Wikipedia tlwiki https://tl.wikipedia.org/wiki/Unang_Pahina MediaWiki 1.47.0-wmf.13 first-letter Midya Natatangi Usapan Tagagamit Usapang tagagamit Wikipedia Usapang Wikipedia Talaksan Usapang talaksan MediaWiki Usapang MediaWiki Padron Usapang padron Tulong Usapang tulong Kategorya Usapang kategorya Portada Usapang Portada TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 627 2219044 2187576 2026-08-04T15:28:17Z Jake Mendoza 97820 /* B */ 2219044 wikitext text/x-wiki Isa itong '''talaan ng mga palabas sa telebisyon''' na ginawa sa [[Pilipinas]]. == # == *[[100% Pinoy]] *[[24 Oras]] == A == *[[Aalog-alog]] *[[Adyenda]] *[[A Rosy Life]] *[[Abangan ang Susunod na Kabanata]] *[[All-Out Sundays]] *[[All Star K!]] *[[Atlantika]] *[[ASAP]] *[[Aksyon]] *[[All About You]] *[[All Together Now]] *[[Anatomy of a Disaster]] *[[Ang Dating Daan]] *[[Ang Iglesia ni Cristo]] *[[Ang Tamang Daan]] *[[Ang Pagbubunyag]] *[[Ang Probinsyano]] *[[Art Angel]] *[[Art Jam]] *[[Asian Treasures]] *[[Assignment]] *[[At Home Ka Dito]] *[[At Your Service]] *[[ATBP]] *[[Ayon Sa Biblia]] *[[Alakdana]] == B == *[[Bahay Mo Ba `To]] *[[Bakekang]] *[[Balita Ala-Una]] *[[Balita Alas Singko ng Umaga]] *[[Balitaan]] *[[Balitang Amianan]] *[[Balitang Balita]] *[[Balitang Bisdak]] *Balita Pilipinas Ngayon *Balita Pilipinas Primetime *[[Balitanghali]] *[[Balita Ngayon]] *[[Balita ng Bansa]] *[[Balita sa IBC]] *[[Balita sa IBC Huling Ulat]] *[[Balita sa Tanghali]] *[[Bandila]] *[[Bitag]] *[[Bitoy's Funniest Videos]] *[[Biyaheng Langit (programa sa telebisyon)|Biyaheng Langit]] *[[Basta Sports]] *[[Basta't Kasama Kita]] *[[Batang Quiapo]] *[[Bible Guide]] *[[Biblically Speaking]] *[[Bida Si Mister, Bida Si Misis]] *[[Bubble Gang]] *[[Buhay Pinoy]] == C == *[[Can’t Buy Me Love]] * [[Carmina]] *[[Case Unclosed]] *[[Celebrity Bluff]] *[[Celebrity Duets]] *[[CelebriTV]] *[[Celebrity Turns]] *[[Chika Chika Chicks]] *[[Cielo de Angelina]] *[[Click]] *[[Captain Barbell]] *[[CNN Philippines Balitaan]] *[[CNN Philippines Newsroom]] *[[Cuore]] == D == *[[Daddy Di Do Du]] *[[Daisy Siete]] *[[Debate with Mare at Pare]] *[[Digital LG Quiz]] *[[Dong Puno Live]] *Dobol B TV *[[Darna]] *[[Doraemon]] *[[Dragonball]] *[[Dwarfina]] == E == *[[Eat Bulaga!]] *[[Eateria]] *[[Emergency]] *[[Extra Challenge]] *[[Encantadia]] == F == *[[Failon Ngayon]] *[[Fanatxt]] *[[Fantastikids]] *[[Flame of Recca]] *[[Family Feud]] *[[Frontline Pilipinas]] == G == *[[Game na Game na]] *[[Ghost Fighter]] == H == *[[Hapi House!]] *[[Hooo U?]] *[[Homeboy]] *[[Hanggang Kailan]] *[[Home Along Da Riles]] *[[Home Along Da Airport]] *[[Hokus Pokus]] == I == *[[IBC Balita Ngayon]] *[[IBC Express Balita]] *[[IBC Headliners]] *[[IBC News 5'O Clock Report]] *[[IBC News 5:30 Report]] *[[IBC Newsbreak]] *[[IBC News Tonight]] *[[IBC TV-XPress]] *[[I-Balita]] *[[Iba-Balita]] *[[I-Witness]] *[[Idol Ko Si Kap]] *[[Idol Philippines]] *[[Ikaw Sa Puso Ko]] *[[Ikaw Sana]] *[[Imbestigador]] *[[Islands Newsbreak]] *[[Itanong Mo Kay Soriano]] *[[Ito Ang Balita]] *[[It's Showtime]] *[[It Might Be You]] *[[I Heart You Pare]] == J == *[[Jessica Soho Reports]] *[[Jewel in the Palace]] *[[John en Marsha]] *[[Judy Ann Drama Special]] *[[JuMong]] *[[Jackie Chan Adventures]] == K == *[[Kachorra]] *[[Kadenang Ginto]] *[[Kakabakaba Adventures]] *[[Kamandag]] *[[Kapuso Mo, Jessica Soho]] *[[Kapwa Ko Mahal Ko]] *[[Kay Susan Tayo]] *[[Kontrobersyal]] *[[Kumikitang Kabuhayan]] *[[Kapamilya Blockbusters]] *[[Kapuso Movie Festival]] *[[Kitchen Superstar]] *[[Kidlat]] == L == *[[La Luna Sangre]] *[[Loren]] *[[Love Story in Harvard]] *[[Lagot Ka Isusumbong Kita]] *[[Love Letter]] *[[Love to Love]] *[[Lovely Day]] *[[Lukso Ng Dugo]] *[[Love of the condor heroes]] == M == *[[Marimar]] *[[Mahiwagang Baul]] *[[Ma. Del Carmen]] *[[Maalaala Mo Kaya]] *[[Magandang Gabi, Bayan]] *[[Magandang Umaga Bayan]] *[[Magandang Tanghali Bayan]] *[[Masayang Tanghali Bayan]] *[[Magpakailanman]] *[[Maging Sino Ka Man]] *[[Mangarap Ka]] *[[Marina]] *[[Marinara]] *[[Master Showman Presents]] *[[May Bukas Pa]] *[[May Minamahal]] *[[Maynila (teleserye)|Maynila]] *[[Mel & Joey]] *[[Metro One]] *[[Mobile Kusina]] *[[Monica Brava]] *[[Morning Girls With Kris and Korina]] *[[MTB, Ang Saya Saya]] *[[Mulawin]] *[[Mulawin vs. Ravena]] *[[My Girl]] == N == *[[News @ 1]] *[[News @ 6]] *[[Newslife]] *[[Newslight]] *[[Newsline World]] *[[News on Q]] *[[National Network News]] *[[Newsline Mindanao]] *[[Newsline Philippines]] *[[News Patrol]] *News to Go *News TV Quick Response Team *[[News Team 13]] *[[News Watch]] *[[Nginiig]] *[[Nuts Entertainment]] *[[Now and Forever]] == O == *[[Ok Fine! Whatever]] *[[On the Wings of Love]] == P == *[[Palaban]] *[[Palibhasa Lalake]] *[[Pambansang Almusal]] *[[Pambansang Balita Ala-Una]] *[[Pambansang Balita Alas Singko]] *[[Pangunahing Balita]] *[[Partners with Mel Tiangco]] *[[Patrol ng Pilipino]] *[[Philippine Idol]] *[[Philippine Lottery Draw]] *[[Pilipinas Gising Ka Na Ba?]] *[[Pilipinas Game KNB?]] *[[Pinoy Big Brother]] *[[Pipol]] *[[Private I]] *[[Pinoy Idol]] *[[Pinoy Meets World]] *[[Pinoy Pop Superstar]] *[[Princess Hours]] *[[Princess Lulu]] *[[Pokemon]] *[[PTV News]] == R == *[[Ratsada]] *[[Reporter's Notebook]] == S == *[[S-Files]] *[[Saksi]] *[[Sana Maulit Muli]] *State of the Nation *[[Sana'y Wala Nang Wakas]] *[[Sarah, The Teen Princess]] *[[Secret Garden]] *[[Sentro]] *[[Sentro Balita]] *[[Simpleng Hiling]] *[[Sineskwela]] *[[SIS]] *[[SOP]] *[[SOP Gigsters]] *[[Special Assignment]] *[[Sports Unlimited]] *[[Stage One: The Starstruck Playhouse]] *[[Shaider]] *[[Sports 37]] *[[Star Circle Quest]] *[[Star In A Million]] *[[Starry Starry Night]] *[[Starstruck]] *[[Starstruck Kids]] *[[Startalk]] *[[Super Twins]] *[[Showbiz Stripped]] *[[Starbox]] == T == *[[Tabing Ilog]] *[[Tawag ng Tanghalan]] *[[Teen Gen]] *[[Testigo]] *[[Testigo Northern Mindanao]] *[[TEN:The Evening News]] *[[The Buzz]] *[[The Iglesia ni Cristo and the Bible]] *[[The Message]] *[[The Veronica Chronicles]] *[[The Weekend News (PTV)]] *[[The Weekend News (ABS-CBN)]] *[[TiktoClock]] *[[Today with Kris Aquino]] *[[Tonight with Boy Abunda]] *[[Tropang LOL]] *[[TV Patrol]] *[[TV Patrol Central Visayas]] *[[TV Patrol Negros]] *[[TV Patrol Chavacano]] *[[TV Patrol Southern Mindanao]] *[[TV Patrol Northern Mindanao]] *[[TV Patrol North Central Luzon]] *[[TV Patrol Northern Luzon]] *[[TV Patrol Central Mindanao]] *[[TV Patrol Tacloban]] *[[TV Patrol Cagayan Valley]] *[[TV Patrol Palawan]] *[[TV Patrol Southern Tagalog]] *[[TV Patrol Bicol]] *[[TV Patrol Pampanga]] *[[TV Patrol Socsksargen]] == U == *[[Unang Hirit]] == V == *[[Valiente]] *[[Victim]] *[[Voltes V: Legacy]] == W == *[[Wansapanataym]] *[[Willing Willie]] *[[Wil Time Bigtime]] *[[Wowowillie]] *[[Wowowin]] *[[Wish Ko Lang]] *[[Wowowee]] == Y == *[[Yes Yes Show]] [[Kategorya:Pilipinas]] [[Kategorya:Telebisyon]] [[Kategorya:Mga palabas sa telebisyon|Pilipinas]] cm7dgkjn5z372u3knmbo9es216z1298 2219045 2219044 2026-08-04T15:31:46Z Jake Mendoza 97820 /* K */ 2219045 wikitext text/x-wiki Isa itong '''talaan ng mga palabas sa telebisyon''' na ginawa sa [[Pilipinas]]. == # == *[[100% Pinoy]] *[[24 Oras]] == A == *[[Aalog-alog]] *[[Adyenda]] *[[A Rosy Life]] *[[Abangan ang Susunod na Kabanata]] *[[All-Out Sundays]] *[[All Star K!]] *[[Atlantika]] *[[ASAP]] *[[Aksyon]] *[[All About You]] *[[All Together Now]] *[[Anatomy of a Disaster]] *[[Ang Dating Daan]] *[[Ang Iglesia ni Cristo]] *[[Ang Tamang Daan]] *[[Ang Pagbubunyag]] *[[Ang Probinsyano]] *[[Art Angel]] *[[Art Jam]] *[[Asian Treasures]] *[[Assignment]] *[[At Home Ka Dito]] *[[At Your Service]] *[[ATBP]] *[[Ayon Sa Biblia]] *[[Alakdana]] == B == *[[Bahay Mo Ba `To]] *[[Bakekang]] *[[Balita Ala-Una]] *[[Balita Alas Singko ng Umaga]] *[[Balitaan]] *[[Balitang Amianan]] *[[Balitang Balita]] *[[Balitang Bisdak]] *Balita Pilipinas Ngayon *Balita Pilipinas Primetime *[[Balitanghali]] *[[Balita Ngayon]] *[[Balita ng Bansa]] *[[Balita sa IBC]] *[[Balita sa IBC Huling Ulat]] *[[Balita sa Tanghali]] *[[Bandila]] *[[Bitag]] *[[Bitoy's Funniest Videos]] *[[Biyaheng Langit (programa sa telebisyon)|Biyaheng Langit]] *[[Basta Sports]] *[[Basta't Kasama Kita]] *[[Batang Quiapo]] *[[Bible Guide]] *[[Biblically Speaking]] *[[Bida Si Mister, Bida Si Misis]] *[[Bubble Gang]] *[[Buhay Pinoy]] == C == *[[Can’t Buy Me Love]] * [[Carmina]] *[[Case Unclosed]] *[[Celebrity Bluff]] *[[Celebrity Duets]] *[[CelebriTV]] *[[Celebrity Turns]] *[[Chika Chika Chicks]] *[[Cielo de Angelina]] *[[Click]] *[[Captain Barbell]] *[[CNN Philippines Balitaan]] *[[CNN Philippines Newsroom]] *[[Cuore]] == D == *[[Daddy Di Do Du]] *[[Daisy Siete]] *[[Debate with Mare at Pare]] *[[Digital LG Quiz]] *[[Dong Puno Live]] *Dobol B TV *[[Darna]] *[[Doraemon]] *[[Dragonball]] *[[Dwarfina]] == E == *[[Eat Bulaga!]] *[[Eateria]] *[[Emergency]] *[[Extra Challenge]] *[[Encantadia]] == F == *[[Failon Ngayon]] *[[Fanatxt]] *[[Fantastikids]] *[[Flame of Recca]] *[[Family Feud]] *[[Frontline Pilipinas]] == G == *[[Game na Game na]] *[[Ghost Fighter]] == H == *[[Hapi House!]] *[[Hooo U?]] *[[Homeboy]] *[[Hanggang Kailan]] *[[Home Along Da Riles]] *[[Home Along Da Airport]] *[[Hokus Pokus]] == I == *[[IBC Balita Ngayon]] *[[IBC Express Balita]] *[[IBC Headliners]] *[[IBC News 5'O Clock Report]] *[[IBC News 5:30 Report]] *[[IBC Newsbreak]] *[[IBC News Tonight]] *[[IBC TV-XPress]] *[[I-Balita]] *[[Iba-Balita]] *[[I-Witness]] *[[Idol Ko Si Kap]] *[[Idol Philippines]] *[[Ikaw Sa Puso Ko]] *[[Ikaw Sana]] *[[Imbestigador]] *[[Islands Newsbreak]] *[[Itanong Mo Kay Soriano]] *[[Ito Ang Balita]] *[[It's Showtime]] *[[It Might Be You]] *[[I Heart You Pare]] == J == *[[Jessica Soho Reports]] *[[Jewel in the Palace]] *[[John en Marsha]] *[[Judy Ann Drama Special]] *[[JuMong]] *[[Jackie Chan Adventures]] == K == *[[Kachorra]] *[[Kadenang Ginto]] *[[Kakabakaba Adventures]] *[[Kamandag]] *[[Kapuso Mo, Jessica Soho]] *[[Kapwa Ko Mahal Ko]] *[[Kasangga Mo ang Langit]] *[[Kay Susan Tayo]] *[[Kontrobersyal]] *[[Kumikitang Kabuhayan]] *[[Kapamilya Blockbusters]] *KB Family Weekend *[[Kapuso Movie Festival]] *Kapuso Movie Night *[[Kitchen Superstar]] *[[Kidlat (seryeng pantelebisyon)|Kidlat]] == L == *[[La Luna Sangre]] *[[Loren]] *[[Love Story in Harvard]] *[[Lagot Ka Isusumbong Kita]] *[[Love Letter]] *[[Love to Love]] *[[Lovely Day]] *[[Lukso Ng Dugo]] *[[Love of the condor heroes]] == M == *[[Marimar]] *[[Mahiwagang Baul]] *[[Ma. Del Carmen]] *[[Maalaala Mo Kaya]] *[[Magandang Gabi, Bayan]] *[[Magandang Umaga Bayan]] *[[Magandang Tanghali Bayan]] *[[Masayang Tanghali Bayan]] *[[Magpakailanman]] *[[Maging Sino Ka Man]] *[[Mangarap Ka]] *[[Marina]] *[[Marinara]] *[[Master Showman Presents]] *[[May Bukas Pa]] *[[May Minamahal]] *[[Maynila (teleserye)|Maynila]] *[[Mel & Joey]] *[[Metro One]] *[[Mobile Kusina]] *[[Monica Brava]] *[[Morning Girls With Kris and Korina]] *[[MTB, Ang Saya Saya]] *[[Mulawin]] *[[Mulawin vs. Ravena]] *[[My Girl]] == N == *[[News @ 1]] *[[News @ 6]] *[[Newslife]] *[[Newslight]] *[[Newsline World]] *[[News on Q]] *[[National Network News]] *[[Newsline Mindanao]] *[[Newsline Philippines]] *[[News Patrol]] *News to Go *News TV Quick Response Team *[[News Team 13]] *[[News Watch]] *[[Nginiig]] *[[Nuts Entertainment]] *[[Now and Forever]] == O == *[[Ok Fine! Whatever]] *[[On the Wings of Love]] == P == *[[Palaban]] *[[Palibhasa Lalake]] *[[Pambansang Almusal]] *[[Pambansang Balita Ala-Una]] *[[Pambansang Balita Alas Singko]] *[[Pangunahing Balita]] *[[Partners with Mel Tiangco]] *[[Patrol ng Pilipino]] *[[Philippine Idol]] *[[Philippine Lottery Draw]] *[[Pilipinas Gising Ka Na Ba?]] *[[Pilipinas Game KNB?]] *[[Pinoy Big Brother]] *[[Pipol]] *[[Private I]] *[[Pinoy Idol]] *[[Pinoy Meets World]] *[[Pinoy Pop Superstar]] *[[Princess Hours]] *[[Princess Lulu]] *[[Pokemon]] *[[PTV News]] == R == *[[Ratsada]] *[[Reporter's Notebook]] == S == *[[S-Files]] *[[Saksi]] *[[Sana Maulit Muli]] *State of the Nation *[[Sana'y Wala Nang Wakas]] *[[Sarah, The Teen Princess]] *[[Secret Garden]] *[[Sentro]] *[[Sentro Balita]] *[[Simpleng Hiling]] *[[Sineskwela]] *[[SIS]] *[[SOP]] *[[SOP Gigsters]] *[[Special Assignment]] *[[Sports Unlimited]] *[[Stage One: The Starstruck Playhouse]] *[[Shaider]] *[[Sports 37]] *[[Star Circle Quest]] *[[Star In A Million]] *[[Starry Starry Night]] *[[Starstruck]] *[[Starstruck Kids]] *[[Startalk]] *[[Super Twins]] *[[Showbiz Stripped]] *[[Starbox]] == T == *[[Tabing Ilog]] *[[Tawag ng Tanghalan]] *[[Teen Gen]] *[[Testigo]] *[[Testigo Northern Mindanao]] *[[TEN:The Evening News]] *[[The Buzz]] *[[The Iglesia ni Cristo and the Bible]] *[[The Message]] *[[The Veronica Chronicles]] *[[The Weekend News (PTV)]] *[[The Weekend News (ABS-CBN)]] *[[TiktoClock]] *[[Today with Kris Aquino]] *[[Tonight with Boy Abunda]] *[[Tropang LOL]] *[[TV Patrol]] *[[TV Patrol Central Visayas]] *[[TV Patrol Negros]] *[[TV Patrol Chavacano]] *[[TV Patrol Southern Mindanao]] *[[TV Patrol Northern Mindanao]] *[[TV Patrol North Central Luzon]] *[[TV Patrol Northern Luzon]] *[[TV Patrol Central Mindanao]] *[[TV Patrol Tacloban]] *[[TV Patrol Cagayan Valley]] *[[TV Patrol Palawan]] *[[TV Patrol Southern Tagalog]] *[[TV Patrol Bicol]] *[[TV Patrol Pampanga]] *[[TV Patrol Socsksargen]] == U == *[[Unang Hirit]] == V == *[[Valiente]] *[[Victim]] *[[Voltes V: Legacy]] == W == *[[Wansapanataym]] *[[Willing Willie]] *[[Wil Time Bigtime]] *[[Wowowillie]] *[[Wowowin]] *[[Wish Ko Lang]] *[[Wowowee]] == Y == *[[Yes Yes Show]] [[Kategorya:Pilipinas]] [[Kategorya:Telebisyon]] [[Kategorya:Mga palabas sa telebisyon|Pilipinas]] c8mwlpq1s47gpck8yxv83l9bz07yxl5 2219046 2219045 2026-08-04T15:34:34Z Jake Mendoza 97820 /* U */ 2219046 wikitext text/x-wiki Isa itong '''talaan ng mga palabas sa telebisyon''' na ginawa sa [[Pilipinas]]. == # == *[[100% Pinoy]] *[[24 Oras]] == A == *[[Aalog-alog]] *[[Adyenda]] *[[A Rosy Life]] *[[Abangan ang Susunod na Kabanata]] *[[All-Out Sundays]] *[[All Star K!]] *[[Atlantika]] *[[ASAP]] *[[Aksyon]] *[[All About You]] *[[All Together Now]] *[[Anatomy of a Disaster]] *[[Ang Dating Daan]] *[[Ang Iglesia ni Cristo]] *[[Ang Tamang Daan]] *[[Ang Pagbubunyag]] *[[Ang Probinsyano]] *[[Art Angel]] *[[Art Jam]] *[[Asian Treasures]] *[[Assignment]] *[[At Home Ka Dito]] *[[At Your Service]] *[[ATBP]] *[[Ayon Sa Biblia]] *[[Alakdana]] == B == *[[Bahay Mo Ba `To]] *[[Bakekang]] *[[Balita Ala-Una]] *[[Balita Alas Singko ng Umaga]] *[[Balitaan]] *[[Balitang Amianan]] *[[Balitang Balita]] *[[Balitang Bisdak]] *Balita Pilipinas Ngayon *Balita Pilipinas Primetime *[[Balitanghali]] *[[Balita Ngayon]] *[[Balita ng Bansa]] *[[Balita sa IBC]] *[[Balita sa IBC Huling Ulat]] *[[Balita sa Tanghali]] *[[Bandila]] *[[Bitag]] *[[Bitoy's Funniest Videos]] *[[Biyaheng Langit (programa sa telebisyon)|Biyaheng Langit]] *[[Basta Sports]] *[[Basta't Kasama Kita]] *[[Batang Quiapo]] *[[Bible Guide]] *[[Biblically Speaking]] *[[Bida Si Mister, Bida Si Misis]] *[[Bubble Gang]] *[[Buhay Pinoy]] == C == *[[Can’t Buy Me Love]] * [[Carmina]] *[[Case Unclosed]] *[[Celebrity Bluff]] *[[Celebrity Duets]] *[[CelebriTV]] *[[Celebrity Turns]] *[[Chika Chika Chicks]] *[[Cielo de Angelina]] *[[Click]] *[[Captain Barbell]] *[[CNN Philippines Balitaan]] *[[CNN Philippines Newsroom]] *[[Cuore]] == D == *[[Daddy Di Do Du]] *[[Daisy Siete]] *[[Debate with Mare at Pare]] *[[Digital LG Quiz]] *[[Dong Puno Live]] *Dobol B TV *[[Darna]] *[[Doraemon]] *[[Dragonball]] *[[Dwarfina]] == E == *[[Eat Bulaga!]] *[[Eateria]] *[[Emergency]] *[[Extra Challenge]] *[[Encantadia]] == F == *[[Failon Ngayon]] *[[Fanatxt]] *[[Fantastikids]] *[[Flame of Recca]] *[[Family Feud]] *[[Frontline Pilipinas]] == G == *[[Game na Game na]] *[[Ghost Fighter]] == H == *[[Hapi House!]] *[[Hooo U?]] *[[Homeboy]] *[[Hanggang Kailan]] *[[Home Along Da Riles]] *[[Home Along Da Airport]] *[[Hokus Pokus]] == I == *[[IBC Balita Ngayon]] *[[IBC Express Balita]] *[[IBC Headliners]] *[[IBC News 5'O Clock Report]] *[[IBC News 5:30 Report]] *[[IBC Newsbreak]] *[[IBC News Tonight]] *[[IBC TV-XPress]] *[[I-Balita]] *[[Iba-Balita]] *[[I-Witness]] *[[Idol Ko Si Kap]] *[[Idol Philippines]] *[[Ikaw Sa Puso Ko]] *[[Ikaw Sana]] *[[Imbestigador]] *[[Islands Newsbreak]] *[[Itanong Mo Kay Soriano]] *[[Ito Ang Balita]] *[[It's Showtime]] *[[It Might Be You]] *[[I Heart You Pare]] == J == *[[Jessica Soho Reports]] *[[Jewel in the Palace]] *[[John en Marsha]] *[[Judy Ann Drama Special]] *[[JuMong]] *[[Jackie Chan Adventures]] == K == *[[Kachorra]] *[[Kadenang Ginto]] *[[Kakabakaba Adventures]] *[[Kamandag]] *[[Kapuso Mo, Jessica Soho]] *[[Kapwa Ko Mahal Ko]] *[[Kasangga Mo ang Langit]] *[[Kay Susan Tayo]] *[[Kontrobersyal]] *[[Kumikitang Kabuhayan]] *[[Kapamilya Blockbusters]] *KB Family Weekend *[[Kapuso Movie Festival]] *Kapuso Movie Night *[[Kitchen Superstar]] *[[Kidlat (seryeng pantelebisyon)|Kidlat]] == L == *[[La Luna Sangre]] *[[Loren]] *[[Love Story in Harvard]] *[[Lagot Ka Isusumbong Kita]] *[[Love Letter]] *[[Love to Love]] *[[Lovely Day]] *[[Lukso Ng Dugo]] *[[Love of the condor heroes]] == M == *[[Marimar]] *[[Mahiwagang Baul]] *[[Ma. Del Carmen]] *[[Maalaala Mo Kaya]] *[[Magandang Gabi, Bayan]] *[[Magandang Umaga Bayan]] *[[Magandang Tanghali Bayan]] *[[Masayang Tanghali Bayan]] *[[Magpakailanman]] *[[Maging Sino Ka Man]] *[[Mangarap Ka]] *[[Marina]] *[[Marinara]] *[[Master Showman Presents]] *[[May Bukas Pa]] *[[May Minamahal]] *[[Maynila (teleserye)|Maynila]] *[[Mel & Joey]] *[[Metro One]] *[[Mobile Kusina]] *[[Monica Brava]] *[[Morning Girls With Kris and Korina]] *[[MTB, Ang Saya Saya]] *[[Mulawin]] *[[Mulawin vs. Ravena]] *[[My Girl]] == N == *[[News @ 1]] *[[News @ 6]] *[[Newslife]] *[[Newslight]] *[[Newsline World]] *[[News on Q]] *[[National Network News]] *[[Newsline Mindanao]] *[[Newsline Philippines]] *[[News Patrol]] *News to Go *News TV Quick Response Team *[[News Team 13]] *[[News Watch]] *[[Nginiig]] *[[Nuts Entertainment]] *[[Now and Forever]] == O == *[[Ok Fine! Whatever]] *[[On the Wings of Love]] == P == *[[Palaban]] *[[Palibhasa Lalake]] *[[Pambansang Almusal]] *[[Pambansang Balita Ala-Una]] *[[Pambansang Balita Alas Singko]] *[[Pangunahing Balita]] *[[Partners with Mel Tiangco]] *[[Patrol ng Pilipino]] *[[Philippine Idol]] *[[Philippine Lottery Draw]] *[[Pilipinas Gising Ka Na Ba?]] *[[Pilipinas Game KNB?]] *[[Pinoy Big Brother]] *[[Pipol]] *[[Private I]] *[[Pinoy Idol]] *[[Pinoy Meets World]] *[[Pinoy Pop Superstar]] *[[Princess Hours]] *[[Princess Lulu]] *[[Pokemon]] *[[PTV News]] == R == *[[Ratsada]] *[[Reporter's Notebook]] == S == *[[S-Files]] *[[Saksi]] *[[Sana Maulit Muli]] *State of the Nation *[[Sana'y Wala Nang Wakas]] *[[Sarah, The Teen Princess]] *[[Secret Garden]] *[[Sentro]] *[[Sentro Balita]] *[[Simpleng Hiling]] *[[Sineskwela]] *[[SIS]] *[[SOP]] *[[SOP Gigsters]] *[[Special Assignment]] *[[Sports Unlimited]] *[[Stage One: The Starstruck Playhouse]] *[[Shaider]] *[[Sports 37]] *[[Star Circle Quest]] *[[Star In A Million]] *[[Starry Starry Night]] *[[Starstruck]] *[[Starstruck Kids]] *[[Startalk]] *[[Super Twins]] *[[Showbiz Stripped]] *[[Starbox]] == T == *[[Tabing Ilog]] *[[Tawag ng Tanghalan]] *[[Teen Gen]] *[[Testigo]] *[[Testigo Northern Mindanao]] *[[TEN:The Evening News]] *[[The Buzz]] *[[The Iglesia ni Cristo and the Bible]] *[[The Message]] *[[The Veronica Chronicles]] *[[The Weekend News (PTV)]] *[[The Weekend News (ABS-CBN)]] *[[TiktoClock]] *[[Today with Kris Aquino]] *[[Tonight with Boy Abunda]] *[[Tropang LOL]] *[[TV Patrol]] *[[TV Patrol Central Visayas]] *[[TV Patrol Negros]] *[[TV Patrol Chavacano]] *[[TV Patrol Southern Mindanao]] *[[TV Patrol Northern Mindanao]] *[[TV Patrol North Central Luzon]] *[[TV Patrol Northern Luzon]] *[[TV Patrol Central Mindanao]] *[[TV Patrol Tacloban]] *[[TV Patrol Cagayan Valley]] *[[TV Patrol Palawan]] *[[TV Patrol Southern Tagalog]] *[[TV Patrol Bicol]] *[[TV Patrol Pampanga]] *[[TV Patrol Socsksargen]] == U == *[[Ulat Bayan]] *[[Umagang Kay Ganda]] *[[Unang Hirit]] == V == *[[Valiente]] *[[Victim]] *[[Voltes V: Legacy]] == W == *[[Wansapanataym]] *[[Willing Willie]] *[[Wil Time Bigtime]] *[[Wowowillie]] *[[Wowowin]] *[[Wish Ko Lang]] *[[Wowowee]] == Y == *[[Yes Yes Show]] [[Kategorya:Pilipinas]] [[Kategorya:Telebisyon]] [[Kategorya:Mga palabas sa telebisyon|Pilipinas]] 9ddhmrkrdduo5jli10h3no4f70i6xwf 2219047 2219046 2026-08-04T15:41:00Z Jake Mendoza 97820 /* M */ 2219047 wikitext text/x-wiki Isa itong '''talaan ng mga palabas sa telebisyon''' na ginawa sa [[Pilipinas]]. == # == *[[100% Pinoy]] *[[24 Oras]] == A == *[[Aalog-alog]] *[[Adyenda]] *[[A Rosy Life]] *[[Abangan ang Susunod na Kabanata]] *[[All-Out Sundays]] *[[All Star K!]] *[[Atlantika]] *[[ASAP]] *[[Aksyon]] *[[All About You]] *[[All Together Now]] *[[Anatomy of a Disaster]] *[[Ang Dating Daan]] *[[Ang Iglesia ni Cristo]] *[[Ang Tamang Daan]] *[[Ang Pagbubunyag]] *[[Ang Probinsyano]] *[[Art Angel]] *[[Art Jam]] *[[Asian Treasures]] *[[Assignment]] *[[At Home Ka Dito]] *[[At Your Service]] *[[ATBP]] *[[Ayon Sa Biblia]] *[[Alakdana]] == B == *[[Bahay Mo Ba `To]] *[[Bakekang]] *[[Balita Ala-Una]] *[[Balita Alas Singko ng Umaga]] *[[Balitaan]] *[[Balitang Amianan]] *[[Balitang Balita]] *[[Balitang Bisdak]] *Balita Pilipinas Ngayon *Balita Pilipinas Primetime *[[Balitanghali]] *[[Balita Ngayon]] *[[Balita ng Bansa]] *[[Balita sa IBC]] *[[Balita sa IBC Huling Ulat]] *[[Balita sa Tanghali]] *[[Bandila]] *[[Bitag]] *[[Bitoy's Funniest Videos]] *[[Biyaheng Langit (programa sa telebisyon)|Biyaheng Langit]] *[[Basta Sports]] *[[Basta't Kasama Kita]] *[[Batang Quiapo]] *[[Bible Guide]] *[[Biblically Speaking]] *[[Bida Si Mister, Bida Si Misis]] *[[Bubble Gang]] *[[Buhay Pinoy]] == C == *[[Can’t Buy Me Love]] * [[Carmina]] *[[Case Unclosed]] *[[Celebrity Bluff]] *[[Celebrity Duets]] *[[CelebriTV]] *[[Celebrity Turns]] *[[Chika Chika Chicks]] *[[Cielo de Angelina]] *[[Click]] *[[Captain Barbell]] *[[CNN Philippines Balitaan]] *[[CNN Philippines Newsroom]] *[[Cuore]] == D == *[[Daddy Di Do Du]] *[[Daisy Siete]] *[[Debate with Mare at Pare]] *[[Digital LG Quiz]] *[[Dong Puno Live]] *Dobol B TV *[[Darna]] *[[Doraemon]] *[[Dragonball]] *[[Dwarfina]] == E == *[[Eat Bulaga!]] *[[Eateria]] *[[Emergency]] *[[Extra Challenge]] *[[Encantadia]] == F == *[[Failon Ngayon]] *[[Fanatxt]] *[[Fantastikids]] *[[Flame of Recca]] *[[Family Feud]] *[[Frontline Pilipinas]] == G == *[[Game na Game na]] *[[Ghost Fighter]] == H == *[[Hapi House!]] *[[Hooo U?]] *[[Homeboy]] *[[Hanggang Kailan]] *[[Home Along Da Riles]] *[[Home Along Da Airport]] *[[Hokus Pokus]] == I == *[[IBC Balita Ngayon]] *[[IBC Express Balita]] *[[IBC Headliners]] *[[IBC News 5'O Clock Report]] *[[IBC News 5:30 Report]] *[[IBC Newsbreak]] *[[IBC News Tonight]] *[[IBC TV-XPress]] *[[I-Balita]] *[[Iba-Balita]] *[[I-Witness]] *[[Idol Ko Si Kap]] *[[Idol Philippines]] *[[Ikaw Sa Puso Ko]] *[[Ikaw Sana]] *[[Imbestigador]] *[[Islands Newsbreak]] *[[Itanong Mo Kay Soriano]] *[[Ito Ang Balita]] *[[It's Showtime]] *[[It Might Be You]] *[[I Heart You Pare]] == J == *[[Jessica Soho Reports]] *[[Jewel in the Palace]] *[[John en Marsha]] *[[Judy Ann Drama Special]] *[[JuMong]] *[[Jackie Chan Adventures]] == K == *[[Kachorra]] *[[Kadenang Ginto]] *[[Kakabakaba Adventures]] *[[Kamandag]] *[[Kapuso Mo, Jessica Soho]] *[[Kapwa Ko Mahal Ko]] *[[Kasangga Mo ang Langit]] *[[Kay Susan Tayo]] *[[Kontrobersyal]] *[[Kumikitang Kabuhayan]] *[[Kapamilya Blockbusters]] *KB Family Weekend *[[Kapuso Movie Festival]] *Kapuso Movie Night *[[Kitchen Superstar]] *[[Kidlat (seryeng pantelebisyon)|Kidlat]] == L == *[[La Luna Sangre]] *[[Loren]] *[[Love Story in Harvard]] *[[Lagot Ka Isusumbong Kita]] *[[Love Letter]] *[[Love to Love]] *[[Lovely Day]] *[[Lukso Ng Dugo]] *[[Love of the condor heroes]] == M == *[[Marimar]] *[[Mahiwagang Baul]] *[[Ma. Del Carmen]] *[[Maalaala Mo Kaya]] *[[Magandang Buhay]] *[[Magandang Gabi, Bayan]] *[[Magandang Umaga Bayan]] *[[Magandang Umaga Pilipinas]] *[[Magandang Tanghali Bayan]] *[[Masayang Tanghali Bayan]] *[[Magpakailanman]] *[[Maging Sino Ka Man]] *[[Maging Sino Ka Man (seryeng pantelebisyon ng 2023)]] *[[Mangarap Ka]] *[[Marina]] *[[Marinara]] *[[Master Showman Presents]] *[[Mata ng Agila]] *[[May Bukas Pa]] *[[May Minamahal]] *[[Maynila (teleserye)|Maynila]] *[[Mel & Joey]] *[[Metro One]] *[[Mobile Kusina]] *[[Monica Brava]] *[[Morning Girls With Kris and Korina]] *[[MTB, Ang Saya Saya]] *[[Mulawin]] *[[Mulawin vs. Ravena]] *[[My Binondo Girl]] *[[My Girl]] == N == *[[News @ 1]] *[[News @ 6]] *[[Newslife]] *[[Newslight]] *[[Newsline World]] *[[News on Q]] *[[National Network News]] *[[Newsline Mindanao]] *[[Newsline Philippines]] *[[News Patrol]] *News to Go *News TV Quick Response Team *[[News Team 13]] *[[News Watch]] *[[Nginiig]] *[[Nuts Entertainment]] *[[Now and Forever]] == O == *[[Ok Fine! Whatever]] *[[On the Wings of Love]] == P == *[[Palaban]] *[[Palibhasa Lalake]] *[[Pambansang Almusal]] *[[Pambansang Balita Ala-Una]] *[[Pambansang Balita Alas Singko]] *[[Pangunahing Balita]] *[[Partners with Mel Tiangco]] *[[Patrol ng Pilipino]] *[[Philippine Idol]] *[[Philippine Lottery Draw]] *[[Pilipinas Gising Ka Na Ba?]] *[[Pilipinas Game KNB?]] *[[Pinoy Big Brother]] *[[Pipol]] *[[Private I]] *[[Pinoy Idol]] *[[Pinoy Meets World]] *[[Pinoy Pop Superstar]] *[[Princess Hours]] *[[Princess Lulu]] *[[Pokemon]] *[[PTV News]] == R == *[[Ratsada]] *[[Reporter's Notebook]] == S == *[[S-Files]] *[[Saksi]] *[[Sana Maulit Muli]] *State of the Nation *[[Sana'y Wala Nang Wakas]] *[[Sarah, The Teen Princess]] *[[Secret Garden]] *[[Sentro]] *[[Sentro Balita]] *[[Simpleng Hiling]] *[[Sineskwela]] *[[SIS]] *[[SOP]] *[[SOP Gigsters]] *[[Special Assignment]] *[[Sports Unlimited]] *[[Stage One: The Starstruck Playhouse]] *[[Shaider]] *[[Sports 37]] *[[Star Circle Quest]] *[[Star In A Million]] *[[Starry Starry Night]] *[[Starstruck]] *[[Starstruck Kids]] *[[Startalk]] *[[Super Twins]] *[[Showbiz Stripped]] *[[Starbox]] == T == *[[Tabing Ilog]] *[[Tawag ng Tanghalan]] *[[Teen Gen]] *[[Testigo]] *[[Testigo Northern Mindanao]] *[[TEN:The Evening News]] *[[The Buzz]] *[[The Iglesia ni Cristo and the Bible]] *[[The Message]] *[[The Veronica Chronicles]] *[[The Weekend News (PTV)]] *[[The Weekend News (ABS-CBN)]] *[[TiktoClock]] *[[Today with Kris Aquino]] *[[Tonight with Boy Abunda]] *[[Tropang LOL]] *[[TV Patrol]] *[[TV Patrol Central Visayas]] *[[TV Patrol Negros]] *[[TV Patrol Chavacano]] *[[TV Patrol Southern Mindanao]] *[[TV Patrol Northern Mindanao]] *[[TV Patrol North Central Luzon]] *[[TV Patrol Northern Luzon]] *[[TV Patrol Central Mindanao]] *[[TV Patrol Tacloban]] *[[TV Patrol Cagayan Valley]] *[[TV Patrol Palawan]] *[[TV Patrol Southern Tagalog]] *[[TV Patrol Bicol]] *[[TV Patrol Pampanga]] *[[TV Patrol Socsksargen]] == U == *[[Ulat Bayan]] *[[Umagang Kay Ganda]] *[[Unang Hirit]] == V == *[[Valiente]] *[[Victim]] *[[Voltes V: Legacy]] == W == *[[Wansapanataym]] *[[Willing Willie]] *[[Wil Time Bigtime]] *[[Wowowillie]] *[[Wowowin]] *[[Wish Ko Lang]] *[[Wowowee]] == Y == *[[Yes Yes Show]] [[Kategorya:Pilipinas]] [[Kategorya:Telebisyon]] [[Kategorya:Mga palabas sa telebisyon|Pilipinas]] 7f90sb195g2r2m3lg05l4v01b3tovqr 2219048 2219047 2026-08-04T15:48:01Z Jake Mendoza 97820 /* S */ 2219048 wikitext text/x-wiki Isa itong '''talaan ng mga palabas sa telebisyon''' na ginawa sa [[Pilipinas]]. == # == *[[100% Pinoy]] *[[24 Oras]] == A == *[[Aalog-alog]] *[[Adyenda]] *[[A Rosy Life]] *[[Abangan ang Susunod na Kabanata]] *[[All-Out Sundays]] *[[All Star K!]] *[[Atlantika]] *[[ASAP]] *[[Aksyon]] *[[All About You]] *[[All Together Now]] *[[Anatomy of a Disaster]] *[[Ang Dating Daan]] *[[Ang Iglesia ni Cristo]] *[[Ang Tamang Daan]] *[[Ang Pagbubunyag]] *[[Ang Probinsyano]] *[[Art Angel]] *[[Art Jam]] *[[Asian Treasures]] *[[Assignment]] *[[At Home Ka Dito]] *[[At Your Service]] *[[ATBP]] *[[Ayon Sa Biblia]] *[[Alakdana]] == B == *[[Bahay Mo Ba `To]] *[[Bakekang]] *[[Balita Ala-Una]] *[[Balita Alas Singko ng Umaga]] *[[Balitaan]] *[[Balitang Amianan]] *[[Balitang Balita]] *[[Balitang Bisdak]] *Balita Pilipinas Ngayon *Balita Pilipinas Primetime *[[Balitanghali]] *[[Balita Ngayon]] *[[Balita ng Bansa]] *[[Balita sa IBC]] *[[Balita sa IBC Huling Ulat]] *[[Balita sa Tanghali]] *[[Bandila]] *[[Bitag]] *[[Bitoy's Funniest Videos]] *[[Biyaheng Langit (programa sa telebisyon)|Biyaheng Langit]] *[[Basta Sports]] *[[Basta't Kasama Kita]] *[[Batang Quiapo]] *[[Bible Guide]] *[[Biblically Speaking]] *[[Bida Si Mister, Bida Si Misis]] *[[Bubble Gang]] *[[Buhay Pinoy]] == C == *[[Can’t Buy Me Love]] * [[Carmina]] *[[Case Unclosed]] *[[Celebrity Bluff]] *[[Celebrity Duets]] *[[CelebriTV]] *[[Celebrity Turns]] *[[Chika Chika Chicks]] *[[Cielo de Angelina]] *[[Click]] *[[Captain Barbell]] *[[CNN Philippines Balitaan]] *[[CNN Philippines Newsroom]] *[[Cuore]] == D == *[[Daddy Di Do Du]] *[[Daisy Siete]] *[[Debate with Mare at Pare]] *[[Digital LG Quiz]] *[[Dong Puno Live]] *Dobol B TV *[[Darna]] *[[Doraemon]] *[[Dragonball]] *[[Dwarfina]] == E == *[[Eat Bulaga!]] *[[Eateria]] *[[Emergency]] *[[Extra Challenge]] *[[Encantadia]] == F == *[[Failon Ngayon]] *[[Fanatxt]] *[[Fantastikids]] *[[Flame of Recca]] *[[Family Feud]] *[[Frontline Pilipinas]] == G == *[[Game na Game na]] *[[Ghost Fighter]] == H == *[[Hapi House!]] *[[Hooo U?]] *[[Homeboy]] *[[Hanggang Kailan]] *[[Home Along Da Riles]] *[[Home Along Da Airport]] *[[Hokus Pokus]] == I == *[[IBC Balita Ngayon]] *[[IBC Express Balita]] *[[IBC Headliners]] *[[IBC News 5'O Clock Report]] *[[IBC News 5:30 Report]] *[[IBC Newsbreak]] *[[IBC News Tonight]] *[[IBC TV-XPress]] *[[I-Balita]] *[[Iba-Balita]] *[[I-Witness]] *[[Idol Ko Si Kap]] *[[Idol Philippines]] *[[Ikaw Sa Puso Ko]] *[[Ikaw Sana]] *[[Imbestigador]] *[[Islands Newsbreak]] *[[Itanong Mo Kay Soriano]] *[[Ito Ang Balita]] *[[It's Showtime]] *[[It Might Be You]] *[[I Heart You Pare]] == J == *[[Jessica Soho Reports]] *[[Jewel in the Palace]] *[[John en Marsha]] *[[Judy Ann Drama Special]] *[[JuMong]] *[[Jackie Chan Adventures]] == K == *[[Kachorra]] *[[Kadenang Ginto]] *[[Kakabakaba Adventures]] *[[Kamandag]] *[[Kapuso Mo, Jessica Soho]] *[[Kapwa Ko Mahal Ko]] *[[Kasangga Mo ang Langit]] *[[Kay Susan Tayo]] *[[Kontrobersyal]] *[[Kumikitang Kabuhayan]] *[[Kapamilya Blockbusters]] *KB Family Weekend *[[Kapuso Movie Festival]] *Kapuso Movie Night *[[Kitchen Superstar]] *[[Kidlat (seryeng pantelebisyon)|Kidlat]] == L == *[[La Luna Sangre]] *[[Loren]] *[[Love Story in Harvard]] *[[Lagot Ka Isusumbong Kita]] *[[Love Letter]] *[[Love to Love]] *[[Lovely Day]] *[[Lukso Ng Dugo]] *[[Love of the condor heroes]] == M == *[[Marimar]] *[[Mahiwagang Baul]] *[[Ma. Del Carmen]] *[[Maalaala Mo Kaya]] *[[Magandang Buhay]] *[[Magandang Gabi, Bayan]] *[[Magandang Umaga Bayan]] *[[Magandang Umaga Pilipinas]] *[[Magandang Tanghali Bayan]] *[[Masayang Tanghali Bayan]] *[[Magpakailanman]] *[[Maging Sino Ka Man]] *[[Maging Sino Ka Man (seryeng pantelebisyon ng 2023)]] *[[Mangarap Ka]] *[[Marina]] *[[Marinara]] *[[Master Showman Presents]] *[[Mata ng Agila]] *[[May Bukas Pa]] *[[May Minamahal]] *[[Maynila (teleserye)|Maynila]] *[[Mel & Joey]] *[[Metro One]] *[[Mobile Kusina]] *[[Monica Brava]] *[[Morning Girls With Kris and Korina]] *[[MTB, Ang Saya Saya]] *[[Mulawin]] *[[Mulawin vs. Ravena]] *[[My Binondo Girl]] *[[My Girl]] == N == *[[News @ 1]] *[[News @ 6]] *[[Newslife]] *[[Newslight]] *[[Newsline World]] *[[News on Q]] *[[National Network News]] *[[Newsline Mindanao]] *[[Newsline Philippines]] *[[News Patrol]] *News to Go *News TV Quick Response Team *[[News Team 13]] *[[News Watch]] *[[Nginiig]] *[[Nuts Entertainment]] *[[Now and Forever]] == O == *[[Ok Fine! Whatever]] *[[On the Wings of Love]] == P == *[[Palaban]] *[[Palibhasa Lalake]] *[[Pambansang Almusal]] *[[Pambansang Balita Ala-Una]] *[[Pambansang Balita Alas Singko]] *[[Pangunahing Balita]] *[[Partners with Mel Tiangco]] *[[Patrol ng Pilipino]] *[[Philippine Idol]] *[[Philippine Lottery Draw]] *[[Pilipinas Gising Ka Na Ba?]] *[[Pilipinas Game KNB?]] *[[Pinoy Big Brother]] *[[Pipol]] *[[Private I]] *[[Pinoy Idol]] *[[Pinoy Meets World]] *[[Pinoy Pop Superstar]] *[[Princess Hours]] *[[Princess Lulu]] *[[Pokemon]] *[[PTV News]] == R == *[[Ratsada]] *[[Reporter's Notebook]] == S == *[[S-Files]] *[[Saan Ka Man Naroroon]] *[[Sa Dulo ng Walang Hanggan]] *[[Sa Ngalan ng Ina]] *[[Saksi]] *[[Sana Maulit Muli]] *[[State of the Nation]] *[[Sana'y Wala Nang Wakas]] *[[Sarah, The Teen Princess]] *[[Sentro]] *[[Sentro Balita]] *[[Serbis on the Go]] *[[Serbisyong Bayanihan]] *[[Serbisyong Kasangbahay]] *[[Simpleng Hiling]] *[[Sineskwela]] *[[SIS]] *[[SOP]] *[[SOP Gigsters]] *[[Special Assignment]] *[[Sports Unlimited]] *[[Stage One: The Starstruck Playhouse]] *[[Shaider]] *[[Sports 37]] *[[Star Circle Quest]] *[[Star In A Million]] *[[Starry Starry Night]] *[[Starstruck]] *[[Starstruck Kids]] *[[Startalk]] *[[Super Twins]] *[[Showbiz Stripped]] *[[Starbox]] == T == *[[Tabing Ilog]] *[[Tawag ng Tanghalan]] *[[Teen Gen]] *[[Testigo]] *[[Testigo Northern Mindanao]] *[[TEN:The Evening News]] *[[The Buzz]] *[[The Iglesia ni Cristo and the Bible]] *[[The Message]] *[[The Veronica Chronicles]] *[[The Weekend News (PTV)]] *[[The Weekend News (ABS-CBN)]] *[[TiktoClock]] *[[Today with Kris Aquino]] *[[Tonight with Boy Abunda]] *[[Tropang LOL]] *[[TV Patrol]] *[[TV Patrol Central Visayas]] *[[TV Patrol Negros]] *[[TV Patrol Chavacano]] *[[TV Patrol Southern Mindanao]] *[[TV Patrol Northern Mindanao]] *[[TV Patrol North Central Luzon]] *[[TV Patrol Northern Luzon]] *[[TV Patrol Central Mindanao]] *[[TV Patrol Tacloban]] *[[TV Patrol Cagayan Valley]] *[[TV Patrol Palawan]] *[[TV Patrol Southern Tagalog]] *[[TV Patrol Bicol]] *[[TV Patrol Pampanga]] *[[TV Patrol Socsksargen]] == U == *[[Ulat Bayan]] *[[Umagang Kay Ganda]] *[[Unang Hirit]] == V == *[[Valiente]] *[[Victim]] *[[Voltes V: Legacy]] == W == *[[Wansapanataym]] *[[Willing Willie]] *[[Wil Time Bigtime]] *[[Wowowillie]] *[[Wowowin]] *[[Wish Ko Lang]] *[[Wowowee]] == Y == *[[Yes Yes Show]] [[Kategorya:Pilipinas]] [[Kategorya:Telebisyon]] [[Kategorya:Mga palabas sa telebisyon|Pilipinas]] rhtaon3ge6c3xqritynvi7qx2qea0td 0 4879 2219092 2097706 2026-08-05T05:23:23Z Jojit fb 38 2219092 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1914''' (MCMXIV) ay isang karaniwang taon na nagsimula sa Huwebes ayon sa [[Kalendaryong Gregoryano]] at isang karaniwang taon na nagsimula sa Miyerkules ayon sa [[Kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1914 na taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'' o CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-914 na taon ng [[ikalawang milenyo]], ang ika-14 na taon ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], at ang ika-5 taon ng dekada 1910. Pagsapit ng simula ng 1914, ang Kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na nauuna sa Kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lugar hanggang 1923. Sa taong ito nagsimula ang kalauna'y tinawag na [[Unang Digmaang Pandaigdig]], matapos paslangin ang tagapagmana ng trono ng [[Austria|Austriya]] na si [[Arkiduke Franz Ferdinand ng Austriya|Arkiduke Franz Ferdinand]] ng Austriya ng [[Nasyonalista|nasyonalistang]] [[Serbiya|Serbiyo]] na si [[Gavrilo Princip]]. Nasaksihan din sa taong ito ang pagkakatatag ng kauna-unahang kompanya ng [[eroplano]] na nagbigay ng nakaiskedyul at regular na komersiyal na serbisyo sa mga pasahero gamit ang mga [[sasakyang panghimpapawid]] na mas mabigat kaysa hangin, sa pamamagitan ng Linyang ''Airboat'' na St. Petersburg–Tampa. == Kaganapan == ==Kapanganakan== == Kamatayan == [[Kaurian:Taon]] i5ehr60n4a440larblyi5qvydcpr8v6 2219093 2219092 2026-08-05T05:45:19Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2219093 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1914''' (MCMXIV) ay isang karaniwang taon na nagsimula sa Huwebes ayon sa [[Kalendaryong Gregoryano]] at isang karaniwang taon na nagsimula sa Miyerkules ayon sa [[Kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1914 na taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'' o CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-914 na taon ng [[ikalawang milenyo]], ang ika-14 na taon ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], at ang ika-5 taon ng dekada 1910. Pagsapit ng simula ng 1914, ang Kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na nauuna sa Kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lugar hanggang 1923. Sa taong ito nagsimula ang kalauna'y tinawag na [[Unang Digmaang Pandaigdig]], matapos paslangin ang tagapagmana ng trono ng [[Austria|Austriya]] na si [[Arkiduke Franz Ferdinand ng Austriya|Arkiduke Franz Ferdinand]] ng Austriya ng [[Nasyonalista|nasyonalistang]] [[Serbiya|Serbiyo]] na si [[Gavrilo Princip]]. Nasaksihan din sa taong ito ang pagkakatatag ng kauna-unahang kompanya ng [[eroplano]] na nagbigay ng nakaiskedyul at regular na komersiyal na serbisyo sa mga pasahero gamit ang mga [[sasakyang panghimpapawid]] na mas mabigat kaysa hangin, sa pamamagitan ng Linyang ''Airboat'' na St. Petersburg–Tampa. Sa taon din ito nairehistro ni [[Felix Manalo]] ang [[Iglesia ni Cristo]] sa [[Pamahalaang Insular ng Kapuluang Pilipinas]]. Ang pagkakarehistro noong Hulyo 27, 1914 ay may malalim na hula dahil sumabay ito sa pagsiklab ng Unang Digmaang Pandaigdig. Ito ang itinuturing nilang katuparan ng propesiya sa [[Bibliya]] ukol sa pagbabalik ng tunay na iglesya sa "mga wakas ng lupa." == Kaganapan == ==Kapanganakan== == Kamatayan == [[Kaurian:Taon]] fnj2q8gdh4ikeqe79nt8vtk24g19z3n 2219094 2219093 2026-08-05T05:45:49Z Jojit fb 38 2219094 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1914''' (MCMXIV) ay isang karaniwang taon na nagsimula sa Huwebes ayon sa [[Kalendaryong Gregoryano]] at isang karaniwang taon na nagsimula sa Miyerkules ayon sa [[Kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1914 na taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'' o CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-914 na taon ng [[ikalawang milenyo]], ang ika-14 na taon ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], at ang ika-5 taon ng dekada 1910. Pagsapit ng simula ng 1914, ang Kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na nauuna sa Kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lugar hanggang 1923. Sa taong ito nagsimula ang kalauna'y tinawag na [[Unang Digmaang Pandaigdig]], matapos paslangin ang tagapagmana ng trono ng [[Austria|Austriya]] na si [[Arkiduke Franz Ferdinand ng Austriya|Arkiduke Franz Ferdinand]] ng Austriya ng [[Nasyonalista|nasyonalistang]] [[Serbiya|Serbiyo]] na si [[Gavrilo Princip]]. Nasaksihan din sa taong ito ang pagkakatatag ng kauna-unahang kompanya ng [[eroplano]] na nagbigay ng nakaiskedyul at regular na komersiyal na serbisyo sa mga pasahero gamit ang mga [[sasakyang panghimpapawid]] na mas mabigat kaysa hangin, sa pamamagitan ng Linyang ''Airboat'' na St. Petersburg–Tampa. Sa taon din ito nairehistro ni [[Felix Manalo]] ang [[Iglesia ni Cristo]] sa [[Pamahalaang Insular ng Kapuluang Pilipinas]]. Ang pagkakarehistro noong Hulyo 27, 1914 ay may malalim na hula dahil sumabay ito sa pagsiklab ng Unang Digmaang Pandaigdig. Ito ang itinuturing nilang katuparan ng propesiya sa [[Bibliya]] ukol sa pagbabalik ng tunay na iglesya sa "mga wakas ng lupa."<ref>{{Cite web |date=2026-07-21 |title=Iglesia ni Cristo (INC) {{!}} Description, Religion, Church, & Beliefs {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Iglesia-ni-Cristo |access-date=2026-08-05 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> == Kaganapan == ==Kapanganakan== == Kamatayan == [[Kaurian:Taon]] 3iabt2uc34he0pehsi2pb6jvc0jsnus 2219095 2219094 2026-08-05T05:46:11Z Jojit fb 38 2219095 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1914''' (MCMXIV) ay isang karaniwang taon na nagsimula sa Huwebes ayon sa [[Kalendaryong Gregoryano]] at isang karaniwang taon na nagsimula sa Miyerkules ayon sa [[Kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1914 na taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'' o CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-914 na taon ng [[ikalawang milenyo]], ang ika-14 na taon ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], at ang ika-5 taon ng dekada 1910. Pagsapit ng simula ng 1914, ang Kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na nauuna sa Kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lugar hanggang 1923. Sa taong ito nagsimula ang kalauna'y tinawag na [[Unang Digmaang Pandaigdig]], matapos paslangin ang tagapagmana ng trono ng [[Austria|Austriya]] na si [[Arkiduke Franz Ferdinand ng Austriya|Arkiduke Franz Ferdinand]] ng Austriya ng [[Nasyonalista|nasyonalistang]] [[Serbiya|Serbiyo]] na si [[Gavrilo Princip]]. Nasaksihan din sa taong ito ang pagkakatatag ng kauna-unahang kompanya ng [[eroplano]] na nagbigay ng nakaiskedyul at regular na komersiyal na serbisyo sa mga pasahero gamit ang mga [[sasakyang panghimpapawid]] na mas mabigat kaysa hangin, sa pamamagitan ng Linyang ''Airboat'' na St. Petersburg–Tampa. Sa taon din ito nairehistro ni [[Felix Manalo]] ang [[Iglesia ni Cristo]] sa [[Pamahalaang Insular ng Kapuluang Pilipinas]]. Ang pagkakarehistro noong Hulyo 27, 1914 ay may malalim na hula dahil sumabay ito sa pagsiklab ng Unang Digmaang Pandaigdig. Ito ang itinuturing nilang katuparan ng propesiya sa [[Bibliya]] ukol sa pagbabalik ng tunay na iglesya sa "mga wakas ng lupa."<ref>{{Cite web |date=2026-07-21 |title=Iglesia ni Cristo (INC) {{!}} Description, Religion, Church, & Beliefs {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Iglesia-ni-Cristo |access-date=2026-08-05 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> == Kaganapan == ==Kapanganakan== == Kamatayan == == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kaurian:Taon]] ro8o4t1dozvueqo1xvdepy9lmuyx57r 2219133 2219095 2026-08-05T09:55:47Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2219133 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1914''' (MCMXIV) ay isang karaniwang taon na nagsimula sa Huwebes ayon sa [[Kalendaryong Gregoryano]] at isang karaniwang taon na nagsimula sa Miyerkules ayon sa [[Kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1914 na taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'' o CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-914 na taon ng [[ikalawang milenyo]], ang ika-14 na taon ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], at ang ika-5 taon ng dekada 1910. Pagsapit ng simula ng 1914, ang Kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na nauuna sa Kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lugar hanggang 1923. Sa taong ito nagsimula ang kalauna'y tinawag na [[Unang Digmaang Pandaigdig]], matapos paslangin ang tagapagmana ng trono ng [[Austria|Austriya]] na si [[Arkiduke Franz Ferdinand ng Austriya|Arkiduke Franz Ferdinand]] ng Austriya ng [[Nasyonalista|nasyonalistang]] [[Serbiya|Serbiyo]] na si [[Gavrilo Princip]]. Nasaksihan din sa taong ito ang pagkakatatag ng kauna-unahang kompanya ng [[eroplano]] na nagbigay ng nakaiskedyul at regular na komersiyal na serbisyo sa mga pasahero gamit ang mga [[sasakyang panghimpapawid]] na mas mabigat kaysa hangin, sa pamamagitan ng Linyang ''Airboat'' na San Petersburgo–Tampa. Sa taon din ito nairehistro ni [[Felix Manalo]] ang [[Iglesia ni Cristo]] sa [[Pamahalaang Insular ng Kapuluang Pilipinas]]. Ang pagkakarehistro noong Hulyo 27, 1914 ay may malalim na hula dahil sumabay ito sa pagsiklab ng Unang Digmaang Pandaigdig. Ito ang itinuturing nilang katuparan ng propesiya sa [[Bibliya]] ukol sa pagbabalik ng tunay na iglesya sa "mga wakas ng lupa."<ref>{{Cite web |date=2026-07-21 |title=Iglesia ni Cristo (INC) {{!}} Description, Religion, Church, & Beliefs {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Iglesia-ni-Cristo |access-date=2026-08-05 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> == Kaganapan == * [[Enero 1]] – Nagsimulang magbigay ng serbisyo ang Linyang ''Airboat'' na San Petersburgo–Tampa sa pagitan ng [[San Petersburgo]] at [[Tampa, Florida|Tampa]], [[Florida]], sa [[Estados Unidos]]. Ito ang naging kauna-unahang kompanya ng eroplano na nagbigay ng nakaiskedyul at regular na komersiyal na serbisyo sa mga pasahero gamit ang mga sasakyang panghimpapawid na mas mabigat kaysa hangin. ==Kapanganakan== == Kamatayan == == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kaurian:Taon]] s29woduqrgg4fgvnp5bjsepf7zot8c4 2219134 2219133 2026-08-05T09:56:27Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2219134 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1914''' (MCMXIV) ay isang karaniwang taon na nagsimula sa Huwebes ayon sa [[Kalendaryong Gregoryano]] at isang karaniwang taon na nagsimula sa Miyerkules ayon sa [[Kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1914 na taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'' o CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-914 na taon ng [[ikalawang milenyo]], ang ika-14 na taon ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], at ang ika-5 taon ng dekada 1910. Pagsapit ng simula ng 1914, ang Kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na nauuna sa Kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lugar hanggang 1923. Sa taong ito nagsimula ang kalauna'y tinawag na [[Unang Digmaang Pandaigdig]], matapos paslangin ang tagapagmana ng trono ng [[Austria|Austriya]] na si [[Arkiduke Franz Ferdinand ng Austriya|Arkiduke Franz Ferdinand]] ng Austriya ng [[Nasyonalista|nasyonalistang]] [[Serbiya|Serbiyo]] na si [[Gavrilo Princip]]. Nasaksihan din sa taong ito ang pagkakatatag ng kauna-unahang kompanya ng [[eroplano]] na nagbigay ng nakaiskedyul at regular na komersiyal na serbisyo sa mga pasahero gamit ang mga [[sasakyang panghimpapawid]] na mas mabigat kaysa hangin, sa pamamagitan ng Linyang ''Airboat'' na San Petersburgo–Tampa. Sa taon din ito nairehistro ni [[Felix Manalo]] ang [[Iglesia ni Cristo]] sa [[Pamahalaang Insular ng Kapuluang Pilipinas]]. Ang pagkakarehistro noong Hulyo 27, 1914 ay may malalim na hula dahil sumabay ito sa pagsiklab ng Unang Digmaang Pandaigdig. Ito ang itinuturing nilang katuparan ng propesiya sa [[Bibliya]] ukol sa pagbabalik ng tunay na iglesya sa "mga wakas ng lupa."<ref>{{Cite web |date=2026-07-21 |title=Iglesia ni Cristo (INC) {{!}} Description, Religion, Church, & Beliefs {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Iglesia-ni-Cristo |access-date=2026-08-05 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> == Kaganapan == * [[Enero 1]] – Nagsimulang magbigay ng serbisyo ang Linyang ''Airboat'' na San Petersburgo–Tampa sa pagitan ng [[San Petersburgo]] at [[Tampa, Florida|Tampa]], [[Florida]], sa [[Estados Unidos]]. Ito ang naging kauna-unahang kompanya ng eroplano na nagbigay ng nakaiskedyul at regular na komersiyal na serbisyo sa mga pasahero gamit ang mga sasakyang panghimpapawid na mas mabigat kaysa hangin.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=9bNwTRCakOIC&pg=RA1-PA12 |title=FAA Aviation News |publisher=Office of Public Affairs, Federal Aviation Agency |year=1967 |page=12 |language=en}}</ref> ==Kapanganakan== == Kamatayan == == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kaurian:Taon]] e2mvnrwm7chlzah7xdc26dy4jcbcf6f 2219135 2219134 2026-08-05T09:58:37Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2219135 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1914''' (MCMXIV) ay isang karaniwang taon na nagsimula sa Huwebes ayon sa [[Kalendaryong Gregoryano]] at isang karaniwang taon na nagsimula sa Miyerkules ayon sa [[Kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1914 na taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'' o CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-914 na taon ng [[ikalawang milenyo]], ang ika-14 na taon ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], at ang ika-5 taon ng dekada 1910. Pagsapit ng simula ng 1914, ang Kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na nauuna sa Kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lugar hanggang 1923. Sa taong ito nagsimula ang kalauna'y tinawag na [[Unang Digmaang Pandaigdig]], matapos paslangin ang tagapagmana ng trono ng [[Austria|Austriya]] na si [[Arkiduke Franz Ferdinand ng Austriya|Arkiduke Franz Ferdinand]] ng Austriya ng [[Nasyonalista|nasyonalistang]] [[Serbiya|Serbiyo]] na si [[Gavrilo Princip]]. Nasaksihan din sa taong ito ang pagkakatatag ng kauna-unahang kompanya ng [[eroplano]] na nagbigay ng nakaiskedyul at regular na komersiyal na serbisyo sa mga pasahero gamit ang mga [[sasakyang panghimpapawid]] na mas mabigat kaysa hangin, sa pamamagitan ng Linyang ''Airboat'' na San Petersburgo–Tampa. Sa taon din ito nairehistro ni [[Felix Manalo]] ang [[Iglesia ni Cristo]] sa [[Pamahalaang Insular ng Kapuluang Pilipinas]]. Ang pagkakarehistro noong Hulyo 27, 1914 ay may malalim na hula dahil sumabay ito sa pagsiklab ng Unang Digmaang Pandaigdig. Ito ang itinuturing nilang katuparan ng propesiya sa [[Bibliya]] ukol sa pagbabalik ng tunay na iglesya sa "mga wakas ng lupa."<ref>{{Cite web |date=2026-07-21 |title=Iglesia ni Cristo (INC) {{!}} Description, Religion, Church, & Beliefs {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Iglesia-ni-Cristo |access-date=2026-08-05 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> == Kaganapan == * [[Enero 1]] – Nagsimulang magbigay ng serbisyo ang Linyang ''Airboat'' na San Petersburgo–Tampa sa pagitan ng [[San Petersburgo]] at [[Tampa, Florida|Tampa]], [[Florida]], sa [[Estados Unidos]]. Ito ang naging kauna-unahang kompanya ng eroplano na nagbigay ng nakaiskedyul at regular na komersiyal na serbisyo sa mga pasahero gamit ang mga sasakyang panghimpapawid na mas mabigat kaysa hangin.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=9bNwTRCakOIC&pg=RA1-PA12 |title=FAA Aviation News |publisher=Office of Public Affairs, Federal Aviation Agency |year=1967 |page=12 |language=en}}</ref> * [[Pebrero 12]] – Sa [[Washington, D.C.]], inilagay ang unang batong-panulok ng Pambansang Alaala ni Lincoln. ==Kapanganakan== == Kamatayan == == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kaurian:Taon]] h7d1l75nyw5c306c4t8wasy3qtc7ov3 2219136 2219135 2026-08-05T09:59:31Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2219136 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1914''' (MCMXIV) ay isang karaniwang taon na nagsimula sa Huwebes ayon sa [[Kalendaryong Gregoryano]] at isang karaniwang taon na nagsimula sa Miyerkules ayon sa [[Kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1914 na taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'' o CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-914 na taon ng [[ikalawang milenyo]], ang ika-14 na taon ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], at ang ika-5 taon ng dekada 1910. Pagsapit ng simula ng 1914, ang Kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na nauuna sa Kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lugar hanggang 1923. Sa taong ito nagsimula ang kalauna'y tinawag na [[Unang Digmaang Pandaigdig]], matapos paslangin ang tagapagmana ng trono ng [[Austria|Austriya]] na si [[Arkiduke Franz Ferdinand ng Austriya|Arkiduke Franz Ferdinand]] ng Austriya ng [[Nasyonalista|nasyonalistang]] [[Serbiya|Serbiyo]] na si [[Gavrilo Princip]]. Nasaksihan din sa taong ito ang pagkakatatag ng kauna-unahang kompanya ng [[eroplano]] na nagbigay ng nakaiskedyul at regular na komersiyal na serbisyo sa mga pasahero gamit ang mga [[sasakyang panghimpapawid]] na mas mabigat kaysa hangin, sa pamamagitan ng Linyang ''Airboat'' na San Petersburgo–Tampa. Sa taon din ito nairehistro ni [[Felix Manalo]] ang [[Iglesia ni Cristo]] sa [[Pamahalaang Insular ng Kapuluang Pilipinas]]. Ang pagkakarehistro noong Hulyo 27, 1914 ay may malalim na hula dahil sumabay ito sa pagsiklab ng Unang Digmaang Pandaigdig. Ito ang itinuturing nilang katuparan ng propesiya sa [[Bibliya]] ukol sa pagbabalik ng tunay na iglesya sa "mga wakas ng lupa."<ref>{{Cite web |date=2026-07-21 |title=Iglesia ni Cristo (INC) {{!}} Description, Religion, Church, & Beliefs {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Iglesia-ni-Cristo |access-date=2026-08-05 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> == Kaganapan == * [[Enero 1]] – Nagsimulang magbigay ng serbisyo ang Linyang ''Airboat'' na San Petersburgo–Tampa sa pagitan ng [[San Petersburgo]] at [[Tampa, Florida|Tampa]], [[Florida]], sa [[Estados Unidos]]. Ito ang naging kauna-unahang kompanya ng eroplano na nagbigay ng nakaiskedyul at regular na komersiyal na serbisyo sa mga pasahero gamit ang mga sasakyang panghimpapawid na mas mabigat kaysa hangin.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=9bNwTRCakOIC&pg=RA1-PA12 |title=FAA Aviation News |publisher=Office of Public Affairs, Federal Aviation Agency |year=1967 |page=12 |language=en}}</ref> * [[Pebrero 12]] – Sa [[Washington, D.C.]], inilagay ang unang batong-panulok ng Pambansang Alaala ni Lincoln.<ref>{{cite book |author=United States Office of Public Buildings and Public Parks of the National Capital |url=https://books.google.com/books?id=YlnnAAAAMAAJ&pg=PA466 |title=The Lincoln Memorial, Washington |publisher=United States Government Publishing Office{{!}}United States Government Printing Office |year=1927 |editor-last=Concklin |editor-first=Edward Franklin |page=466 |language=en}}</ref> ==Kapanganakan== == Kamatayan == == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kaurian:Taon]] nnipsepo9nrmlkt17fzo44xdsoa42tm 2219137 2219136 2026-08-05T10:02:15Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2219137 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1914''' (MCMXIV) ay isang karaniwang taon na nagsimula sa Huwebes ayon sa [[Kalendaryong Gregoryano]] at isang karaniwang taon na nagsimula sa Miyerkules ayon sa [[Kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1914 na taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'' o CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-914 na taon ng [[ikalawang milenyo]], ang ika-14 na taon ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], at ang ika-5 taon ng dekada 1910. Pagsapit ng simula ng 1914, ang Kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na nauuna sa Kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lugar hanggang 1923. Sa taong ito nagsimula ang kalauna'y tinawag na [[Unang Digmaang Pandaigdig]], matapos paslangin ang tagapagmana ng trono ng [[Austria|Austriya]] na si [[Arkiduke Franz Ferdinand ng Austriya|Arkiduke Franz Ferdinand]] ng Austriya ng [[Nasyonalista|nasyonalistang]] [[Serbiya|Serbiyo]] na si [[Gavrilo Princip]]. Nasaksihan din sa taong ito ang pagkakatatag ng kauna-unahang kompanya ng [[eroplano]] na nagbigay ng nakaiskedyul at regular na komersiyal na serbisyo sa mga pasahero gamit ang mga [[sasakyang panghimpapawid]] na mas mabigat kaysa hangin, sa pamamagitan ng Linyang ''Airboat'' na San Petersburgo–Tampa. Sa taon din ito nairehistro ni [[Felix Manalo]] ang [[Iglesia ni Cristo]] sa [[Pamahalaang Insular ng Kapuluang Pilipinas]]. Ang pagkakarehistro noong Hulyo 27, 1914 ay may malalim na hula dahil sumabay ito sa pagsiklab ng Unang Digmaang Pandaigdig. Ito ang itinuturing nilang katuparan ng propesiya sa [[Bibliya]] ukol sa pagbabalik ng tunay na iglesya sa "mga wakas ng lupa."<ref>{{Cite web |date=2026-07-21 |title=Iglesia ni Cristo (INC) {{!}} Description, Religion, Church, & Beliefs {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Iglesia-ni-Cristo |access-date=2026-08-05 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> == Kaganapan == * [[Enero 1]] – Nagsimulang magbigay ng serbisyo ang Linyang ''Airboat'' na San Petersburgo–Tampa sa pagitan ng [[San Petersburgo]] at [[Tampa, Florida|Tampa]], [[Florida]], sa [[Estados Unidos]]. Ito ang naging kauna-unahang kompanya ng eroplano na nagbigay ng nakaiskedyul at regular na komersiyal na serbisyo sa mga pasahero gamit ang mga sasakyang panghimpapawid na mas mabigat kaysa hangin.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=9bNwTRCakOIC&pg=RA1-PA12 |title=FAA Aviation News |publisher=Office of Public Affairs, Federal Aviation Agency |year=1967 |page=12 |language=en}}</ref> * [[Pebrero 12]] – Sa [[Washington, D.C.]], inilagay ang unang batong-panulok ng Pambansang Alaala ni Lincoln.<ref>{{cite book |author=United States Office of Public Buildings and Public Parks of the National Capital |url=https://books.google.com/books?id=YlnnAAAAMAAJ&pg=PA466 |title=The Lincoln Memorial, Washington |publisher=United States Government Publishing Office{{!}}United States Government Printing Office |year=1927 |editor-last=Concklin |editor-first=Edward Franklin |page=466 |language=en}}</ref> * Marso 27 – Isinagawa ng [[Belhika|Belhikang]] [[Maninistis|siruhanong]] si Albert Hustin ang kauna-unahang matagumpay na hindi tuwirang [[pagsasalin ng dugo]], gamit ang mga pampigil sa pamumuo ng dugo (''anticoagulants''). ==Kapanganakan== == Kamatayan == == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kaurian:Taon]] 95azwyd55b8fmalb80orzxw8ga89ewy 2219138 2219137 2026-08-05T10:02:46Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2219138 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1914''' (MCMXIV) ay isang karaniwang taon na nagsimula sa Huwebes ayon sa [[Kalendaryong Gregoryano]] at isang karaniwang taon na nagsimula sa Miyerkules ayon sa [[Kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1914 na taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'' o CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-914 na taon ng [[ikalawang milenyo]], ang ika-14 na taon ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], at ang ika-5 taon ng dekada 1910. Pagsapit ng simula ng 1914, ang Kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na nauuna sa Kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lugar hanggang 1923. Sa taong ito nagsimula ang kalauna'y tinawag na [[Unang Digmaang Pandaigdig]], matapos paslangin ang tagapagmana ng trono ng [[Austria|Austriya]] na si [[Arkiduke Franz Ferdinand ng Austriya|Arkiduke Franz Ferdinand]] ng Austriya ng [[Nasyonalista|nasyonalistang]] [[Serbiya|Serbiyo]] na si [[Gavrilo Princip]]. Nasaksihan din sa taong ito ang pagkakatatag ng kauna-unahang kompanya ng [[eroplano]] na nagbigay ng nakaiskedyul at regular na komersiyal na serbisyo sa mga pasahero gamit ang mga [[sasakyang panghimpapawid]] na mas mabigat kaysa hangin, sa pamamagitan ng Linyang ''Airboat'' na San Petersburgo–Tampa. Sa taon din ito nairehistro ni [[Felix Manalo]] ang [[Iglesia ni Cristo]] sa [[Pamahalaang Insular ng Kapuluang Pilipinas]]. Ang pagkakarehistro noong Hulyo 27, 1914 ay may malalim na hula dahil sumabay ito sa pagsiklab ng Unang Digmaang Pandaigdig. Ito ang itinuturing nilang katuparan ng propesiya sa [[Bibliya]] ukol sa pagbabalik ng tunay na iglesya sa "mga wakas ng lupa."<ref>{{Cite web |date=2026-07-21 |title=Iglesia ni Cristo (INC) {{!}} Description, Religion, Church, & Beliefs {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Iglesia-ni-Cristo |access-date=2026-08-05 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> == Kaganapan == * [[Enero 1]] – Nagsimulang magbigay ng serbisyo ang Linyang ''Airboat'' na San Petersburgo–Tampa sa pagitan ng [[San Petersburgo]] at [[Tampa, Florida|Tampa]], [[Florida]], sa [[Estados Unidos]]. Ito ang naging kauna-unahang kompanya ng eroplano na nagbigay ng nakaiskedyul at regular na komersiyal na serbisyo sa mga pasahero gamit ang mga sasakyang panghimpapawid na mas mabigat kaysa hangin.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=9bNwTRCakOIC&pg=RA1-PA12 |title=FAA Aviation News |publisher=Office of Public Affairs, Federal Aviation Agency |year=1967 |page=12 |language=en}}</ref> * [[Pebrero 12]] – Sa [[Washington, D.C.]], inilagay ang unang batong-panulok ng Pambansang Alaala ni Lincoln.<ref>{{cite book |author=United States Office of Public Buildings and Public Parks of the National Capital |url=https://books.google.com/books?id=YlnnAAAAMAAJ&pg=PA466 |title=The Lincoln Memorial, Washington |publisher=United States Government Publishing Office{{!}}United States Government Printing Office |year=1927 |editor-last=Concklin |editor-first=Edward Franklin |page=466 |language=en}}</ref> * Marso 27 – Isinagawa ng [[Belhika|Belhikang]] [[Maninistis|siruhanong]] si Albert Hustin ang kauna-unahang matagumpay na hindi tuwirang [[pagsasalin ng dugo]], gamit ang mga pampigil sa pamumuo ng dugo (''anticoagulants'').<ref name="AtkinsonBoulton1989">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=OftqAAAAMAAJ |title=The History of Anaesthesia |publisher=Royal Society of Medicine Services |year=1989 |isbn=978-0-929858-18-0 |editor-last1=Atkinson |editor-first1=Richard Stuart |pages=436–440 |language=en |editor-last2=Boulton |editor-first2=T. B.}}</ref> ==Kapanganakan== == Kamatayan == == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kaurian:Taon]] bfuprnucvug14lx2kj5vpky5bem3nwl 2219139 2219138 2026-08-05T10:02:58Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2219139 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1914''' (MCMXIV) ay isang karaniwang taon na nagsimula sa Huwebes ayon sa [[Kalendaryong Gregoryano]] at isang karaniwang taon na nagsimula sa Miyerkules ayon sa [[Kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1914 na taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'' o CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-914 na taon ng [[ikalawang milenyo]], ang ika-14 na taon ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], at ang ika-5 taon ng dekada 1910. Pagsapit ng simula ng 1914, ang Kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na nauuna sa Kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lugar hanggang 1923. Sa taong ito nagsimula ang kalauna'y tinawag na [[Unang Digmaang Pandaigdig]], matapos paslangin ang tagapagmana ng trono ng [[Austria|Austriya]] na si [[Arkiduke Franz Ferdinand ng Austriya|Arkiduke Franz Ferdinand]] ng Austriya ng [[Nasyonalista|nasyonalistang]] [[Serbiya|Serbiyo]] na si [[Gavrilo Princip]]. Nasaksihan din sa taong ito ang pagkakatatag ng kauna-unahang kompanya ng [[eroplano]] na nagbigay ng nakaiskedyul at regular na komersiyal na serbisyo sa mga pasahero gamit ang mga [[sasakyang panghimpapawid]] na mas mabigat kaysa hangin, sa pamamagitan ng Linyang ''Airboat'' na San Petersburgo–Tampa. Sa taon din ito nairehistro ni [[Felix Manalo]] ang [[Iglesia ni Cristo]] sa [[Pamahalaang Insular ng Kapuluang Pilipinas]]. Ang pagkakarehistro noong Hulyo 27, 1914 ay may malalim na hula dahil sumabay ito sa pagsiklab ng Unang Digmaang Pandaigdig. Ito ang itinuturing nilang katuparan ng propesiya sa [[Bibliya]] ukol sa pagbabalik ng tunay na iglesya sa "mga wakas ng lupa."<ref>{{Cite web |date=2026-07-21 |title=Iglesia ni Cristo (INC) {{!}} Description, Religion, Church, & Beliefs {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Iglesia-ni-Cristo |access-date=2026-08-05 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> == Kaganapan == * [[Enero 1]] – Nagsimulang magbigay ng serbisyo ang Linyang ''Airboat'' na San Petersburgo–Tampa sa pagitan ng [[San Petersburgo]] at [[Tampa, Florida|Tampa]], [[Florida]], sa [[Estados Unidos]]. Ito ang naging kauna-unahang kompanya ng eroplano na nagbigay ng nakaiskedyul at regular na komersiyal na serbisyo sa mga pasahero gamit ang mga sasakyang panghimpapawid na mas mabigat kaysa hangin.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=9bNwTRCakOIC&pg=RA1-PA12 |title=FAA Aviation News |publisher=Office of Public Affairs, Federal Aviation Agency |year=1967 |page=12 |language=en}}</ref> * [[Pebrero 12]] – Sa [[Washington, D.C.]], inilagay ang unang batong-panulok ng Pambansang Alaala ni Lincoln.