa. Hindi tuwirang layunin ng inisyatiba na bawasan ang pag-asa sa [[Tsina]] at kontrahin ang pangingibabaw nito sa mga larangang ito.<ref>{{Cite web |date=2026-01-09 |title=Inside the State Department's 'Pax Silica' Initiative |url=https://wpintelligence.washingtonpost.com/topics/2026/01/09/inside-state-departments-pax-silica-initiative/ |access-date=2026-06-06 |website=WP Intelligence |language=en|trans-title=Sa loob ng Inisyatibang 'Pax Silica' ng Kagawaran ng Estado}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-12-13 |title=Pax Silica Explained: The US-Led Initiative With 'Trusted Allies' to Counter China, Excluding India |url=https://www.timesnownews.com/world/what-is-pax-silica-us-led-initiative-that-excludes-india-ai-critical-minerals-supply-chain-counter-china-article-153286414 |access-date=2026-06-06 |website=TimesNow |language=en|trans-title=Paliwanag sa Pax Silica: Ang Inisyatiba na Pinamunuan ng US na May 'Mga Pinagkakatiwalaang Kaalyado' para Kontrahin ang Tsina, Hindi Kasama ang Indiya}}</ref><ref>{{Cite web |last=Cytera |first=Christopher |date=2026-01-14 |title=Pax Silica — Can it Stop China? |url=https://cepa.org/article/pax-silica-can-it-stop-china/ |access-date=2026-06-06 |website=CEPA |language=en-US|trans-title=Pax Silica — Mapipigilan ba Nito ang Tsina?}}</ref> Ang inisyatiba ay kinoordinahan ng Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos at inilunsad noong Disyembre 2025 kasabay ng paglagda ng unang pangkat ng mga bansang kasosyo sa di-nagbubuklod na ''Deklarasyon ng'' ''Pax Silica''.<ref name="StateFactSheet">{{cite web |title=Pax Silica Summit (Fact Sheet) |publisher=United States Department of State |date=Disyembre 11, 2025 |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative/ |access-date=Enero 13, 2026|language=en}}</ref><ref name="AusDeclaration">{{cite web |title=The Pax Silica Declaration by countries attending the Pax Silica Summit, 12 December 2025 |publisher=Australian Government – Department of Industry, Science and Resources |date=Disyembre 13, 2025 |url=https://www.industry.gov.au/publications/pax-silica-declaration-countries-attending-pax-silica-summit-12-december-2025 |access-date=Enero 13, 2026|language=en|trans-title=Ang Deklarasyon ng Pax Silica ng mga bansang dumalo sa Pax Silica Summit, 12 Disyembre 2025}}</ref> == Paglulunsad at kaligiran == Noong dekada 2020, lalong itinuring ng mga pamahalaan ang katatagan ng supply-chain sa mga semiconductor, mahahalagang mineral, at imprastraktura ng computing na may kaugnayan sa AI bilang isang prayoridad sa pambansang kaligtasan, sa gitna ng mga kontrol sa pagluluwas, mga hakbang sa patakaran sa industriya, at kompetisyong heopolitikal sa mga teknolohiyang sumusuporta sa advanced manufacturing at AI. Ang Pax Silica ay iniharap ng mga katuwang ng US bilang isang balangkas ng ekonomiko-kaligtasang naglalayong ihanay ang mga patakaran at pamumuhunan sa mga "mapagkakatiwalaang kasosyo" na nagho-host sa mga pangunahing kompanya ng teknolohiya at pangunahing kapasidad sa industriya.<ref name="StateFactSheet">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Pax Silica Summit (Fact Sheet) |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative/ |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref><ref name="OutcomesBriefing">{{Cite web |date=December 2025 |title=Outcomes of the Pax Silica Summit (Foreign Press Center briefing) |url=https://www.state.gov/briefings-foreign-press-centers/outcomes-of-the-paxs-silica-summit |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Inilarawan ng manunuri ng Pacific Forum na si Akhil Ramesh, na sumusulat para sa magasing National Interest, ang inisyatibo bilang pag-unawa na: "ang kaligtasan sa ekonomiya ngayon ay hindi mapaghihiwalay sa kontrol sa enerhiya, mahahalagang mineral, mataas na kalidad na pagmamanupaktura, at mga advanced na modelo."<ref>{{Cite web |last=Ramesh |first=Akhil |date=2026-01-24 |title=Pax Silica and the Case for Bringing Industry Back into Foreign Policy |url=https://nationalinterest.org/feature/pax-silica-and-the-case-for-bringing-industry-back-into-foreign-policy |access-date=2026-01-25 |website=The National Interest |language=en-US}}</ref> Noong Disyembre 11, 2025, inanunsyo ng Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos ang kauna-unahang Pax Silica Summit at ang planong paglagda sa Pax Silica Declaration, na naglalarawan sa Pax Silica bilang pangunahing pagsisikap ng Kagawaran sa AI at kaligtasan ng supply-chain.<ref name="StateMediaNote">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Under Secretary Helberg Will Kick Off Pax Silica Summit with Landmark Declaration Signing |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/under-secretary-helberg-will-kick-off-pax-silica-summit-with-landmark-declaration-signing/ |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Ang unang summit ay ginanap sa Washington, DC noong Disyembre 12, 2025. Inilarawan sa fact sheet ng Kagawaran ng Estado ang mga larangan ng kooperasyon kabilang ang koneksyon at imprastraktura ng datos, compute at semiconductors, advanced manufacturing, lohistiko, mineral refining at processing, at enerhiya.<ref name="StateFactSheet">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Pax Silica Summit (Fact Sheet) |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative/ |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Inilalarawan ng inisyatibo ang sarili nito bilang isang "positive-sum" na pakikipagtulungang nilayon upang mabawasan ang "mga mapilit na pag-asa" at mapabuti ang katatagan sa buong hanay ng teknolohiya, mula sa pagkuha at pagproseso ng mineral hanggang sa paggawa ng chip at imprastraktura ng computing.<ref name="StateFactSheet">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Pax Silica Summit (Fact Sheet) |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative/ |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Inilarawan ng mga opisyales ng US ang Pax Silica bilang isang balangkas para sa pag-uugnay ng mga pangunahing proyekto at pagkakahanay ng patakaran sa mga kasosyong bansa, kabilang ang pagmamapa sa supply-chain, mga inisyatibo sa pamumuhunan at pakikipagtulungan, at proteksiyon ng mga kritikal na imprastraktura at sensitibong teknolohiya. Iniulat ng Reuters ang mga talakayan tungkol sa mga proyektong may kaugnayan sa mga ruta ng kalakalan at lohistiko at isang inisyatibo sa isang liwasang pang-industriya sa [[Israel]].<ref name="ReutersUAEQatar">{{Cite news |date=January 11, 2026 |title=Qatar and UAE to join U.S.-led effort to bolster technology supply chain |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/qatar-uae-join-us-led-effort-bolster-technology-supply-chain-2026-01-11/ |access-date=January 13, 2026}}</ref> Ang mga bansang nasa Golpo, tulad ng UAE at Qatar, ay tumataya sa pag-akit ng mga kompanya ng AI na may murang enerhiya.<ref>{{Cite web |title=Qatar joins US 'Pax Silica' as it races to catch up with Gulf neighbours on AI |url=https://www.middleeasteye.net/news/qatar-joins-us-pax-silica-it-races-catch-gulf-neighbors-ai |access-date=2026-01-25 |website=Middle East Eye |language=en}}</ref> Bukod pa rito, ang potensyal ng UAE na mamuhunan sa mga aktibidad ng Pax Silica ay nabanggit bilang isang pangunahing asset para sa inisyatibo.<ref>{{Cite web |title=UAE signs Pax Silica declaration to advance AI-era security {{!}} Computer Weekly |url=https://www.computerweekly.com/news/366637532/UAE-signs-Pax-Silica-declaration-to-advance-AI-Era-security |access-date=2026-01-25 |website=ComputerWeekly.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Marias |first=Stephen Las |date=2025-12-23 |title=Pax Silica Signals a New Era of Tech-Centric Geopolitics |url=https://www.eetimes.com/pax-silica-marks-the-end-of-globalizations-golden-age/ |access-date=2026-01-25 |website=EE Times Asia |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Varghese |first=Justin |date=2026-01-19 |title=Pax Silica: What the new AI tech bloc means for the UAE, global economy |url=https://gulfnews.com/technology/pax-silica-what-the-new-ai-tech-bloc-means-for-the-uae-global-economy-1.500412773 |access-date=2026-01-25 |website=Gulf News: Latest UAE news, Dubai news, Business, travel news, Dubai Gold rate, prayer time, cinema |language=en}}</ref> Noong unang bahagi ng 2026, inanunsyo ng Estados Unidos ang planong pag-aambag ng $250M para sa isang pamumuhunang konsorsiyum na naglalayong palakasin ang mga supply-chain ng enerhiya at mahahalagang mineral.<ref>{{Cite web |last=Maggie |first=Eastland |date=March 23, 2026 |title=US to Put $250 Million Toward Supply Chain Investment Fund |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2026-03-23/us-to-commit-250-million-toward-supply-chain-investment-fund |website=Bloomberg}}</ref> == Pagsapi == Sa inagurasyon, pitong bansa ang lumagda sa ''Pax Silica Declaration'', habang ang Taywan, ang Samahang Europeo, Kanada, at ang Organisasyon sa Ekonomikong Pakikipagtulungan at Pag-unlad ay lumahok bilang mga panauhin.<ref name="AusDeclaration2">{{Cite web |date=December 13, 2025 |title=The Pax Silica Declaration by countries attending the Pax Silica Summit, 12 December 2025 |url=https://www.industry.gov.au/publications/pax-silica-declaration-countries-attending-pax-silica-summit-12-december-2025 |access-date=July 23, 2026 |publisher=Australian Government Department of Industry, Science and Resources}}</ref><ref name="StateLaunch">{{Cite web |date=December 11, 2025 |title=Pax Silica Summit |url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/12/pax-silica-initiative |access-date=July 23, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> Noong Enero 2026, ang Qatar at ang Nagkakaisang Arabong Emirato ay kinilala sa publiko bilang mga prospektibong tagapaglagda, at ang kanilang pagsali ay inaasahan sa huling bahagi ng buwang iyon.<ref name="ReutersGulfAccession">{{Cite news |last=Renshaw |first=Jarrett |date=January 11, 2026 |title=Qatar and UAE to join U.S.