<ref>{{cite book |author=United States Office of Public Buildings and Public Parks of the National Capital |url=https://books.google.com/books?id=YlnnAAAAMAAJ&pg=PA466 |title=The Lincoln Memorial, Washington |publisher=United States Government Publishing Office{{!}}United States Government Printing Office |year=1927 |editor-last=Concklin |editor-first=Edward Franklin |page=466 |language=en}}</ref> * [[Marso 27]] – Isinagawa ng [[Belhika|Belhikang]] [[Maninistis|siruhanong]] si Albert Hustin ang kauna-unahang matagumpay na hindi tuwirang [[pagsasalin ng dugo]], gamit ang mga pampigil sa pamumuo ng dugo (''anticoagulants'').<ref name="AtkinsonBoulton1989">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=OftqAAAAMAAJ |title=The History of Anaesthesia |publisher=Royal Society of Medicine Services |year=1989 |isbn=978-0-929858-18-0 |editor-last1=Atkinson |editor-first1=Richard Stuart |pages=436–440 |language=en |editor-last2=Boulton |editor-first2=T. B.}}</ref> ==Kapanganakan== == Kamatayan == == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kaurian:Taon]] gr610c0g0l9xqebmxmvhdm3t23jx0mx 2219140 2219139 2026-08-05T10:07:05Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2219140 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1914''' (MCMXIV) ay isang karaniwang taon na nagsimula sa Huwebes ayon sa [[Kalendaryong Gregoryano]] at isang karaniwang taon na nagsimula sa Miyerkules ayon sa [[Kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1914 na taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'' o CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-914 na taon ng [[ikalawang milenyo]], ang ika-14 na taon ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], at ang ika-5 taon ng dekada 1910. Pagsapit ng simula ng 1914, ang Kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na nauuna sa Kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lugar hanggang 1923. Sa taong ito nagsimula ang kalauna'y tinawag na [[Unang Digmaang Pandaigdig]], matapos paslangin ang tagapagmana ng trono ng [[Austria|Austriya]] na si [[Arkiduke Franz Ferdinand ng Austriya|Arkiduke Franz Ferdinand]] ng Austriya ng [[Nasyonalista|nasyonalistang]] [[Serbiya|Serbiyo]] na si [[Gavrilo Princip]]. Nasaksihan din sa taong ito ang pagkakatatag ng kauna-unahang kompanya ng [[eroplano]] na nagbigay ng nakaiskedyul at regular na komersiyal na serbisyo sa mga pasahero gamit ang mga [[sasakyang panghimpapawid]] na mas mabigat kaysa hangin, sa pamamagitan ng Linyang ''Airboat'' na San Petersburgo–Tampa. Sa taon din ito nairehistro ni [[Felix Manalo]] ang [[Iglesia ni Cristo]] sa [[Pamahalaang Insular ng Kapuluang Pilipinas]]. Ang pagkakarehistro noong Hulyo 27, 1914 ay may malalim na hula dahil sumabay ito sa pagsiklab ng Unang Digmaang Pandaigdig. Ito ang itinuturing nilang katuparan ng propesiya sa [[Bibliya]] ukol sa pagbabalik ng tunay na iglesya sa "mga wakas ng lupa."<ref>{{Cite web |date=2026-07-21 |title=Iglesia ni Cristo (INC) {{!}} Description, Religion, Church, & Beliefs {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Iglesia-ni-Cristo |access-date=2026-08-05 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> == Kaganapan == * [[Enero 1]] – Nagsimulang magbigay ng serbisyo ang Linyang ''Airboat'' na San Petersburgo–Tampa sa pagitan ng [[San Petersburgo]] at [[Tampa, Florida|Tampa]], [[Florida]], sa [[Estados Unidos]]. Ito ang naging kauna-unahang kompanya ng eroplano na nagbigay ng nakaiskedyul at regular na komersiyal na serbisyo sa mga pasahero gamit ang mga sasakyang panghimpapawid na mas mabigat kaysa hangin.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=9bNwTRCakOIC&pg=RA1-PA12 |title=FAA Aviation News |publisher=Office of Public Affairs, Federal Aviation Agency |year=1967 |page=12 |language=en}}</ref> * [[Pebrero 12]] – Sa [[Washington, D.C.]], inilagay ang unang batong-panulok ng Pambansang Alaala ni Lincoln.<ref>{{cite book |author=United States Office of Public Buildings and Public Parks of the National Capital |url=https://books.google.com/books?id=YlnnAAAAMAAJ&pg=PA466 |title=The Lincoln Memorial, Washington |publisher=United States Government Publishing Office{{!}}United States Government Printing Office |year=1927 |editor-last=Concklin |editor-first=Edward Franklin |page=466 |language=en}}</ref> * [[Marso 27]] – Isinagawa ng [[Belhika|Belhikang]] [[Maninistis|siruhanong]] si Albert Hustin ang kauna-unahang matagumpay na hindi tuwirang [[pagsasalin ng dugo]], gamit ang mga pampigil sa pamumuo ng dugo (''anticoagulants'').<ref name="AtkinsonBoulton1989">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=OftqAAAAMAAJ |title=The History of Anaesthesia |publisher=Royal Society of Medicine Services |year=1989 |isbn=978-0-929858-18-0 |editor-last1=Atkinson |editor-first1=Richard Stuart |pages=436–440 |language=en |editor-last2=Boulton |editor-first2=T. B.}}</ref> * [[Abril 23]] – Nabigyan ng opisyal na pagkilala ang [[wikang Afrikaans]] nang talumpatian ni Cornelis Jacobus Langenhoven ang kapulungang Ingles ng Konsehong Panlalawigan ng Cape. ==Kapanganakan== == Kamatayan == == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kaurian:Taon]] 4d6jna2oozfdkyoe07e21ty4bpujlvp 2219142 2219140 2026-08-05T10:09:25Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2219142 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1914''' (MCMXIV) ay isang karaniwang taon na nagsimula sa Huwebes ayon sa [[Kalendaryong Gregoryano]] at isang karaniwang taon na nagsimula sa Miyerkules ayon sa [[Kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1914 na taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'' o CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-914 na taon ng [[ikalawang milenyo]], ang ika-14 na taon ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], at ang ika-5 taon ng dekada 1910. Pagsapit ng simula ng 1914, ang Kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na nauuna sa Kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lugar hanggang 1923. Sa taong ito nagsimula ang kalauna'y tinawag na [[Unang Digmaang Pandaigdig]], matapos paslangin ang tagapagmana ng trono ng [[Austria|Austriya]] na si [[Arkiduke Franz Ferdinand ng Austriya|Arkiduke Franz Ferdinand]] ng Austriya ng [[Nasyonalista|nasyonalistang]] [[Serbiya|Serbiyo]] na si [[Gavrilo Princip]]. Nasaksihan din sa taong ito ang pagkakatatag ng kauna-unahang kompanya ng [[eroplano]] na nagbigay ng nakaiskedyul at regular na komersiyal na serbisyo sa mga pasahero gamit ang mga [[sasakyang panghimpapawid]] na mas mabigat kaysa hangin, sa pamamagitan ng Linyang ''Airboat'' na San Petersburgo–Tampa. Sa taon din ito nairehistro ni [[Felix Manalo]] ang [[Iglesia ni Cristo]] sa [[Pamahalaang Insular ng Kapuluang Pilipinas]]. Ang pagkakarehistro noong Hulyo 27, 1914 ay may malalim na hula dahil sumabay ito sa pagsiklab ng Unang Digmaang Pandaigdig. Ito ang itinuturing nilang katuparan ng propesiya sa [[Bibliya]] ukol sa pagbabalik ng tunay na iglesya sa "mga wakas ng lupa."<ref>{{Cite web |date=2026-07-21 |title=Iglesia ni Cristo (INC) {{!}} Description, Religion, Church, & Beliefs {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Iglesia-ni-Cristo |access-date=2026-08-05 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> == Kaganapan == * [[Enero 1]] – Nagsimulang magbigay ng serbisyo ang Linyang ''Airboat'' na San Petersburgo–Tampa sa pagitan ng [[San Petersburgo]] at [[Tampa, Florida|Tampa]], [[Florida]], sa [[Estados Unidos]]. Ito ang naging kauna-unahang kompanya ng eroplano na nagbigay ng nakaiskedyul at regular na komersiyal na serbisyo sa mga pasahero gamit ang mga sasakyang panghimpapawid na mas mabigat kaysa hangin.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=9bNwTRCakOIC&pg=RA1-PA12 |title=FAA Aviation News |publisher=Office of Public Affairs, Federal Aviation Agency |year=1967 |page=12 |language=en}}</ref> * [[Pebrero 12]] – Sa [[Washington, D.C.]], inilagay ang unang batong-panulok ng Pambansang Alaala ni Lincoln.<ref>{{cite book |author=United States Office of Public Buildings and Public Parks of the National Capital |url=https://books.google.com/books?id=YlnnAAAAMAAJ&pg=PA466 |title=The Lincoln Memorial, Washington |publisher=United States Government Publishing Office{{!}}United States Government Printing Office |year=1927 |editor-last=Concklin |editor-first=Edward Franklin |page=466 |language=en}}</ref> * [[Marso 27]] – Isinagawa ng [[Belhika|Belhikang]] [[Maninistis|siruhanong]] si Albert Hustin ang kauna-unahang matagumpay na hindi tuwirang [[pagsasalin ng dugo]], gamit ang mga pampigil sa pamumuo ng dugo (''anticoagulants'').<ref name="AtkinsonBoulton1989">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=OftqAAAAMAAJ |title=The History of Anaesthesia |publisher=Royal Society of Medicine Services |year=1989 |isbn=978-0-929858-18-0 |editor-last1=Atkinson |editor-first1=Richard Stuart |pages=436–440 |language=en |editor-last2=Boulton |editor-first2=T. B.}}</ref> * [[Abril 23]] – Nabigyan ng opisyal na pagkilala ang [[wikang Afrikaans]] nang talumpatian ni Cornelis Jacobus Langenhoven ang kapulungang Ingles ng Konsehong Panlalawigan ng Cape.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=LdMwAQAAIAAJ |title=South African Panorama |publisher=South African Information Service |year=1956 |volume=18 |page=19 |language=en}}</ref> ==Kapanganakan== == Kamatayan == == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kaurian:Taon]] 6gj3c8d2ruet6ft5u2nn3lg9j8o2wkz 2219145 2219142 2026-08-05T10:14:19Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2219145 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1914''' (MCMXIV) ay isang karaniwang taon na nagsimula sa Huwebes ayon sa [[Kalendaryong Gregoryano]] at isang karaniwang taon na nagsimula sa Miyerkules ayon sa [[Kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1914 na taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'' o CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-914 na taon ng [[ikalawang milenyo]], ang ika-14 na taon ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], at ang ika-5 taon ng dekada 1910. Pagsapit ng simula ng 1914, ang Kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na nauuna sa Kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lugar hanggang 1923. Sa taong ito nagsimula ang kalauna'y tinawag na [[Unang Digmaang Pandaigdig]], matapos paslangin ang tagapagmana ng trono ng [[Austria|Austriya]] na si [[Arkiduke Franz Ferdinand ng Austriya|Arkiduke Franz Ferdinand]] ng Austriya ng [[Nasyonalista|nasyonalistang]] [[Serbiya|Serbiyo]] na si [[Gavrilo Princip]]. Nasaksihan din sa taong ito ang pagkakatatag ng kauna-unahang kompanya ng [[eroplano]] na nagbigay ng nakaiskedyul at regular na komersiyal na serbisyo sa mga pasahero gamit ang mga [[sasakyang panghimpapawid]] na mas mabigat kaysa hangin, sa pamamagitan ng Linyang ''Airboat'' na San Petersburgo–Tampa. Sa taon din ito nairehistro ni [[Felix Manalo]] ang [[Iglesia ni Cristo]] sa [[Pamahalaang Insular ng Kapuluang Pilipinas]]. Ang pagkakarehistro noong Hulyo 27, 1914 ay may malalim na hula dahil sumabay ito sa pagsiklab ng Unang Digmaang Pandaigdig. Ito ang itinuturing nilang katuparan ng propesiya sa [[Bibliya]] ukol sa pagbabalik ng tunay na iglesya sa "mga wakas ng lupa."<ref>{{Cite web |date=2026-07-21 |title=Iglesia ni Cristo (INC) {{!}} Description, Religion, Church, & Beliefs {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Iglesia-ni-Cristo |access-date=2026-08-05 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> == Kaganapan == * [[Enero 1]] – Nagsimulang magbigay ng serbisyo ang Linyang ''Airboat'' na San Petersburgo–Tampa sa pagitan ng [[San Petersburgo]] at [[Tampa, Florida|Tampa]], [[Florida]], sa [[Estados Unidos]]. Ito ang naging kauna-unahang kompanya ng eroplano na nagbigay ng nakaiskedyul at regular na komersiyal na serbisyo sa mga pasahero gamit ang mga sasakyang panghimpapawid na mas mabigat kaysa hangin.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=9bNwTRCakOIC&pg=RA1-PA12 |title=FAA Aviation News |publisher=Office of Public Affairs, Federal Aviation Agency |year=1967 |page=12 |language=en}}</ref> * [[Pebrero 12]] – Sa [[Washington, D.C.]], inilagay ang unang batong-panulok ng Pambansang Alaala ni Lincoln.<ref>{{cite book |author=United States Office of Public Buildings and Public Parks of the National Capital |url=https://books.google.com/books?id=YlnnAAAAMAAJ&pg=PA466 |title=The Lincoln Memorial, Washington |publisher=United States Government Publishing Office{{!}}United States Government Printing Office |year=1927 |editor-last=Concklin |editor-first=Edward Franklin |page=466 |language=en}}</ref> * [[Marso 27]] – Isinagawa ng [[Belhika|Belhikang]] [[Maninistis|siruhanong]] si Albert Hustin ang kauna-unahang matagumpay na hindi tuwirang [[pagsasalin ng dugo]], gamit ang mga pampigil sa pamumuo ng dugo (''anticoagulants'').<ref name="AtkinsonBoulton1989">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=OftqAAAAMAAJ |title=The History of Anaesthesia |publisher=Royal Society of Medicine Services |year=1989 |isbn=978-0-929858-18-0 |editor-last1=Atkinson |editor-first1=Richard Stuart |pages=436–440 |language=en |editor-last2=Boulton |editor-first2=T. B.}}</ref> * [[Abril 23]] – Nabigyan ng opisyal na pagkilala ang [[wikang Afrikaans]] nang talumpatian ni Cornelis Jacobus Langenhoven ang kapulungang Ingles ng Konsehong Panlalawigan ng Cape.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=LdMwAQAAIAAJ |title=South African Panorama |publisher=South African Information Service |year=1956 |volume=18 |page=19 |language=en}}</ref> * Mayo 18 – Nilagdaan ng [[Gobernador-Heneral ng Pilipinas]] na si [[Francis Burton Harrison]] ang isang kautusang tagapagpaganap upang italaga ang 6,675.56 [[ektarya]] (16,495.7 akre) ng mga maalat na [[bukal]] at [[Kabundukan|kabundukang]] may [[kagubatan]] bilang bahagi ng ''Salinas Forest Reserve'' (na kalaunan ay ipinahayag bilang Likas na Bantayog ng Salinas noong 2000). ==Kapanganakan== == Kamatayan == == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kaurian:Taon]] 29r5guwg7nr1b8krflv1x1uvxemorvk 2219146 2219145 2026-08-05T10:15:20Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2219146 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1914''' (MCMXIV) ay isang karaniwang taon na nagsimula sa Huwebes ayon sa [[Kalendaryong Gregoryano]] at isang karaniwang taon na nagsimula sa Miyerkules ayon sa [[Kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1914 na taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'' o CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-914 na taon ng [[ikalawang milenyo]], ang ika-14 na taon ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], at ang ika-5 taon ng dekada 1910. Pagsapit ng simula ng 1914, ang Kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na nauuna sa Kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lugar hanggang 1923. Sa taong ito nagsimula ang kalauna'y tinawag na [[Unang Digmaang Pandaigdig]], matapos paslangin ang tagapagmana ng trono ng [[Austria|Austriya]] na si [[Arkiduke Franz Ferdinand ng Austriya|Arkiduke Franz Ferdinand]] ng Austriya ng [[Nasyonalista|nasyonalistang]] [[Serbiya|Serbiyo]] na si [[Gavrilo Princip]]. Nasaksihan din sa taong ito ang pagkakatatag ng kauna-unahang kompanya ng [[eroplano]] na nagbigay ng nakaiskedyul at regular na komersiyal na serbisyo sa mga pasahero gamit ang mga [[sasakyang panghimpapawid]] na mas mabigat kaysa hangin, sa pamamagitan ng Linyang ''Airboat'' na San Petersburgo–Tampa. Sa taon din ito nairehistro ni [[Felix Manalo]] ang [[Iglesia ni Cristo]] sa [[Pamahalaang Insular ng Kapuluang Pilipinas]]. Ang pagkakarehistro noong Hulyo 27, 1914 ay may malalim na hula dahil sumabay ito sa pagsiklab ng Unang Digmaang Pandaigdig. Ito ang itinuturing nilang katuparan ng propesiya sa [[Bibliya]] ukol sa pagbabalik ng tunay na iglesya sa "mga wakas ng lupa."<ref>{{Cite web |date=2026-07-21 |title=Iglesia ni Cristo (INC) {{!}} Description, Religion, Church, & Beliefs {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Iglesia-ni-Cristo |access-date=2026-08-05 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> == Kaganapan == * [[Enero 1]] – Nagsimulang magbigay ng serbisyo ang Linyang ''Airboat'' na San Petersburgo–Tampa sa pagitan ng [[San Petersburgo]] at [[Tampa, Florida|Tampa]], [[Florida]], sa [[Estados Unidos]]. Ito ang naging kauna-unahang kompanya ng eroplano na nagbigay ng nakaiskedyul at regular na komersiyal na serbisyo sa mga pasahero gamit ang mga sasakyang panghimpapawid na mas mabigat kaysa hangin.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=9bNwTRCakOIC&pg=RA1-PA12 |title=FAA Aviation News |publisher=Office of Public Affairs, Federal Aviation Agency |year=1967 |page=12 |language=en}}</ref> * [[Pebrero 12]] – Sa [[Washington, D.C.]], inilagay ang unang batong-panulok ng Pambansang Alaala ni Lincoln.<ref>{{cite book |author=United States Office of Public Buildings and Public Parks of the National Capital |url=https://books.google.com/books?id=YlnnAAAAMAAJ&pg=PA466 |title=The Lincoln Memorial, Washington |publisher=United States Government Publishing Office{{!}}United States Government Printing Office |year=1927 |editor-last=Concklin |editor-first=Edward Franklin |page=466 |language=en}}</ref> * [[Marso 27]] – Isinagawa ng [[Belhika|Belhikang]] [[Maninistis|siruhanong]] si Albert Hustin ang kauna-unahang matagumpay na hindi tuwirang [[pagsasalin ng dugo]], gamit ang mga pampigil sa pamumuo ng dugo (''anticoagulants'').<ref name="AtkinsonBoulton1989">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=OftqAAAAMAAJ |title=The History of Anaesthesia |publisher=Royal Society of Medicine Services |year=1989 |isbn=978-0-929858-18-0 |editor-last1=Atkinson |editor-first1=Richard Stuart |pages=436–440 |language=en |editor-last2=Boulton |editor-first2=T. B.}}</ref> * [[Abril 23]] – Nabigyan ng opisyal na pagkilala ang [[wikang Afrikaans]] nang talumpatian ni Cornelis Jacobus Langenhoven ang kapulungang Ingles ng Konsehong Panlalawigan ng Cape.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=LdMwAQAAIAAJ |title=South African Panorama |publisher=South African Information Service |year=1956 |volume=18 |page=19 |language=en}}</ref> * [[Mayo 18]] – Nilagdaan ng [[Gobernador-Heneral ng Pilipinas]] na si [[Francis Burton Harrison]] ang isang kautusang tagapagpaganap upang italaga ang 6,675.56 [[ektarya]] (16,495.7 akre) ng mga maalat na [[bukal]] at [[Kabundukan|kabundukang]] may [[kagubatan]] bilang bahagi ng ''Salinas Forest Reserve'' (na kalaunan ay ipinahayag bilang Likas na Bantayog ng Salinas noong 2000).<ref>{{cite web |title=Pamphlets on Forestry in the Philippine Islands, Vol. 1 |url=http://www.forgottenbooks.com/readbook_text/Pamphlets_on_Forestry_in_the_Philippine_Islands_v1_1000750951/509 |publisher=Forgotten Books: London |language=en |accessdate=25 Oktubre 2014}}</ref> ==Kapanganakan== == Kamatayan == == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kaurian:Taon]] skpubcomtbou7jhcca17dxvrqe04h2g 2219149 2219146 2026-08-05T10:19:51Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2219149 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1914''' (MCMXIV) ay isang karaniwang taon na nagsimula sa Huwebes ayon sa [[Kalendaryong Gregoryano]] at isang karaniwang taon na nagsimula sa Miyerkules ayon sa [[Kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1914 na taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'' o CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-914 na taon ng [[ikalawang milenyo]], ang ika-14 na taon ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], at ang ika-5 taon ng dekada 1910. Pagsapit ng simula ng 1914, ang Kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na nauuna sa Kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lugar hanggang 1923. Sa taong ito nagsimula ang kalauna'y tinawag na [[Unang Digmaang Pandaigdig]], matapos paslangin ang tagapagmana ng trono ng [[Austria|Austriya]] na si [[Arkiduke Franz Ferdinand ng Austriya|Arkiduke Franz Ferdinand]] ng Austriya ng [[Nasyonalista|nasyonalistang]] [[Serbiya|Serbiyo]] na si [[Gavrilo Princip]]. Nasaksihan din sa taong ito ang pagkakatatag ng kauna-unahang kompanya ng [[eroplano]] na nagbigay ng nakaiskedyul at regular na komersiyal na serbisyo sa mga pasahero gamit ang mga [[sasakyang panghimpapawid]] na mas mabigat kaysa hangin, sa pamamagitan ng Linyang ''Airboat'' na San Petersburgo–Tampa. Sa taon din ito nairehistro ni [[Felix Manalo]] ang [[Iglesia ni Cristo]] sa [[Pamahalaang Insular ng Kapuluang Pilipinas]]. Ang pagkakarehistro noong Hulyo 27, 1914 ay may malalim na hula dahil sumabay ito sa pagsiklab ng Unang Digmaang Pandaigdig. Ito ang itinuturing nilang katuparan ng propesiya sa [[Bibliya]] ukol sa pagbabalik ng tunay na iglesya sa "mga wakas ng lupa."<ref>{{Cite web |date=2026-07-21 |title=Iglesia ni Cristo (INC) {{!}} Description, Religion, Church, & Beliefs {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Iglesia-ni-Cristo |access-date=2026-08-05 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> == Kaganapan == * [[Enero 1]] – Nagsimulang magbigay ng serbisyo ang Linyang ''Airboat'' na San Petersburgo–Tampa sa pagitan ng [[San Petersburgo]] at [[Tampa, Florida|Tampa]], [[Florida]], sa [[Estados Unidos]]. Ito ang naging kauna-unahang kompanya ng eroplano na nagbigay ng nakaiskedyul at regular na komersiyal na serbisyo sa mga pasahero gamit ang mga sasakyang panghimpapawid na mas mabigat kaysa hangin.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=9bNwTRCakOIC&pg=RA1-PA12 |title=FAA Aviation News |publisher=Office of Public Affairs, Federal Aviation Agency |year=1967 |page=12 |language=en}}</ref> * [[Pebrero 12]] – Sa [[Washington, D.C.]], inilagay ang unang batong-panulok ng Pambansang Alaala ni Lincoln.<ref>{{cite book |author=United States Office of Public Buildings and Public Parks of the National Capital |url=https://books.google.com/books?id=YlnnAAAAMAAJ&pg=PA466 |title=The Lincoln Memorial, Washington |publisher=United States Government Publishing Office{{!}}United States Government Printing Office |year=1927 |editor-last=Concklin |editor-first=Edward Franklin |page=466 |language=en}}</ref> * [[Marso 27]] – Isinagawa ng [[Belhika|Belhikang]] [[Maninistis|siruhanong]] si Albert Hustin ang kauna-unahang matagumpay na hindi tuwirang [[pagsasalin ng dugo]], gamit ang mga pampigil sa pamumuo ng dugo (''anticoagulants'').<ref name="AtkinsonBoulton1989">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=OftqAAAAMAAJ |title=The History of Anaesthesia |publisher=Royal Society of Medicine Services |year=1989 |isbn=978-0-929858-18-0 |editor-last1=Atkinson |editor-first1=Richard Stuart |pages=436–440 |language=en |editor-last2=Boulton |editor-first2=T. B.}}</ref> * [[Abril 23]] – Nabigyan ng opisyal na pagkilala ang [[wikang Afrikaans]] nang talumpatian ni Cornelis Jacobus Langenhoven ang kapulungang Ingles ng Konsehong Panlalawigan ng Cape.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=LdMwAQAAIAAJ |title=South African Panorama |publisher=South African Information Service |year=1956 |volume=18 |page=19 |language=en}}</ref> * [[Mayo 18]] – Nilagdaan ng [[Gobernador-Heneral ng Pilipinas]] na si [[Francis Burton Harrison]] ang isang kautusang tagapagpaganap upang italaga ang 6,675.56 [[ektarya]] (16,495.7 akre) ng mga maalat na [[bukal]] at [[Kabundukan|kabundukang]] may [[kagubatan]] bilang bahagi ng ''Salinas Forest Reserve'' (na kalaunan ay ipinahayag bilang Likas na Bantayog ng Salinas noong 2000).<ref>{{cite web |title=Pamphlets on Forestry in the Philippine Islands, Vol. 1 |url=http://www.forgottenbooks.com/readbook_text/Pamphlets_on_Forestry_in_the_Philippine_Islands_v1_1000750951/509 |publisher=Forgotten Books: London |language=en |accessdate=25 Oktubre 2014}}</ref> * [[Hunyo 28]] – Pagpaslang kay [[Arkiduke Franz Ferdinand ng Austriya]]: Pinaslang ng 19-na-taong-gulang na nasyonalistang [[Serbiya|Serbiyo]] na si [[Gavrilo Princip]] si Arkiduke Franz Ferdinand ng Austriya at ang kaniyang asawa na si Dukesa Sophie sa [[Sarajevo]], [[Bosniya at Herzegovina|Bosniya at Hersegobina]]. Ang pangyayaring ito ang nagpasiklab sa Krisis ng Hulyo, na kalaunan ay humantong sa [[Unang Digmaang Pandaigdig]]. Sumiklab din ang mga kaguluhang laban sa mga Serbiyo sa Sarajevo at [[Zagreb]]. ==Kapanganakan== == Kamatayan == == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kaurian:Taon]] t5ppfc8ofxv4p0dv2kcmcj5sczb9u6o 2219151 2219149 2026-08-05T10:20:24Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2219151 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1914''' (MCMXIV) ay isang karaniwang taon na nagsimula sa Huwebes ayon sa [[Kalendaryong Gregoryano]] at isang karaniwang taon na nagsimula sa Miyerkules ayon sa [[Kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1914 na taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'' o CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-914 na taon ng [[ikalawang milenyo]], ang ika-14 na taon ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], at ang ika-5 taon ng dekada 1910. Pagsapit ng simula ng 1914, ang Kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na nauuna sa Kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lugar hanggang 1923. Sa taong ito nagsimula ang kalauna'y tinawag na [[Unang Digmaang Pandaigdig]], matapos paslangin ang tagapagmana ng trono ng [[Austria|Austriya]] na si [[Arkiduke Franz Ferdinand ng Austriya|Arkiduke Franz Ferdinand]] ng Austriya ng [[Nasyonalista|nasyonalistang]] [[Serbiya|Serbiyo]] na si [[Gavrilo Princip]]. Nasaksihan din sa taong ito ang pagkakatatag ng kauna-unahang kompanya ng [[eroplano]] na nagbigay ng nakaiskedyul at regular na komersiyal na serbisyo sa mga pasahero gamit ang mga [[sasakyang panghimpapawid]] na mas mabigat kaysa hangin, sa pamamagitan ng Linyang ''Airboat'' na San Petersburgo–Tampa. Sa taon din ito nairehistro ni [[Felix Manalo]] ang [[Iglesia ni Cristo]] sa [[Pamahalaang Insular ng Kapuluang Pilipinas]]. Ang pagkakarehistro noong Hulyo 27, 1914 ay may malalim na hula dahil sumabay ito sa pagsiklab ng Unang Digmaang Pandaigdig. Ito ang itinuturing nilang katuparan ng propesiya sa [[Bibliya]] ukol sa pagbabalik ng tunay na iglesya sa "mga wakas ng lupa."<ref>{{Cite web |date=2026-07-21 |title=Iglesia ni Cristo (INC) {{!}} Description, Religion, Church, & Beliefs {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Iglesia-ni-Cristo |access-date=2026-08-05 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> == Kaganapan == * [[Enero 1]] – Nagsimulang magbigay ng serbisyo ang Linyang ''Airboat'' na San Petersburgo–Tampa sa pagitan ng [[San Petersburgo]] at [[Tampa, Florida|Tampa]], [[Florida]], sa [[Estados Unidos]]. Ito ang naging kauna-unahang kompanya ng eroplano na nagbigay ng nakaiskedyul at regular na komersiyal na serbisyo sa mga pasahero gamit ang mga sasakyang panghimpapawid na mas mabigat kaysa hangin.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=9bNwTRCakOIC&pg=RA1-PA12 |title=FAA Aviation News |publisher=Office of Public Affairs, Federal Aviation Agency |year=1967 |page=12 |language=en}}</ref> * [[Pebrero 12]] – Sa [[Washington, D.C.]], inilagay ang unang batong-panulok ng Pambansang Alaala ni Lincoln.<ref>{{cite book |author=United States Office of Public Buildings and Public Parks of the National Capital |url=https://books.google.com/books?id=YlnnAAAAMAAJ&pg=PA466 |title=The Lincoln Memorial, Washington |publisher=United States Government Publishing Office{{!}}United States Government Printing Office |year=1927 |editor-last=Concklin |editor-first=Edward Franklin |page=466 |language=en}}</ref> * [[Marso 27]] – Isinagawa ng [[Belhika|Belhikang]] [[Maninistis|siruhanong]] si Albert Hustin ang kauna-unahang matagumpay na hindi tuwirang [[pagsasalin ng dugo]], gamit ang mga pampigil sa pamumuo ng dugo (''anticoagulants'').<ref name="AtkinsonBoulton1989">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=OftqAAAAMAAJ |title=The History of Anaesthesia |publisher=Royal Society of Medicine Services |year=1989 |isbn=978-0-929858-18-0 |editor-last1=Atkinson |editor-first1=Richard Stuart |pages=436–440 |language=en |editor-last2=Boulton |editor-first2=T. B.}}</ref> * [[Abril 23]] – Nabigyan ng opisyal na pagkilala ang [[wikang Afrikaans]] nang talumpatian ni Cornelis Jacobus Langenhoven ang kapulungang Ingles ng Konsehong Panlalawigan ng Cape.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=LdMwAQAAIAAJ |title=South African Panorama |publisher=South African Information Service |year=1956 |volume=18 |page=19 |language=en}}</ref> * [[Mayo 18]] – Nilagdaan ng [[Gobernador-Heneral ng Pilipinas]] na si [[Francis Burton Harrison]] ang isang kautusang tagapagpaganap upang italaga ang 6,675.56 [[ektarya]] (16,495.7 akre) ng mga maalat na [[bukal]] at [[Kabundukan|kabundukang]] may [[kagubatan]] bilang bahagi ng ''Salinas Forest Reserve'' (na kalaunan ay ipinahayag bilang Likas na Bantayog ng Salinas noong 2000).<ref>{{cite web |title=Pamphlets on Forestry in the Philippine Islands, Vol. 1 |url=http://www.forgottenbooks.com/readbook_text/Pamphlets_on_Forestry_in_the_Philippine_Islands_v1_1000750951/509 |publisher=Forgotten Books: London |language=en |accessdate=25 Oktubre 2014}}</ref> * [[Hunyo 28]] – Pagpaslang kay [[Arkiduke Franz Ferdinand ng Austriya]]: Pinaslang ng 19-na-taong-gulang na nasyonalistang [[Serbiya|Serbiyo]] na si [[Gavrilo Princip]] si Arkiduke Franz Ferdinand ng Austriya at ang kaniyang asawa na si Dukesa Sophie sa [[Sarajevo]], [[Bosniya at Herzegovina|Bosniya at Hersegobina]]. Ang pangyayaring ito ang nagpasiklab sa Krisis ng Hulyo, na kalaunan ay humantong sa [[Unang Digmaang Pandaigdig]]. Sumiklab din ang mga kaguluhang laban sa mga Serbiyo sa Sarajevo at [[Zagreb]].<ref>{{Cite web |title=June 28, 1914 |url=https://www.theworldwar.org/learn/about-wwi/june-28-1914 |access-date=2025-04-06 |website=National WWI Museum and Memorial |language=en}}</ref> ==Kapanganakan== == Kamatayan == == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kaurian:Taon]] li62pjttmcl2psnj1xc97nytgoz5cxd 2219153 2219151 2026-08-05T10:23:02Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2219153 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1914''' (MCMXIV) ay isang karaniwang taon na nagsimula sa Huwebes ayon sa [[Kalendaryong Gregoryano]] at isang karaniwang taon na nagsimula sa Miyerkules ayon sa [[Kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1914 na taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'' o CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-914 na taon ng [[ikalawang milenyo]], ang ika-14 na taon ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], at ang ika-5 taon ng dekada 1910. Pagsapit ng simula ng 1914, ang Kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na nauuna sa Kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lugar hanggang 1923. Sa taong ito nagsimula ang kalauna'y tinawag na [[Unang Digmaang Pandaigdig]], matapos paslangin ang tagapagmana ng trono ng [[Austria|Austriya]] na si [[Arkiduke Franz Ferdinand ng Austriya|Arkiduke Franz Ferdinand]] ng Austriya ng [[Nasyonalista|nasyonalistang]] [[Serbiya|Serbiyo]] na si [[Gavrilo Princip]]. Nasaksihan din sa taong ito ang pagkakatatag ng kauna-unahang kompanya ng [[eroplano]] na nagbigay ng nakaiskedyul at regular na komersiyal na serbisyo sa mga pasahero gamit ang mga [[sasakyang panghimpapawid]] na mas mabigat kaysa hangin, sa pamamagitan ng Linyang ''Airboat'' na San Petersburgo–Tampa. Sa taon din ito nairehistro ni [[Felix Manalo]] ang [[Iglesia ni Cristo]] sa [[Pamahalaang Insular ng Kapuluang Pilipinas]]. Ang pagkakarehistro noong Hulyo 27, 1914 ay may malalim na hula dahil sumabay ito sa pagsiklab ng Unang Digmaang Pandaigdig. Ito ang itinuturing nilang katuparan ng propesiya sa [[Bibliya]] ukol sa pagbabalik ng tunay na iglesya sa "mga wakas ng lupa."<ref>{{Cite web |date=2026-07-21 |title=Iglesia ni Cristo (INC) {{!}} Description, Religion, Church, & Beliefs {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Iglesia-ni-Cristo |access-date=2026-08-05 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> == Kaganapan == * [[Enero 1]] – Nagsimulang magbigay ng serbisyo ang Linyang ''Airboat'' na San Petersburgo–Tampa sa pagitan ng [[San Petersburgo]] at [[Tampa, Florida|Tampa]], [[Florida]], sa [[Estados Unidos]]. Ito ang naging kauna-unahang kompanya ng eroplano na nagbigay ng nakaiskedyul at regular na komersiyal na serbisyo sa mga pasahero gamit ang mga sasakyang panghimpapawid na mas mabigat kaysa hangin.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=9bNwTRCakOIC&pg=RA1-PA12 |title=FAA Aviation News |publisher=Office of Public Affairs, Federal Aviation Agency |year=1967 |page=12 |language=en}}</ref> * [[Pebrero 12]] – Sa [[Washington, D.C.]], inilagay ang unang batong-panulok ng Pambansang Alaala ni Lincoln.<ref>{{cite book |author=United States Office of Public Buildings and Public Parks of the National Capital |url=https://books.google.com/books?id=YlnnAAAAMAAJ&pg=PA466 |title=The Lincoln Memorial, Washington |publisher=United States Government Publishing Office{{!}}United States Government Printing Office |year=1927 |editor-last=Concklin |editor-first=Edward Franklin |page=466 |language=en}}</ref> * [[Marso 27]] – Isinagawa ng [[Belhika|Belhikang]] [[Maninistis|siruhanong]] si Albert Hustin ang kauna-unahang matagumpay na hindi tuwirang [[pagsasalin ng dugo]], gamit ang mga pampigil sa pamumuo ng dugo (''anticoagulants'').<ref name="AtkinsonBoulton1989">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=OftqAAAAMAAJ |title=The History of Anaesthesia |publisher=Royal Society of Medicine Services |year=1989 |isbn=978-0-929858-18-0 |editor-last1=Atkinson |editor-first1=Richard Stuart |pages=436–440 |language=en |editor-last2=Boulton |editor-first2=T. B.}}</ref> * [[Abril 23]] – Nabigyan ng opisyal na pagkilala ang [[wikang Afrikaans]] nang talumpatian ni Cornelis Jacobus Langenhoven ang kapulungang Ingles ng Konsehong Panlalawigan ng Cape.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=LdMwAQAAIAAJ |title=South African Panorama |publisher=South African Information Service |year=1956 |volume=18 |page=19 |language=en}}</ref> * [[Mayo 18]] – Nilagdaan ng [[Gobernador-Heneral ng Pilipinas]] na si [[Francis Burton Harrison]] ang isang kautusang tagapagpaganap upang italaga ang 6,675.56 [[ektarya]] (16,495.7 akre) ng mga maalat na [[bukal]] at [[Kabundukan|kabundukang]] may [[kagubatan]] bilang bahagi ng ''Salinas Forest Reserve'' (na kalaunan ay ipinahayag bilang Likas na Bantayog ng Salinas noong 2000).<ref>{{cite web |title=Pamphlets on Forestry in the Philippine Islands, Vol. 1 |url=http://www.forgottenbooks.com/readbook_text/Pamphlets_on_Forestry_in_the_Philippine_Islands_v1_1000750951/509 |publisher=Forgotten Books: London |language=en |accessdate=25 Oktubre 2014}}</ref> * [[Hunyo 28]] – Pagpaslang kay [[Arkiduke Franz Ferdinand ng Austriya]]: Pinaslang ng 19-na-taong-gulang na nasyonalistang [[Serbiya|Serbiyo]] na si [[Gavrilo Princip]] si Arkiduke Franz Ferdinand ng Austriya at ang kaniyang asawa na si Dukesa Sophie sa [[Sarajevo]], [[Bosniya at Herzegovina|Bosniya at Hersegobina]]. Ang pangyayaring ito ang nagpasiklab sa Krisis ng Hulyo, na kalaunan ay humantong sa [[Unang Digmaang Pandaigdig]]. Sumiklab din ang mga kaguluhang laban sa mga Serbiyo sa Sarajevo at [[Zagreb]].<ref>{{Cite web |title=June 28, 1914 |url=https://www.theworldwar.org/learn/about-wwi/june-28-1914 |access-date=2025-04-06 |website=National WWI Museum and Memorial |language=en}}</ref> * [[Hulyo 27]] – Ipinalista ni [[Felix Manalo|Felix Ysagun Manalo]] sa Pamahalaan ng [[Pilipinas]] ang Iglesia ni Cristo bilang isang rehistradong samahang [[panrelihiyon]]. ==Kapanganakan== == Kamatayan == == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kaurian:Taon]] hwga0jg930pfkrfuqmi8eyvrr2ic7bo 2219154 2219153 2026-08-05T10:23:53Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2219154 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1914''' (MCMXIV) ay isang karaniwang taon na nagsimula sa Huwebes ayon sa [[Kalendaryong Gregoryano]] at isang karaniwang taon na nagsimula sa Miyerkules ayon sa [[Kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1914 na taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'' o CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-914 na taon ng [[ikalawang milenyo]], ang ika-14 na taon ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], at ang ika-5 taon ng dekada 1910. Pagsapit ng simula ng 1914, ang Kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na nauuna sa Kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lugar hanggang 1923. Sa taong ito nagsimula ang kalauna'y tinawag na [[Unang Digmaang Pandaigdig]], matapos paslangin ang tagapagmana ng trono ng [[Austria|Austriya]] na si [[Arkiduke Franz Ferdinand ng Austriya|Arkiduke Franz Ferdinand]] ng Austriya ng [[Nasyonalista|nasyonalistang]] [[Serbiya|Serbiyo]] na si [[Gavrilo Princip]]. Nasaksihan din sa taong ito ang pagkakatatag ng kauna-unahang kompanya ng [[eroplano]] na nagbigay ng nakaiskedyul at regular na komersiyal na serbisyo sa mga pasahero gamit ang mga [[sasakyang panghimpapawid]] na mas mabigat kaysa hangin, sa pamamagitan ng Linyang ''Airboat'' na San Petersburgo–Tampa. Sa taon din ito nairehistro ni [[Felix Manalo]] ang [[Iglesia ni Cristo]] sa [[Pamahalaang Insular ng Kapuluang Pilipinas]]. Ang pagkakarehistro noong Hulyo 27, 1914 ay may malalim na hula dahil sumabay ito sa pagsiklab ng Unang Digmaang Pandaigdig. Ito ang itinuturing nilang katuparan ng propesiya sa [[Bibliya]] ukol sa pagbabalik ng tunay na iglesya sa "mga wakas ng lupa."<ref>{{Cite web |date=2026-07-21 |title=Iglesia ni Cristo (INC) {{!}} Description, Religion, Church, & Beliefs {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Iglesia-ni-Cristo |access-date=2026-08-05 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> == Kaganapan == * [[Enero 1]] – Nagsimulang magbigay ng serbisyo ang Linyang ''Airboat'' na San Petersburgo–Tampa sa pagitan ng [[San Petersburgo]] at [[Tampa, Florida|Tampa]], [[Florida]], sa [[Estados Unidos]]. Ito ang naging kauna-unahang kompanya ng eroplano na nagbigay ng nakaiskedyul at regular na komersiyal na serbisyo sa mga pasahero gamit ang mga sasakyang panghimpapawid na mas mabigat kaysa hangin.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=9bNwTRCakOIC&pg=RA1-PA12 |title=FAA Aviation News |publisher=Office of Public Affairs, Federal Aviation Agency |year=1967 |page=12 |language=en}}</ref> * [[Pebrero 12]] – Sa [[Washington, D.C.]], inilagay ang unang batong-panulok ng Pambansang Alaala ni Lincoln.<ref>{{cite book |author=United States Office of Public Buildings and Public Parks of the National Capital |url=https://books.google.com/books?id=YlnnAAAAMAAJ&pg=PA466 |title=The Lincoln Memorial, Washington |publisher=United States Government Publishing Office{{!}}United States Government Printing Office |year=1927 |editor-last=Concklin |editor-first=Edward Franklin |page=466 |language=en}}</ref> * [[Marso 27]] – Isinagawa ng [[Belhika|Belhikang]] [[Maninistis|siruhanong]] si Albert Hustin ang kauna-unahang matagumpay na hindi tuwirang [[pagsasalin ng dugo]], gamit ang mga pampigil sa pamumuo ng dugo (''anticoagulants'').<ref name="AtkinsonBoulton1989">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=OftqAAAAMAAJ |title=The History of Anaesthesia |publisher=Royal Society of Medicine Services |year=1989 |isbn=978-0-929858-18-0 |editor-last1=Atkinson |editor-first1=Richard Stuart |pages=436–440 |language=en |editor-last2=Boulton |editor-first2=T. B.}}</ref> * [[Abril 23]] – Nabigyan ng opisyal na pagkilala ang [[wikang Afrikaans]] nang talumpatian ni Cornelis Jacobus Langenhoven ang kapulungang Ingles ng Konsehong Panlalawigan ng Cape.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=LdMwAQAAIAAJ |title=South African Panorama |publisher=South African Information Service |year=1956 |volume=18 |page=19 |language=en}}</ref> * [[Mayo 18]] – Nilagdaan ng [[Gobernador-Heneral ng Pilipinas]] na si [[Francis Burton Harrison]] ang isang kautusang tagapagpaganap upang italaga ang 6,675.56 [[ektarya]] (16,495.7 akre) ng mga maalat na [[bukal]] at [[Kabundukan|kabundukang]] may [[kagubatan]] bilang bahagi ng ''Salinas Forest Reserve'' (na kalaunan ay ipinahayag bilang Likas na Bantayog ng Salinas noong 2000).<ref>{{cite web |title=Pamphlets on Forestry in the Philippine Islands, Vol. 1 |url=http://www.forgottenbooks.com/readbook_text/Pamphlets_on_Forestry_in_the_Philippine_Islands_v1_1000750951/509 |publisher=Forgotten Books: London |language=en |accessdate=25 Oktubre 2014}}</ref> * [[Hunyo 28]] – Pagpaslang kay [[Arkiduke Franz Ferdinand ng Austriya]]: Pinaslang ng 19-na-taong-gulang na nasyonalistang [[Serbiya|Serbiyo]] na si [[Gavrilo Princip]] si Arkiduke Franz Ferdinand ng Austriya at ang kaniyang asawa na si Dukesa Sophie sa [[Sarajevo]], [[Bosniya at Herzegovina|Bosniya at Hersegobina]]. Ang pangyayaring ito ang nagpasiklab sa Krisis ng Hulyo, na kalaunan ay humantong sa [[Unang Digmaang Pandaigdig]]. Sumiklab din ang mga kaguluhang laban sa mga Serbiyo sa Sarajevo at [[Zagreb]].<ref>{{Cite web |title=June 28, 1914 |url=https://www.theworldwar.org/learn/about-wwi/june-28-1914 |access-date=2025-04-06 |website=National WWI Museum and Memorial |language=en}}</ref> * [[Hulyo 27]] – Ipinalista ni [[Felix Manalo|Felix Ysagun Manalo]] sa Pamahalaan ng [[Pilipinas]] ang Iglesia ni Cristo bilang isang rehistradong samahang [[panrelihiyon]].<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=uQXXAAAAMAAJ |title=Nation-state, Identity, and Religion in Southeast Asia |publisher=Singapore Society of Asian Studies |year=1998 |isbn=978-9971-9903-5-0 |editor-last=Ayabe |editor-first=Tsuneo |page=127 |language=en |access-date=Abril 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207124150/https://books.google.com/books?id=uQXXAAAAMAAJ |archive-date=Disyembre 7, 2023 |url-status=live}}</ref> ==Kapanganakan== == Kamatayan == == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kaurian:Taon]] r78dnjn1wh1xn7nzec131zg7zjh2lwy 2219158 2219154 2026-08-05T10:32:08Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2219158 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1914''' (MCMXIV) ay isang karaniwang taon na nagsimula sa Huwebes ayon sa [[Kalendaryong Gregoryano]] at isang karaniwang taon na nagsimula sa Miyerkules ayon sa [[Kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1914 na taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'' o CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-914 na taon ng [[ikalawang milenyo]], ang ika-14 na taon ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], at ang ika-5 taon ng dekada 1910. Pagsapit ng simula ng 1914, ang Kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na nauuna sa Kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lugar hanggang 1923. Sa taong ito nagsimula ang kalauna'y tinawag na [[Unang Digmaang Pandaigdig]], matapos paslangin ang tagapagmana ng trono ng [[Austria|Austriya]] na si [[Arkiduke Franz Ferdinand ng Austriya|Arkiduke Franz Ferdinand]] ng Austriya ng [[Nasyonalista|nasyonalistang]] [[Serbiya|Serbiyo]] na si [[Gavrilo Princip]]. Nasaksihan din sa taong ito ang pagkakatatag ng kauna-unahang kompanya ng [[eroplano]] na nagbigay ng nakaiskedyul at regular na komersiyal na serbisyo sa mga pasahero gamit ang mga [[sasakyang panghimpapawid]] na mas mabigat kaysa hangin, sa pamamagitan ng Linyang ''Airboat'' na San Petersburgo–Tampa. Sa taon din ito nairehistro ni [[Felix Manalo]] ang [[Iglesia ni Cristo]] sa [[Pamahalaang Insular ng Kapuluang Pilipinas]]. Ang pagkakarehistro noong Hulyo 27, 1914 ay may malalim na hula dahil sumabay ito sa pagsiklab ng Unang Digmaang Pandaigdig. Ito ang itinuturing nilang katuparan ng propesiya sa [[Bibliya]] ukol sa pagbabalik ng tunay na iglesya sa "mga wakas ng lupa."<ref>{{Cite web |date=2026-07-21 |title=Iglesia ni Cristo (INC) {{!}} Description, Religion, Church, & Beliefs {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Iglesia-ni-Cristo |access-date=2026-08-05 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> == Kaganapan == * [[Enero 1]] – Nagsimulang magbigay ng serbisyo ang Linyang ''Airboat'' na San Petersburgo–Tampa sa pagitan ng [[San Petersburgo]] at [[Tampa, Florida|Tampa]], [[Florida]], sa [[Estados Unidos]]. Ito ang naging kauna-unahang kompanya ng eroplano na nagbigay ng nakaiskedyul at regular na komersiyal na serbisyo sa mga pasahero gamit ang mga sasakyang panghimpapawid na mas mabigat kaysa hangin.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=9bNwTRCakOIC&pg=RA1-PA12 |title=FAA Aviation News |publisher=Office of Public Affairs, Federal Aviation Agency |year=1967 |page=12 |language=en}}</ref> * [[Pebrero 12]] – Sa [[Washington, D.C.]], inilagay ang unang batong-panulok ng Pambansang Alaala ni Lincoln.<ref>{{cite book |author=United States Office of Public Buildings and Public Parks of the National Capital |url=https://books.google.com/books?id=YlnnAAAAMAAJ&pg=PA466 |title=The Lincoln Memorial, Washington |publisher=United States Government Publishing Office{{!}}United States Government Printing Office |year=1927 |editor-last=Concklin |editor-first=Edward Franklin |page=466 |language=en}}</ref> * [[Marso 27]] – Isinagawa ng [[Belhika|Belhikang]] [[Maninistis|siruhanong]] si Albert Hustin ang kauna-unahang matagumpay na hindi tuwirang [[pagsasalin ng dugo]], gamit ang mga pampigil sa pamumuo ng dugo (''anticoagulants'').<ref name="AtkinsonBoulton1989">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=OftqAAAAMAAJ |title=The History of Anaesthesia |publisher=Royal Society of Medicine Services |year=1989 |isbn=978-0-929858-18-0 |editor-last1=Atkinson |editor-first1=Richard Stuart |pages=436–440 |language=en |editor-last2=Boulton |editor-first2=T. B.}}</ref> * [[Abril 23]] – Nabigyan ng opisyal na pagkilala ang [[wikang Afrikaans]] nang talumpatian ni Cornelis Jacobus Langenhoven ang kapulungang Ingles ng Konsehong Panlalawigan ng Cape.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=LdMwAQAAIAAJ |title=South African Panorama |publisher=South African Information Service |year=1956 |volume=18 |page=19 |language=en}}</ref> * [[Mayo 18]] – Nilagdaan ng [[Gobernador-Heneral ng Pilipinas]] na si [[Francis Burton Harrison]] ang isang kautusang tagapagpaganap upang italaga ang 6,675.56 [[ektarya]] (16,495.7 akre) ng mga maalat na [[bukal]] at [[Kabundukan|kabundukang]] may [[kagubatan]] bilang bahagi ng ''Salinas Forest Reserve'' (na kalaunan ay ipinahayag bilang Likas na Bantayog ng Salinas noong 2000).<ref>{{cite web |title=Pamphlets on Forestry in the Philippine Islands, Vol. 1 |url=http://www.forgottenbooks.com/readbook_text/Pamphlets_on_Forestry_in_the_Philippine_Islands_v1_1000750951/509 |publisher=Forgotten Books: London |language=en |accessdate=25 Oktubre 2014}}</ref> * [[Hunyo 28]] – Pagpaslang kay [[Arkiduke Franz Ferdinand ng Austriya]]: Pinaslang ng 19-na-taong-gulang na nasyonalistang [[Serbiya|Serbiyo]] na si [[Gavrilo Princip]] si Arkiduke Franz Ferdinand ng Austriya at ang kaniyang asawa na si Dukesa Sophie sa [[Sarajevo]], [[Bosniya at Herzegovina|Bosniya at Hersegobina]]. Ang pangyayaring ito ang nagpasiklab sa Krisis ng Hulyo, na kalaunan ay humantong sa [[Unang Digmaang Pandaigdig]]. Sumiklab din ang mga kaguluhang laban sa mga Serbiyo sa Sarajevo at [[Zagreb]].<ref>{{Cite web |title=June 28, 1914 |url=https://www.theworldwar.org/learn/about-wwi/june-28-1914 |access-date=2025-04-06 |website=National WWI Museum and Memorial |language=en}}</ref> * [[Hulyo 27]] – Ipinalista ni [[Felix Manalo|Felix Ysagun Manalo]] sa Pamahalaan ng [[Pilipinas]] ang Iglesia ni Cristo bilang isang rehistradong samahang [[panrelihiyon]].<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=uQXXAAAAMAAJ |title=Nation-state, Identity, and Religion in Southeast Asia |publisher=Singapore Society of Asian Studies |year=1998 |isbn=978-9971-9903-5-0 |editor-last=Ayabe |editor-first=Tsuneo |page=127 |language=en |access-date=Abril 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207124150/https://books.google.com/books?id=uQXXAAAAMAAJ |archive-date=Disyembre 7, 2023 |url-status=live}}</ref> * Agosto 31 – Idinaos ng [[Batikano]] ang isang [[Konklabeng papal|konklabe ng papa]] upang pumili ng kahalili ni [[Papa Pio X]], na namatay noong Agosto 20. ==Kapanganakan== == Kamatayan == == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kaurian:Taon]] 0z1bqdbozax9g51w5z2rfwb8rvy8lwx 2219159 2219158 2026-08-05T10:32:50Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2219159 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1914''' (MCMXIV) ay isang karaniwang taon na nagsimula sa Huwebes ayon sa [[Kalendaryong Gregoryano]] at isang karaniwang taon na nagsimula sa Miyerkules ayon sa [[Kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1914 na taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'' o CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-914 na taon ng [[ikalawang milenyo]], ang ika-14 na taon ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], at ang ika-5 taon ng dekada 1910. Pagsapit ng simula ng 1914, ang Kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na nauuna sa Kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lugar hanggang 1923. Sa taong ito nagsimula ang kalauna'y tinawag na [[Unang Digmaang Pandaigdig]], matapos paslangin ang tagapagmana ng trono ng [[Austria|Austriya]] na si [[Arkiduke Franz Ferdinand ng Austriya|Arkiduke Franz Ferdinand]] ng Austriya ng [[Nasyonalista|nasyonalistang]] [[Serbiya|Serbiyo]] na si [[Gavrilo Princip]]. Nasaksihan din sa taong ito ang pagkakatatag ng kauna-unahang kompanya ng [[eroplano]] na nagbigay ng nakaiskedyul at regular na komersiyal na serbisyo sa mga pasahero gamit ang mga [[sasakyang panghimpapawid]] na mas mabigat kaysa hangin, sa pamamagitan ng Linyang ''Airboat'' na San Petersburgo–Tampa. Sa taon din ito nairehistro ni [[Felix Manalo]] ang [[Iglesia ni Cristo]] sa [[Pamahalaang Insular ng Kapuluang Pilipinas]]. Ang pagkakarehistro noong Hulyo 27, 1914 ay may malalim na hula dahil sumabay ito sa pagsiklab ng Unang Digmaang Pandaigdig. Ito ang itinuturing nilang katuparan ng propesiya sa [[Bibliya]] ukol sa pagbabalik ng tunay na iglesya sa "mga wakas ng lupa."<ref>{{Cite web |date=2026-07-21 |title=Iglesia ni Cristo (INC) {{!}} Description, Religion, Church, & Beliefs {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Iglesia-ni-Cristo |access-date=2026-08-05 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> == Kaganapan == * [[Enero 1]] – Nagsimulang magbigay ng serbisyo ang Linyang ''Airboat'' na San Petersburgo–Tampa sa pagitan ng [[San Petersburgo]] at [[Tampa, Florida|Tampa]], [[Florida]], sa [[Estados Unidos]]. Ito ang naging kauna-unahang kompanya ng eroplano na nagbigay ng nakaiskedyul at regular na komersiyal na serbisyo sa mga pasahero gamit ang mga sasakyang panghimpapawid na mas mabigat kaysa hangin.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=9bNwTRCakOIC&pg=RA1-PA12 |title=FAA Aviation News |publisher=Office of Public Affairs, Federal Aviation Agency |year=1967 |page=12 |language=en}}</ref> * [[Pebrero 12]] – Sa [[Washington, D.C.]], inilagay ang unang batong-panulok ng Pambansang Alaala ni Lincoln.<ref>{{cite book |author=United States Office of Public Buildings and Public Parks of the National Capital |url=https://books.google.com/books?id=YlnnAAAAMAAJ&pg=PA466 |title=The Lincoln Memorial, Washington |publisher=United States Government Publishing Office{{!}}United States Government Printing Office |year=1927 |editor-last=Concklin |editor-first=Edward Franklin |page=466 |language=en}}</ref> * [[Marso 27]] – Isinagawa ng [[Belhika|Belhikang]] [[Maninistis|siruhanong]] si Albert Hustin ang kauna-unahang matagumpay na hindi tuwirang [[pagsasalin ng dugo]], gamit ang mga pampigil sa pamumuo ng dugo (''anticoagulants'').<ref name="AtkinsonBoulton1989">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=OftqAAAAMAAJ |title=The History of Anaesthesia |publisher=Royal Society of Medicine Services |year=1989 |isbn=978-0-929858-18-0 |editor-last1=Atkinson |editor-first1=Richard Stuart |pages=436–440 |language=en |editor-last2=Boulton |editor-first2=T. B.}}</ref> * [[Abril 23]] – Nabigyan ng opisyal na pagkilala ang [[wikang Afrikaans]] nang talumpatian ni Cornelis Jacobus Langenhoven ang kapulungang Ingles ng Konsehong Panlalawigan ng Cape.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=LdMwAQAAIAAJ |title=South African Panorama |publisher=South African Information Service |year=1956 |volume=18 |page=19 |language=en}}</ref> * [[Mayo 18]] – Nilagdaan ng [[Gobernador-Heneral ng Pilipinas]] na si [[Francis Burton Harrison]] ang isang kautusang tagapagpaganap upang italaga ang 6,675.56 [[ektarya]] (16,495.7 akre) ng mga maalat na [[bukal]] at [[Kabundukan|kabundukang]] may [[kagubatan]] bilang bahagi ng ''Salinas Forest Reserve'' (na kalaunan ay ipinahayag bilang Likas na Bantayog ng Salinas noong 2000).<ref>{{cite web |title=Pamphlets on Forestry in the Philippine Islands, Vol. 1 |url=http://www.forgottenbooks.com/readbook_text/Pamphlets_on_Forestry_in_the_Philippine_Islands_v1_1000750951/509 |publisher=Forgotten Books: London |language=en |accessdate=25 Oktubre 2014}}</ref> * [[Hunyo 28]] – Pagpaslang kay [[Arkiduke Franz Ferdinand ng Austriya]]: Pinaslang ng 19-na-taong-gulang na nasyonalistang [[Serbiya|Serbiyo]] na si [[Gavrilo Princip]] si Arkiduke Franz Ferdinand ng Austriya at ang kaniyang asawa na si Dukesa Sophie sa [[Sarajevo]], [[Bosniya at Herzegovina|Bosniya at Hersegobina]]. Ang pangyayaring ito ang nagpasiklab sa Krisis ng Hulyo, na kalaunan ay humantong sa [[Unang Digmaang Pandaigdig]]. Sumiklab din ang mga kaguluhang laban sa mga Serbiyo sa Sarajevo at [[Zagreb]].<ref>{{Cite web |title=June 28, 1914 |url=https://www.theworldwar.org/learn/about-wwi/june-28-1914 |access-date=2025-04-06 |website=National WWI Museum and Memorial |language=en}}</ref> * [[Hulyo 27]] – Ipinalista ni [[Felix Manalo|Felix Ysagun Manalo]] sa Pamahalaan ng [[Pilipinas]] ang Iglesia ni Cristo bilang isang rehistradong samahang [[panrelihiyon]].<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=uQXXAAAAMAAJ |title=Nation-state, Identity, and Religion in Southeast Asia |publisher=Singapore Society of Asian Studies |year=1998 |isbn=978-9971-9903-5-0 |editor-last=Ayabe |editor-first=Tsuneo |page=127 |language=en |access-date=Abril 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207124150/https://books.google.com/books?id=uQXXAAAAMAAJ |archive-date=Disyembre 7, 2023 |url-status=live}}</ref> * Agosto 31 – Idinaos ng [[Batikano]] ang isang [[Konklabeng papal|konklabe ng papa]] upang pumili ng kahalili ni [[Papa Pio X]], na namatay noong Agosto 20.<ref>{{cite web |title=Conclave of August 31 - September 3, 1914 (Benedict XV) |url=https://cardinals.fiu.edu/conclave-xx.htm#1914 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110201083933/http://www2.fiu.edu/~mirandas/conclave-xx.htm#1914 |archive-date=1 Pebrero 2011 |access-date=11 Oktubre 2015 |website=The Cardinals of the Holy Roman Church - Conclaves of the 20th Century (1903–1978) |publisher=Salvador Miranda |language=en}}</ref> ==Kapanganakan== == Kamatayan == == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kaurian:Taon]] 44kwwbyvri84ujakacchhl99ug7f629 2219160 2219159 2026-08-05T10:33:07Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2219160 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1914''' (MCMXIV) ay isang karaniwang taon na nagsimula sa Huwebes ayon sa [[Kalendaryong Gregoryano]] at isang karaniwang taon na nagsimula sa Miyerkules ayon sa [[Kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1914 na taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'' o CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-914 na taon ng [[ikalawang milenyo]], ang ika-14 na taon ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], at ang ika-5 taon ng dekada 1910. Pagsapit ng simula ng 1914, ang Kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na nauuna sa Kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lugar hanggang 1923. Sa taong ito nagsimula ang kalauna'y tinawag na [[Unang Digmaang Pandaigdig]], matapos paslangin ang tagapagmana ng trono ng [[Austria|Austriya]] na si [[Arkiduke Franz Ferdinand ng Austriya|Arkiduke Franz Ferdinand]] ng Austriya ng [[Nasyonalista|nasyonalistang]] [[Serbiya|Serbiyo]] na si [[Gavrilo Princip]]. Nasaksihan din sa taong ito ang pagkakatatag ng kauna-unahang kompanya ng [[eroplano]] na nagbigay ng nakaiskedyul at regular na komersiyal na serbisyo sa mga pasahero gamit ang mga [[sasakyang panghimpapawid]] na mas mabigat kaysa hangin, sa pamamagitan ng Linyang ''Airboat'' na San Petersburgo–Tampa. Sa taon din ito nairehistro ni [[Felix Manalo]] ang [[Iglesia ni Cristo]] sa [[Pamahalaang Insular ng Kapuluang Pilipinas]]. Ang pagkakarehistro noong Hulyo 27, 1914 ay may malalim na hula dahil sumabay ito sa pagsiklab ng Unang Digmaang Pandaigdig. Ito ang itinuturing nilang katuparan ng propesiya sa [[Bibliya]] ukol sa pagbabalik ng tunay na iglesya sa "mga wakas ng lupa."<ref>{{Cite web |date=2026-07-21 |title=Iglesia ni Cristo (INC) {{!}} Description, Religion, Church, & Beliefs {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Iglesia-ni-Cristo |access-date=2026-08-05 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> == Kaganapan == * [[Enero 1]] – Nagsimulang magbigay ng serbisyo ang Linyang ''Airboat'' na San Petersburgo–Tampa sa pagitan ng [[San Petersburgo]] at [[Tampa, Florida|Tampa]], [[Florida]], sa [[Estados Unidos]]. Ito ang naging kauna-unahang kompanya ng eroplano na nagbigay ng nakaiskedyul at regular na komersiyal na serbisyo sa mga pasahero gamit ang mga sasakyang panghimpapawid na mas mabigat kaysa hangin.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=9bNwTRCakOIC&pg=RA1-PA12 |title=FAA Aviation News |publisher=Office of Public Affairs, Federal Aviation Agency |year=1967 |page=12 |language=en}}</ref> * [[Pebrero 12]] – Sa [[Washington, D.C.]], inilagay ang unang batong-panulok ng Pambansang Alaala ni Lincoln.<ref>{{cite book |author=United States Office of Public Buildings and Public Parks of the National Capital |url=https://books.google.com/books?id=YlnnAAAAMAAJ&pg=PA466 |title=The Lincoln Memorial, Washington |publisher=United States Government Publishing Office{{!}}United States Government Printing Office |year=1927 |editor-last=Concklin |editor-first=Edward Franklin |page=466 |language=en}}</ref> * [[Marso 27]] – Isinagawa ng [[Belhika|Belhikang]] [[Maninistis|siruhanong]] si Albert Hustin ang kauna-unahang matagumpay na hindi tuwirang [[pagsasalin ng dugo]], gamit ang mga pampigil sa pamumuo ng dugo (''anticoagulants'').<ref name="AtkinsonBoulton1989">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=OftqAAAAMAAJ |title=The History of Anaesthesia |publisher=Royal Society of Medicine Services |year=1989 |isbn=978-0-929858-18-0 |editor-last1=Atkinson |editor-first1=Richard Stuart |pages=436–440 |language=en |editor-last2=Boulton |editor-first2=T. B.}}</ref> * [[Abril 23]] – Nabigyan ng opisyal na pagkilala ang [[wikang Afrikaans]] nang talumpatian ni Cornelis Jacobus Langenhoven ang kapulungang Ingles ng Konsehong Panlalawigan ng Cape.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=LdMwAQAAIAAJ |title=South African Panorama |publisher=South African Information Service |year=1956 |volume=18 |page=19 |language=en}}</ref> * [[Mayo 18]] – Nilagdaan ng [[Gobernador-Heneral ng Pilipinas]] na si [[Francis Burton Harrison]] ang isang kautusang tagapagpaganap upang italaga ang 6,675.56 [[ektarya]] (16,495.7 akre) ng mga maalat na [[bukal]] at [[Kabundukan|kabundukang]] may [[kagubatan]] bilang bahagi ng ''Salinas Forest Reserve'' (na kalaunan ay ipinahayag bilang Likas na Bantayog ng Salinas noong 2000).<ref>{{cite web |title=Pamphlets on Forestry in the Philippine Islands, Vol. 1 |url=http://www.forgottenbooks.com/readbook_text/Pamphlets_on_Forestry_in_the_Philippine_Islands_v1_1000750951/509 |publisher=Forgotten Books: London |language=en |accessdate=25 Oktubre 2014}}</ref> * [[Hunyo 28]] – Pagpaslang kay [[Arkiduke Franz Ferdinand ng Austriya]]: Pinaslang ng 19-na-taong-gulang na nasyonalistang [[Serbiya|Serbiyo]] na si [[Gavrilo Princip]] si Arkiduke Franz Ferdinand ng Austriya at ang kaniyang asawa na si Dukesa Sophie sa [[Sarajevo]], [[Bosniya at Herzegovina|Bosniya at Hersegobina]]. Ang pangyayaring ito ang nagpasiklab sa Krisis ng Hulyo, na kalaunan ay humantong sa [[Unang Digmaang Pandaigdig]]. Sumiklab din ang mga kaguluhang laban sa mga Serbiyo sa Sarajevo at [[Zagreb]].<ref>{{Cite web |title=June 28, 1914 |url=https://www.theworldwar.org/learn/about-wwi/june-28-1914 |access-date=2025-04-06 |website=National WWI Museum and Memorial |language=en}}</ref> * [[Hulyo 27]] – Ipinalista ni [[Felix Manalo|Felix Ysagun Manalo]] sa Pamahalaan ng [[Pilipinas]] ang Iglesia ni Cristo bilang isang rehistradong samahang [[panrelihiyon]].<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=uQXXAAAAMAAJ |title=Nation-state, Identity, and Religion in Southeast Asia |publisher=Singapore Society of Asian Studies |year=1998 |isbn=978-9971-9903-5-0 |editor-last=Ayabe |editor-first=Tsuneo |page=127 |language=en |access-date=Abril 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207124150/https://books.google.com/books?id=uQXXAAAAMAAJ |archive-date=Disyembre 7, 2023 |url-status=live}}</ref> * [[Agosto 31]] – Idinaos ng [[Batikano]] ang isang [[Konklabeng papal|konklabe ng papa]] upang pumili ng kahalili ni [[Papa Pio X]], na namatay noong Agosto 20.<ref>{{cite web |title=Conclave of August 31 - September 3, 1914 (Benedict XV) |url=https://cardinals.fiu.edu/conclave-xx.htm#1914 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110201083933/http://www2.fiu.edu/~mirandas/conclave-xx.htm#1914 |archive-date=1 Pebrero 2011 |access-date=11 Oktubre 2015 |website=The Cardinals of the Holy Roman Church - Conclaves of the 20th Century (1903–1978) |publisher=Salvador Miranda |language=en}}</ref> ==Kapanganakan== == Kamatayan == == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kaurian:Taon]] 73u6fp4c1trgvbzox1s80t4lt99534z 2219173 2219160 2026-08-05T11:00:22Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2219173 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1914''' (MCMXIV) ay isang karaniwang taon na nagsimula sa Huwebes ayon sa [[Kalendaryong Gregoryano]] at isang karaniwang taon na nagsimula sa Miyerkules ayon sa [[Kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1914 na taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'' o CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-914 na taon ng [[ikalawang milenyo]], ang ika-14 na taon ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], at ang ika-5 taon ng dekada 1910. Pagsapit ng simula ng 1914, ang Kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na nauuna sa Kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lugar hanggang 1923. Sa taong ito nagsimula ang kalauna'y tinawag na [[Unang Digmaang Pandaigdig]], matapos paslangin ang tagapagmana ng trono ng [[Austria|Austriya]] na si [[Arkiduke Franz Ferdinand ng Austriya|Arkiduke Franz Ferdinand]] ng Austriya ng [[Nasyonalista|nasyonalistang]] [[Serbiya|Serbiyo]] na si [[Gavrilo Princip]]. Nasaksihan din sa taong ito ang pagkakatatag ng kauna-unahang kompanya ng [[eroplano]] na nagbigay ng nakaiskedyul at regular na komersiyal na serbisyo sa mga pasahero gamit ang mga [[sasakyang panghimpapawid]] na mas mabigat kaysa hangin, sa pamamagitan ng Linyang ''Airboat'' na San Petersburgo–Tampa. Sa taon din ito nairehistro ni [[Felix Manalo]] ang [[Iglesia ni Cristo]] sa [[Pamahalaang Insular ng Kapuluang Pilipinas]]. Ang pagkakarehistro noong Hulyo 27, 1914 ay may malalim na hula dahil sumabay ito sa pagsiklab ng Unang Digmaang Pandaigdig. Ito ang itinuturing nilang katuparan ng propesiya sa [[Bibliya]] ukol sa pagbabalik ng tunay na iglesya sa "mga wakas ng lupa."