-led effort to bolster technology supply chain |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/qatar-uae-join-us-led-effort-bolster-technology-supply-chain-2026-01-11/ |access-date=July 23, 2026}}</ref> === Mga bansang lumagda sa Pax Silica Declaration === Pitong bansa ang lumagda sa deklarasyon sa summit noong Disyembre 12, 2025, sa Washington, DC:<ref name="AusDeclaration">{{Cite web |date=December 13, 2025 |title=The Pax Silica Declaration by countries attending the Pax Silica Summit, 12 December 2025 |url=https://www.industry.gov.au/publications/pax-silica-declaration-countries-attending-pax-silica-summit-12-december-2025 |access-date=January 13, 2026 |publisher=Australian Government – Department of Industry, Science and Resources}}</ref> * {{flagicon|Australia}} [[Awstralya]] * {{flag|Israel}} * {{flagicon|Japan}} [[Hapon]] * {{flagicon|South Korea}} [[Timog Korea]] * {{flagicon|Singapore}} [[Singapura]] * {{flagicon|United Kingdom}} [[Reyno Unido]] * {{flagicon|United States}} [[Estados Unidos]] Ang ilang mga bansang dumalo sa mga unang pag-uusap ay hindi agad lumagda, habang ang iba pang mga bansa ay inanyayahang sumali pagkatapos ng mga talakayan. Ang mga sumusunod ay ang mga kasaping lumagda sa deklarasyon:<ref name="AusDeclaration">{{Cite web |date=December 13, 2025 |title=The Pax Silica Declaration by countries attending the Pax Silica Summit, 12 December 2025 |url=https://www.industry.gov.au/publications/pax-silica-declaration-countries-attending-pax-silica-summit-12-december-2025 |access-date=January 13, 2026 |publisher=Australian Government – Department of Industry, Science and Resources}}</ref> * {{flagicon|Netherlands}} [[Olanda]] (sumali noong Disyembre 17, 2025<ref>{{cite web |date=December 17, 2025 |title=The Netherlands joins US-led push to secure AI and chip supply chains - Bits&Chips |url=https://bits-chips.com/article/the-netherlands-joins-us-led-push-to-secure-ai-and-chip-supply-chains/ |access-date=January 13, 2026 |website=Bits&Chips |language=en-US}}</ref>; "hindi-lumagdang kasosyo")<ref>{{Cite web|url=https://www.euronews.com/next/2026/02/23/the-us-peace-corps-launches-new-tech-corps-to-bring-ai-expertise-abroad-heres-what-to-know|title=The US Peace Corps launches new Tech Corps to bring AI expertise abroad. Here’s what to know &#124; Euronews}}</ref> * {{flag|Qatar|Katar}} (sumali noong Enero 13, 2026)<ref name="QatarSigned">{{cite web |date=January 13, 2026 |title=Qatar and the United States sign "Pax Silica" declaration to strengthen cooperation in advanced technology |url=https://www.zawya.com/en/economy/gcc/qatar-united-states-sign-pax-silica-declaration-to-strengthen-cooperation-in-advanced-technology-svbnsjj4 |access-date=January 13, 2026 |publisher=The Peninsula (via Zawya)}}</ref> * {{flagicon|United Arab Emirates}} [[Nagkakaisang Arabong Emirato]] (sumali noong Enero 14, 2026)<ref name="UAE Embassy">{{cite news |title=Statement by Ambassador Yousef Al Otaiba on the United Arab Emirates joining Pax Silica |work=Reuters |date=January 14, 2026 |url=https://www.uae-embassy.org/news/statement-ambassador-yousef-al-otaiba-united-arab-emirates-joining-pax-silica |access-date=January 13, 2026}}</ref> * {{flagicon|India}} [[Indiya]] (sumali noong Pebrero 20, 2026)<ref>{{cite web |title=India formally joins US-led coalition Pax Silica on AI, supply chain |url=https://upstox.com/news/business-news/latest-updates/india-formally-joins-us-led-coalition-pax-silica-on-ai-supply-chain/article-189709/ |access-date=2026-02-20 |website=upstox.com |language=en}}</ref> * {{flagicon|Sweden}} [[Suwesya]] (lumagda noong Marso 17, 2026)<ref>{{cite web |title=Sweden joins Pax Silica initiative |url=https://www.government.se/press-releases/2026/03/sweden-joins-pax-silica-initiative/ |access-date=2026-03-17 |website=government.se |language=en}}</ref> * {{flagicon|Finland}} [[Pinlandiya]] (lumagda noong Abril 16, 2026)<ref>[https://valtioneuvosto.fi/-/1410877/suomi-mukaan-pax-silica-aloitteeseen?languageId=en_US Finland to participate in Pax Silica initiative]</ref> * {{flagicon|Philippines}} [[Pilipinas]] (lumagda noong Abril 17, 2026)<ref>{{Cite web |title=PH joins US-led Pax Silica; plan for industrial hub in Luzon unveiled |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1273139 |access-date=2026-04-17 |website=pna.gov.ph |language=en}}</ref> * {{flagicon|Norway}} [[Norwega]] (lumagda noong Mayo 6, 2026)<ref>{{cite web|url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2026/05/norway-joins-pax-silica-initiative/|title=Norway Joins Pax Silica Initiative}}</ref> * {{flagicon|European Union}} [[Unyong Europeo]] (lumagda noong Hunyo 23, 2026)<ref name=":0">{{cite web |title=Under Secretary Jacob Helberg on the Accession of the European Union, Germany, and Greece to Pax Silica |url=https://www.state.gov/releases/under-secretary-for-economic-affairs/2026/06/under-secretary-jacob-helberg-on-the-accession-of-the-european-union-germany-and-greece-to-pax-silica/ |access-date=2026-06-24 |website=United States Department of State |language=en-US}}</ref> * {{flagicon|Germany}} [[Alemanya]] (lumagda noong Hunyo 23, 2026)<ref name=":0" /> * {{flagicon|Greece}} [[Gresya]] (lumagda noong Hunyo 23, 2026)<ref name=":0" /> * {{flagicon|Argentina}} [[Arhentina]] (lumagda noong Hunyo 26, 2026)<ref name="2nd">{{cite web |title=Outcomes of the Second Pax Silica Summit|url=https://www.state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2026/06/outcomes-of-the-second-pax-silica-summit|access-date=2026-06-28|website=United States Department of State |language=en-US}}</ref> * {{flag|Chile}} (lumagda noong Hunyo 26, 2026)<ref name="2nd" /> * {{flagicon|Costa Rica}} [[Kosta Rika]] (lumagda noong Hunyo 26, 2026)<ref name="2nd" /> * {{flag|El Salvador}} (lumagda noong Hunyo 26, 2026)<ref name="2nd" /> * {{flagicon|Kazakhstan}} [[Kasakistan|Kasahistan]] (lumagda noong Hunyo 26, 2026)<ref name="2nd" /> * {{flag|Panama}} (lumagda noong Hunyo 26, 2026)<ref name="2nd" /> === Mga bansang inanyayahan / lumahok, ngunit hindi pa lumalagda === Sa paglulunsad, inilarawan ng mga materyales ng Estados Unidos at mga makabagong pag-uulat ang mga karagdagang inanyayahang maging kalahok at tagamasid, kabilang ang: * {{flagicon|Canada}} [[Kanada]] – tagamasid/kalahok sa nauugnay na talakayan, sa mga materyales ng US briefing; hindi itinala bilang tagapaglagda.<ref name="OutcomesBriefing" /> * {{flagicon|Taiwan}} [[Taywan]] – kalahok sa summit sessions ayon sa briefing ng Kagawaran ng Estado; hindi itinala bilang tagapaglagda.<ref name="OutcomesBriefing" /> * {{flagicon|Estonia}} [[Estonya]] – naging tagamasid at lumagda sa deklarasyon noong Hunyo 26, 2026<ref>{{Cite web|url=https://vm.ee/en/news/foreign-minister-tsahkna-pax-silica-agreement-opportunity-advance-technology-innovation-and|title=Estonia became an observer state in the US-led Pax Silica initiative and signed the Pax Silica Declaration on Artificial Intelligence}}</ref> * {{flagicon|Bangladesh}} [[Banglades]] - inanyayahang sumali sa inisyatibo ni US special envoy noong Agosto 1, 2026<ref>{{Cite web|url=https://www.google.com/www.dhakatribune.com/amp/bangladesh/foreign-affairs/416463/gor-proposes-bangladesh-join-us-led-pax-silica|title=Gor proposes Bangladesh join US-led Pax Silica initiative}}</ref> Ang Organisasyon sa Ekonomikong Pakikipagtulungan at Pag-unlad (OECD) at ang [[Unyong Europeo|Samahang Europeo]] ay nabanggit din ng mga katuwang ng US na naroroon bilang tagamasid, ngunit hindi mga bansa.<ref name="OutcomesBriefing">{{Cite web |date=December 2025 |title=Outcomes of the Pax Silica Summit (Foreign Press Center briefing) |url=https://www.state.gov/briefings-foreign-press-centers/outcomes-of-the-paxs-silica-summit |access-date=January 13, 2026 |publisher=United States Department of State}}</ref> == Pagtanggap at kritisismo == === Pilipinas === Kasunod ng pagsali ng [[Pilipinas]] sa inisyatiba noong Abril 2026, ang inisyatiba ng Pax Silica ay umani ng kritisismo dahil sa mga isyung may kaugnayan sa paggamit ng lupa, kahigpunuan, dulot nito sa kapaligiran, at pakikilahok ng dayuhan sa mga estratehikong industriya. Simula noong Abril at Mayo 2026, iba't ibang grupo ng mga magsasaka, mga kapisanan ng lipunang sibil, at mga blokeng pampolitika ang nagpahayag ng kanilang mga alalahanin tungkol sa mga maaaring maging bunga nito sa mga pampook na komunidad, mga kaayusan sa pamamahala, at ang papel ng bansa sa mga umuusbong na teknolohiya at mga kadena ng suplay na kritikal sa mineral.<ref>{{Cite news |last=Desiderio |first=Louella |last2=Lee-Brago |first2=Pia |date=May 20, 2026 |title=Philippines rejects US diplomatic immunity request for planned AI hub |publisher=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/headlines/2026/05/20/2529177/philippines-rejects-us-diplomatic-immunity-planned-ai-hub}}</ref><ref name="bworld">{{Cite news |last=Sinaking |first=Erika Mae P. |date=May 19, 2026 |title=BCDA rejects US jurisdiction claims on AI hub |publisher=BusinessWorld |url=https://www.bworldonline.com/the-nation/2026/05/19/750806/bcda-rejects-us-jurisdiction-claims-on-ai-hub/}}</ref> Noong Abril 2026, tinutulan ng mga kapisanang pang-agrikultura tulad ng Kilusang Magbubukid ng Pilipinas (KMP), [[Pambansang Kilusan ng mga Samahang Magsasaka]] (PKSM), at [[Pambansang Lakas ng Kilusang Mamamalakaya ng Pilipinas]] (Pamalakaya) ang iminungkahing pagsasalin ng agrikultural at baybaying lupain para sa malawakang pag-unlad ng industriya. Inilarawan ng KMP ang planong sonang ekonomikong kaligtasan sa loob ng Luzon Economic Corridor bilang isang "malawakang pagbebenta ng mga ari-arian," na nangangatwirang maaari nitong mapabilis ang pagbabagong-anyo ng lupa, pagkuha ng mga mapagkukunan, pagkasira ng kapaligiran, at ang pagpapaalis sa mga komunidad ng magsasaka at mangingisda. Itinuro din ng mga kritiko ang laki ng planong proyekto, na kinabibilangan ng 4,000-acre (humigit-kumulang 1,618-ektarya) na [[Artipisyal na katalinuhan|artificial intelligence]] at advanced manufacturing hub sa [[New Clark City]], [[Tarlac]], na nangangatwirang ang malawakang pag-unlad ng industriya ay maaaring makaapekto sa mga nakapalibot na komunidad, kaligtasan sa pagkain, at mga pattern ng paggamit ng lupa.<ref name="sellout">{{Cite news |date=April 20, 2026 |title=Farmers’ Group Condemns “Pax Silica” as a “Massive Sellout” |publisher=The Manila Journal |url=https://themanilajournal.com/2026/04/20/farmers-group-condemns-pax-silica-as-a-massive-sellout/}}</ref><ref>{{Cite news |date=April 20, 2026 |title=New Clark City to host AI hub under US-led Pax Silica |publisher=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1273338}}</ref> Noong Abril 2026, tinutulan ng koalisyong Scientists and Technologists Oppose the US War (STOP US War), isang network ng mga dalub-agham, teknologo, tagapagtaguyod ng kapaligiran, at mga kapisanan ng lipunang sibil na kinabibilangan ng AGHAM, ang Computer Professionals' Union, at ang Kalikasan People's Network for the Environment, ang inisyatibo, na nangangatwirang maaari nitong mapadali ang kanilang inilarawan bilang "pandarambong sa likas na yaman" at mga aktibidad na nakakapinsala sa kapaligiran sa pagkuha ng mga likas na yaman. Nagpahayag ng pagkabahala ang koalisyon na ang malaking deposito ng Pilipinas ng [[nikel]], [[Tanso (elemento)|tanso]], [[kobalto]], chromite, at rare earth minerals ay maaaring lalong mapunta sa mga supply chain na pinangungunahan ng mga dayuhan para sa artificial intelligence, pagmamanupaktura ng semiconductor, at mga advanced na teknolohiya. Ikinakatuwiran ng mga kritiko na ang inisyatibo ay nanganganib na palakasin ang papel ng bansa bilang tagapagtustos ng mga hilaw na materyales habang ang mga dayuhang kasosyo ay nakakuha ng mas malaking bahagi ng value-added manufacturing at teknolohikal na pag-unlad.<ref>{{Cite news |last=Gonzales |first=Gelo |date=April 29, 2026 |title=Sci-tech coalition opposes Pax Silica over 'resource plunder,' env't harms |publisher=Rappler |url=https://www.rappler.com/technology/stop-us-war-coalition-pax-silica-resource-plunder-criticism/ |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20260519115339/https://www.rappler.com/technology/stop-us-war-coalition-pax-silica-resource-plunder-criticism/ |archive-date=May 19, 2026}}</ref> Iniugnay ng ilang kritiko ang mga alalahaning ito sa iminungkahing pakikipagtulungan sa Israel sa mga kritikal na mineral, [[Artipisyal na katalinuhan|artificial intelligence]], at cybersecurity. Nagpahayag din ng pagkabahala ang mga kritiko sa lumalaking interes ng mga dayuhan sa mga [[Likas na yaman|yamang mineral]] ng Pilipinas kasunod ng mga pahayag ni Dana Kursh, Embahador ng Israel sa Pilipinas, na nagsabing ang masaganang [[nikel]] at iba pang mahahalagang mineral ng Pilipinas ay maaaring makadagdag sa kadalubhasaan ng Israel sa artificial intelligence, disenyo ng chip, cybersecurity, at iba pang mga kasagutan sa teknolohiya. Inilarawan ni Kursh ang Pilipinas bilang isang potensyal na pangunahing katuwang sa inisyatiba, na binanggit na ang mga yamang mineral ng Pilipinas ay maaaring makatulong na matugunan ang mga kinakailangan sa supply-chain na hindi lubos na matugunan ng Israel sa loob ng bansa.<ref>{{Cite news |last=Dela Cruz |first=Raymond Carl |date=May 27, 2026 |title=Israel eyes PH as Pax Silica partner for AI, semiconductor push |publisher=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1275991}}</ref> Nagpahayag din ng pagkabahala ang mga organisasyong pangkalikasan at mga koalisyon ng pagtataguyod noong Abril 2026 tungkol sa bunga sa kapaligiran ng imprastraktura ng semiconductor at artificial intelligence, na binabanggit ang mataas na pangangailangan sa paggamit ng kuryente at tubig, pagtaas ng pangangailangan para sa mga kritikal na mineral, at mga potensyal na hamon sa pamamahala ng basurang industriyal na nauugnay sa mga advanced na pasilidad sa pagmamanupaktura.<ref>{{Cite news |last=Rosete |first=Franck Dick |date=April 21, 2026 |title=Environmental concerns raised over AI and semiconductor industrial zones |publisher=Bulatlat |url=https://www.bulatlat.org/2026/04/21/pax-silica-initiative-seen-as-war-production-environment-destruction/}}</ref> Pinuna rin ng ilang grupong aktibista ang kaugnayan ng inisyatibo sa mas malawak na pakikipagtulungang pang-ekonomiya at kaligtasan ng Estados Unidos-Pilipinas. Ikinatwiran ng mga pangkat na itong ang pagsasama ng kritikal na pagkuha ng mineral, paggawa ng semiconductor, at imprastraktura ng artificial intelligence sa mga estratehikong koridor pang-ekonomiya ay maaaring magpataas ng pagkakalantad ng Pilipinas sa kompetisyong heopolitikal at gawing potensyal na target ang mga pangunahing pasilidad pang-industriya sa panahon ng mga tunggalian sa lalawigan.<ref name="sellout">{{Cite news |date=April 20, 2026 |title=Farmers’ Group Condemns “Pax Silica” as a “Massive Sellout” |publisher=The Manila Journal |url=https://themanilajournal.com/2026/04/20/farmers-group-condemns-pax-silica-as-a-massive-sellout/}}</ref> Noong Mayo 2026, ilang grupong pampolitika, kabilang ang mga kasapi ng kaliwang Makabayan Bloc, ang nagpahayag ng mga alalahanin tungkol sa kahigpunuan at mga kaayusan sa pamamahala na kaugnay ng inisyatibo. Kabilang sa mga alalahaning ito ang mga tanong tungkol sa lawak ng pakikilahok ng mga dayuhan sa iminungkahing sonang industriyal at mga ulat ng mga iminungkahing espesyal na kaayusan para sa mga dayuhang tauhan. Sinabi ng mga kinatawan ng Makabayan na ang mga ganitong kaayusan ay maaaring magdulot ng mga isyu tungkol sa pambansang kahigpunuan at pamamahala sa konstitusyon, habang pinanindigan ng mga kagawaran ng gobyerno at mga tagapagtaguyod ng proyekto na ang pag-unlad ay mananatiling sasailalim sa batas ng Pilipinas at pangangasiwa ng mga regulasyon.<ref name="bworld">{{Cite news |last=Sinaking |first=Erika Mae P. |date=May 19, 2026 |title=BCDA rejects US jurisdiction claims on AI hub |publisher=BusinessWorld |url=https://www.bworldonline.com/the-nation/2026/05/19/750806/bcda-rejects-us-jurisdiction-claims-on-ai-hub/}}</ref> Noong Mayo 2026, lumitaw ang kontrobersiya tungkol sa legal na katayuan ng iminungkahing Pax Silica economic security zone sa [[New Clark City]]. Noong Mayo 18, 2026, sa isang pagbisita sa lugar ng Pangalawang Kalihim ng Estado para sa Ugnayang Pang-ekonomiya ng US na si Jacob Helberg, ipinahayag ni Pangulong Joshua Bingcang ng Bases Conversion and Development Authority (BCDA) na hiniling ng Estados Unidos na ang sona ay magpatakbo sa ilalim ng batas ng US at na ang mga tauhan ng US ay mabigyan ng diplomatikong kaligtasan sa sakit. Sinabi ni Bingcang na tinanggihan ng pamahalaan ng Pilipinas ang panukala at pinanindigan na ang proyekto ay mananatiling napapailalim sa batas at pamamahala ng Pilipinas.<ref>{{Cite news |last=Chi |first=Cristina |date=May 19, 2026 |title=Philippines rejects US request for diplomatic immunity at planned AI hub |publisher=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/headlines/2026/05/19/2529065/philippines-rejects-us-request-diplomatic-immunity-planned-ai-hub}}</ref><ref>{{Cite news |last=Desiderio |first=Louella |last2=Lee-Brago |first2=Pia |date=May 20, 2026 |title=Philippines rejects US diplomatic immunity request for planned AI hub |publisher=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/headlines/2026/05/20/2529177/philippines-rejects-us-diplomatic-immunity-planned-ai-hub}}</ref><ref name="bworld">{{Cite news |last=Sinaking |first=Erika Mae P. |date=May 19, 2026 |title=BCDA rejects US jurisdiction claims on AI hub |publisher=BusinessWorld |url=https://www.bworldonline.com/the-nation/2026/05/19/750806/bcda-rejects-us-jurisdiction-claims-on-ai-hub/}}</ref> Noong ika-25 ng Mayo 2026, pinagtatalunan ni Helberg ang mga ulat na humingi ang Estados Unidos ng diplomatikong kaligtasan, na sinasabi sa isang post sa [[X (hatirang pangmadla)|X]] na ang kanyang mga naunang pahayag ay "hindi binigyang-linaw" at ang posisyon ng US ay inilaan upang magbigay ng ligal na katiyakan at kakayahang mahulaan para sa mga mamumuhunan sa halip na diplomatikong kaligtasan. Kalaunan ay tumangging tugunan nang diretso ng isang tagapagsalita para sa Kagawaran ng Estado ng Estados Unidos ang pagkakaiba sa pagitan ng salaysay ni Helberg at mga pahayag na ginawa ng mga opisyal ng Pilipinas.<ref>{{Cite news |last=Chi |first=Cristina |date=May 26, 2026 |title=US official says immunity for Pax Silica Clark hub 'taken out of context' |publisher=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/headlines/2026/05/26/2530687/us-official-says-immunity-pax-silica-clark-hub-taken-out-context/}}</ref> === Unyong Europeo === Noong Mayo at Hunyo 2026, nagpahayag ng mga alalahanin ang ilang tagagawa ng patakaran at manunuri sa SamahangtEuropeo onomiya sa regulasyon at ang kaugnayan ng bloke sa mga patakaran sa teknolohiya ng Estados Unidos habang umuusad ang mga talakayan tungkol sa pagsali. Ikinatwiran ng mga kritiko na ang pakikilahok ay maaaring makaapekto sa estratehikong awtonomiya ng EU sa mga larangan tulad ng mga kontrol sa pagluwas at patakaran sa semiconductor, habang pinanindigan ng mga tagasuporta na ang inisyatibo ay magpapalakas sa katatagan ng supply-chain sa mga kasosyong ekonomiya.<ref>{{Cite news |last=Bertuzzi |first=Luca |date=June 1, 2026 |title=The EU is set to join US-led chip alliance 'Pax Silica' to counter China's AI race |publisher=Euronews |url=https://www.euronews.com/my-europe/2026/06/01/the-eu-is-set-to-join-us-led-chip-alliance-pax-silica-to-counter-chinas-ai-race}}</ref> === Olanda === Noong Hunyo 2026, ang talakayan kaugnay ng inisyatibo sa Olanda sa mga patakaran sa pagkontrol sa pagluwas na nakaaapekto sa industriya ng semiconductor ng Dutch, partikular na sa ASML. Nagpahayag ng pagkabahala ang ilang opisyal at kinatawan ng industriya na ang mga karagdagang paghihigpit sa pagluwas ng teknolohiya sa Tsina ay maaaring makaapekto sa mga operasyong pangkomersyo at kakayahang makipagkumpitensya.<ref>{{Cite news |last=Sterling |first=Toby |date=June 23, 2026 |title=Netherlands to join US-led Pax Silica AI initiative despite ASML dispute |publisher=Reuters |url=https://finance.yahoo.com/news/netherlands-join-us-led-pax-113435012.html}}</ref> === India === Mula sa huling bahagi ng 2025 hanggang unang bahagi ng 2026, ang talakayan sa [[Indiya|India]] ay nakasentro sa kawalan ng bansa sa orihinal na pagiging kasapi ng inisyatibo. Tinanong ng mga komentarista at mga politiko ng oposisyon ang pagbubukod ng India sa kabila ng lumalaking sektor ng semiconductor at pakikilahok nito sa iba pang mga pakikipagsosyo sa teknolohiya.<ref>{{Cite news |date=December 13, 2025 |title=Congress takes swipe at PM over India not being part of US-led Pax Silica grouping |publisher=The Economic Times |url=https://m.economictimes.com/news/politics-and-nation/congress-takes-swipe-at-pm-over-india-not-being-part-of-us-led-pax-silica-grouping/articleshow/125944739.cms}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} ff2zhknqw3ayv6mkpfd7aarhh513tog 1 338956 2218564 2026-08-02T04:30:11Z LknFenix 125962 + isinalinwikang pahina 2218564 wikitext text/x-wiki {{Isinalinwikang pahina|en|Pax Silica}} jj7k4l0bf521mj0bs1hch9203wlf5dt 0 338957 2218615 2026-08-02T08:00:29Z KyutKoTalaga 152379 Bagong pahina: '''Xonara''' (na nakasulat sa [[malalaking titik]]) ay isang Pilipinang girl group na binuo noong 2024 ng [[1Z Entertainment]]. Binubuo ang grupo ng pitong miyembro: sina Eurekah, Ella, Dominique, Tin, Megumi, Lei, at Namie. Ang grupo ay opisyal na nag-debut noong Mayo 15, 2026, at ito ang kauna-unahang girl group sa ilalim ng [[1Z Entertainment]].<ref>{{cite web |date=April 19, 2026 |title=1Z Entertainment launches new girl group XONARA at SB19 concert |url=https://manilast... 2218615 wikitext text/x-wiki '''Xonara''' (na nakasulat sa [[malalaking titik]]) ay isang Pilipinang girl group na binuo noong 2024 ng [[1Z Entertainment]]. Binubuo ang grupo ng pitong miyembro: sina Eurekah, Ella, Dominique, Tin, Megumi, Lei, at Namie. Ang grupo ay opisyal na nag-debut noong Mayo 15, 2026, at ito ang kauna-unahang girl group sa ilalim ng [[1Z Entertainment]].<ref>{{cite web |date=April 19, 2026 |title=1Z Entertainment launches new girl group XONARA at SB19 concert |url=https://manilastandard.net/showbiz/music-concerts/314728922/1z-entertainment-launches-new-girl-group-xonara-at-sb19-concert.html |access-date=May 9, 2026 |work=[[Manila Standard]]}}</ref><ref name="tabi">{{cite web |last=Mallorca |first=Hannah |title=1Z Entertainment's new girl group XONARA to bring new flavor to P-pop |url=https://entertainment.inquirer.net/664718/1z-entertainments-new-girl-group-xonara-to-bring-new-flavor-to-p-pop |access-date=May 9, 2026 |work=[[Philippine Daily Inquirer]]}}</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Mga banda mula sa Pilipinas]] tucem4ixmp142hvhxoln96diik19260 2218616 2218615 2026-08-02T08:05:56Z KyutKoTalaga 152379 2218616 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | background = group_or_band | name = Xonara | image = | alt = | caption = | origin = [[Metro Manila|Maynila]], Pilipinas | genre = {{hlist|[[Pinoy pop|P-pop]]|[[Hip-hop]]|[[R&B]]|[[Rock music|Rock]]}} | years_active = {{start date|2026}}–kasalukuyan | label = {{hlist|[[1Z Entertainment|1Z]]|[[Republic Records|Republic Philippines]]|[[UMG Philippines]]}} | current_members = *Eurekah *Ella *Dominique *Tin *Megumi *Lei *Namie | website = }} '''Xonara''' (na nakasulat sa [[malalaking titik]]) ay isang Pilipinang girl group na binuo noong 2024 ng [[1Z Entertainment]]. Binubuo ang grupo ng pitong miyembro: sina Eurekah, Ella, Dominique, Tin, Megumi, Lei, at Namie. Ang grupo ay opisyal na nag-debut noong Mayo 15, 2026, at ito ang kauna-unahang girl group sa ilalim ng [[1Z Entertainment]].<ref>{{cite web |date=April 19, 2026 |title=1Z Entertainment launches new girl group XONARA at SB19 concert |url=https://manilastandard.net/showbiz/music-concerts/314728922/1z-entertainment-launches-new-girl-group-xonara-at-sb19-concert.html |access-date=May 9, 2026 |work=[[Manila Standard]]}}</ref><ref name="tabi">{{cite web |last=Mallorca |first=Hannah |title=1Z Entertainment's new girl group XONARA to bring new flavor to P-pop |url=https://entertainment.inquirer.net/664718/1z-entertainments-new-girl-group-xonara-to-bring-new-flavor-to-p-pop |access-date=May 9, 2026 |work=[[Philippine Daily Inquirer]]}}</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Mga banda mula sa Pilipinas]] n0425yrux9gnt3x2hrca5h7ll5hnpgg 2218617 2218616 2026-08-02T08:06:37Z KyutKoTalaga 152379 2218617 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | background = group_or_band | name = Xonara | image = | alt = | caption = | origin = [[Metro Manila|Maynila]], Pilipinas | genre = {{hlist|[[Pinoy pop|P-pop]]|[[Hip-hop]]|[[R&B]]|[[Rock music|Rock]]}} | years_active = {{start date|2026}}–kasalukuyan | label = {{hlist|[[1Z Entertainment|1Z]]|[[Republic Records|Republic Philippines]]|[[UMG Philippines]]}} | current_members = *Eurekah *Ella *Dominique *Tin *Megumi *Lei *Namie | website = }} '''Xonara''' (nakasulat sa [[malalaking titik]]) ay isang Pilipinang girl group na binuo noong 2024 ng [[1Z Entertainment]]. Binubuo ang grupo ng pitong miyembro: sina Eurekah, Ella, Dominique, Tin, Megumi, Lei, at Namie. Ang grupo ay opisyal na nag-debut noong Mayo 15, 2026, at ito ang kauna-unahang girl group sa ilalim ng [[1Z Entertainment]].