<ref>{{Cite web |date=2026-07-21 |title=Iglesia ni Cristo (INC) {{!}} Description, Religion, Church, & Beliefs {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Iglesia-ni-Cristo |access-date=2026-08-05 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> == Kaganapan == * [[Enero 1]] – Nagsimulang magbigay ng serbisyo ang Linyang ''Airboat'' na San Petersburgo–Tampa sa pagitan ng [[San Petersburgo]] at [[Tampa, Florida|Tampa]], [[Florida]], sa [[Estados Unidos]]. Ito ang naging kauna-unahang kompanya ng eroplano na nagbigay ng nakaiskedyul at regular na komersiyal na serbisyo sa mga pasahero gamit ang mga sasakyang panghimpapawid na mas mabigat kaysa hangin.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=9bNwTRCakOIC&pg=RA1-PA12 |title=FAA Aviation News |publisher=Office of Public Affairs, Federal Aviation Agency |year=1967 |page=12 |language=en}}</ref> * [[Pebrero 12]] – Sa [[Washington, D.C.]], inilagay ang unang batong-panulok ng Pambansang Alaala ni Lincoln.<ref>{{cite book |author=United States Office of Public Buildings and Public Parks of the National Capital |url=https://books.google.com/books?id=YlnnAAAAMAAJ&pg=PA466 |title=The Lincoln Memorial, Washington |publisher=United States Government Publishing Office{{!}}United States Government Printing Office |year=1927 |editor-last=Concklin |editor-first=Edward Franklin |page=466 |language=en}}</ref> * [[Marso 27]] – Isinagawa ng [[Belhika|Belhikang]] [[Maninistis|siruhanong]] si Albert Hustin ang kauna-unahang matagumpay na hindi tuwirang [[pagsasalin ng dugo]], gamit ang mga pampigil sa pamumuo ng dugo (''anticoagulants'').<ref name="AtkinsonBoulton1989">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=OftqAAAAMAAJ |title=The History of Anaesthesia |publisher=Royal Society of Medicine Services |year=1989 |isbn=978-0-929858-18-0 |editor-last1=Atkinson |editor-first1=Richard Stuart |pages=436–440 |language=en |editor-last2=Boulton |editor-first2=T. B.}}</ref> * [[Abril 23]] – Nabigyan ng opisyal na pagkilala ang [[wikang Afrikaans]] nang talumpatian ni Cornelis Jacobus Langenhoven ang kapulungang Ingles ng Konsehong Panlalawigan ng Cape.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=LdMwAQAAIAAJ |title=South African Panorama |publisher=South African Information Service |year=1956 |volume=18 |page=19 |language=en}}</ref> * [[Mayo 18]] – Nilagdaan ng [[Gobernador-Heneral ng Pilipinas]] na si [[Francis Burton Harrison]] ang isang kautusang tagapagpaganap upang italaga ang 6,675.56 [[ektarya]] (16,495.7 akre) ng mga maalat na [[bukal]] at [[Kabundukan|kabundukang]] may [[kagubatan]] bilang bahagi ng ''Salinas Forest Reserve'' (na kalaunan ay ipinahayag bilang Likas na Bantayog ng Salinas noong 2000).<ref>{{cite web |title=Pamphlets on Forestry in the Philippine Islands, Vol. 1 |url=http://www.forgottenbooks.com/readbook_text/Pamphlets_on_Forestry_in_the_Philippine_Islands_v1_1000750951/509 |publisher=Forgotten Books: London |language=en |accessdate=25 Oktubre 2014}}</ref> * [[Hunyo 28]] – Pagpaslang kay [[Arkiduke Franz Ferdinand ng Austriya]]: Pinaslang ng 19-na-taong-gulang na nasyonalistang [[Serbiya|Serbiyo]] na si [[Gavrilo Princip]] si Arkiduke Franz Ferdinand ng Austriya at ang kaniyang asawa na si Dukesa Sophie sa [[Sarajevo]], [[Bosniya at Herzegovina|Bosniya at Hersegobina]]. Ang pangyayaring ito ang nagpasiklab sa Krisis ng Hulyo, na kalaunan ay humantong sa [[Unang Digmaang Pandaigdig]]. Sumiklab din ang mga kaguluhang laban sa mga Serbiyo sa Sarajevo at [[Zagreb]].<ref>{{Cite web |title=June 28, 1914 |url=https://www.theworldwar.org/learn/about-wwi/june-28-1914 |access-date=2025-04-06 |website=National WWI Museum and Memorial |language=en}}</ref> * [[Hulyo 27]] – Ipinalista ni [[Felix Manalo|Felix Ysagun Manalo]] sa Pamahalaan ng [[Pilipinas]] ang Iglesia ni Cristo bilang isang rehistradong samahang [[panrelihiyon]].<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=uQXXAAAAMAAJ |title=Nation-state, Identity, and Religion in Southeast Asia |publisher=Singapore Society of Asian Studies |year=1998 |isbn=978-9971-9903-5-0 |editor-last=Ayabe |editor-first=Tsuneo |page=127 |language=en |access-date=Abril 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207124150/https://books.google.com/books?id=uQXXAAAAMAAJ |archive-date=Disyembre 7, 2023 |url-status=live}}</ref> * [[Agosto 31]] – Idinaos ng [[Batikano]] ang isang [[Konklabeng papal|konklabe ng papa]] upang pumili ng kahalili ni [[Papa Pio X]], na namatay noong Agosto 20.<ref>{{cite web |title=Conclave of August 31 - September 3, 1914 (Benedict XV) |url=https://cardinals.fiu.edu/conclave-xx.htm#1914 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110201083933/http://www2.fiu.edu/~mirandas/conclave-xx.htm#1914 |archive-date=1 Pebrero 2011 |access-date=11 Oktubre 2015 |website=The Cardinals of the Holy Roman Church - Conclaves of the 20th Century (1903–1978) |publisher=Salvador Miranda |language=en}}</ref> * [[Setyembre 3]] – Humalili si [[Papa Benedicto XV]] (Giacomo della Chiesa) kay Papa Pio X.<ref>{{Cite book |last=Paulet |first=R. |url=https://www.google.com.ph/books/edition/Twentieth_Century_in_Review/MNGlAgAAQBAJ |title=Twentieth Century in Review: The Good, Bad, and Ugly |date=2014-01-17 |publisher=Dorrance Publishing |isbn=978-1-4349-2875-7 |pages=3 |language=en}}</ref> ==Kapanganakan== == Kamatayan == == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kaurian:Taon]] lmklvsoadykr2v9s6rvnqjv4mub4agm 2219177 2219173 2026-08-05T11:10:13Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2219177 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1914''' (MCMXIV) ay isang karaniwang taon na nagsimula sa Huwebes ayon sa [[Kalendaryong Gregoryano]] at isang karaniwang taon na nagsimula sa Miyerkules ayon sa [[Kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1914 na taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'' o CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-914 na taon ng [[ikalawang milenyo]], ang ika-14 na taon ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], at ang ika-5 taon ng dekada 1910. Pagsapit ng simula ng 1914, ang Kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na nauuna sa Kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lugar hanggang 1923. Sa taong ito nagsimula ang kalauna'y tinawag na [[Unang Digmaang Pandaigdig]], matapos paslangin ang tagapagmana ng trono ng [[Austria|Austriya]] na si [[Arkiduke Franz Ferdinand ng Austriya|Arkiduke Franz Ferdinand]] ng Austriya ng [[Nasyonalista|nasyonalistang]] [[Serbiya|Serbiyo]] na si [[Gavrilo Princip]]. Nasaksihan din sa taong ito ang pagkakatatag ng kauna-unahang kompanya ng [[eroplano]] na nagbigay ng nakaiskedyul at regular na komersiyal na serbisyo sa mga pasahero gamit ang mga [[sasakyang panghimpapawid]] na mas mabigat kaysa hangin, sa pamamagitan ng Linyang ''Airboat'' na San Petersburgo–Tampa. Sa taon din ito nairehistro ni [[Felix Manalo]] ang [[Iglesia ni Cristo]] sa [[Pamahalaang Insular ng Kapuluang Pilipinas]]. Ang pagkakarehistro noong Hulyo 27, 1914 ay may malalim na hula dahil sumabay ito sa pagsiklab ng Unang Digmaang Pandaigdig. Ito ang itinuturing nilang katuparan ng propesiya sa [[Bibliya]] ukol sa pagbabalik ng tunay na iglesya sa "mga wakas ng lupa."<ref>{{Cite web |date=2026-07-21 |title=Iglesia ni Cristo (INC) {{!}} Description, Religion, Church, & Beliefs {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Iglesia-ni-Cristo |access-date=2026-08-05 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> == Kaganapan == * [[Enero 1]] – Nagsimulang magbigay ng serbisyo ang Linyang ''Airboat'' na San Petersburgo–Tampa sa pagitan ng [[San Petersburgo]] at [[Tampa, Florida|Tampa]], [[Florida]], sa [[Estados Unidos]]. Ito ang naging kauna-unahang kompanya ng eroplano na nagbigay ng nakaiskedyul at regular na komersiyal na serbisyo sa mga pasahero gamit ang mga sasakyang panghimpapawid na mas mabigat kaysa hangin.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=9bNwTRCakOIC&pg=RA1-PA12 |title=FAA Aviation News |publisher=Office of Public Affairs, Federal Aviation Agency |year=1967 |page=12 |language=en}}</ref> * [[Pebrero 12]] – Sa [[Washington, D.C.]], inilagay ang unang batong-panulok ng Pambansang Alaala ni Lincoln.<ref>{{cite book |author=United States Office of Public Buildings and Public Parks of the National Capital |url=https://books.google.com/books?id=YlnnAAAAMAAJ&pg=PA466 |title=The Lincoln Memorial, Washington |publisher=United States Government Publishing Office{{!}}United States Government Printing Office |year=1927 |editor-last=Concklin |editor-first=Edward Franklin |page=466 |language=en}}</ref> * [[Marso 27]] – Isinagawa ng [[Belhika|Belhikang]] [[Maninistis|siruhanong]] si Albert Hustin ang kauna-unahang matagumpay na hindi tuwirang [[pagsasalin ng dugo]], gamit ang mga pampigil sa pamumuo ng dugo (''anticoagulants'').<ref name="AtkinsonBoulton1989">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=OftqAAAAMAAJ |title=The History of Anaesthesia |publisher=Royal Society of Medicine Services |year=1989 |isbn=978-0-929858-18-0 |editor-last1=Atkinson |editor-first1=Richard Stuart |pages=436–440 |language=en |editor-last2=Boulton |editor-first2=T. B.}}</ref> * [[Abril 23]] – Nabigyan ng opisyal na pagkilala ang [[wikang Afrikaans]] nang talumpatian ni Cornelis Jacobus Langenhoven ang kapulungang Ingles ng Konsehong Panlalawigan ng Cape.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=LdMwAQAAIAAJ |title=South African Panorama |publisher=South African Information Service |year=1956 |volume=18 |page=19 |language=en}}</ref> * [[Mayo 18]] – Nilagdaan ng [[Gobernador-Heneral ng Pilipinas]] na si [[Francis Burton Harrison]] ang isang kautusang tagapagpaganap upang italaga ang 6,675.56 [[ektarya]] (16,495.7 akre) ng mga maalat na [[bukal]] at [[Kabundukan|kabundukang]] may [[kagubatan]] bilang bahagi ng ''Salinas Forest Reserve'' (na kalaunan ay ipinahayag bilang Likas na Bantayog ng Salinas noong 2000).<ref>{{cite web |title=Pamphlets on Forestry in the Philippine Islands, Vol. 1 |url=http://www.forgottenbooks.com/readbook_text/Pamphlets_on_Forestry_in_the_Philippine_Islands_v1_1000750951/509 |publisher=Forgotten Books: London |language=en |accessdate=25 Oktubre 2014}}</ref> * [[Hunyo 28]] – Pagpaslang kay [[Arkiduke Franz Ferdinand ng Austriya]]: Pinaslang ng 19-na-taong-gulang na nasyonalistang [[Serbiya|Serbiyo]] na si [[Gavrilo Princip]] si Arkiduke Franz Ferdinand ng Austriya at ang kaniyang asawa na si Dukesa Sophie sa [[Sarajevo]], [[Bosniya at Herzegovina|Bosniya at Hersegobina]]. Ang pangyayaring ito ang nagpasiklab sa Krisis ng Hulyo, na kalaunan ay humantong sa [[Unang Digmaang Pandaigdig]]. Sumiklab din ang mga kaguluhang laban sa mga Serbiyo sa Sarajevo at [[Zagreb]].<ref>{{Cite web |title=June 28, 1914 |url=https://www.theworldwar.org/learn/about-wwi/june-28-1914 |access-date=2025-04-06 |website=National WWI Museum and Memorial |language=en}}</ref> * [[Hulyo 27]] – Ipinalista ni [[Felix Manalo|Felix Ysagun Manalo]] sa Pamahalaan ng [[Pilipinas]] ang Iglesia ni Cristo bilang isang rehistradong samahang [[panrelihiyon]].<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=uQXXAAAAMAAJ |title=Nation-state, Identity, and Religion in Southeast Asia |publisher=Singapore Society of Asian Studies |year=1998 |isbn=978-9971-9903-5-0 |editor-last=Ayabe |editor-first=Tsuneo |page=127 |language=en |access-date=Abril 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207124150/https://books.google.com/books?id=uQXXAAAAMAAJ |archive-date=Disyembre 7, 2023 |url-status=live}}</ref> * [[Agosto 31]] – Idinaos ng [[Batikano]] ang isang [[Konklabeng papal|konklabe ng papa]] upang pumili ng kahalili ni [[Papa Pio X]], na namatay noong Agosto 20.<ref>{{cite web |title=Conclave of August 31 - September 3, 1914 (Benedict XV) |url=https://cardinals.fiu.edu/conclave-xx.htm#1914 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110201083933/http://www2.fiu.edu/~mirandas/conclave-xx.htm#1914 |archive-date=1 Pebrero 2011 |access-date=11 Oktubre 2015 |website=The Cardinals of the Holy Roman Church - Conclaves of the 20th Century (1903–1978) |publisher=Salvador Miranda |language=en}}</ref> * [[Setyembre 3]] – Humalili si [[Papa Benedicto XV]] (Giacomo della Chiesa) kay Papa Pio X.<ref>{{Cite book |last=Paulet |first=R. |url=https://www.google.com.ph/books/edition/Twentieth_Century_in_Review/MNGlAgAAQBAJ |title=Twentieth Century in Review: The Good, Bad, and Ugly |date=2014-01-17 |publisher=Dorrance Publishing |isbn=978-1-4349-2875-7 |pages=3 |language=en}}</ref> * [[Oktubre 4]] – Isang [[lindol]] na may lakas na 7.0 sa sukatang lakas ng along pang-ibabaw ang yumanig sa Lawa ng [[Lalawigan ng Burdur|Burdur]] sa timog-kanlurang [[Turkiya]], na nagdulot ng tinatayang 4,000 pagkamatay at sumira sa mahigit 17,000 tahanan. ==Kapanganakan== == Kamatayan == == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kaurian:Taon]] g2ba1sv1o276nf7klx659elhqs9rdnk 2219178 2219177 2026-08-05T11:11:01Z Jojit fb 38 /* Kaganapan */ 2219178 wikitext text/x-wiki {{year nav|{{PAGENAME}}}} Ang '''1914''' (MCMXIV) ay isang karaniwang taon na nagsimula sa Huwebes ayon sa [[Kalendaryong Gregoryano]] at isang karaniwang taon na nagsimula sa Miyerkules ayon sa [[Kalendaryong Juliyano]]. Ito ang ika-1914 na taon ng [[Karaniwang Panahon (kalendaryong Gregoryano)|Karaniwang Panahon]] (''Common Era'' o CE) at ''[[Anno Domini]]'' (AD), ang ika-914 na taon ng [[ikalawang milenyo]], ang ika-14 na taon ng [[Ika-20 dantaon|ika-20]] [[Ika-20 dantaon|dantaon]], at ang ika-5 taon ng dekada 1910. Pagsapit ng simula ng 1914, ang Kalendaryong Gregoryano ay 13 araw na nauuna sa Kalendaryong Juliyano, na nanatiling ginagamit sa ilang lugar hanggang 1923. Sa taong ito nagsimula ang kalauna'y tinawag na [[Unang Digmaang Pandaigdig]], matapos paslangin ang tagapagmana ng trono ng [[Austria|Austriya]] na si [[Arkiduke Franz Ferdinand ng Austriya|Arkiduke Franz Ferdinand]] ng Austriya ng [[Nasyonalista|nasyonalistang]] [[Serbiya|Serbiyo]] na si [[Gavrilo Princip]]. Nasaksihan din sa taong ito ang pagkakatatag ng kauna-unahang kompanya ng [[eroplano]] na nagbigay ng nakaiskedyul at regular na komersiyal na serbisyo sa mga pasahero gamit ang mga [[sasakyang panghimpapawid]] na mas mabigat kaysa hangin, sa pamamagitan ng Linyang ''Airboat'' na San Petersburgo–Tampa. Sa taon din ito nairehistro ni [[Felix Manalo]] ang [[Iglesia ni Cristo]] sa [[Pamahalaang Insular ng Kapuluang Pilipinas]]. Ang pagkakarehistro noong Hulyo 27, 1914 ay may malalim na hula dahil sumabay ito sa pagsiklab ng Unang Digmaang Pandaigdig. Ito ang itinuturing nilang katuparan ng propesiya sa [[Bibliya]] ukol sa pagbabalik ng tunay na iglesya sa "mga wakas ng lupa."<ref>{{Cite web |date=2026-07-21 |title=Iglesia ni Cristo (INC) {{!}} Description, Religion, Church, & Beliefs {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Iglesia-ni-Cristo |access-date=2026-08-05 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> == Kaganapan == * [[Enero 1]] – Nagsimulang magbigay ng serbisyo ang Linyang ''Airboat'' na San Petersburgo–Tampa sa pagitan ng [[San Petersburgo]] at [[Tampa, Florida|Tampa]], [[Florida]], sa [[Estados Unidos]]. Ito ang naging kauna-unahang kompanya ng eroplano na nagbigay ng nakaiskedyul at regular na komersiyal na serbisyo sa mga pasahero gamit ang mga sasakyang panghimpapawid na mas mabigat kaysa hangin.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=9bNwTRCakOIC&pg=RA1-PA12 |title=FAA Aviation News |publisher=Office of Public Affairs, Federal Aviation Agency |year=1967 |page=12 |language=en}}</ref> * [[Pebrero 12]] – Sa [[Washington, D.C.]], inilagay ang unang batong-panulok ng Pambansang Alaala ni Lincoln.<ref>{{cite book |author=United States Office of Public Buildings and Public Parks of the National Capital |url=https://books.google.com/books?id=YlnnAAAAMAAJ&pg=PA466 |title=The Lincoln Memorial, Washington |publisher=United States Government Publishing Office{{!}}United States Government Printing Office |year=1927 |editor-last=Concklin |editor-first=Edward Franklin |page=466 |language=en}}</ref> * [[Marso 27]] – Isinagawa ng [[Belhika|Belhikang]] [[Maninistis|siruhanong]] si Albert Hustin ang kauna-unahang matagumpay na hindi tuwirang [[pagsasalin ng dugo]], gamit ang mga pampigil sa pamumuo ng dugo (''anticoagulants'').<ref name="AtkinsonBoulton1989">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=OftqAAAAMAAJ |title=The History of Anaesthesia |publisher=Royal Society of Medicine Services |year=1989 |isbn=978-0-929858-18-0 |editor-last1=Atkinson |editor-first1=Richard Stuart |pages=436–440 |language=en |editor-last2=Boulton |editor-first2=T. B.}}</ref> * [[Abril 23]] – Nabigyan ng opisyal na pagkilala ang [[wikang Afrikaans]] nang talumpatian ni Cornelis Jacobus Langenhoven ang kapulungang Ingles ng Konsehong Panlalawigan ng Cape.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=LdMwAQAAIAAJ |title=South African Panorama |publisher=South African Information Service |year=1956 |volume=18 |page=19 |language=en}}</ref> * [[Mayo 18]] – Nilagdaan ng [[Gobernador-Heneral ng Pilipinas]] na si [[Francis Burton Harrison]] ang isang kautusang tagapagpaganap upang italaga ang 6,675.56 [[ektarya]] (16,495.7 akre) ng mga maalat na [[bukal]] at [[Kabundukan|kabundukang]] may [[kagubatan]] bilang bahagi ng ''Salinas Forest Reserve'' (na kalaunan ay ipinahayag bilang Likas na Bantayog ng Salinas noong 2000).<ref>{{cite web |title=Pamphlets on Forestry in the Philippine Islands, Vol. 1 |url=http://www.forgottenbooks.com/readbook_text/Pamphlets_on_Forestry_in_the_Philippine_Islands_v1_1000750951/509 |publisher=Forgotten Books: London |language=en |accessdate=25 Oktubre 2014}}</ref> * [[Hunyo 28]] – Pagpaslang kay [[Arkiduke Franz Ferdinand ng Austriya]]: Pinaslang ng 19-na-taong-gulang na nasyonalistang [[Serbiya|Serbiyo]] na si [[Gavrilo Princip]] si Arkiduke Franz Ferdinand ng Austriya at ang kaniyang asawa na si Dukesa Sophie sa [[Sarajevo]], [[Bosniya at Herzegovina|Bosniya at Hersegobina]]. Ang pangyayaring ito ang nagpasiklab sa Krisis ng Hulyo, na kalaunan ay humantong sa [[Unang Digmaang Pandaigdig]]. Sumiklab din ang mga kaguluhang laban sa mga Serbiyo sa Sarajevo at [[Zagreb]].<ref>{{Cite web |title=June 28, 1914 |url=https://www.theworldwar.org/learn/about-wwi/june-28-1914 |access-date=2025-04-06 |website=National WWI Museum and Memorial |language=en}}</ref> * [[Hulyo 27]] – Ipinalista ni [[Felix Manalo|Felix Ysagun Manalo]] sa Pamahalaan ng [[Pilipinas]] ang Iglesia ni Cristo bilang isang rehistradong samahang [[panrelihiyon]].<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=uQXXAAAAMAAJ |title=Nation-state, Identity, and Religion in Southeast Asia |publisher=Singapore Society of Asian Studies |year=1998 |isbn=978-9971-9903-5-0 |editor-last=Ayabe |editor-first=Tsuneo |page=127 |language=en |access-date=Abril 26, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207124150/https://books.google.com/books?id=uQXXAAAAMAAJ |archive-date=Disyembre 7, 2023 |url-status=live}}</ref> * [[Agosto 31]] – Idinaos ng [[Batikano]] ang isang [[Konklabeng papal|konklabe ng papa]] upang pumili ng kahalili ni [[Papa Pio X]], na namatay noong Agosto 20.<ref>{{cite web |title=Conclave of August 31 - September 3, 1914 (Benedict XV) |url=https://cardinals.fiu.edu/conclave-xx.htm#1914 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110201083933/http://www2.fiu.edu/~mirandas/conclave-xx.htm#1914 |archive-date=1 Pebrero 2011 |access-date=11 Oktubre 2015 |website=The Cardinals of the Holy Roman Church - Conclaves of the 20th Century (1903–1978) |publisher=Salvador Miranda |language=en}}</ref> * [[Setyembre 3]] – Humalili si [[Papa Benedicto XV]] (Giacomo della Chiesa) kay Papa Pio X.<ref>{{Cite book |last=Paulet |first=R. |url=https://www.google.com.ph/books/edition/Twentieth_Century_in_Review/MNGlAgAAQBAJ |title=Twentieth Century in Review: The Good, Bad, and Ugly |date=2014-01-17 |publisher=Dorrance Publishing |isbn=978-1-4349-2875-7 |pages=3 |language=en}}</ref> * [[Oktubre 4]] – Isang [[lindol]] na may lakas na 7.0 sa sukatang lakas ng along pang-ibabaw ang yumanig sa Lawa ng [[Lalawigan ng Burdur|Burdur]] sa timog-kanlurang [[Turkiya]], na nagdulot ng tinatayang 4,000 pagkamatay at sumira sa mahigit 17,000 tahanan.<ref>{{cite journal |last=Ozer |first=N. |year=2006 |title=New information on earthquake history of the Aksehir-Afyon Graben System, Turkey, since the second half of 18th century |url=http://www.nat-hazards-earth-syst-sci.net/6/1017/2006/nhess-6-1017-2006.pdf |journal=Natural Hazards and Earth System Sciences |language=en |publisher=European Geosciences Union |volume=6 |issue=6 |page=1020 |bibcode=2006NHESS...6.1017O |doi=10.5194/nhess-6-1017-2006 |doi-access=free}}</ref> ==Kapanganakan== == Kamatayan == == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kaurian:Taon]] hjgjm36narvtsz8jmolyt1kubj4lpi7 0 5650 2219161 2039534 2026-08-05T10:35:52Z Derk29 114611 #WPWP #WPWPPH 2219161 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:USMC-03759.jpg | thumb | right | alt=Ang finalist ng American Idol mula sa Hawaii na si Jasmine Trias ay nakatakdang magtanghal sa isang libreng pampublikong konsiyerto—na inihahandog ng BAE Systems, isang pandaigdigang katuwang ng United Service Organization—na pinamagatang *Na Mele o na Keiki* ("Musika para sa mga Bata"), sa Blaisdell Concert Hall sa Disyembre 10, ganap na alas-siyete ng gabi. Tampok sa konsiyerto ang U.S. Marine Corps Pacific Band kasama ang iba pang mga lokal na entertainer. | Ang finalist ng American Idol mula sa Hawaii na si Jasmine Trias ay nakatakdang magtanghal sa isang libreng pampublikong konsiyerto—na inihahandog ng BAE Systems, isang pandaigdigang katuwang ng United Service Organization—na pinamagatang *Na Mele o na Keiki* ("Musika para sa mga Bata"), sa Blaisdell Concert Hall sa Disyembre 10, ganap na alas-siyete ng gabi. Tampok sa konsiyerto ang U.S. Marine Corps Pacific Band kasama ang iba pang mga lokal na entertainer.]]Si '''Jasmine Trias''' (Ipinanganak [[Nobyembre 3]], [[1986]] sa [[Honolulu]], [[Hawai‘i]]), ay isang [[Amerikano]]ng mang-aawit na may lahing [[Mga Pilipino|Pilipino]] na sumikat noong [[2004]] sa ''[[American Idol]]'', isang ''reality-based show'' sa [[telebisyon]] sa [[FOX]] sa [[Estados Unidos]]. Si Trias ay pinapakita rin sa patalastas ng [[McDonald’s]] sa [[Pilipinas]]. ==Mga Kawing Panlabas== *http://www.jasminetrias.net {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050914212200/http://www.jasminetrias.net/ |date=2005-09-14 }} {{BD|1986||Trias, Jasmine}} [[Kategorya:Mga mang-aawit mula sa Estados Unidos]] {{stub}} sn2fphgnou57sfwpidc5uffph8j8o0i 0 10345 2219104 1851485 2026-08-05T06:05:44Z GinawaSaHapon 102500 2219104 wikitext text/x-wiki Ang '''[[bayan]]''' ay isang uri ng komunidad. Maaaring tumukoy rin ang '''bayan''' sa: * Isang katawagan para sa panlipunang konsepto ng [[Bansa (panlipunan)|bansa]]; * Isang katawagan para sa isang [[munisipalidad]] sa Pilipinas; * [[Bagong Alyansang Makabayan]], karaniwang dinadaglat bilang Bayan, isang militanteng grupong makakaliwa sa Pilipinas; * Katawagan sa [[Bayang sinilangan|lupang sinilangan]] {{paglilinaw}} 0jlgvzxcb6jiqj21q3hfw8d1ytk9inx 0 15681 2219187 1547780 2026-08-05T11:44:59Z Derk29 114611 #WPWP #WPWPPH 2219187 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Beauty_of_Ticao_Island.jpg | thumb | right | alt=Ang Ticao Island, isa sa tatlong pangunahing isla sa Masbate, ay nakahiwalay sa mainland ng Bicol Peninsula. Dahil isa ito sa mga hindi gaanong kilalang isla at hindi pa sikat sa mga turista, taglay nito ang payapang kapaligiran at likas na kagandahang talagang kinagigiliwan ng mga bumibisita. Maituturing itong isang isla sa Pilipinas na hindi pa gaanong napapansin o nabibigyang-pansin, sa kabila ng pagiging mainam na lugar nito para sa diving. Marami pang ibang isla sa Pilipinas na sulit bisitahin at nararapat kilalanin sa larangan ng turismo, at kabilang ang Ticao Island sa mga ito. | Ang Ticao Island, isa sa tatlong pangunahing isla sa Masbate, ay nakahiwalay sa mainland ng Bicol Peninsula. Dahil isa ito sa mga hindi gaanong kilalang isla at hindi pa sikat sa mga turista, taglay nito ang payapang kapaligiran at likas na kagandahang talagang kinagigiliwan ng mga bumibisita. Maituturing itong isang isla sa Pilipinas na hindi pa gaanong napapansin o nabibigyang-pansin, sa kabila ng pagiging mainam na lugar nito para sa diving. Marami pang ibang isla sa Pilipinas na sulit bisitahin at nararapat kilalanin sa larangan ng turismo, at kabilang ang Ticao Island sa mga ito.]]Ang '''Ticao''' ay isa sa tatlong pangunahing pulo sa lalawigan ng [[Masbate]], [[Pilipinas]]. Matatagpuan ito sa silangan ng [[lungsod ng Masbate]]. Mayroon itong tatlong Munisipyo: Monreal, San Jacinto, San Fernando, at Batuan. Matatagpuan sa Batuan ang isa sa pinaka matandang Mangrove sa Bicol. ==Kasaysayan== Bago pa man dumating ang mga mananakop na kastila, mayroon ng mga Bicolanong naninirahan sa Ticao. Katunayan dito ay ang mga nahukay na gamit na gawa ilang daang taon bago dumating ang mga kastila. Namugad din dito ang mga kastila. Katunayan dito ay ang mga kanyon na dala-dala ng mga kastila. Matatagpuan ang isang kanyong sa harapan ng Munisipyo ng San Fernando at dalawang kanyon sa loob ng paaralan ng San Jacinto National High School. [[Category:Masbate]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] {{stub}} 4843u6bj88vk6dv0v01w2z0ono3mo9m 0 22266 2219129 2085558 2026-08-05T08:17:37Z Lolbet101 163542 Naayos na ang sanggunian. (Fixed the reference.) 2219129 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Philippine tarsier<ref name=MSW3/> | status = NT | trend = unknown | status_system = iucn3.1 | status_ref = <ref name=IUCN>{{IUCN |id=21492 |taxon=''Tarsius syrichta'' |assessors=Shekelle, M.; Arboleda, I. |assessment_year=2008 |version=2014.3 |accessdate=14 January 2015}}</ref> | image = Tarsier Hugs Mossy Branch.jpg | regnum = [[Animal]]ia | phylum = [[Chordate|Chordata]] | classis = [[Mammal]]ia | ordo = [[Primates]] | familia = [[Tarsiidae]] | genus = '''''Carlito''''' | genus_authority = Groves & Shekelle, 2010 | species = '''''C. syrichta''''' | binomial = ''Carlito syrichta'' | binomial_authority = ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[10th edition of Systema Naturae|1758]]) | range_map = Philippine_Tarsier_geodistrib.png | range_map_caption = Geographic distribution of Philippine tarsier <!--Commenting out synonyms as two are now subspecies, and I'm unsure which subspecies the third should be attached to | synonyms = *''carbonarius'' <small>Heude, 1898</small> *''fraterculus'' <small>Miller, 1911</small> *''philippinensis'' <small>Meyer, 1894</small> --> }} [[Talaksan:TarsierSqualluto.jpg|thumb|right|250px|Isang mamag sa [[Bohol]].]] Ang '''mamag''',<ref name=Mamag>[http://www.ac.wwu.edu/~fasawwu/resources/endangered/philippine-tarsier.htm "Mamag" (Tagalog), ''Tarsier'', ''Tarsius Philippensis''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080916103834/http://www.ac.wwu.edu/~fasawwu/resources/endangered/philippine-tarsier.htm |date=2008-09-16 }}, AC.wwu.edu</ref> na kilala sa Ingles bilang '''''tarsier'''''<ref name="MSW3">{{Cite book|last=Groves|first=C. P.|year=2005|chapter=|title=Mammal Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference|edition=3rd|editor-last=Wilson|editor-first=D. E.|editor2-last=Reeder|editor2-first=D. M.|publisher=Johns Hopkins University Press|location=Baltimore|url=https://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp|pages=127–128|isbn=0-801-88221-4|oclc=62265494}}</ref> ay isang [[bertebrado]] sa klaseng [[mamalya]]. Isa ito sa pinakamaliit na mamalyang hayop na nagpapasuso sa mga anak. Isa itong nokturnal o panggabing hayop. Aktibo lamang ang mga mamag tuwing gabi kung kailan naghahanap sila ng kanilang mga makakain. Kilala ang mga mamag sa taglay nilang mga naglalakihang mata. Ito ang tumutulong sa kanila upang makahanap ng mga makakain sa gitna ng kagubatan. Sa [[Timog Silangang Asya]] karamihang matatagpuan ang mga mamag. Pinakatanyag ang mga uring makikita sa [[Indonesya]] at [[Pilipinas]]. Sa [[Pilipinas]] makikita ang mga ito sa lalawigan ng [[Bohol]] sa Gitnang [[Visayas]]. Tinatawag din itong '''mawmaw''' ('''maomao''') o '''maomaog'''. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Pilipinas]] [[Kategorya:Tarsiidae]] [[Kategorya:Malmag]] {{stub|Mamalya|Pilipinas}} odtxedoctleamrzdaxcvbit464d1ie6 0 26077 2219051 2172532 2026-08-04T22:33:06Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2219051 wikitext text/x-wiki {{year nav|2020}} Ang '''2020''' (MMXX) ay isang [[taong bisyesto]] na nagsisimula sa [[Miyerkules]] sa [[kalendaryong Gregoryano]], ang ika-2020 taon sa mga pagtatalagang [[Karaniwang Panahon]] at [[Anno Domini]] (AD), ang ika-20 taon ng [[ika-3 milenyo]], ang ika-20 taon ng [[ika-20 dantaon]], at ang unang taon ng [[dekada 2020]]. Mabigat na nabibigyan kahulugan ang 2020 ng [[pandemyang COVID-19]], na nagdulot ng pandaigdigang paggambala sa lipunan at ekonomiya, ang maramihang pagkansela at pagbinbin ng mga kaganapan, at ang pinakamalaking ekonomikong [[resesyon]] simula noong [[Ang Dakilang Depresyon|Dakilang Depresyon]] ng [[dekada 1930]].<ref>{{Cite web|last=IMFBlog|title=The Great Lockdown: Worst Economic Downturn Since the Great Depression|url=https://blogs.imf.org/2020/04/14/the-great-lockdown-worst-economic-downturn-since-the-great-depression/|access-date=2021-03-23|website=IMF Blog|language=en}}</ref> Tinawag din ng ''Geospatial World'' ito bilang "ang pinakamalalang taon ayon sa [[pagbabago ng klima]] na bahagiang dahil sa pangunahing mga sakuna sa buong mundo, kabilang ang mga malaking sunog sa kagubatan ng [[Australya]] at sa kanlurang [[Estados Unidos]], gayon din ang matinding aktibidad ng mga tropikal na bagyo na nakaapekto sa malaking bahagi ng [[Hilagang Amerika]].<ref>{{Cite web|last=Datta|first=Anusuya|date=2020-10-11|title=Here's why 2020 is the worst year so far in terms of Climate Change|url=https://www.geospatialworld.net/blogs/heres-why-2020-is-the-worst-year-so-far-in-terms-of-climate-change/|access-date=2020-11-14|website=Geospatial World|language=en-US}}</ref> Ipinahawatag ng isang progresong ulat na nilathala ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] noong Disyembre 2020 na walang natamo sa mga Layunin ng Napapanatiling Pag-unlad para sa 2020.<ref>{{cite web |title=2020 Report: Progress towards the Sustainable Development Goals {{!}} Knowledge for policy |url=https://knowledge4policy.ec.europa.eu/publication/2020-report-progress-towards-sustainable-development-goals_en |access-date=7 Disyembre 2020 |language=en |archive-date=8 Marso 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308072844/https://knowledge4policy.ec.europa.eu/publication/2020-report-progress-towards-sustainable-development-goals_en |url-status=dead }}</ref> Idineklera ang 2020 bilang ang "Internasyunal na Taon ng Kalusugan ng Halaman" ng Mga Nagkakaisang Bansa<ref>{{Cite web|title=International Year of Plant Health 2020|url=http://www.fao.org/plant-health-2020/home/en/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200110174810/http://www.fao.org/plant-health-2020/home/en/|archive-date=Enero 10, 2020|access-date=Enero 18, 2020|website=Food and Agriculture Organization of the United Nations|language=en}}</ref> at "Taon ng mga Nars at Komadrona" ng [[Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]].<ref>{{Cite web|url=https://www.who.int/campaigns/year-of-the-nurse-and-the-midwife-2020|title=2020 - Year of the Nurse and the Midwife|website=who.int|language=en|access-date=Enero 15, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200120165338/https://www.who.int/campaigns/year-of-the-nurse-and-the-midwife-2020|archive-date=Enero 20, 2020|url-status=live}}</ref> {{TOC limit|2}} == Kaganapan == === Enero === [[Talaksan:UR-PSR (B738) at Ben Gurion Airport.jpg|thumb|200x200px|Sasakyang-panghimpapawid na Lipad 752 ng UIA]] [[Talaksan:Taal Volcano - 12 January 2020.jpg|thumb|200x200px|Pumutok ang Bulkang Taal.]] * [[Enero 1]] – Ang mga sunog sa kagubatan ng [[Australya]] ng 2019, o ''Black Summer'' (Itim na Tag-init), na pinatay ng tinatayang 500 milyong hayop sa ngayon ay nagpatuloy sa bagong taon habang ang ''Royal Australian Air Force'' (RAAF) ay nagpakalat ng mga sundalo sa [[New South Wales|Bagong Timog Wales]] upang tumulong sa mga pagsusumikap sa maramihang paglikas.<ref>{{Cite news|title=Military moves in to help mass evacuation from Australian bushfires |language=en-US|work=CBC News|url=https://www.cbc.ca/news/world/australia-wildfires-jan1-1.5412274|access-date=2020-11-15|language=en}}</ref><ref>{{cite news |last1=Marnie |first1=O'Neill |title=Half a billion animals perish in bushfires |url=https://www.news.com.au/technology/science/animals/half-a-billion-animals-perish-in-bushfires/news-story/b316adb4f3af7b1c8464cf186ab9f52c |access-date=Enero 3, 2020 |work=News.com.au |date=Enero 1, 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200103031916/https://www.news.com.au/technology/science/animals/half-a-billion-animals-perish-in-bushfires/news-story/b316adb4f3af7b1c8464cf186ab9f52c |archive-date=Enero 3, 2020 |url-status=live }}</ref> * [[Enero 8]] **Krisis sa Gulpo ng Persa ng 2019–21: Naglunsad ang [[Iran]] balistikong misil sa dalawang base militar sa Iraq na binabahay ang mga sundalong Amerikano, na sinugatan ang maraming tauhan.<ref>{{cite news|url=http://news.trust.org/item/20200117170342-xr08c|title=Pentagon denies trying to underplay injuries from Iran attack|agency=Reuters|date=Enero 17, 2020|access-date=Enero 18, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200118042701/http://news.trust.org/item/20200117170342-xr08c|archive-date=Enero 18, 2020|url-status=live}}</ref> **Krisis sa Gulpo ng Persa ng 2019–21: Nagkamaling pinabagsak ang [[Lipad 752 ng Ukraine International Airlines]] ng hukbong sandantahan ng Iran dagliang pagkatapos ng unang pagtaas nito mula sa Paliparan ng Tehran Imam Khomeini, na pinatay ang lahat ng 176 tao na sakay nito.<ref>{{cite news |date=Enero 8, 2020 |title=Boeing 737 plane crashes in Iran |url=https://edition.cnn.com/middleeast/live-news/iran-plane-crash-live-intl-hnk/index.html |work=CNN |access-date=Enero 8, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200108104442/https://edition.cnn.com/middleeast/live-news/iran-plane-crash-live-intl-hnk/index.html |archive-date=Enero 8, 2020 |url-status=live |language=en }}</ref> * [[Enero 9]] – Natuklasan ang isang pambihirang sirkumbinaryong [[planeta]] na tinawag na TOI 1338-b.<ref>[https://abcnews.go.com/US/york-teen-discovers-planet-interning-nasa/story?id=68169897 New York teen discovers new planet while interning with NASA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200110164740/https://abcnews.go.com/US/york-teen-discovers-planet-interning-nasa/story?id=68169897 |date=2020-01-10 }} ABC News, Enero 9, 2020 (sa Ingles)</ref> * [[Enero 12]] – [[Pagputok ng Bulkang Taal ng 2020|Pumutok]] ang [[Bulkang Taal]] sa Pilipinas na nagdulot ng paglikas ng mga residente na nasa 14-kilometro (8.7 milya) na radyos mula sa bunganga ng [[bulkan]].<ref name="taal">{{Cite web|date=2020-01-12|title=PHIVOLCS warns of ‘hazardous explosive eruption’ of Taal Volcano soon|url=https://cnnphilippines.com/news/2020/1/12/PHIVOLCS-Taal-Volcano-explosion.html|url-status=dead|access-date=2021-03-26|website=CNN Philippines|language=en|archive-date=2022-01-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20220118182537/https://cnnphilippines.com/news/2020/1/12/PHIVOLCS-Taal-Volcano-explosion.html}}</ref> Ito ang unang pangunahing pagputok ng bulkan simula noong 1977.<ref name="taal /> * [[Enero 16]] – Nagsimula ang [[Senado ng Estados Unidos]] sa unang [[paglilitis]] ng [[pagsasakdal]] kay [[Pangulo ng Estados Unidos|Pangulong]] [[Donald Trump]] ng Estados Unidos. Napawalang-sala siya noong Pebrero 5.<ref name="NPR impeachment">[https://www.npr.org/2020/02/05/801429948/not-guilty-trump-acquitted-on-2-articles-of-impeachment-as-historic-trial-closes 'Not Guilty': Trump Acquitted On 2 Articles Of Impeachment As Historic Trial Closes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200206152432/https://www.npr.org/2020/02/05/801429948/not-guilty-trump-acquitted-on-2-articles-of-impeachment-as-historic-trial-closes|date=2020-02-06|language=en}} ni Philip Ewing, [[NPR]], Pebrero 5, 20204:33 PM ET (sa Ingles)</ref> * [[Enero 20]] – [[Pandemya ng COVID-19]]: Unang kinumpirma ng mga awtoridad sa [[Tsina]] sa publiko ang tao-sa-tao na transmisyon ng //[[severe acute respiratory syndrome coronavirus 2]]''.<ref>{{cite web|title=Covid-19: Five days that shaped the outbreak|first=Jane|last=McMullen|work=BBC News|publisher=BBC|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-55756452|date=Enero 25, 2021|access-date=Enero 25, 2021|language=en}}</ref> * [[Enero 23]] – [[Pandemya ng COVID-19]]: Nakuwarantenas ang lungsod ng [[Wuhan]] sa [[Tsina]], ang episentro ng inisyal na pagsiklab ng COVID-19 na hininto ang lahat na nakatakdang serbisyong publikong transporyasyon at mga lipad sa mga lungsod ng Tsina.<ref name=":7">{{cite web|url=https://view.inews.qq.com/w/WXN2020012301001306?uid=&devid=A55D8C74-EEF2-420C-8182-21F1D43348CF&qimei=34ae00a5-9e85-4f82-9afa-3c7ccb6d36d5|title=直击武汉天河机场："封城"前有96架航班飞往全国|access-date=23 Enero 2020|language=Tsino}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Chinazzi|first1=Matteo|last2=Davis|first2=Jessica T.|last3=Ajelli|first3=Marco|last4=Gioannini|first4=Corrado|last5=Litvinova|first5=Maria|last6=Merler|first6=Stefano|last7=Piontti|first7=Ana Pastore y|last8=Mu|first8=Kunpeng|last9=Rossi|first9=Luca|last10=Sun|first10=Kaiyuan|last11=Viboud|first11=Cécile|date=6 Marso 2020|title=The effect of travel restrictions on the spread of the 2019 novel coronavirus (COVID-19) outbreak|journal=Science|volume=368|issue=6489|pages=395–400|doi=10.1126/science.aba9757|issn=0036-8075|pmid=32144116|pmc=7164386|bibcode=2020Sci...368..395C|doi-access=free|language=en}}</ref> * [[Enero 31]] – Pormal na tumiwalag ang [[Reino Unido]] at [[Gibraltar]] mula sa [[Unyong Europeo]], na sinumulan ang 11-buwang panahon ng trasisyon.<ref>{{Cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-51287430| title=European Parliament approves Brexit agreement| work=BBC News| date=Enero 29, 2020| access-date=Enero 29, 2020| archive-url=https://web.archive.org/web/20200129175943/https://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-51287430| archive-date=Enero 29, 2020| language=en| url-status=live}}</ref> === Pebrero === * [[Pebrero 11]] – Pandemya ng COVID-19: Ibinigay ng [[Pandaigdigang Organisasyon ng Kalusugan]] ang pangalan sa sakit bilang [[Coronavirus disease 2019|COVID-19]].<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-china-51466362|title=Coronavirus disease named Covid-19|website=BBC|access-date=Pebrero 11, 2020|date=Pebrero 11, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200211155539/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-china-51466362|archive-date=Pebrero 11, 2020|url-status=live|language=en}}</ref> * [[Pebrero 13]] – Naglathala ang [[NASA]] ng isang detalyadong pag-aaral ng Arrokoth, ang pinakamalayong bagay na nagalugad ng isang sasakyang-pangkalawakan, na dinaanan ng ''New Horizons'' nang lumakbay ito sa [[sinturon ng Kuiper]].<ref>{{cite web |title='Not just a space potato': Nasa unveils 'astonishing' details of most distant object ever visited |url=https://www.theguardian.com/science/2020/feb/13/not-just-a-space-potato-nasa-unveils-astonishing-details-of-most-distant-object-ever-visited-arrokoth |date=February 13, 2020 |work=The Guardian |access-date=Pebrero 13, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200213192141/https://www.theguardian.com/science/2020/feb/13/not-just-a-space-potato-nasa-unveils-astonishing-details-of-most-distant-object-ever-visited-arrokoth |archive-date=Pebrero 13, 2020 |url-status=live | language=en }}</ref> * [[Pebrero 24]] – Bumagsak ang Pakatan Harapan na koalisyong pamahalaan ng [[Malaysia]] at pinalitan ito ng koalisyong Perikatan Nasional. Noong Marso 1, 2020, nanumpa si Muhyiddin Yassin bilang ika-8 Punong Ministro ng Malaysia.<ref>{{Cite web|title=Pakatan Harapan govt collapses|url=https://www.thestar.com.my/news/nation/2020/02/24/pakatan-harapan-govt-collapses|access-date=2020-10-16|website=The Star|language=en}}</ref> * [[Pebrero 27]] – Pagbagsak ng merkado ng sapi ng 2020: Bumagsak ang ''Dow Jones Industrial Average'' (DJIA) sa 1,190.95 puntos, o 4.4%, na nagsara sa 25,766.64, ang pinakamalaki nitong isang-araw na puntos na paghina noong panahon na iyon. Sinundan ito ng ilang araw na malaking pagbagsak, na minarkahan ang pinakamalalang linggo para sa indeks simula noong [[Pandaigdigang krisis sa pananalapi ng 2007-2008|2008]], na dulot ng takot sa pagkalat ng COVID-19.<ref>{{cite web|title=Dow plunges 1,100 points as the coronavirus sends the market tumbling into correction territory|url=https://www.cnbc.com/2020/02/26/dow-futures-fall-after-microsoft-issues-coronavirus-warning.html|publisher=CNBC|date=February 27, 2020|access-date=Pebrero 27, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200226233042/https://www.cnbc.com/2020/02/26/dow-futures-fall-after-microsoft-issues-coronavirus-warning.html|archive-date=Pebrero 26, 2020|url-status=live|language=en}}</ref> * [[Pebrero 29]] – Pinirmahan ang isang kondisyonal na kasunduan sa kapayapaan sa pagitan ng [[Estados Unidos]] at [[Taliban]] sa [[Doha]], [[Qatar]], na nagdulot sa pagsisimula ng Estados Unidos na unti-unting paalisisn ang mga tropa nito mula sa [[Afghanistan]] noong Marso 10.<ref>{{cite web|date=Pebrero 21, 2020|title=US, Taliban truce takes effect, setting stage for peace deal|url=https://www.thedenverchannel.com/news/national-politics/us-taliban-truce-takes-effect-setting-stage-for-peace-deal|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200222004514/https://www.thedenverchannel.com/news/national-politics/us-taliban-truce-takes-effect-setting-stage-for-peace-deal|archive-date=Pebrero 22, 2020|access-date=Pebrero 22, 2020|website=The Denver Channel|publisher=The Denver Channel|language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-51810498|work=BBC|title=Afghanistan conflict: US begins withdrawing troops|date=Marso 9, 2020|access-date=Marso 10, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200310030404/https://www.bbc.com/news/world-asia-51810498|archive-date=Marso 10, 2020|url-status=live|language=en}}</ref> === Marso === [[File:PNP PRO 3 Checkpoints COVID 19 2.jpg|thumb|Isang ''checkpoint'' o lugar na pagsisiyasat na isinagawa ng [[Pambansang Pulisya ng Pilipinas]] sa hangganan ng [[Lungsod ng Valenzuela|Valenzuela]]-[[Meycauayan]] noong ipinatupad ang [[Pinag-ibayong kuwarentenang pampamayanan sa Luzon|pinag-ibayong pampamayanang kuwarantenas]] upang pigilan ang pagkalat ng COVID-19]] * [[Marso 5]] – Inawtorisa ng Internasyunal na Korteng Pang-krimen ang pagsisiyasat sa mga Krimen sa Digmaan sa [[Afghanistan]] na magpatuloy, na naiulat na pinapahintulot sa unang pagkakataon na maimbestiga ang mga mamamayan ng Estados Unidos.<ref>{{Cite news|last1=Peltier|first1=Elian|url=https://www.nytimes.com/2020/03/05/world/europe/afghanistan-war-crimes-icc.html|title=I.C.C. Allows Afghanistan War Crimes Inquiry to Proceed, Angering U.S.|date=Marso 5, 2020|work=The New York Times|access-date=March 6, 2020|last2=Faizi|first2=Fatima|language=en-US|issn=0362-4331|archive-url=https://web.archive.org/web/20200306033317/https://www.nytimes.com/2020/03/05/world/europe/afghanistan-war-crimes-icc.html|archive-date=Marso 6, 2020|url-status=live|language=en}}</ref> * [[Marso 9]] ** Pandemya ng COVID-19: Ang [[Italya]] ay naging unang bansa na magpatupad ng isang kuwarantenas sa buong bansa upang itigil ang pagkalat ng COVID-19.<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2020/mar/08/coronavirus-italy-quarantine-virus-reaches-washington-dc|title=Coronavirus: quarter of Italy's population put in quarantine as virus reaches Washington DC|website=The Guardian|language=en|date=Marso 8, 2020|access-date=Marso 8, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200308060523/https://www.theguardian.com/world/2020/mar/08/coronavirus-italy-quarantine-virus-reaches-washington-dc|archive-date=Marso 8, 2020|language=en|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.wsj.com/articles/italy-bolsters-quarantine-checks-after-initial-lockdown-confusion-11583756737 |work=The Wall Street Journal |access-date=10 Marso 2020 |date=9 Marso 2020 |title=As Virus Spreads, Italy Locks Down Country|quote=Italy is the world's first country to place its entire territory under quarantine |author1=Eric Sylvers |author2=Giovanni Legorano|language=en}}</ref> ** Bumagsak ng matindi ang mga presyo ng internasyunal na bahagi o ''share'' bilang tugon sa sa digmaan sa presyo ng [[langis]] ng Ruso-Saudi at ang epekto ng COVID-19. Bumagsak ang ''Dow Jones Industrial Average'' (DJIA) sa higit sa 2,000 puntos, ang pinakamalaking pagbagsak sa kasaysayan nito sa puntong iyon.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-51796806|title=Black Monday: Shares face biggest fall since financial crisis|website=BBC News|language=en|date=Marso 9, 2020|access-date=Marso 9, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200309034201/https://www.bbc.co.uk/news/business-51796806|archive-date=Marso 9, 2020|url-status=live|language=en}}</ref> Lumulob din ang presyo ng langis ng hanggang sa 30% sa maagang kalakalan, ang pinakamalaking pagbagsak simula noong 1991.<ref>{{cite news |title=Oil prices plunge as much as 30% after OPEC deal failure sparks price war |url=https://www.cnbc.com/2020/03/08/oil-plummets-30percent-as-opec-deal-failure-sparks-price-war-fears.html |access-date=Marso 9, 2020 |agency=CNBC |archive-url=https://web.archive.org/web/20200309000012/https://www.cnbc.com/2020/03/08/oil-plummets-30percent-as-opec-deal-failure-sparks-price-war-fears.html |archive-date=Marso 9, 2020 |language=en |url-status=live }}</ref> ** Sa [[Pilipinas]], pinirmahan ni [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulong]] [[Rodrigo Duterte|Duterte]] ang Proklamasyon Blg. 922, na ipinapahayag ang isang publikong emerhensiya sa kalusugan dahil sa pagdami ng bilang ng kaso ng [[COVID-19]] sa bansa.<ref>{{cite news | url=https://www.gmanetwork.com/news/news/nation/728861/duterte-signs-eo-declare-public-health-emergency/story/ | title=Duterte signs proclamation declaring public health emergency |work=GMA News| date=Marso 9, 2020 | access-date=Marso 9, 2020|language=en}}</ref> * [[Marso 11]] – Pandemya ng COVID-19: Idineklera ng [[Pandaigdigang Organisasyon ng Kalusugan]] ang pagsiklab ng COVID-19 bilang isang [[pandemya]].<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-51839944|title=Coronavirus confirmed as pandemic by World Health Organization|website=BBC News|language=en|date=Marso 11, 2020|access-date=Marso 11, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200311174102/https://www.bbc.co.uk/news/world-51839944|archive-date=March 11, 2020|url-status=live|language=en}}</ref> * [[Marso 12]] – Bumagsak ang pandaigdigang merkado ng sapi dahil sa patuloy na alalahanin sa COVID-19 at ang mga pagbawal sa paglalakbay ng Estados Unidos sa [[Pook na Schengen]]. Napunta ang DJIA sa malayang pagbagsak, na nagsara sa higit sa &minus;2,300 puntos, ang pinakamalalang pagkalugi para sa indeks simula noong 1987.<ref>{{Cite news|last1=Wearden (earlier)|first1=Graeme|url=https://www.theguardian.com/business/live/2020/mar/12/stock-markets-tumble-trump-europe-travel-ban-ecb-christine-lagarde-business-live|title=Wall Street and FTSE 100 plunge on worst day since 1987 – as it happened|date=Marso 12, 2020|work=The Guardian|access-date=Marso 13, 2020|last2=Jolly (now)|first2=Jasper|language=en-GB|issn=0261-3077|archive-url=https://web.archive.org/web/20200312093531/https://www.theguardian.com/business/live/2020/mar/12/stock-markets-tumble-trump-europe-travel-ban-ecb-christine-lagarde-business-live|archive-date=Marso 12, 2020|url-status=live}}</ref> * [[Marso 17]] – Sumailalim ang [[Luzon]] sa [[Pinag-ibayong kuwarentenang pampamayanan sa Luzon|pinag-ibayong pampamayanang kuwarantenas]] dahil sa pandemya ng coronavirus sa Pilipinas na ipinabatid ng Pangulong Duterte sa kanyang talumpati noong gabi ng Marso 16.<ref>{{cite news |url=https://news.abs-cbn.com/news/03/16/20/duterte-places-luzon-under-enhanced-community-quarantine-to-fight-covid-19 | title=Luzon under enhanced community quarantine as COVID-19 cases rise |work=ABS-CBN News| date=Marso 16, 2020 | access-date=Marso 16, 2020|language=en}}</ref> Pinalawak nito ang pampamayanang kuwarantenas sa [[Kalakhang Maynila]] noong Marso 15.<ref>{{cite news |url=https://news.abs-cbn.com/news/03/13/20/what-is-community-quarantine-lockdown-metro-manila-philippines | title=What you need to know about the Metro Manila 'community quarantine' |work=ABS-CBN News| date=Marso 13, 2020 | access-date=Marso 13, 2020|language=en}}</ref> Nagpataw ng kuwarantenas sa ibang bahagi ng bansa sa iba't ibang antas sa mga sumunod na mga buwan.<ref>{{cite news |url=https://www.onenews.ph/106-days-and-counting-duterte-to-announce-new-quarantine-classifications-by-tuesday-june-30 | title=106 Days And Counting: Duterte To Announce New Quarantine Classifications By Tuesday, June 30 |work=ONE News | date=Hunyo 29, 2020 | access-date=Setyembre 14, 2020|language=en}}</ref> * [[Marso 27]] – Ang [[Hilagang Macedonia]] ay naging ika-30 bansa na sumanib sa [[NATO]].<ref>{{cite web |url=https://www.defensenews.com/global/europe/2020/03/24/north-macedonia-expected-to-join-nato-within-days/ |title=North Macedonia to officially join NATO on Friday |first=Aaron |last=Mehta |date=Marso 24, 2020 |website=Defense News |access-date=Marso 27, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200404234353/https://www.defensenews.com/global/europe/2020/03/24/north-macedonia-expected-to-join-nato-within-days/ |archive-date=Abril 4, 2020 |url-status=live |language=en}}</ref> === Abril === * [[Abril 2]] – Pandemya ng COVID-19: Ang bilang ng kumpirmadong kaso ng COVID-19 ay umabot na sa 1 milyon sa buong mundo.<ref>{{cite news| url=https://www.bbc.co.uk/news/world-52144390| title=Coronavirus: Confirmed global cases pass one million| work=BBC News| date=3 Abril 2010| access-date=3 Abril 2020| archive-url=https://web.archive.org/web/20200403082750/https://www.bbc.co.uk/news/world-52144390| archive-date=Abril 3, 2020| url-status=live| language=en}}</ref> * [[Abril 12]] ** Pandemya ng COVID-19: Nag-''livestream'' si [[Papa Francisco]] at binigay ang ''Urbi et Orbi'' na pagbasbas para sa [[Pasko ng Muling Pagkabuhay]]; ito ang ikalawang pagbasbas sa isang buwan, na ang una ay naganap noong Marso 27 nang ginawa ang isang natatanging serbisyong panalangin upang matapos ang pandemya.<ref>{{Cite web|url=https://cruxnow.com/vatican/2020/04/on-an-easter-under-quarantine-pope-calls-resurrection-a-contagion-of-hope/|title=On an Easter under quarantine, Pope calls resurrection a 'contagion of hope'|access-date=2020-06-03|website=cruxnow.com|language=en}}</ref> ** Nagkasundo ang [[OPEC]] at mga kakampi nito na bawasan ang produksyon ng langis ng 9.7 milyong bariles bawat araw, ang pinakamababang pagbawas na napagkasunduan, na magsisimula sa Mayo 1.<ref>{{Cite news|date=2020-04-12|title=Record deal to cut oil output ends price war|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/business-52264546|access-date=2020-06-03}}</ref> * [[Abril 19]] **Kinundina ng [[Vietnam]] ang nakaraang pasya ng [[Tsina]] na magtatag ng administratibong distrito sa pinagtatalunang Kapuluan ng Paracel at [[Kapuluang Spratly|Spratly]] bilang isang paglabag sa kalayaan nito.<ref>{{Cite news|date=2020-04-19|title=Vietnam protests Beijing's expansion in disputed South China Sea|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-vietnam-china-southchinasea-idUSKBN2210M7|access-date=2020-06-03|language=en}}</ref> **Pandemya ng COVID-19: Sumiklab ang mga kaguluhan sa [[Paris]], [[Berlin]] at [[Vladikavkaz]] bilang oposisyon sa patuloy na mga pagkakandado o ''lockdown'' dulot ng COVID-19.<ref>{{Cite news|last=Harding|first=Luke|date=2020-04-20|title=Germany opens some shops as Merkel warns of second wave of coronavirus|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2020/apr/20/german-shops-open-angela-merkel-warns-second-wave-coronavirus|access-date=2020-06-03|issn=0261-3077|language=en}}</ref> * [[Abril 27]] &ndash; Pandemya ng COVID-19: Umabot na ang bilang ng mga kumpirmadong kaso ng COVID-19 sa 3 milyon sa buong mundo, habang umabot na sa 1 milyon sa [[Estados Unidos]].<ref>{{cite news |last1=Salo |first1=Jackie |title=3 million coronavirus cases have now been reported worldwide |url=https://nypost.com/2020/04/27/3-million-coronavirus-cases-have-been-reported-worldwide/ |access-date=28 Abril 2020 |agency=New York Post |date=27 Abril 2020|language=en}}</ref><ref>{{cite news |last1=Oliviera |first1=Nelson |title=U.S. set to become first country with 1 million reported coronavirus cases |url=https://www.nydailynews.com/coronavirus/ny-coronavirus-united-states-first-country-one-million-cases-20200427-ndgyccahcbgyplrawxkc23pgfa-story.html |access-date=28 Abril 2020 |publisher=NY Daily News |date=27 Abril 2020|language=en}}</ref> === Mayo === *[[Mayo 1]] &ndash; Pandemya ng COVID-19: Umabot na 1 milyon ang kabuuang bilang ng gumaling na pasyente ng COVID-19 sa buong mundo, sang-ayon sa datos mula sa [[Pamantasang Johns Hopkins]].<ref>{{cite news |last1=Horn |first1=Austin |title=More Than 1 Million People Have Recovered From COVID-19 Worldwide |url=https://www.npr.org/sections/coronavirus-live-updates/2020/05/01/849065983/more-than-1-million-people-have-recovered-from-covid-19-worldwide |access-date=3 Mayo 2020 |publisher=[[NPR]] |date=1 Mayo 2020|language=en}}</ref> *[[Mayo 3]]&ndash;[[Mayo 4|4]] &ndash; Hindi matagumpay ang mga tumututol na taga-[[Venezuela]] at isang pribadong kompanyang militar na nakabase sa Amerika na pasukin ang Venezuela at puwersahang tanggalin si Pangulong [[Nicolás Maduro]] sa puwesto.<ref>{{Cite web|title=From a Miami condo to the Venezuelan coast, how a plan to 'capture' Maduro went rogue|url=https://www.washingtonpost.com/world/the_americas/from-a-miami-condo-to-the-venezuelan-coast-how-a-plan-to-capture-maduro-went-rogue/2020/05/06/046222bc-8e4a-11ea-9322-a29e75effc93_story.html|last1=Faiola|first1=Anthony|last2=DeYoung|first2=Karen|last3=Herrero|first3=Ana Vanessa|date=2020-05-06|work=The Washington Post|language=en|access-date=2020-05-30}}</ref> *[[Mayo 4]] &ndash; Ipinabatid ng isang pangkat ng [[United Kingdom|Britaniko]] at [[Kenya|Keniyanong]] siyentipiko ang pagkakatulas ng Microsporidia MB, isang parasitikong mikrobyo sa pangkat na Microsporidia na [[Fungus|fungi]] na hinaharang ang mga [[lamok]] sa pagdala ng [[malaria]], na potensyal na binibigay daan ang paraan na pigilan ang malaria.<ref>{{Cite journal|last1=Herren|first1=Jeremy K.|last2=Mbaisi|first2=Lilian|last3=Mararo|first3=Enock|last4=Makhulu|first4=Edward E.|last5=Mobegi|first5=Victor A.|last6=Butungi|first6=Hellen|last7=Mancini|first7=Maria Vittoria|last8=Oundo|first8=Joseph W.|last9=Teal|first9=Evan T.|last10=Pinaud|first10=Silvain|last11=Lawniczak|first11=Mara K. N.|date=2020-05-04|title=A microsporidian impairs Plasmodium falciparum transmission in Anopheles arabiensis mosquitoes|journal=Nature Communications|language=en|volume=11|issue=1|page=2187|doi=10.1038/s41467-020-16121-y|pmid=32366903|pmc=7198529|bibcode=2020NatCo..11.2187H|issn=2041-1723|language=en}}</ref> *[[May 5]] **Pandemya ng COVID-19: Naging pinakamataas sa [[Europa]] ang mga namatay sa [[Reino Unido]] na umabot sa 32,313 pagkatapos malagpasan ang bilang na mga namatay sa Italya na 29,029.<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2020/may/05/uk-coronavirus-death-toll-rises-above-32000-to-highest-in-europe |title=UK coronavirus death toll rises above 32,000 to highest in Europe |work=The Guardian |date=5 Mayo 2020 |access-date=5 Mayo 2020}}</ref> **Nagpalabas ang [[Pambansang Komisyon sa Telekomunikasyon|Pambansang Komisyon sa Telekomunikasyon ng Pilipinas]] ng isang kautusang pagtapos at pagtigil sa operasyon ng pagsasahimpapawid ng [[ABS-CBN Corporation|ABS-CBN]], ang pinakamalaking himpilang midya sa [[Pilipinas]], habang hindi matagumpay na mapanibago ang prangkisa nito sa [[Kongreso ng Pilipinas|Kongreso]] na huling binigay noong Marso 30, 1995.<ref>{{cite news | url=https://www.cnn.ph/news/2020/5/5/ABS-CBN-off-air-NTC.html | title=ABS-CBN goes off air following NTC order | work=CNN Philippines | date=Mayo 5, 2020 | access-date=Mayo 5, 2020 | archive-date=Mayo 18, 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200518223700/https://www.cnn.ph/news/2020/5/5/ABS-CBN-off-air-NTC.html | url-status=dead }}</ref> Ang huling pagkakataon na pinasara ang himpilan ay noong [[Proclamation No. 1081|pagdeklera ng batas militar]] ni [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulong]] [[Ferdinand Marcos]] noong [[1972]].<ref>{{cite news | url=https://www.gmanetwork.com/news/money/companies/736932/abs-cbn-ordered-to-cease-operations-due-to-expired-franchise/story/ | title=ABS-CBN ordered to cease operations due to expired franchise | work=GMA News | date=Mayo 5, 2020 | access-date=Mayo 5, 2020|language=en}}</ref> Noong Hulyo 10, bumoto ang mga kasapi ng Komite sa Kongreso para sa Lehislatibong Prangkisa laban sa pagpapanibago ng prangkisa ng ABS-CBN.<ref>{{cite news | url=https://news.abs-cbn.com/news/07/10/20/house-committee-denies-abs-cbn-a-new-franchise | title=House committee denies ABS-CBN a new franchise | work=ABS CBN News | date=Hulyo 10, 2020 | access-date=Hulyo 10, 2020|language=en}}</ref> *[[Mayo 6]] &ndash; Ipinabatid ng mga astronomo ang pagkakatuklas ng unang [[itim na butas]] na matatagpuan sa isang sistema ng bituin na maaring makita ng mata lamang.<ref>{{Cite web|title=ESO Instrument Finds Closest Black Hole to Earth - Invisible object has two companion stars visible to the naked eye|url=https://www.eso.org/public/news/eso2007/|last=information@eso.org|website=eso.org|language=en|access-date=2020-05-12|language=en}}</ref> * [[Mayo 26]] **Sumiklab ang mga protesta dulot ng [[Pagkamatay ni George Floyd|pagpatay kay George Floyd]] sa daan-daang mga lungsod sa Estados Unidos<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/us-news/live/2020/may/29/george-floyd-killing-protests-minneapolis-minnesota-us-twitter-donald-trump-latest-news-live|title=George Floyd protests: man killed in Detroit as demonstrations rage across US – as it happened|date=Mayo 30, 2020|work=The Guardian|language=en}}</ref> at sa buong sanlibutan.<ref>{{cite web |title=From Murals To Tweets: The Global South Shows Solidarity With George Floyd Protests |url=https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2020/06/06/871010812/from-murals-to-tweets-the-global-south-shows-solidarity-with-george-floyd-protes |website=NPR.org |access-date=9 Hunyo 2020 |language=en}}</ref> Sinundan pa ito ng karagdagang mga protesta at rali laban sa [[rasismo]] at kalupitan ng pulis sa buong mundo.<ref>{{Cite news|date=7 June 2020|title=As George Floyd is mourned, the world stops to say 'enough'|language=en|work=Sydney Morning Herald|url=https://www.smh.com.au/world/north-america/as-george-floyd-is-mourned-the-world-stops-to-say-enough-20200607-p5507f.html|access-date=7 Hunyo 2020|language=en}}</ref> ** Ang [[Costa Rica]] ay naging unang bansa sa [[Gitnang Amerika]] na ginawang ligal ang [[kasalan ng magkaparehong kasarian]].<ref>{{Cite web|title=Costa Rica latest country to legalize same-sex marriage|url=https://www.wral.com/costa-rica-latest-country-to-legalize-same-sex-marriage/19114023/|date=2020-05-26|website=WRAL.com|language=en|access-date=2020-05-26|archive-date=Hunyo 4, 2020|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20200604200859/https://www.wral.com/costa-rica-latest-country-to-legalize-same-sex-marriage/19114023/|url-status=dead}}</ref> ** Naghain ang LATAM Airlines, ang pinakamalaking kompanya ng sasakyang panghimpapawid sa [[Latino Amerika]], ng Kabanata II na pagkalugi.<ref>{{Cite web|date=2020-05-26|title=Latam Air Files Chapter 11 Bankruptcy, Stymied by Lockdowns|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-05-26/latam-airlines-files-chapter-11-bankruptcy-stymied-by-lockdowns|access-date=2020-06-03|website=Bloomberg.com|language=en}}</ref> ===Hunyo=== * [[Hunyo 1]] &ndash; Epidemya ng Kivu: Iniulat ng [[Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]] ang anim na bagong kaso ng [[Ebola]], at inulat ng [[UNICEF]] ang limang patay, sa isang panibagong pagsiklab ng sakit sa [[Mbandaka]], Lalawigan ng Équateur, [[Demokratikong Republika ng Congo]].<ref>{{Cite web|first=Maggie |last=Fox|title=Five dead in newest Ebola outbreak in Congo, UNICEF says|url=https://www.cnn.com/2020/06/01/health/ebola-outbreak-congo-intl/index.html|access-date=2020-06-03|website=CNN}}</ref> * [[Hunyo 2]] &ndash; Naghain ng isang [[Dolyar ng Estados Unidos|$]]5 bilyong klaseng aksyon na demanda laban sa Alphabet Inc. at [[Google]], na inakusahan ang kompanya sa paglabag sa karapatan ng pribasiya ng mga tagagamit sa pamamagitan ng pagsubaybay sa kanila gamit ang ''incognito mode'' ng [[Google Chrome|Chrome]].<ref>{{Cite news|date=2020-06-03|title=Google in $5bn lawsuit for tracking in 'private' mode|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/business-52887340|access-date=2020-06-03|language=en}}</ref> * [[Hunyo 4]] ** Sinabi ng Pamahalaan ng Pambansang Kasunduan ng [[Libya]] na kontrolado nila ng buo ang kabisera, ang [[Tripoli]], pagkatapos umurong ang Pambansang Hukbo ng Libya mula sa teritoryo kasunod ng ilang buwan ng matinding labanan sa lungsod.<ref>{{Cite news|date=2020-06-04|title=Eastern forces quit Libyan capital after year-long assault|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-libya-security-idUSKBN23B1PN|access-date=2020-06-04|language=en}}</ref> ** Nagpasa ang lehislatibong konseho ng [[Hong Kong]] ng kontrobersyal na Ordinansa ng Pambansang Awit.<ref>{{Cite news|date=2020-06-04|title=Hong Kong passes controversial bill to make disrespecting China's national anthem a crime|language=en|work=Business Insider|url=https://www.businessinsider.com/hong-kong-passes-china-national-anthem-law-explainer-2020-6|access-date=2020-06-04}}</ref> * [[Hunyo 7]] &ndash; Pandemya ng COVID-19: Lumagpas na ang pandaigdigang bilang ng namatay sa COVID-19 sa 400,000.<ref>{{cite news|url=https://www.nbcnews.com/news/world/global-coronavirus-death-toll-tops-400-000-protesters-continue-defy-n1226951|title=Global coronavirus death toll tops 400,000 as protesters continue to defy lockdowns|work=NBC|access-date=Hunyo 7, 2020|date=Hunyo 7, 2020|language=en}}</ref> * [[Hunyo 8]] &ndash; Pandemya ng COVID-19: Umabot na ang bilang ng kumpirmadong kaso ng COVID-19 sa 7 milyon sa buong mundo.