<ref>{{cite web |date=April 19, 2026 |title=1Z Entertainment launches new girl group XONARA at SB19 concert |url=https://manilastandard.net/showbiz/music-concerts/314728922/1z-entertainment-launches-new-girl-group-xonara-at-sb19-concert.html |access-date=May 9, 2026 |work=[[Manila Standard]]}}</ref><ref name="tabi">{{cite web |last=Mallorca |first=Hannah |title=1Z Entertainment's new girl group XONARA to bring new flavor to P-pop |url=https://entertainment.inquirer.net/664718/1z-entertainments-new-girl-group-xonara-to-bring-new-flavor-to-p-pop |access-date=May 9, 2026 |work=[[Philippine Daily Inquirer]]}}</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Mga banda mula sa Pilipinas]] tmlcyrkc2ywwlyqqzgzblnv05uevy4g 2218618 2218617 2026-08-02T08:08:36Z KyutKoTalaga 152379 2218618 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | background = group_or_band | name = Xonara | image = | alt = | caption = | origin = [[Metro Manila|Maynila]], Pilipinas | genre = {{hlist|[[Pinoy pop|P-pop]]|[[Hip-hop]]|[[R&B]]|[[Rock music|Rock]]}} | years_active = {{start date|2026}}–kasalukuyan | label = {{hlist|[[1Z Entertainment|1Z]]|[[Republic Records|Republic Philippines]]|[[UMG Philippines]]}} | current_members = *Eurekah *Ella *Dominique *Tin *Megumi *Lei *Namie | website = }} '''Xonara''' (nakasulat sa [[malalaking titik]]) ay isang Pilipinang girl group na binuo noong 2024 ng [[1Z Entertainment]]. Binubuo ang grupo ng pitong miyembro: sina Eurekah, Ella, Dominique, Tin, Megumi, Lei, at Namie. Ang grupo ay opisyal na nag-debut noong Mayo 15, 2026, at ito ang kauna-unahang girl group sa ilalim ng [[1Z Entertainment]].<ref>{{cite web |date=April 19, 2026 |title=1Z Entertainment launches new girl group XONARA at SB19 concert |url=https://manilastandard.net/showbiz/music-concerts/314728922/1z-entertainment-launches-new-girl-group-xonara-at-sb19-concert.html |access-date=May 9, 2026 |work=[[Manila Standard]]}}</ref><ref name="tabi">{{cite web |last=Mallorca |first=Hannah |title=1Z Entertainment's new girl group XONARA to bring new flavor to P-pop |url=https://entertainment.inquirer.net/664718/1z-entertainments-new-girl-group-xonara-to-bring-new-flavor-to-p-pop |access-date=May 9, 2026 |work=[[Philippine Daily Inquirer]]}}</ref> == Kasaysayan == ===Pagbuo at pag-unlad (2024–2025)=== Nagsimula ang pagbuo ng XONARA noong 2024 nang simulan ng [[1Z Entertainment]] ang mga audisyon at paghahanap ng mga talento upang mabuo ang kauna-unahang girl group nito.<ref>{{Cite web |last=Mallorca |first=Hannah |date=January 11, 2026 |title=SB19's 1Z Entertainment opens auditions for male, female trainees |url=https://entertainment.inquirer.net/647429/sb19s-1z-entertainment-opens-auditions-for-male-female-trainees |access-date=May 9, 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]]}}</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Mga banda mula sa Pilipinas]] 2ryudll7bzban4hyfeab9gjm39wim54 2218619 2218618 2026-08-02T08:09:25Z KyutKoTalaga 152379 2218619 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | background = group_or_band | name = Xonara | image = | alt = | caption = | origin = [[Metro Manila|Maynila]], Pilipinas | genre = {{hlist|[[Pinoy pop|P-pop]]|[[Hip-hop]]|[[R&B]]|[[Rock music|Rock]]}} | years_active = {{start date|2026}}–kasalukuyan | label = {{hlist|[[1Z Entertainment|1Z]]|[[Republic Records|Republic Philippines]]|[[UMG Philippines]]}} | current_members = *Eurekah *Ella *Dominique *Tin *Megumi *Lei *Namie | website = }} '''Xonara''' (nakasulat sa [[malalaking titik]]) ay isang Pilipinang girl group na binuo noong 2024 ng [[1Z Entertainment]]. Binubuo ang grupo ng pitong miyembro: sina Eurekah, Ella, Dominique, Tin, Megumi, Lei, at Namie. Ang grupo ay opisyal na nag-debut noong Mayo 15, 2026, at ito ang kauna-unahang girl group sa ilalim ng [[1Z Entertainment]].<ref>{{cite web |date=April 19, 2026 |title=1Z Entertainment launches new girl group XONARA at SB19 concert |url=https://manilastandard.net/showbiz/music-concerts/314728922/1z-entertainment-launches-new-girl-group-xonara-at-sb19-concert.html |access-date=May 9, 2026 |work=[[Manila Standard]]|language=en}}</ref><ref name="tabi">{{cite web |last=Mallorca |first=Hannah |title=1Z Entertainment's new girl group XONARA to bring new flavor to P-pop |url=https://entertainment.inquirer.net/664718/1z-entertainments-new-girl-group-xonara-to-bring-new-flavor-to-p-pop |access-date=May 9, 2026 |work=[[Philippine Daily Inquirer]]|language=en}}</ref> == Kasaysayan == ===Pagbuo at pag-unlad (2024–2025)=== Nagsimula ang pagbuo ng XONARA noong 2024 nang simulan ng [[1Z Entertainment]] ang mga audisyon at paghahanap ng mga talento upang mabuo ang kauna-unahang girl group nito.<ref>{{Cite web |last=Mallorca |first=Hannah |date=January 11, 2026 |title=SB19's 1Z Entertainment opens auditions for male, female trainees |url=https://entertainment.inquirer.net/647429/sb19s-1z-entertainment-opens-auditions-for-male-female-trainees |access-date=May 9, 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]]|language=en}}</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Mga banda mula sa Pilipinas]] shsplz63x48giq4knbthzig8fdwb5ei 2218620 2218619 2026-08-02T08:11:22Z KyutKoTalaga 152379 2218620 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | background = group_or_band | name = Xonara | image = | alt = | caption = | origin = [[Metro Manila|Maynila]], Pilipinas | genre = {{hlist|[[Pinoy pop|P-pop]]|[[Hip-hop]]|[[R&B]]|[[Rock music|Rock]]}} | years_active = {{start date|2026}}–kasalukuyan | label = {{hlist|[[1Z Entertainment|1Z]]|[[Republic Records|Republic Philippines]]|[[UMG Philippines]]}} | current_members = *Eurekah *Ella *Dominique *Tin *Megumi *Lei *Namie | website = }} '''Xonara''' (nakasulat sa [[malalaking titik]]) ay isang Pilipinang girl group na binuo noong 2024 ng [[1Z Entertainment]]. Binubuo ang grupo ng pitong miyembro: sina Eurekah, Ella, Dominique, Tin, Megumi, Lei, at Namie. Ang grupo ay opisyal na nag-debut noong Mayo 15, 2026, at ito ang kauna-unahang girl group sa ilalim ng [[1Z Entertainment]].<ref>{{cite web |date=April 19, 2026 |title=1Z Entertainment launches new girl group XONARA at SB19 concert |url=https://manilastandard.net/showbiz/music-concerts/314728922/1z-entertainment-launches-new-girl-group-xonara-at-sb19-concert.html |access-date=May 9, 2026 |work=[[Manila Standard]]|language=en}}</ref><ref name="tabi">{{cite web |last=Mallorca |first=Hannah |title=1Z Entertainment's new girl group XONARA to bring new flavor to P-pop |url=https://entertainment.inquirer.net/664718/1z-entertainments-new-girl-group-xonara-to-bring-new-flavor-to-p-pop |access-date=May 9, 2026 |work=[[Philippine Daily Inquirer]]|language=en}}</ref> == Kasaysayan == ===Pagbuo at pag-unlad (2024–2025)=== Nagsimula ang pagbuo ng XONARA noong 2024 nang simulan ng [[1Z Entertainment]] ang mga audisyon at paghahanap ng mga talento upang mabuo ang kauna-unahang girl group nito.<ref>{{Cite web |last=Mallorca |first=Hannah |date=January 11, 2026 |title=SB19's 1Z Entertainment opens auditions for male, female trainees |url=https://entertainment.inquirer.net/647429/sb19s-1z-entertainment-opens-auditions-for-male-female-trainees |access-date=May 9, 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> Bahagi ang proyekto ng pagpapalawak ng roster ng mga artista ng kompanya at naglalayong makapag-ambag sa paglago ng musikang Pilipino pop sa loob at labas ng bansa.<ref>{{cite web |title=Who Is XONARA, 1Z Entertainment's First-Ever Girl Group? |url=https://mega-asia.com/lifestyle/culture/xonara-ppop-girl-group/ |website=MEGA |date=2026 |access-date=May 5, 2026 |language=en}}</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Mga banda mula sa Pilipinas]] 6u1sc0hc0injdsxfbop79okthgfyna8 2218621 2218620 2026-08-02T08:12:13Z KyutKoTalaga 152379 2218621 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | background = group_or_band | name = Xonara | image = | alt = | caption = | origin = [[Metro Manila|Maynila]], Pilipinas | genre = {{hlist|[[Pinoy pop|P-pop]]|[[Hip-hop]]|[[R&B]]|[[Rock music|Rock]]}} | years_active = {{start date|2026}}–kasalukuyan | label = {{hlist|[[1Z Entertainment|1Z]]|[[Republic Records|Republic Philippines]]|[[UMG Philippines]]}} | current_members = *Eurekah *Ella *Dominique *Tin *Megumi *Lei *Namie | website = }} '''Xonara''' (nakasulat sa [[malalaking titik]]) ay isang Pilipinang girl group na binuo noong 2024 ng [[1Z Entertainment]]. Binubuo ang grupo ng pitong miyembro: sina Eurekah, Ella, Dominique, Tin, Megumi, Lei, at Namie. Ang grupo ay opisyal na nag-debut noong Mayo 15, 2026, at ito ang kauna-unahang girl group sa ilalim ng [[1Z Entertainment]].<ref>{{cite web |date=April 19, 2026 |title=1Z Entertainment launches new girl group XONARA at SB19 concert |url=https://manilastandard.net/showbiz/music-concerts/314728922/1z-entertainment-launches-new-girl-group-xonara-at-sb19-concert.html |access-date=May 9, 2026 |work=[[Manila Standard]]|language=en}}</ref><ref name="tabi">{{cite web |last=Mallorca |first=Hannah |title=1Z Entertainment's new girl group XONARA to bring new flavor to P-pop |url=https://entertainment.inquirer.net/664718/1z-entertainments-new-girl-group-xonara-to-bring-new-flavor-to-p-pop |access-date=May 9, 2026 |work=[[Philippine Daily Inquirer]]|language=en}}</ref> == Kasaysayan == ===Pagbuo at pag-unlad (2024–2025)=== Nagsimula ang pagbuo ng XONARA noong 2024 nang simulan ng [[1Z Entertainment]] ang mga audisyon at paghahanap ng mga talento upang mabuo ang kauna-unahang girl group nito.<ref>{{Cite web |last=Mallorca |first=Hannah |date=January 11, 2026 |title=SB19's 1Z Entertainment opens auditions for male, female trainees |url=https://entertainment.inquirer.net/647429/sb19s-1z-entertainment-opens-auditions-for-male-female-trainees |access-date=May 9, 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> Bahagi ang proyekto ng pagpapalawak ng roster ng mga artista ng kompanya at naglalayong makapag-ambag sa paglago ng musika ng Pilipino pop o Pinoy pop sa loob at labas ng bansa.<ref>{{cite web |title=Who Is XONARA, 1Z Entertainment's First-Ever Girl Group? |url=https://mega-asia.com/lifestyle/culture/xonara-ppop-girl-group/ |website=MEGA |date=2026 |access-date=May 5, 2026 |language=en}}</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Mga banda mula sa Pilipinas]] p3b7wixc3yniev3zrb28hzftxxs51n2 2218623 2218621 2026-08-02T08:21:11Z KyutKoTalaga 152379 2218623 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | background = group_or_band | name = Xonara | image = | alt = | caption = | origin = [[Metro Manila|Maynila]], Pilipinas | genre = {{hlist|[[Pinoy pop|P-pop]]|[[Hip-hop]]|[[R&B]]|[[Rock music|Rock]]}} | years_active = {{start date|2026}}–kasalukuyan | label = {{hlist|[[1Z Entertainment|1Z]]|[[Republic Records|Republic Philippines]]|[[UMG Philippines]]}} | current_members = *Eurekah *Ella *Dominique *Tin *Megumi *Lei *Namie | website = }} '''Xonara''' (nakasulat sa [[malalaking titik]]) ay isang Pilipinang girl group na binuo noong 2024 ng [[1Z Entertainment]]. Binubuo ang grupo ng pitong miyembro: sina Eurekah, Ella, Dominique, Tin, Megumi, Lei, at Namie. Ang grupo ay opisyal na nag-debut noong Mayo 15, 2026, at ito ang kauna-unahang girl group sa ilalim ng [[1Z Entertainment]].<ref>{{cite web |date=April 19, 2026 |title=1Z Entertainment launches new girl group XONARA at SB19 concert |url=https://manilastandard.net/showbiz/music-concerts/314728922/1z-entertainment-launches-new-girl-group-xonara-at-sb19-concert.html |access-date=May 9, 2026 |work=[[Manila Standard]]|language=en}}</ref><ref name="tabi">{{cite web |last=Mallorca |first=Hannah |title=1Z Entertainment's new girl group XONARA to bring new flavor to P-pop |url=https://entertainment.inquirer.net/664718/1z-entertainments-new-girl-group-xonara-to-bring-new-flavor-to-p-pop |access-date=May 9, 2026 |work=[[Philippine Daily Inquirer]]|language=en}}</ref> == Kasaysayan == ===Pagbuo at pag-unlad (2024–2025)=== Nagsimula ang pagbuo ng XONARA noong 2024 nang simulan ng [[1Z Entertainment]] ang mga audisyon at paghahanap ng mga talento upang mabuo ang kauna-unahang girl group nito.<ref>{{Cite web |last=Mallorca |first=Hannah |date=January 11, 2026 |title=SB19's 1Z Entertainment opens auditions for male, female trainees |url=https://entertainment.inquirer.net/647429/sb19s-1z-entertainment-opens-auditions-for-male-female-trainees |access-date=May 9, 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> Bahagi ang proyekto ng pagpapalawak ng roster ng mga artista ng kompanya at naglalayong makapag-ambag sa paglago ng musika ng Pilipino pop o Pinoy pop sa loob at labas ng bansa.<ref>{{cite web |title=Who Is XONARA, 1Z Entertainment's First-Ever Girl Group? |url=https://mega-asia.com/lifestyle/culture/xonara-ppop-girl-group/ |website=MEGA |date=2026 |access-date=May 5, 2026 |language=en}}</ref> === Pagpapakilala at debut (2026–kasalukuyan) === Unang nakilala ng publiko ang pitong-miyembrong grupo matapos ang kanilang pagtatanghal noong Abril 18, 2026, sa ''Wakas at Simula: Trilogy Concert'' ng [[SB19]],<ref>{{Cite magazine |last=Singh |first=Paulina |date=April 23, 2026 |title=SB19's Company Unveils New P-Pop Girl Group "Xonara" |url=https://www.preview.ph/culture/entertainment/1z-entertainment-unveils-xonara-sb19-sister-group-a6887-20260423-bsc |access-date=April 25, 2026 |magazine=[[Preview (magazine)|Preview]] |language=en-PH}}</ref> kung saan itinanghal nila ang kanilang debut single na "[[Tabi (song)|Tabi]]". Inilarawan ang awitin bilang pinaghalong pop, rock, at hip-hop,<ref name="megapredebut">{{Cite magazine |last=Bautista |first=Rafael |date=April 22, 2026 |title=Who is Xonara, 1Z Entertainment's First-Ever Girl Group |url=https://mega-asia.com/lifestyle/culture/xonara-ppop-girl-group/ |url-status=live |archive-url=https://megalodon.jp/2026-0430-2118-05/https://mega-asia.com:443/lifestyle/culture/xonara-ppop-girl-group/ |archive-date=April 30, 2026 |access-date=April 25, 2026 |magazine=[[Mega (fashion magazine)|Mega]] |language=en-PH}}</ref> sa SMDC Festival Grounds sa Parañaque.<ref>{{cite web |title=New P-pop Girl Group Xonara To Debut Under 1Z Entertainment |url=https://billboardphilippines.com/music/news/new-p-pop-girl-group-xonara-to-debut-under-1z-entertainment/ |website=Billboard Philippines |date=May 2026 |access-date=June 2, 2026}}</ref> Lumahok din sila sa Aurora Music Festival 2026 bago ang kanilang opisyal na debut.<ref>{{Cite magazine |last=Manuel |first=Andrea |title=XONARA To Debut Their First Single "TABI" This May |url=https://billboardphilippines.com/music/news/xonara-to-debut-their-first-single-tabi-this-may/ |work=[[Billboard Philippines]] |date=May 4, 2026 |access-date=June 2, 2026}}</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Mga banda mula sa Pilipinas]] b1u5fi0fhdpwf6ha5k0a93y3mop5k1c 2218625 2218623 2026-08-02T08:27:02Z KyutKoTalaga 152379 /* Kasaysayan */ 2218625 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | background = group_or_band | name = Xonara | image = | alt = | caption = | origin = [[Metro Manila|Maynila]], Pilipinas | genre = {{hlist|[[Pinoy pop|P-pop]]|[[Hip-hop]]|[[R&B]]|[[Rock music|Rock]]}} | years_active = {{start date|2026}}–kasalukuyan | label = {{hlist|[[1Z Entertainment|1Z]]|[[Republic Records|Republic Philippines]]|[[UMG Philippines]]}} | current_members = *Eurekah *Ella *Dominique *Tin *Megumi *Lei *Namie | website = }} '''Xonara''' (nakasulat sa [[malalaking titik]]) ay isang Pilipinang girl group na binuo noong 2024 ng [[1Z Entertainment]]. Binubuo ang grupo ng pitong miyembro: sina Eurekah, Ella, Dominique, Tin, Megumi, Lei, at Namie. Ang grupo ay opisyal na nag-debut noong Mayo 15, 2026, at ito ang kauna-unahang girl group sa ilalim ng [[1Z Entertainment]].<ref>{{cite web |date=April 19, 2026 |title=1Z Entertainment launches new girl group XONARA at SB19 concert |url=https://manilastandard.net/showbiz/music-concerts/314728922/1z-entertainment-launches-new-girl-group-xonara-at-sb19-concert.html |access-date=May 9, 2026 |work=[[Manila Standard]]|language=en}}</ref><ref name="tabi">{{cite web |last=Mallorca |first=Hannah |title=1Z Entertainment's new girl group XONARA to bring new flavor to P-pop |url=https://entertainment.inquirer.net/664718/1z-entertainments-new-girl-group-xonara-to-bring-new-flavor-to-p-pop |access-date=May 9, 2026 |work=[[Philippine Daily Inquirer]]|language=en}}</ref> == Kasaysayan == ===Pagbuo at pag-unlad (2024–2025)=== Nagsimula ang pagbuo ng XONARA noong 2024 nang simulan ng [[1Z Entertainment]] ang mga audisyon at paghahanap ng mga talento upang mabuo ang kauna-unahang girl group nito.<ref>{{Cite web |last=Mallorca |first=Hannah |date=January 11, 2026 |title=SB19's 1Z Entertainment opens auditions for male, female trainees |url=https://entertainment.inquirer.net/647429/sb19s-1z-entertainment-opens-auditions-for-male-female-trainees |access-date=May 9, 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> Bahagi ang proyekto ng pagpapalawak ng roster ng mga artista ng kompanya at naglalayong makapag-ambag sa paglago ng musika ng Pilipino pop o Pinoy pop sa loob at labas ng bansa.<ref>{{cite web |title=Who Is XONARA, 1Z Entertainment's First-Ever Girl Group? |url=https://mega-asia.com/lifestyle/culture/xonara-ppop-girl-group/ |website=MEGA |date=2026 |access-date=May 5, 2026 |language=en}}</ref> === Pagpapakilala at debut (2026–kasalukuyan) === Unang nakilala ng publiko ang pitong-miyembrong grupo matapos ang kanilang pagtatanghal noong Abril 18, 2026, sa ''Wakas at Simula: Trilogy Concert'' ng [[SB19]],<ref>{{Cite magazine |last=Singh |first=Paulina |date=April 23, 2026 |title=SB19's Company Unveils New P-Pop Girl Group "Xonara" |url=https://www.preview.ph/culture/entertainment/1z-entertainment-unveils-xonara-sb19-sister-group-a6887-20260423-bsc |access-date=April 25, 2026 |magazine=[[Preview (magazine)|Preview]] |language=en-PH}}</ref> kung saan itinanghal nila ang kanilang debut single na "[[Tabi (song)|Tabi]]". Inilarawan ang awitin bilang pinaghalong pop, rock, at hip-hop,<ref name="megapredebut">{{Cite magazine |last=Bautista |first=Rafael |date=April 22, 2026 |title=Who is Xonara, 1Z Entertainment's First-Ever Girl Group |url=https://mega-asia.com/lifestyle/culture/xonara-ppop-girl-group/ |url-status=live |archive-url=https://megalodon.jp/2026-0430-2118-05/https://mega-asia.com:443/lifestyle/culture/xonara-ppop-girl-group/ |archive-date=April 30, 2026 |access-date=April 25, 2026 |magazine=[[Mega (fashion magazine)|Mega]] |language=en-PH}}</ref> sa SMDC Festival Grounds sa Parañaque.<ref>{{cite web |title=New P-pop Girl Group Xonara To Debut Under 1Z Entertainment |url=https://billboardphilippines.com/music/news/new-p-pop-girl-group-xonara-to-debut-under-1z-entertainment/ |website=Billboard Philippines |date=May 2026 |access-date=June 2, 2026}}</ref> Lumahok din sila sa Aurora Music Festival 2026 bago ang kanilang opisyal na debut.<ref>{{Cite magazine |last=Manuel |first=Andrea |title=XONARA To Debut Their First Single "TABI" This May |url=https://billboardphilippines.com/music/news/xonara-to-debut-their-first-single-tabi-this-may/ |work=[[Billboard Philippines]] |date=May 4, 2026 |access-date=June 2, 2026}}</ref> Opisyal na nag-debut ang XONARA noong Mayo 15, 2026, sa paglabas ng kanilang unang single na "Tabi" sa ilalim ng [[1Z Entertainment]], kasama ang [[UMG Philippines]] at [[Republic Records]].<ref name="billboardtabi">{{Cite magazine |last=Manuel |first=Andrea |date=May 15, 2026 |title=XONARA Debut With Explosive New Single "TABI" |url=https://billboardphilippines.com/music/news/xonara-debut-with-explosive-new-single-tabi-listen/ |access-date=June 2, 2026 |website=[[Billboard Philippines]]}}</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Mga banda mula sa Pilipinas]] j0eibtsf5prls8h67nm149yd6mzbpve 2218626 2218625 2026-08-02T08:29:09Z KyutKoTalaga 152379 2218626 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | background = group_or_band | name = Xonara | image = | alt = | caption = | origin = [[Metro Manila|Maynila]], Pilipinas | genre = {{hlist|[[Pinoy pop|P-pop]]|[[Hip-hop]]|[[R&B]]|[[Rock music|Rock]]}} | years_active = {{start date|2026}}–kasalukuyan | label = {{hlist|[[1Z Entertainment|1Z]]|[[Republic Records|Republic Philippines]]|[[UMG Philippines]]}} | current_members = *Eurekah *Ella *Dominique *Tin *Megumi *Lei *Namie | website = }} '''Xonara''' (nakasulat sa [[malalaking titik]]) ay isang Pilipinang girl group na binuo noong 2024 ng [[1Z Entertainment]]. Binubuo ang grupo ng pitong miyembro: sina Eurekah, Ella, Dominique, Tin, Megumi, Lei, at Namie. Ang grupo ay opisyal na nag-debut noong Mayo 15, 2026, at ito ang kauna-unahang girl group sa ilalim ng [[1Z Entertainment]].<ref>{{cite web |date=April 19, 2026 |title=1Z Entertainment launches new girl group XONARA at SB19 concert |url=https://manilastandard.net/showbiz/music-concerts/314728922/1z-entertainment-launches-new-girl-group-xonara-at-sb19-concert.html |access-date=May 9, 2026 |work=[[Manila Standard]]|language=en}}</ref><ref name="tabi">{{cite web |last=Mallorca |first=Hannah |title=1Z Entertainment's new girl group XONARA to bring new flavor to P-pop |url=https://entertainment.inquirer.net/664718/1z-entertainments-new-girl-group-xonara-to-bring-new-flavor-to-p-pop |access-date=May 9, 2026 |work=[[Philippine Daily Inquirer]]|language=en}}</ref> == Kasaysayan == ===Pagbuo at pag-unlad (2024–2025)=== Nagsimula ang pagbuo ng XONARA noong 2024 nang simulan ng [[1Z Entertainment]] ang mga audisyon at paghahanap ng mga talento upang mabuo ang kauna-unahang girl group nito.<ref>{{Cite web |last=Mallorca |first=Hannah |date=January 11, 2026 |title=SB19's 1Z Entertainment opens auditions for male, female trainees |url=https://entertainment.inquirer.net/647429/sb19s-1z-entertainment-opens-auditions-for-male-female-trainees |access-date=May 9, 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> Bahagi ang proyekto ng pagpapalawak ng roster ng mga artista ng kompanya at naglalayong makapag-ambag sa paglago ng musika ng Pilipino pop o Pinoy pop sa loob at labas ng bansa.