<ref>{{cite news|title=Coronavirus latest: Global infections top 7 million|url=https://www.dw.com/en/coronavirus-latest-global-infections-top-7-million/a-53722461|access-date=8 Hunyo 2020|date=8 Hunyo 2020|work=DW|language=en}}</ref> * [[Hunyo 9]] &ndash; Pandemya ng COVID-19: Isang pag-aaral ng [[Pamantasang Harvard]] ang nagmumungkahi na maaring kumalat ang COVID-19 sa [[Tsina]] noon pang [[2019#August|Agosto 2019]], batay sa paggamit ng paradahan sa ospital at sa nauusong paghahanap sa web.<ref>{{cite news |title=Coronavirus may have been in Wuhan in August, study suggests |url=https://www.theguardian.com/world/2020/jun/09/coronavirus-may-have-been-in-wuhan-in-august-study-suggests|access-date=15 Hunyo 2020|date=9 Hunyo 2020|language=en}}</ref> * [[Hunyo 14]] &ndash; Isang tanker na trak ng gas ang sumabog sa lalawigang [[Zhejiang]], [[Tsina]] na bumabaybay sa labasan ng lansangang-bayan sa Wenlin.<ref>{{Cite web |date=2020-06-14 |title=19 Dead, 172 Injured in Gas Tanker Explosion in China |url=https://www.voanews.com/a/east-asia-pacific_voa-news-china_19-dead-172-injured-gas-tanker-explosion-china/6191085.html |access-date=2024-06-08 |website=Voice of America |language=en}}</ref> * [[Hunyo 16]] **Pandemya ng COVID-19: Umabot na ang bilang ng mga kumpirmadong kaso ng COVID-19 sa 8 milyon sa buong mundo.<ref>{{Cite web|url=https://www.abc.net.au/news/2020-06-16/global-coronavirus-cases-more-than-8-million-as-outbreak-expands/12359162|title=Global coronavirus cases pass 8 million as outbreak expands in Latin America|date=Hunyo 16, 2020|website=www.abc.net.au|language=en}}</ref> ** Giniba ng [[Hilagang Korea]] ang Tanggapan ng Inter-Koreanong Pag-uugnayan sa [[Kaesong]], na itinatatag noong [[2018]] upang mapabuti ang mga relasyon.<ref>{{Cite web|title=North Korea blows up liaison office as tensions rise with South|url=https://www.aljazeera.com/news/2020/06/south-korea-north-blew-liaison-office-tensions-rise-200616071045580.html|access-date=2020-06-17|website=aljazeera.com|language=en}}</ref> * [[Hunyo 21]] &ndash; Nangyari ang isang anular na [[eklipse ng araw]].<ref>{{Cite web|date=13 Hulyo 2020|title=21 June 2020 Annular Solar Eclipse|url=https://www.timeanddate.com/eclipse/solar/2020-june-21|language=en}}</ref> * [[Hunyo 30]] &ndash; Ipinasa ng Tsina ang kontrobersyal na pambansang batas ng seguridad sa Hong Kong, na pinapahintulot ang Tsina na paghigpitan ang mga oposisyon sa [[Beijing]] sa loob o sa labas ng bansa.<ref>{{cite news |last1=Buckley |first1=Chris |last2=Bradsher |first2=Keith |last3=May |first3=Tiffany |title=New Security Law Gives China Sweeping Powers Over Hong Kong |url=https://www.nytimes.com/2020/06/29/world/asia/china-hong-kong-security-law-rules.html |access-date=2 Hulyo 2020 |agency=The New York Times |date=29 Hunyo 2020|language=en}}</ref> ===Hulyo=== * [[Hulyo 1]] &ndash; Sinuportahan ng mga Rusong botante ang isang amyenda sa konstitusyon na, bukod sa ibang pang mga bagay, ginagawang puwedeng maghanap muli si [[Vladimir Putin]] ng dalawang anim-na-taong termino kapag natapos na ang kanyang termino sa 2024, na potensyal na pinapahintulot siya na manatili sa kapangyarihan hanggang 2036.<ref>{{cite news|work=CNN|title=Russian voters overwhelmingly back a ploy by President Vladimir Putin to rule until 2036|url=https://edition.cnn.com/2020/07/01/europe/russia-referendum-putin-power-2036-intl/index.html|date=1 Hulyo 2020|access-date=1 Hulyo 2020|language=en}}</ref> * [[Hulyo 15]] &ndash; Na-''hack'' ang mga akawnt sa [[Twitter]] ng mga prominenteng tao sa politika, at kilalang tao upang ianunsyo ang iskam sa [[bitcoin]].<ref>{{cite web |title=Major US Twitter accounts hacked in Bitcoin scam |url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-53425822 |website=bbc.co.uk |date=16 Hulyo 2020 |access-date=16 Hulyo 2020|language=en}}</ref> * [[Hulyo 22]] &ndash; Pandemya ng COVID-19: Umabot na ang bilang ng mga kumpirmadong kaso ng COVID-19 sa 15 milyon sa buong mundo.<ref>{{cite web |title=Global coronavirus cases exceed 15 million: Reuters tally |url=https://www.reuters.com/article/us-health-coronavirus-global-cases/global-coronavirus-cases-exceed-15-million-reuters-tally-idUSKCN24N0KK |website=Reuters|date=22 Hulyo 2020 |access-date=22 Hulyo 2020}}</ref> ===Agosto=== * [[Agosto 4]] &ndash; Isang pagsabog na dulot ng hindi ligtas na inimbak na ammonium nitrate ang kinitil ang higit sa 220 katao, sinugtan ang libo-libo, at malubhang winasak ang daungan sa [[Beirut]], [[Lebanon]]. Tinatayang nasa $10–15 bilyon ang pinsala, at tinatayang nasa 300,000 tao ang walang tirahan. Noong sumunod na araw, idineklara ng pamahalaan ng Lebanon ang isang dalawang-linggong estado ng emerhensiya.<ref>{{cite web |title=Beirut blast: Explosion rocks city injuring many and made over 300,000 people homeless |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-53656220|website=BBC|date=4 Agosto 2020|access-date=4 Agosto 2020|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last1=Sullivan|first1=Oliver Holmes (now); Helen|last2=Ratcliffe (earlier)|first2=Rebecca|last3=Holmes|first3=Oliver|last4=Elgot|first4=Jessica|last5=Borger|first5=Julian|last6=Blackall|first6=Molly|last7=Bramley|first7=Ellie Violet|date=2020-08-05|title=Beirut explosion: death toll rises to 135 as about 5,000 people are wounded – as it happened|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/live/2020/aug/04/beirut-explosion-huge-blast-port-lebanon-capital|access-date=2020-08-05|issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web|title=Lebanon gov't declares emergency in Beirut after deadly explosion|url=https://www.aljazeera.com/news/2020/08/lebanon-gov-declares-emergency-beirut-deadly-explosion-200805150901897.html|access-date=2020-08-19|website=aljazeera.com|language=en}}</ref> * [[Agosto 5]] &ndash; Naglakbay ang Kalihim ng Kalusugan at Serbisyon sa Tao ng Estados Unidos na si Alex Azar sa [[Taiwan]], ang pinakamataas na opisyal sa Estados Unidos na bumisita sa bansa sa loob ng 40 taon. Kinondena ng [[Tsina|PRC]] ang pagbisita.<ref>{{Cite news|date=2020-08-05|title=U.S. health chief to be highest-ranking official in decades to visit Taiwan, angering China|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/us-taiwan-usa-idUSKCN25105B|access-date=2020-08-05|language=en}}</ref> * [[Agosto 10]] &ndash; Pandemya ng COVID-19: Umabot na ang bilang ng kumpirmadong kaso ng COVID-19 sa 20 milyon sa buong mundo.<ref>{{cite news |title=Global report: coronavirus cases pass 20m as WHO points to 'green shoots of hope' |url=https://www.theguardian.com/world/2020/aug/11/global-report-coronavirus-cases-pass-20m-as-who-points-to-green-shoots-of-hope |access-date=11 Agosto 2020 |agency=The Guardian |date=11 Agosto 2020|language=en}}</ref> * [[Agosto 11]] &ndash; Pandemya ng COVID-19: Ipinabatid ni Pangulong [[Vladimir Putin]] ng [[Rusya]] na inaprubahan na ng Rusya ang pinakaunang [[bakuna]] sa mundo para sa COVID-19.<ref>{{cite news |title=Coronavirus: Putin says vaccine has been approved for use|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-53735718|access-date=11 Agosto 2020 |agency=BBC News |date=11 Agosto 2020|language=en}}</ref> * [[Agosto 25]] &ndash; Idineklera ang [[Aprika]] bilang malaya na sa mabangis na [[polio]], ang ikalawang bayrus na napuksa sa [[lupalop]] simula noong napuksa ang [[bulutong]] noong nakalipas na 40 taon.<ref>{{cite news|title=Africa declared free of wild polio in 'milestone'|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-53887947|access-date=25 August 2020 |agency=BBC News |date=25 August 2020}}</ref><ref>{{cite news |title=Africa eradicates wild poliovirus |url=https://www.afro.who.int/news/africa-eradicates-wild-poliovirus|access-date=25 Agosto 2020 |agency=WHO |date=25 Agosto 2020|language=en}}</ref> * [[Agosto 26]] &ndash; Ang CEO ng Amazon na si Jeff Bezos ay naging unang tao sa kasaysayan na magakaroon ng ''net worth'' (halagang neto) na lumabis sa [[Dolyar ng Estados Unidos|$]] 200 bilyon, sang-ayon sa ''[[Forbes]]''.<ref>{{cite news|url=https://www.forbes.com/sites/jonathanponciano/2020/08/26/worlds-richest-billionaire-jeff-bezos-first-200-billion/#43bc304c4db7|work=Forbes|title=Jeff Bezos Becomes The First Person Ever Worth $200 Billion|date=Agosto 26, 2020|access-date=Agosto 28, 2020|language=en}}</ref> * [[Agosto 28]] &ndash; Ipinabatid ang pagbibitiw ni Punong Ministro [[Shinzo Abe]] ng [[Hapon]] sa kanyang puwesto, na binanggit ang kanyang masamang kalusugan.<ref>{{cite news|title=Japan PM Abe announces his resignation at press conference|url=https://english.kyodonews.net/news/2020/08/49143d2e31c6-breaking-news-abes-health-status-remains-unchanged-top-govt-spokesman.html|newspaper=Kyodo News|date=28 Agosto 2020|access-date=28 Agosto 2020|language=en}}</ref> * [[Agosto 30]] &ndash; Pandemya ng COVID-19: Umabot na ang mga kumpirmadong kaso ng COVID-19 sa 25 milyon sa buong mundo. Nagpatuloy ang [[Indya]] na magtala ng pinakamataas na arawang pagtala ng mga kaso.<ref>{{cite news |last1=Dellanna |first1=Alessio |title=Coronavirus: Global cases pass 25 million as India records record spike |url=https://www.euronews.com/2020/08/30/coronavirus-india-reports-worst-single-day-spike-in-the-world-with-over-78-000-new-cases |access-date=1 Setyembre 2020 |agency=Euronews |date=30 Agosto 2020}}</ref> ===Setyembre=== *[[Setyembre 4]] &ndash; Si [[Papa Benedicto XVI]] ang naging [[papa]] na may pinakamahabang-buhay sa gulang na 93 taon, apat na buwan, at 16 na araw, na nilagpasan ang tala ni [[Papa Leo XIII]], na namatay noong 1903.<ref>{{cite web |title=Benedicto XVI es ya el papa más anciano de toda la historia |url=https://www.msn.com/es-mx/news/other/benedicto-xvi-es-ya-el-papa-m%C3%A1s-anciano-de-toda-la-historia/ar-BB18IsG8?ocid=msedgdhp |website=www.msn.com |publisher=DW News |access-date=Setyembre 3, 2020 |language=es|language=en}}</ref> *[[Setyembre 6]] &ndash; Dumaan sa kalupaan ang Bagyong Haishen sa Hapon at pagkatapos sa [[Timog Korea]] bilang isang malakas na kategorya 2 na katumbas na bagyo.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-54046150|title=Typhoon Haishen batters South Korea after slamming Japan|date=Setyembre 7, 2020|website=BBC News|language=en}}</ref> Sa kalaunan, dumaan ito sa kalupaan ng [[Hilagang Korea]] kung saan nagkaroon ng malawakang baha.<ref name="Nikkei">{{cite news |title=North Korea dispatches troops to rebuild after Typhoon Haishen |url=https://asia.nikkei.com/Economy/Natural-disasters/North-Korea-dispatches-troops-to-rebuild-after-Typhoon-Haishen |access-date=8 Setyembre 2020|language=en |work=Nikkei Asian Review |date=8 Setyembre 2020}}</ref> *[[Setyembre 17]] **Naglabas ang [[Pransya]], [[Alemanya]], at ang [[Reino Unido]] ng pinagsamang diplomatikong sulat sa [[Mga Nagkakaisang Bansa]] na tinatanggihan ang pag-angkin ng Tsina sa [[Dagat Timog Tsina]], at sinusuporta ang pasya sa ''[[Pilipinas v. Tsina]]'' na binabanggit ang makasaysayang karapatan ayon sa [[siyam na gatlang na guhit]] na sinsalungat ang [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa]]. Bagaman, sinasabi ng pahayag na sa "soberanyang panteritoryo," "wala silang kinukuhang posisyon."<ref>{{Cite web|title=France, Germany, UK recognize PH win vs. China in South China Sea row|url=https://www.cnnphilippines.com/news/2020/9/18/France-Germany-United-Kingdom-reject-China-South-China-Sea.html|access-date=2020-09-22|website=cnn|language=en|archive-date=2022-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20220406032453/https://www.cnnphilippines.com/news/2020/9/18/France-Germany-United-Kingdom-reject-China-South-China-Sea.html|url-status=dead}}</ref> **Pandemya ng COVID-19: Umabot na ang bilang ng mga kumpirmadong kaso ng COVID-19 sa 30 milyon sa buong mundo.<ref>{{Cite web|date=Setyembre 17, 2020|title=Coronavirus cases top 30 million worldwide|url=https://medicalxpress.com/news/2020-09-coronavirus-cases-million-worldwide.html|access-date=Nobyembre 7, 2020|website=Medical Xpress|language=en-US}}</ref> ===Oktubre=== * [[Oktubre 10]] – Nagkasundo ang [[Armenia]] at [[Azerbaijan]] sa isang tigil putukan sa patuloy na labanang Nagorno-Karabakh.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-54488386|title=Nagorno-Karabakh: Armenia and Azerbaijan agree ceasefire|publisher=[[BBC]]|date=9 Oktubre 2020|language=en}}</ref> * [[Oktubre 15]]: **Mga protesta sa Thailand ng 2020: Nagdeklera ang Pamahalaan ng [[Thailand]] ng isang "matinding" estado ng emerhensiya na ipinagbawal ang pagtitipon ng lima o higit pa na mga tao, na sinimulan ang pagpipigil sa mga demonstrasyon at sa pagpataw ng pagsensura sa midya.<ref>{{Cite web|title=Twenty protesters arrested, planned Thursday rally prohibited|url=https://www.bangkokpost.com/thailand/politics/2002603/twenty-protesters-arrested-planned-thursday-rally-prohibited|access-date=2020-10-15|website=Bangkok Post|language=en}}</ref> **Nagbitiw ang Pangulo ng [[Kyrgyzstan]] na si Sooronbay Jeenbekov mula sa kanyang puwesto pagkatapos ng mga linggo ng maramihang protesta sa kalagayan ng halalang parliyamentaryo ng Oktubre 2020; humalili ang pinuno ng oposisyon na si Sadyr Japarov sa parehong umaaktong Pangulo at Punong Ministro ng Kyrgyzstan.<ref>{{Cite news|last=Merz|first=Theo|date=16 October 2020|title=Ex-prisoner Sadyr Japarov confirmed as Kyrgyzstan president|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2020/oct/16/kyrgyzstan-parliament-confirms-sadyr-japarov-new-president|access-date=18 Oktubre 2020|language=en}}</ref> *[[Oktubre 30]] **[[Lindol sa Dagat Egeo ng 2020]]: Isang lindol na nasa 7.0 magnitud ang tumama sa [[Turkey]] at [[Gresya]], na pinatay ang 119 katao at sinugatan ang higit sa 1,000.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-54759443|title=Turkey-Greece quake: Search for survivors under rubble|date=Oktubre 31, 2020|access-date=Oktubre 31, 2020|work=BBC News|language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://edition.cnn.com/2020/10/30/europe/earthquake-greece-turkey-aegean-intl/index.html|title=Powerful earthquake jolts Turkey and Greece, killing at least 27|date=Oktubre 31, 2020|access-date=Oktubre 31, 2020|work=CNN|language=en}}</ref> **Pandemya ng COVID-18: Umabot ang bilang ng kumpirmadong kaso ng COVID-19 sa 45 milyon sa buong mundo.<ref>{{cite web|url=https://www.cidrap.umn.edu/news-perspective/2020/10/who-extends-covid-19-emergency-global-total-tops-45-million|title=WHO extends COVID-19 emergency as global total tops 45 million|website=CIDRAP|date=Oktubre 30, 2020|access-date=Nobyembre 7, 2020|author=Schnirring, Lisa|language=en}}</ref> * [[Oktubre 31]] &ndash; Dumaan sa kalupaan ng Pilipinas ang [[Super Bagyong Rolly|Bagyong Rolly]] (internasyunal na pangalan: Goni), na naging ang pinakamalakas na tropikal na bagyo na dumaan sa kalupaan sa kasaysayan, na pinaalis ang mga daang-libong tao at kinitil ang mga dosenang katao sa rehiyon.<ref>{{cite news|url=https://weather.com/storms/hurricane/news/2020-10-31-super-typhoon-goni-philippines-vietnam-haiyan|title=Super Typhoon Goni Kills 10 in the Philippines|date=Oktubre 31, 2020|access-date=Nobyembre 3, 2020|work=Weather.com|language=en}}</ref> ===Nobyembre=== *[[Nobyembre 3]]–[[Nobyembre 7|7]] – Halalang pampanguluhan sa Estados Unidos ng 2020: Nahalal si [[Joe Biden]] bilang ang ika-46 na [[Pangulo ng Estados Unidos]], pagkatapos dumating ang mga natitirang mga bilang ng boto (Nobyembre 7) mula sa mga susing estado na nabinbin sa pagdagsa ng mga balotang dinaan sa [[koreo]] na dulot ng [[pandemya]], na tinalo ang kasalukuyang nakaupong Pangulong [[Donald Trump]].<ref>{{cite news|url=https://edition.cnn.com/politics/live-news/trump-biden-election-results-11-07-20/index.html |title=Joe Biden elected president |work=CNN|date=7 Nobyembre 2020 |access-date=7 Nobyembre 2020}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/election-us-2020-54836636 |title=US Election 2020: Joe Biden wins the presidency |work=BBC News|date=7 November 2020 |access-date=7 November 2020}}</ref> *[[Nobyembre 4]] – Pormal na umalis ang Estados Unidos sa Kasundang [[Paris]] sa [[pag-init ng daigdig|pagbabago ng klima]].<ref>{{cite news|url=https://www.npr.org/2020/11/03/930312701/u-s-officially-leaving-paris-climate-agreement?t=1604493348832 |title=U.S. Officially Leaving Paris Climate Agreement |work=NPR|date=3 Nobyembre 2020 |access-date=4 Nobyembre 2020|language=en}}</ref> *[[Nobyembre 8]] &ndash; Pandemya ng COVID-19: Umaabot na ang kumpirmadong kaso ng COVID-19 sa 50 milyon sa buong mundo.<ref>{{cite news|url= https://www.bbc.com/news/world-54867793 |title=Covid-19: Global coronavirus cases pass 50 million |work=BBC News |date=Nobyembre 8, 2020 |access-date=Nobyembre 8, 2020|language=en}}</ref> *[[Nobyembre 9]] – Pandemya ng COVID-19: Ang unang matagumpay na pagsubok ng yugto III ng isang bakuna ng COVID-19 ay ipinabatid ng mga kompanya ng gamot na [[Pfizer]] at BioNTech, na 90% epektibo sang-ayon sa pansamantalang resulta.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/health-54873105|work=BBC News|title=Covid vaccine: First vaccine offers 90% protection|date=9 Nobyembre 2020|access-date=9 Nobyembre 2020|language=en}}</ref> *[[Nobyembre 25]] &ndash; Pandemya ng COVID-19: Umabot na ang bilang ng kumpirmadong kaso ng COVID-19 sa 60 milyon sa buong mundo.<ref>{{cite web |last=Schirring |first=Lisa |title=Pace of global COVID-19 rise slows, but deaths still climbing |url=https://www.cidrap.umn.edu/news-perspective/2020/11/pace-global-covid-19-rise-slows-deaths-still-climbing |website=CIDRAP |access-date=Nobyembre 25, 2020 |date=Nobyembre 26, 2020|language=en}}</ref> *[[Nobyembre 27]] &ndash; Pinaslang ang pinakataas ng siyentipiko sa [[Iran]], si Mohsen Fakhrizadeh, malapit sa [[Tehran]].<ref>{{cite web |title=Iran's top nuclear scientist killed in apparent assassination, state media reports |url=https://edition.cnn.com/2020/11/27/middleeast/iran-top-nuclear-scientist-killed-intl/index.html |website=CNN |access-date=27 Nobyembre 2020 |date=27 Nobyembre 2020|language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Mohsen Fakhrizadeh, Iran's top nuclear scientist, assassinated near Tehran |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-55105934 |website=BBC News|access-date=27 Nobyembre 2020 |date=27 Nobyembre 2020|language=en}}</ref> * [[Nobyembre 30]] **Nangyari ang isang penumbral na [[eklipse ng buwan]]; ang huli sa apat na eklipse ng buwan ng 2020.<ref>{{Cite web|date=Nobyembre 30, 2020|title=Lunar eclipse will be visible during the full beaver moon on November 30, 2020|url=https://edition.cnn.com/2020/11/29/world/lunar-eclipse-full-beaver-moon-2020-scn-trnd/index.html|author=Strickland, Ashley|language=en}}</ref> **Ang pagtitiklop ng [[protina]], isa sa mga pinakamalaking misteryo sa [[biyolohiya]],<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-55133972|work=BBC News|title=One of biology's biggest mysteries 'largely solved' by AI|date=30 Nobyembre 2020|access-date=30 Nobyembre 2020|language=en}}</ref> ay nalutas ng AlphaFold, isang [[Intelihensiyang artipisyal|artipisyal na intelihensys]] na [[algoritmo]] na ginawa ng DeepMind.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/technology/2020/nov/30/deepmind-ai-cracks-50-year-old-problem-of-biology-research|work=The Guardian|title=DeepMind AI cracks 50-year-old problem of protein folding|date=30 Nobyembre 2020|access-date=30 Nobyembre 2020|language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://deepmind.com/blog/article/alphafold-a-solution-to-a-50-year-old-grand-challenge-in-biology|work=DeepMind|title=AlphaFold: a solution to a 50-year-old grand challenge in biology |date=30 Nobyembre 2020|access-date=30 Nobyembre 2020|language=en}}</ref> ===Disyembre=== * [[Disyembre 2]] ** Pandemya ng COVID-19: Inaprubahan ng [[Reino Unido]] ang bakuna ng [[Pfizer]]-BioNTech na BNT162b2, na naging unang bansa sa mundo na ginawa ito.<ref>{{Cite news|date=2 Disyembre 2020|title=Covid Pfizer vaccine approved for use next week in UK|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/health-55145696|access-date=2 Disyembre 2020}}</ref> ** Nakulong ang tatlong aktibista sa Hong Kong para sa kanilang ginampanan sa mga prostesta sa [[Hong Kong]] noong 2019–20. Si Joshua Wong ang nakakuha ng matagal na pagkakulong sa 13.5 buwan.<ref>{{cite web |title=Hong Kong activist Joshua Wong jailed for 13 and a half months for 2019 anti-government protest |url=https://www.channelnewsasia.com/news/asia/hong-kong-activist-joshua-wong-jailed-for-13-and-a-half-months-13684048 |website=CNA |access-date=8 Disyembre 2020 |date=2 Disyembre 2020 |language=en |archive-date=9 Disyembre 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201209071412/https://www.channelnewsasia.com/news/asia/hong-kong-activist-joshua-wong-jailed-for-13-and-a-half-months-13684048 |url-status=dead }}</ref> * [[Disyembre 4]] ** Pandemya ng COVID-19: Umabot na ang bilang ng kumpirmadong kaso ng COVID-19 sa 65 milyon sa buong mundo, na may pandaigdigang bilang ng patay sa 1.5 milyon. Sinasalamin ng datos, sa huling linggo, na higit sa 10,000 tao sa buong mundo ay namatay sa katamtaman sa bawat araw, na may isang patay sa bawat siyam na segundo. Sang-ayon sa [[Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan]], nagdulot ang [[Coronavirus disease 2019|COVID-19]] ng mas maraming patay noong 2020 kaysa [[tuberculosis]] noong 2019, gayon din, apat na beses ang bilang ng namatay kaysa [[malaria]].<ref>{{cite web |last=Campbell |first=Lucy |title=Covid: 1.5 million dead globally as vaccination schemes set to begin |url=https://www.theguardian.com/world/2020/dec/03/covid-15-million-dead-globally-as-vaccination-schemes-set-to-begin |website=The Guardian |date=Disyembre 4, 2020 |access-date=Disyembre 4, 2020|language=en}}</ref><ref>{{cite web |last=Linnane |first=Ciara |title=Coronavirus tally: Global cases of COVID-19 top 65 million, U.S. adds 216,548 new cases in a single day |url=https://www.marketwatch.com/story/coronavirus-tally-global-cases-of-covid-19-top-65-million-us-adds-216548-new-cases-in-a-single-day-2020-12-04 |website=MarketWatch |date=Disyembre 4, 2020 |access-date=Disyembre 4, 2020|language=en}}</ref> ** Digmaang Sibil ng Somalia: Ipinabatid ng Estados Unidos ang pag-alis nito mula sa labanan sa susunod na buwan.<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-us-canada-55196130 |title=Trump orders withdrawal of US troops from Somalia |website=BBC |date=5 Disyembre 2020 |access-date=6 Disyembre 2020|language=en}}</ref> * [[Disyembre 5]] – Pandemya ng COVID-19: Nagsimula na ang [[Rusya]] sa maramihang pagbabakuna laban sa COVID-19 gamit ang kandidatong [[Sputnik V]].<ref>{{cite web |url=https://www.aljazeera.com/news/2020/12/5/moscow-starts-mass-covid-19-vaccination-with-its-sputnik-v-shot |website=Al-Jazeera |title=COVID-19: Moscow starts mass vaccination amid record cases |date=5 Disyembre 2020 |access-date=6 Disyembre 2020|language=en}}</ref> * [[Disyembre 6]] – Naganap ang parliyamentaryong halalan sa [[Venezuela]] ng 2020.<ref>{{Cite web|title=Venezuela to hold parliamentary elections in December|url=https://www.aljazeera.com/news/2020/07/venezuela-hold-parliamentary-elections-december-200701060140227.html|access-date=2020-07-25|website=aljazeera.com|language=en}}</ref> * [[Disyembre 8]] ** Pandemya ng COVID-19: Ang [[Reino Unido]] ay naging unang bansa na nagsimula ng kampanyang maramihang inokulasyon gamit ang klinikal na awtorisado at buong subok na bakuna, ang bakunang Pfizer–BioNTech.<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2020/12/07/world/britain-rolls-out-the-pfizer-vaccine-a-huge-task-but-a-sign-of-hope.html|title=Britain rolls out the Pfizer vaccine, a huge task but a sign of hope. |date=8 Disyembre 2020|access-date=8 Disyembre 2020|website=The New York Times|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://uk.reuters.com/article/us-health-coronavirus-britain-idUKKBN28I0OM|title='Go for it,' says grandmother who got world's first Pfizer COVID vaccine in Britain|date=8 Disyembre 2020|access-date=8 Disyembre 2020|work=Reuters|language=en|archive-date=8 Disyembre 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201208074543/https://uk.reuters.com/article/us-health-coronavirus-britain-idUKKBN28I0OM|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/global-health/science-and-disease/coronavirus-news-covid-tier-system-lockdown-new-rules-vaccine/#update-20201202-1343|title= Covid will be with us forever despite Pfizer vaccine, claims Van-Tam |date=8 December 2020|access-date=8 Disyembre 2020|website=The Telegraph|language=en}}</ref> ** Opisyal na nagkasundo ang [[Nepal]] at Tsina sa aktuwal na taas ng [[Bundok Everest]] na nasa 8,848.86 metro.<ref>{{cite web |last1=Singh |first1=Navin Khadka |title=Mt Everest grows by nearly a metre to new height |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-55218443 |website=BBC |access-date=8 Disyembre 2020 |date=8 Disyembre 2020|language=en}}</ref> * [[Disyembre 12]] ** Pandemya ng COVID-19: Umabot na ang kumpirmadong kaso ng COVID-19 sa 70 milyon sa buong mundo.<ref>{{cite web |title=Global Covid-19 cases cross 70 million mark: Johns Hopkins |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/world-news/global-covid-19-cases-cross-70-million-mark-johns-hopkins/articleshow/79690083.cms |website=The Economic Times |access-date=Disyembre 12, 2020 |date=Disyembre 12, 2020|language=en}}</ref> ** Nagnormalisado ang [[Bhutan]] at [[Israel]] ng kanilang mga diplomatikong ugnayan.<ref>{{Cite web |url=https://www.jpost.com/international/israel-normalizes-ties-with-bhutan-651904 |last=Harkov |first=Lahav |website=The Jerusalem Post |title=Israel normalizes ties with Bhutan |date=12 Disyembre 2020 |access-date=13 Disyembre 2020|language=en}}</ref> * [[Disyembre 15]] – Inakusahan ng Internasyunal na Korte para sa Krimen ang [[Pilipinas]] ng krimen laban sa sangkatauhan dahil sa [[Kampanya laban sa iligal na droga sa Pilipinas|digmaan nito laban sa droga]].<ref>{{Cite web |url=https://www.washingtonpost.com/world/2020/12/15/philippines-drug-war-icc-crimes-against-humanity/ |last=O'Grady |first=Siobhan |website=The Washington Post |title=In Philippines drug war, ICC sees 'reasonable basis' for crimes against humanity |date=16 Disyembre 2020 |access-date=17 Disyembre 2020|language=en}}</ref> * [[Disyembre 20]] – Pandemya ng COVID-19: Isang mataas na nakakahawang [[Lineage B.1.1.7|bagong baryante ng SARS-CoV-2]] ang kumakalat sa [[Europa]] at [[Australya]] na nagdulot ng internasyunal na pagsasara ng mga hangganan.<ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-55382212 |work=BBC News |title=Covid: WHO in 'close contact' with UK over new virus variant |date=21 Disyembre 2020 |access-date=22 Disyembre 2020}}</ref> * [[Disyembre 21]] ** Pandemya ng COVID-19: 36 kaso ang naiulat sa Base General Bernardo O'Higgins Riquelme sa Teritoryong Antartiko ng [[Chile]], na minamarkahan ang unang impeksyon sa [[Antartika]], ang huling [[lupalop]] na naiulat ang impeksyon.<ref>{{Cite web |url=https://www.infobae.com/america/agencias/2020/12/21/reportan-brote-de-coronavirus-en-base-chilena-en-la-antartida/ |website=Infobae |title=Reportan brote de coronavirus en base chilena en la Antartida |date=21 Disyembre 2020 |access-date=22 Disyembre 2020}}</ref> ** Isang dakilang pagdidikit ng [[Hupiter]] at [[Saturno]] ang nangyari, na nahiwalay ang dalawang [[planeta]] sa kalangitan sa 0.1 digri. Iro ang pinakamalapit na pagdidikit sa pagitan ng dalawang planeta simula noong [[1623]].<ref>{{Cite web|title=See the Great Conjunction of Jupiter and Saturn, 21 Disyembre 2020|url=https://www.skyatnightmagazine.com/advice/skills/great-conjunction-jupiter-saturn|access-date=2020-11-29|website=BBC Sky at Night Magazine|language=en}}</ref> * [[Disyembre 27]] – Pandemya ng COVID-19: Umabot na ang bilang ng kumpirmadong kaso ng COVID-19 sa 80 milyon sa buong mundo.<ref>{{cite web |url= https://edition.cnn.com/world/live-news/coronavirus-pandemic-vaccine-updates-12-26-20/h_b63ee60dff49ed562b974b304b8f885b |title=December 26 coronavirus news |website=CNN |date=Disyembre 26, 2020 |access-date=Disyembre 27, 2020|language=en}}</ref> == Kamatayan == [[Talaksan:Kobe_Bryant_2015_(cropped).jpg|thumb|137x137px|[[Kobe Bryant]]]] [[Talaksan:Hosni_Mubarak_ritratto.jpg|thumb|138x138px|[[Hosni Mubarak]]]] [[Talaksan:Mahmoud_Jibril_(World_Economic_Forum_Special_Meeting_2011).jpg|thumb|136x136px|[[Mahmoud Jibril]]]] [[File:Heherson Alvarez.jpg|thumb|127x127px|[[Heherson Alvarez]]]] [[Talaksan:Florian_Schneider_headshot.JPG|thumb|117x117px|[[Florian Schneider]]]] [[File:Teresa Aquino-Oreta - 2008 (cropped).jpg|thumb|157x157px|[[Teresa Aquino-Oreta]]]] [[File:Former Sen. Eddie Ilarde - 2019.jpg|thumb|137x137px|[[Eddie Ilarde]]]] [[File:Alfredo Lim at Mendiola.jpg|thumb|147x147px|[[Alfredo Lim]]]] [[Talaksan:Chadwick_Boseman_by_Gage_Skidmore_July_2017_(cropped).jpg|thumb|146x146px|[[Chadwick Boseman]]]] [[Talaksan:Pranab_Mukherjee_Portrait_(cropped).jpg|thumb|142x142px|[[Pranab Mukherjee]]]] [[Talaksan:Diana_Rigg_1973.jpg|thumb|141x141px|[[Diana Rigg]]]] [[Talaksan:Ruth_Bader_Ginsburg_2016_portrait.jpg|thumb|138x138px|[[Ruth Bader Ginsburg]]]] [[File:Mila del Sol.JPG|thumb|157x157px|[[Mila del Sol]]]] [[File:Jamir Garcia 20111112 0671.jpg|thumb|157x157px|[[Jamir Garcia]]]] * [[Enero 26]] &ndash; [[Kobe Bryant]], Amerikanong propesyunal na manlalaro ng basketbol (ipinanganak [[1978]])<ref>{{Cite web|url=https://www.tmz.com/2020/01/26/kobe-bryant-killed-dead-helicopter-crash-in-calabasas/|title=Kobe Bryant Dead, Dies in Helicopter Crash|website=TMZ|language=en|access-date=Enero 26, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200126195700/https://www.tmz.com/2020/01/26/kobe-bryant-killed-dead-helicopter-crash-in-calabasas/|archive-date=Enero 26, 2020|url-status=live|language=en}}</ref> * [[Pebrero 24]] &ndash; [[Diana Serra Cary]], Amerikanong batang aktres (ipinangnak [[1918]])<ref>{{Cite web|url=https://variety.com/2020/film/news/baby-peggy-diana-serra-cary-dies-dead-1203514069/|title=Diana Serra Cary, Child Star Known as Baby Peggy, Dies at 101|access-date=Pebrero 25, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200225040141/https://variety.com/2020/film/news/baby-peggy-diana-serra-cary-dies-dead-1203514069/|archive-date=Pebrero 25, 2020|url-status=live|language=en}}</ref> * [[Pebrero 25]] &ndash; [[Hosni Mubarak]], ika-41 Punong Ministro at ika-4 na Pangulo ng Ehipto (ipinangank [[1928]])<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-51630142|title=Hosni Mubarak: Former Egyptian President dies aged 91|access-date=Pebrero 25, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200225120131/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-51630142|archive-date=Pebrero 25, 2020|url-status=live|language=en}}</ref> * [[Marso 20]] &ndash; [[Kenny Rogers]], Amerikanong mang-aawit ng ''country'' at manunulat ng awitin (ipinanganak [[1938]])<ref>{{Cite web|url=https://variety.com/2020/music/obituaries-people-news/kenny-rogers-dead-dies-1203541233/|title=Country Music Icon Kenny Rogers Dies at 81|date=Marso 21, 2020|access-date=Marso 21, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200321120143/https://variety.com/2020/music/obituaries-people-news/kenny-rogers-dead-dies-1203541233/|archive-date=Marso 21, 2020|url-status=live|language=en}}</ref> * [[Abril 5]] &ndash; [[Mahmoud Jibril]], dating Punong Ministro ng Libya (ipinanganak [[1952]])<ref>{{Cite web|url=http://en.alwasat.ly/news/libya/279080|title=Former Libyan PM Mahmoud Jibril has died from complications related to coronavirus|website=Alwasat News|access-date=2021-03-29|archive-date=2020-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20200411050406/http://en.alwasat.ly/news/libya/279080|url-status=dead}}</ref> *[[Abril 20]] – [[Heherson Alvarez]] Pilipinong politiko, dating senador, kongresista at Ministro ng Repormang Pansakahan (ipinanganak 1939)<ref>{{cite news|url=https://www.gmanetwork.com/news/news/nation/734782/ex-sen-heherson-alvarez-reported-to-have-covid-19-dies/story/|title=Ex-Sen. Heherson Alvarez, reported to have COVID-19, dies|work=GMA News|date=Abril 20, 2020|access-date=Abril 20, 2020|language=en}}</ref> * [[Abril 21|April 21]] – [[Florian Schneider]], Alemang elektronikong musikero (ipinanganak [[1947]])<ref>{{Cite web|url=https://www.billboard.com/articles/news/obituary/9372433/florian-schneider-dead-kraftwerk-co-founder-dies|title=Kraftwerk Co-Founder Florian Schneider Dies at Age 73|website=Billboard|language=en}}</ref> * [[Mayo 8]] – [[Siegfried & Roy|Roy Horn]], Aleman-Amerikanong salamangkero (ipinanganak [[1944]])<ref>{{cite news|title=Roy Horn, Illusionist Who Dazzled Audiences as Half of Siegfried & Roy, Dies at 75|url=https://www.nytimes.com/2020/05/08/obituaries/roy-horn-dead-covid.html|first=Robert D.|last=McFadden|date=Mayo 8, 2020|access-date=Mayo 8, 2020|newspaper=The New York Times|language=en}}</ref> * [[Mayo 14]] – [[Teresa Aquino-Oreta]] Pilipinong politiko, dating kongresista at senador (ipinanganak 1944)<ref>{{cite news | url=https://www.gmanetwork.com/news/news/nation/738335/former-senator-tessie-aquino-oreta-passes-away/story/ | title=Former Senator Tessie Aquino-Oreta passes away |work=GMA News| date=Mayo 15, 2020 | access-date=Mayo 15, 2020|language=en}}</ref> * [[Hunyo 29]] – [[Carl Reiner]], Amerikanong aktor, direktor ng pelikul at komedyante (ipinanganak[[1922]])<ref>{{Cite web|url=https://www.tmz.com/2020/06/30/carl-reiner-dead-dies-98-dick-van-dyke-show/|title=Carl Reiner Dead at 98, Mel Brooks Pays Tribute to His Best Friend|website=TMZ|language=en}}</ref> * [[Hulyo 24]] – [[Regis Philbin]], Amerikanong punong-abala ng usapang palabas (ipinanganak [[1931]])<ref>{{cite web|url=https://people.com/tv/regis-philbin-dead/|title=Regis Philbin, Legendary Television Host, Dies at 88|last1=King|first1=Benjamin|last2=Leonard|first2=Elizabeth|date=Hulyo 25, 2020|access-date=Enero 11, 2021|work=People.com}}</ref> * [[Hulyo 30]] – [[Lee Teng-hui]], ika-13 Pangulo ng Republika ng Tsina (ipinanganak [[1923]])<ref>{{Cite news|date=Hulyo 30, 2020|url=https://www.nytimes.com/2020/07/30/world/asia/lee-teng-hui-dead.html|title=Lee Teng-hui, 97, Taiwan's First Democratically Elected President, Dies|newspaper=The New York Times|access-date=Hulyo 30, 2020|language=en}}</ref> * [[Agosto 4]] – [[Eddie Ilarde]] Pilipinong punong-abala sa radyo at telebisyon at dating mambabatas (ipinanganak [[1934]])<ref>{{cite news | url=https://www.manilatimes.net/2020/08/04/news/latest-stories/broadcaster-former-senator-eddie-ilarde-85/750806/ | title=Broadcaster, former senator Eddie Ilarde, 85 | work=The Manila Times | date=Agosto 4, 2020 | access-date=Agosto 4, 2020 | language=en | archive-date=Agosto 13, 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200813061052/https://www.manilatimes.net/2020/08/04/news/latest-stories/broadcaster-former-senator-eddie-ilarde-85/750806/ | url-status=dead }}</ref> * [[Agosto 8]] – [[Alfredo Lim]], Pilipinong politiko, dating direktor ng Pambansang Kawanihan ng Pagsisiyasat, senador, at alkalde ng Maynila (ipinanganak [[1929]]) * [[Agosto 28]] – [[Chadwick Boseman]], Amerikanong aktor at mandudula (ipinanganak [[1976]])<ref>{{Cite news|last1=Ugwu|first1=Reggie|last2=Levenson|first2=Michael|date=2020-08-28|title='Black Panther' Star Chadwick Boseman Dies of Cancer at 43|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2020/08/28/movies/chadwick-boseman-dead.html|access-date=2020-08-31|issn=0362-4331|language=en}}</ref> * [[Agosto 31]] – [[Pranab Mukherjee]], ika-13 Pangulo ng Indya (ipinanganak [[1935]])<ref>{{Cite news|last=Singh|first=Karan Deep|date=2020-08-31|title=Pranab Mukherjee, Indispensable Man of Indian Politics, Dies at 84|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2020/08/31/world/asia/pranab-mukherjee-dead.html|access-date=2020-08-31|issn=0362-4331|language=en}}</ref> * [[Setyembre 10]] – [[Diana Rigg]], Ingles na aktres (ipinanganak [[1938]])<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-54106509|title=Dame Diana Rigg: Actress dies aged 82|website=BBC News|access-date=10 Setyembre 2020|language=en}}</ref> * [[Setyembre 18]] – [[Ruth Bader Ginsburg]], Amerikanong hurado, at tagapanguna ng pagkakapantay ng kasarian (ipinanganak [[1933]])<ref>{{Cite web|url=https://deadline.com/2020/09/ruth-bader-ginsburg-dead-1234579867/|title=Ruth Bader Ginsburg Dies: Supreme Court Justice Was 87|first1=Ted|last1=Johnson|date=Setyembre 18, 2020|language=en}}</ref> * [[Nobyembre 10]] – [[Mila del Sol]], Pilipinong artista, negosyante at pilantropo (ipinanganak [[1923]])<ref>{{cite news | url=https://mb.com.ph/2020/11/10/mila-del-sol-queen-of-golden-age-ph-cinema-dies/ | title=Mila del Sol, Queen of Golden Age PH Cinema, dies |work=Manila Bulletin| date=Nobyembre 10, 2020 | access-date=Nobyembre 10, 2020|language=en}}</ref> * [[Nobyembre 26]] – [[Jamir Garcia]], Pilipinong musikero at bokalista ng Slapshock (ipinanganak [[1978]])<ref>{{Cite news|title=Slapshock frontman Jamir Garcia dies|url=https://www.rappler.com/entertainment/music/slapshock-frontman-jamir-garcia-dies|access-date=2020-11-26|work=Rappler|language=en}}</ref> * [[Nobyembre 29]] – [[April Boy Regino]], Pilipinong mang-aawit (ipinanganak [[1961]])<ref>{{Cite news|title=April Boy Regino passes away at 51|url=https://entertainment.inquirer.net/397699/april-boy-regino-passes-away-at-51| date=Nobyembre 20, 2020 | access-date=Nobyembre 29, 2020|work=Philippine Daily Inquirer|language=en}}</ref> * [[Disyembre 2]] – [[Valéry Giscard d'Estaing]], ika-20 Pangulo ng Pransya (ipinanganak [[1926]])<ref>{{Cite web|url=https://www.europe1.fr/politique/lancien-president-valery-giscard-destaing-est-mort-4009616|title=L'ancien président Valéry Giscard d'Estaing est mort des suites du Covid|website=Europe 1|language=en|access-date=2021-03-29|archive-date=2020-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20201202215626/https://www.europe1.fr/politique/lancien-president-valery-giscard-destaing-est-mort-4009616|url-status=dead}}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist|2}} [[Kategorya:2020]] [[Kategorya:Taon]] 8am289py4bk38whadi4w3mc83gcnwz6 0 26585 2219189 1712914 2026-08-05T11:46:27Z Derk29 114611 #WPWP #WPWPPH 2219189 wikitext text/x-wiki {{BLP unsourced|date=Pebrero 2008}} [[Talaksan:Mark_Anthony_Fernandez_by_Jopet_Sy.jpg | thumb | right | alt=Isang larawan ni Mark Anthony Fernandez na kinunan ni Jopet Sy noong Enero 26, 2018. | Isang larawan ni Mark Anthony Fernandez na kinunan ni Jopet Sy noong Enero 26, 2018.]] Si '''Mark Anthony Fernandez''' ay isang artista sa Pilipinas. Pinanganak noong Enero 18, 1979 sa Chinese General Hospital sa La loma, Quezon City; Siya ang nagiisang anak ni Rudy Fernandez at Alma Moreno. Mga kapatid niya sa ama ay si Rap at Renz Fernandez at mga kapatid niya sa ina si Vandolph Quizon Wynwyn Marquez Yeoj Marquez Vitto Marquez at Alfa Salic. Sa edad na trese ay pumasok sa showbiz bilang isa sa mga kabataang miyembro ng "Guwapings", isang grupo na binuo ng kilalang showbiz manager na si Douglas Quijano at sumikat noong early 90s'. Umani ng paghanga dahil sa kanyang galing sa pag-arte (binansagan "Best Actor of his generation" ng isang kritiko dahil sa ipinamalas niyang galing sa "Mangarap Ka") ngunit dahil sa droga ay naalintana ang career. Sa tulong ng mga magulang at kaibigan, bumangon sa pagkakadapa at noong 2005 ay muling nagbalik sa pelikula at muling pinatunayan ang kakayahan sa piniling propesyon. Mula sa ABS-CBN teleseryeng "Super Inggo" hanggang sa GMA's "Impostora" nakita muli ng publiko ang galing ng aktor. Noong Septembre 24, 2006 pinakasalan niya si Melissa Garcia, ang matagal na niyang nobya at ina ng kanyang anak, sa isang garden Christian ceremony sa Intramuros. Pelikula: 1. Guwapings - Jomari Yllana, Eric Fructouso 2. Laklak - Jomari Yllana 3. Mangarap Ka - Claudine Barretto, Boots Anson-Roa, Dante Rivero 4. Istokwa - Spencer Reyes 5 Binibini sa Aking Pangarap - Ruffa Gutierrez 6. Dos Ekis - Rica Paralejo 7. Hesus Rebolosyonaryo - Donita Rose 8. Matimbang Pa Sa Dugo - Rudy Fernandez 9. Biyaheng Langit - Joyce Jimenez 10. Sa Piling ng Mga Belyas - 11. You and Me Against the World - Robin Padilla, Kris Aquino 10. Shake, Rattle and Roll 2K5- Aiai delas Alas, Gloria Romero, Tanya Garcia 11. Batas Militar - Mark Lapid ===Telebisyon=== {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! Taon !! Titulo !! Ganap !! Kompanya |- | 1991 || [[Palibhasa Lalake]] || Himself || ABS-CBN |- | 1992 || [[Tropang Trumpo]] || ||ABC |- | 1992 || Gwapings: Live || || GMA |- | 2001 || [[Ikaw Lang Ang Mamahalin]] || Gabriel || GMA |- | 2003 || [[Magpakailanman]]: The Manny Pacquiao Story || Manny Pacquiao || GMA |- | 2006 || [[Super Inggo]] || Kanor || ABS-CBN |- | 2006 || [[Komiks]]: Da Adventures of Pedro Penduko || Lito || ABS-CBN |- | 2007 || [[Impostora]]|| Nicolas Cayetano || GMA |- | 2007-2008 || [[Kamandag]] || Lucero Serrano / Talim || GMA |- | 2008 || [[Ako si Kim Samsoon]] || Cyrus Ruiz || GMA |- | 2008-2009 || [[Luna Mystika]] || Dexter Samaniego || GMA |- | 2009 || [[All About Eve (Philippine TV series)|All About Eve]] || Kenneth Villareal || GMA |- | 2009 || [[Darna (2009 TV series)|Darna]] || Eduardo || GMA |} {{BD|1979|LIVING|Fernandez, Mark Anthony}} [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] {{Pilipinas-artista-stub}} im8n28mr5dy360auttjjvwbpog10znk 0 33203 2219100 2154312 2026-08-05T05:55:43Z GinawaSaHapon 102500 Inilipat ni GinawaSaHapon ang pahinang [[Bansa]] sa [[Bansa (pampulitika)]]: Disambig para sa ihiwalay sa panlipunang konsepto (ie. nation vs country) 2154312 wikitext text/x-wiki {{redirect|Country}} [[File:CIA WorldFactBook-Political world.pdf|thumb|upright=2|Mapa sa taóng 2019 na nagpapakita ng mga kinikilalang mga bansa, at mga iilang mga bansang di-kasapi ng mga Nagkakaisang mga Bansa, at iba pang mga teritoryo.]] Sa [[heograpiya]]ng [[politika]]l at pandaigdigang politika, ang isang '''bansa''' (mula sa [[Sanskrito|Sanskrito:]] ''वंश'' [vanśa]) ay isang pagkakahating pampolitika ng isang entidad pang-heograpiya, isang [[soberanya]]ng [[teritoryo|sakop]], na mas karaniwang kumakabit sa mga kaisipang [[estado]] o nasyon at [[pamahalaan]]. Ang pormal na pagkikilala bilang estado ay nangangailangan ng pagganap ng teoriyang konstitutibo ng pagka-estado, na nangangilangan ng isang estado ng pagkilala mula sa ibang mga estado na, mula sa iyon, ay kinikilala rin ng ibang mga lehitimong estado, upang maging isang estado. ==Pinagmulan ng Salita at mga Gamit== Nagmula ang salitang '''bansâ''' sa [[Sanskrito|Sanskrito:]] ''वंश'' /ʋɐ̃.ɕɐ́/ o /vaṃśá/ na ang ibig-sabihin ay lahi, saling-lahi, kaangkanan. Sa karaniwang paggamit, ang salitang bansa ay malawak na ginagamit sa diwa ng pagiging nasyon at estado, na may iba't ibang kahulugan. Sa ilang mga kaso tumutukoy ito sa mga estado at sa ibang mga pampolitikang entidad,<ref>{{cite web|url=http://www.austlii.edu.au/au/legis/cth/consol_act/aia1901230/s22.html |title=Acts Interpretation Act 1901 - Sect 22: Meaning of certain words |publisher=Australasian Legal Information Institute |accessdate=2008-11-12}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.austlii.edu.au/cgi-bin/disp.pl/au/cases/cth/federal%5fct/1997/912.html |title=The Kwet Koe v Minister for Immigration &amp; Ethnic Affairs &amp; Ors [1997&#93; FCA 912 (8 Setyembre 1997) |publisher=Australasian Legal Information Institute |accessdate=2008-11-12}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/documents/organization/84411.pdf |title=U.S. Department of State Foreign Affairs Manual Volume 2—General |format=PDF |publisher=United States Department of State |accessdate=2008-11-12}}</ref> ngunit sa ilang mga panahon tumutukoy lamang ito sa mga estado<ref>{{cite web|url=http://geography.about.com/cs/politicalgeog/a/statenation.htm|title=Geography: Country, State, and Nation|accessdate=2008-11-12|last=Rosenberg|first=Matt|archive-date=2008-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20081206164759/http://geography.about.com/cs/politicalgeog/a/statenation.htm|url-status=dead}}</ref> Itinuturing na karaniwan para sa mga lathalaing tungkol sa pangkalahatang impormasyon o estadistika na angkinin ang mas malawak na kahulugan para sa layong maglarawan o maghambing.<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2078rank.html |title=The World Factbook - Rank Order - Exports |publisher=Central Intelligence Agency |accessdate=2008-11-12 |archive-date=2019-04-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190427111612/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2078rank.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.heritage.org/index/countries.cfm |title=Index of Economic Freedom |publisher=The Heritage Foundation |accessdate=2008-11-12 |archive-date=2008-11-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081114103749/http://www.heritage.org/Index/countries.cfm |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.heritage.org/research/features/index/topten.cfm |title=Index of Economic Freedom - Top 10 Countries |publisher=The Heritage Foundation |accessdate=2008-11-12 |archive-date=2008-01-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080124041217/http://www.heritage.org/research/features/index/topten.cfm |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.heritage.org/research/features/index/chapters/pdf/index2007_RegionA_Asia-Pacific.pdf |title=Asia-Pacific (Region A) Economic Information |format=PDF |publisher=The Heritage Foundation |accessdate=2008-11-12 |archive-date=2008-11-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081114104006/http://www.heritage.org/research/features/index/chapters/pdf/index2007_RegionA_Asia-Pacific.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://umich.edu/news/happy_08/HappyChart.pdf |title=Subjective well-being in 97 countries |format=PDF |publisher=University of Michigan |accessdate=2008-11-12 |archive-date=2008-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080819200343/http://umich.edu/news/happy_08/HappyChart.pdf |url-status=dead }}</ref> Maraming mga entidad na nagbubuo ng isang heograpiking entidad na may kohesyon, kung saan ilan ay dating estado, ngunit sa ngayon ay hindi estadong suberano (tulad ng [[Inglatera]], [[Eskosya]] at [[Gales]]), ay karaniwang tinutukoy bilang mga bansa. Ang antas ng [[kasarinlan|pagsasarili]] ng gayung mga bansa ay malawak na nag-iiba. May ilang sinasakupan ng mga estado, sapagka't maraming mga estado ay may mga [[teritoryong umaasa]] (tulad ng [[Kapuluang Birhen ng Britanya]], ang [[Netherlands Antilles]] at [[Samoang Amerikano]]), na may teritoryo at mamamayang magkaiba sa kanilang mga sarili. Ang ganoong mga teritoryong umaasa ay minsang nakatala kasabay ng mga malalayang estado sa tala ng mga bansa. == Tingnan din == * [[Talaan ng mga bansa]]. * [[Talaan ng mga kabansaan]]. * [[Talaan ng mga bansa ayon sa kapal ng populasyon]]. * [[Tala ng mga bansa ayon sa populasyon]] . * [[Tala ng mga bansa ayon sa GDP (PPP) bawat kapita]]. * [[Pagkamakabansa]]. * [[Pagkamakabayan]]. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Mga bansa| ]] [[Kategorya:Heograpiyang pantao]] [[Kategorya:Politika]] [[frp:Payis (L)]] ht9ynvq1p796n9gvzgmjriew5qztqsv 2219103 2219100 2026-08-05T06:01:42Z GinawaSaHapon 102500 +hatnote 2219103 wikitext text/x-wiki {{About|konseptong pampulitika|konseptong panlipunan|Bansa (panlipunan)}}{{redirect|Country}} [[File:CIA WorldFactBook-Political world.pdf|thumb|upright=2|Mapa sa taóng 2019 na nagpapakita ng mga kinikilalang mga bansa, at mga iilang mga bansang di-kasapi ng mga Nagkakaisang mga Bansa, at iba pang mga teritoryo.]] Sa [[heograpiya]]ng [[politika]]l at pandaigdigang politika, ang isang '''bansa''' (mula sa [[Sanskrito|Sanskrito:]] ''वंश'' [vanśa]) ay isang pagkakahating pampolitika ng isang entidad pang-heograpiya, isang [[soberanya]]ng [[teritoryo|sakop]], na mas karaniwang kumakabit sa mga kaisipang [[estado]] o nasyon at [[pamahalaan]]. Ang pormal na pagkikilala bilang estado ay nangangailangan ng pagganap ng teoriyang konstitutibo ng pagka-estado, na nangangilangan ng isang estado ng pagkilala mula sa ibang mga estado na, mula sa iyon, ay kinikilala rin ng ibang mga lehitimong estado, upang maging isang estado. ==Pinagmulan ng Salita at mga Gamit== Nagmula ang salitang '''bansâ''' sa [[Sanskrito|Sanskrito:]] ''वंश'' /ʋɐ̃.ɕɐ́/ o /vaṃśá/ na ang ibig-sabihin ay lahi, saling-lahi, kaangkanan. Sa karaniwang paggamit, ang salitang bansa ay malawak na ginagamit sa diwa ng pagiging nasyon at estado, na may iba't ibang kahulugan. Sa ilang mga kaso tumutukoy ito sa mga estado at sa ibang mga pampolitikang entidad,<ref>{{cite web|url=http://www.austlii.edu.au/au/legis/cth/consol_act/aia1901230/s22.html |title=Acts Interpretation Act 1901 - Sect 22: Meaning of certain words |publisher=Australasian Legal Information Institute |accessdate=2008-11-12}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.austlii.edu.au/cgi-bin/disp.pl/au/cases/cth/federal%5fct/1997/912.html |title=The Kwet Koe v Minister for Immigration &amp; Ethnic Affairs &amp; Ors [1997&#93; FCA 912 (8 Setyembre 1997) |publisher=Australasian Legal Information Institute |accessdate=2008-11-12}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.state.gov/documents/organization/84411.pdf |title=U.S. Department of State Foreign Affairs Manual Volume 2—General |format=PDF |publisher=United States Department of State |accessdate=2008-11-12}}</ref> ngunit sa ilang mga panahon tumutukoy lamang ito sa mga estado<ref>{{cite web|url=http://geography.about.com/cs/politicalgeog/a/statenation.htm|title=Geography: Country, State, and Nation|accessdate=2008-11-12|last=Rosenberg|first=Matt|archive-date=2008-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20081206164759/http://geography.about.com/cs/politicalgeog/a/statenation.htm|url-status=dead}}</ref> Itinuturing na karaniwan para sa mga lathalaing tungkol sa pangkalahatang impormasyon o estadistika na angkinin ang mas malawak na kahulugan para sa layong maglarawan o maghambing.<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2078rank.html |title=The World Factbook - Rank Order - Exports |publisher=Central Intelligence Agency |accessdate=2008-11-12 |archive-date=2019-04-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190427111612/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2078rank.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.heritage.org/index/countries.cfm |title=Index of Economic Freedom |publisher=The Heritage Foundation |accessdate=2008-11-12 |archive-date=2008-11-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081114103749/http://www.heritage.org/Index/countries.cfm |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.heritage.org/research/features/index/topten.cfm |title=Index of Economic Freedom - Top 10 Countries |publisher=The Heritage Foundation |accessdate=2008-11-12 |archive-date=2008-01-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080124041217/http://www.heritage.org/research/features/index/topten.cfm |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.heritage.org/research/features/index/chapters/pdf/index2007_RegionA_Asia-Pacific.pdf |title=Asia-Pacific (Region A) Economic Information |format=PDF |publisher=The Heritage Foundation |accessdate=2008-11-12 |archive-date=2008-11-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081114104006/http://www.heritage.org/research/features/index/chapters/pdf/index2007_RegionA_Asia-Pacific.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://umich.edu/news/happy_08/HappyChart.pdf |title=Subjective well-being in 97 countries |format=PDF |publisher=University of Michigan |accessdate=2008-11-12 |archive-date=2008-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080819200343/http://umich.edu/news/happy_08/HappyChart.pdf |url-status=dead }}</ref> Maraming mga entidad na nagbubuo ng isang heograpiking entidad na may kohesyon, kung saan ilan ay dating estado, ngunit sa ngayon ay hindi estadong suberano (tulad ng [[Inglatera]], [[Eskosya]] at [[Gales]]), ay karaniwang tinutukoy bilang mga bansa. Ang antas ng [[kasarinlan|pagsasarili]] ng gayung mga bansa ay malawak na nag-iiba. May ilang sinasakupan ng mga estado, sapagka't maraming mga estado ay may mga [[teritoryong umaasa]] (tulad ng [[Kapuluang Birhen ng Britanya]], ang [[Netherlands Antilles]] at [[Samoang Amerikano]]), na may teritoryo at mamamayang magkaiba sa kanilang mga sarili. Ang ganoong mga teritoryong umaasa ay minsang nakatala kasabay ng mga malalayang estado sa tala ng mga bansa. == Tingnan din == * [[Talaan ng mga bansa]]. * [[Talaan ng mga kabansaan]]. * [[Talaan ng mga bansa ayon sa kapal ng populasyon]]. * [[Tala ng mga bansa ayon sa populasyon]] . * [[Tala ng mga bansa ayon sa GDP (PPP) bawat kapita]]. * [[Pagkamakabansa]]. * [[Pagkamakabayan]]. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Mga bansa| ]] [[Kategorya:Heograpiyang pantao]] [[Kategorya:Politika]] [[frp:Payis (L)]] kzota6hxpfn1ktkqa726b1j19dmnjkx 0 33805 2219165 2090027 2026-08-05T10:43:45Z Derk29 114611 #WPWP #WPWPPH 2219165 wikitext text/x-wiki {{superherobox | character_name = General Zod | converted = y | publisher = [[DC Comics]] | debut = ''Adventure Comics'' #283 (Abril 1961) | creators = Robert Bernstein<br>George Papp | full_name = Dru-Zod | homeworld = Krypton | species = Kryptoniyano | partners = Non<br/>Ursa<br/>Faora<br/>Jax-Ur<br/>Quex-Ul<br/>Nam-Ek<br/>Aethyr-Ka | alliances = Kryptonian Military Guild <br/ > Suicide Squad <br/ > Superman Revenge Squad | powers = *Taktikong may henyong-antas *Sanay na mamaril at mano-manong pakikipaglaban *Higit-sa-taong lakas, bilis, tibay, at tagal *Paglipad *''Heat vision'' o init na lumalabas sa bisyon *''Freezing breath'' o nagyeyelong hininga *Mga kapangyarihang ''extrasensory'', kabilang ang bisyong [[X-ray]] *Hindi sumusukong kalooban | subcat = | villain = y | sortkey = }} [[Talaksan:New_York_Comic_Con_2014_-_General_Zod_(15519505971).jpg | thumb | right | alt=Si Heneral Zod cosplay sa 2014 New York komik con. | Si Heneral Zod cosplay sa 2014 New York komik con.]] Si '''General Zod''' ay isang kathang-isip na ''supervillain'' na lumalabas sa [[komiks]] na nilalathala ng [[DC Comics]], na karaniwang nakaugnay kay [[Superman]]. Nilikha ang karakter, na unang lumabas sa ''Adventure Comics'' #283 (Abril 1961), ni Robert Bernstein at inisyal na dinisenyo ni George Papp.<ref name="dc-ency">{{Cite book | last = Wallace | first = Dan | author-link = | contribution = General Zod | editor-last = Dougall | editor-first = Alastair | title = The DC Comics Encyclopedia | url = https://archive.org/details/dccomicsencyclop0000unse | page = [https://archive.org/details/dccomicsencyclop0000unse/page/136 136] | publisher = Dorling Kindersley | place = New York | year = 2008 | isbn = 0-7566-4119-5 | oclc = 213309017 | language=en}}</ref> Bilang isang Kryptoniyano, mayroon siyang kaparehong kapangyarihan at kakayahan tulad ng kay Superman at dahil dito nakikita siya bilang isa sa mga kalubus-lubusang kaaway niya kasama sina [[Lex Luthor]] at Brainiac. Orihinal na isinasalarawan bilang kalbo at ahit, nagbigay ng kahulugan ang itsura ni Zod sa pagganap ni Terence Stamp sa mga pelikulang ''[[Superman (1978)|Superman]]'' at ''Superman II'' na pinagbidahan ni [[Christopher Reeve]]. Sa kalaunan, muling ipinakilala ang karakter sa DC Multiverse na may itim na buhok at isang balbas na ''goatee''. Niranggo ng ''Total Film'' si Zod bilang #32 sa kanilang tala na "''Top 50 Greatest Villains of All Time''" (Pinakamataas na 50 Kontrabida sa Lahat ng Oras) noong 2007.<ref>{{cite web |url=http://snarkerati.com/movie-news/the-top-50-greatest-heroes-villains-of-all-time-total-film-compiled-list/ |title=The Top 50 Greatest Heroes & Villains Of All Time - ‘Total Film’ Compiled List |publisher=Snarkerati.com |date=2007-11-24 |accessdate=2010-12-25 |url-status=dead |archiveurl=https://www.webcitation.org/6FwgrZEgJ?url=http://snarkerati.com/movie-news/the-top-50-greatest-heroes-villains-of-all-time-total-film-compiled-list/ |archivedate=2013-04-17 | language=en }}</ref> Niranggo naman ng IGN.com si General Zod bilang #30 sa kanilang talaan na "''Top 100 Comic Book Villains''" (Pinakamataas na 100 Kontrabida sa Komiks).<ref>{{cite web |url=http://comics.ign.com/top-100-villains/30.html |title=General Zod is number 30 - IGN |publisher=Comics.ign.com |accessdate=2010-12-25 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101224011850/http://comics.ign.com/top-100-villains/30.html |archivedate=2010-12-24 |language=en}}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Mga karakter ng DC Comics]] bdsk6kevpgj0emakm75pzdh6lzdtb8s 0 41021 2219060 258431 2026-08-05T01:54:27Z Jojit fb 38 Inilipat ni Jojit fb ang pahinang [[Ulupong (paglilinaw)]] sa [[Ulupong]] 258431 wikitext text/x-wiki Ang '''ulupong''' ay tumutukoy sa mga sumusunod: *[[ulupong (kobra)]] *[[ulupong (Viperidae)]] {{disambig}} 7dw9bx71wpuy2ia70lxa4istqr1uwnm 0 46434 2219180 1834658 2026-08-05T11:32:08Z Derk29 114611 #WPWP #WPWPPH 2219180 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Cain_leadeth_abel_to_death_tissot.jpg | thumb | right | alt=Iniligaw ni Cain ang kanyang kapatid na si Abel upang patayin ito (sa pagitan ng 1896 at 1902) | Iniligaw ni Cain ang kanyang kapatid na si Abel upang patayin ito (sa pagitan ng 1896 at 1902)]];'''Para sa 2018 drama sa [[GMA Network]], ipakita and [[Cain at Abel (seryeng pantelebisyon)]].''' Ayon sa [[Aklat ng Henesis|Henesis]], sina '''Cain''' at '''Abel''' ay ang una at ikalawang lalaking anak nina [[Adan at Eba]],<ref> "''She conceived and gave birth to Cain. ... Then she also gave birth to his brother Abel.''" {{Bibleref2|Genesis|4:1-2|HCSB}} ([[Holman Christian Standard Bible]], HCSB)</ref> Sa [[wikang Hebreo|Hebreo]], nangangahulugan ang ''Cain'' ng "nagkamit" o, sa ilang pagsasalinwika, "ako'y nagkamit."<ref name=Biblia>{{cite-Biblia|Cain}}, pahina 15.</ref> ==Posibleng pinagkopyahan== Ang mga pagtatalo sa pagitan ng maghahayop na diyos at magsasakang pares ng mga diyos gaya nina [[Lahar]] at [[Ashnan]]<<ref>[http://books.google.ca/books?id=t16tDOHZLLEC&amp;pg=PA78 Sumerian mythology:a study of spiritual and literary achievement in the third millennium B.C, p. 78]<</ref> o [[Enten]] at [[Emesh]]<ref>[http://books.google.ca/books?id=t16tDOHZLLEC&amp;pg=PA72 Sumerian mythology:a study of spiritual and literary achievement in the third millennium B.C, p. 72]</ref> na matatagpuan sa mitong(myth) Sumerian ay katulad sa ilang mga respeto sa pagtatalo ni Cain at Abel. ==Tingnan din== *[[Aklat ng Genesis]] *[[Epiko ni Gilgamesh]] *[[Adan at Eba]] *[[Arko ni Noe]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kaurian:Tora]] [[Kaurian:Lumang Tipan]] {{stub}} [[fr:Ábel]] 5eddrt49cug96go96f7mmqlnyllqi7a 0 54492 2219001 2218996 2026-08-04T12:24:29Z KyutKoTalaga 152379 /* Pandaigdigang batas */ 2219001 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} <br> {{Stub|Pilipinas}} {{Stub|Tsina}} {{Stub|Taiwan}} dzehf62rnshovusgbwno1pt9t5k5y1r 2219002 2219001 2026-08-04T12:25:52Z KyutKoTalaga 152379 /* Pandaigdigang batas */ 2219002 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} <br> {{Stub|Pilipinas}} {{Stub|Tsina}} {{Stub|Taiwan}} 3rp1oh5qx20g51tokghpwvw14hd08op 2219003 2219002 2026-08-04T12:26:59Z KyutKoTalaga 152379 /* Pandaigdigang batas */ 2219003 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap.” == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} <br> {{Stub|Pilipinas}} {{Stub|Tsina}} {{Stub|Taiwan}} pgi6o4ka2y4y4bckwptl5b9nj2kl27a 2219004 2219003 2026-08-04T12:29:47Z KyutKoTalaga 152379 /* Pandaigdigang batas */ 2219004 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan…” == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} <br> {{Stub|Pilipinas}} {{Stub|Tsina}} {{Stub|Taiwan}} fwpaexc4cj8fcubksbxy2f7cecbjsey 2219005 2219004 2026-08-04T12:32:41Z KyutKoTalaga 152379 /* Pandaigdigang batas */ 2219005 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan… “Ang layunin nito, noong panahong nakamit ng mga dating kolonya ng Espanya sa Amerika ang kanilang kalayaan, ay pigilan ang anumang mga plano ng mga kapangyarihang kolonyal na hindi Amerikano na maaaring maghangad sa mga rehiyong itinalaga ng dating estadong metropolitano sa isang dibisyon o iba pa, ngunit na nanatiling walang naninirahan o hindi pa natutuklasan.”<ref>{{Cite web |title=uti possidetis juris |url=https://www.law.cornell.edu/wex/uti_possidetis_juris |access-date=2024-08-02 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} <br> {{Stub|Pilipinas}} {{Stub|Tsina}} {{Stub|Taiwan}} 6wo6vq235censjk3mw25dozdufuka0x 2219006 2219005 2026-08-04T12:34:02Z KyutKoTalaga 152379 /* Pandaigdigang batas */ 2219006 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan… “Ang layunin nito, noong panahong nakamit ng mga dating kolonya ng Espanya sa Amerika ang kanilang kalayaan, ay pigilan ang anumang mga plano ng mga kapangyarihang kolonyal na hindi Amerikano na maaaring maghangad sa mga rehiyong itinalaga ng dating estadong metropolitano sa isang dibisyon o iba pa, ngunit na nanatiling walang naninirahan o hindi pa natutuklasan.”<ref>{{Cite web |title=uti possidetis juris |url=https://www.law.cornell.edu/wex/uti_possidetis_juris |access-date=2024-08-02 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> Sa pandaigdigang batas, hindi maaaring magtatag ng titulo sa teritoryo ang mga mapa maliban kung kalakip ang mga ito sa isang kasunduan. == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} <br> {{Stub|Pilipinas}} {{Stub|Tsina}} {{Stub|Taiwan}} 7qf76lqpnovuq22rhjeymmgcb028ydy 2219007 2219006 2026-08-04T12:36:43Z KyutKoTalaga 152379 /* Pandaigdigang batas */ 2219007 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan… “Ang layunin nito, noong panahong nakamit ng mga dating kolonya ng Espanya sa Amerika ang kanilang kalayaan, ay pigilan ang anumang mga plano ng mga kapangyarihang kolonyal na hindi Amerikano na maaaring maghangad sa mga rehiyong itinalaga ng dating estadong metropolitano sa isang dibisyon o iba pa, ngunit na nanatiling walang naninirahan o hindi pa natutuklasan.”<ref>{{Cite web |title=uti possidetis juris |url=https://www.law.cornell.edu/wex/uti_possidetis_juris |access-date=2024-08-02 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> Sa pandaigdigang batas, hindi maaaring magtatag ng titulo sa teritoryo ang mga mapa maliban kung kalakip ang mga ito sa isang kasunduan. Bukod dito, ang mga mapang unilateral na ginawa ng isang estado, kahit hindi kalakip ng isang kasunduan, ay maaaring magbigkis sa estadong gumawa nito kung ang mga ito ay “salungat sa interes nito.” == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} <br> {{Stub|Pilipinas}} {{Stub|Tsina}} {{Stub|Taiwan}} 0zx2bdbsopzpda1o6eo4nky6wcvvs9c 2219008 2219007 2026-08-04T12:40:39Z KyutKoTalaga 152379 /* Pandaigdigang batas */ 2219008 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan… “Ang layunin nito, noong panahong nakamit ng mga dating kolonya ng Espanya sa Amerika ang kanilang kalayaan, ay pigilan ang anumang mga plano ng mga kapangyarihang kolonyal na hindi Amerikano na maaaring maghangad sa mga rehiyong itinalaga ng dating estadong metropolitano sa isang dibisyon o iba pa, ngunit na nanatiling walang naninirahan o hindi pa natutuklasan.”<ref>{{Cite web |title=uti possidetis juris |url=https://www.law.cornell.edu/wex/uti_possidetis_juris |access-date=2024-08-02 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> Sa pandaigdigang batas, hindi maaaring magtatag ng titulo sa teritoryo ang mga mapa maliban kung kalakip ang mga ito sa isang kasunduan. Bukod dito, ang mga mapang unilateral na ginawa ng isang estado, kahit hindi kalakip ng isang kasunduan, ay maaaring magbigkis sa estadong gumawa nito kung ang mga ito ay “salungat sa interes nito.” Itinatag ito sa kaso ng Delimitation of the Border between the State of Eritrea and Ethiopia noong 2002, at pinagtibay sa arbitrasyon ng Pedra Blanca sa pagitan ng Malaysia at Singapore noong 2008, nang ipasiya ng ICJ: “Nananatiling totoo ang pahayag ng heograpikal ang mapa, lalo na kapag ang estadong naaapektuhan nang salungat ay siya mismo ang gumawa at nagpalaganap nito, kahit laban sa sarili nitong interes.”