<ref>{{cite web |title=Who Is XONARA, 1Z Entertainment's First-Ever Girl Group? |url=https://mega-asia.com/lifestyle/culture/xonara-ppop-girl-group/ |website=MEGA |date=2026 |access-date=May 5, 2026 |language=en}}</ref> === Pagpapakilala at debut (2026–kasalukuyan) === Unang nakilala ng publiko ang pitong-miyembrong grupo matapos ang kanilang pagtatanghal noong Abril 18, 2026, sa ''Wakas at Simula: Trilogy Concert'' ng [[SB19]],<ref>{{Cite magazine |last=Singh |first=Paulina |date=April 23, 2026 |title=SB19's Company Unveils New P-Pop Girl Group "Xonara" |url=https://www.preview.ph/culture/entertainment/1z-entertainment-unveils-xonara-sb19-sister-group-a6887-20260423-bsc |access-date=April 25, 2026 |magazine=[[Preview (magazine)|Preview]] |language=en-PH}}</ref> kung saan itinanghal nila ang kanilang debut single na "[[Tabi (song)|Tabi]]". Inilarawan ang awitin bilang pinaghalong pop, rock, at hip-hop,<ref name="megapredebut">{{Cite magazine |last=Bautista |first=Rafael |date=April 22, 2026 |title=Who is Xonara, 1Z Entertainment's First-Ever Girl Group |url=https://mega-asia.com/lifestyle/culture/xonara-ppop-girl-group/ |url-status=live |archive-url=https://megalodon.jp/2026-0430-2118-05/https://mega-asia.com:443/lifestyle/culture/xonara-ppop-girl-group/ |archive-date=April 30, 2026 |access-date=April 25, 2026 |magazine=[[Mega (fashion magazine)|Mega]] |language=en-PH}}</ref> sa SMDC Festival Grounds sa Parañaque.<ref>{{cite web |title=New P-pop Girl Group Xonara To Debut Under 1Z Entertainment |url=https://billboardphilippines.com/music/news/new-p-pop-girl-group-xonara-to-debut-under-1z-entertainment/ |website=Billboard Philippines |date=May 2026 |access-date=June 2, 2026}}</ref> Lumahok din sila sa Aurora Music Festival 2026 bago ang kanilang opisyal na debut.<ref>{{Cite magazine |last=Manuel |first=Andrea |title=XONARA To Debut Their First Single "TABI" This May |url=https://billboardphilippines.com/music/news/xonara-to-debut-their-first-single-tabi-this-may/ |work=[[Billboard Philippines]] |date=May 4, 2026 |access-date=June 2, 2026 |language=en-PH}}</ref> Opisyal na nag-debut ang XONARA noong Mayo 15, 2026, sa paglabas ng kanilang unang single na "Tabi" sa ilalim ng [[1Z Entertainment]], kasama ang [[UMG Philippines]] at [[Republic Records]].<ref name="billboardtabi">{{Cite magazine |last=Manuel |first=Andrea |date=May 15, 2026 |title=XONARA Debut With Explosive New Single "TABI" |url=https://billboardphilippines.com/music/news/xonara-debut-with-explosive-new-single-tabi-listen/ |access-date=June 2, 2026 |website=[[Billboard Philippines]]}}</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Mga banda mula sa Pilipinas]] r6f1abzpd0xjm8prucjcejkgp97nc65 2218627 2218626 2026-08-02T08:32:19Z KyutKoTalaga 152379 /* Kasaysayan */ 2218627 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | background = group_or_band | name = Xonara | image = | alt = | caption = | origin = [[Metro Manila|Maynila]], Pilipinas | genre = {{hlist|[[Pinoy pop|P-pop]]|[[Hip-hop]]|[[R&B]]|[[Rock music|Rock]]}} | years_active = {{start date|2026}}–kasalukuyan | label = {{hlist|[[1Z Entertainment|1Z]]|[[Republic Records|Republic Philippines]]|[[UMG Philippines]]}} | current_members = *Eurekah *Ella *Dominique *Tin *Megumi *Lei *Namie | website = }} '''Xonara''' (nakasulat sa [[malalaking titik]]) ay isang Pilipinang girl group na binuo noong 2024 ng [[1Z Entertainment]]. Binubuo ang grupo ng pitong miyembro: sina Eurekah, Ella, Dominique, Tin, Megumi, Lei, at Namie. Ang grupo ay opisyal na nag-debut noong Mayo 15, 2026, at ito ang kauna-unahang girl group sa ilalim ng [[1Z Entertainment]].<ref>{{cite web |date=April 19, 2026 |title=1Z Entertainment launches new girl group XONARA at SB19 concert |url=https://manilastandard.net/showbiz/music-concerts/314728922/1z-entertainment-launches-new-girl-group-xonara-at-sb19-concert.html |access-date=May 9, 2026 |work=[[Manila Standard]]|language=en}}</ref><ref name="tabi">{{cite web |last=Mallorca |first=Hannah |title=1Z Entertainment's new girl group XONARA to bring new flavor to P-pop |url=https://entertainment.inquirer.net/664718/1z-entertainments-new-girl-group-xonara-to-bring-new-flavor-to-p-pop |access-date=May 9, 2026 |work=[[Philippine Daily Inquirer]]|language=en}}</ref> == Kasaysayan == ===Pagbuo at pag-unlad (2024–2025)=== Nagsimula ang pagbuo ng XONARA noong 2024 nang simulan ng [[1Z Entertainment]] ang mga audisyon at paghahanap ng mga talento upang mabuo ang kauna-unahang girl group nito.<ref>{{Cite web |last=Mallorca |first=Hannah |date=January 11, 2026 |title=SB19's 1Z Entertainment opens auditions for male, female trainees |url=https://entertainment.inquirer.net/647429/sb19s-1z-entertainment-opens-auditions-for-male-female-trainees |access-date=May 9, 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> Bahagi ang proyekto ng pagpapalawak ng roster ng mga artista ng kompanya at naglalayong makapag-ambag sa paglago ng musika ng Pilipino pop o Pinoy pop sa loob at labas ng bansa.<ref>{{cite web |title=Who Is XONARA, 1Z Entertainment's First-Ever Girl Group? |url=https://mega-asia.com/lifestyle/culture/xonara-ppop-girl-group/ |website=MEGA |date=2026 |access-date=May 5, 2026 |language=en}}</ref> === Pagpapakilala at debut (2026–kasalukuyan) === Unang nakilala ng publiko ang pitong-miyembrong grupo matapos ang kanilang pagtatanghal noong Abril 18, 2026, sa ''Wakas at Simula: Trilogy Concert'' ng [[SB19]],<ref>{{Cite magazine |last=Singh |first=Paulina |date=April 23, 2026 |title=SB19's Company Unveils New P-Pop Girl Group "Xonara" |url=https://www.preview.ph/culture/entertainment/1z-entertainment-unveils-xonara-sb19-sister-group-a6887-20260423-bsc |access-date=April 25, 2026 |magazine=[[Preview (magazine)|Preview]] |language=en-PH}}</ref> kung saan itinanghal nila ang kanilang debut single na "[[Tabi (song)|Tabi]]". Inilarawan ang awitin bilang pinaghalong pop, rock, at hip-hop,<ref name="megapredebut">{{Cite magazine |last=Bautista |first=Rafael |date=April 22, 2026 |title=Who is Xonara, 1Z Entertainment's First-Ever Girl Group |url=https://mega-asia.com/lifestyle/culture/xonara-ppop-girl-group/ |url-status=live |archive-url=https://megalodon.jp/2026-0430-2118-05/https://mega-asia.com:443/lifestyle/culture/xonara-ppop-girl-group/ |archive-date=April 30, 2026 |access-date=April 25, 2026 |magazine=[[Mega (fashion magazine)|Mega]] |language=en-PH}}</ref> sa SMDC Festival Grounds sa Parañaque.<ref>{{cite web |title=New P-pop Girl Group Xonara To Debut Under 1Z Entertainment |url=https://billboardphilippines.com/music/news/new-p-pop-girl-group-xonara-to-debut-under-1z-entertainment/ |website=Billboard Philippines |date=May 2026 |access-date=June 2, 2026}}</ref> Lumahok din sila sa Aurora Music Festival 2026 bago ang kanilang opisyal na debut.<ref>{{Cite magazine |last=Manuel |first=Andrea |title=XONARA To Debut Their First Single "TABI" This May |url=https://billboardphilippines.com/music/news/xonara-to-debut-their-first-single-tabi-this-may/ |work=[[Billboard Philippines]] |date=May 4, 2026 |access-date=June 2, 2026 |language=en-PH}}</ref> Opisyal na nag-debut ang XONARA noong Mayo 15, 2026, sa paglabas ng kanilang unang single na "Tabi" sa ilalim ng [[1Z Entertainment]], kasama ang [[UMG Philippines]] at [[Republic Records]].<ref name="billboardtabi">{{Cite magazine |last=Manuel |first=Andrea |date=May 15, 2026 |title=XONARA Debut With Explosive New Single "TABI" |url=https://billboardphilippines.com/music/news/xonara-debut-with-explosive-new-single-tabi-listen/ |access-date=June 2, 2026 |website=[[Billboard Philippines]]}}</ref> Opisyal na inilunsad ng grupo ang kanilang panahon ng debut sa pamamagitan ng isang kaganapang pinamagatang ''XONARA's World'', na ginanap kinabukasan sa Kalye Escolta (Escolta Street) sa Maynila.<ref>{{cite web |last=Pangan |first=Audrey Denise |date=May 21, 2026 |title=SB19's 1Z Entertainment finally debuts first girl group XONARA |url=https://www.philstar.com/entertainment/2026/05/21/2529356/sb19s-1z-entertainment-finally-debuts-first-girl-group-xonara |access-date=June 2, 2026 |website=[[The Philippine Star]] |language=en}}</ref> Tampok sa kaganapan ang mga live na pagtatanghal, pakikipag-ugnayan sa mga tagahanga, at mga gawaing pang-promosyon na kaugnay ng paglabas ng "Tabi".<ref name="billboardtabi"/> == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Mga banda mula sa Pilipinas]] sbc94ib7jl0xozsssjb2dowiy5d12x6 2218628 2218627 2026-08-02T08:33:11Z KyutKoTalaga 152379 /* Kasaysayan */ 2218628 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | background = group_or_band | name = Xonara | image = | alt = | caption = | origin = [[Metro Manila|Maynila]], Pilipinas | genre = {{hlist|[[Pinoy pop|P-pop]]|[[Hip-hop]]|[[R&B]]|[[Rock music|Rock]]}} | years_active = {{start date|2026}}–kasalukuyan | label = {{hlist|[[1Z Entertainment|1Z]]|[[Republic Records|Republic Philippines]]|[[UMG Philippines]]}} | current_members = *Eurekah *Ella *Dominique *Tin *Megumi *Lei *Namie | website = }} '''Xonara''' (nakasulat sa [[malalaking titik]]) ay isang Pilipinang girl group na binuo noong 2024 ng [[1Z Entertainment]]. Binubuo ang grupo ng pitong miyembro: sina Eurekah, Ella, Dominique, Tin, Megumi, Lei, at Namie. Ang grupo ay opisyal na nag-debut noong Mayo 15, 2026, at ito ang kauna-unahang girl group sa ilalim ng [[1Z Entertainment]].<ref>{{cite web |date=April 19, 2026 |title=1Z Entertainment launches new girl group XONARA at SB19 concert |url=https://manilastandard.net/showbiz/music-concerts/314728922/1z-entertainment-launches-new-girl-group-xonara-at-sb19-concert.html |access-date=May 9, 2026 |work=[[Manila Standard]]|language=en}}</ref><ref name="tabi">{{cite web |last=Mallorca |first=Hannah |title=1Z Entertainment's new girl group XONARA to bring new flavor to P-pop |url=https://entertainment.inquirer.net/664718/1z-entertainments-new-girl-group-xonara-to-bring-new-flavor-to-p-pop |access-date=May 9, 2026 |work=[[Philippine Daily Inquirer]]|language=en}}</ref> == Kasaysayan == ===Pagbuo at pag-unlad (2024–2025)=== Nagsimula ang pagbuo ng XONARA noong 2024 nang simulan ng [[1Z Entertainment]] ang mga audisyon at paghahanap ng mga talento upang mabuo ang kauna-unahang girl group nito.<ref>{{Cite web |last=Mallorca |first=Hannah |date=January 11, 2026 |title=SB19's 1Z Entertainment opens auditions for male, female trainees |url=https://entertainment.inquirer.net/647429/sb19s-1z-entertainment-opens-auditions-for-male-female-trainees |access-date=May 9, 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> Bahagi ang proyekto ng pagpapalawak ng roster ng mga artista ng kompanya at naglalayong makapag-ambag sa paglago ng musika ng Pilipino pop o Pinoy pop sa loob at labas ng bansa.<ref>{{cite web |title=Who Is XONARA, 1Z Entertainment's First-Ever Girl Group? |url=https://mega-asia.com/lifestyle/culture/xonara-ppop-girl-group/ |website=MEGA |date=2026 |access-date=May 5, 2026 |language=en}}</ref> === Pagpapakilala at debut (2026–kasalukuyan) === Unang nakilala ng publiko ang pitong-miyembrong grupo matapos ang kanilang pagtatanghal noong Abril 18, 2026, sa ''Wakas at Simula: Trilogy Concert'' ng [[SB19]],<ref>{{Cite magazine |last=Singh |first=Paulina |date=April 23, 2026 |title=SB19's Company Unveils New P-Pop Girl Group "Xonara" |url=https://www.preview.ph/culture/entertainment/1z-entertainment-unveils-xonara-sb19-sister-group-a6887-20260423-bsc |access-date=April 25, 2026 |magazine=[[Preview (magazine)|Preview]] |language=en-PH}}</ref> kung saan itinanghal nila ang kanilang debut single na "[[Tabi (song)|Tabi]]". Inilarawan ang awitin bilang pinaghalong pop, rock, at hip-hop,<ref name="megapredebut">{{Cite magazine |last=Bautista |first=Rafael |date=April 22, 2026 |title=Who is Xonara, 1Z Entertainment's First-Ever Girl Group |url=https://mega-asia.com/lifestyle/culture/xonara-ppop-girl-group/ |url-status=live |archive-url=https://megalodon.jp/2026-0430-2118-05/https://mega-asia.com:443/lifestyle/culture/xonara-ppop-girl-group/ |archive-date=April 30, 2026 |access-date=April 25, 2026 |magazine=[[Mega (fashion magazine)|Mega]] |language=en-PH}}</ref> sa SMDC Festival Grounds sa Parañaque.<ref>{{cite web |title=New P-pop Girl Group Xonara To Debut Under 1Z Entertainment |url=https://billboardphilippines.com/music/news/new-p-pop-girl-group-xonara-to-debut-under-1z-entertainment/ |website=Billboard Philippines |date=May 2026 |access-date=June 2, 2026}}</ref> Lumahok din sila sa Aurora Music Festival 2026 bago ang kanilang opisyal na debut.<ref>{{Cite magazine |last=Manuel |first=Andrea |title=XONARA To Debut Their First Single "TABI" This May |url=https://billboardphilippines.com/music/news/xonara-to-debut-their-first-single-tabi-this-may/ |work=[[Billboard Philippines]] |date=May 4, 2026 |access-date=June 2, 2026 |language=en-PH}}</ref> Opisyal na nag-debut ang XONARA noong Mayo 15, 2026, sa paglabas ng kanilang unang single na "Tabi" sa ilalim ng [[1Z Entertainment]], kasama ang [[UMG Philippines]] at [[Republic Records]].<ref name="billboardtabi">{{Cite magazine |last=Manuel |first=Andrea |date=May 15, 2026 |title=XONARA Debut With Explosive New Single "TABI" |url=https://billboardphilippines.com/music/news/xonara-debut-with-explosive-new-single-tabi-listen/ |access-date=June 2, 2026 |website=[[Billboard Philippines]]}}</ref> Opisyal na inilunsad ng grupo ang kanilang panahon ng debut sa pamamagitan ng isang kaganapang pinamagatang ''XONARA's World'', na ginanap kinabukasan sa Kalye Escolta (Escolta Street) sa Maynila.<ref>{{cite web |last=Pangan |first=Audrey Denise |date=May 21, 2026 |title=SB19's 1Z Entertainment finally debuts first girl group XONARA |url=https://www.philstar.com/entertainment/2026/05/21/2529356/sb19s-1z-entertainment-finally-debuts-first-girl-group-xonara |access-date=June 2, 2026 |website=[[The Philippine Star]] |language=en}}</ref> Tampok sa kaganapan ang mga live na pagtatanghal, pakikipag-ugnayan sa mga tagahanga, at mga gawaing pang-promosyon na kaugnay ng paglabas ng "Tabi".<ref name="billboardtabi"/> Noong Hunyo 2026, kinilala ang XONARA bilang bahagi ng ''[[Billboard Philippines]]: P-pop Class of 2026''.<ref>{{Cite web |last=Regis |first=Ralph |date=June 15, 2026 |title=Billboard Philippines' P-pop Class of 2026 |url=https://billboardphilippines.com/music/news/billboard-philippines-p-pop-class-of-2026/ |access-date=June 22, 2026 |magazine=[[Billboard Philippines]] |language=en}}</ref> == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Mga banda mula sa Pilipinas]] p8m9fdrwt7muea3jjf51dw29g77ypoj 2218629 2218628 2026-08-02T08:34:01Z KyutKoTalaga 152379 /* Kasaysayan */ 2218629 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | background = group_or_band | name = Xonara | image = | alt = | caption = | origin = [[Metro Manila|Maynila]], Pilipinas | genre = {{hlist|[[Pinoy pop|P-pop]]|[[Hip-hop]]|[[R&B]]|[[Rock music|Rock]]}} | years_active = {{start date|2026}}–kasalukuyan | label = {{hlist|[[1Z Entertainment|1Z]]|[[Republic Records|Republic Philippines]]|[[UMG Philippines]]}} | current_members = *Eurekah *Ella *Dominique *Tin *Megumi *Lei *Namie | website = }} '''Xonara''' (nakasulat sa [[malalaking titik]]) ay isang Pilipinang girl group na binuo noong 2024 ng [[1Z Entertainment]]. Binubuo ang grupo ng pitong miyembro: sina Eurekah, Ella, Dominique, Tin, Megumi, Lei, at Namie. Ang grupo ay opisyal na nag-debut noong Mayo 15, 2026, at ito ang kauna-unahang girl group sa ilalim ng [[1Z Entertainment]].<ref>{{cite web |date=April 19, 2026 |title=1Z Entertainment launches new girl group XONARA at SB19 concert |url=https://manilastandard.net/showbiz/music-concerts/314728922/1z-entertainment-launches-new-girl-group-xonara-at-sb19-concert.html |access-date=May 9, 2026 |work=[[Manila Standard]]|language=en}}</ref><ref name="tabi">{{cite web |last=Mallorca |first=Hannah |title=1Z Entertainment's new girl group XONARA to bring new flavor to P-pop |url=https://entertainment.inquirer.net/664718/1z-entertainments-new-girl-group-xonara-to-bring-new-flavor-to-p-pop |access-date=May 9, 2026 |work=[[Philippine Daily Inquirer]]|language=en}}</ref> == Kasaysayan == ===Pagbuo at pag-unlad (2024–2025)=== Nagsimula ang pagbuo ng XONARA noong 2024 nang simulan ng [[1Z Entertainment]] ang mga audisyon at paghahanap ng mga talento upang mabuo ang kauna-unahang girl group nito.<ref>{{Cite web |last=Mallorca |first=Hannah |date=January 11, 2026 |title=SB19's 1Z Entertainment opens auditions for male, female trainees |url=https://entertainment.inquirer.net/647429/sb19s-1z-entertainment-opens-auditions-for-male-female-trainees |access-date=May 9, 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> Bahagi ang proyekto ng pagpapalawak ng roster ng mga artista ng kompanya at naglalayong makapag-ambag sa paglago ng musika ng Pilipino pop o Pinoy pop sa loob at labas ng bansa.<ref>{{cite web |title=Who Is XONARA, 1Z Entertainment's First-Ever Girl Group? |url=https://mega-asia.com/lifestyle/culture/xonara-ppop-girl-group/ |website=MEGA |date=2026 |access-date=May 5, 2026 |language=en}}</ref> === Pagpapakilala at debut (2026–kasalukuyan) === Unang nakilala ng publiko ang pitong-miyembrong grupo matapos ang kanilang pagtatanghal noong Abril 18, 2026, sa ''Wakas at Simula: Trilogy Concert'' ng [[SB19]],<ref>{{Cite magazine |last=Singh |first=Paulina |date=April 23, 2026 |title=SB19's Company Unveils New P-Pop Girl Group "Xonara" |url=https://www.preview.ph/culture/entertainment/1z-entertainment-unveils-xonara-sb19-sister-group-a6887-20260423-bsc |access-date=April 25, 2026 |magazine=[[Preview (magazine)|Preview]] |language=en-PH}}</ref> kung saan itinanghal nila ang kanilang debut single na "[[Tabi (song)|Tabi]]". Inilarawan ang awitin bilang pinaghalong pop, rock, at hip-hop,<ref name="megapredebut">{{Cite magazine |last=Bautista |first=Rafael |date=April 22, 2026 |title=Who is Xonara, 1Z Entertainment's First-Ever Girl Group |url=https://mega-asia.com/lifestyle/culture/xonara-ppop-girl-group/ |url-status=live |archive-url=https://megalodon.jp/2026-0430-2118-05/https://mega-asia.com:443/lifestyle/culture/xonara-ppop-girl-group/ |archive-date=April 30, 2026 |access-date=April 25, 2026 |magazine=[[Mega (fashion magazine)|Mega]] |language=en-PH}}</ref> sa SMDC Festival Grounds sa Parañaque.<ref>{{cite web |title=New P-pop Girl Group Xonara To Debut Under 1Z Entertainment |url=https://billboardphilippines.com/music/news/new-p-pop-girl-group-xonara-to-debut-under-1z-entertainment/ |website=Billboard Philippines |date=May 2026 |access-date=June 2, 2026}}</ref> Lumahok din sila sa Aurora Music Festival 2026 bago ang kanilang opisyal na debut.<ref>{{Cite magazine |last=Manuel |first=Andrea |title=XONARA To Debut Their First Single "TABI" This May |url=https://billboardphilippines.com/music/news/xonara-to-debut-their-first-single-tabi-this-may/ |work=[[Billboard Philippines]] |date=May 4, 2026 |access-date=June 2, 2026 |language=en-PH}}</ref> Opisyal na nag-debut ang XONARA noong Mayo 15, 2026, sa paglabas ng kanilang unang single na "Tabi" sa ilalim ng [[1Z Entertainment]], kasama ang [[UMG Philippines]] at [[Republic Records]].<ref name="billboardtabi">{{Cite magazine |last=Manuel |first=Andrea |date=May 15, 2026 |title=XONARA Debut With Explosive New Single "TABI" |url=https://billboardphilippines.com/music/news/xonara-debut-with-explosive-new-single-tabi-listen/ |access-date=June 2, 2026 |website=[[Billboard Philippines]]}}</ref> Opisyal na inilunsad ng grupo ang kanilang panahon ng debut sa pamamagitan ng isang kaganapang pinamagatang ''XONARA's World'', na ginanap kinabukasan sa Kalye Escolta (Escolta Street) sa Maynila.<ref>{{cite web |last=Pangan |first=Audrey Denise |date=May 21, 2026 |title=SB19's 1Z Entertainment finally debuts first girl group XONARA |url=https://www.philstar.com/entertainment/2026/05/21/2529356/sb19s-1z-entertainment-finally-debuts-first-girl-group-xonara |access-date=June 2, 2026 |website=[[The Philippine Star]] |language=en}}</ref> Tampok sa kaganapan ang mga live na pagtatanghal, pakikipag-ugnayan sa mga tagahanga, at mga gawaing pang-promosyon na kaugnay ng paglabas ng "Tabi".<ref name="billboardtabi"/> Noong Hunyo 2026, kinilala ang XONARA bilang bahagi ng ''[[Billboard Philippines]]: P-pop Class of 2026''.<ref>{{Cite web |last=Regis |first=Ralph |date=June 15, 2026 |title=Billboard Philippines' P-pop Class of 2026 |url=https://billboardphilippines.com/music/news/billboard-philippines-p-pop-class-of-2026/ |access-date=June 22, 2026 |magazine=[[Billboard Philippines]] |language=en}}</ref> == Miyembro == * Eurekah * Ella * Dominique * Tin * Megumi * Lei * Namie == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Mga banda mula sa Pilipinas]] 9r4i8eaj7ucxp5o62ve3jstu60yqedw 2218630 2218629 2026-08-02T08:37:49Z KyutKoTalaga 152379 2218630 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | background = group_or_band | name = Xonara | image = | alt = | caption = | origin = [[Metro Manila|Maynila]], Pilipinas | genre = {{hlist|[[Pinoy pop|P-pop]]|[[Hip-hop]]|[[R&B]]|[[Rock music|Rock]]}} | years_active = {{start date|2026}}–kasalukuyan | label = {{hlist|[[1Z Entertainment|1Z]]|[[Republic Records|Republic Philippines]]|[[UMG Philippines]]}} | current_members = *Eurekah *Ella *Dominique *Tin *Megumi *Lei *Namie | website = }} '''Xonara''' (nakasulat sa [[malalaking titik]]) ay isang Pilipinang girl group na binuo noong 2024 ng [[1Z Entertainment]]. Binubuo ang grupo ng pitong miyembro: sina Eurekah, Ella, Dominique, Tin, Megumi, Lei, at Namie. Ang grupo ay opisyal na nag-debut noong Mayo 15, 2026, at ito ang kauna-unahang girl group sa ilalim ng [[1Z Entertainment]].<ref>{{cite web |date=April 19, 2026 |title=1Z Entertainment launches new girl group XONARA at SB19 concert |url=https://manilastandard.net/showbiz/music-concerts/314728922/1z-entertainment-launches-new-girl-group-xonara-at-sb19-concert.html |access-date=May 9, 2026 |work=[[Manila Standard]]|language=en}}</ref><ref name="tabi">{{cite web |last=Mallorca |first=Hannah |title=1Z Entertainment's new girl group XONARA to bring new flavor to P-pop |url=https://entertainment.inquirer.net/664718/1z-entertainments-new-girl-group-xonara-to-bring-new-flavor-to-p-pop |access-date=May 9, 2026 |work=[[Philippine Daily Inquirer]]|language=en}}</ref> == Kasaysayan == ===Pagbuo at pag-unlad (2024–2025)=== Nagsimula ang pagbuo ng XONARA noong 2024 nang simulan ng [[1Z Entertainment]] ang mga audisyon at paghahanap ng mga talento upang mabuo ang kauna-unahang girl group nito.<ref>{{Cite web |last=Mallorca |first=Hannah |date=January 11, 2026 |title=SB19's 1Z Entertainment opens auditions for male, female trainees |url=https://entertainment.inquirer.net/647429/sb19s-1z-entertainment-opens-auditions-for-male-female-trainees |access-date=May 9, 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> Bahagi ang proyekto ng pagpapalawak ng roster ng mga artista ng kompanya at naglalayong makapag-ambag sa paglago ng musika ng Pilipino pop o Pinoy pop sa loob at labas ng bansa.