<ref>Case Concerning Sovereignty over Pedra Blanca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge, Malaysia v.Singapore, ICJ, May 23, 2008.</ref> == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} <br> {{Stub|Pilipinas}} {{Stub|Tsina}} {{Stub|Taiwan}} 5uhxr1wd9qzfvz25v1cqbdml24o9mdt 2219009 2219008 2026-08-04T12:50:33Z KyutKoTalaga 152379 /* Pandaigdigang batas */ 2219009 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan… “Ang layunin nito, noong panahong nakamit ng mga dating kolonya ng Espanya sa Amerika ang kanilang kalayaan, ay pigilan ang anumang mga plano ng mga kapangyarihang kolonyal na hindi Amerikano na maaaring maghangad sa mga rehiyong itinalaga ng dating estadong metropolitano sa isang dibisyon o iba pa, ngunit na nanatiling walang naninirahan o hindi pa natutuklasan.”<ref>{{Cite web |title=uti possidetis juris |url=https://www.law.cornell.edu/wex/uti_possidetis_juris |access-date=2024-08-02 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> Sa pandaigdigang batas, hindi maaaring magtatag ng titulo sa teritoryo ang mga mapa maliban kung kalakip ang mga ito sa isang kasunduan. Bukod dito, ang mga mapang unilateral na ginawa ng isang estado, kahit hindi kalakip ng isang kasunduan, ay maaaring magbigkis sa estadong gumawa nito kung ang mga ito ay “salungat sa interes nito.” Itinatag ito sa kaso ng Delimitation of the Border between the State of Eritrea and Ethiopia noong 2002, at pinagtibay sa arbitrasyon ng Pedra Blanca sa pagitan ng Malaysia at Singapore noong 2008, nang ipasiya ng ICJ: “Nananatiling totoo ang pahayag ng heograpikal ang mapa, lalo na kapag ang estadong naaapektuhan nang salungat ay siya mismo ang gumawa at nagpalaganap nito, kahit laban sa sarili nitong interes.”<ref>Case Concerning Sovereignty over Pedra Blanca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge, Malaysia v.Singapore, ICJ, May 23, 2008.</ref> == Kasaysayan == [[File:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng [[Mapa ng Velarde|mapa ng Velarde]] noong 1734 ang ''Galit'', ''Panacot'',{{efn|name=Panacot}} ''Lumbay'', ''Los Bajos de Paragua'', pati na rin ang ''[[Borneo|Borney]]''. Ang mapa ay isa sa mga pangunahing ebidensiya sa kaso ng ''[[Pilipinas v. Tsina]]'' sa PCA laban sa tinatawag na nine-dash line na mga pag-aangkin ng Tsina.<ref name=":0">{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 September 2019 |access-date=6 May 2020 |work=[[Rappler]]}}</ref>]] Ang pangalang Ingles ng Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) ay hinango mula sa barkong pangkalakal na sibilyan ng Britanya na Scarborough, na sumadsad sa bahura noong Setyembre 12, 1748. == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} <br> {{Stub|Pilipinas}} {{Stub|Tsina}} {{Stub|Taiwan}} auhdk4423uufccvv7yn0x3ehh7beo6k 2219010 2219009 2026-08-04T12:55:53Z KyutKoTalaga 152379 /* Kasaysayan */ 2219010 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan… “Ang layunin nito, noong panahong nakamit ng mga dating kolonya ng Espanya sa Amerika ang kanilang kalayaan, ay pigilan ang anumang mga plano ng mga kapangyarihang kolonyal na hindi Amerikano na maaaring maghangad sa mga rehiyong itinalaga ng dating estadong metropolitano sa isang dibisyon o iba pa, ngunit na nanatiling walang naninirahan o hindi pa natutuklasan.”<ref>{{Cite web |title=uti possidetis juris |url=https://www.law.cornell.edu/wex/uti_possidetis_juris |access-date=2024-08-02 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> Sa pandaigdigang batas, hindi maaaring magtatag ng titulo sa teritoryo ang mga mapa maliban kung kalakip ang mga ito sa isang kasunduan. Bukod dito, ang mga mapang unilateral na ginawa ng isang estado, kahit hindi kalakip ng isang kasunduan, ay maaaring magbigkis sa estadong gumawa nito kung ang mga ito ay “salungat sa interes nito.” Itinatag ito sa kaso ng Delimitation of the Border between the State of Eritrea and Ethiopia noong 2002, at pinagtibay sa arbitrasyon ng Pedra Blanca sa pagitan ng Malaysia at Singapore noong 2008, nang ipasiya ng ICJ: “Nananatiling totoo ang pahayag ng heograpikal ang mapa, lalo na kapag ang estadong naaapektuhan nang salungat ay siya mismo ang gumawa at nagpalaganap nito, kahit laban sa sarili nitong interes.”<ref>Case Concerning Sovereignty over Pedra Blanca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge, Malaysia v.Singapore, ICJ, May 23, 2008.</ref> == Kasaysayan == [[File:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng [[Mapa ng Velarde|mapa ng Velarde]] noong 1734 ang ''Galit'', ''Panacot'',{{efn|name=Panacot}} ''Lumbay'', ''Los Bajos de Paragua'', pati na rin ang ''[[Borneo|Borney]]''. Ang mapa ay isa sa mga pangunahing ebidensiya sa kaso ng ''[[Pilipinas v. Tsina]]'' sa PCA laban sa tinatawag na nine-dash line na mga pag-aangkin ng Tsina.<ref name=":0">{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 September 2019 |access-date=6 May 2020 |work=[[Rappler]]}}</ref>]] Ang pangalang Ingles ng Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) ay hinango mula sa barkong pangkalakal na sibilyan ng Britanya na Scarborough, na sumadsad sa bahura noong Setyembre 12, 1748.{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}} Naniniwala ang Pilipinas na tumutukoy ito sa isa sa tatlong pulo, ang Galit (“galit”), Panacot (panakot, “banta”), at Lumbay (lumbáy, “kalungkutan”), na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa ng Velarde noong 1734,<ref name="auto">{{Cite news|url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea|title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea'|author=Florangel Rosario Braid |date=January 13, 2025|newspaper=Manila Bulletin |language=en}}</ref> kasama ang iba pang mga mapa na naglalarawan sa Bajo de Masinloc, Galit, Panacot, at Lumbay na inilathala sa kaparehong panahon.<ref>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|publisher=Jean Baptiste Nicholas D. D'Apre de Mannevillette|access-date=12 November 2024|location=Paris|edition=1775 |language=en}}</ref> == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} <br> {{Stub|Pilipinas}} {{Stub|Tsina}} {{Stub|Taiwan}} dxrgp96o3vquvpsttth8dzjij02sp5g 2219011 2219010 2026-08-04T12:56:52Z KyutKoTalaga 152379 /* Kasaysayan */ 2219011 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan… “Ang layunin nito, noong panahong nakamit ng mga dating kolonya ng Espanya sa Amerika ang kanilang kalayaan, ay pigilan ang anumang mga plano ng mga kapangyarihang kolonyal na hindi Amerikano na maaaring maghangad sa mga rehiyong itinalaga ng dating estadong metropolitano sa isang dibisyon o iba pa, ngunit na nanatiling walang naninirahan o hindi pa natutuklasan.”<ref>{{Cite web |title=uti possidetis juris |url=https://www.law.cornell.edu/wex/uti_possidetis_juris |access-date=2024-08-02 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> Sa pandaigdigang batas, hindi maaaring magtatag ng titulo sa teritoryo ang mga mapa maliban kung kalakip ang mga ito sa isang kasunduan. Bukod dito, ang mga mapang unilateral na ginawa ng isang estado, kahit hindi kalakip ng isang kasunduan, ay maaaring magbigkis sa estadong gumawa nito kung ang mga ito ay “salungat sa interes nito.” Itinatag ito sa kaso ng Delimitation of the Border between the State of Eritrea and Ethiopia noong 2002, at pinagtibay sa arbitrasyon ng Pedra Blanca sa pagitan ng Malaysia at Singapore noong 2008, nang ipasiya ng ICJ: “Nananatiling totoo ang pahayag ng heograpikal ang mapa, lalo na kapag ang estadong naaapektuhan nang salungat ay siya mismo ang gumawa at nagpalaganap nito, kahit laban sa sarili nitong interes.”<ref>Case Concerning Sovereignty over Pedra Blanca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge, Malaysia v.Singapore, ICJ, May 23, 2008.</ref> == Kasaysayan == [[File:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng [[Mapa ng Velarde|mapa ng Velarde]] noong 1734 ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> ''Lumbay'', ''Los Bajos de Paragua'', pati na rin ang ''[[Borneo|Borney]]''. Ang mapa ay isa sa mga pangunahing ebidensiya sa kaso ng ''[[Pilipinas v. Tsina]]'' sa PCA laban sa tinatawag na nine-dash line na mga pag-aangkin ng Tsina.<ref name=":0">{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 September 2019 |access-date=6 May 2020 |work=[[Rappler]]}}</ref>]] Ang pangalang Ingles ng Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) ay hinango mula sa barkong pangkalakal na sibilyan ng Britanya na Scarborough, na sumadsad sa bahura noong Setyembre 12, 1748.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> Naniniwala ang Pilipinas na tumutukoy ito sa isa sa tatlong pulo, ang Galit (“galit”), Panacot (panakot, “banta”), at Lumbay (lumbáy, “kalungkutan”), na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa ng Velarde noong 1734,<ref name="auto">{{Cite news|url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea|title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea'|author=Florangel Rosario Braid |date=January 13, 2025|newspaper=Manila Bulletin |language=en}}</ref> kasama ang iba pang mga mapa na naglalarawan sa Bajo de Masinloc, Galit, Panacot, at Lumbay na inilathala sa kaparehong panahon.<ref>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|publisher=Jean Baptiste Nicholas D. D'Apre de Mannevillette|access-date=12 November 2024|location=Paris|edition=1775 |language=en}}</ref> == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} <br> {{Stub|Pilipinas}} {{Stub|Tsina}} {{Stub|Taiwan}} ny0628l0pavdoiuzz2hhqsoj6u0axvc 2219012 2219011 2026-08-04T13:06:02Z KyutKoTalaga 152379 /* Kasaysayan */ 2219012 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan… “Ang layunin nito, noong panahong nakamit ng mga dating kolonya ng Espanya sa Amerika ang kanilang kalayaan, ay pigilan ang anumang mga plano ng mga kapangyarihang kolonyal na hindi Amerikano na maaaring maghangad sa mga rehiyong itinalaga ng dating estadong metropolitano sa isang dibisyon o iba pa, ngunit na nanatiling walang naninirahan o hindi pa natutuklasan.”<ref>{{Cite web |title=uti possidetis juris |url=https://www.law.cornell.edu/wex/uti_possidetis_juris |access-date=2024-08-02 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> Sa pandaigdigang batas, hindi maaaring magtatag ng titulo sa teritoryo ang mga mapa maliban kung kalakip ang mga ito sa isang kasunduan. Bukod dito, ang mga mapang unilateral na ginawa ng isang estado, kahit hindi kalakip ng isang kasunduan, ay maaaring magbigkis sa estadong gumawa nito kung ang mga ito ay “salungat sa interes nito.” Itinatag ito sa kaso ng Delimitation of the Border between the State of Eritrea and Ethiopia noong 2002, at pinagtibay sa arbitrasyon ng Pedra Blanca sa pagitan ng Malaysia at Singapore noong 2008, nang ipasiya ng ICJ: “Nananatiling totoo ang pahayag ng heograpikal ang mapa, lalo na kapag ang estadong naaapektuhan nang salungat ay siya mismo ang gumawa at nagpalaganap nito, kahit laban sa sarili nitong interes.”<ref>Case Concerning Sovereignty over Pedra Blanca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge, Malaysia v.Singapore, ICJ, May 23, 2008.</ref> == Kasaysayan == [[File:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng [[Mapa ng Velarde|mapa ng Velarde]] noong 1734 ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> ''Lumbay'', ''Los Bajos de Paragua'', pati na rin ang ''[[Borneo|Borney]]''. Ang mapa ay isa sa mga pangunahing ebidensiya sa kaso ng ''[[Pilipinas v. Tsina]]'' sa PCA laban sa tinatawag na nine-dash line na mga pag-aangkin ng Tsina.<ref name=":0">{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 September 2019 |access-date=6 May 2020 |work=[[Rappler]]}}</ref>]] [[File:Galit_panacot_lumbay.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'', at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1734.]] Ang pangalang Ingles ng Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) ay hinango mula sa barkong pangkalakal na sibilyan ng Britanya na Scarborough, na sumadsad sa bahura noong Setyembre 12, 1748.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> Naniniwala ang Pilipinas na tumutukoy ito sa isa sa tatlong pulo, ang Galit (“galit”), Panacot (panakot, “banta”), at Lumbay (lumbáy, “kalungkutan”), na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa ng Velarde noong 1734,<ref name="auto">{{Cite news|url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea|title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea'|author=Florangel Rosario Braid |date=January 13, 2025|newspaper=Manila Bulletin |language=en}}</ref> kasama ang iba pang mga mapa na naglalarawan sa Bajo de Masinloc, Galit, Panacot, at Lumbay na inilathala sa kaparehong panahon.<ref>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|publisher=Jean Baptiste Nicholas D. D'Apre de Mannevillette|access-date=12 November 2024|location=Paris|edition=1775 |language=en}}</ref> == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} <br> {{Stub|Pilipinas}} {{Stub|Tsina}} {{Stub|Taiwan}} 39d7dd6f9h2q8twndcou857f5wz2ao0 2219013 2219012 2026-08-04T13:07:32Z KyutKoTalaga 152379 /* Kasaysayan */ 2219013 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan… “Ang layunin nito, noong panahong nakamit ng mga dating kolonya ng Espanya sa Amerika ang kanilang kalayaan, ay pigilan ang anumang mga plano ng mga kapangyarihang kolonyal na hindi Amerikano na maaaring maghangad sa mga rehiyong itinalaga ng dating estadong metropolitano sa isang dibisyon o iba pa, ngunit na nanatiling walang naninirahan o hindi pa natutuklasan.”<ref>{{Cite web |title=uti possidetis juris |url=https://www.law.cornell.edu/wex/uti_possidetis_juris |access-date=2024-08-02 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> Sa pandaigdigang batas, hindi maaaring magtatag ng titulo sa teritoryo ang mga mapa maliban kung kalakip ang mga ito sa isang kasunduan. Bukod dito, ang mga mapang unilateral na ginawa ng isang estado, kahit hindi kalakip ng isang kasunduan, ay maaaring magbigkis sa estadong gumawa nito kung ang mga ito ay “salungat sa interes nito.” Itinatag ito sa kaso ng Delimitation of the Border between the State of Eritrea and Ethiopia noong 2002, at pinagtibay sa arbitrasyon ng Pedra Blanca sa pagitan ng Malaysia at Singapore noong 2008, nang ipasiya ng ICJ: “Nananatiling totoo ang pahayag ng heograpikal ang mapa, lalo na kapag ang estadong naaapektuhan nang salungat ay siya mismo ang gumawa at nagpalaganap nito, kahit laban sa sarili nitong interes.”<ref>Case Concerning Sovereignty over Pedra Blanca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge, Malaysia v.Singapore, ICJ, May 23, 2008.</ref> == Kasaysayan == [[File:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng [[Mapa ng Velarde|mapa ng Velarde]] noong 1734 ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> ''Lumbay'', ''Los Bajos de Paragua'', pati na rin ang ''[[Borneo|Borney]]''. Ang mapa ay isa sa mga pangunahing ebidensiya sa kaso ng ''[[Pilipinas v. Tsina]]'' sa PCA laban sa tinatawag na nine-dash line na mga pag-aangkin ng Tsina.<ref name=":0">{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 September 2019 |access-date=6 May 2020 |work=[[Rappler]]}}</ref>]] [[File:Galit_panacot_lumbay.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'', at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1734]] [[File:Galit, Panacot, Lumbay, and Scarborough Shoal.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'', ''Lumbay'', at ''Scarborough Shoal'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1794]] Ang pangalang Ingles ng Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) ay hinango mula sa barkong pangkalakal na sibilyan ng Britanya na Scarborough, na sumadsad sa bahura noong Setyembre 12, 1748.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> Naniniwala ang Pilipinas na tumutukoy ito sa isa sa tatlong pulo, ang Galit (“galit”), Panacot (panakot, “banta”), at Lumbay (lumbáy, “kalungkutan”), na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa ng Velarde noong 1734,<ref name="auto">{{Cite news|url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea|title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea'|author=Florangel Rosario Braid |date=January 13, 2025|newspaper=Manila Bulletin |language=en}}</ref> kasama ang iba pang mga mapa na naglalarawan sa Bajo de Masinloc, Galit, Panacot, at Lumbay na inilathala sa kaparehong panahon.<ref>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|publisher=Jean Baptiste Nicholas D. D'Apre de Mannevillette|access-date=12 November 2024|location=Paris|edition=1775 |language=en}}</ref> == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} <br> {{Stub|Pilipinas}} {{Stub|Tsina}} {{Stub|Taiwan}} n4oioe32h1ke6r77uudtytapunitsj2 2219014 2219013 2026-08-04T13:11:02Z KyutKoTalaga 152379 /* Kasaysayan */ 2219014 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan… “Ang layunin nito, noong panahong nakamit ng mga dating kolonya ng Espanya sa Amerika ang kanilang kalayaan, ay pigilan ang anumang mga plano ng mga kapangyarihang kolonyal na hindi Amerikano na maaaring maghangad sa mga rehiyong itinalaga ng dating estadong metropolitano sa isang dibisyon o iba pa, ngunit na nanatiling walang naninirahan o hindi pa natutuklasan.”<ref>{{Cite web |title=uti possidetis juris |url=https://www.law.cornell.edu/wex/uti_possidetis_juris |access-date=2024-08-02 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> Sa pandaigdigang batas, hindi maaaring magtatag ng titulo sa teritoryo ang mga mapa maliban kung kalakip ang mga ito sa isang kasunduan. Bukod dito, ang mga mapang unilateral na ginawa ng isang estado, kahit hindi kalakip ng isang kasunduan, ay maaaring magbigkis sa estadong gumawa nito kung ang mga ito ay “salungat sa interes nito.” Itinatag ito sa kaso ng Delimitation of the Border between the State of Eritrea and Ethiopia noong 2002, at pinagtibay sa arbitrasyon ng Pedra Blanca sa pagitan ng Malaysia at Singapore noong 2008, nang ipasiya ng ICJ: “Nananatiling totoo ang pahayag ng heograpikal ang mapa, lalo na kapag ang estadong naaapektuhan nang salungat ay siya mismo ang gumawa at nagpalaganap nito, kahit laban sa sarili nitong interes.”<ref>Case Concerning Sovereignty over Pedra Blanca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge, Malaysia v.Singapore, ICJ, May 23, 2008.</ref> == Kasaysayan == [[File:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng [[Mapa ng Velarde|mapa ng Velarde]] noong 1734 ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> ''Lumbay'', ''Los Bajos de Paragua'', pati na rin ang ''[[Borneo|Borney]]''. Ang mapa ay isa sa mga pangunahing ebidensiya sa kaso ng ''[[Pilipinas v. Tsina]]'' sa PCA laban sa tinatawag na nine-dash line na mga pag-aangkin ng Tsina.<ref name=":0">{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 September 2019 |access-date=6 May 2020 |work=[[Rappler]]}}</ref>]] [[File:Galit_panacot_lumbay.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'', at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1734]] [[File:Galit, Panacot, Lumbay, and Scarborough Shoal.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'', ''Lumbay'', at ''Scarborough Shoal'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1794]] [[File:Scarboro_from_Mannevillette.png|thumb|Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal''), kasama ang ''Galit'', ''Panacot'', at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1810, na orihinal na inilathala noong 1771.<ref name=1771map>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|date=1771|publisher=Alexander Dalrymple}}</ref>]] Ang pangalang Ingles ng Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) ay hinango mula sa barkong pangkalakal na sibilyan ng Britanya na Scarborough, na sumadsad sa bahura noong Setyembre 12, 1748.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> Naniniwala ang Pilipinas na tumutukoy ito sa isa sa tatlong pulo, ang Galit (“galit”), Panacot (panakot, “banta”), at Lumbay (lumbáy, “kalungkutan”), na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa ng Velarde noong 1734,<ref name="auto">{{Cite news|url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea|title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea'|author=Florangel Rosario Braid |date=January 13, 2025|newspaper=Manila Bulletin |language=en}}</ref> kasama ang iba pang mga mapa na naglalarawan sa Bajo de Masinloc, Galit, Panacot, at Lumbay na inilathala sa kaparehong panahon.<ref>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|publisher=Jean Baptiste Nicholas D. D'Apre de Mannevillette|access-date=12 November 2024|location=Paris|edition=1775 |language=en}}</ref> == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} <br> {{Stub|Pilipinas}} {{Stub|Tsina}} {{Stub|Taiwan}} h61ruqjwpqeuyddxojek3438ktp5r5j 2219015 2219014 2026-08-04T13:12:52Z KyutKoTalaga 152379 /* Kasaysayan */ 2219015 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan… “Ang layunin nito, noong panahong nakamit ng mga dating kolonya ng Espanya sa Amerika ang kanilang kalayaan, ay pigilan ang anumang mga plano ng mga kapangyarihang kolonyal na hindi Amerikano na maaaring maghangad sa mga rehiyong itinalaga ng dating estadong metropolitano sa isang dibisyon o iba pa, ngunit na nanatiling walang naninirahan o hindi pa natutuklasan.”<ref>{{Cite web |title=uti possidetis juris |url=https://www.law.cornell.edu/wex/uti_possidetis_juris |access-date=2024-08-02 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> Sa pandaigdigang batas, hindi maaaring magtatag ng titulo sa teritoryo ang mga mapa maliban kung kalakip ang mga ito sa isang kasunduan. Bukod dito, ang mga mapang unilateral na ginawa ng isang estado, kahit hindi kalakip ng isang kasunduan, ay maaaring magbigkis sa estadong gumawa nito kung ang mga ito ay “salungat sa interes nito.” Itinatag ito sa kaso ng Delimitation of the Border between the State of Eritrea and Ethiopia noong 2002, at pinagtibay sa arbitrasyon ng Pedra Blanca sa pagitan ng Malaysia at Singapore noong 2008, nang ipasiya ng ICJ: “Nananatiling totoo ang pahayag ng heograpikal ang mapa, lalo na kapag ang estadong naaapektuhan nang salungat ay siya mismo ang gumawa at nagpalaganap nito, kahit laban sa sarili nitong interes.”<ref>Case Concerning Sovereignty over Pedra Blanca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge, Malaysia v.Singapore, ICJ, May 23, 2008.</ref> == Kasaysayan == [[File:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng [[Mapa ng Velarde|mapa ng Velarde]] noong 1734 ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> ''Lumbay'', ''Los Bajos de Paragua'', pati na rin ang ''[[Borneo|Borney]]''. Ang mapa ay isa sa mga pangunahing ebidensiya sa kaso ng ''[[Pilipinas v. Tsina]]'' sa PCA laban sa tinatawag na nine-dash line na mga pag-aangkin ng Tsina.<ref name=":0">{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 September 2019 |access-date=6 May 2020 |work=[[Rappler]]}}</ref>]] [[File:Galit_panacot_lumbay.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'', at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1734]] [[File:Galit, Panacot, Lumbay, and Scarborough Shoal.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'', ''Lumbay'', at ''Scarborough Shoal'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1794]] [[File:Scarboro_from_Mannevillette.png|thumb|Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal''), kasama ang ''Galit'', ''Panacot'', at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1810, na orihinal na inilathala noong 1771.<ref name=1771map>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|date=1771|publisher=Alexander Dalrymple}}</ref>]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157141.jpg|thumb|Aerial na tanawin ng Bajo de Masinloc (1938)]] Ang pangalang Ingles ng Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) ay hinango mula sa barkong pangkalakal na sibilyan ng Britanya na Scarborough, na sumadsad sa bahura noong Setyembre 12, 1748.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> Naniniwala ang Pilipinas na tumutukoy ito sa isa sa tatlong pulo, ang Galit (“galit”), Panacot (panakot, “banta”), at Lumbay (lumbáy, “kalungkutan”), na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa ng Velarde noong 1734,<ref name="auto">{{Cite news|url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea|title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea'|author=Florangel Rosario Braid |date=January 13, 2025|newspaper=Manila Bulletin |language=en}}</ref> kasama ang iba pang mga mapa na naglalarawan sa Bajo de Masinloc, Galit, Panacot, at Lumbay na inilathala sa kaparehong panahon.<ref>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|publisher=Jean Baptiste Nicholas D. D'Apre de Mannevillette|access-date=12 November 2024|location=Paris|edition=1775 |language=en}}</ref> == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} <br> {{Stub|Pilipinas}} {{Stub|Tsina}} {{Stub|Taiwan}} 5m0abda76xlal57q6ka6zb861mykt3a 2219016 2219015 2026-08-04T13:15:05Z KyutKoTalaga 152379 /* Kasaysayan */ 2219016 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan… “Ang layunin nito, noong panahong nakamit ng mga dating kolonya ng Espanya sa Amerika ang kanilang kalayaan, ay pigilan ang anumang mga plano ng mga kapangyarihang kolonyal na hindi Amerikano na maaaring maghangad sa mga rehiyong itinalaga ng dating estadong metropolitano sa isang dibisyon o iba pa, ngunit na nanatiling walang naninirahan o hindi pa natutuklasan.”<ref>{{Cite web |title=uti possidetis juris |url=https://www.law.cornell.edu/wex/uti_possidetis_juris |access-date=2024-08-02 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> Sa pandaigdigang batas, hindi maaaring magtatag ng titulo sa teritoryo ang mga mapa maliban kung kalakip ang mga ito sa isang kasunduan. Bukod dito, ang mga mapang unilateral na ginawa ng isang estado, kahit hindi kalakip ng isang kasunduan, ay maaaring magbigkis sa estadong gumawa nito kung ang mga ito ay “salungat sa interes nito.” Itinatag ito sa kaso ng Delimitation of the Border between the State of Eritrea and Ethiopia noong 2002, at pinagtibay sa arbitrasyon ng Pedra Blanca sa pagitan ng Malaysia at Singapore noong 2008, nang ipasiya ng ICJ: “Nananatiling totoo ang pahayag ng heograpikal ang mapa, lalo na kapag ang estadong naaapektuhan nang salungat ay siya mismo ang gumawa at nagpalaganap nito, kahit laban sa sarili nitong interes.”<ref>Case Concerning Sovereignty over Pedra Blanca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge, Malaysia v.Singapore, ICJ, May 23, 2008.</ref> == Kasaysayan == [[File:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng [[Mapa ng Velarde|mapa ng Velarde]] noong 1734 ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> ''Lumbay'', ''Los Bajos de Paragua'', pati na rin ang ''[[Borneo|Borney]]''. Ang mapa ay isa sa mga pangunahing ebidensiya sa kaso ng ''[[Pilipinas v. Tsina]]'' sa PCA laban sa tinatawag na nine-dash line na mga pag-aangkin ng Tsina.<ref name=":0">{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 September 2019 |access-date=6 May 2020 |work=[[Rappler]]}}</ref>]] [[File:Galit_panacot_lumbay.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1734]] [[File:Galit, Panacot, Lumbay, and Scarborough Shoal.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'', ''Lumbay'', at ''Scarborough Shoal'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1794]] [[File:Scarboro_from_Mannevillette.png|thumb|Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal''), kasama ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1810, na orihinal na inilathala noong 1771.<ref name=1771map>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|date=1771|publisher=Alexander Dalrymple}}</ref>]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157141.jpg|thumb|Aerial na tanawin ng Bajo de Masinloc (1938)]] Ang pangalang Ingles ng Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) ay hinango mula sa barkong pangkalakal na sibilyan ng Britanya na Scarborough, na sumadsad sa bahura noong Setyembre 12, 1748.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> Naniniwala ang Pilipinas na tumutukoy ito sa isa sa tatlong pulo, ang Galit (“galit”), Panacot (panakot, “banta”), at Lumbay (lumbáy, “kalungkutan”), na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa ng Velarde noong 1734,<ref name="auto">{{Cite news|url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea|title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea'|author=Florangel Rosario Braid |date=January 13, 2025|newspaper=Manila Bulletin |language=en}}</ref> kasama ang iba pang mga mapa na naglalarawan sa Bajo de Masinloc, Galit, Panacot, at Lumbay na inilathala sa kaparehong panahon.<ref>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|publisher=Jean Baptiste Nicholas D. D'Apre de Mannevillette|access-date=12 November 2024|location=Paris|edition=1775 |language=en}}</ref> == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} <br> {{Stub|Pilipinas}} {{Stub|Tsina}} {{Stub|Taiwan}} fec73zn0wagsgluhh8gbi0g6rrm6pev 2219017 2219016 2026-08-04T13:17:10Z KyutKoTalaga 152379 /* Kasaysayan */ 2219017 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan… “Ang layunin nito, noong panahong nakamit ng mga dating kolonya ng Espanya sa Amerika ang kanilang kalayaan, ay pigilan ang anumang mga plano ng mga kapangyarihang kolonyal na hindi Amerikano na maaaring maghangad sa mga rehiyong itinalaga ng dating estadong metropolitano sa isang dibisyon o iba pa, ngunit na nanatiling walang naninirahan o hindi pa natutuklasan.”<ref>{{Cite web |title=uti possidetis juris |url=https://www.law.cornell.edu/wex/uti_possidetis_juris |access-date=2024-08-02 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> Sa pandaigdigang batas, hindi maaaring magtatag ng titulo sa teritoryo ang mga mapa maliban kung kalakip ang mga ito sa isang kasunduan. Bukod dito, ang mga mapang unilateral na ginawa ng isang estado, kahit hindi kalakip ng isang kasunduan, ay maaaring magbigkis sa estadong gumawa nito kung ang mga ito ay “salungat sa interes nito.” Itinatag ito sa kaso ng Delimitation of the Border between the State of Eritrea and Ethiopia noong 2002, at pinagtibay sa arbitrasyon ng Pedra Blanca sa pagitan ng Malaysia at Singapore noong 2008, nang ipasiya ng ICJ: “Nananatiling totoo ang pahayag ng heograpikal ang mapa, lalo na kapag ang estadong naaapektuhan nang salungat ay siya mismo ang gumawa at nagpalaganap nito, kahit laban sa sarili nitong interes.”<ref>Case Concerning Sovereignty over Pedra Blanca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge, Malaysia v.Singapore, ICJ, May 23, 2008.</ref> == Kasaysayan == [[File:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng [[Mapa ng Velarde|mapa ng Velarde]] noong 1734 ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> ''Lumbay'', ''Los Bajos de Paragua'', pati na rin ang ''[[Borneo|Borney]]''. Ang mapa ay isa sa mga pangunahing ebidensiya sa kaso ng ''[[Pilipinas v. Tsina]]'' sa PCA laban sa tinatawag na nine-dash line na mga pag-aangkin ng Tsina.<ref name=":0">{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 September 2019 |access-date=6 May 2020 |work=[[Rappler]]}}</ref>]] [[File:Galit_panacot_lumbay.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1734]] [[File:Galit, Panacot, Lumbay, and Scarborough Shoal.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'', ''Lumbay'', at ''Scarborough Shoal'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1794]] [[File:Scarboro_from_Mannevillette.png|thumb|Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal''), kasama ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1810, na orihinal na inilathala noong 1771.<ref name=1771map>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|date=1771|publisher=Alexander Dalrymple}}</ref>]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157141.jpg|thumb|Aerial na tanawin ng Bajo de Masinloc (1938)]] Ang pangalang Ingles ng Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) ay hinango mula sa barkong pangkalakal na sibilyan ng Britanya na Scarborough, na sumadsad sa bahura noong Setyembre 12, 1748.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> Naniniwala ang Pilipinas na tumutukoy ito sa isa sa tatlong pulo, ang Galit (“galit”), Panacot (panakot, “banta”), at Lumbay (lumbáy, “kalungkutan”), na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa ng Velarde noong 1734,<ref name="auto">{{Cite news|url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea|title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea'|author=Florangel Rosario Braid |date=January 13, 2025|newspaper=Manila Bulletin |language=en}}</ref> kasama ang iba pang mga mapa na naglalarawan sa Bajo de Masinloc, Galit, Panacot, at Lumbay na inilathala sa kaparehong panahon.<ref>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|publisher=Jean Baptiste Nicholas D. D'Apre de Mannevillette|access-date=12 November 2024|location=Paris|edition=1775 |language=en}}</ref> Ilang bansa ang gumawa ng mga makasaysayang pag-angkin sa paggamit ng Bajo de Masinloc. == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} <br> {{Stub|Pilipinas}} {{Stub|Tsina}} {{Stub|Taiwan}} o7ys426kgt75bej9h5dy71rvmtuijpa 2219018 2219017 2026-08-04T13:23:07Z KyutKoTalaga 152379 /* Kasaysayan */ 2219018 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan… “Ang layunin nito, noong panahong nakamit ng mga dating kolonya ng Espanya sa Amerika ang kanilang kalayaan, ay pigilan ang anumang mga plano ng mga kapangyarihang kolonyal na hindi Amerikano na maaaring maghangad sa mga rehiyong itinalaga ng dating estadong metropolitano sa isang dibisyon o iba pa, ngunit na nanatiling walang naninirahan o hindi pa natutuklasan.”<ref>{{Cite web |title=uti possidetis juris |url=https://www.law.cornell.edu/wex/uti_possidetis_juris |access-date=2024-08-02 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> Sa pandaigdigang batas, hindi maaaring magtatag ng titulo sa teritoryo ang mga mapa maliban kung kalakip ang mga ito sa isang kasunduan. Bukod dito, ang mga mapang unilateral na ginawa ng isang estado, kahit hindi kalakip ng isang kasunduan, ay maaaring magbigkis sa estadong gumawa nito kung ang mga ito ay “salungat sa interes nito.” Itinatag ito sa kaso ng Delimitation of the Border between the State of Eritrea and Ethiopia noong 2002, at pinagtibay sa arbitrasyon ng Pedra Blanca sa pagitan ng Malaysia at Singapore noong 2008, nang ipasiya ng ICJ: “Nananatiling totoo ang pahayag ng heograpikal ang mapa, lalo na kapag ang estadong naaapektuhan nang salungat ay siya mismo ang gumawa at nagpalaganap nito, kahit laban sa sarili nitong interes.”<ref>Case Concerning Sovereignty over Pedra Blanca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge, Malaysia v.Singapore, ICJ, May 23, 2008.</ref> == Kasaysayan == [[File:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng [[Mapa ng Velarde|mapa ng Velarde]] noong 1734 ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> ''Lumbay'', ''Los Bajos de Paragua'', pati na rin ang ''[[Borneo|Borney]]''. Ang mapa ay isa sa mga pangunahing ebidensiya sa kaso ng ''[[Pilipinas v. Tsina]]'' sa PCA laban sa tinatawag na nine-dash line na mga pag-aangkin ng Tsina.<ref name=":0">{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 September 2019 |access-date=6 May 2020 |work=[[Rappler]]}}</ref>]] [[File:Galit_panacot_lumbay.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1734]] [[File:Galit, Panacot, Lumbay, and Scarborough Shoal.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'', ''Lumbay'', at ''Scarborough Shoal'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1794]] [[File:Scarboro_from_Mannevillette.png|thumb|Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal''), kasama ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1810, na orihinal na inilathala noong 1771.<ref name=1771map>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|date=1771|publisher=Alexander Dalrymple}}</ref>]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157141.jpg|thumb|Aerial na tanawin ng Bajo de Masinloc (1938)]] Ang pangalang Ingles ng Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) ay hinango mula sa barkong pangkalakal na sibilyan ng Britanya na Scarborough, na sumadsad sa bahura noong Setyembre 12, 1748.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> Naniniwala ang Pilipinas na tumutukoy ito sa isa sa tatlong pulo, ang Galit (“galit”), Panacot (panakot, “banta”), at Lumbay (lumbáy, “kalungkutan”), na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa ng Velarde noong 1734,<ref name="auto">{{Cite news|url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea|title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea'|author=Florangel Rosario Braid |date=January 13, 2025|newspaper=Manila Bulletin |language=en}}</ref> kasama ang iba pang mga mapa na naglalarawan sa Bajo de Masinloc, Galit, Panacot, at Lumbay na inilathala sa kaparehong panahon.<ref>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|publisher=Jean Baptiste Nicholas D. D'Apre de Mannevillette|access-date=12 November 2024|location=Paris|edition=1775 |language=en}}</ref> Ilang bansa ang gumawa ng mga makasaysayang pag-angkin sa paggamit ng Bajo de Masinloc. Noong Abril 1800, pinangalanan itong '''Bahura ng Maroona''' (''Maroona Shoal'') matapos suriin ng ''Santa Lucía'', isang frigatang pandigma ng Espanya sa ilalim ng mga utos ni Almirante [[Alejandro Malaspina|Malaspina]], at ginamit ang pangalang ito sa isang tsart noong 1808, ngunit kalaunan ay pinalitan sa Pilipinas ng pangalang '''''Bajo de Masinglo'''''.<ref name=Bonnet2012>{{cite book|first1 =François-Xavier |last1 = Bonnet |title =Les Notes de l'Irasec n°14 - Irasec's Discussion Papers #14 Geopolitics of Scarborough Shoal |publisher =IRASEC, Bangkok |date=November 2012 |url=https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130184552/https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal|access-date=July 12, 2024 |archive-date=January 30, 2023 |url-status=live|pages=1–42}}</ref>{{rp|8}} == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} <br> {{Stub|Pilipinas}} {{Stub|Tsina}} {{Stub|Taiwan}} 726upymbfn7rr861ep54koliojj01na 2219019 2219018 2026-08-04T13:24:36Z KyutKoTalaga 152379 /* Kasaysayan */ 2219019 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan… “Ang layunin nito, noong panahong nakamit ng mga dating kolonya ng Espanya sa Amerika ang kanilang kalayaan, ay pigilan ang anumang mga plano ng mga kapangyarihang kolonyal na hindi Amerikano na maaaring maghangad sa mga rehiyong itinalaga ng dating estadong metropolitano sa isang dibisyon o iba pa, ngunit na nanatiling walang naninirahan o hindi pa natutuklasan.”<ref>{{Cite web |title=uti possidetis juris |url=https://www.law.cornell.edu/wex/uti_possidetis_juris |access-date=2024-08-02 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> Sa pandaigdigang batas, hindi maaaring magtatag ng titulo sa teritoryo ang mga mapa maliban kung kalakip ang mga ito sa isang kasunduan. Bukod dito, ang mga mapang unilateral na ginawa ng isang estado, kahit hindi kalakip ng isang kasunduan, ay maaaring magbigkis sa estadong gumawa nito kung ang mga ito ay “salungat sa interes nito.” Itinatag ito sa kaso ng Delimitation of the Border between the State of Eritrea and Ethiopia noong 2002, at pinagtibay sa arbitrasyon ng Pedra Blanca sa pagitan ng Malaysia at Singapore noong 2008, nang ipasiya ng ICJ: “Nananatiling totoo ang pahayag ng heograpikal ang mapa, lalo na kapag ang estadong naaapektuhan nang salungat ay siya mismo ang gumawa at nagpalaganap nito, kahit laban sa sarili nitong interes.”<ref>Case Concerning Sovereignty over Pedra Blanca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge, Malaysia v.Singapore, ICJ, May 23, 2008.</ref> == Kasaysayan == [[File:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng [[Mapa ng Velarde|mapa ng Velarde]] noong 1734 ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> ''Lumbay'', ''Los Bajos de Paragua'', pati na rin ang ''[[Borneo|Borney]]''. Ang mapa ay isa sa mga pangunahing ebidensiya sa kaso ng ''[[Pilipinas v. Tsina]]'' sa PCA laban sa tinatawag na nine-dash line na mga pag-aangkin ng Tsina.<ref name=":0">{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 September 2019 |access-date=6 May 2020 |work=[[Rappler]]}}</ref>]] [[File:Galit_panacot_lumbay.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1734]] [[File:Galit, Panacot, Lumbay, and Scarborough Shoal.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'', ''Lumbay'', at ''Scarborough Shoal'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1794]] [[File:Scarboro_from_Mannevillette.png|thumb|Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal''), kasama ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1810, na orihinal na inilathala noong 1771.<ref name=1771map>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|date=1771|publisher=Alexander Dalrymple}}</ref>]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157141.jpg|thumb|Aerial na tanawin ng Bajo de Masinloc (1938)]] Ang pangalang Ingles ng Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) ay hinango mula sa barkong pangkalakal na sibilyan ng Britanya na Scarborough, na sumadsad sa bahura noong Setyembre 12, 1748.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> Naniniwala ang Pilipinas na tumutukoy ito sa isa sa tatlong pulo, ang Galit (“galit”), Panacot (panakot, “banta”), at Lumbay (lumbáy, “kalungkutan”), na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa ng Velarde noong 1734,<ref name="auto">{{Cite news|url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea|title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea'|author=Florangel Rosario Braid |date=January 13, 2025|newspaper=Manila Bulletin |language=en}}</ref> kasama ang iba pang mga mapa na naglalarawan sa Bajo de Masinloc, Galit, Panacot, at Lumbay na inilathala sa kaparehong panahon.<ref>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|publisher=Jean Baptiste Nicholas D. D'Apre de Mannevillette|access-date=12 November 2024|location=Paris|edition=1775 |language=en}}</ref> Ilang bansa ang gumawa ng mga makasaysayang pag-angkin sa paggamit ng Bajo de Masinloc. Noong Abril 1800, pinangalanan itong '''Bahura ng Maroona''' (''Maroona Shoal'') matapos suriin ng ''Santa Lucía'', isang frigatang pandigma ng Espanya sa ilalim ng mga utos ni Almirante [[Alejandro Malaspina|Malaspina]], at ginamit ang pangalang ito sa isang tsart noong 1808, ngunit kalaunan ay pinalitan sa Pilipinas ng pangalang '''''Bajo de Masinglo'''''.<ref name=Bonnet2012>{{cite book|first1 =François-Xavier |last1 = Bonnet |title =Les Notes de l'Irasec n°14 - Irasec's Discussion Papers #14 Geopolitics of Scarborough Shoal |publisher =IRASEC, Bangkok |date=November 2012 |url=https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130184552/https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal|access-date=July 12, 2024 |archive-date=January 30, 2023 |url-status=live|pages=1–42}}</ref>{{rp|8}} Ang pangalang “''Maroona Shoal''” (Bahura ng Maroona) ay ginagamit pa rin kasabay ng ibang pangalan sa mga tsart pangkaragatan sa wikang Ingles noong 1889.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|9}} == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} <br> {{Stub|Pilipinas}} {{Stub|Tsina}} {{Stub|Taiwan}} 60w76jy6ofa22trlcg5r4lcs36wvr17 2219020 2219019 2026-08-04T13:26:33Z KyutKoTalaga 152379 /* Kasaysayan */ 2219020 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan… “Ang layunin nito, noong panahong nakamit ng mga dating kolonya ng Espanya sa Amerika ang kanilang kalayaan, ay pigilan ang anumang mga plano ng mga kapangyarihang kolonyal na hindi Amerikano na maaaring maghangad sa mga rehiyong itinalaga ng dating estadong metropolitano sa isang dibisyon o iba pa, ngunit na nanatiling walang naninirahan o hindi pa natutuklasan.”<ref>{{Cite web |title=uti possidetis juris |url=https://www.law.cornell.edu/wex/uti_possidetis_juris |access-date=2024-08-02 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> Sa pandaigdigang batas, hindi maaaring magtatag ng titulo sa teritoryo ang mga mapa maliban kung kalakip ang mga ito sa isang kasunduan. Bukod dito, ang mga mapang unilateral na ginawa ng isang estado, kahit hindi kalakip ng isang kasunduan, ay maaaring magbigkis sa estadong gumawa nito kung ang mga ito ay “salungat sa interes nito.” Itinatag ito sa kaso ng Delimitation of the Border between the State of Eritrea and Ethiopia noong 2002, at pinagtibay sa arbitrasyon ng Pedra Blanca sa pagitan ng Malaysia at Singapore noong 2008, nang ipasiya ng ICJ: “Nananatiling totoo ang pahayag ng heograpikal ang mapa, lalo na kapag ang estadong naaapektuhan nang salungat ay siya mismo ang gumawa at nagpalaganap nito, kahit laban sa sarili nitong interes.”<ref>Case Concerning Sovereignty over Pedra Blanca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge, Malaysia v.Singapore, ICJ, May 23, 2008.</ref> == Kasaysayan == [[File:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng [[Mapa ng Velarde|mapa ng Velarde]] noong 1734 ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> ''Lumbay'', ''Los Bajos de Paragua'', pati na rin ang ''[[Borneo|Borney]]''. Ang mapa ay isa sa mga pangunahing ebidensiya sa kaso ng ''[[Pilipinas v. Tsina]]'' sa PCA laban sa tinatawag na nine-dash line na mga pag-aangkin ng Tsina.<ref name=":0">{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 September 2019 |access-date=6 May 2020 |work=[[Rappler]]}}</ref>]] [[File:Galit_panacot_lumbay.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1734]] [[File:Galit, Panacot, Lumbay, and Scarborough Shoal.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'', ''Lumbay'', at ''Scarborough Shoal'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1794]] [[File:Scarboro_from_Mannevillette.png|thumb|Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal''), kasama ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1810, na orihinal na inilathala noong 1771.<ref name=1771map>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|date=1771|publisher=Alexander Dalrymple}}</ref>]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157141.jpg|thumb|Aerial na tanawin ng Bajo de Masinloc (1938)]] Ang pangalang Ingles ng Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) ay hinango mula sa barkong pangkalakal na sibilyan ng Britanya na Scarborough, na sumadsad sa bahura noong Setyembre 12, 1748.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> Naniniwala ang Pilipinas na tumutukoy ito sa isa sa tatlong pulo, ang Galit (“galit”), Panacot (panakot, “banta”), at Lumbay (lumbáy, “kalungkutan”), na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa ng Velarde noong 1734,<ref name="auto">{{Cite news|url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea|title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea'|author=Florangel Rosario Braid |date=January 13, 2025|newspaper=Manila Bulletin |language=en}}</ref> kasama ang iba pang mga mapa na naglalarawan sa Bajo de Masinloc, Galit, Panacot, at Lumbay na inilathala sa kaparehong panahon.<ref>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|publisher=Jean Baptiste Nicholas D. D'Apre de Mannevillette|access-date=12 November 2024|location=Paris|edition=1775 |language=en}}</ref> Ilang bansa ang gumawa ng mga makasaysayang pag-angkin sa paggamit ng Bajo de Masinloc. Noong Abril 1800, pinangalanan itong '''Bahura ng Maroona''' (''Maroona Shoal'') matapos suriin ng ''Santa Lucía'', isang frigatang pandigma ng Espanya sa ilalim ng mga utos ni Almirante [[Alejandro Malaspina|Malaspina]], at ginamit ang pangalang ito sa isang tsart noong 1808, ngunit kalaunan ay pinalitan sa Pilipinas ng pangalang '''''Bajo de Masinglo'''''.<ref name=Bonnet2012>{{cite book|first1 =François-Xavier |last1 = Bonnet |title =Les Notes de l'Irasec n°14 - Irasec's Discussion Papers #14 Geopolitics of Scarborough Shoal |publisher =IRASEC, Bangkok |date=November 2012 |url=https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130184552/https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal|access-date=July 12, 2024 |archive-date=January 30, 2023 |url-status=live|pages=1–42}}</ref>{{rp|8}} Ang pangalang “''Maroona Shoal''” (Bahura ng Maroona) ay ginagamit pa rin kasabay ng ibang pangalan sa mga tsart pangkaragatan sa wikang Ingles noong 1889.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|9}} Noong 1734, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang unang edisyon ng mapa ng Velarde, na nagpapakita ng mga lokasyong kabilang sa teritoryo ng [[Pilipinas]]. == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} <br> {{Stub|Pilipinas}} {{Stub|Tsina}} {{Stub|Taiwan}} iem1qwcmbkuisnjs2h74mj8k48n2b3j 2219021 2219020 2026-08-04T13:28:38Z KyutKoTalaga 152379 /* Kasaysayan */ 2219021 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan… “Ang layunin nito, noong panahong nakamit ng mga dating kolonya ng Espanya sa Amerika ang kanilang kalayaan, ay pigilan ang anumang mga plano ng mga kapangyarihang kolonyal na hindi Amerikano na maaaring maghangad sa mga rehiyong itinalaga ng dating estadong metropolitano sa isang dibisyon o iba pa, ngunit na nanatiling walang naninirahan o hindi pa natutuklasan.”<ref>{{Cite web |title=uti possidetis juris |url=https://www.law.cornell.edu/wex/uti_possidetis_juris |access-date=2024-08-02 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> Sa pandaigdigang batas, hindi maaaring magtatag ng titulo sa teritoryo ang mga mapa maliban kung kalakip ang mga ito sa isang kasunduan. Bukod dito, ang mga mapang unilateral na ginawa ng isang estado, kahit hindi kalakip ng isang kasunduan, ay maaaring magbigkis sa estadong gumawa nito kung ang mga ito ay “salungat sa interes nito.” Itinatag ito sa kaso ng Delimitation of the Border between the State of Eritrea and Ethiopia noong 2002, at pinagtibay sa arbitrasyon ng Pedra Blanca sa pagitan ng Malaysia at Singapore noong 2008, nang ipasiya ng ICJ: “Nananatiling totoo ang pahayag ng heograpikal ang mapa, lalo na kapag ang estadong naaapektuhan nang salungat ay siya mismo ang gumawa at nagpalaganap nito, kahit laban sa sarili nitong interes.”<ref>Case Concerning Sovereignty over Pedra Blanca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge, Malaysia v.Singapore, ICJ, May 23, 2008.</ref> == Kasaysayan == [[File:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng [[Mapa ng Velarde|mapa ng Velarde]] noong 1734 ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> ''Lumbay'', ''Los Bajos de Paragua'', pati na rin ang ''[[Borneo|Borney]]''. Ang mapa ay isa sa mga pangunahing ebidensiya sa kaso ng ''[[Pilipinas v. Tsina]]'' sa PCA laban sa tinatawag na nine-dash line na mga pag-aangkin ng Tsina.<ref name=":0">{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 September 2019 |access-date=6 May 2020 |work=[[Rappler]]}}</ref>]] [[File:Galit_panacot_lumbay.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1734]] [[File:Galit, Panacot, Lumbay, and Scarborough Shoal.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'', ''Lumbay'', at ''Scarborough Shoal'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1794]] [[File:Scarboro_from_Mannevillette.png|thumb|Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal''), kasama ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1810, na orihinal na inilathala noong 1771.<ref name=1771map>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|date=1771|publisher=Alexander Dalrymple}}</ref>]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157141.jpg|thumb|Aerial na tanawin ng Bajo de Masinloc (1938)]] Ang pangalang Ingles ng Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) ay hinango mula sa barkong pangkalakal na sibilyan ng Britanya na Scarborough, na sumadsad sa bahura noong Setyembre 12, 1748.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> Naniniwala ang Pilipinas na tumutukoy ito sa isa sa tatlong pulo, ang Galit (“galit”), Panacot (panakot, “banta”), at Lumbay (lumbáy, “kalungkutan”), na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa ng Velarde noong 1734,<ref name="auto">{{Cite news|url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea|title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea'|author=Florangel Rosario Braid |date=January 13, 2025|newspaper=Manila Bulletin |language=en}}</ref> kasama ang iba pang mga mapa na naglalarawan sa Bajo de Masinloc, Galit, Panacot, at Lumbay na inilathala sa kaparehong panahon.<ref>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|publisher=Jean Baptiste Nicholas D. D'Apre de Mannevillette|access-date=12 November 2024|location=Paris|edition=1775 |language=en}}</ref> Ilang bansa ang gumawa ng mga makasaysayang pag-angkin sa paggamit ng Bajo de Masinloc. Noong Abril 1800, pinangalanan itong '''Bahura ng Maroona''' (''Maroona Shoal'') matapos suriin ng ''Santa Lucía'', isang frigatang pandigma ng Espanya sa ilalim ng mga utos ni Almirante [[Alejandro Malaspina|Malaspina]], at ginamit ang pangalang ito sa isang tsart noong 1808, ngunit kalaunan ay pinalitan sa Pilipinas ng pangalang '''''Bajo de Masinglo'''''.<ref name=Bonnet2012>{{cite book|first1 =François-Xavier |last1 = Bonnet |title =Les Notes de l'Irasec n°14 - Irasec's Discussion Papers #14 Geopolitics of Scarborough Shoal |publisher =IRASEC, Bangkok |date=November 2012 |url=https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130184552/https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal|access-date=July 12, 2024 |archive-date=January 30, 2023 |url-status=live|pages=1–42}}</ref>{{rp|8}} Ang pangalang “''Maroona Shoal''” (Bahura ng Maroona) ay ginagamit pa rin kasabay ng ibang pangalan sa mga tsart pangkaragatan sa wikang Ingles noong 1889.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|9}} Noong 1734, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang unang edisyon ng mapa ng Velarde, na nagpapakita ng mga lokasyong kabilang sa teritoryo ng [[Pilipinas]]. Ayon sa Pilipinas, ipinapakita ng mapa ang aktuwal na soberanya sa Bajo de Masinloc (na tinatawag na Panacot sa mapa) at sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (na tinatawag na Los Bajos de Paragua), at ito ang pinakamaagang mapa na nagpapakita ng soberanya sa mga nabanggit na teritoryo.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=UKf8iQ1Vje4 |title=Philippine Island Territories in the West Philippine Sea |date=2024-06-08 |work=Institute for Maritime and Ocean Affairs |access-date=2024-08-02 |via=YouTube}}</ref><ref name="auto"/><ref>{{cite book |last1=Storms |first1=Martijn |last2=Cams |first2=Mario |last3=Demhardt |first3=Imre Josef |last4=Ormeling |first4=Ferjan |title=Mapping Asia: Cartographic Encounters Between East and West: Regional Symposium of the ICA Commission on the History of Cartography, 2017 |date=13 May 2019 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-90406-1 |page=92 |url=https://books.google.com/books?id=6VdiDwAAQBAJ&pg=PA92 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Vitug |first1=Marites Dañguilan |title=Rock Solid: How the Philippines Won Its Maritime Case against China |date=21 November 2018 |publisher=Ateneo de Manila University Press |isbn=978-971-550-887-2 |url=https://books.google.com/books?id=BMZ6DwAAQBAJ&pg=PT95 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref name="auto1">{{Cite journal |author=Li Xiaocong |script-title=zh:从古地图看黄岩岛的归属 |language=zh |trans-title=Viewing the Ownership of Huangyan Island from Ancient Maps |journal=Journal of Nanjing University (Philosophy, Humanities and Social Sciences) |issue=4 |year=2015 |url=http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624091547/http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |archive-date=24 June 2016}}</ref> == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} <br> {{Stub|Pilipinas}} {{Stub|Tsina}} {{Stub|Taiwan}} 8p7r1qmia3s4imndme38z6f0c3bkoro 2219022 2219021 2026-08-04T13:33:47Z KyutKoTalaga 152379 /* Kasaysayan */ 2219022 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan… “Ang layunin nito, noong panahong nakamit ng mga dating kolonya ng Espanya sa Amerika ang kanilang kalayaan, ay pigilan ang anumang mga plano ng mga kapangyarihang kolonyal na hindi Amerikano na maaaring maghangad sa mga rehiyong itinalaga ng dating estadong metropolitano sa isang dibisyon o iba pa, ngunit na nanatiling walang naninirahan o hindi pa natutuklasan.”<ref>{{Cite web |title=uti possidetis juris |url=https://www.law.cornell.edu/wex/uti_possidetis_juris |access-date=2024-08-02 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> Sa pandaigdigang batas, hindi maaaring magtatag ng titulo sa teritoryo ang mga mapa maliban kung kalakip ang mga ito sa isang kasunduan. Bukod dito, ang mga mapang unilateral na ginawa ng isang estado, kahit hindi kalakip ng isang kasunduan, ay maaaring magbigkis sa estadong gumawa nito kung ang mga ito ay “salungat sa interes nito.” Itinatag ito sa kaso ng Delimitation of the Border between the State of Eritrea and Ethiopia noong 2002, at pinagtibay sa arbitrasyon ng Pedra Blanca sa pagitan ng Malaysia at Singapore noong 2008, nang ipasiya ng ICJ: “Nananatiling totoo ang pahayag ng heograpikal ang mapa, lalo na kapag ang estadong naaapektuhan nang salungat ay siya mismo ang gumawa at nagpalaganap nito, kahit laban sa sarili nitong interes.”<ref>Case Concerning Sovereignty over Pedra Blanca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge, Malaysia v.Singapore, ICJ, May 23, 2008.</ref> == Kasaysayan == [[File:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng [[Mapa ng Velarde|mapa ng Velarde]] noong 1734 ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> ''Lumbay'', ''Los Bajos de Paragua'', pati na rin ang ''[[Borneo|Borney]]''. Ang mapa ay isa sa mga pangunahing ebidensiya sa kaso ng ''[[Pilipinas v. Tsina]]'' sa PCA laban sa tinatawag na nine-dash line na mga pag-aangkin ng Tsina.<ref name=":0">{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 September 2019 |access-date=6 May 2020 |work=[[Rappler]]}}</ref>]] [[File:Galit_panacot_lumbay.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1734]] [[File:Galit, Panacot, Lumbay, and Scarborough Shoal.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'', ''Lumbay'', at ''Scarborough Shoal'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1794]] [[File:Scarboro_from_Mannevillette.png|thumb|Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal''), kasama ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1810, na orihinal na inilathala noong 1771.<ref name=1771map>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|date=1771|publisher=Alexander Dalrymple}}</ref>]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157141.jpg|thumb|Aerial na tanawin ng Bajo de Masinloc (1938)]] Ang pangalang Ingles ng Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) ay hinango mula sa barkong pangkalakal na sibilyan ng Britanya na Scarborough, na sumadsad sa bahura noong Setyembre 12, 1748.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> Naniniwala ang Pilipinas na tumutukoy ito sa isa sa tatlong pulo, ang Galit (“galit”), Panacot (panakot, “banta”), at Lumbay (lumbáy, “kalungkutan”), na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa ng Velarde noong 1734,<ref name="auto">{{Cite news|url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea|title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea'|author=Florangel Rosario Braid |date=January 13, 2025|newspaper=Manila Bulletin |language=en}}</ref> kasama ang iba pang mga mapa na naglalarawan sa Bajo de Masinloc, Galit, Panacot, at Lumbay na inilathala sa kaparehong panahon.<ref>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|publisher=Jean Baptiste Nicholas D. D'Apre de Mannevillette|access-date=12 November 2024|location=Paris|edition=1775 |language=en}}</ref> Ilang bansa ang gumawa ng mga makasaysayang pag-angkin sa paggamit ng Bajo de Masinloc. Noong Abril 1800, pinangalanan itong '''Bahura ng Maroona''' (''Maroona Shoal'') matapos suriin ng ''Santa Lucía'', isang frigatang pandigma ng Espanya sa ilalim ng mga utos ni Almirante [[Alejandro Malaspina|Malaspina]], at ginamit ang pangalang ito sa isang tsart noong 1808, ngunit kalaunan ay pinalitan sa Pilipinas ng pangalang '''''Bajo de Masinglo'''''.<ref name=Bonnet2012>{{cite book|first1 =François-Xavier |last1 = Bonnet |title =Les Notes de l'Irasec n°14 - Irasec's Discussion Papers #14 Geopolitics of Scarborough Shoal |publisher =IRASEC, Bangkok |date=November 2012 |url=https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130184552/https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal|access-date=July 12, 2024 |archive-date=January 30, 2023 |url-status=live|pages=1–42}}</ref>{{rp|8}} Ang pangalang “''Maroona Shoal''” (Bahura ng Maroona) ay ginagamit pa rin kasabay ng ibang pangalan sa mga tsart pangkaragatan sa wikang Ingles noong 1889.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|9}} Noong 1734, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang unang edisyon ng mapa ng Velarde, na nagpapakita ng mga lokasyong kabilang sa teritoryo ng [[Pilipinas]]. Ayon sa Pilipinas, ipinapakita ng mapa ang aktuwal na soberanya sa Bajo de Masinloc (na tinatawag na Panacot sa mapa) at sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (na tinatawag na Los Bajos de Paragua), at ito ang pinakamaagang mapa na nagpapakita ng soberanya sa mga nabanggit na teritoryo.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=UKf8iQ1Vje4 |title=Philippine Island Territories in the West Philippine Sea |date=2024-06-08 |work=Institute for Maritime and Ocean Affairs |access-date=2024-08-02 |via=YouTube}}</ref><ref name="auto"/><ref>{{cite book |last1=Storms |first1=Martijn |last2=Cams |first2=Mario |last3=Demhardt |first3=Imre Josef |last4=Ormeling |first4=Ferjan |title=Mapping Asia: Cartographic Encounters Between East and West: Regional Symposium of the ICA Commission on the History of Cartography, 2017 |date=13 May 2019 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-90406-1 |page=92 |url=https://books.google.com/books?id=6VdiDwAAQBAJ&pg=PA92 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Vitug |first1=Marites Dañguilan |title=Rock Solid: How the Philippines Won Its Maritime Case against China |date=21 November 2018 |publisher=Ateneo de Manila University Press |isbn=978-971-550-887-2 |url=https://books.google.com/books?id=BMZ6DwAAQBAJ&pg=PT95 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref name="auto1">{{Cite journal |author=Li Xiaocong |script-title=zh:从古地图看黄岩岛的归属 |language=zh |trans-title=Viewing the Ownership of Huangyan Island from Ancient Maps |journal=Journal of Nanjing University (Philosophy, Humanities and Social Sciences) |issue=4 |year=2015 |url=http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624091547/http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |archive-date=24 June 2016}}</ref> Ang kasalukuyang pangalang Ingles ng mga karang ay pinili ni Kapitan [[Philippe d'Auvergne|Philippe D'Auvergne]], na ang [[Kompanya sa Silangang Indiya]] [[East Indiaman]] [[Scarborough (barkong EIC noong 1740)|''Scarborough'']] ay panandaliang sumadsad sa isa sa mga bato noong Setyembre 12, 1748, bago nagpatuloy sa paglalayag patungong Tsina.