<ref>{{cite web |title=Who Is XONARA, 1Z Entertainment's First-Ever Girl Group? |url=https://mega-asia.com/lifestyle/culture/xonara-ppop-girl-group/ |website=MEGA |date=2026 |access-date=May 5, 2026 |language=en}}</ref> === Pagpapakilala at debut (2026–kasalukuyan) === Unang nakilala ng publiko ang pitong-miyembrong grupo matapos ang kanilang pagtatanghal noong Abril 18, 2026, sa ''Wakas at Simula: Trilogy Concert'' ng [[SB19]],<ref>{{Cite magazine |last=Singh |first=Paulina |date=April 23, 2026 |title=SB19's Company Unveils New P-Pop Girl Group "Xonara" |url=https://www.preview.ph/culture/entertainment/1z-entertainment-unveils-xonara-sb19-sister-group-a6887-20260423-bsc |access-date=April 25, 2026 |magazine=[[Preview (magazine)|Preview]] |language=en-PH}}</ref> kung saan itinanghal nila ang kanilang debut single na "[[Tabi (song)|Tabi]]". Inilarawan ang awitin bilang pinaghalong pop, rock, at hip-hop,<ref name="megapredebut">{{Cite magazine |last=Bautista |first=Rafael |date=April 22, 2026 |title=Who is Xonara, 1Z Entertainment's First-Ever Girl Group |url=https://mega-asia.com/lifestyle/culture/xonara-ppop-girl-group/ |url-status=live |archive-url=https://megalodon.jp/2026-0430-2118-05/https://mega-asia.com:443/lifestyle/culture/xonara-ppop-girl-group/ |archive-date=April 30, 2026 |access-date=April 25, 2026 |magazine=[[Mega (fashion magazine)|Mega]] |language=en-PH}}</ref> sa SMDC Festival Grounds sa Parañaque.<ref>{{cite web |title=New P-pop Girl Group Xonara To Debut Under 1Z Entertainment |url=https://billboardphilippines.com/music/news/new-p-pop-girl-group-xonara-to-debut-under-1z-entertainment/ |website=Billboard Philippines |date=May 2026 |access-date=June 2, 2026}}</ref> Lumahok din sila sa Aurora Music Festival 2026 bago ang kanilang opisyal na debut.<ref>{{Cite magazine |last=Manuel |first=Andrea |title=XONARA To Debut Their First Single "TABI" This May |url=https://billboardphilippines.com/music/news/xonara-to-debut-their-first-single-tabi-this-may/ |work=[[Billboard Philippines]] |date=May 4, 2026 |access-date=June 2, 2026 |language=en-PH}}</ref> Opisyal na nag-debut ang XONARA noong Mayo 15, 2026, sa paglabas ng kanilang unang single na "Tabi" sa ilalim ng [[1Z Entertainment]], kasama ang [[UMG Philippines]] at [[Republic Records]].<ref name="billboardtabi">{{Cite magazine |last=Manuel |first=Andrea |date=May 15, 2026 |title=XONARA Debut With Explosive New Single "TABI" |url=https://billboardphilippines.com/music/news/xonara-debut-with-explosive-new-single-tabi-listen/ |access-date=June 2, 2026 |website=[[Billboard Philippines]]}}</ref> Opisyal na inilunsad ng grupo ang kanilang panahon ng debut sa pamamagitan ng isang kaganapang pinamagatang ''XONARA's World'', na ginanap kinabukasan sa Kalye Escolta (Escolta Street) sa Maynila.<ref>{{cite web |last=Pangan |first=Audrey Denise |date=May 21, 2026 |title=SB19's 1Z Entertainment finally debuts first girl group XONARA |url=https://www.philstar.com/entertainment/2026/05/21/2529356/sb19s-1z-entertainment-finally-debuts-first-girl-group-xonara |access-date=June 2, 2026 |website=[[The Philippine Star]] |language=en}}</ref> Tampok sa kaganapan ang mga live na pagtatanghal, pakikipag-ugnayan sa mga tagahanga, at mga gawaing pang-promosyon na kaugnay ng paglabas ng "Tabi".<ref name="billboardtabi"/> Noong Hunyo 2026, kinilala ang XONARA bilang bahagi ng ''[[Billboard Philippines]]: P-pop Class of 2026''.<ref>{{Cite web |last=Regis |first=Ralph |date=June 15, 2026 |title=Billboard Philippines' P-pop Class of 2026 |url=https://billboardphilippines.com/music/news/billboard-philippines-p-pop-class-of-2026/ |access-date=June 22, 2026 |magazine=[[Billboard Philippines]] |language=en}}</ref> == Miyembro == * Eurekah * Ella * Dominique * Tin * Megumi * Lei * Namie == Diskograpiya == === Single === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" |+ Talaan ng mga single, na nagpapakita ng taon ng paglabas, mga napiling posisyon sa tsart, at kaugnay na album ! scope="col" rowspan="2" | Pamagat ! scope="col" rowspan="2" | Taon ! scope="col" | Pinakamataas na posisyon sa tsart ! scope="col" rowspan="2" | Album ! scope="col" rowspan="2" | {{Abbr|Sang.|Sanggunian}} |- ! scope="col" style="font-size:90%; width:2.75em" | [[Philippines Hot 100|{{Abbr|PHL|Pilipinas}}]]<br />{{efn|Pinakamataas na posisyon sa tsart ng mga awitin sa [[Philippines Hot 100]]|}} |- ! scope="row" |"[[Tabi (song)|Tabi]]" | 2026 | — | {{n/a|Hindi kabilang sa anumang album}} | <ref name="tabi"/> |} == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Mga banda mula sa Pilipinas]] p6xs2dqd9tpxbz5c1hz86uwgs77w97x 2218631 2218630 2026-08-02T08:44:48Z KyutKoTalaga 152379 /* Diskograpiya */ 2218631 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | background = group_or_band | name = Xonara | image = | alt = | caption = | origin = [[Metro Manila|Maynila]], Pilipinas | genre = {{hlist|[[Pinoy pop|P-pop]]|[[Hip-hop]]|[[R&B]]|[[Rock music|Rock]]}} | years_active = {{start date|2026}}–kasalukuyan | label = {{hlist|[[1Z Entertainment|1Z]]|[[Republic Records|Republic Philippines]]|[[UMG Philippines]]}} | current_members = *Eurekah *Ella *Dominique *Tin *Megumi *Lei *Namie | website = }} '''Xonara''' (nakasulat sa [[malalaking titik]]) ay isang Pilipinang girl group na binuo noong 2024 ng [[1Z Entertainment]]. Binubuo ang grupo ng pitong miyembro: sina Eurekah, Ella, Dominique, Tin, Megumi, Lei, at Namie. Ang grupo ay opisyal na nag-debut noong Mayo 15, 2026, at ito ang kauna-unahang girl group sa ilalim ng [[1Z Entertainment]].<ref>{{cite web |date=April 19, 2026 |title=1Z Entertainment launches new girl group XONARA at SB19 concert |url=https://manilastandard.net/showbiz/music-concerts/314728922/1z-entertainment-launches-new-girl-group-xonara-at-sb19-concert.html |access-date=May 9, 2026 |work=[[Manila Standard]]|language=en}}</ref><ref name="tabi">{{cite web |last=Mallorca |first=Hannah |title=1Z Entertainment's new girl group XONARA to bring new flavor to P-pop |url=https://entertainment.inquirer.net/664718/1z-entertainments-new-girl-group-xonara-to-bring-new-flavor-to-p-pop |access-date=May 9, 2026 |work=[[Philippine Daily Inquirer]]|language=en}}</ref> == Kasaysayan == ===Pagbuo at pag-unlad (2024–2025)=== Nagsimula ang pagbuo ng XONARA noong 2024 nang simulan ng [[1Z Entertainment]] ang mga audisyon at paghahanap ng mga talento upang mabuo ang kauna-unahang girl group nito.<ref>{{Cite web |last=Mallorca |first=Hannah |date=January 11, 2026 |title=SB19's 1Z Entertainment opens auditions for male, female trainees |url=https://entertainment.inquirer.net/647429/sb19s-1z-entertainment-opens-auditions-for-male-female-trainees |access-date=May 9, 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> Bahagi ang proyekto ng pagpapalawak ng roster ng mga artista ng kompanya at naglalayong makapag-ambag sa paglago ng musika ng Pilipino pop o Pinoy pop sa loob at labas ng bansa.<ref>{{cite web |title=Who Is XONARA, 1Z Entertainment's First-Ever Girl Group? |url=https://mega-asia.com/lifestyle/culture/xonara-ppop-girl-group/ |website=MEGA |date=2026 |access-date=May 5, 2026 |language=en}}</ref> === Pagpapakilala at debut (2026–kasalukuyan) === Unang nakilala ng publiko ang pitong-miyembrong grupo matapos ang kanilang pagtatanghal noong Abril 18, 2026, sa ''Wakas at Simula: Trilogy Concert'' ng [[SB19]],<ref>{{Cite magazine |last=Singh |first=Paulina |date=April 23, 2026 |title=SB19's Company Unveils New P-Pop Girl Group "Xonara" |url=https://www.preview.ph/culture/entertainment/1z-entertainment-unveils-xonara-sb19-sister-group-a6887-20260423-bsc |access-date=April 25, 2026 |magazine=[[Preview (magazine)|Preview]] |language=en-PH}}</ref> kung saan itinanghal nila ang kanilang debut single na "[[Tabi (song)|Tabi]]". Inilarawan ang awitin bilang pinaghalong pop, rock, at hip-hop,<ref name="megapredebut">{{Cite magazine |last=Bautista |first=Rafael |date=April 22, 2026 |title=Who is Xonara, 1Z Entertainment's First-Ever Girl Group |url=https://mega-asia.com/lifestyle/culture/xonara-ppop-girl-group/ |url-status=live |archive-url=https://megalodon.jp/2026-0430-2118-05/https://mega-asia.com:443/lifestyle/culture/xonara-ppop-girl-group/ |archive-date=April 30, 2026 |access-date=April 25, 2026 |magazine=[[Mega (fashion magazine)|Mega]] |language=en-PH}}</ref> sa SMDC Festival Grounds sa Parañaque.<ref>{{cite web |title=New P-pop Girl Group Xonara To Debut Under 1Z Entertainment |url=https://billboardphilippines.com/music/news/new-p-pop-girl-group-xonara-to-debut-under-1z-entertainment/ |website=Billboard Philippines |date=May 2026 |access-date=June 2, 2026}}</ref> Lumahok din sila sa Aurora Music Festival 2026 bago ang kanilang opisyal na debut.<ref>{{Cite magazine |last=Manuel |first=Andrea |title=XONARA To Debut Their First Single "TABI" This May |url=https://billboardphilippines.com/music/news/xonara-to-debut-their-first-single-tabi-this-may/ |work=[[Billboard Philippines]] |date=May 4, 2026 |access-date=June 2, 2026 |language=en-PH}}</ref> Opisyal na nag-debut ang XONARA noong Mayo 15, 2026, sa paglabas ng kanilang unang single na "Tabi" sa ilalim ng [[1Z Entertainment]], kasama ang [[UMG Philippines]] at [[Republic Records]].<ref name="billboardtabi">{{Cite magazine |last=Manuel |first=Andrea |date=May 15, 2026 |title=XONARA Debut With Explosive New Single "TABI" |url=https://billboardphilippines.com/music/news/xonara-debut-with-explosive-new-single-tabi-listen/ |access-date=June 2, 2026 |website=[[Billboard Philippines]]}}</ref> Opisyal na inilunsad ng grupo ang kanilang panahon ng debut sa pamamagitan ng isang kaganapang pinamagatang ''XONARA's World'', na ginanap kinabukasan sa Kalye Escolta (Escolta Street) sa Maynila.<ref>{{cite web |last=Pangan |first=Audrey Denise |date=May 21, 2026 |title=SB19's 1Z Entertainment finally debuts first girl group XONARA |url=https://www.philstar.com/entertainment/2026/05/21/2529356/sb19s-1z-entertainment-finally-debuts-first-girl-group-xonara |access-date=June 2, 2026 |website=[[The Philippine Star]] |language=en}}</ref> Tampok sa kaganapan ang mga live na pagtatanghal, pakikipag-ugnayan sa mga tagahanga, at mga gawaing pang-promosyon na kaugnay ng paglabas ng "Tabi".<ref name="billboardtabi"/> Noong Hunyo 2026, kinilala ang XONARA bilang bahagi ng ''[[Billboard Philippines]]: P-pop Class of 2026''.<ref>{{Cite web |last=Regis |first=Ralph |date=June 15, 2026 |title=Billboard Philippines' P-pop Class of 2026 |url=https://billboardphilippines.com/music/news/billboard-philippines-p-pop-class-of-2026/ |access-date=June 22, 2026 |magazine=[[Billboard Philippines]] |language=en}}</ref> == Miyembro == * Eurekah * Ella * Dominique * Tin * Megumi * Lei * Namie == Diskograpiya == === Single === {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" |+ Talaan ng mga single, na nagpapakita ng taon ng paglabas, mga napiling posisyon sa tsart, at kaugnay na album ! scope="col" rowspan="2" | Pamagat ! scope="col" rowspan="2" | Taon ! scope="col" | Pinakamataas na posisyon sa tsart ! scope="col" rowspan="2" | Album ! scope="col" rowspan="2" | {{Abbr|Sang.|Sanggunian}} |- ! scope="col" style="font-size:90%; width:2.75em" | [[Philippines Hot 100|{{Abbr|PHL|Pilipinas}}]]<br />{{efn|Pinakamataas na posisyon sa tsart ng mga awitin sa [[Philippines Hot 100]]|}} |- ! scope="row" |"[[Tabi (song)|Tabi]]" | 2026 | — | {{n/a|Hindi kabilang sa anumang album}} | <ref name="tabi"/> |} == Mga tala == {{Notelist}} == Mga Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Mga banda mula sa Pilipinas]] 846h12oi40ngeqs3carizwmld39iyv1 1 338958 2218632 2026-08-02T08:49:15Z KyutKoTalaga 152379 Bagong pahina: {{Isinalinwikang pahina|en|Xonara}} 2218632 wikitext text/x-wiki {{Isinalinwikang pahina|en|Xonara}} te2bc94hay03av2xtqxu2wbt0gug0ga