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} <br> {{Stub|Pilipinas}} {{Stub|Tsina}} {{Stub|Taiwan}} 9q8k7mpbj4zdiqq0lk2dfv690tnhmh4 2219023 2219022 2026-08-04T13:34:48Z KyutKoTalaga 152379 /* Kasaysayan */ 2219023 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan… “Ang layunin nito, noong panahong nakamit ng mga dating kolonya ng Espanya sa Amerika ang kanilang kalayaan, ay pigilan ang anumang mga plano ng mga kapangyarihang kolonyal na hindi Amerikano na maaaring maghangad sa mga rehiyong itinalaga ng dating estadong metropolitano sa isang dibisyon o iba pa, ngunit na nanatiling walang naninirahan o hindi pa natutuklasan.”<ref>{{Cite web |title=uti possidetis juris |url=https://www.law.cornell.edu/wex/uti_possidetis_juris |access-date=2024-08-02 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> Sa pandaigdigang batas, hindi maaaring magtatag ng titulo sa teritoryo ang mga mapa maliban kung kalakip ang mga ito sa isang kasunduan. Bukod dito, ang mga mapang unilateral na ginawa ng isang estado, kahit hindi kalakip ng isang kasunduan, ay maaaring magbigkis sa estadong gumawa nito kung ang mga ito ay “salungat sa interes nito.” Itinatag ito sa kaso ng Delimitation of the Border between the State of Eritrea and Ethiopia noong 2002, at pinagtibay sa arbitrasyon ng Pedra Blanca sa pagitan ng Malaysia at Singapore noong 2008, nang ipasiya ng ICJ: “Nananatiling totoo ang pahayag ng heograpikal ang mapa, lalo na kapag ang estadong naaapektuhan nang salungat ay siya mismo ang gumawa at nagpalaganap nito, kahit laban sa sarili nitong interes.”<ref>Case Concerning Sovereignty over Pedra Blanca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge, Malaysia v.Singapore, ICJ, May 23, 2008.</ref> == Kasaysayan == [[File:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng [[Mapa ng Velarde|mapa ng Velarde]] noong 1734 ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> ''Lumbay'', ''Los Bajos de Paragua'', pati na rin ang ''[[Borneo|Borney]]''. Ang mapa ay isa sa mga pangunahing ebidensiya sa kaso ng ''[[Pilipinas v. Tsina]]'' sa PCA laban sa tinatawag na nine-dash line na mga pag-aangkin ng Tsina.<ref name=":0">{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 September 2019 |access-date=6 May 2020 |work=[[Rappler]]}}</ref>]] [[File:Galit_panacot_lumbay.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1734]] [[File:Galit, Panacot, Lumbay, and Scarborough Shoal.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'', ''Lumbay'', at ''Scarborough Shoal'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1794]] [[File:Scarboro_from_Mannevillette.png|thumb|Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal''), kasama ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1810, na orihinal na inilathala noong 1771.<ref name=1771map>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|date=1771|publisher=Alexander Dalrymple}}</ref>]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157141.jpg|thumb|Aerial na tanawin ng Bajo de Masinloc (1938)]] Ang pangalang Ingles ng Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) ay hinango mula sa barkong pangkalakal na sibilyan ng Britanya na Scarborough, na sumadsad sa bahura noong Setyembre 12, 1748.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> Naniniwala ang Pilipinas na tumutukoy ito sa isa sa tatlong pulo, ang Galit (“galit”), Panacot (panakot, “banta”), at Lumbay (lumbáy, “kalungkutan”), na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa ng Velarde noong 1734,<ref name="auto">{{Cite news|url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea|title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea'|author=Florangel Rosario Braid |date=January 13, 2025|newspaper=Manila Bulletin |language=en}}</ref> kasama ang iba pang mga mapa na naglalarawan sa Bajo de Masinloc, Galit, Panacot, at Lumbay na inilathala sa kaparehong panahon.<ref>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|publisher=Jean Baptiste Nicholas D. D'Apre de Mannevillette|access-date=12 November 2024|location=Paris|edition=1775 |language=en}}</ref> Ilang bansa ang gumawa ng mga makasaysayang pag-angkin sa paggamit ng Bajo de Masinloc. Noong Abril 1800, pinangalanan itong '''Bahura ng Maroona''' (''Maroona Shoal'') matapos suriin ng ''Santa Lucía'', isang frigatang pandigma ng Espanya sa ilalim ng mga utos ni Almirante [[Alejandro Malaspina|Malaspina]], at ginamit ang pangalang ito sa isang tsart noong 1808, ngunit kalaunan ay pinalitan sa Pilipinas ng pangalang '''''Bajo de Masinglo'''''.<ref name=Bonnet2012>{{cite book|first1 =François-Xavier |last1 = Bonnet |title =Les Notes de l'Irasec n°14 - Irasec's Discussion Papers #14 Geopolitics of Scarborough Shoal |publisher =IRASEC, Bangkok |date=November 2012 |url=https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130184552/https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal|access-date=July 12, 2024 |archive-date=January 30, 2023 |url-status=live|pages=1–42}}</ref>{{rp|8}} Ang pangalang “''Maroona Shoal''” (Bahura ng Maroona) ay ginagamit pa rin kasabay ng ibang pangalan sa mga tsart pangkaragatan sa wikang Ingles noong 1889.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|9}} Noong 1734, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang unang edisyon ng mapa ng Velarde, na nagpapakita ng mga lokasyong kabilang sa teritoryo ng [[Pilipinas]]. Ayon sa Pilipinas, ipinapakita ng mapa ang aktuwal na soberanya sa Bajo de Masinloc (na tinatawag na Panacot sa mapa) at sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (na tinatawag na Los Bajos de Paragua), at ito ang pinakamaagang mapa na nagpapakita ng soberanya sa mga nabanggit na teritoryo.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=UKf8iQ1Vje4 |title=Philippine Island Territories in the West Philippine Sea |date=2024-06-08 |work=Institute for Maritime and Ocean Affairs |access-date=2024-08-02 |via=YouTube}}</ref><ref name="auto"/><ref>{{cite book |last1=Storms |first1=Martijn |last2=Cams |first2=Mario |last3=Demhardt |first3=Imre Josef |last4=Ormeling |first4=Ferjan |title=Mapping Asia: Cartographic Encounters Between East and West: Regional Symposium of the ICA Commission on the History of Cartography, 2017 |date=13 May 2019 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-90406-1 |page=92 |url=https://books.google.com/books?id=6VdiDwAAQBAJ&pg=PA92 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Vitug |first1=Marites Dañguilan |title=Rock Solid: How the Philippines Won Its Maritime Case against China |date=21 November 2018 |publisher=Ateneo de Manila University Press |isbn=978-971-550-887-2 |url=https://books.google.com/books?id=BMZ6DwAAQBAJ&pg=PT95 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref name="auto1">{{Cite journal |author=Li Xiaocong |script-title=zh:从古地图看黄岩岛的归属 |language=zh |trans-title=Viewing the Ownership of Huangyan Island from Ancient Maps |journal=Journal of Nanjing University (Philosophy, Humanities and Social Sciences) |issue=4 |year=2015 |url=http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624091547/http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |archive-date=24 June 2016}}</ref> Ang kasalukuyang pangalang Ingles ng mga karang ay pinili ni Kapitan [[Philippe d'Auvergne|Philippe D'Auvergne]], na ang [[Kompanya sa Silangang Indiya]] [[East Indiaman|''East Indiaman'']] [[Scarborough (barkong EIC noong 1740)|''Scarborough'']] ay panandaliang sumadsad sa isa sa mga bato noong Setyembre 12, 1748, bago nagpatuloy sa paglalayag patungong Tsina.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} <br> {{Stub|Pilipinas}} {{Stub|Tsina}} {{Stub|Taiwan}} 683bfu2vrcoazh7iwbwoomyftbnkrns 2219024 2219023 2026-08-04T13:37:03Z KyutKoTalaga 152379 /* Kasaysayan */ 2219024 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan… “Ang layunin nito, noong panahong nakamit ng mga dating kolonya ng Espanya sa Amerika ang kanilang kalayaan, ay pigilan ang anumang mga plano ng mga kapangyarihang kolonyal na hindi Amerikano na maaaring maghangad sa mga rehiyong itinalaga ng dating estadong metropolitano sa isang dibisyon o iba pa, ngunit na nanatiling walang naninirahan o hindi pa natutuklasan.”<ref>{{Cite web |title=uti possidetis juris |url=https://www.law.cornell.edu/wex/uti_possidetis_juris |access-date=2024-08-02 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> Sa pandaigdigang batas, hindi maaaring magtatag ng titulo sa teritoryo ang mga mapa maliban kung kalakip ang mga ito sa isang kasunduan. Bukod dito, ang mga mapang unilateral na ginawa ng isang estado, kahit hindi kalakip ng isang kasunduan, ay maaaring magbigkis sa estadong gumawa nito kung ang mga ito ay “salungat sa interes nito.” Itinatag ito sa kaso ng Delimitation of the Border between the State of Eritrea and Ethiopia noong 2002, at pinagtibay sa arbitrasyon ng Pedra Blanca sa pagitan ng Malaysia at Singapore noong 2008, nang ipasiya ng ICJ: “Nananatiling totoo ang pahayag ng heograpikal ang mapa, lalo na kapag ang estadong naaapektuhan nang salungat ay siya mismo ang gumawa at nagpalaganap nito, kahit laban sa sarili nitong interes.”<ref>Case Concerning Sovereignty over Pedra Blanca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge, Malaysia v.Singapore, ICJ, May 23, 2008.</ref> == Kasaysayan == [[File:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng [[Mapa ng Velarde|mapa ng Velarde]] noong 1734 ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> ''Lumbay'', ''Los Bajos de Paragua'', pati na rin ang ''[[Borneo|Borney]]''. Ang mapa ay isa sa mga pangunahing ebidensiya sa kaso ng ''[[Pilipinas v. Tsina]]'' sa PCA laban sa tinatawag na nine-dash line na mga pag-aangkin ng Tsina.<ref name=":0">{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 September 2019 |access-date=6 May 2020 |work=[[Rappler]]}}</ref>]] [[File:Galit_panacot_lumbay.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1734]] [[File:Galit, Panacot, Lumbay, and Scarborough Shoal.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'', ''Lumbay'', at ''Scarborough Shoal'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1794]] [[File:Scarboro_from_Mannevillette.png|thumb|Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal''), kasama ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1810, na orihinal na inilathala noong 1771.<ref name=1771map>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|date=1771|publisher=Alexander Dalrymple}}</ref>]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157141.jpg|thumb|Aerial na tanawin ng Bajo de Masinloc (1938)]] Ang pangalang Ingles ng Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) ay hinango mula sa barkong pangkalakal na sibilyan ng Britanya na Scarborough, na sumadsad sa bahura noong Setyembre 12, 1748.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> Naniniwala ang Pilipinas na tumutukoy ito sa isa sa tatlong pulo, ang Galit (“galit”), Panacot (panakot, “banta”), at Lumbay (lumbáy, “kalungkutan”), na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa ng Velarde noong 1734,<ref name="auto">{{Cite news|url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea|title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea'|author=Florangel Rosario Braid |date=January 13, 2025|newspaper=Manila Bulletin |language=en}}</ref> kasama ang iba pang mga mapa na naglalarawan sa Bajo de Masinloc, Galit, Panacot, at Lumbay na inilathala sa kaparehong panahon.<ref>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|publisher=Jean Baptiste Nicholas D. D'Apre de Mannevillette|access-date=12 November 2024|location=Paris|edition=1775 |language=en}}</ref> Ilang bansa ang gumawa ng mga makasaysayang pag-angkin sa paggamit ng Bajo de Masinloc. Noong Abril 1800, pinangalanan itong '''Bahura ng Maroona''' (''Maroona Shoal'') matapos suriin ng ''Santa Lucía'', isang frigatang pandigma ng Espanya sa ilalim ng mga utos ni Almirante [[Alejandro Malaspina|Malaspina]], at ginamit ang pangalang ito sa isang tsart noong 1808, ngunit kalaunan ay pinalitan sa Pilipinas ng pangalang '''''Bajo de Masinglo'''''.<ref name=Bonnet2012>{{cite book|first1 =François-Xavier |last1 = Bonnet |title =Les Notes de l'Irasec n°14 - Irasec's Discussion Papers #14 Geopolitics of Scarborough Shoal |publisher =IRASEC, Bangkok |date=November 2012 |url=https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130184552/https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal|access-date=July 12, 2024 |archive-date=January 30, 2023 |url-status=live|pages=1–42}}</ref>{{rp|8}} Ang pangalang “''Maroona Shoal''” (Bahura ng Maroona) ay ginagamit pa rin kasabay ng ibang pangalan sa mga tsart pangkaragatan sa wikang Ingles noong 1889.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|9}} Noong 1734, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang unang edisyon ng mapa ng Velarde, na nagpapakita ng mga lokasyong kabilang sa teritoryo ng [[Pilipinas]]. Ayon sa Pilipinas, ipinapakita ng mapa ang aktuwal na soberanya sa Bajo de Masinloc (na tinatawag na Panacot sa mapa) at sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (na tinatawag na Los Bajos de Paragua), at ito ang pinakamaagang mapa na nagpapakita ng soberanya sa mga nabanggit na teritoryo.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=UKf8iQ1Vje4 |title=Philippine Island Territories in the West Philippine Sea |date=2024-06-08 |work=Institute for Maritime and Ocean Affairs |access-date=2024-08-02 |via=YouTube}}</ref><ref name="auto"/><ref>{{cite book |last1=Storms |first1=Martijn |last2=Cams |first2=Mario |last3=Demhardt |first3=Imre Josef |last4=Ormeling |first4=Ferjan |title=Mapping Asia: Cartographic Encounters Between East and West: Regional Symposium of the ICA Commission on the History of Cartography, 2017 |date=13 May 2019 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-90406-1 |page=92 |url=https://books.google.com/books?id=6VdiDwAAQBAJ&pg=PA92 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Vitug |first1=Marites Dañguilan |title=Rock Solid: How the Philippines Won Its Maritime Case against China |date=21 November 2018 |publisher=Ateneo de Manila University Press |isbn=978-971-550-887-2 |url=https://books.google.com/books?id=BMZ6DwAAQBAJ&pg=PT95 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref name="auto1">{{Cite journal |author=Li Xiaocong |script-title=zh:从古地图看黄岩岛的归属 |language=zh |trans-title=Viewing the Ownership of Huangyan Island from Ancient Maps |journal=Journal of Nanjing University (Philosophy, Humanities and Social Sciences) |issue=4 |year=2015 |url=http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624091547/http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |archive-date=24 June 2016}}</ref> Ang kasalukuyang pangalang Ingles ng mga karang ay pinili ni Kapitan [[Philippe d'Auvergne|Philippe D'Auvergne]], na ang [[Kompanya sa Silangang Indiya]] [[East Indiaman|''East Indiaman'']] [[Scarborough (barkong EIC noong 1740)|''Scarborough'']] ay panandaliang sumadsad sa isa sa mga bato noong Setyembre 12, 1748, bago nagpatuloy sa paglalayag patungong Tsina.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> May mga mapa ng [[Dinastiyang Qing]] na batay sa isang akda noong 1767 na nagpapakita ng maraming pulo sa [[Dagat Timog Tsina]] ([[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]). == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} <br> {{Stub|Pilipinas}} {{Stub|Tsina}} {{Stub|Taiwan}} e7tjnhiepx5ls42m3po04xsij77oj4c 2219025 2219024 2026-08-04T13:41:52Z KyutKoTalaga 152379 /* Kasaysayan */ 2219025 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan… “Ang layunin nito, noong panahong nakamit ng mga dating kolonya ng Espanya sa Amerika ang kanilang kalayaan, ay pigilan ang anumang mga plano ng mga kapangyarihang kolonyal na hindi Amerikano na maaaring maghangad sa mga rehiyong itinalaga ng dating estadong metropolitano sa isang dibisyon o iba pa, ngunit na nanatiling walang naninirahan o hindi pa natutuklasan.”<ref>{{Cite web |title=uti possidetis juris |url=https://www.law.cornell.edu/wex/uti_possidetis_juris |access-date=2024-08-02 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> Sa pandaigdigang batas, hindi maaaring magtatag ng titulo sa teritoryo ang mga mapa maliban kung kalakip ang mga ito sa isang kasunduan. Bukod dito, ang mga mapang unilateral na ginawa ng isang estado, kahit hindi kalakip ng isang kasunduan, ay maaaring magbigkis sa estadong gumawa nito kung ang mga ito ay “salungat sa interes nito.” Itinatag ito sa kaso ng Delimitation of the Border between the State of Eritrea and Ethiopia noong 2002, at pinagtibay sa arbitrasyon ng Pedra Blanca sa pagitan ng Malaysia at Singapore noong 2008, nang ipasiya ng ICJ: “Nananatiling totoo ang pahayag ng heograpikal ang mapa, lalo na kapag ang estadong naaapektuhan nang salungat ay siya mismo ang gumawa at nagpalaganap nito, kahit laban sa sarili nitong interes.”<ref>Case Concerning Sovereignty over Pedra Blanca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge, Malaysia v.Singapore, ICJ, May 23, 2008.</ref> == Kasaysayan == [[File:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng [[Mapa ng Velarde|mapa ng Velarde]] noong 1734 ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> ''Lumbay'', ''Los Bajos de Paragua'', pati na rin ang ''[[Borneo|Borney]]''. Ang mapa ay isa sa mga pangunahing ebidensiya sa kaso ng ''[[Pilipinas v. Tsina]]'' sa PCA laban sa tinatawag na nine-dash line na mga pag-aangkin ng Tsina.<ref name=":0">{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 September 2019 |access-date=6 May 2020 |work=[[Rappler]]}}</ref>]] [[File:Galit_panacot_lumbay.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1734]] [[File:Galit, Panacot, Lumbay, and Scarborough Shoal.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'', ''Lumbay'', at ''Scarborough Shoal'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1794]] [[File:Scarboro_from_Mannevillette.png|thumb|Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal''), kasama ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1810, na orihinal na inilathala noong 1771.<ref name=1771map>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|date=1771|publisher=Alexander Dalrymple}}</ref>]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157141.jpg|thumb|Aerial na tanawin ng Bajo de Masinloc (1938)]] Ang pangalang Ingles ng Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) ay hinango mula sa barkong pangkalakal na sibilyan ng Britanya na Scarborough, na sumadsad sa bahura noong Setyembre 12, 1748.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> Naniniwala ang Pilipinas na tumutukoy ito sa isa sa tatlong pulo, ang Galit (“galit”), Panacot (panakot, “banta”), at Lumbay (lumbáy, “kalungkutan”), na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa ng Velarde noong 1734,<ref name="auto">{{Cite news|url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea|title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea'|author=Florangel Rosario Braid |date=January 13, 2025|newspaper=Manila Bulletin |language=en}}</ref> kasama ang iba pang mga mapa na naglalarawan sa Bajo de Masinloc, Galit, Panacot, at Lumbay na inilathala sa kaparehong panahon.<ref>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|publisher=Jean Baptiste Nicholas D. D'Apre de Mannevillette|access-date=12 November 2024|location=Paris|edition=1775 |language=en}}</ref> Ilang bansa ang gumawa ng mga makasaysayang pag-angkin sa paggamit ng Bajo de Masinloc. Noong Abril 1800, pinangalanan itong '''Bahura ng Maroona''' (''Maroona Shoal'') matapos suriin ng ''Santa Lucía'', isang frigatang pandigma ng Espanya sa ilalim ng mga utos ni Almirante [[Alejandro Malaspina|Malaspina]], at ginamit ang pangalang ito sa isang tsart noong 1808, ngunit kalaunan ay pinalitan sa Pilipinas ng pangalang '''''Bajo de Masinglo'''''.<ref name=Bonnet2012>{{cite book|first1 =François-Xavier |last1 = Bonnet |title =Les Notes de l'Irasec n°14 - Irasec's Discussion Papers #14 Geopolitics of Scarborough Shoal |publisher =IRASEC, Bangkok |date=November 2012 |url=https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130184552/https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal|access-date=July 12, 2024 |archive-date=January 30, 2023 |url-status=live|pages=1–42}}</ref>{{rp|8}} Ang pangalang “''Maroona Shoal''” (Bahura ng Maroona) ay ginagamit pa rin kasabay ng ibang pangalan sa mga tsart pangkaragatan sa wikang Ingles noong 1889.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|9}} Noong 1734, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang unang edisyon ng mapa ng Velarde, na nagpapakita ng mga lokasyong kabilang sa teritoryo ng [[Pilipinas]]. Ayon sa Pilipinas, ipinapakita ng mapa ang aktuwal na soberanya sa Bajo de Masinloc (na tinatawag na Panacot sa mapa) at sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (na tinatawag na Los Bajos de Paragua), at ito ang pinakamaagang mapa na nagpapakita ng soberanya sa mga nabanggit na teritoryo.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=UKf8iQ1Vje4 |title=Philippine Island Territories in the West Philippine Sea |date=2024-06-08 |work=Institute for Maritime and Ocean Affairs |access-date=2024-08-02 |via=YouTube}}</ref><ref name="auto"/><ref>{{cite book |last1=Storms |first1=Martijn |last2=Cams |first2=Mario |last3=Demhardt |first3=Imre Josef |last4=Ormeling |first4=Ferjan |title=Mapping Asia: Cartographic Encounters Between East and West: Regional Symposium of the ICA Commission on the History of Cartography, 2017 |date=13 May 2019 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-90406-1 |page=92 |url=https://books.google.com/books?id=6VdiDwAAQBAJ&pg=PA92 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Vitug |first1=Marites Dañguilan |title=Rock Solid: How the Philippines Won Its Maritime Case against China |date=21 November 2018 |publisher=Ateneo de Manila University Press |isbn=978-971-550-887-2 |url=https://books.google.com/books?id=BMZ6DwAAQBAJ&pg=PT95 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref name="auto1">{{Cite journal |author=Li Xiaocong |script-title=zh:从古地图看黄岩岛的归属 |language=zh |trans-title=Viewing the Ownership of Huangyan Island from Ancient Maps |journal=Journal of Nanjing University (Philosophy, Humanities and Social Sciences) |issue=4 |year=2015 |url=http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624091547/http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |archive-date=24 June 2016}}</ref> Ang kasalukuyang pangalang Ingles ng mga karang ay pinili ni Kapitan [[Philippe d'Auvergne|Philippe D'Auvergne]], na ang [[Kompanya sa Silangang Indiya]] [[East Indiaman|''East Indiaman'']] [[Scarborough (barkong EIC noong 1740)|''Scarborough'']] ay panandaliang sumadsad sa isa sa mga bato noong Setyembre 12, 1748, bago nagpatuloy sa paglalayag patungong Tsina.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> May mga mapa ng [[Dinastiyang Qing]] na batay sa isang akda noong 1767 na nagpapakita ng maraming pulo sa [[Dagat Timog Tsina]] ([[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]). Ang mga pinakamalalayo ay malapit sa baybayin ng [[Hainan|Pulo ng Hainan]] at sa kalupaan ng Tsina, sa halip na sa mga pulo malapit sa Kapuluan ng Kalayaan o Bajo de Masinloc.{{Efn|Dalawang mapa ng Dinastiyang Qing ang nasa Library of Congress ng Estados Unidos. Pareho silang nakatala sa katalogo bilang mga mapa na nilikha mula sa orihinal na akda noong 1767.<ref>{{cite web|publisher=Library of Congress|url=https://www.loc.gov/search/?fa=contributor:huang,+qianren|title= Library of Congress:Search:Contributer Huang, Qianren|access-date=19 July 2024}}</ref>}} == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} <br> {{Stub|Pilipinas}} {{Stub|Tsina}} {{Stub|Taiwan}} edn36maqnqeqvmln8p1ps7yx2lj3f9x 2219026 2219025 2026-08-04T13:42:44Z KyutKoTalaga 152379 /* Kasaysayan */ 2219026 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan… “Ang layunin nito, noong panahong nakamit ng mga dating kolonya ng Espanya sa Amerika ang kanilang kalayaan, ay pigilan ang anumang mga plano ng mga kapangyarihang kolonyal na hindi Amerikano na maaaring maghangad sa mga rehiyong itinalaga ng dating estadong metropolitano sa isang dibisyon o iba pa, ngunit na nanatiling walang naninirahan o hindi pa natutuklasan.”<ref>{{Cite web |title=uti possidetis juris |url=https://www.law.cornell.edu/wex/uti_possidetis_juris |access-date=2024-08-02 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> Sa pandaigdigang batas, hindi maaaring magtatag ng titulo sa teritoryo ang mga mapa maliban kung kalakip ang mga ito sa isang kasunduan. Bukod dito, ang mga mapang unilateral na ginawa ng isang estado, kahit hindi kalakip ng isang kasunduan, ay maaaring magbigkis sa estadong gumawa nito kung ang mga ito ay “salungat sa interes nito.” Itinatag ito sa kaso ng Delimitation of the Border between the State of Eritrea and Ethiopia noong 2002, at pinagtibay sa arbitrasyon ng Pedra Blanca sa pagitan ng Malaysia at Singapore noong 2008, nang ipasiya ng ICJ: “Nananatiling totoo ang pahayag ng heograpikal ang mapa, lalo na kapag ang estadong naaapektuhan nang salungat ay siya mismo ang gumawa at nagpalaganap nito, kahit laban sa sarili nitong interes.”<ref>Case Concerning Sovereignty over Pedra Blanca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge, Malaysia v.Singapore, ICJ, May 23, 2008.</ref> == Kasaysayan == [[File:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng [[Mapa ng Velarde|mapa ng Velarde]] noong 1734 ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> ''Lumbay'', ''Los Bajos de Paragua'', pati na rin ang ''[[Borneo|Borney]]''. Ang mapa ay isa sa mga pangunahing ebidensiya sa kaso ng ''[[Pilipinas v. Tsina]]'' sa PCA laban sa tinatawag na nine-dash line na mga pag-aangkin ng Tsina.<ref name=":0">{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 September 2019 |access-date=6 May 2020 |work=[[Rappler]]}}</ref>]] [[File:Galit_panacot_lumbay.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1734]] [[File:Galit, Panacot, Lumbay, and Scarborough Shoal.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'', ''Lumbay'', at ''Scarborough Shoal'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1794]] [[File:Scarboro_from_Mannevillette.png|thumb|Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal''), kasama ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1810, na orihinal na inilathala noong 1771.<ref name=1771map>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|date=1771|publisher=Alexander Dalrymple}}</ref>]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157141.jpg|thumb|Aerial na tanawin ng Bajo de Masinloc (1938)]] Ang pangalang Ingles ng Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) ay hinango mula sa barkong pangkalakal na sibilyan ng Britanya na Scarborough, na sumadsad sa bahura noong Setyembre 12, 1748.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> Naniniwala ang Pilipinas na tumutukoy ito sa isa sa tatlong pulo, ang Galit (“galit”), Panacot (panakot, “banta”), at Lumbay (lumbáy, “kalungkutan”), na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa ng Velarde noong 1734,<ref name="auto">{{Cite news|url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea|title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea'|author=Florangel Rosario Braid |date=January 13, 2025|newspaper=Manila Bulletin |language=en}}</ref> kasama ang iba pang mga mapa na naglalarawan sa Bajo de Masinloc, Galit, Panacot, at Lumbay na inilathala sa kaparehong panahon.<ref>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|publisher=Jean Baptiste Nicholas D. D'Apre de Mannevillette|access-date=12 November 2024|location=Paris|edition=1775 |language=en}}</ref> Ilang bansa ang gumawa ng mga makasaysayang pag-angkin sa paggamit ng Bajo de Masinloc. Noong Abril 1800, pinangalanan itong '''Bahura ng Maroona''' (''Maroona Shoal'') matapos suriin ng ''Santa Lucía'', isang frigatang pandigma ng Espanya sa ilalim ng mga utos ni Almirante [[Alejandro Malaspina|Malaspina]], at ginamit ang pangalang ito sa isang tsart noong 1808, ngunit kalaunan ay pinalitan sa Pilipinas ng pangalang '''''Bajo de Masinglo'''''.<ref name=Bonnet2012>{{cite book|first1 =François-Xavier |last1 = Bonnet |title =Les Notes de l'Irasec n°14 - Irasec's Discussion Papers #14 Geopolitics of Scarborough Shoal |publisher =IRASEC, Bangkok |date=November 2012 |url=https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130184552/https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal|access-date=July 12, 2024 |archive-date=January 30, 2023 |url-status=live|pages=1–42}}</ref>{{rp|8}} Ang pangalang “''Maroona Shoal''” (Bahura ng Maroona) ay ginagamit pa rin kasabay ng ibang pangalan sa mga tsart pangkaragatan sa wikang Ingles noong 1889.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|9}} Noong 1734, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang unang edisyon ng mapa ng Velarde, na nagpapakita ng mga lokasyong kabilang sa teritoryo ng [[Pilipinas]]. Ayon sa Pilipinas, ipinapakita ng mapa ang aktuwal na soberanya sa Bajo de Masinloc (na tinatawag na Panacot sa mapa) at sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (na tinatawag na Los Bajos de Paragua), at ito ang pinakamaagang mapa na nagpapakita ng soberanya sa mga nabanggit na teritoryo.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=UKf8iQ1Vje4 |title=Philippine Island Territories in the West Philippine Sea |date=2024-06-08 |work=Institute for Maritime and Ocean Affairs |access-date=2024-08-02 |via=YouTube}}</ref><ref name="auto"/><ref>{{cite book |last1=Storms |first1=Martijn |last2=Cams |first2=Mario |last3=Demhardt |first3=Imre Josef |last4=Ormeling |first4=Ferjan |title=Mapping Asia: Cartographic Encounters Between East and West: Regional Symposium of the ICA Commission on the History of Cartography, 2017 |date=13 May 2019 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-90406-1 |page=92 |url=https://books.google.com/books?id=6VdiDwAAQBAJ&pg=PA92 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Vitug |first1=Marites Dañguilan |title=Rock Solid: How the Philippines Won Its Maritime Case against China |date=21 November 2018 |publisher=Ateneo de Manila University Press |isbn=978-971-550-887-2 |url=https://books.google.com/books?id=BMZ6DwAAQBAJ&pg=PT95 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref name="auto1">{{Cite journal |author=Li Xiaocong |script-title=zh:从古地图看黄岩岛的归属 |language=zh |trans-title=Viewing the Ownership of Huangyan Island from Ancient Maps |journal=Journal of Nanjing University (Philosophy, Humanities and Social Sciences) |issue=4 |year=2015 |url=http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624091547/http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |archive-date=24 June 2016}}</ref> Ang kasalukuyang pangalang Ingles ng mga karang ay pinili ni Kapitan [[Philippe d'Auvergne|Philippe D'Auvergne]], na ang [[Kompanya sa Silangang Indiya]] [[East Indiaman|''East Indiaman'']] [[Scarborough (barkong EIC noong 1740)|''Scarborough'']] ay panandaliang sumadsad sa isa sa mga bato noong Setyembre 12, 1748, bago nagpatuloy sa paglalayag patungong Tsina.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> May mga mapa ng [[Dinastiyang Qing]] na batay sa isang akda noong 1767 na nagpapakita ng maraming pulo sa [[Dagat Timog Tsina]]. Ang mga pinakamalalayo ay malapit sa baybayin ng [[Hainan|Pulo ng Hainan]] at sa kalupaan ng Tsina, sa halip na sa mga pulo malapit sa Kapuluan ng Kalayaan o Bajo de Masinloc.{{Efn|Dalawang mapa ng Dinastiyang Qing ang nasa Library of Congress ng Estados Unidos. Pareho silang nakatala sa katalogo bilang mga mapa na nilikha mula sa orihinal na akda noong 1767.<ref>{{cite web|publisher=Library of Congress|url=https://www.loc.gov/search/?fa=contributor:huang,+qianren|title= Library of Congress:Search:Contributer Huang, Qianren|access-date=19 July 2024}}</ref>}} == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} <br> {{Stub|Pilipinas}} {{Stub|Tsina}} {{Stub|Taiwan}} 371hwn7xw4u8i290n0drox6dhd10vgk 2219027 2219026 2026-08-04T13:44:08Z KyutKoTalaga 152379 /* Kasaysayan */ 2219027 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan… “Ang layunin nito, noong panahong nakamit ng mga dating kolonya ng Espanya sa Amerika ang kanilang kalayaan, ay pigilan ang anumang mga plano ng mga kapangyarihang kolonyal na hindi Amerikano na maaaring maghangad sa mga rehiyong itinalaga ng dating estadong metropolitano sa isang dibisyon o iba pa, ngunit na nanatiling walang naninirahan o hindi pa natutuklasan.”<ref>{{Cite web |title=uti possidetis juris |url=https://www.law.cornell.edu/wex/uti_possidetis_juris |access-date=2024-08-02 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> Sa pandaigdigang batas, hindi maaaring magtatag ng titulo sa teritoryo ang mga mapa maliban kung kalakip ang mga ito sa isang kasunduan. Bukod dito, ang mga mapang unilateral na ginawa ng isang estado, kahit hindi kalakip ng isang kasunduan, ay maaaring magbigkis sa estadong gumawa nito kung ang mga ito ay “salungat sa interes nito.” Itinatag ito sa kaso ng Delimitation of the Border between the State of Eritrea and Ethiopia noong 2002, at pinagtibay sa arbitrasyon ng Pedra Blanca sa pagitan ng Malaysia at Singapore noong 2008, nang ipasiya ng ICJ: “Nananatiling totoo ang pahayag ng heograpikal ang mapa, lalo na kapag ang estadong naaapektuhan nang salungat ay siya mismo ang gumawa at nagpalaganap nito, kahit laban sa sarili nitong interes.”<ref>Case Concerning Sovereignty over Pedra Blanca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge, Malaysia v.Singapore, ICJ, May 23, 2008.</ref> == Kasaysayan == [[File:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng [[Mapa ng Velarde|mapa ng Velarde]] noong 1734 ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> ''Lumbay'', ''Los Bajos de Paragua'', pati na rin ang ''[[Borneo|Borney]]''. Ang mapa ay isa sa mga pangunahing ebidensiya sa kaso ng ''[[Pilipinas v. Tsina]]'' sa PCA laban sa tinatawag na nine-dash line na mga pag-aangkin ng Tsina.<ref name=":0">{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 September 2019 |access-date=6 May 2020 |work=[[Rappler]]}}</ref>]] [[File:Galit_panacot_lumbay.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1734]] [[File:Galit, Panacot, Lumbay, and Scarborough Shoal.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'', ''Lumbay'', at ''Scarborough Shoal'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1794]] [[File:Scarboro_from_Mannevillette.png|thumb|Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal''), kasama ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1810, na orihinal na inilathala noong 1771.<ref name=1771map>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|date=1771|publisher=Alexander Dalrymple}}</ref>]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157141.jpg|thumb|Aerial na tanawin ng Bajo de Masinloc (1938)]] Ang pangalang Ingles ng Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) ay hinango mula sa barkong pangkalakal na sibilyan ng Britanya na Scarborough, na sumadsad sa bahura noong Setyembre 12, 1748.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> Naniniwala ang Pilipinas na tumutukoy ito sa isa sa tatlong pulo, ang Galit (“galit”), Panacot (panakot, “banta”), at Lumbay (lumbáy, “kalungkutan”), na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa ng Velarde noong 1734,<ref name="auto">{{Cite news|url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea|title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea'|author=Florangel Rosario Braid |date=January 13, 2025|newspaper=Manila Bulletin |language=en}}</ref> kasama ang iba pang mga mapa na naglalarawan sa Bajo de Masinloc, Galit, Panacot, at Lumbay na inilathala sa kaparehong panahon.<ref>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|publisher=Jean Baptiste Nicholas D. D'Apre de Mannevillette|access-date=12 November 2024|location=Paris|edition=1775 |language=en}}</ref> Ilang bansa ang gumawa ng mga makasaysayang pag-angkin sa paggamit ng Bajo de Masinloc. Noong Abril 1800, pinangalanan itong '''Bahura ng Maroona''' (''Maroona Shoal'') matapos suriin ng ''Santa Lucía'', isang frigatang pandigma ng Espanya sa ilalim ng mga utos ni Almirante [[Alejandro Malaspina|Malaspina]], at ginamit ang pangalang ito sa isang tsart noong 1808, ngunit kalaunan ay pinalitan sa Pilipinas ng pangalang '''''Bajo de Masinglo'''''.<ref name=Bonnet2012>{{cite book|first1 =François-Xavier |last1 = Bonnet |title =Les Notes de l'Irasec n°14 - Irasec's Discussion Papers #14 Geopolitics of Scarborough Shoal |publisher =IRASEC, Bangkok |date=November 2012 |url=https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130184552/https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal|access-date=July 12, 2024 |archive-date=January 30, 2023 |url-status=live|pages=1–42}}</ref>{{rp|8}} Ang pangalang “''Maroona Shoal''” (Bahura ng Maroona) ay ginagamit pa rin kasabay ng ibang pangalan sa mga tsart pangkaragatan sa wikang Ingles noong 1889.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|9}} Noong 1734, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang unang edisyon ng mapa ng Velarde, na nagpapakita ng mga lokasyong kabilang sa teritoryo ng [[Pilipinas]]. Ayon sa Pilipinas, ipinapakita ng mapa ang aktuwal na soberanya sa Bajo de Masinloc (na tinatawag na Panacot sa mapa) at sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (na tinatawag na Los Bajos de Paragua), at ito ang pinakamaagang mapa na nagpapakita ng soberanya sa mga nabanggit na teritoryo.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=UKf8iQ1Vje4 |title=Philippine Island Territories in the West Philippine Sea |date=2024-06-08 |work=Institute for Maritime and Ocean Affairs |access-date=2024-08-02 |via=YouTube}}</ref><ref name="auto"/><ref>{{cite book |last1=Storms |first1=Martijn |last2=Cams |first2=Mario |last3=Demhardt |first3=Imre Josef |last4=Ormeling |first4=Ferjan |title=Mapping Asia: Cartographic Encounters Between East and West: Regional Symposium of the ICA Commission on the History of Cartography, 2017 |date=13 May 2019 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-90406-1 |page=92 |url=https://books.google.com/books?id=6VdiDwAAQBAJ&pg=PA92 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Vitug |first1=Marites Dañguilan |title=Rock Solid: How the Philippines Won Its Maritime Case against China |date=21 November 2018 |publisher=Ateneo de Manila University Press |isbn=978-971-550-887-2 |url=https://books.google.com/books?id=BMZ6DwAAQBAJ&pg=PT95 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref name="auto1">{{Cite journal |author=Li Xiaocong |script-title=zh:从古地图看黄岩岛的归属 |language=zh |trans-title=Viewing the Ownership of Huangyan Island from Ancient Maps |journal=Journal of Nanjing University (Philosophy, Humanities and Social Sciences) |issue=4 |year=2015 |url=http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624091547/http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |archive-date=24 June 2016}}</ref> Ang kasalukuyang pangalang Ingles ng mga karang ay pinili ni Kapitan [[Philippe d'Auvergne|Philippe D'Auvergne]], na ang [[Kompanya sa Silangang Indiya]] [[East Indiaman|''East Indiaman'']] [[Scarborough (barkong EIC noong 1740)|''Scarborough'']] ay panandaliang sumadsad sa isa sa mga bato noong Setyembre 12, 1748, bago nagpatuloy sa paglalayag patungong Tsina.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> May mga mapa ng [[Dinastiyang Qing]] na batay sa isang akda noong 1767 na nagpapakita ng maraming pulo sa [[Dagat Timog Tsina]]. Ang mga pinakamalalayo ay malapit sa baybayin ng [[Hainan|Pulo ng Hainan]] at sa kalupaan ng Tsina, sa halip na sa mga pulo malapit sa Kapuluan ng Kalayaan o Bajo de Masinloc.{{Efn|Dalawang mapa ng Dinastiyang Qing ang nasa Library of Congress ng Estados Unidos. Pareho silang nakatala sa katalogo bilang mga mapa na nilikha mula sa orihinal na akda noong 1767.<ref>{{cite web|publisher=Library of Congress|url=https://www.loc.gov/search/?fa=contributor:huang,+qianren|title= Library of Congress:Search:Contributer Huang, Qianren|access-date=19 July 2024}}</ref>}} Noong 1771, inilathala ni Jean-Baptiste Nicolas Denis d'Après de Mannevillette ang isang mapa ng Dagat Tsina na kinabibilangan ng Bajo de Masinloc, kasama ang tatlong hindi pinangalanang bahura na malapit sa baybayin ng Luzon.<ref name=1771map /> == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} <br> {{Stub|Pilipinas}} {{Stub|Tsina}} {{Stub|Taiwan}} dtj4nyorwz8wpheuf2ztfn1fh84t0ys 2219029 2219027 2026-08-04T13:48:55Z KyutKoTalaga 152379 /* Kasaysayan */ 2219029 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan… “Ang layunin nito, noong panahong nakamit ng mga dating kolonya ng Espanya sa Amerika ang kanilang kalayaan, ay pigilan ang anumang mga plano ng mga kapangyarihang kolonyal na hindi Amerikano na maaaring maghangad sa mga rehiyong itinalaga ng dating estadong metropolitano sa isang dibisyon o iba pa, ngunit na nanatiling walang naninirahan o hindi pa natutuklasan.”<ref>{{Cite web |title=uti possidetis juris |url=https://www.law.cornell.edu/wex/uti_possidetis_juris |access-date=2024-08-02 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> Sa pandaigdigang batas, hindi maaaring magtatag ng titulo sa teritoryo ang mga mapa maliban kung kalakip ang mga ito sa isang kasunduan. Bukod dito, ang mga mapang unilateral na ginawa ng isang estado, kahit hindi kalakip ng isang kasunduan, ay maaaring magbigkis sa estadong gumawa nito kung ang mga ito ay “salungat sa interes nito.” Itinatag ito sa kaso ng Delimitation of the Border between the State of Eritrea and Ethiopia noong 2002, at pinagtibay sa arbitrasyon ng Pedra Blanca sa pagitan ng Malaysia at Singapore noong 2008, nang ipasiya ng ICJ: “Nananatiling totoo ang pahayag ng heograpikal ang mapa, lalo na kapag ang estadong naaapektuhan nang salungat ay siya mismo ang gumawa at nagpalaganap nito, kahit laban sa sarili nitong interes.”<ref>Case Concerning Sovereignty over Pedra Blanca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge, Malaysia v.Singapore, ICJ, May 23, 2008.</ref> == Kasaysayan == [[File:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng [[Mapa ng Velarde|mapa ng Velarde]] noong 1734 ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> ''Lumbay'', ''Los Bajos de Paragua'', pati na rin ang ''[[Borneo|Borney]]''. Ang mapa ay isa sa mga pangunahing ebidensiya sa kaso ng ''[[Pilipinas v. Tsina]]'' sa PCA laban sa tinatawag na nine-dash line na mga pag-aangkin ng Tsina.<ref name=":0">{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 September 2019 |access-date=6 May 2020 |work=[[Rappler]]}}</ref>]] [[File:Galit_panacot_lumbay.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1734]] [[File:Galit, Panacot, Lumbay, and Scarborough Shoal.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'', ''Lumbay'', at ''Scarborough Shoal'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1794]] [[File:Scarboro_from_Mannevillette.png|thumb|Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal''), kasama ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1810, na orihinal na inilathala noong 1771.<ref name=1771map>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|date=1771|publisher=Alexander Dalrymple}}</ref>]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157141.jpg|thumb|Aerial na tanawin ng Bajo de Masinloc (1938)]] Ang pangalang Ingles ng Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) ay hinango mula sa barkong pangkalakal na sibilyan ng Britanya na Scarborough, na sumadsad sa bahura noong Setyembre 12, 1748.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> Naniniwala ang Pilipinas na tumutukoy ito sa isa sa tatlong pulo, ang Galit (“galit”), Panacot (panakot, “banta”), at Lumbay (lumbáy, “kalungkutan”), na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa ng Velarde noong 1734,<ref name="auto">{{Cite news|url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea|title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea'|author=Florangel Rosario Braid |date=January 13, 2025|newspaper=Manila Bulletin |language=en}}</ref> kasama ang iba pang mga mapa na naglalarawan sa Bajo de Masinloc, Galit, Panacot, at Lumbay na inilathala sa kaparehong panahon.<ref>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|publisher=Jean Baptiste Nicholas D. D'Apre de Mannevillette|access-date=12 November 2024|location=Paris|edition=1775 |language=en}}</ref> Ilang bansa ang gumawa ng mga makasaysayang pag-angkin sa paggamit ng Bajo de Masinloc. Noong Abril 1800, pinangalanan itong '''Bahura ng Maroona''' (''Maroona Shoal'') matapos suriin ng ''Santa Lucía'', isang frigatang pandigma ng Espanya sa ilalim ng mga utos ni Almirante [[Alejandro Malaspina|Malaspina]], at ginamit ang pangalang ito sa isang tsart noong 1808, ngunit kalaunan ay pinalitan sa Pilipinas ng pangalang '''''Bajo de Masinglo'''''.<ref name=Bonnet2012>{{cite book|first1 =François-Xavier |last1 = Bonnet |title =Les Notes de l'Irasec n°14 - Irasec's Discussion Papers #14 Geopolitics of Scarborough Shoal |publisher =IRASEC, Bangkok |date=November 2012 |url=https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130184552/https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal|access-date=July 12, 2024 |archive-date=January 30, 2023 |url-status=live|pages=1–42}}</ref>{{rp|8}} Ang pangalang “''Maroona Shoal''” (Bahura ng Maroona) ay ginagamit pa rin kasabay ng ibang pangalan sa mga tsart pangkaragatan sa wikang Ingles noong 1889.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|9}} Noong 1734, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang unang edisyon ng mapa ng Velarde, na nagpapakita ng mga lokasyong kabilang sa teritoryo ng [[Pilipinas]]. Ayon sa Pilipinas, ipinapakita ng mapa ang aktuwal na soberanya sa Bajo de Masinloc (na tinatawag na Panacot sa mapa) at sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (na tinatawag na Los Bajos de Paragua), at ito ang pinakamaagang mapa na nagpapakita ng soberanya sa mga nabanggit na teritoryo.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=UKf8iQ1Vje4 |title=Philippine Island Territories in the West Philippine Sea |date=2024-06-08 |work=Institute for Maritime and Ocean Affairs |access-date=2024-08-02 |via=YouTube}}</ref><ref name="auto"/><ref>{{cite book |last1=Storms |first1=Martijn |last2=Cams |first2=Mario |last3=Demhardt |first3=Imre Josef |last4=Ormeling |first4=Ferjan |title=Mapping Asia: Cartographic Encounters Between East and West: Regional Symposium of the ICA Commission on the History of Cartography, 2017 |date=13 May 2019 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-90406-1 |page=92 |url=https://books.google.com/books?id=6VdiDwAAQBAJ&pg=PA92 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Vitug |first1=Marites Dañguilan |title=Rock Solid: How the Philippines Won Its Maritime Case against China |date=21 November 2018 |publisher=Ateneo de Manila University Press |isbn=978-971-550-887-2 |url=https://books.google.com/books?id=BMZ6DwAAQBAJ&pg=PT95 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref name="auto1">{{Cite journal |author=Li Xiaocong |script-title=zh:从古地图看黄岩岛的归属 |language=zh |trans-title=Viewing the Ownership of Huangyan Island from Ancient Maps |journal=Journal of Nanjing University (Philosophy, Humanities and Social Sciences) |issue=4 |year=2015 |url=http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624091547/http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |archive-date=24 June 2016}}</ref> Ang kasalukuyang pangalang Ingles ng mga karang ay pinili ni Kapitan [[Philippe d'Auvergne|Philippe D'Auvergne]], na ang [[Kompanya sa Silangang Indiya]] [[East Indiaman|''East Indiaman'']] [[Scarborough (barkong EIC noong 1740)|''Scarborough'']] ay panandaliang sumadsad sa isa sa mga bato noong Setyembre 12, 1748, bago nagpatuloy sa paglalayag patungong Tsina.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> May mga mapa ng [[Dinastiyang Qing]] na batay sa isang akda noong 1767 na nagpapakita ng maraming pulo sa [[Dagat Timog Tsina]]. Ang mga pinakamalalayo ay malapit sa baybayin ng [[Hainan|Pulo ng Hainan]] at sa kalupaan ng Tsina, sa halip na sa mga pulo malapit sa Kapuluan ng Kalayaan o Bajo de Masinloc.{{Efn|Dalawang mapa ng Dinastiyang Qing ang nasa Library of Congress ng Estados Unidos. Pareho silang nakatala sa katalogo bilang mga mapa na nilikha mula sa orihinal na akda noong 1767.<ref>{{cite web|publisher=Library of Congress|url=https://www.loc.gov/search/?fa=contributor:huang,+qianren|title= Library of Congress:Search:Contributer Huang, Qianren|access-date=19 July 2024}}</ref>}} Noong 1771, inilathala ni Jean-Baptiste Nicolas Denis d'Après de Mannevillette ang isang mapa ng Dagat Tsina na kinabibilangan ng Bajo de Masinloc, kasama ang tatlong hindi pinangalanang bahura na malapit sa baybayin ng Luzon.<ref name=1771map /> Nagsagawa ang pamahalaang kolonyal ng Espanya ng [[Kapitaniya Heneral ng Pilipinas]] ng unang pagsusuri sa Bajo de Masinloc noong Mayo 4, 1792. == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} <br> {{Stub|Pilipinas}} {{Stub|Tsina}} {{Stub|Taiwan}} 7fkuzsft7zo09ncxnrmezmhboadc6si 2219030 2219029 2026-08-04T13:51:18Z KyutKoTalaga 152379 /* Kasaysayan */ 2219030 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan… “Ang layunin nito, noong panahong nakamit ng mga dating kolonya ng Espanya sa Amerika ang kanilang kalayaan, ay pigilan ang anumang mga plano ng mga kapangyarihang kolonyal na hindi Amerikano na maaaring maghangad sa mga rehiyong itinalaga ng dating estadong metropolitano sa isang dibisyon o iba pa, ngunit na nanatiling walang naninirahan o hindi pa natutuklasan.”<ref>{{Cite web |title=uti possidetis juris |url=https://www.law.cornell.edu/wex/uti_possidetis_juris |access-date=2024-08-02 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> Sa pandaigdigang batas, hindi maaaring magtatag ng titulo sa teritoryo ang mga mapa maliban kung kalakip ang mga ito sa isang kasunduan. Bukod dito, ang mga mapang unilateral na ginawa ng isang estado, kahit hindi kalakip ng isang kasunduan, ay maaaring magbigkis sa estadong gumawa nito kung ang mga ito ay “salungat sa interes nito.” Itinatag ito sa kaso ng Delimitation of the Border between the State of Eritrea and Ethiopia noong 2002, at pinagtibay sa arbitrasyon ng Pedra Blanca sa pagitan ng Malaysia at Singapore noong 2008, nang ipasiya ng ICJ: “Nananatiling totoo ang pahayag ng heograpikal ang mapa, lalo na kapag ang estadong naaapektuhan nang salungat ay siya mismo ang gumawa at nagpalaganap nito, kahit laban sa sarili nitong interes.”<ref>Case Concerning Sovereignty over Pedra Blanca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge, Malaysia v.Singapore, ICJ, May 23, 2008.</ref> == Kasaysayan == [[File:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng [[Mapa ng Velarde|mapa ng Velarde]] noong 1734 ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> ''Lumbay'', ''Los Bajos de Paragua'', pati na rin ang ''[[Borneo|Borney]]''. Ang mapa ay isa sa mga pangunahing ebidensiya sa kaso ng ''[[Pilipinas v. Tsina]]'' sa PCA laban sa tinatawag na nine-dash line na mga pag-aangkin ng Tsina.<ref name=":0">{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 September 2019 |access-date=6 May 2020 |work=[[Rappler]]}}</ref>]] [[File:Galit_panacot_lumbay.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1734]] [[File:Galit, Panacot, Lumbay, and Scarborough Shoal.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'', ''Lumbay'', at ''Scarborough Shoal'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1794]] [[File:Scarboro_from_Mannevillette.png|thumb|Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal''), kasama ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1810, na orihinal na inilathala noong 1771.<ref name=1771map>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|date=1771|publisher=Alexander Dalrymple}}</ref>]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157141.jpg|thumb|Aerial na tanawin ng Bajo de Masinloc (1938)]] Ang pangalang Ingles ng Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) ay hinango mula sa barkong pangkalakal na sibilyan ng Britanya na Scarborough, na sumadsad sa bahura noong Setyembre 12, 1748.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> Naniniwala ang Pilipinas na tumutukoy ito sa isa sa tatlong pulo, ang Galit (“galit”), Panacot (panakot, “banta”), at Lumbay (lumbáy, “kalungkutan”), na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa ng Velarde noong 1734,<ref name="auto">{{Cite news|url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea|title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea'|author=Florangel Rosario Braid |date=January 13, 2025|newspaper=Manila Bulletin |language=en}}</ref> kasama ang iba pang mga mapa na naglalarawan sa Bajo de Masinloc, Galit, Panacot, at Lumbay na inilathala sa kaparehong panahon.<ref>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|publisher=Jean Baptiste Nicholas D. D'Apre de Mannevillette|access-date=12 November 2024|location=Paris|edition=1775 |language=en}}</ref> Ilang bansa ang gumawa ng mga makasaysayang pag-angkin sa paggamit ng Bajo de Masinloc. Noong Abril 1800, pinangalanan itong '''Bahura ng Maroona''' (''Maroona Shoal'') matapos suriin ng ''Santa Lucía'', isang frigatang pandigma ng Espanya sa ilalim ng mga utos ni Almirante [[Alejandro Malaspina|Malaspina]], at ginamit ang pangalang ito sa isang tsart noong 1808, ngunit kalaunan ay pinalitan sa Pilipinas ng pangalang '''''Bajo de Masinglo'''''.<ref name=Bonnet2012>{{cite book|first1 =François-Xavier |last1 = Bonnet |title =Les Notes de l'Irasec n°14 - Irasec's Discussion Papers #14 Geopolitics of Scarborough Shoal |publisher =IRASEC, Bangkok |date=November 2012 |url=https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130184552/https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal|access-date=July 12, 2024 |archive-date=January 30, 2023 |url-status=live|pages=1–42}}</ref>{{rp|8}} Ang pangalang “''Maroona Shoal''” (Bahura ng Maroona) ay ginagamit pa rin kasabay ng ibang pangalan sa mga tsart pangkaragatan sa wikang Ingles noong 1889.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|9}} Noong 1734, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang unang edisyon ng mapa ng Velarde, na nagpapakita ng mga lokasyong kabilang sa teritoryo ng [[Pilipinas]]. Ayon sa Pilipinas, ipinapakita ng mapa ang aktuwal na soberanya sa Bajo de Masinloc (na tinatawag na Panacot sa mapa) at sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (na tinatawag na Los Bajos de Paragua), at ito ang pinakamaagang mapa na nagpapakita ng soberanya sa mga nabanggit na teritoryo.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=UKf8iQ1Vje4 |title=Philippine Island Territories in the West Philippine Sea |date=2024-06-08 |work=Institute for Maritime and Ocean Affairs |access-date=2024-08-02 |via=YouTube}}</ref><ref name="auto"/><ref>{{cite book |last1=Storms |first1=Martijn |last2=Cams |first2=Mario |last3=Demhardt |first3=Imre Josef |last4=Ormeling |first4=Ferjan |title=Mapping Asia: Cartographic Encounters Between East and West: Regional Symposium of the ICA Commission on the History of Cartography, 2017 |date=13 May 2019 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-90406-1 |page=92 |url=https://books.google.com/books?id=6VdiDwAAQBAJ&pg=PA92 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Vitug |first1=Marites Dañguilan |title=Rock Solid: How the Philippines Won Its Maritime Case against China |date=21 November 2018 |publisher=Ateneo de Manila University Press |isbn=978-971-550-887-2 |url=https://books.google.com/books?id=BMZ6DwAAQBAJ&pg=PT95 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref name="auto1">{{Cite journal |author=Li Xiaocong |script-title=zh:从古地图看黄岩岛的归属 |language=zh |trans-title=Viewing the Ownership of Huangyan Island from Ancient Maps |journal=Journal of Nanjing University (Philosophy, Humanities and Social Sciences) |issue=4 |year=2015 |url=http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624091547/http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |archive-date=24 June 2016}}</ref> Ang kasalukuyang pangalang Ingles ng mga karang ay pinili ni Kapitan [[Philippe d'Auvergne|Philippe D'Auvergne]], na ang [[Kompanya sa Silangang Indiya]] [[East Indiaman|''East Indiaman'']] [[Scarborough (barkong EIC noong 1740)|''Scarborough'']] ay panandaliang sumadsad sa isa sa mga bato noong Setyembre 12, 1748, bago nagpatuloy sa paglalayag patungong Tsina.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> May mga mapa ng [[Dinastiyang Qing]] na batay sa isang akda noong 1767 na nagpapakita ng maraming pulo sa [[Dagat Timog Tsina]]. Ang mga pinakamalalayo ay malapit sa baybayin ng [[Hainan|Pulo ng Hainan]] at sa kalupaan ng Tsina, sa halip na sa mga pulo malapit sa Kapuluan ng Kalayaan o Bajo de Masinloc.{{Efn|Dalawang mapa ng Dinastiyang Qing ang nasa Library of Congress ng Estados Unidos. Pareho silang nakatala sa katalogo bilang mga mapa na nilikha mula sa orihinal na akda noong 1767.<ref>{{cite web|publisher=Library of Congress|url=https://www.loc.gov/search/?fa=contributor:huang,+qianren|title= Library of Congress:Search:Contributer Huang, Qianren|access-date=19 July 2024}}</ref>}} Noong 1771, inilathala ni Jean-Baptiste Nicolas Denis d'Après de Mannevillette ang isang mapa ng Dagat Tsina na kinabibilangan ng Bajo de Masinloc, kasama ang tatlong hindi pinangalanang bahura na malapit sa baybayin ng Luzon.<ref name=1771map /> Nagsagawa ang pamahalaang kolonyal ng Espanya ng [[Kapitaniya Heneral ng Pilipinas]] ng unang pagsusuri sa Bajo de Masinloc noong Mayo 4, 1792. Ang pagsusuring ito, na pinamagatang ''Plano de la Navigación'', ay isinagawa ni [[Alejandro Malaspina]] sakay ng barkong Santa Lucía, kasama ang mga Pilipino.<ref>{{Cite web | url=https://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | title=1792 Plano de la Navigacion | website=www.imoa.ph | access-date=19 June 2024 | archive-date=29 May 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190529140016/http://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | url-status=dead }}</ref> == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} <br> {{Stub|Pilipinas}} {{Stub|Tsina}} {{Stub|Taiwan}} igk1532aif1sif7kr5eezxi3fjeclla 2219031 2219030 2026-08-04T13:51:43Z KyutKoTalaga 152379 /* Kasaysayan */ 2219031 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan… “Ang layunin nito, noong panahong nakamit ng mga dating kolonya ng Espanya sa Amerika ang kanilang kalayaan, ay pigilan ang anumang mga plano ng mga kapangyarihang kolonyal na hindi Amerikano na maaaring maghangad sa mga rehiyong itinalaga ng dating estadong metropolitano sa isang dibisyon o iba pa, ngunit na nanatiling walang naninirahan o hindi pa natutuklasan.”<ref>{{Cite web |title=uti possidetis juris |url=https://www.law.cornell.edu/wex/uti_possidetis_juris |access-date=2024-08-02 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> Sa pandaigdigang batas, hindi maaaring magtatag ng titulo sa teritoryo ang mga mapa maliban kung kalakip ang mga ito sa isang kasunduan. Bukod dito, ang mga mapang unilateral na ginawa ng isang estado, kahit hindi kalakip ng isang kasunduan, ay maaaring magbigkis sa estadong gumawa nito kung ang mga ito ay “salungat sa interes nito.” Itinatag ito sa kaso ng Delimitation of the Border between the State of Eritrea and Ethiopia noong 2002, at pinagtibay sa arbitrasyon ng Pedra Blanca sa pagitan ng Malaysia at Singapore noong 2008, nang ipasiya ng ICJ: “Nananatiling totoo ang pahayag ng heograpikal ang mapa, lalo na kapag ang estadong naaapektuhan nang salungat ay siya mismo ang gumawa at nagpalaganap nito, kahit laban sa sarili nitong interes.”<ref>Case Concerning Sovereignty over Pedra Blanca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge, Malaysia v.Singapore, ICJ, May 23, 2008.</ref> == Kasaysayan == [[File:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng [[Mapa ng Velarde|mapa ng Velarde]] noong 1734 ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> ''Lumbay'', ''Los Bajos de Paragua'', pati na rin ang ''[[Borneo|Borney]]''. Ang mapa ay isa sa mga pangunahing ebidensiya sa kaso ng ''[[Pilipinas v. Tsina]]'' sa PCA laban sa tinatawag na nine-dash line na mga pag-aangkin ng Tsina.<ref name=":0">{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 September 2019 |access-date=6 May 2020 |work=[[Rappler]]}}</ref>]] [[File:Galit_panacot_lumbay.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1734]] [[File:Galit, Panacot, Lumbay, and Scarborough Shoal.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'', ''Lumbay'', at ''Scarborough Shoal'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1794]] [[File:Scarboro_from_Mannevillette.png|thumb|Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal''), kasama ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1810, na orihinal na inilathala noong 1771.<ref name=1771map>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|date=1771|publisher=Alexander Dalrymple}}</ref>]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157141.jpg|thumb|Aerial na tanawin ng Bajo de Masinloc (1938)]] Ang pangalang Ingles ng Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal'') ay hinango mula sa barkong pangkalakal na sibilyan ng Britanya na Scarborough, na sumadsad sa bahura noong Setyembre 12, 1748.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> Naniniwala ang Pilipinas na tumutukoy ito sa isa sa tatlong pulo, ang Galit (“galit”), Panacot (panakot, “banta”), at Lumbay (lumbáy, “kalungkutan”), na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa ng Velarde noong 1734,<ref name="auto">{{Cite news|url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea|title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea'|author=Florangel Rosario Braid |date=January 13, 2025|newspaper=Manila Bulletin |language=en}}</ref> kasama ang iba pang mga mapa na naglalarawan sa Bajo de Masinloc, Galit, Panacot, at Lumbay na inilathala sa kaparehong panahon.<ref>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|publisher=Jean Baptiste Nicholas D. D'Apre de Mannevillette|access-date=12 November 2024|location=Paris|edition=1775 |language=en}}</ref> Ilang bansa ang gumawa ng mga makasaysayang pag-angkin sa paggamit ng Bajo de Masinloc. Noong Abril 1800, pinangalanan itong '''Bahura ng Maroona''' (''Maroona Shoal'') matapos suriin ng ''Santa Lucía'', isang frigatang pandigma ng Espanya sa ilalim ng mga utos ni Almirante [[Alejandro Malaspina|Malaspina]], at ginamit ang pangalang ito sa isang tsart noong 1808, ngunit kalaunan ay pinalitan sa Pilipinas ng pangalang '''''Bajo de Masinglo'''''.<ref name=Bonnet2012>{{cite book|first1 =François-Xavier |last1 = Bonnet |title =Les Notes de l'Irasec n°14 - Irasec's Discussion Papers #14 Geopolitics of Scarborough Shoal |publisher =IRASEC, Bangkok |date=November 2012 |url=https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130184552/https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal|access-date=July 12, 2024 |archive-date=January 30, 2023 |url-status=live|pages=1–42}}</ref>{{rp|8}} Ang pangalang “''Maroona Shoal''” (Bahura ng Maroona) ay ginagamit pa rin kasabay ng ibang pangalan sa mga tsart pangkaragatan sa wikang Ingles noong 1889.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|9}} Noong 1734, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang unang edisyon ng mapa ng Velarde, na nagpapakita ng mga lokasyong kabilang sa teritoryo ng [[Pilipinas]]. Ayon sa Pilipinas, ipinapakita ng mapa ang aktuwal na soberanya sa Bajo de Masinloc (na tinatawag na Panacot sa mapa) at sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (na tinatawag na Los Bajos de Paragua), at ito ang pinakamaagang mapa na nagpapakita ng soberanya sa mga nabanggit na teritoryo.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=UKf8iQ1Vje4 |title=Philippine Island Territories in the West Philippine Sea |date=2024-06-08 |work=Institute for Maritime and Ocean Affairs |access-date=2024-08-02 |via=YouTube}}</ref><ref name="auto"/><ref>{{cite book |last1=Storms |first1=Martijn |last2=Cams |first2=Mario |last3=Demhardt |first3=Imre Josef |last4=Ormeling |first4=Ferjan |title=Mapping Asia: Cartographic Encounters Between East and West: Regional Symposium of the ICA Commission on the History of Cartography, 2017 |date=13 May 2019 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-90406-1 |page=92 |url=https://books.google.com/books?id=6VdiDwAAQBAJ&pg=PA92 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Vitug |first1=Marites Dañguilan |title=Rock Solid: How the Philippines Won Its Maritime Case against China |date=21 November 2018 |publisher=Ateneo de Manila University Press |isbn=978-971-550-887-2 |url=https://books.google.com/books?id=BMZ6DwAAQBAJ&pg=PT95 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref name="auto1">{{Cite journal |author=Li Xiaocong |script-title=zh:从古地图看黄岩岛的归属 |language=zh |trans-title=Viewing the Ownership of Huangyan Island from Ancient Maps |journal=Journal of Nanjing University (Philosophy, Humanities and Social Sciences) |issue=4 |year=2015 |url=http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624091547/http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |archive-date=24 June 2016}}</ref> Ang kasalukuyang pangalang Ingles ng mga karang ay pinili ni Kapitan [[Philippe d'Auvergne|Philippe D'Auvergne]], na ang [[Kompanya sa Silangang Indiya]] [[East Indiaman|''East Indiaman'']] [[Scarborough (barkong EIC noong 1740)|''Scarborough'']] ay panandaliang sumadsad sa isa sa mga bato noong Setyembre 12, 1748, bago nagpatuloy sa paglalayag patungong Tsina.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> May mga mapa ng [[Dinastiyang Qing]] na batay sa isang akda noong 1767 na nagpapakita ng maraming pulo sa [[Dagat Timog Tsina]]. Ang mga pinakamalalayo ay malapit sa baybayin ng [[Hainan|Pulo ng Hainan]] at sa kalupaan ng Tsina, sa halip na sa mga pulo malapit sa Kapuluan ng Kalayaan o Bajo de Masinloc.{{Efn|Dalawang mapa ng Dinastiyang Qing ang nasa Library of Congress ng Estados Unidos. Pareho silang nakatala sa katalogo bilang mga mapa na nilikha mula sa orihinal na akda noong 1767.<ref>{{cite web|publisher=Library of Congress|url=https://www.loc.gov/search/?fa=contributor:huang,+qianren|title= Library of Congress:Search:Contributer Huang, Qianren|access-date=19 July 2024}}</ref>}} Noong 1771, inilathala ni Jean-Baptiste Nicolas Denis d'Après de Mannevillette ang isang mapa ng Dagat Tsina na kinabibilangan ng Bajo de Masinloc, kasama ang tatlong hindi pinangalanang bahura na malapit sa baybayin ng Luzon.<ref name=1771map /> Nagsagawa ang pamahalaang kolonyal ng Espanya ng [[Kapitaniya Heneral ng Pilipinas]] ng unang pagsusuri sa Bajo de Masinloc noong Mayo 4, 1792. Ang pagsusuring ito, na pinamagatang ''Plano de la Navigación'', ay isinagawa ni [[Alejandro Malaspina]] sakay ng barkong Santa Lucía, kasama ang mga Pilipino.<ref>{{Cite web | url=https://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | title=1792 Plano de la Navigacion | website=www.imoa.ph | access-date=19 June 2024 | archive-date=29 May 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190529140016/http://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | url-status=dead }}</ref> == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} <br> {{Stub|Pilipinas}} {{Stub|Tsina}} {{Stub|Taiwan}} 4rsamk2r8hfxcuw8lp78uhkrm0qzk9l 2219032 2219031 2026-08-04T13:54:50Z KyutKoTalaga 152379 /* Kasaysayan */ 2219032 wikitext text/x-wiki {{Infobox Disputed Islands | plural = | name = Buhanginan ng Panatag | image name = Scarborough Shoal Landsat.jpg | image caption = Larawan ng Buhanginan ng Panatag mula sa NASA | image size = 250px | locator map = | map-custom = | native name = | native name link = | other_names = '''Scarborough Shoal'''<br/>'''Bajo de Masinloc'''<br/>'''Pulo ng Huang​yan'''​<br/>'''Minzhu Jiao'''<br/> | location = [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] | coordinates = {{coord|15|11|N|117|46|E|name=Scarborough Shoal}} | archipelago = {{convert|150|km2|mi2}} | total islands = | major islands = | area = | length = | width = | coastline = | highest mount = Timog Bato o ''South Rock'' | elevation = {{convert|3|m|ft}} | country = Pilipinas | country admin divisions title = [[Lalawigan sa Pilipinas|Lalawigan]] | country admin divisions = [[Masinloc, Zambales|Masinloc]], [[Zambales]] | country claim = Republikang Bayan ng Tsina | country 1 claim = Republika ng Tsina (Taiwan) | population = wala | population as of = | density = | ethnic groups = | additional info = | website = }} Ang '''Bajo de Masinloc'''<ref>{{Cite web |date=18 Abril 2012 |title=Philippine position on Bajo de Masinloc (Scarborough Shoal) and the waters within its vicinity |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2012/04/18/philippine-position-on-bajo-de-masinloc-and-the-waters-within-its-vicinity/ |access-date=6 Marso 2023 |website=[[Official Gazette of the Republic of the Philippines]] |publisher=[[Department of Foreign Affairs (Philippines)|Department of Foreign Affairs]] |quote=Ang pangalan Bajo de Masinloc (isinalin bilang “sa baba ng Masinloc”) ay nagkikilala sa buhanginan bilang isang partikular na subdibisyong pampolitika ng Pilipinong lalawigan ng Zambales, kilala bilang Masinloc. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref name="RA9522">{{Cite web |date=12 Marso 2019 |title=Republic Act No. 9522 |trans-title=Batas Republika Blg. 9522 |url=http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190607150940/http://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/2/23187 |archive-date=7 Hunyo 2019 |access-date=7 Hunyo 2019 |website=Philippine Supreme Court E-Library |publisher=[[Supreme Court of the Philippines]] |language=en}}</ref>, '''Buhanginan ng Panatag'''<ref name="zou1999">{{Cite journal |last=Zou |first=Keyuan |year=1999 |title=Scarborough Reef: a new flashpoint in Sino-Philippine relations? |trans-title=Bahura ng Scarborough: isang bagong flashpoint sa ugnayang Tsino-Pilipino? |url=https://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |url-status=live |journal=IBRU Boundary & Security Bulletin, University of Durham |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810071203/http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf |archive-date=10 Agosto 2013 |access-date=15 Pebrero 2014}}</ref> o '''Kulumpol ng Panatag''' ({{lang-en|Scarborough Shoal}}; {{lang-zh|黃岩島}}, {{transliteration|zh|Huáng Yán Dǎo}}, {{literal translation|pulo ng dilaw na bato}}<ref>{{Cite news |last=Aning |first=Jerome |date=5 Mayo 2012 |title=PH plane flies over Panatag Shoal |language=en |trans-title=Eroplanong PH, lumipad sa ibabaw ng Buhanginan ng Panatag |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |url-status=live |access-date=15 Pebrero 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140226042902/http://newsinfo.inquirer.net/187721/ph-plane-flies-over-panatag-shoal |archive-date=26 Pebrero 2014}}</ref> o {{lang|zh|民主礁}}, {{transliteration|zh|Mínzhǔ Jiāo}}, {{literal translation|bahura ng demokrasya}}) ay dalawang eskolyo (bato{{efn|Kadalasang kinokonsiderang mga bato dahil balewala ang lawak ng isang eskolyo tuwing malaki ang tubig{{cn|date=October 2023}}}}) na matatagpuan sa gitna ng Pampang ng Macclesfield sa kanluran at [[Luzon]] sa silangan. {{convert|119|nmi|km|order=flip}} ang layo ng Luzon, at ito ang pinakamalapit na kalupaan.<ref name="Elleman2014">{{Cite book |last1=Elleman |first1=Bruce |url=https://books.google.com/books?id=xK7gBQAAQBAJ&pg=PT277 |title=Beijing's Power and China's Borders: Twenty Neighbors in Asia |last2=Kotkin |first2=Stephen |last3=Schofield |first3=Clive |date=18 Disyembre 2014 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-51564-7 |language=en |trans-title=Kapangyarihan ng Beijing at Mga Hangganan ng Tsina: Dalawampung Kapitbahay sa Asya |access-date=12 Mayo 2021}}</ref> Pinag-aagawan ang karang ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] batay sa Mapang Velarde ng 1734, habang inaangkin ito ng [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] at ng [[Taiwan|Republika ng Tsina (Taiwan)]] sa pamamagitan ng pinagtatalunang<ref name="Inquirer 2016-07-12">{{Cite news |last=Matikas Santos |date=12 Hulyo 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |language=en |trans-title=Walang bisa ang 'siyam na gatlang na guhit, makasaysayang karapatan' ng Tsina–hukuman |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 Mayo 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 Hulyo 2016}}</ref> ''nine-dash line'' o [[siyam na gatlang na guhit]] (tinatawag na labing-isang gatlang na guhit ng Taiwan, na kinabibilangan ng mga katubigan sa Golpo ng Tonkin<ref>{{Cite book |last=Shicun Wu |url=https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ |title=Solving Disputes for Regional Cooperation and Development in the South China Sea: A Chinese Perspective |publisher=Elsevier Science |year=2013 |isbn=978-1-78063-355-8 |page=[https://books.google.com/books?id=zc5ZAgAAQBAJ&pg=PA79 79] |language=en |trans-title=Paglutas ng Alitan para sa Rehiyonal na Kooperasyon at Pag-unlad sa Dagat Timog Tsina: Isang Tsinong Pananaw}}</ref>). Mula ng alitan noong 2012, ang karang ay nasa ''de facto'' na kontrol ng Tsina, na may patuloy na presensiya ng ''China Coast Guard'' o Tanod Baybayin ng Tsina na kumokontrol sa pagpasok sa bungad ng [[danaw]]; walang permanenteng istruktura ang naitayo sa lugar na ito.<ref name="AMTI">{{cite web |title=Scarborough Shoal |url=https://amti.csis.org/scarborough-shoal/ |access-date=21 September 2025 |website=Asia Maritime Transparency Initiative (CSIS)}}</ref> Noong 2013, nagsimula ang Pilipinas ng arbitrasyon laban sa Tsina sa ilalim ng ''[[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|United Nations Convention on the Law of the Sea]]'' o UNCLOS. Noong 2016, nagpasiya ang hukumang arbitral na ang mga pag-aangkin ng Tsina ng makasaysayang mga karapatan sa loob ng ''nine-dash line'' ([[siyam na gatlang na guhit]]) ay walang bisa sa ilalim ng batas, ipinasiya na ang Bajo de Masinloc ay isang ''bato'' sa ilalim ng [[Kumbensiyon ukol sa Batas ng Dagat ng Mga Nagkakaisang Bansa|Artikulo 121(3)]] (na hindi lumilikha ng eksklusibong sonang ekonomiko), at kinilala ang tradisyonal na mga karapatan sa pangingisda ng kapuwa mga Pilipino at Tsinong maliliit na mangingisda; hindi ito nagpasiya hinggil sa usapin ng soberanya.<ref name="Inquirer 2016-07-122">{{Cite news |author=Matikas Santos |date=12 July 2016 |title=China's 'nine-dash line, historic rights' invalid–tribunal |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160713162148/http://globalnation.inquirer.net/140985/chinas-nine-dash-line-historic-rights-are-invalid-tribunal |archive-date=13 July 2016}}</ref><ref name="PCApress">{{Cite press release|title=Press Release—The South China Sea Arbitration|date=12 July 2016|publisher=[[Permanent Court of Arbitration]]|url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Press-Release-No-11-English.pdf|access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="PCAaward">{{cite web |date=12 July 2016 |title=Award in the Matter of the South China Sea Arbitration |url=https://docs.pca-cpa.org/2016/07/PH-CN-20160712-Award.pdf |access-date=21 September 2025 |website=PCA}}</ref> Matatagpuan ang karang may humigit-kumulang 370 kilometro (200 nmi) mula sa Luzon at inilalarawan ng Pilipinas bilang nasa loob ng eksklusibong sonang ekonomiko nito, isang paglalarawang tinututulan ng Tsina, na nag-aangking may soberanya sa katangian at sa mga karatig-tubigan nito. Mula noong 2023, nakaranas ang karang ng mga insidente ng lumulutang na harang at paulit-ulit na mga komprontasyon gamit ang water cannon; noong Setyembre 2025, inanunsyo ng Tsina ang '''Huangyan Island National Nature Reserve''' (Pambansang Laanang Kalikasan ng Pulo ng Huangyan), na nagbunsod ng mga protesta mula sa Pilipinas.<ref name="ReutersBarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippines removes Chinese barrier at disputed shoal in 'special operation' |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/philippines-remove-barrier-placed-by-china-south-china-sea-national-security-2023-09-25/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersFeb2024">{{cite news |date=26 February 2024 |title=Satellite images reveal floating barrier at mouth of disputed atoll in South China Sea |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/satellite-images-reveal-floating-barrier-mouth-disputed-atoll-south-china-sea-2024-02-26/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWater2025">{{cite news |date=16 September 2025 |title=China fires water cannon at Philippine ships near Scarborough Shoal |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/china/china-fires-water-cannon-philippine-ships-south-china-sea-2025-09-16/ |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="APbarrier2023">{{cite news |date=25 September 2023 |title=Philippine coast guard says it removed barrier placed by China's coast guard in disputed shoal |work=AP News |url=https://apnews.com/article/68163cbe8c5b3ad7844dfecad71bce9c |access-date=21 September 2025}}</ref><ref name="ReutersWhat2025">{{cite news |date=11 September 2025 |title=What is the Scarborough Shoal and what is China planning there? |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/what-is-scarborough-shoal-what-is-china-planning-there-2025-09-11/ |access-date=21 September 2025}}</ref> Madalas na pinag-uusapan ang katayuan ng karang kasama ng ibang alitan sa teritoryo sa Kanlurang Dagat ng Pilipinas tulad ng mga alitan tungkol sa [[Kapuluan ng Kalayaan]], at ang ''standoff'' sa Buhanginan ng Panatag noong 2012. Sinimulan ang 2012 na ''standoff'' ng Pilipinas sa paggamit ng mga barkong pandigma laban sa mga barkong pangisda ng mga Tsino na nakibahagi sa ilegal na pangingisda, na sinundan ng ''standoff'' sa mga barko ng Chinese Marine Surveillance, kaya nasakop ang pook ng mga hukbong pandagat ng Tsina.<ref>{{Cite news |date=9 May 2012 |title=Scarborough shoal standoff: A timeline |language=en |trans-title=Standoff sa buhanginan ng Panatag: Isang timeline |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |url-status=live |access-date=23 May 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200423184902/https://globalnation.inquirer.net/36003/scarborough-shoal-standoff-a-historicaltimeline |archive-date=23 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Hunyo 2019 |title=TIMELINE: Skirmishes, standoffs, harassment in West Philippine Sea |trans-title=TIMELINE: Mga labanan, standoff, panliligalig sa Dagat Kanlurang Pilipinas |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200221142940/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/232906-timeline-skirmishes-standoffs-harassment-west-philippine-sea |archive-date=21 Pebrero 2020 |access-date=23 Mayo 2020 |work=[[Rappler]] |language=en}}</ref> == Heograpiya == Ang Bajo de Masinloc ay bumubuo ng isang hugis-tatsulok na hanay ng mga bahura at bato na may perimetro na {{convert|46|km|mi|0|abbr=on}}. Sinasaklaw nito ang lawak na {{convert|150|km2|sqmi|0|abbr=on}}, kabilang ang isang panloob na danaw. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang South Rock, ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag [[mataas ng tubig]]. Ang pinakamataas na bahagi ng karang, ang Timog Bato (''South Rock''), ay may taas na {{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} sa ibabaw ng antas ng dagat kapag mataas ang tubig. Sa hilaga ng Timog Bato ay may isang [[kanal (heograpiya)|kanal]], na may lapad na humigit-kumulang {{convert|370|m|ft|0|abbr=on}} at lalim na {{convert|9|-|11|m|ft|abbr=on}}, na nagsisilbing daanan patungo sa danaw. Napapalibutan ang danaw ng ilan pang mga batong korales, na bumubuo ng isang malaking karang.<ref name="zou1999" /> Matatagpuan ang karang nang humigit-kumulang {{convert|123|mi|km|abbr=on|order=flip}} sa kanluran ng [[Look ng Subic]]. Ang {{convert|5000|-|6000|m|adj=on|abbr=on}} lalim na [[Bambang ng Maynila]] (''Manila Trench'') ay matatagpuan sa pagitan ng karang at Luzon sa silangan. Ang pinakamalapit na kalupaan ay nasa [[Palauig|Palauig, Zambales]], sa Luzon, na matatagpuan {{convert|220|km|nmi|abbr=on}} sa gawing silangan.<ref name="Elleman2014" /> == Pandaigdigang batas == Ang doktrina ng intertemporal na batas ay itinatag matapos ang pasya sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas]]. Sa ilalim ng doktrina, sinusuri ang mga karapatan sa ilalim ng kasunduan batay sa mga batas na umiiral noong panahong ginawa ang kasunduan, at hindi noong panahon na naganap ang alitan.<ref>The Evolutionary Interpretation of Treaties, Eirik Bjorgee, Oxford, p. 142 (2014)</ref> "Kung ang anumang pulo sa loob ng mga inilarawang hangganan ay natiyak na pagmamay-ari ng Hapon, Tsina, Gran Britanya (Great Britain), o Holland, ang Estados Unidos ay hindi makakakuha ng wastong titulo batay lamang sa tila pagkakasama nito sa pagsuko ng teritoryo ng Espanya."<ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=ZEsTAAAAYAAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PA382 | title=Spanish Diplomatic Correspondence and Documents 1896-1900 | last1=Ministerio De Estado | first1=Spain | date=1905 }}</ref><ref>{{cite book|url = https://books.google.com/books?id=k3G5DwAAQBAJ&dq=%22Were+any+island+within+those+described+bounds+ascertained+to+belong+in+fact+to+Japan%22&pg=PT156 | title=The acquisition of territory in international law: With a new introduction by Marcelo G. Kohen | isbn=978-1-5261-1718-2 | last1=Jennings | first1=R. Y. | date=June 2017 | publisher=Manchester University Press }}</ref><ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=845|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024}}</ref> Ang pandaigdigang batas hinggil sa mga pag-aangkin ay nagkakaiba depende kung ang teritoryo ay pinaninirahan. Sa [[Kaso ng Pulo ng Palmas|kaso ng Pulo ng Palmas]] noong 1928, para sa mga pinaninirahang teritoryo, ipinasiya ng hukuman na “bagaman patuloy sa prinsipyo, ang soberanya ay hindi maaaring aktuwal na gamitin sa bawat sandali at sa bawat punto ng isang teritoryo. Ang pagkaantala at kawalan ng pagpapatuloy na naaayon sa pagpapanatili ng karapatan ay kinakailangang nagkakaiba depende kung ang mga sangkot ay mga pinaninirahang rehiyon o mga rehiyong walang naninirahan, o mga rehiyong napalilibutan ng mga teritoryo kung saan walang pagtatalo tungkol sa soberanya, o mga rehiyong maaaring marating, halimbawa, mataas na dagat.”<ref>{{cite book|chapter= Island of Palmas Case|page=840|title =Report of International Arbitral Awards|publisher =United Nations|year =2006|chapter-url=https://law.justia.com/cases/foreign/international/2-riaa-829.html|access-date=11 August 2024 |language=en}}</ref> Para sa mga teritoryong walang naninirahan, ipinasiya sa kaso ng Pulo ng Clipperton noong 1931 na “kung ang isang teritoryo, dahil sa ganap na itong walang naninirahan, ay mula sa unang sandali ng paglitaw roon ng estadong sumasakop ay nasa ganap at hindi pinagtatalunang pagtatapon ng estadong iyon, mula sa sandaling iyon ay dapat ituring na ganap ang pagkuha ng pagmamay-ari, at sa gayon ay kumpleto na ang pananakop. Ang katotohanang hindi isinagawa ng [Pransiya] ang kaniyang awtoridad doon sa isang positibong paraan ay hindi nangangahulugang nawala ang isang pagkuha ng teritoryo na ganap nang naisakatuparan.”<ref>Arbitral Award on the Subject of the Difference Relative to the Sovereignty over Clipperton Island, American Journal of International Law 26, No. 2 (April 1931); 390.</ref> Pinagtibay ang pasyang ito sa kaso ng Silangang Greenland noong 1933.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, pp. 51-52, PCIJ Series A/B. 53</ref> Sa kaso ng Silangang Greenland sa pagitan ng Norway at Denmark, itinatag ang doktrina ng kritikal na petsa. Ipinasiya ng Permanent Court of International Justice (PCIJ) na ang proklamasyon ng Norway noong Hulyo 10, 1931 na nagsasabing inaangkin nito ang Silangang Greenland ay ang “kritikal na petsa” sa kasong iyon.<ref>Legal Status of Eastern Greenland (Norway v. Denmark), Permanent Court of International Justice, 1933, PCIJ Series A/B. No. 53</ref> Sa ilalim ng prinsipyo ng ''[[Uti possidetis juris|uti possidetis juris]]'', dapat igalang ng lahat ng estado ang mga hangganan ng mga dating kolonya. Itinatag ito matapos ang kaso ng Frontier Dispute sa pagitan ng Burkina Faso at Mali. Ipinasiya ng ICJ na ang ''uti possidetis juris'' ay isang “pangkalahatang prinsipyo na lohikal na nauugnay sa pagkakamit ng kalayaan, saan man ito maganap. Ang malinaw na layunin nito ay pigilan ang kalayaan at katatagan ng mga bagong estado na malagay sa panganib dahil sa mga alitang magkakapatid na dulot ng paghamon sa mga hangganan kasunod ng pag-alis ng namamahalang kapangyarihan… “Ang layunin nito, noong panahong nakamit ng mga dating kolonya ng Espanya sa Amerika ang kanilang kalayaan, ay pigilan ang anumang mga plano ng mga kapangyarihang kolonyal na hindi Amerikano na maaaring maghangad sa mga rehiyong itinalaga ng dating estadong metropolitano sa isang dibisyon o iba pa, ngunit na nanatiling walang naninirahan o hindi pa natutuklasan.”<ref>{{Cite web |title=uti possidetis juris |url=https://www.law.cornell.edu/wex/uti_possidetis_juris |access-date=2024-08-02 |website=LII / Legal Information Institute |language=en}}</ref> Sa pandaigdigang batas, hindi maaaring magtatag ng titulo sa teritoryo ang mga mapa maliban kung kalakip ang mga ito sa isang kasunduan. Bukod dito, ang mga mapang unilateral na ginawa ng isang estado, kahit hindi kalakip ng isang kasunduan, ay maaaring magbigkis sa estadong gumawa nito kung ang mga ito ay “salungat sa interes nito.” Itinatag ito sa kaso ng Delimitation of the Border between the State of Eritrea and Ethiopia noong 2002, at pinagtibay sa arbitrasyon ng Pedra Blanca sa pagitan ng Malaysia at Singapore noong 2008, nang ipasiya ng ICJ: “Nananatiling totoo ang pahayag ng heograpikal ang mapa, lalo na kapag ang estadong naaapektuhan nang salungat ay siya mismo ang gumawa at nagpalaganap nito, kahit laban sa sarili nitong interes.”<ref>Case Concerning Sovereignty over Pedra Blanca/Pulau Batu Puteh, Middle Rocks and South Ledge, Malaysia v.Singapore, ICJ, May 23, 2008.</ref> == Kasaysayan == [[File:Carta_Hydrographica_y_Chorographica_de_las_Yslas_Filipinas_Dedicada_al_Rey_Nuestro_Señor_por_el_Mariscal_d._Campo_D._Fernando_Valdes_Tamon_Cavallº_del_Orden_de_Santiago_de_Govor._Y_Capn.jpg|thumb|Ipinapakita ng [[Mapa ng Velarde|mapa ng Velarde]] noong 1734 ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> ''Lumbay'', ''Los Bajos de Paragua'', pati na rin ang ''[[Borneo|Borney]]''. Ang mapa ay isa sa mga pangunahing ebidensiya sa kaso ng ''[[Pilipinas v. Tsina]]'' sa PCA laban sa tinatawag na nine-dash line na mga pag-aangkin ng Tsina.<ref name=":0">{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Ever heard of the 1734 Murillo Velarde map and why it should be renamed? |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927034721/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/240646-why-we-should-rename-1734-murillo-velarde-map |archive-date=27 September 2019 |access-date=6 May 2020 |work=[[Rappler]]}}</ref>]] [[File:Galit_panacot_lumbay.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1734]] [[File:Galit, Panacot, Lumbay, and Scarborough Shoal.png|thumb|''Galit'', ''Panacot'', ''Lumbay'', at ''Scarborough Shoal'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1794]] [[File:Scarboro_from_Mannevillette.png|thumb|Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal''), kasama ang ''Galit'', ''Panacot'',<!--{{efn|name=Panacot}}--> at ''Lumbay'' na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa noong 1810, na orihinal na inilathala noong 1771.<ref name=1771map>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|date=1771|publisher=Alexander Dalrymple}}</ref>]] [[File:Philippine Island - Luzon Island - NARA - 68157141.jpg|thumb|Aerial na tanawin ng Bajo de Masinloc (1938)]] Ang pangalang Ingles ng Bajo de Masinloc (''Scarborough Shoal'') ay hinango mula sa barkong pangkalakal na sibilyan ng Britanya na Scarborough, na sumadsad sa bahura noong Setyembre 12, 1748.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> Naniniwala ang Pilipinas na tumutukoy ito sa isa sa tatlong pulo, ang Galit (“galit”), Panacot (panakot, “banta”), at Lumbay (lumbáy, “kalungkutan”), na ipinapakita sa baybayin ng Gitnang Luzon sa mapa ng Velarde noong 1734,<ref name="auto">{{Cite news|url=https://mb.com.ph/2024/2/9/amplifying-the-true-narrative-of-the-west-philippine-sea|title='Amplifying the true narrative of the West Philippine Sea'|author=Florangel Rosario Braid |date=January 13, 2025|newspaper=Manila Bulletin |language=en}}</ref> kasama ang iba pang mga mapa na naglalarawan sa Bajo de Masinloc, Galit, Panacot, at Lumbay na inilathala sa kaparehong panahon.<ref>{{cite web|url=https://www.raremaps.com/gallery/detail/39979/a-chart-of-the-china-sea-inscribed-to-monsr-dapres-de-mann-dapres-de-mannevillette-dalrymple|title=A Chart of the China Sea Inscribed to Monsr. d'Apres de Mannevillette the Ingenious Author of the Neptune Oriental: As a Tribute Due to his Labours for the Benefit of Navigation; and in acknowledgement of his many signal Favours to A. Dalrymple|publisher=Jean Baptiste Nicholas D. D'Apre de Mannevillette|access-date=12 November 2024|location=Paris|edition=1775 |language=en}}</ref> Ilang bansa ang gumawa ng mga makasaysayang pag-angkin sa paggamit ng Bajo de Masinloc. Noong Abril 1800, pinangalanan itong '''Bahura ng Maroona''' (''Maroona Shoal'') matapos suriin ng ''Santa Lucía'', isang frigatang pandigma ng Espanya sa ilalim ng mga utos ni Almirante [[Alejandro Malaspina|Malaspina]], at ginamit ang pangalang ito sa isang tsart noong 1808, ngunit kalaunan ay pinalitan sa Pilipinas ng pangalang '''''Bajo de Masinglo'''''.<ref name=Bonnet2012>{{cite book|first1 =François-Xavier |last1 = Bonnet |title =Les Notes de l'Irasec n°14 - Irasec's Discussion Papers #14 Geopolitics of Scarborough Shoal |publisher =IRASEC, Bangkok |date=November 2012 |url=https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal |archive-url=https://web.archive.org/web/20230130184552/https://www.irasec.com/Geopolitics-of-Scarborough-Shoal|access-date=July 12, 2024 |archive-date=January 30, 2023 |url-status=live|pages=1–42}}</ref>{{rp|8}} Ang pangalang “''Maroona Shoal''” (Bahura ng Maroona) ay ginagamit pa rin kasabay ng ibang pangalan sa mga tsart pangkaragatan sa wikang Ingles noong 1889.<ref name=Bonnet2012 />{{rp|9}} Noong 1734, inilathala ng pamahalaang kolonyal ng Espanya ang unang edisyon ng mapa ng Velarde, na nagpapakita ng mga lokasyong kabilang sa teritoryo ng [[Pilipinas]]. Ayon sa Pilipinas, ipinapakita ng mapa ang aktuwal na soberanya sa Bajo de Masinloc (na tinatawag na Panacot sa mapa) at sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (na tinatawag na Los Bajos de Paragua), at ito ang pinakamaagang mapa na nagpapakita ng soberanya sa mga nabanggit na teritoryo.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=UKf8iQ1Vje4 |title=Philippine Island Territories in the West Philippine Sea |date=2024-06-08 |work=Institute for Maritime and Ocean Affairs |access-date=2024-08-02 |via=YouTube}}</ref><ref name="auto"/><ref>{{cite book |last1=Storms |first1=Martijn |last2=Cams |first2=Mario |last3=Demhardt |first3=Imre Josef |last4=Ormeling |first4=Ferjan |title=Mapping Asia: Cartographic Encounters Between East and West: Regional Symposium of the ICA Commission on the History of Cartography, 2017 |date=13 May 2019 |publisher=Springer |isbn=978-3-319-90406-1 |page=92 |url=https://books.google.com/books?id=6VdiDwAAQBAJ&pg=PA92 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Vitug |first1=Marites Dañguilan |title=Rock Solid: How the Philippines Won Its Maritime Case against China |date=21 November 2018 |publisher=Ateneo de Manila University Press |isbn=978-971-550-887-2 |url=https://books.google.com/books?id=BMZ6DwAAQBAJ&pg=PT95 |access-date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref name="auto1">{{Cite journal |author=Li Xiaocong |script-title=zh:从古地图看黄岩岛的归属 |language=zh |trans-title=Viewing the Ownership of Huangyan Island from Ancient Maps |journal=Journal of Nanjing University (Philosophy, Humanities and Social Sciences) |issue=4 |year=2015 |url=http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624091547/http://www.zggds.pku.edu.cn/004/001/291.pdf |archive-date=24 June 2016}}</ref> Ang kasalukuyang pangalang Ingles ng mga karang ay pinili ni Kapitan [[Philippe d'Auvergne|Philippe D'Auvergne]], na ang [[Kompanya sa Silangang Indiya]] [[East Indiaman|''East Indiaman'']] [[Scarborough (barkong EIC noong 1740)|''Scarborough'']] ay panandaliang sumadsad sa isa sa mga bato noong Setyembre 12, 1748, bago nagpatuloy sa paglalayag patungong Tsina.<!--{{efn|name=ScarboroughDateAmbiguity}}--> May mga mapa ng [[Dinastiyang Qing]] na batay sa isang akda noong 1767 na nagpapakita ng maraming pulo sa [[Dagat Timog Tsina]]. Ang mga pinakamalalayo ay malapit sa baybayin ng [[Hainan|Pulo ng Hainan]] at sa kalupaan ng Tsina, sa halip na sa mga pulo malapit sa Kapuluan ng Kalayaan o Bajo de Masinloc.{{Efn|Dalawang mapa ng Dinastiyang Qing ang nasa Library of Congress ng Estados Unidos. Pareho silang nakatala sa katalogo bilang mga mapa na nilikha mula sa orihinal na akda noong 1767.<ref>{{cite web|publisher=Library of Congress|url=https://www.loc.gov/search/?fa=contributor:huang,+qianren|title= Library of Congress:Search:Contributer Huang, Qianren|access-date=19 July 2024}}</ref>}} Noong 1771, inilathala ni Jean-Baptiste Nicolas Denis d'Après de Mannevillette ang isang mapa ng Dagat Tsina na kinabibilangan ng Bajo de Masinloc, kasama ang tatlong hindi pinangalanang bahura na malapit sa baybayin ng Luzon.<ref name=1771map /> Nagsagawa ang pamahalaang kolonyal ng Espanya ng [[Kapitaniya Heneral ng Pilipinas]] ng unang pagsusuri sa Bajo de Masinloc noong Mayo 4, 1792. Ang pagsusuring ito, na pinamagatang ''Plano de la Navigación'', ay isinagawa ni [[Alejandro Malaspina]] sakay ng barkong Santa Lucía, kasama ang mga Pilipino.<ref>{{Cite web | url=https://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | title=1792 Plano de la Navigacion | website=www.imoa.ph | access-date=19 June 2024 | archive-date=29 May 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190529140016/http://www.imoa.ph/imoawebexhibit/Splices/The%20Historical%20Facts%20in%20the%20WPS-page45.pdf | url-status=dead }}</ref> Ipinapakita ng isang tsart na inilathala noong 1794 ang Bajo de Masinloc nang may ilang detalye, kasama ang petsa ng insidente ng pagsadsad, habang ang Galit, Panacot, at Lumbay ay ipinapakita lamang bilang mga putol-putol na balangkas.<ref>{{cite web|url=https://catalogue.nla.gov.au/catalog/4778119|title=A chart of the China Sea, and Philippine Islands, with the Archipelagos of Felicia and Soloo, shewing the whole tract comprized between Canton and Balambangan with the soundings, shoals, rocks, & ca. [cartographic material] / composed from an original drawing communicated by Capt. Robert Carr, and compared with the map of Pedro Murillo de Velarde, engraved at Manilla in 1734, as well as with the surveys of several British navigators |publisher=National Library of Australia|date=1794}}</ref> == Talababa == {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== *[http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a Isang VirtualInformationCenter na naglalaman ng marami pang sanggunian]{{dead link|date=April 2012|url=http://google.com/search?q=cache:5JHbkWVJCGsJ:www.vic-info.org/RegionsTop.nsf/81e4712fc4dc16ef8a25699f00062d91/bf966118eea663690a256c23006c0c90/%24FILE/Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate%2B9-2-02web.doc+Spratly%2BIslands%2BDispute%2BPrimer%2BUpdate&hl=en&gl=us&ct=clnk&cd=1&client=firefox-a}} *[http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/schina_sea_88.jpg Mapa ng Dagat Kanlurang Pilipinas na ipinapakita ang Buhanginan ng Panatag] *[http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&t=k&ie=UTF8&msa=0&msid=112047810770307867127.0004460b96d655257cc9c&ll=18.271086,117.641602&spn=9.255025,20.566406&z=6 Ipinapakita ng Google Map ang posisyon ng Buhanginan ng Panatag sa Pilipinas at Tsina] *[http://www.dur.ac.uk/resources/ibru/publications/full/bsb7-2_keyuan.pdf Scarborough Shoal, a new Sino-Philippine conflict] (isang artikulo) *[https://web.archive.org/web/20071209174605/http://www.panoramio.com/photo/5875571 Isang marker ng Tsino na inilagay sa Buhanginan ng Panatag](itinago mula sa noong 2011-05-19) *[https://web.archive.org/web/20120621044715/http://www.panoramio.com/photo/54687130 Isang batong marker ng "South China Sea Scientific Expedition" na inilagay ng [[State Bureau of Surveying]], [[National Earthquake Bureau]] at [[National Bureau of Oceanography]] ng Tsina] *[http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml Mga larawan na nagpapakita ng pagaagawan sa pagitan ng Tsina at Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421055923/http://pic.news.sohu.com/group-274150.shtml |date=2012-04-21 }}<br> [[Kaurian:Mga pulo]] [[Kategorya:Mga pulo ng Dagat Timog Tsina]] [[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga sigalutan sa teritoryo ng Tsina]] {{Philippines political divisions}} <br> {{Stub|Pilipinas}} {{Stub|Tsina}} {{Stub|Taiwan}} nlu0qetfrvdcl92d8wxeu88ma8qwt1j 0 58045 2219057 2218974 2026-08-05T01:26:37Z GinawaSaHapon 102500 2219057 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates}}<!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa -->{{Redirect-distinguish|Salaysay|Sanaysay}}{{Redirect-distinguish|Istorya|Historya}} [[Talaksan:The_Monkey_and_The_Turtle_3.jpg|thumb|Isa ang kuwentong ''[[Ang Pagong at ang Matsing]]'' sa mga pinakakilalang [[pabula]] mula Pilipinas. Ang partikular na guhit na ito ay ginawa ni [[Jose Rizal]] noong 1886.]] '''Kuwénto''' (o '''kwénto'''), '''istórya''', '''salaysáy''', o '''naratíbo''' ang anumang paglalahad sa isang serye ng mga magkakaugnay na pangyayari o karanasan,<ref>{{citation |title=The Random House Dictionary of the English Language |date=1979 |trans-title=Ang Diksiyonaryo ng Random House sa Wikang Ingles |location=New York |publisher=[[Random House]] |language=en |lccn=74-129225 |ref={{harvid |Random House |1979}}}}</ref> na maaaring [[Kathang-isip|kathang{{Non breaking hyphen}}isip]] (piksiyon) tulad ng [[pabula]], [[kuwentong-bibit]], [[alamat]], o [[nobela]], o [[Di-kathang isip|hindi kathang{{Non breaking hyphen}}isip]] (di{{Non breaking hyphen}}piksiyon) tulad ng [[talaarawan]], [[talambuhay]], o [[balita]].<ref>{{citation |last1=Carey |first1=Gary |title=A Multicultural Dictionary of Literary Terms |url=https://archive.org/details/multiculturaldic00care |year=1999 |trans-title=Multikultural na Diksiyonaryo ng mg Katagang Pampanitikan |location=Jefferson, Estados Unidos |publisher=[[McFarland & Company]] |language=en |isbn=0-7864-0552-X |last2=Snodgrass |first2=Mary Ellen}}</ref><ref>{{citation |last=Harmon |first=William |title=A Handbook to Literature |date=2012 |trans-title=Handbook sa Panitikan |edition=12 |location=Boston, Estados Unidos |publisher=[[Longman]] |language=en |isbn=978-0-205-02401-8}}</ref> Maaaring maipresenta ang mga kuwento nang pasulat o pasalita, serye ng mga imahe kagaya ng pelikula o komiks, o kombinasyon ng mga ito. Naipapahayag ang mga kuwento sa lahat ng klase ng gawa ng tao, para sa [[sining]] o [[paglilibang]], kabilang na ang [[Pampublikong pamamahayag|pagsasalita]] ([[panitikang pasalita]]), [[panitikan]], [[teatro]], [[sayaw]], [[musika]] at [[awit]], [[komiks]], [[dyornalismo]], [[animasyon]], [[bidyo]] (kasama ang [[pelikula]] at [[telebisyon]]), [[larong bidyo]], [[radyo]], [[laro]], at kahit maging mga purong [[Sining-biswal|nakikitang sining]] tulad ng [[pagpipinta]], [[paglililok]], [[pagguhit]], at [[potograpiya]], basta may serye ng mga pangyayari na ipinepresenta. [[Pagkukuwento]] ang tawag sa gawain ng mga tao upang maibahagi ang mga kuwento sa iba, madalas sa anyong [[Pasalitang pagkukuwento|pasalita]].<ref>{{Cite journal |last=Mello |first=Robin |date=2001-02-02 |title=The Power of Storytelling: How Oral Narrative Influences Children's Relationships in Classrooms |trans-title=Ang Kapangyarihan ng Pagkukuwento: Paano Naiimpluwensiyahan ng Pasalitang Kuwento ang mga Relasyon ng mga Bata sa Silid-aralan |url=http://www.ijea.org/v2n1/ |journal=International Journal of Education & the Arts |language=en |volume=2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080630042438/http://www.ijea.org/v2n1/ |archive-date=2008-06-30 |access-date= |number=1}}</ref> Gayunpaman, simula noong umusbong ang mga lipunang kayang magsulat, nagsimula ring itala ang marami sa mga kuwento sa [[Panitikan|anyong pasulat]]. Tinatawag na '''pagsasalaysáy''' o '''narasyón''' naman ang pormal at pampanitikang proseso ng paggawa ng kuwento, na kabilang sa apat na tradisyonal na [[retorikong paraan ng diskurso]] kasama ng [[argumentasyon]], [[paglalarawan]], at [[eksposisyon]]. Iba ito sa salitang ''narasyon'' na karaniwang ginagamit bilang komentaryo sa kuwento at isang [[paraan sa pagkukuwento]] na ginagamit upang makagawa at mapaganda pa ang isang kuwento. == Etimolohiya == Nagmula ang salitang ''kuwento'' sa [[wikang Kastila]] na {{Lang|es|cuento}} na nagmula sa [[wikang Latin]] na nangangahulugang "mag-isip" o "ipagpalagay".<ref>{{Cite web |title=kuwento |url=https://diksiyonaryo.ph/list/kuwento |access-date=2026-07-29 |website=Diksiyonaryo.ph}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |last2= |title=cuento |trans-title=kuwento |url=https://dle.rae.es/cuento |access-date=2026-07-29 |website=«Diccionario de la lengua española» - Edición del Tricentenario |publisher=Real Academia Española |language=es}}</ref> Sinusulat din ito bilang ''kwento''. Karaniwang ginagamit naman ang salitang ''salaysay'' sa konteksto ng pag-uulat o pagpapahayag katulad ng [[sinumpaang salaysay]] sa [[batas]]. Samantala, parehong nagmula ang salitang ''istorya'' at ang halos kalapit sa pagbaybay nito na ''[[historya]]'' sa salitang Kastila na {{Lang|es|historia}} ("kasaysayan").<ref>{{Cite web |title=istorya |url=https://diksiyonaryo.ph/search/istorya?page=1 |access-date=2026-07-29 |website=Diksiyonaryo.ph}}</ref> Sa wikang Kastila din nagmula ang salitang ''naratibo'', mula {{Lang|es|narrativo}}.<ref>{{Cite web |title=naratibo |url=https://diksiyonaryo.ph/search/naratibo?page=1 |access-date=2026-07-29 |website=Diksiyonaryo.ph}}</ref> == Kahulugan == Kuwento ang tawag sa inilalahad na sekuwensiya ng mga totoo o kathang-isip na serye ng mga pangyayari sa iba, minsan mula sa isang tagakuwento o tagapagsalaysay. [[Personal na kuwento]] ang tawag sa [[Tuluyan|kuwentong tuluyan]] kung saan ipinepresenta ng may-akda o tagapagsalita ang kanilang personal na karanasan, madalas sa anyong impormal o biglaan, tulad halimbawa ng [[pagte-text]], [[pagmemensahe online]], o harapang pakikipag-usap. Iba ang mga kuwento sa mga simpleng paglalarawan sa kalidad, estado, o sitwasyon na walang sangkot na indibiduwal. Iba-iba ang haba ng mga kuwento, mula sa isang maikling pagkukuwento sa mga nangyari kagaya ng mga [[balita]] hanggang sa mahahabang anyo na nagtatampok ng mga mahahabang serye ng mga pangyayari tulad ng sa mga [[pelikula]], [[teleserye]], o [[nobela]]. Iba-iba rin ang mga paksa ng isang kuwento, na maaaring maigrupo batay sa tema o pormal na kategorya. Tinatawag na [[Di-piksyon|di-piksiyon]] ang mga kuwento na di-kathang isip kabilang ang [[talambuhay]], [[dyornalismo]], [[historyograpiya]], at ibang mga anyo ng pagkukuwento na nakabase sa realidad at katotohanan. Sa kabilang banda, [[piksiyon]] naman ang tawag sa mga kuwento na kathang isip at hindi nakabase sa realidad at katotohanan. Kabilang rito ang mga kuwentong nakabase sa mga tunay na pangyayari ngunit hinaluan ng mga di-makatotohanang elemento kagaya ng sa mga [[piksiyong historikal]]. Bukod dito, piksiyon din ang mga [[Maikling kuwento|maiikling kuwento]], nobela, pelikula, at ibang mga kuwento sa mga midyum kagaya ng sa mga [[larong bidyo]] at [[teatro]]. Sa pag-aaral sa mga gawang piksiyon, madalas na ginugrupo ang mga ito batay sa pananaw, mula sa [[Kuwento sa unang panauhan|unang panauhan]] hanggang sa [[Kuwento sa ikatlong panauhan|ikatlong panauhan]]. Maaaring kathang isip ang mga [[tulang pasalaysay]] kagaya ng [[epiko]] o di-kathang isip kagaya ng mga [[tulang patala]]. Naiiba ang mga tulang pasalaysay mula sa mga [[tulang liriko]], na nakapokus sa damdamin ng tagapagsalita at walang [[banghay]], [[Tagpuan ng kuwento|tagpuan]], o ibang mga katangian ng isang kuwento. Halos lahat ng mga anyo ng [[drama]] kagaya ng [[dula]], [[musikal]], [[opera]], at [[ballet]] ay pawang mga kuwento. == Elemento == May mga pangunahing elemento na kinakailangang magkaroon ang isang gawa para matawag itong kuwento. Kabilang rito ang pagkakaroon ng mga tauhan, hidwaan, banghay, tagpuan, tema, at paraan ng pagkukuwento. === Tauhan === {{Main|Tauhan ng kuwento}} [[File:Batman_and_Robin_1966.JPG|thumb|Si [[Batman]] (kanan) at ang kasangga niyang si [[Robin (komiks)|Robin]] (kaliwa) ang mga pangunahing tauhan ng teleseryeng ''[[Batman (teleserye)|Batman]]'' na umere mula 1966 hanggang 1968 sa [[Estados Unidos]].]] [[Tauhan ng kuwento|Tauhan]] o karakter ang mga indibiduwal sa isang kuwento na nagdidikta sa takbo nito. Madalas silang may pangalan, at gumaganap batay sa kanilang gampanin sa [[banghay]]. Ang kanilang [[Dayalogo ng kuwento|dayalogo]] o [[Aksyon ng kuwento|pagkilos]] ay maaaring sadya o may layunin upang umusad ang kuwento. Karaniwang kathang isip ang mga tauhan, bagamat maaari din silang nakabatay sa isang tao sa tunay na buhay o di kaya tumutukoy sa partikular na tao sa tunay na buhay kagaya ng sa mga [[Di-piksyon|di-piksiyon]] na kuwento tulad ng [[talambuhay]]. Nakadepende sa unang impresyon ng tagasubaybay kung makikisimpatiya sila sa sitwasyon ng isang partikular na tauhan sa kuwento, damdamin na maaaring ituring na para bang tunay na buhay ito.<ref>{{Cite journal |last=Phillips |first=Brian |date=2004 |title=Character in Contemporary Fiction |trans-title=Mga Tauhan sa Kontemporaryong Piksiyon |url=https://www.jstor.org/stable/3852955 |journal=The Hudson Review |language=en |volume=56 |issue=4 |pages=629–642 |doi=10.2307/3852955 |issn=0018-702X |jstor=3852955 |url-access=subscription}}</ref> Ang koneksyon na ito ng tagasubaybay sa isang tauhan sa simula ang siyang magdidikta sa inaasahang pag-uugali ng naturang tauhan na ito sa mga susunod na eksena ng kuwento, na maaaring di tumugma kung aakto ang tauhan na ito sa paraang naiiba sa mga nagdaang eksena. Nagtataglay ang mga kuwento ng mga pangunahing tauhan, na tinatawag na [[bida]], kung saan umiikot ang kuwento. Maaaring magkaroon ang mga kuwento ng [[kontrabida]], na siyang humahadlang sa bida. Sa maraming klase ng kuwento, karaniwang [[bayani]] ang bida, na siyang sinusubaybayan ng mga tagasubaybayat nagtataglay ng mga layuning nakakabuti. Maaari siyang makaharap ng [[kalaban]], kontrabida na aktibong humahadlang sa kabutihan. [[Pinakakalaban]] ang tawag kung ito ang pinakamatinding kalaban ng bayani. Sa ibang mga kuwento, maaaring kuwestiyonable ang paninindigan ng bida; tinatawag ito na [[kontrabayani]]. Maaari ring magkaroon ang kuwento ng maraming bida; sa mga ganitong kuwento, karaniwang may itinatalagang pinakabida, [[pangalawang bida]], at [[pangatlong bida]]. Bukod sa mga ito, may iba pang mga uri ng tauhan, kilala sa tawag na mga [[tauhang tipikal]], na nakabatay sa gampanin nila sa kuwento o katangian nila. === Hidwaan === {{Main|Hidwaan ng kuwento}} [[Talaksan:One_Ring_Blender_Render.png|thumb|Sentro sa hidwaan sa kuwento ng ''[[The Lord of the Rings]]'' (1954{{Endash}}1955) ni [[J. R. R. Tolkien]] ang [[Nag-iisang Singsing]] na siyang hinahanap ng mga bida upang sirain para mailigtas ang [[Middle-Earth|Middle-earth]].]] Sa malawak na kahulugan, [[Hidwaan ng kuwento|hidwaan]] ang tawag sa tensiyon na nabubuo na siyang nakakaapekto sa isip at kilos ng mga tauhan. Ito ang pangunahing problema ng mga bida. Madalas nakakaranas ang mga bida ng mga karagdagang laban sa sariling damdamin, kagaya ng pag-aalinlangan, takot, o pag-aalala sa mga susunod na pangyayari dahil sa hidwaan. Maaaring magtaglay ang mga kuwento ng maraming hidwaan, lalo na sa mga mahahabang gawa, ngunit karaniwang may isang malaking problema at maraming mas maliliit na problema na unang nalulutas sa kuwento. Maaaring maigrupo ang hidwaan batay sa laban; ilan sa mga pinakakaraniwan ang mga sumusunod: * tauhan kontra tauhan, hal. seryeng ''[[Harry Potter]]'' (1997{{Endash}}2007) ni [[J. K. Rowling]] sa pagitan ni [[Harry Potter (tauhan)|Harry Potter]] at [[Voldemort]]. * tauhan kontra kalikasan, hal. ''[[Ang Matanda at ang Dagat]]'' (1952) ni [[Ernest Hemingway]] sa pagitan ng matandang mangingisda at ang dagat. * tauhan kontra lipunan, hal. nobelang ''[[1984 (nobela)|1984]]'' (1949) ni [[George Orwell]] sa pagitan ni [[Winston Smith]] at ang lipunang kinokontrol ni [[Big Brother]]. * tauhan kontra tadhana, hal. pelikulang ''[[Your Name|Kimi no Na wa]]'' (2016) ni [[Makoto Shinkai]] sa pagitan ni Taki Tachibana at ang trahedya na ikakamatay ni Mitsuha Miyamizu. * tauhan kontra sarili, hal. nobelang ''[[Krimen at Parusa]]'' (1866) ni [[Fyodor Dostoevsky]] sa pagitan ni [[Rodion Raskolnikov]] at ang kanyang pagsisisi at paninindigan matapos niyang patayin ang isang matandang babae. Kung natapos ang hidwaan sa dulo ng kuwento, tinatawag itong [[resolusyon]]. Hindi lahat ng mga kuwento ay nagtatampok ng mga hidwaang natatapos, partikular na sa mga serye ng mga nobela kung saan natatapos lamang ito sa dulo ng serye. === Banghay === {{Main|Banghay}} [[Talaksan:Cowardly_lion2.jpg|thumb|Isa sa mga pangunahing punto sa kuwento ng ''[[Ang Kahanga-hangang Salamangkero ng Oz]]'' (1900) ni [[W. W. Denslow]] ang pagsunod ng bidang si [[Dorothy Gale|Dorothy]] sa [[dilaw na daang ladrilyo]] matapos niyang mapunta sa [[mundo ng Oz]] pagkatapos ng isang [[buhawi]], kung saan niya nakilala ang mga magiging kasamahan niya.]] [[Banghay]] ang sekuwensiya ng mga pangyayari sa isang kuwento mula simula hanggang dulo. Karaniwan itong nabubuo sa pamamagitan ng isang serye ng [[Kasanhian|mga sanhi at mga bunga]], kung saan gumagawa ng mga reaksyon ang mga kilos ng mga tauhan upang umusad ang kuwento. Nagtataglay ito ng mga eksena kung saan nagaganap ang mga pangyayari na siyang magreresulta sa susunod na eksena. Gumagawa ang mga ito ng mga punto sa kuwento, mga eksenang nagpapakita sa pagbabago sa pag-unawa, kilos, o desisyon ng mga tauhan.<ref>{{Cite book |last=Dibell |first=Ansen |title=Elements of Fiction Writing – Plot |publisher=F+W Media |year=1999 |isbn=978-1599635101 |language=en |trans-title=Ano ang Banghay? |chapter=What is Plot?}}</ref> Kadalasan umuusad ang kuwento kapag napagtanto ng mga bida ang hidwaan, na siyang susubukang resolbahin nila sa kahabaan ng kuwento at bumubuo ng madamdaming tagpo para sa mga tauhan at sa mga tagasubaybay ng kuwento. Tinatawag ang proseso ng paggawa ng banghay ng kuwento sa akademya bilang pagbabanghay.<ref>{{cite book |last1=Czarniawska |first1=Barbara |url=https://methods.sagepub.com/book/narratives-in-social-science-research |title=Narratives in Social Science Research |publisher=[[SAGE Publications]] |year=2004 |isbn=9780761941941 |language=en |trans-title=Mga Kuwento sa Agham Panlipunan |doi=10.4135/9781849209502}}</ref> Kalimitang hinahati ang mga banghay sa limang bahagi, at inilalarawan bilang isang piramide upang kumatawan sa antas ng aksyon sa pagtakbo ng kuwento.<ref>{{Cite web |last=Glatch |first=Sean |date=2020-05-12 |title=The 5 Stages of Freytag's Pyramid: Intro to Dramatic Structure |trans-title=Ang 5 Yugto ng Piramide ni Freytag: Panimula sa Estrakturang Pangdrama |url=https://writers.com/freytags-pyramid |access-date=2026-07-31 |website=Writers.com |language=en-US}}</ref> Partikular na ginagamit ito sa mga kuwentong [[drama]]. # ''[[Eksposisyon]]'' o ''panimula'', kung saan inilalarawan ng kuwento ang [[Tagpuan ng kuwento|tagpuan]] nito gayundin ang mga pangunahing tauhan. Maaari itong gamitan ng mga dayalogo, detalye sa mga tauhan, o pagsasalaysay ng isang [[omnisiyenteng tagapagsalaysay]], at nagtatapos sa isang insidenteng nagpapasimula sa kuwento. # ''Pataas na aksyon'' o ''suliranin'', kung saan nakasalubong ng mga bida ang isang [[Hadlang ng kuwento|hadlang]] upang makamit ang isang bagay. Karaniwang sine-setup rito ang mga pangyayari na hahantong sa kasukdulan, kagaya halimbawa ng paglatag ng mga bagay o pangyayari na magiging mahalaga para sa mga susunod na eksena. Ito ang pinakamahabang yugto sa maraming kuwento. # ''[[Kasukdulan ng kuwento|Kasukdulan]]'', kung saan nagaganap ang isang pangyayari na magpapabago sa daloy ng kuwento. Karaniwang nagaganap rito ang mga pinakamatitinding hadlang sa mga bida, tulad halimbawa ng isang di-inaasahang pangyayari sa grupo kagaya ng biglang kamatayan ng isa sa tauhan o rebelasyon ng isang matinding sikreto. # ''Pababang aksyon'' o ''solusyon'', kung saan nagaganap ang pagresolba sa suliranin na inilahad sa mga nagdaang eksena. Maaari magaganap ito sa pamamagitan ng isang sagupaan sa pagitan ng bida at ng kontrabida, o di kaya'y pakikipag-usap sa mga nasaktang partido, o sa kaso ng mga [[Romansa (dyanra)|romansa]], pag-amin sa tunay na nadadama sa isa't-isa. # ''[[Wakas ng kuwento|Wakas]]'', kung saan tinatapos na ng may-akda ang kuwento sa pamamagitan ng paglalahad sa mga pangyayari matapos ng isang matinding kaganapan. Dito inilalahad ang mga natitirang impormasyon na maaaring di pa nabubunyag, lalo na sa kaso ng mga kuwentong [[Misteryo (dyanra)|misteryo]] o [[Detective (dyanra)|detective]]. === Tagpuan === {{Main|Tagpuan ng kuwento}} [[Talaksan:Universal-Islands-of-Adventure-Harry-Potter-Castle-9182.jpg|thumb|Depiksiyon ng [[Hogwarts]] sa [[Universal Orlando]] sa [[Estados Unidos]]. Ang naturang kastilyo ay isa sa mga pangunahing tagpuan sa seryeng ''[[Harry Potter]]'' (1997{{Endash}}2007) ni [[J. K. Rowling]], kung saan nagsisilbi ito bilang paaralan ng mahika ng mga bida.]] [[Tagpuan ng kuwento|Tagpuan]] ang tawag sa lugar, oras, at konteksto kung saan naganap ang kuwento. Kasama rito ang pisikal at temporal na paligid ng mga tauhan gayundin ang kinagagalawan nilang lipunan at kultura. Minsan, maaaring maging mala-tauhan din ang tagpuan dahil sa pagbabagong nagaganap sa lugar na nakaapekto sa takbo ng kuwento.<ref>{{Cite book |last=Rozelle |first=Ron |title=Write Great Fiction – Description & Setting |publisher=F+W Media |year=2005 |isbn=978-1582976822 |chapter=The Importance of Description and Setting}}</ref> Ilan sa mga karaniwang tagpuan ang mga sumusunod: * ''[[Alternatibong kasaysayan]]'', kung saan inilalahad ang mga pangyayari na taliwas sa mga nangyari sa kasaysayan.<ref name="Collins">{{cite web |title=Alternative history |trans-title=Alternatibong kasaysayan |url=http://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/alternative-history |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160107040916/https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/alternative-history |archive-date=7 January 2016 |access-date= |website=Collins English Dictionary |language=en}}</ref> Iba ito sa ''[[kasaysayan sa hinaharap]]'', kung saan inilalahad naman ang mga pangyayari sa [[hinaharap]] imbes sa mga nakatala na sa kasaysayan at tumatalakay sa kawalang-kasiguruduhan sa hinaharap ng sangkatauhan dahil sa mga pagbabago sa lipunan, teknolohiya, o di kaya'y mga di-inaasahang pandaigdigang sakuna.<ref name="Andy Sawyer-2009">{{Cite book |author-last=Sawyer |author-first=Andy |url=https://www.google.co.kr/books/edition/The_Routledge_Companion_to_Science_Ficti/y7CNAgAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=%22Wells,+however,+was+fascinated+with+history%22&pg=PA489&printsec=frontcover |title=The Routledge Companion to Science Fiction |date=2009-03-30 |publisher=Routledge |isbn=978-1-135-22836-1 |editor1-last=Bould |editor1-first=Mark |pages=489–494 |language=en |trans-title=Ang Pantulong ng Routledge sa Maagham na Piksiyon |chapter=Future History |trans-chapter=Kasaysayan sa Hinaharap |editor2-last=Butler |editor2-first=Andrew M. |editor3-last=Roberts |editor3-first=Adam |editor4-last=Vint |editor4-first=Sherryl}}</ref> * ''[[Worldbuilding|Binuong mundo]]'', na karaniwang itinatampok sa mga kuwentong [[Kathang-isip na pang-agham|maagham na piksiyon]] at [[pantasya]].<ref>{{Cite book |last=Stableford|first=Brian M.|title=Historical Dictionary of Science Fiction Literature|date=2004|publisher=Scarecrow Press|isbn=0-8108-4938-0|location=Lanham, Md.|oclc=54416073|language=en|trans-title=Historikal na Diksiyonaryo ng Panitikan ng Maagham na Piksiyon}}</ref> Depende sa may-akda, maaari itong magtampok ng mga kumpletong sistema ng [[kultura]], [[politika]], [[wika]], [[mahika]], at iba pang mga elemento na nagpapabuhay sa tagpuan. * ''[[Utopiya]]'', kung saan nakatuon ang kuwento sa isang lugar na lubos na biniyayaan at pinapangarap ng mga tao.<ref>{{cite journal |last1=Sargent |first1=Lyman Tower |date=2016 |title=Utopianism |trans-title=Utopiyanismo |journal=[[Routledge Encyclopedia of Philosophy]] |language=en |doi=10.4324/9780415249126-S064-1 |isbn=978-0-415-25069-6}}</ref> Kabaligtaran nito ang ''[[distopiya]]'', na nagtatampok naman ng mga imahe ng kahirapan, kadumihan, kaguluhan, at krimen, kagaya ng tagpuan ng nobelang ''[[1984 (nobela)|1984]]'' (1949) ni [[George Orwell]].<ref name="beaumont">{{Cite journal |last=Beaumont |first=Matthew |date=2006 |title=Cacotopianism, the Paris Commune, and England's Anti-Communist Imaginary, 1870-1900 |trans-title=Kakotopiyanismo, ang Komuna ng Paris, at ang Imaheng Kontra-Komunista ng Inglatera, 1870-1900 |url=https://muse.jhu.edu/pub/1/article/198770 |journal=ELH |language=en |volume=73 |issue=2 |pages=465–487 |doi=10.1353/elh.2006.0012 |issn=1080-6547 |url-access=subscription |s2cid=162348064}}</ref> * ''[[Kahilerang uniberso]]'' o ''kabilang dimensiyon'', na nagtatampok sa ibang mga uniberso, na maaaring lakbayin ng mga tauhan sa kuwento gamit ng mga espekulatibong teknolohiya. Karaniwan itong itinatampok sa mga komiks at sa mga pagsasapelikula nito, kagaya ng [[Marvel Cinematic Universe]] na nagtatampok ng isang [[multiberso]].<ref>'{{Cite magazine |last=Dockterman|first=Eliana|date=27 April 2022|title=A Guide to All the Major Cinematic Multiverses|url=https://time.com/6169255/cinematic-multiverse-list/|magazine=Time|trans-title=Gabay sa Lahat ng mga Pangunahing Sinematikong Multiberso|language=en}}</ref> * [[Mundo ng panaginip]], na nagtatampok naman sa isang mundong hiwalay sa realidad na tanging mabibisita lamang sa panaginip. Ilan sa mga halimbawa nito ang kuwentong ''[[Mga Paglalakbay ni Alice sa Wonderland]]'' (1865) ni [[Lewis Carroll]] at ang [[The Wizard of Oz (pelikula noong 1939)|pagsasapelikula noong 1939]] ng ''[[Ang Kamangha-manghang Mangkukulam ng Oz]]'' (1900). * [[Simuladong realidad]], na nagtatampok ng isang realidad na ginawa sa pamamagitan ng [[simulasyon ng kompyuter]], kagaya ng sa ''[[The Matrix]]'' (1999). Kaugnay nito ang mga kuwentong nagtatampok sa [[birtuwal na realidad]] (VR), kagaya ng ''[[Sword Art Online]]'' ni [[Reki Kawahara]]. === Tema at narasyon === {{Main|Tema ng kuwento|Narasyon}} [[Tema ng kuwento|Tema]] ang mga pangunahing ideya na ipinepresenta ng mga kuwento na karaniwang ipinapakita sa mga tagasubaybay upang bigyang-kahulugan ang mga ito. Kalimitang abstrakto at subhetibo ang mga tema, na magiging paksa ng mga usapan ng mga tagasubaybay lalo na sa pagtatapos ng kuwento, kung saan maaaring timbangin ang mga ito batay sa intensiyon ng may-akda o paano ito ginalugad ng may-akda. Humahantong ito sa mga magkakaibang interpretasyon na maaaring taliwas sa orihinal na intensiyon ng may-akda.<ref>{{Cite journal |last1=Kurtz |first1=Victoria |last2=Schober |first2=Michael F. |date=2001-09-01 |title=Readers' varying interpretations of theme in short fiction |trans-title=Mga paiba-ibang intepretasyon ng mga mambabasa sa tema sa mga maiikling piksiyon |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0304422X01000407 |journal=Poetics |language=en |volume=29 |issue=3 |pages=139–166 |doi=10.1016/S0304-422X(01)00040-7 |issn=0304-422X |url-access=subscription}}</ref> Ginagalugad ng may-akda ang mga tema ng kuwento sa pamamagitan ng [[narasyon]]. Ito ang mga [[Talaan ng mga paraan sa pagkukuwento|paraan o teknik]] na ginagamit ng may-akda sa pagpresenta sa kanilang kuwento. Kasama rito ang mga binibigay o tinatago na impormasyon sa takbo ng kuwento, estilo ng wikang ginagamit, komentaryo, at kaninong pananaw. Halimbawa, sa mga [[Kuwento sa unang panauhan|kuwentong nasa unang panauhan]], karaniwang gumagamit ang kuwento ng mga [[panghalip panao]] sa unang [[Panauhan (balarila)|panauhan]] kagaya ng "ako" o "ikaw" at kinukuwento ang mga pangyayari sa kuwento sa pananaw ng nagsasalita. Sa kabilang banda naman, tinatampok naman sa mga [[kuwento sa ikatlong panauhan]] ang pagkukuwento sa mga pangyayari na maaaring alam ng tagasubaybay ngunit hindi ng tauhan sa kuwento. == Pag-aaral == [[Naratolohiya]] ang pormal na akademikong larangan na nakatuon sa mga kuwento at pagkukuwento. Hinihiwalay ng ilang mga teorista ang mga kuwento sa mga kasulatang hindi kuwento ayon sa ''naratibilidad'', o ang mga katangian at kalidad na nagtatangi sa mga kuwento mula sa mga hindi kuwento.<ref>{{citation |last1=Baldick |first1=Chris |title=The Concise Oxford Dictionary of Literary Terms |year=2004 |trans-title=Ang Maiksing Diksiyonaryo ng Oxford sa mga Katagang Pampanitikan |location=Oxford |publisher=[[Oxford University Press]] |language=en |isbn=978-0-19-860883-7}}</ref> Tinatawag bilang mga paraan o gamit sa pagkukuwento ang mga estratehiyang ginagamit ng mga may-akda upang makabuo ng mga kuwento. Marami sa mga ito ang natukoy na ng mga iskolar, kagaya ng [[Kuwento sa kuwento|kuwento sa loob ng kuwento]] at paggamit sa isang [[Kaduda-dudang tagapagsalaysay|tagapagsalaysay na hindi mapagkakatiwalaan]], na madalas gamitin sa mga kuwentong ''[[Noir (dyanra)|noir]]''. === Kultura === Mahalaga ang mga kuwento sa mga [[kultura]]. Bahagi ito ng pagkakakilanlan ng mga tao sa isang kultura; ayon sa iskolar na si [[Owen Flanagan]], nilalapat ng mga tao ang kanilang pagkakakilanlan sa mga kuwentong ginagawa nila.<ref>{{Cite book |last=Flanagan |first=Owen |title=Consciousness Reconsidered |publisher=MIT Press |year=1992 |isbn=9780262061483 |language=en |trans-title=Pagkonsidera muli sa Kamalayan}}</ref> Maraming anyo ng sining kagaya ng [[pinta]], [[dula]], at [[panitikan]] ang nagtataglay ng mga kuwento, at malaking bahagi ng [[araling pantao]] ang nakatuon sa pagsusuri sa mga ito.<ref>{{cite web |date=2012-09-06 |title=Humanities tell our stories of what it means to be human |trans-title=Inilalahad ng araling pantao ang mga kuwentong nagsasabi sa kung paano maging tao |url=https://news.asu.edu/content/humanities-tell-our-stories-what-it-means-be-human |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190322195804/https://asunow.asu.edu/content/humanities-tell-our-stories-what-it-means-be-human |archive-date=2019-03-22 |access-date= |website=ASU Now: Access, Excellence, Impact |language=en}}</ref> Bagamat madalas na isang anyo ng [[Libangan (gawain)|libangan]] ang pagkukuwento, maaari din itong maging gamit sa pagtuturo at edukasyon. Madalas na ginagamit ang mga kuwento sa mga bata upang maging gabay sa tamang pag-uugali, pagtuturo sa kasaysayan, gawi, tradisyon, etika, at pagkakakilanlan ng pamayanan o kultura nila, mga katangiang pinag-aaralan ng mga [[Antropolohiya|antropologo]] lalo na sa konteksto ng [[mga katutubo]]. Mahalaga rin ang mga kuwento sa mga [[pasalitang tradisyon]] upang maipasa ang mga ito sa susunod na henerasyon, na kalimitang binabago upang umakma sa kasalukuyang panahon kagaya ng pagpapalit sa mga salitang ginagamit upang maintindihan ng mga mas batang henerasyon.<ref>{{cite web |title=Native storytellers connect the past and the future: Native Daughters |trans-title=Kinokonekta ng mga tagapagkuwentong Native ang nakaraan at hinaharap: Native Daughters |url=http://cojmc.unl.edu/nativedaughters/storytellers/native-storytellers-connect-the-past-and-the-future |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171115231231/http://cojmc.unl.edu/nativedaughters/storytellers/native-storytellers-connect-the-past-and-the-future |archive-date=2017-11-15 |access-date= |language=en}}</ref> Gayunpaman, may mga pasalitang tradisyon na pinapapanatili ang orihinal na teksto,<ref>{{cite book |last=Vansina |first=Jan |url=https://archive.org/details/oraltraditionash0000vans |title=Oral tradition as history |year=1985 |page=13 |language=en |trans-title=Pasalitang tradisyon bilang kasaysayan}}</ref> kagaya ng mga [[epiko]] tulad ng [[Pasyon (Kristiyanismo)|''Pasyon'']] na [[Pabasa|binabasa]] tuwing [[Mahal na Araw]].<ref>{{Cite magazine |last=Ayroso |first=Dee |date=Abril 2006 |title=A Passion for Pasyon |trans-title=Pagsinta sa Pasyon |url=https://www.bulatlat.com/news/6-10/6-10-pasyon.htm |access-date=4 Agosto 2026 |magazine=Bulatlat |language=en |volume=VI |issue=10}}</ref> === Sikolohiya === Sa [[pilosopiya ng isip]], [[agham panlipunan]], at mga larangang medikal kagaya ng [[medisina]], tumutukoy ang kuwento sa mga aspeto ng [[sikolohiya ng tao]].<ref>{{Cite web |last=Hevern |first=V. W. |date=March 2004 |title=Narrative Psychology: General Overview |trans-title=Sikolohiya ng Pagkukuwento: Pangkalahatang Buod |url=https://web.lemoyne.edu/~hevern/narpsych/nrintro.html |access-date= |website=[[Lemoyne College]] |language=en}}</ref> Maaaring makaapekto ang proseso ng personal na kuwento ng isang tao sa pansarili o pangkulturang pagkakakilanlan nito, gayundin sa pagbuo at paggawa ng mga [[alaala]]; ipinagpapalagay na bumubuo ito sa pangkalahatang kalikasan ng [[sarili]].<ref>{{Citation |last=Dennett |first=Daniel C. |title=The Self as a Center of Narrative Gravity |date=1992 |url=https://web-archive.southampton.ac.uk/cogprints.org/266/ |work=Self and Consciousness: Multiple Perspectives |editor-last=Kessel |editor-first=F. |trans-title=Ang Sarili Bilang Sentro ng Grabidad ng Kuwento |publisher= |language=en |access-date= |editor2-last=Cole |editor2-first=P. |editor3-last=Johnson |editor3-first=D.}}</ref><ref>{{cite journal |author=Dan McAdams |year=2004 |title=Redemptive Self: Narrative Identity in America Today |trans-title=Pagtutubos sa Sarili: Pagkakakilanlan sa Kuwento sa Amerika Ngayon |journal=The Self and Memory |language=en |volume=1 |issue=3 |pages=95–116 |doi=10.1093/acprof:oso/9780195176933.001.0001 |isbn=9780195176933}}</ref> Natuturo sa pagkasira ng isang maliwanag at positibong kuwento sa pagkakaroon ng [[sikosis]] at mga [[problema sa pag-iisip]], at ang pagsasaayos nito ay nakakatulong sa pagrekober.<ref>{{cite journal |author=Gold E |date=August 2007 |title=From narrative wreckage to islands of clarity: Stories of recovery from psychosis |trans-title=Mula sa pagkasira ng kuwento patungo sa kapuluan ng klaridad: Mga kuwento ng pagrekober mula sa sikosis |journal=Can Fam Physician |language=en |volume=53 |issue=8 |pages=1271–5 |pmc=1949240 |pmid=17872833}}</ref> Isang anyo ng [[sikoterapiya]] ang [[terapiya ng pagkukuwento]]. Isang paraan ang pagkukuwento sa karamdaman ng taong nakakaranas mismo nito sa pagbibigay katuturan sa karanasan nito.<ref name="Sulik">{{cite book |author=Gayle A. Sulik |url=https://archive.org/details/pinkribbonbluesh0000suli |title=Pink Ribbon Blues: How Breast Cancer Culture Undermines Women's Health |publisher=Oxford University Press |year=2010 |isbn=978-0-19-974045-1 |location=USA |pages=[https://archive.org/details/pinkribbonbluesh0000suli/page/321 321–326] |language=en |trans-title=Mga Kalungkutan ng Mapusyaw na Laso: Paano Pinahina ng Kultura ng Kanser sa Suso ang Kalusugan ng Kababaihan |oclc=535493589 |url-access=registration}}</ref> Karaniwang itong mailalarawan bilang ''hadlang'', ''pagsuko'', at ''paglalakbay''. Sa kuwentong hadlang, tinitingnan ng maysakit ang kanyang sakit bilang pansamantalang hadlang kaya naglalayon itong gumaling upang makabalik na sa dati. Sa kuwentong pagsuko, kalimitang tinitingnan ng maysakit ang kanyang sakit bilang permanente, walang lunas, at lalo lamang lalala, na madalas sa mga taong may [[Sakit na Alzheimer|Alzheimer's]]. Samantala, sa kuwentong paglalakbay, tinitingnan ng maysakit ang kanyang sakit bilang bahagi ng isang paglalakbay na dapat malampasan, kagaya ng mga nakaligtas sa [[kanser]] partikular na sa mga gumaling mula sa [[kanser sa suso]].<ref name="Sulik" /> Inaasahan sa mga gumaling na magkukuwento sila ng karunungan, kung saan ipinapaliwanag nila ang isang mas maayos na [[pananaw sa buhay]].<ref>{{Cite news |last=Burns |first=Holly |date=2022-11-22 |title=What if You Can't Find the Silver Lining in Your Illness? |language=en-US |trans-title=Paano Kung Di Mo Makita ang Pag-asa sa Karamdaman Mo? |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2022/11/22/well/mind/cancer-diagnosis-gratitude.html |access-date= |issn=0362-4331}}</ref> === Musika === Isa ang linyaridad sa mga kalidad ng kuwento na makikita sa isang [[komposisyong pangmusika]].<ref>Kenneth Gloag and David Beard, Musicology: The Key Concepts (New York: Routledge, 2009), 114</ref> Ayon sa [[Musikolohiya|musikologong]] si [[Edward Cone]], makikita rin ang mga kataga sa kuwento sa wikang analitikal ng musika.<ref name=":0">{{Cite book |last=Beard |first=David |title=Musicology: The Key Concepts |last2=Gloag |first2=Kenneth |publisher=Routledge |year=2005 |isbn=9780415316927 |language=en |trans-title=Musikolohiya: Mga Pangunahing Konsepto}}</ref> Gayunpaman, maraming pananaw ang pumapatungkol sa gampanin ng kuwento sa musika. Ayon kay [[Theodoro Adorno]], sinasalaysay ng musika ang sarili nito nang walang kuwento. Ayon naman kay [[Carolyn Abbate]], maaaring ituring ang ilang kumpas na nararanasan sa musika bilang boses ng nagkukuwento. Tinitingnan naman ng iba ang kuwento sa musika bilang magpapayaman sa pagsusuri sa musika. Ipinahayag naman ni [[Jean-Jacques Nattiez]] na ang kuwento, sa mahigpit na kahulugan, ay wala sa musika kundi sa kuwentong naiisip ng mga tagapakinig nito. Aniya, metaporikal lamang ang pag-uusap sa musika sa paraang naratibo at ang "naiisip na kuwento" ay maaaring maimpluwensiyahan ng mga elementong labas sa musika kagaya ng pamagat nito at iba pang mga paraang ginamit ng [[kompositor]] nito.<ref name=":0" /> Gayunpaman, nagbigay si Abbate ng mga halimbawa ng mga paraan sa musika na magagamit bilang boses sa pagkukuwento sa pamamagitan ng paghigpit sa kakayahan ng musika na maikuwento ang mga bihirang "pagkakataon na matutukoy dahil sa epekto nitong kakaiba at nakakagambala".<ref name=":0" /> ==Sanggunian== {{reflist}} == Link sa labas == {{Wiktionary|kuwento|salaysay}} {{Library resources box|by=no|onlinebooks=no|others=no|about=yes|label=Narrative}} * [http://narrative.georgetown.edu/ International Society for the Study of Narrative] * [http://www.uni-koeln.de/%7Eame02/pppn.htm Manfred Jahn. ''Narratology: A Guide to the Theory of Narrative''] * [http://www.thereferentialprocess.org/theory/narrative-and-referential-activity Narrative and Referential Activity] * [http://users.clas.ufl.edu/pcraddoc/narhand1.htm Some Ideas about Narrative – notes on narrative from an academic perspective] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190403213953/http://users.clas.ufl.edu/pcraddoc/narhand1.htm|date=2019-04-03}} {{Narrative}}{{Authority control}} [[Kategorya:Salaysay]] 206tb7m2aepjkfl3fvibwfx75il6ie8 0 59515 2219049 2181207 2026-08-04T18:08:02Z ~2026-43254-85 164903 2219049 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = Nuweba Selandiya | native_name = {{ubl|{{native name|en|New Zealand}}|{{native name|mi|Aotearoa}}}} | common_name = Nuweba Selandiya | image_flag = Flag of New Zealand.svg | image_coat = Coat of arms of New Zealand.svg | image_map = NZL_orthographic NaturalEarth.svg | map_caption = Location of New Zealand, including outlying islands, its [[Ross Dependency|territorial claim in the Antarctic]], and [[Tokelau]] | map_width = 250px | national_anthem = {{nowrap|{{lang|en|[[God Defend New Zealand]]}}}}<br/>"Diyos, Ipagtanggol ang Nuweba Selandiya"{{parabr}}{{center|[[File:New Zealand national anthem, performed by the United States Navy Band.wav]]}}<br/>'''Awiting Makahari:''' {{lang|en|[[God Save the King]]}}<br/>"Diyos, Iligtas ang Hari"{{parabr}}{{center| }} | capital = [[Wellington]] | coordinates = {{Coord|41|18|S|174|47|E|type:city_region:NZ}} | largest_city = [[Auckland]] | official_languages = [[Wikang Ingles|Ingles]]{{*}}[[Wikang Māori|Māori]] | demonym = {{ublist |item_style=white-space:nowrap;|[[New Zealanders|New Zealander]]|[[Kiwi (nickname)|Kiwi]] (colloquial)}} | government_type = Unitary [[parliamentary constitutional monarchy]] | leader_title1 = [[Monarchy of New Zealand|Monarch]] | leader_name1 = [[Charles III]] | leader_title2 = [[Governor-General of New Zealand|Governor-General]] | leader_name2 = [[Cindy Kiro]] | leader_title3 = [[Prime Minister of New Zealand|Prime Minister]] | leader_name3 = [[Christopher Luxon]] | legislature = [[New Zealand Parliament|Parliament]]<br />([[New Zealand House of Representatives|House of Representatives]]) | sovereignty_type = Stages of [[Independence of New Zealand|independence]] | sovereignty_note = from the [[United Kingdom]] | established_event1 = [[Treaty of Waitangi]]<ref>{{cite web |title=Treaty of Waitangi |url=https://mch.govt.nz/treatyofwaitangi |website=mch.govt.nz |publisher=Manatū Taonga Ministry for Culture and Heritage |access-date=22 June 2023 |archive-date=22 Hunyo 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230622103149/https://mch.govt.nz/treatyofwaitangi |url-status=dead }}</ref> | established_date1 = 6 February 1840 | established_event2 = [[Responsible government]] | established_date2 = [[1856 Sewell Ministry|7 May 1856]] | established_event3 = [[Dominion of New Zealand|Dominion]] | established_date3 = 26 September 1907 | established_event4 = [[Statute of Westminster 1931|Statute of Westminster]] adopted | established_date4 = [[Statute of Westminster Adoption Act 1947|25 November 1947]] | established_event5 = [[Constitution Act 1986]] | established_date5 = 1 January 1987 | area_rank = 75th | area_km2 = 270,534<ref>{{cite web |title=New Zealand country profile |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-pacific-15357770 |website=BBC News |access-date=20 November 2023 |date=20 November 2023}}</ref> | area_sq_mi = 103,483<!--Do not remove per [[Wikipedia:Manual of Style/Dates and numbers]]--> | percent_water = 1.6{{refn|1=The proportion of New Zealand's area (excluding estuaries) covered by rivers, lakes and ponds, based on figures from the New Zealand Land Cover Database,<ref>{{cite web |url=http://www.mfe.govt.nz/issues/land/land-cover-dbase/index.html |title=The New Zealand Land Cover Database |work=New Zealand Land Cover Database 2 |publisher=[[Ministry for the Environment (New Zealand)|Ministry for the Environment]] |date=1 July 2009 |access-date=26 April 2011 |archive-date=14 March 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110314113106/http://www.mfe.govt.nz/issues/land/land-cover-dbase/index.html |url-status=dead }}</ref> is (357526 + 81936) / (26821559 – 92499–26033 – 19216)=1.6%. If estuarine open water, mangroves, and herbaceous saline vegetation are included, the figure is 2.2%.|group=n}} | population_estimate = {{increase neutral}} {{formatnum:{{data New Zealand|poptoday}}}}<ref name="populationestimate">{{cite web |url=https://www.stats.govt.nz/tools/population-clock|title=Population clock |publisher=[[Statistics New Zealand]] |access-date=15 May 2021}} The population estimate shown is automatically calculated daily at 00:00 UTC and is based on data obtained from the population clock on the date shown in the citation.</ref> | population_estimate_year = {{currentmonth}} {{currentyear}} | population_estimate_rank = 120th | population_census = {{increase neutral}} 4,699,755<ref>{{cite web|url=https://www.stats.govt.nz/information-releases/2018-census-population-and-dwelling-counts|title=2018 Census population and dwelling counts|publisher=[[Statistics New Zealand]]|date=23 September 2019|access-date=25 September 2019}}</ref> | population_census_year = [[2018 New Zealand census|2018]] | population_density_km2 = {{Decimals|{{formatnum:{{NZ population data 2018||y}}|R}}/268021|1}} | population_density_sq_mi = {{Decimals|{{formatnum:{{NZ population data 2018||y}}|R}}/103483|1}} <!--Do not remove per [[Wikipedia:Manual of Style/Dates and numbers]]--> | population_density_rank = 167th | GDP_PPP = {{increase}} $279.183 billion<ref name="IMFWEO.NZ">{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/October/weo-report?c=196,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2020&ey=2028&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=World Economic Outlook Database, October 2023 Edition. (NZ) |publisher=[[International Monetary Fund]] |date=10 October 2023 |access-date=12 October 2023}}</ref> | GDP_PPP_rank = 63rd | GDP_PPP_year = 2023 | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $53,809<ref name="IMFWEO.NZ" /> | GDP_PPP_per_capita_rank = 32nd | GDP_nominal = {{increase}} $249.415 billion<ref name="IMFWEO.NZ" /> | GDP_nominal_rank = 51st | GDP_nominal_year = 2023 | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $48,071<ref name="IMFWEO.NZ" /> | GDP_nominal_per_capita_rank = 23rd | Gini_year = 2022 | Gini_change = decrease<!--increase/decrease/steady--> | Gini = 30.0<!--number only--> | Gini_ref = <ref>{{cite book|url=https://www.stats.govt.nz/information-releases/household-income-and-housing-cost-statistics-year-ended-june-2022/|title=Household income and housing-cost statistics: Year ended June 2022|language=en|publisher=[[Statistics New Zealand]]|date=23 March 2023|access-date=22 September 2023}}</ref> | Gini_rank = | HDI_year = 2021<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady--> | HDI = 0.937<!--number only--> | HDI_ref = <ref name="HDI">{{cite book|url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2021-22pdf_1.pdf|title=Human Development Report 2021/2022|language=en|publisher=[[United Nations Development Programme]]|date=8 September 2022|isbn=978-9211264517|access-date=8 September 2022}}</ref> | HDI_rank = 13th | currency = [[New Zealand dollar]] ($) | currency_code = NZD | iso3166code = NZ | time_zone = [[Time in New Zealand|NZST]]{{refn|1=The Chatham Islands have a [[Chatham Standard Time Zone|separate time zone]], 45 minutes ahead of the rest of New Zealand.|group=n}} | utc_offset = +12 | time_zone_DST = [[Time in New Zealand|NZDT]]{{refn|Clocks are advanced by an hour from the last Sunday in September until the first Sunday in April.<ref>{{cite web |title=New Zealand Daylight Time Order 2007 (SR 2007/185) |url= http://www.legislation.govt.nz/regulation/public/2007/0185/latest/whole.html |publisher=[[Parliamentary Counsel Office (New Zealand)|New Zealand Parliamentary Counsel Office]] |access-date=6 March 2017 |date=6 July 2007}}</ref> Daylight saving time is also observed in the Chatham Islands, 45 minutes ahead of NZDT. |group=n}} | utc_offset_DST = +13 | date_format = {{abbr|dd|day}}/{{abbr|mm|month}}/{{abbr|yyyy|year}}<ref>There is no official all-numeric date format for New Zealand, but government recommendations generally follow [[date and time notation in Australia|Australian date and time notation]]. See {{citation |title=The Govt.nz style guide |date=22 July 2020 |publisher=New Zealand Government |url= https://www.digital.govt.nz/standards-and-guidance/design-and-ux/content-design-guidance/numbers/ |access-date=9 July 2021}}.</ref> | drives_on = left | calling_code = [[Telephone numbers in New Zealand|+64]] | cctld = [[.nz]] }} Ang '''New Zealand'''{{refn|nagmula sa salitang [[Wikang Latin|Latin]] na ''Nova Zeelandia''<ref name="liwayway">{{cite journal | author=Mallari, Emilio S. | date=16 Agosto 1935 | title=Kasaysayan ng Daigdig | journal=[[Liwayway]] | volume=XIII | issue=40 | page=24, 32-33 | location=Maynila | publisher=Ramon Roces Publications, Inc. | quote=...naririyan ang maraming hayop na makakain at ang hinahangaang "ave del paraiso", mga inaaning napapagbilhan ng maraming salapi, bakit nito lamang taong nagdaan, ang kolonya ay nakapagbili ng kalakal sa Australia, New Zealand, Inglatera at Olanda ng angaw-angaw na librang esterlina?}}</ref><ref name="StatenLandt" /><ref name=":0">{{cite book |last=Mackay |first=Duncan |chapter=The Search for the Southern Land |date=1986 |editor-last=Fraser |editor-first=B. |title=The New Zealand Book of Events |url=https://archive.org/details/newzealandbookof0000fras |location=Auckland |publisher=[[Methuen Publishing|Reed Methuen]] |pages=[https://archive.org/details/newzealandbookof0000fras/page/52 52]–54}}</ref>|group=n}} o '''Nuweba''' '''Selandiya'''<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com.ph/books?id=IXnnAAAAMAAJ&q=%22Nuweba+Selandiya%22&dq=%22Nuweba+Selandiya%22&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwiIttXMmp-HAxVskVYBHXXtCtgQ6AF6BAgKEAM#%22Nuweba%20Selandiya%22 |title=Liwayway |date=1969 |publisher=Liwayway Pub. |language=tl}}</ref><ref>{{Cite book |last=Agoncillo |first=Teodoro A. |url=https://books.google.com.ph/books?id=VR9bAAAAIAAJ&q=%22Nuweba+Selandiya%22&dq=%22Nuweba+Selandiya%22&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwiIttXMmp-HAxVskVYBHXXtCtgQ6AF6BAgJEAM#%22Nuweba%20Selandiya%22 |title=Kasaysayan ng bayang Pilipino |date=1984 |publisher=Garotch Pub. |isbn=978-971-10-2416-1 |pages=321 |language=tl}}</ref>, tinatawag ding '''[[Aotearoa]]''' ([[Wikang Māori|Māori]] para sa ''Lupain ng Mahabang Puting Ulap''), ay isang bansa ng dalawang malalaking pulo na [[Hilagang Pulo]] (''Ingles: North Island, Māori: [[Te Ika-a-Māui]]'') at [[Timog Pulo]] (''Ingles: South Island, Māori: [[Te Wai Pounamu]]'') at [[Mga pulo sa New Zealand|maraming mas maliliit na mga pulo]] sa timog-kanlurang [[Karagatang Pasipiko]]. Sa mga bansa sa Timog Pasipiko, ang New Zealand ang may pinakamalaki at pinaka-industrialisadong ekonomiya at pumapangalawa lamang ang populasyon nito sa [[Papua New Guinea]]. Natatangi ang New Zealand sa kanyang pagkabukod, nakahiwalay sa [[Australya]] sa hilaga-kanluran sa pamamagitan ng [[Dagat Tasman]], mga 2,000&nbsp;km ang pagitan. Ang [[New Caledonia]], [[Fiji]] at [[Tonga]] ang malalapit na mga kapitbahay. Binubuo ng karamihan sa [[populasyon]] sa Papua New Guinea ng mga [[Pakeha|taong nagmula sa Europa]], kasama ang katutubong [[Māori]] na kabilang sa pinakamalaking minorya. Ang mga taong hindi Māori na [[Polynesian]] at [[Asya]]no ang mga mahahalagang minorya, lalo na sa mga lungsod. == Etimolohiya == Pinangalanan ng unang bisitang Europeo sa New Zealand, ang manlalakbay na Olandes na si Abel Tasman, ang mga isla bilang ''Staten Land'', sa paniniwalang bahagi sila ng ''Staten Landt'' na nakita ni Jacob Le Maire sa dulong timog malapit sa Timog Amerika.<ref name="StatenLandt" /><ref>{{cite web |url=http://nzetc.victoria.ac.nz//tm/scholarly/tei-Stout44-t2-body-d1-d1.html |title=The Pamphlet Collection of Sir Robert Stout: Volume 44. Chapter 1, Discovery and Settlement |first=John |last=Bathgate |publisher=NZETC |quote=He named the country Staaten Land, in honour of the States-General of Holland, in the belief that it was part of the great southern continent. |access-date=17 August 2018 |archive-date=24 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200724203829/http://nzetc.victoria.ac.nz//tm/scholarly/tei-Stout44-t2-body-d1-d1.html |url-status=live }}</ref> Pinatunayan ni Hendrik Brouwer na ang lupain na natagpuan malapit sa [[Timog Amerika]] ay isang maliit na isla noong 1643, at pagkatapos ay pinalitan ng mga kartograpong Olandes ang pangalan ng natuklasan ni Tasman na "Nova Zeelandia" mula sa Latin, batay sa Olandong probinsya ng Zeeland.<ref name="StatenLandt">{{cite book |first=John |last=Wilson |chapter=European discovery of New Zealand – Tasman's achievement |title=[[Te Ara: The Encyclopedia of New Zealand]] |date=March 2009 |chapter-url=http://www.teara.govt.nz/en/european-discovery-of-new-zealand/3 |access-date=24 January 2011 |archive-date=6 January 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120106180047/http://www.teara.govt.nz/en/european-discovery-of-new-zealand/3 |url-status=live }}</ref><ref name=":0" /> Iningles ito ni [[James Cook]], isang kilalang manlalakbay na bumisita sa New Zealand noong 1769.{{cn}} Bagamat ito ang kalimitang ginagamit na pangalan ng bansang ito, may iba namang pangalan ang mga katutubo doon para sa bansa nila.{{cn}} == Kasaysayan == Ang unang mga tao na dumating sa New Zealand ay mga Polynesian na ngayon ay tinatawag na Māori. 'Di tiyak ang maraming mga detalye ng kanilang pagdating. Bagamat may mga kuwento ang mga Māori tungkol dito, hindi masisigurado na tunay ang mga ito. Ayon sa mga Māori, ang ninuno nilang si [[Kupe]] ay naglakbay mula sa Hawaiiki hanggang nakarating siya sa New Zealand. Ang unang ekspedisyon ng mga Europeo na nakarating sa New Zealand ay pinangunahan ng taga-Olanda na si Abel Tasman. Pumunta siya doon noong taong 1642. Ang ilan sa mga kasama niya ay pinatay ng mga Māori, kaya bumalik sina tasman sa [[Olanda]]. Ang susunod na European na pumunta sa New Zealand ay si Capitan James Cook, na dumaan doon noong paglalakbay niya noong 1768-1771. Gumawa si Cook ng mga maayos na mapa ng New Zealand. Pagkatapos niya, dumami ang mga taga-Europa na pumunta doon. Ang karamihan sa kanila ay mga manghuhuli ng balyena at ''seal'', at mga mangangalakal. Susunod na dumating ang mga misyonero. Maraming mga Māori ay tumalikod sa kanilang tradisyonal na pananampalataya at naging mga [[Kristyano]]. Habang dumadami ang mga lumilipat sa New Zealand mula sa [[Europa]], natakot ang mga Māori. Ang iba sa mga [[Pakeha]], o puting taga-New Zealand ay gumagawa ng mga masasamang bagay. Gusto ng mga Māori na pangasiwaan ng reyna ng Inglatera ang mga Pakeha para maparusahan ang mga masasama. Natatakot naman ang mga taga-Inglatera na kukunin ng [[Pransiya]] ang New Zealand. Noong 6 Pebrero 1840, pinirmahan ng mga Māori ang ''Treaty'' (o usapan) ng ''Waitangi''. Ayon sa usapang ito, mamumuno ang Inglatera sa New Zealand. Ngunit may mga problema ang salin ng usapang ito, at hanggang ngayon ay kontrobersiyal pa ang usapang ito. == Talababa (Sa Ingles) == {{reflist|group=n}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{Oceania}} [[Kategorya:Mga bansa sa Oceania]] [[Kategorya:New Zealand|*]] n8hxlnpkni52ui6x29e7bntteucnb97 0 60368 2219167 2201416 2026-08-05T10:45:24Z Derk29 114611 #WPWP #WPWPPH 2219167 wikitext text/x-wiki {{notability|date=Nobyembre 2010}} {{BLP unsourced|date=Nobyembre 2010}} {{Infobox person | name = Ejay Falcon | image = | alt = | caption = | birth_name = Ejay Lasap Falcon | birth_date = {{#property:P569}} | birth_place = [[Oriental Mindoro]], [[Pilipinas]] | death_date = | death_place = | nationality = | other_names = | known_for = | occupation = | years_active = | height = {{height|m=1.83}} | spouse = | partner = | website = }} [[Talaksan:Ejay_Falcon_In_2022_after_Taking_His_Oath_as_Vice_Governor.jpg | thumb | right | alt=Si Ejay Falcon kasama si Judge Erwin Y. Dimayacyac matapos manumpa sa katungkulan noong 2022. | Si Ejay Falcon kasama si Judge Erwin Y. Dimayacyac matapos manumpa sa katungkulan noong 2022.]] Si '''Ejay Falcon ''' ay isang artista sa Pilipinas. Bilang aktor, sumikat siya noong 2008 matapos manalo sa reality show na ''Pinoy Big Brother: Teen Edition Plus''.<ref>{{Cite web |title=Ejay Falcon: Promdi at Heart {{!}} ABS-CBN News Online Beta |url=http://www.abs-cbnnews.com/node/14874 |access-date=2026-04-04 |website=www.abs-cbnnews.com |language=en |archive-date=2009-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090226201921/http://www.abs-cbnnews.com/node/14874 |url-status=dead }}</ref> [[Kategorya:Ipinanganak noong 1989]] [[Kategorya:Mga Pilipino]] [[Kategorya:Mga Tagalog]] [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga personalidad sa telebisyon]] [[Kategorya:Mga lalaking modelo sa Pilipinas]] {{Pilipinas-artista-stub}} joa35tt2nq6wg5jmkjew8sdh1y3q4r3 0 61131 2219105 293280 2026-08-05T06:06:26Z GinawaSaHapon 102500 Changed redirect target from [[Bansa]] to [[Bansa (pampulitika)]] 2219105 wikitext text/x-wiki #redirect [[Bansa (pampulitika)]] t490c20bluu097w2vqoq8g0osyi5nls 0 61138 2219106 293289 2026-08-05T06:06:46Z GinawaSaHapon 102500 Changed redirect target from [[Bansa]] to [[Bansa (panlipunan)]] 2219106 wikitext text/x-wiki #redirect [[Bansa (panlipunan)]] fcz2lp840sxs04nid7amkt4ok2mmwkq 0 61139 2219107 293290 2026-08-05T06:07:13Z GinawaSaHapon 102500 Changed redirect target from [[Bansa]] to [[Bansa (panlipunan)]] 2219107 wikitext text/x-wiki #redirect [[Bansa (panlipunan)]] fcz2lp840sxs04nid7amkt4ok2mmwkq 0 61140 2219108 293291 2026-08-05T06:07:43Z GinawaSaHapon 102500 Changed redirect target from [[Bansa]] to [[Bansa (panlipunan)]] 2219108 wikitext text/x-wiki #redirect [[Bansa (panlipunan)]] fcz2lp840sxs04nid7amkt4ok2mmwkq 0 61141 2219111 293292 2026-08-05T06:08:24Z GinawaSaHapon 102500 Changed redirect target from [[Bansa]] to [[Bansa (panlipunan)]] 2219111 wikitext text/x-wiki #redirect [[Bansa (panlipunan)]] fcz2lp840sxs04nid7amkt4ok2mmwkq 0 61142 2219112 293293 2026-08-05T06:08:34Z GinawaSaHapon 102500 Changed redirect target from [[Bansa]] to [[Bansa (panlipunan)]] 2219112 wikitext text/x-wiki #redirect [[Bansa (panlipunan)]] fcz2lp840sxs04nid7amkt4ok2mmwkq 0 78207 2219110 391885 2026-08-05T06:08:10Z GinawaSaHapon 102500 Changed redirect target from [[Bansa]] to [[Bansa (pampulitika)]] 2219110 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Bansa (pampulitika)]] kxsdrf442o1ujnplt42mhtyzyfwgznc 0 81062 2219162 1339488 2026-08-05T10:38:03Z Derk29 114611 #WPWP #WPWPPH 2219162 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Dermoid_cyst,_2008.jpg | thumb | right | alt=Dermoid cyst | Dermoid cyst]]Ang '''dermoid''' o '''dermoyd''' (mula sa Ingles na ''dermoid'') ay ang katawagan para sa partikular na mga bukol o bugkol na paminsan-minsang natatagpuan sa loob ng katawan. Kapag tinanggal ang mga ito, nakakatuklas sa loob ng bukol na ito ng mga kayarian likas na talagang kabahagi ng balat, kadalasang mga ilang bilang ng mga buhok na tumubo sa loob nito.<ref name=TMHP>{{cite-TMHP|''Dermoid''}}, pahina 221.</ref> == Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Hinekolohiya]] [[Kategorya:Onkolohiya]] [[Kategorya:Optalmolohiya]] {{stub|Soolohiya}} bcb4u10wfgc5gfdgin4rkrx4jy7ec88 0 89969 2219058 2218964 2026-08-05T01:28:07Z GinawaSaHapon 102500 Undid 5 revisions from [[Special:Diff/2218949|2218949]] until [[Special:Diff/2218964|2218964]] 2219058 wikitext text/x-wiki {{For|kompanyang, social media|Meta Platforms}} {{Infobox dot-com company | company_name = Facebook, Inc. | company_logo = Facebook Logo (2019).svg | company_type = Pampubliko | traded_as = [[NASDAQ]]: {{URL|nasdaq.com/symbol/fb|FB}} | foundation = {{Start date and age|2004|02|04|df=no|p=yes|br=yes}} | location = [[Menlo Park, California|Menlo Park]], [[California]], [[Estados Unidos|US]] | area_served = [[Estados Unidos]] (2004–05)<br>Buong mundo (2005–kasalukuyan) | founder = {{Unbulleted list|[[Mark Zuckerberg]]|Eduardo Saverin|Andrew McCollum|Dustin Moskovitz|Chris Hughes}} | key_people = Mark Zuckerberg<br><small>(Chairman at CEO)</small><br>Sheryl Sandberg<br><small>(COO)</small> | industry = [[Internet]]</br>[[Pagpapatalastas|Advertising]]</br>[[Social media]]</br>[[Computer hardware]]</br>[[Computer software]] | revenue = {{increase}} {{USD|85.97 bilyon|link=yes}} | operating_income = {{increase}} {{USD|32.67 bilyon}} (2020) | net_income = {{increase}} {{USD|29.15 bilyon}} (2020) | assets = {{increase}} {{USD|159.32 bilyon}} (2020) | equity = {{increase}} {{USD|128.29 bilyon}} (2020) | num_employees = 63,404 (Setyembre 2021) | subsid = {{unbulleted list|Instagram|WhatsApp|Oculus VR|PrivateCore|Facebook Messenger|Workplace (Facebook)|Facebook Portal (Hardware)}} | url = {{URL|facebook.com}} | alexa = {{Steady}} 7 | website_type = [[Social networking service]] | registration = Kinakailangan | num_users = '''2.85 bilyon''' ''mga aktibong tagagamit noong Marso 2021'' | language = Maraming wika | current_status = Aktibo | screenshot = Screen_of_Facebook_(2).PNG | caption = Login homepage ng Facebook }} [[Talaksan:Most popular social networking sites by country.svg|thumb|300px]] Ang '''Facebook''' (tuwiran na "aklat ng [mga] mukha") ay isang [[social networking website]] na walang bayad ang pagsali at pinapatakbo at pag-aari ng Facebook, Inc. na isang pangmadlang kumpanya. Maaring sumali ang mga tagagamit dito nang nakaayos ayon sa [[lungsod]], pinagtratrabahuan, [[paaralan]] at rehiyon upang makaugnay at makihalubilo sa ibang mga tao. Maaring magdagdag rin ng mga kaibigan at magpadala ng mensahe sa kanila, at baguhin ang kanilang sariling sanaysay upang ipabigay-alam sa kanilang mga kaibigan ang tungkol sa kanilang sarili. Tumutukoy ang pangalan ng pook-sapot na ito sa mga mukang nasa [[aklat]] na [[papel]] (''paper facebooks'') na isinasalarawan ang mga kasapi ng isang kampus na pamayanan na ibinibigay ng ilang [[kolehiyo]] at preliminaryong paaralan sa [[Estados Unidos]] sa mga papasok na mga mag-aaral, guro o propesor, at mga trabahador bilang isang paraan na makilala ang ibang tao sa kampus. Itinatag ni [[Mark Zuckerberg]] ang Facebook kasama ang kamag-aral niya sa [[agham pangkompyuter]] at kasama sa silid na sina [[Dustin Moskovitz]] at [[Chris Hughes (Facebook)|Chris Hughes]] habang mag-aaral pa siya ng Pamantasan ng Harvard.<ref name="companybios">[http://www.new.facebook.com/press/info.php?execbios= "Talumbuhay ng mga Ehekutibo"], Facebook. Kinuha noong 16 Agosto 2008.</ref> Noong una, may hanggan ang pagsapi sa pook-sapot na ito sa mga mag-aaral ng Harvard, ngunit lumawak ito sa ibang mga kolehiyo sa [[Boston]], ang Ligang Ivy, at Pamantasan ng Standford. Nang kalaunan, lumawak pa ito at napabilang ang kahit sinong mag-aaral ng isang pamantasan, pagkatapos ay ang [[mataas na paaralan]], at nang tumagal pa, kahit sinong nasa gulang na 13 pataas. Sa kasalukuyan, mayroon na ang Facebook ng mahigit sa 200 [[milyon]]g masiglang tagagamit sa buong daigdig.<ref>[http://www.facebook.com/press/info.php?statistics "''Mga estadistika ng Facebook''"]. Kinuha noong 9 Enero 2009.</ref> Gayumpaman, noong Mayo 2011, ang ''Consumer Reports'' ay nakitang mayroong mahigit 7.5 milyong akawnt na edad 13 pababa at na may mahigit 5 milyon sa edad na 10 pababa na lumabag sa patakaran ng websayt.<ref>{{cite news |url=http://news.consumerreports.org/electronics/2011/05/five-million-facebook-users-are-10-or-younger.html |title=Five million Facebook users are 10 or younger |work= ConsumerReports.org |date=Mayo 10, 2011 |accessdate =Mayo 15, 2011}}</ref> == Pag-usbong == Pagkalipas nang mahabang panahon ang Facebook ngayon sa bawat pook-sapot na masasabi ay isa sa mga pinakamasiglang gumagamit nito pagpalo sa taong 2017 umabot sa 2 bilyong katao ang masiglang mga account na ito, bagamat hindi lahat nang ito ay magkakakilanlan dahil sa lugar o sa ibang pamamaraan, depende rin ito sa tao na gumagamit. Sa bansang Pilipino sa buong sulok ng [[Pilipinas]] mula Luzon hanggang Mindanao na ang may masiglang gumagamit nito simula nitong 2012 hanggang sa pangkasalukuyang taon. Isa pa rito ang idinagdag ang '''Facebook Messenger''' o mas pinaiksi bilang '''Messenger''' ay isang App na ginawa rin ng mga tagapangasiwa sa Facebook noong taong 2011 para makapag-usap nang maayos at maipaabot ang mga mensahe sa taong kinakausap. Patok ito sa mga gumagamit&nbsp;hanggang sa kasalukuyan. Nagsimula ang Facebook noong taong 2004 baba pa sa 2006 simula pag-akyat sa taong 2012 ay namayagpag na ito sa sangkatauhan, kasama na rin dito ang paglibang nang mga tao kung wala silang makausap. Ang mga bansang ito ay masigla sa buong Estados Unidos, mga bansa sa Timog Silangang Asya tulad ng mga bansang [[Vietnam]], [[Thailand]], [[Myanmar]], [[Malaysia]], [[Indonesia]] at kasama na rito ang [[Pilipinas]]. Ang Facebook ngayon ay isa sa mga namamayagpag sa Alexa ranking nasa (3) sa social media accounts na masigla, karamihan nito sa mga tagagamit ay nasa mga pamayanan, mamamayan ng mga kabahayan at iba pwede na rin ito magamit sa mobile phone, iphone, gamit rin ang data, WiFi internet at WiFi Load. Na isa sa mga ginagamit ng sangkatauhan. Mula noong 2006 di gaano kadami ang mga gumagamit nito ngunit pagsapit sa taong 2012 ay umusad at dumami ang mga tagagamit dahil sa dekalidad nang Facebook naidagdag pa rito ang mga follow signs, signs at iba pa. Hanggang umabot sa taong 2017, 2 bilyon mahigit ang aktibong gumagamit araw araw. == Tingnan din == * [[Facebook avatar]] * [[Messenger]] * [[Instagram]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Facebook| ]] idbp4vwgdce73l9yz0novplz27j6lhs 2219069 2219058 2026-08-05T03:05:57Z ~2026-42972-18 164917 revert 2219069 wikitext text/x-wiki {{For|kompanyang, social media|Meta Platforms}} {{Infobox dot-com company | company_name = Facebook, Inc. | company_logo = Facebook Logo (2019).svg | company_type = Pampubliko | traded_as = [[NASDAQ]]: {{URL|nasdaq.com/symbol/fb|FB}} | foundation = {{Start date and age|2004|02|04|df=no|p=yes|br=yes}} | location = [[Menlo Park, California|Menlo Park]], [[California]], [[Estados Unidos|US]] | area_served = [[Estados Unidos]] (2004–05)<br>Buong mundo (2005–kasalukuyan) | founder = {{Unbulleted list|[[Mark Zuckerberg]]|Eduardo Saverin|Andrew McCollum|Dustin Moskovitz|Chris Hughes}} | key_people = Mark Zuckerberg<br><small>(Chairman at CEO)</small><br>Sheryl Sandberg<br><small>(COO)</small> | industry = [[Internet]]</br>[[Pagpapatalastas|Advertising]]</br>[[Social media]]</br>[[Computer hardware]]</br>[[Computer software]] | revenue = {{increase}} {{USD|85.97 bilyon|link=yes}} | operating_income = {{increase}} {{USD|32.67 bilyon}} (2020) | net_income = {{increase}} {{USD|29.15 bilyon}} (2020) | assets = {{increase}} {{USD|159.32 bilyon}} (2020) | equity = {{increase}} {{USD|128.29 bilyon}} (2020) | num_employees = 63,404 (Setyembre 2021) | subsid = {{unbulleted list|Instagram|WhatsApp|Oculus VR|PrivateCore|Facebook Messenger|Workplace (Facebook)|Facebook Portal (Hardware)}} | url = {{URL|facebook.com}} | alexa = {{Steady}} 7 | website_type = [[Social networking service]] | registration = Kinakailangan | num_users = '''2.85 bilyon''' ''mga aktibong tagagamit noong Marso 2021'' | language = Maraming wika | current_status = Aktibo | screenshot = Screen_of_Facebook_(2).PNG | caption = Login homepage ng Facebook }} [[Talaksan:Most popular social networking sites by country.svg|thumb|300px]] Ang '''Facebook''' (tuwiran na "aklat ng [mga] mukha") ay isang [[social networking website]] na walang bayad ang pagsali at pinapatakbo at pag-aari ng Facebook, Inc. na isang pangmadlang kumpanya. Maaring sumali ang mga tagagamit dito nang nakaayos ayon sa [[lungsod]], pinagtratrabahuan, [[paaralan]] at rehiyon upang makaugnay at makihalubilo sa ibang mga tao. Maaring magdagdag rin ng mga kaibigan at magpadala ng mensahe sa kanila, at baguhin ang kanilang sariling sanaysay upang ipabigay-alam sa kanilang mga kaibigan ang tungkol sa kanilang sarili. Tumutukoy ang pangalan ng pook-sapot na ito sa mga mukang nasa [[aklat]] na [[papel]] (''paper facebooks'') na isinasalarawan ang mga kasapi ng isang kampus na pamayanan na ibinibigay ng ilang [[kolehiyo]] at preliminaryong paaralan sa [[Estados Unidos]] sa mga papasok na mga mag-aaral, guro o propesor, at mga trabahador bilang isang paraan na makilala ang ibang tao sa kampus. Itinatag ni [[Mark Zuckerberg]] ang Facebook kasama ang kamag-aral niya sa [[agham pangkompyuter]] at kasama sa silid na sina [[Dustin Moskovitz]] at [[Chris Hughes (Facebook)|Chris Hughes]] habang mag-aaral pa siya ng Pamantasan ng Harvard.<ref name="companybios">[http://www.new.facebook.com/press/info.php?execbios= "Talumbuhay ng mga Ehekutibo"], Facebook. Kinuha noong 16 Agosto 2008.</ref> Noong una, may hanggan ang pagsapi sa pook-sapot na ito sa mga mag-aaral ng Harvard, ngunit lumawak ito sa ibang mga kolehiyo sa [[Boston]], ang Ligang Ivy, at Pamantasan ng Standford. Nang kalaunan, lumawak pa ito at napabilang ang kahit sinong mag-aaral ng isang pamantasan, pagkatapos ay ang [[mataas na paaralan]], at nang tumagal pa, kahit sinong nasa gulang na 13 pataas. Sa kasalukuyan, mayroon na ang Facebook ng mahigit sa 200 [[milyon]]g masiglang tagagamit sa buong daigdig.<ref>[http://www.facebook.com/press/info.php?statistics "''Mga estadistika ng Facebook''"]. Kinuha noong 9 Enero 2009.</ref> Gayumpaman, noong Mayo 2011, ang ''Consumer Reports'' ay nakitang mayroong mahigit 7.5 milyong akawnt na edad 13 pababa at na may mahigit 5 milyon sa edad na 10 pababa na lumabag sa patakaran ng websayt.<ref>{{cite news |url=http://news.consumerreports.org/electronics/2011/05/five-million-facebook-users-are-10-or-younger.html |title=Five million Facebook users are 10 or younger |work= ConsumerReports.org |date=Mayo 10, 2011 |accessdate =Mayo 15, 2011}}</ref> == Pag-usbong == {{Main|Facebook Messenger}} Pagkalipas nang mahabang panahon ang Facebook ngayon sa bawat pook-sapot na masasabi ay isa sa mga pinakamasiglang gumagamit nito pagpalo sa taong 2017 umabot sa 2 bilyong katao ang masiglang mga account na ito, bagamat hindi lahat nang ito ay magkakakilanlan dahil sa lugar o sa ibang pamamaraan, depende rin ito sa tao na gumagamit. Sa bansang Pilipino sa buong sulok ng [[Pilipinas]] mula Luzon hanggang Mindanao na ang may masiglang gumagamit nito simula nitong 2012 hanggang sa pangkasalukuyang taon. Isa pa rito ang idinagdag ang '''Facebook Messenger''' o mas pinaiksi bilang '''Messenger''' ay isang App na ginawa rin ng mga tagapangasiwa sa Facebook noong taong 2011 para makapag-usap nang maayos at maipaabot ang mga mensahe sa taong kinakausap. Patok ito sa mga gumagamit hanggang sa kasalukuyan. Nagsimula ang Facebook noong taong 2004 baba pa sa 2006 simula pag-akyat sa taong 2012 ay namayagpag na ito sa sangkatauhan, kasama na rin dito ang paglibang nang mga tao kung wala silang makausap. Ang mga bansang ito ay masigla sa buong Estados Unidos, mga bansa sa Timog Silangang Asya tulad ng mga bansang [[Vietnam]], [[Thailand]], [[Myanmar]], [[Malaysia]], [[Indonesia]] at kasama na rito ang [[Pilipinas]]. Ang Facebook ngayon ay isa sa mga namamayagpag sa Alexa ranking nasa (3) sa social media accounts na masigla, karamihan nito sa mga tagagamit ay nasa mga pamayanan, mamamayan ng mga kabahayan at iba pwede na rin ito magamit sa mobile phone, iphone, gamit rin ang data, WiFi internet at WiFi Load. Na isa sa mga ginagamit ng sangkatauhan. Mula noong 2006 di gaano kadami ang mga gumagamit nito ngunit pagsapit sa taong 2012 ay umusad at dumami ang mga tagagamit dahil sa dekalidad nang Facebook naidagdag pa rito ang mga follow signs, signs at iba pa. Hanggang umabot sa taong 2017, 2 bilyon mahigit ang aktibong gumagamit araw araw. == Tingnan din == * [[Facebook avatar]] * [[Messenger]] * [[Instagram]] == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Facebook| ]] 86oremzh84djieztfqevw4dyknv90ol 0 93518 2219152 1289582 2026-08-05T10:22:45Z Derk29 114611 #WPWP #WPWPPH 2219152 wikitext text/x-wiki {{copyedit|date=Hulyo 2009}} [[Talaksan:Circus-Tour.jpg | thumb | right | alt=Circus tour | Circus tour]] '''The Circus Starring: Britney Spears''' ang pang-pitong paglilibot ni [[Britney Spears]] matapos ang kanyang Onyx Hotel na paglilibot. Ang tour na ito ay para suportahan ang mga album ni Britney na Blackout and Circus. Ang Circus tour ay umabot sa Hilagang Amerika, [[Europa]] at sa [[Australia]]. Hinihintay pa ang ang kumpirmasyon kung dadating ba ang tour sa Asia. Makalipas ang kanyang unang tour sa limang taon,kasunod ang The Onyx Hotel tour noong 2004. Kumita ito ng U$24 millionsa unang 13 na gabi. == Bago sinimulan == Pagkatapos ilabas ang ''Womanizer'' sa estasyon ng radio doon sa New York sinabi ni Britney na babalik na siya sa tour para suportahan ang kanyang album na ''Circus''. == Ang pagsasagawa == Ang concert ay nagsimula kasama ang video introduction ni Perez Hilton na naka suot parody costume ni Queen Elizabeth I. at pagkatapos lumabas si Britney sa taas. Sinimulan ni niya kasabay ang kantang "Circus" pagkatapos pumasok siya sa gintong hawla ang kinanta ang "Piece Of Me".At pumasok ang mga acrobats na nag-perform ng kaniloang trick pagkatapos nito ay kumanta si britney ng "Radar" habang nag po-pole dancing == Pasimulang akto == * [[Pussycat Dolls]] sa [[Hilagang Amerika]] ** "Don't Cha" (features sample of "Show Me Love" by Robin S.) ** "Beep" ** "I Don't Need a Man" (Rock Remix) ** "I Hate This Part" (Dave Aude Dance Hybrid Mix) ** "Buttons" (Dave Aude Button Fly Hybrid Mix) ** "Whatcha Think About That" ** "Jai Ho! (You Are My Destiny)" ** "Stickwitu" ** "When I Grow Up" (Video Version) {{stub|Tao}} [[Kategorya:Britney Spears]] e9c1iugeihs2bzucm971tkbmv92jlqa 0 98082 2219186 2212693 2026-08-05T11:39:28Z Derk29 114611 #WPWP #WPWPPH 2219186 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Tongue-bitter.jpg | thumb | right | alt=Ang dila ng tao; nakatanda ang mga taste bud para sa lasang mapait. | Ang dila ng tao; nakatanda ang mga taste bud para sa lasang mapait.]]:''Kaugnay ito ng anatomiya. Para sa panlagay sa pagkain, tingnan ang [[pampalasa]]. Para sa pagpapabuti ng lasa at amoy ng pagkain, tingnan ang [[panimpla]].'' Ang '''sistemang panlasa''' (Ingles: ''gustatory system'') ay ang [[sistemang pandama]] para sa pandama ng lasa ([[panlasa]] o gustasyon). Kilala rin ito bilang '''sistemang gustatibo''' at '''sistemang gustatoryo'''. Karaniwang binabanggit ang sistemang panlasa na kasama ng [[sistemang pang-amoy]] bilang kasapi ng mga '''pandamang kemosensoryo''' dahil kapwa naglilipat (transduksiyon) sila ng mga kimikal na senyal upang maging persepsiyon. Ito ay isang pakiramdam na nalilikha kapag ang isang sustansiya sa bibig ay gumanti sa mga taste buds. Ang panlasa, kasama ang pang-amoy at pakiramdam na panghipo, ay nagtitiyak ng lasa na pangpakiramdam na impresyon sa mga [[pagkain]] at ibang mga sustansiya. == Mga pangunahing panlasa == === Tamis === Kadalasang sinasabi na ang tamis bilang isang kaaya-ayang sensasyon na nagiging posible dahil sa pagkakaroon ng mga [[Sugar|asukal]] at mga sustansiyang na ginagaya ang asukal. Ang panimulang deteksyon ng lasa para matamis ay binibigyan ng antas na may kaugnayan sa sakarosa (o ''sucrose''), na may indise na 1.<ref name="textbookofmedicalphysiology8thed">Guyton, Arthur C. (1991) ''Textbook of Medical Physiology''. (ikawalong ed). Philadelphia: W.B. Saunders (sa Ingles)</ref><ref name="McLaughlin&Margolskee">{{cite journal |author1=McLaughlin, Susan |author2=Margolskee, Rorbert F. |date=Nobyembre–Disyembre 1994 |title=The Sense of Taste |url=https://archive.org/details/sim_american-scientist_november-december-1994_82_6/page/538 |journal=American Scientist |language=en |volume=82 |issue=6 |pages=538–545}}</ref> === Asim === {{main|Kaasiman}} Ang asim ay ang panlasa na nalalasahan ang pagkakaroon ng [[Acid|asido]]. Ang pagkamaasim ng isang sustansiya ay nabibigyan ng antas na may kaugnayan sa paglabnaw ng asidong klorhidriko, na may indise ng kaasiman ng 1. Sa paghahambing, mayroon ang asidong tartariko ng indise ng kaasiman ng 0.7, ang asidong sitriko na may indise ng kaasiman ngf 0.46, at mayroon ang asidong karboniko ng indise ng kaasiman ng 0.06.<ref name="textbookofmedicalphysiology8thed" /><ref name="McLaughlin&Margolskee" /> === Alat === Tila may dalawang bahagi ang kaalatan: isang hudyat ng mababang kaalatan at isang hudyat ng mataas na kaalatan. Nagdudulot ang hudyat ng mababang kaalatan ng sensasyon ng kasarapan, habang tipikal na nagdudulot ang hudyat ng mataas na kaalatan ng sensasyon ng "masyaong maalat".<ref name="Taruno2023">{{cite journal |last1=Taruno |first1=Akiyuki |last2=Gordon |first2=Michael D. |date=10 Pebrero 2023 |title=Molecular and Cellular Mechanisms of Salt Taste |journal=Annual Review of Physiology |language=en |volume=85 |issue=1 |pages=25–45 |doi=10.1146/annurev-physiol-031522-075853 |pmid=36332657 |doi-access=free}} {{cite web |last1=Elahi |first1=Tasnuva |date=15 Setyembre 2023 |title=Salt Taste Is Surprisingly Mysterious |url=https://nautil.us/salt-taste-is-surprisingly-mysterious-382855/ |website=Nautilus |language=en}}</ref> === Pait === {{redirect|Kapaitan|pait na namumuhi|Poot}} Ang kapaitan ay isa sa pinakasensitibo sa mga lasa, at maaaring isipin na hindi kasiya-siya, matalas, o hindi nagugustuhan, subalit kadalasang ninanais at intensyunal na nilalagay sa pamamagitan ng iba't ibang ahenteng pampait. Kabilang sa mga [[pagkain]] at [[inumin]] na mapait ang [[Coffee|kape]], [[Cocoa solids|kakaw]] na di-pinatamis, [[mate]] ng [[Timog Amerika]], mate de koka, [[Bitter gourd|ampalaya]], di-binurong [[olibo]], kaskara, ilang uri ng [[Cheese|keso]], maraming mga halaman sa pamilyang [[Brassicaceae]], at mga berdeng [[Dandelion|''taraxacum'']]. Mapait ang lasa ng [[etanol]] na nasa [[inuming nakakalasing]],<ref>{{cite journal |vauthors=Scinska A, Koros E, Habrat B, Kukwa A, Kostowski W, Bienkowski P |date=Agosto 2000 |title=Bitter and sweet components of ethanol taste in humans |url=https://archive.org/details/sim_drug-and-alcohol-dependence_2000-08-01_60_2/page/198 |journal=Drug and Alcohol Dependence |language=en |volume=60 |issue=2 |pages=199–206 |doi=10.1016/S0376-8716(99)00149-0 |pmid=10940547}}</ref> at gayon din ang karagdagang mga sangkap na mapait na matatagpuan sa ilang inuming nakakalasing kabilang ang lupulo (o ''hops'') sa [[Beer|serbesa]]. Kilala din ang kuwinina para sa mapait na lasa nito at matatagpuan sa [[Tonic water|tubig toniko]]. === Linamnam === Ang linamnam, o umami, ay isang lasang pampagana.<ref name="aa2">[http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=two-great-tastes-not-great-together Why do two great tastes sometimes not taste great together?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111128175618/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=two-great-tastes-not-great-together|date=2011-11-28}} (sa Ingles) scientificamerican.com. Dr. Tim Jacob, Cardiff University. 22 Mayo 2009.</ref><ref name="Ikeda19092">{{cite journal |last=Ikeda |first=Kikunae |year=2002 |title=New Seasonings |journal=Chemical Senses |language=en |volume=27 |issue=9 |pages=847–849 |doi=10.1093/chemse/27.9.847 |pmid=12438213 |doi-access=free |orig-year=1909}}; isang bahagyang salin mula sa {{cite journal |last=Ikeda |first=Kikunae |year=1909 |title=New Seasonings |journal=Journal of the Chemical Society of Tokyo |language=ja |volume=30 |issue=8 |pages=820–836 |doi=10.1246/nikkashi1880.30.820 |pmid=12438213 |doi-access=free}}</ref> Maaring malasahan ito sa [[Soy sauce|toyo]], [[Meat|karne]], dashi at konsome. Isang hiram na salita ang umami mula sa [[Japanese language|Hapon]] na nangangahulugang "mabuting linamnam" o "mabuting lasa",<ref>[http://jisho.org/words?jap=%E6%97%A8%E5%91%B3&eng=&dict=edict 旨味 kahulugan sa Ingles] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110808195413/http://jisho.org/words?jap=%E6%97%A8%E5%91%B3&eng=&dict=edict|date=2011-08-08}} Denshi Jisho—Online Japanese dictionary</ref> tinuturing ang {{nihongo|''umami''|旨味}} na pundamental sa maraming lutuing Silangang Asyano,<ref>{{Cite web |date=2015 |title=Umami Taste Components and Their Sources in Asian Foods |url=https://www.researchgate.net/publication/262976927 |website=researchgate.net |language=en}}</ref> tulad ng [[Japanese cuisine|lutuing Hapon]].<ref name="jmin2" /> Mababakas ang paggamit ng binurong [[Fish sauce|sawsawang isda]]: ang ''garum'' noong [[sinaunang Roma]]<ref>{{cite web |last=Prichep |first=Deena |date=26 Oktubre 2013 |title=Fish sauce: An ancient Roman condiment rises again |url=https://www.npr.org/sections/thesalt/2013/10/26/240237774/fish-sauce-an-ancient-roman-condiment-rises-again |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180616204216/https://www.npr.org/sections/thesalt/2013/10/26/240237774/fish-sauce-an-ancient-roman-condiment-rises-again |archive-date=16 Hunyo 2018 |access-date=5 Abril 2018 |publisher=US National Public Radio |language=en}}</ref> at {{transliteration|zh|ge-thcup}} o {{transliteration|zh|[[Ketchup#Etymology|koe-cheup]]}} noong [[sinaunang Tsina]].<ref>{{Cite web |last=Butler |first=Stephanie |date=2012-07-20 |title=The Surprisingly Ancient History of Ketchup |url=https://www.history.com/news/ketchup-surprising-ancient-history |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220419033206/https://www.history.com/news/ketchup-surprising-ancient-history |archive-date=19 April 2022 |access-date=2022-04-19 |website=HISTORY |language=en}}</ref> Ang umami ay unang pinag-aralan noong 1907 ni Kikunae Ikeda nang pinaghiwalay ang lasa ng dashi, na natukoy bilang ang kimikal na [[Monosodium glutamate|betsin]] (o glutmataong monosodiko o ''monosodium glutamate'' [MSG]).<ref name="jmin2">{{Cite web |title=Essiential Ingredients of Japanese Food – Umami |url=https://tasteofjapan.maff.go.jp/en/ingredient/umami/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210516051532/https://tasteofjapan.maff.go.jp/en/ingredient/umami/ |archive-date=2021-05-16 |access-date=2022-04-20 |website=Taste of Japan |publisher=Ministry of Agriculture, Forestry and Fisheries (Japan) |language=en}}</ref><ref>{{cite journal |vauthors=Nelson G, Chandrashekar J, Hoon MA, etal |date=Marso 2002 |title=An amino-acid taste receptor |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2002-03-14_416_6877/page/198 |journal=Nature |language=en |volume=416 |issue=6877 |pages=199–202 |bibcode=2002Natur.416..199N |doi=10.1038/nature726 |pmid=11894099 |s2cid=1730089}}</ref> Ang MSG ay [[asin]] na [[Sodyo|sodiyo]] na nakakagawa ng matapang na lasang linamnam, lalo na kapag pinagsasama sa mga pagkain na mayaman sa nukleyotido tulad ng karne, [[isda]], [[nuwes]], at [[kabute]].<ref name="times">{{cite news |last1=O'Connor |first1=Anahad |date=10 Nobyembre 2008 |title=The Claim: The tongue is mapped into four areas of taste |language=en |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2008/11/11/health/11real.html?_r=1 |url-status=live |access-date=13 Setyembre 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171216054031/http://www.nytimes.com/2008/11/11/health/11real.html?_r=1 |archive-date=16 Disyembre 2017}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kaurian:Sistemang pandama]] [[Kaurian:Sistemang panlasa]] [[Kaurian:Anatomiya]] [[Kaurian:Anatomiya ng hayop]] [[Kaurian:Anatomiya ng tao]] k16d4afnnmgw2mqssxxr1dpaynrk08r 0 98740 2219052 2218522 2026-08-04T23:23:51Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2219052 wikitext text/x-wiki {{Infobox Scientist | name = Alan Mathison Turing | image = Turing statue Surrey.jpg | image_size = | caption = | birth_date = {{Birth date|1912|6|23|df=yes}} | birth_place = [[Maida Vale]], London, England, United Kingdom | death_date = {{Death date and age|1954|6|7|1912|6|23|df=yes}} | death_place = [[Wilmslow]], Cheshire, England, United Kingdom | nationality = British | field = [[Mathematics]], [[Cryptanalysis]], [[Computer science]] | work_institutions = University of Cambridge<br />[[Government Code and Cypher School]]<br />[[National Physical Laboratory, UK|National Physical Laboratory]]<br />[[University of Manchester]] | alma_mater = [[King's College, Cambridge]]<br />[[Princeton University]] | doctoral_advisor = [[Alonzo Church]] | doctoral_students = [[Robin Gandy]] | known_for = [[Halting problem]]<br />[[Turing machine]]<br />[[Cryptanalysis of the Enigma]]<br />[[Automatic Computing Engine]]<br />[[Turing Award]]<br />[[Turing Test]]<br />[[Turing pattern]]s | prizes = [[Officer of the Order of the British Empire]]<br />[[Fellow of the Royal Society]] }} Si '''Alan Mathison Turing''', <small>[[Orden ng Imperyong Britaniko|OBE]]</small>, <small>[[Fellow of the Royal Society|FRS]]</small> ({{pronEng|ˈtjʊ (ə)rɪŋ}}) (23 Hunyo 1912&nbsp;– 7 Hunyo 1954) ay isang [[Gran Britanya|Briton]] na [[matematiko]], [[lohiko]] (o [[lohisyano]]), [[kriptoanalisis|kriptoanalista]] at [[agham pangkompyuter|siyentista ng kompyuter]]. Kanyang naimpluwensiyahan ang pagpapaunlad ng [[agham pangkompyuter]], pagbibigay ng pormalisasyon ng mga konsepto ng "[[algoritmo]]" at "[[komputasyon]]" sa isang [[makinang Turing]], na malaki ang ginampananang papel sa pagkakalikha ng modernong kompyuter. Si Turing ay itinuturing na ama ng ''[[agham pangkompyuter]]'' at ''[[Intelehensiyang artipisyal]]''. Sa panahon ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], si "Turing" ay naglingkod at minsang naging pinuno ng Hut 8 sa ''Government Code and Cypher School'' sa Bletchley Park, isang sentro sa Britanya na responsable sa pagbasag ng mga sekretong kodigo ng mga [[Aleman]] noong panahon ni [[Adolf Hitler]]. Siya ay lumikha ng ilang tekniko sa pagbasag ng mga [[sipero]] ([[algoritmo]] ng [[enkripsiyon]]) ng Alemanya kabilang ang paraan ng elektromekanikal na makinang [[bombe]] na makakahanap ng mga kompigurasyon ng makinang [[Enigma]] (ang makinang ginamit ng pamahalaan at militar ng Alemanya upang ilihim ang mga pinadadalang mensahe ng kanilang mga sundalo). Pagkatapos ng digmaan, siya ay nagtrabaho sa Pambansang Laboratoryong Pisikal (''National Physical Laboratory''), kung saan kanyang nilikha ang isa sa mga unang na disenyo ng ACE, na isang "inilalaang programang pangkompyuter" (''stored program''). Tungo sa huling bahagi ng kanyang buhay, si Turing ay naging interesado sa matematikang biyolohikal. Siya ay sumulat ng isang papel tungkol sa kemikal na batayan ng morpohenesis (''morphogenesis'') at kanyang hinulaan ang isang umiikot na reaksiyong kemikal tulad ng [[reaksiyong Belousov-Zhabotinsky]], na unang napagmasdan at napatunayan noong dekada 1960. Ang [[homoseksuwalidad]] ni Turing ay nagresulta sa isang kriminal na pag-uusig noong 1952, kung saan ang homoseksuwalidad sa mga panahong ito ay itinuturing pang ilegal sa [[Britanya]]. Kanyang tinanggap ang parusang paginom ng mga pambabaeng hormone (estrogen) kapalit ng parusang pagkakabilanggo. Siya ay namatay noong 1954 mula sa pagkalasyon ng [[cyanide]], mga dalawang linggo bago ang kanyang ika-apatnapu't dalawang (42) kaarawan. Natukoy ng isang pagsusuri na ang kamatayan ni Turing ay isang [[pagpapatiwakal]] ngunit ang kanyang ina ay naniniwalang ito'y isang aksidental na kamatayan. Noong 10 Setyembre 2009, pagkatapos ng isang kampanya sa [[internet]], humingi ng patawad ang Punong Ministro ng Britanya na si [[Gordon Brown]] sa ngalan ng pamahalaan ng Britanya sa nangyaring pagtrato kay Turing pagkatapos ng digmaan. == Talambuhay == === Kabataan === [[Talaksan:Turing Plaque.jpg|thumbnail|Isang plakang pag-alala na nagmamarka sa naging tirahan ni Alan Turing sa Wilmslo, Cheshire, Inglatera]] Si Alan Turing ay ipinaglihi sa [[India]]. Ang kanyang amang si Julius Mathison Turing, ay isang miyembro sibil na paglilingkod sa India. Ang kanyang mga magulang na si Julius at Ethel Sara Stoney (1881–1976, na anak na babae ni Edward Waller Stoney, punong inhinyero ng ​​Madras Railways) ay nagnais na palakihin ang kanilang magiging anak na si Alan sa Inglatera, kaya sila bumalik sa Maida Vale, London, kung saan ipinanganak si Alan Turing noong 23 Hunyo 1912. Si Alan ay mayroong kuya na nagngangalang John. Dahil sa ang paglilingkod sibil sa India ng kanyang ama ay aktibo pa rin sa mga panahong ito, ang mga magulang ni Alan ay madalas maglakbay sa pagitan ng Hastings, Inglatera at India, kung saan ang kanilang dalawang anak ay iniwan na manatali sa tahanan ng isang retiradong mag-asawang sundalo. Sa murang edad pa lang ay kinakitaan na si Alan Turing ng mga palatandaan ng pagiging isang [[henyo]] na kanyang ipinamalas sa kanyang pagtanda. Si Turing ay ipinasok ng kanyang mga magulang sa St Michael, isang paaralan sa 20 Charles Road, St. Leonards on Sea, sa edad na anim na. Ang punong guro ay napansin ang katalinuhan ni Turing sa simula pa lamang gayundin ang mga ibang pang mga naging kanyang guro. Noong 1926, sa edad na 14, siya ay nag-aral sa Sherborne School, isang tanyag na independiyenteng paaralan sa isang palengkeng bayan sa Sherborne sa Dorset. Ang kanyang unang pagpasok sa paaral ay naging kasabay ng isang malawakang protesta sa Britanya ngunit dahil siya ay determinado na pumasok sa unang araw, siya'y nagtungo sa paaralan na higit 60 milya ang layo mula sa Southampton gamit ang isang bisekleta at humihinto tuwing gabi sa isang paupahang tuluyan. Ang pagkahilig ni Turing sa matematika at agham ay hindi nagdulot sa kanya ng paggalang mula sa ilang mga guro sa Sherborne, dahil sa ang paaralang ito ay nagbibigay diin sa pagaaral ng mga klasiko. Ang kanyang punong-guro ay sumulat pa sa kanyang mga magulang na nagsasaad na: " ''Umaasa ako na hindi siya mahulog sa pagitan ng dalawang upuan. Kung siya ay mananatili sa isang pampublikong paaralan, siya ay dapat magnais na matuto. Kung siya ay nagnanais lamang na maging spesyalistang siyentipiko, kanya lamang sinasayang ang kanyang panahon sa isang pampublikong paaralan''". Sa kabila nito, si Turing ay patuloy na nagpakita ng kahanga hangang kakayahan sa mga mga paksang kanyang minamahal, ang paglutas ng mga mahirap na problema sa [[calculus]] noong 1927 kahit hindi siya nag-aral ng panimulang calculus. Noong 1928, sa edad na 16, natagpuan ni Turing ang mga isinulat ni Albert Einstein. Hindi niya lamang ito naunawaan, kanya ring nasagot ang pagtatanong ni Einstein sa mga [[batas ni Newton ng mosyon]] sa isang aklat na hindi dito hayagang inihayag. Ang pagsisikap ni Turing sa kanyang pag-aaral ay tumindi dahil sa malapit na pagkakaibigang nabuo sa pagitan niya at ng isa pang mas matandang estudyante na nagngangalang Christoper Morcom. Si Morcom ang unang lalaking minahal ni Turing, ngunit ito ay biglaang namatay mga ilang linggo bago matapos ang kanilang huling semestro sa Sherborne. Si Morcom ay namatay mula sa komplikasyon ng tuberkolosis na nakukuha sa isang baka, na nakuha nito matapos uminom ng isang gatas sa isang may sakit na baka noong ito'y bata pa lamang. Dahil sa pangyayaring ito, ang pananampalatayang panrelihiyon ni Turing ay nawala at siya'y naging isang [[ateista]]. Tinanggap ni Turing na ang lahat ng pangyayari sa mundo, kabilang na ang mga galaw ng utak ng tao, ay may materyal na paliwanag ngunit siya ay naniniwala pa rin sa pag-iral ng espirito ng isang tao pagkatapos mamatay. === Edukasyon sa unibersidad at mga pagsasaliksik ni Turing === [[Talaksan:Alan Turing Memorial Closer.jpg|thumb|right|Estatwang pag-ala ala kay Alan Turing]] Pagkatapos mag-aral sa Sherborne, si Turing ay nag-aral sa King's College sa [[Unibersidad ng Cambridge]]. Siya ay nagaral dito mula sa 1931 hanggang 1934, at nakakapagtapos kung saan kanyang nakamit ang pangunahing mga parangal sa Matematika. Noong 1935, siya ay inihalal na kapanalig (fellow) sa King's College dahil sa naging impluwensiya ng kanyang tesis tungkol sa [[central limit theorem]]. Noong 1928, Ang Alemang matematiko na si [[David Hilbert]] ay tumawag ng pansin sa ''[[Entscheidungsproblem]]'' (problema ng desisyon). Sa mahusay na papel na isinulat ni Turing na "''On Computable Numbers (mga bilang na matutukoy ng isang nagwawakas na algoritmo), with an Application to the Entscheidungsproblem''" (na kanyang isinumite noong 28 Mayo 1936 at itinanghal noong 12 Nobyembre), kanyang binago ang mga resulta na isinulat ng matematikong si [[Kurt Godel]] noong 1931 tungkol sa limitasyon ng pagpapatunay (proof) at komputasyon, kung saan pinalitan ni Turing ang pangkalahatang nakabatay-sa-aritmetikang pormal na lenggwahe ng isang [[makinang Turing]], na mga makinang pormal at simple. Pinatunayan ni Turing na ang makinang Turing ay may kakayahang gumawa ng anumang pagkukuwenta kung ito ay maisasalarawan bilang isang [[algoritmo]]. Kanya ding pinatunayan na walang solusyon sa Entscheidungsproblem sa pamamagitan ng pagpapakita na ang [[paghintong problema]] (halting problem) sa isang makinang Turing ay hindi madedesisyonan o hindi malalaman kung ito ay hihinto. Bagaman ang pagpapatunay ni Turing ay inilimbag pagkatapos ng parehong pagpapatunay na ginawa ng matematikong si [[Alonzo Church]] tungkol sa kanyang [[kalkulong lambda]], walang kaalaman si Turing sa isinulat ni Alonzo Church. Ang paraan ni Turing ng pagpapatunay (proof) ay itinuring na mas magagamit at mas mahusay. Ang ideya ni Turing ng mga pangkalahatang makinang Turing ay kakaiba dahil ang ideya ng mga gayung makina ay may kakayahang gawin ang anumang gawin ng ibang makina, samakatuwid ay may kakayahang magkuwenta ng anumang pwedeng ikwenta. Ang makinang Turing hanggang sa araw na ito ang sentral na paksa sa pag-aaral ng [[teorya ng komputasyon]]. Sa kanyang sariling biograpiya, isinulat ni Turing na siya ay nalungkot sa pagtanggap ng kanyang 1936 na papel dahil dalawang tao lamang ang pumansin - sina Heinrich Scholz at Richard Bevan Braithwaite. Ang papel na ito ay nagpapakilala rin sa ideya ng mga maaaring ipaliwanag na mga numero (definable numbers). Mula Setiyembre 1936 hanggang Hulyo 1938 kanyang ginugol ang kanyang panahon sa ''Institute for Advanced Study sa Princeton'', New Jersey, Estados Unidos at nag-aral sa ilalim ni Alonzo Church. Bilang karagdagan sa kanyang palaging pagsasaliksik matematikal, pinag-aralan din ni Turing ang [[kriptolohiya]] (pag-aaral ng tiyak at matibay na paglilihim ng mga data) at ginawa ang tatlo sa apat na yugto ng elektromekanikal na tagapagpapadami ng bilang [[binaryo]]. Noong Hunyo 1938, kanyang nakamit ang kanyang PhD mula sa Unibersidad ng Princeton sa Estados Unidos. Ang kanyang tesis na ''Systems of Logic Based on Ordinals'' ay nagpapakilala ng konsepto ng lohikang ordinal at ang ideya ng relatibong pagkukwenta, kung saan ang mga makinang Turing ay nagdadagdag ng mga tinatawag na oracle, na lumulutas sa mga problemang hindi malulutas ng isang makinang Turing. Si Turing ay bumalik sa Cambridge, Inglatera at dumalo sa mga pagtuturo ng matematikong si [[Ludwig Wittgenstein]] tungkol sa mga pundasyon ng matematika. Ang dalawang ito ay nagtalo at hindi nagkasundo dahil sa pagtatanggol ni Turing ng [[pormalismo]] samantalang si Wittgenstein ay nangatwiran na ang matematika ay hindi tumutuklas ng mga basehang katotohanan kundi lumilikha lamang nito. Si Turing ay nagsimula ring magtrabaho sa kaunting oras lamang sa ''Government Code and Cypher School'' (GCCS). === Kriptanalisis === [[Talaksan:EnigmaMachineLabeled.jpg|right|thumbnail|Tatlong rotor na makinang Enigma na may plugboard (''Steckerbrett''). Ang enigma ang makinang ginamit ng Alemanya sa ilalim ni Hitler upang ilihim ang mga mensaheng ipinapadala ng mga sundalo nito mula sa mga kaaway na bansa kabilang na ang Britanya at Estados Unidos]] Noong panahon ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]], si Turing ang pangunahing kalahok sa isang sikretong operasyon ng pamahalaang Britanya sa Bletchley Park na naglalayong basagin ang mga [[sipero]] (algoritmo ng [[enkripsiyon]]) ng [[Alemanya]]. Sa pagpapaunlad at mas lalong pagpapabilis ng makinang kriptanalitiko na ginawa nina Marian Rejewski, Jerzy Różycki at Henryk Zygalski ng Cipher Bureau sa Poland, si Turing ay nagdisenyo ng makinang ''[[Turing Bombe]]'' na mas mabilis at mas epektibo sa pagbasag ng parehong makinang ''Enigma'' at ''Lorenz SZ 40/42''. Ang ''Turing Bombe'' ang nagbigay sa Britanya ng mga pangunang babala sa mga plano ni [[Adolf Hitler]] na nagresulta sa pagkatalo ni Hitler sa [[Labanan sa Atlantiko]] at pagikli ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]] ng dalawang taon.<ref>[http://www.dailymail.co.uk/news/article-1212910/How-Britain-drove-greatest-genius-Alan-Turing-suicide--just-gay.html How Britain drove its greatest genius Alan Turing to suicide just for being gay], 12 Setyembre 2009, DailyMail</ref><ref>[http://www.dailymail.co.uk/news/article-1165535/The-Wider-View-Nazi-codebreaker-shortened-Second-World-War-years.html The Wider View: Nazi codebreaker which shortened the Second World War by two years], 20 Hunyo 2009, DailyMail</ref> Si Turing ay ginawaran ng Order of the British Empire (OBE) noong 1945 para sa kanyang pagsisilbi sa panahon ng digmaan ngunit ang kanyang mga inambag sa kriptanalisis ay itinagong sekreto ng Britanya hanggang 1970 sa kadahilanang panseguridad nito. == Intelehensiyang artipisyal at pagsubok na Turing (Turing test) == {{main|Intelehensiyang artipisyal}} Mula 1945 hanggang 1947 si Turing ay nanirahan sa ''Church Street, Hampton'' at dito dinesenyo ang ''Automatic Computing Engine'' (ACE) sa ''National Physical Laboratory''. Siya ay nagsumite ng isang papel noong Pebreo 19, 1946 na naglalaman ng kauna unahang detalyadong disenyo ng isang inilalaang-programang kompyuter (stored-program computer). [[Talaksan:Modern-captcha.jpg|thumb|290px|Ang kabaligtaran ng ''Turing Test'' na CAPTCHA ay ginagamit sa [[internet]] upang mapigilan ang isang bot sa pang aabuso sa paggamit ng isang [[server]].]] Noong 1948, si Turing ay iniluklok na Reader (senyor na akademiko) sa kagawarang matematika sa Manchester na ngayon ay bahagi na ng ''University of Manchester''. Noong 1949, siya ay naglingkod bilang kahaliling direktor ng laboratoryo ng pagkukwenta sa University of Manchester at gumawa ng [[software]] para sa kauna unahang inilalaang programang kompyuter na Manchester Mark 1. Sa mga panahon ding ito kanyang ipinagpatuloy ang mga pananaliksik abstrakto. Sa papel na "Computing machinery and intelligence" (Mind, Oktubre 1950), tinalakay ni Turing ang problema ng "[[Intelehensiyang artipisyal]]" at iminungkahi ang isang eksperimento na tinatawag na [[Turing Test]]. Ang [[Pagsubok na Turing]] (''Turing Test'') ang naging batayan sa [[agham pangkompyuter]] upang matukoy kung ang isang makina ay nagpapamalas ng katalinuhan. Ayon sa Pagsubok na Turing, ang isang makina ay maituturing na matalino kung hindi matukoy ng isang taong nagtatanong dito kung ang kanyang tinatanong ay isang makina o isang tao. Sa papel ding ito, iminungkahi ni Turing na imbes gumawa ng mga programang gumagaya sa pag-iisip ng isang matandang tao, mas mabuting gumawa ng mas simpleng makina na gumagaya sa isip ng isang bata at ito'y isailalim sa pagkatuto. Ang kabaligtaran ng "Turing Test" na tinatawag na CAPTCHA ("'''C'''ompletely '''A'''utomated '''P'''ublic '''T'''uring test to tell '''C'''omputers and '''H'''umans '''A'''part") ay karaniwang ginagamit sa [[internet]]. Ang CAPTCHA ay paraan upang matukoy ng isang makina (gaya ng [[server]]) kung ang gumagamit nito ay isang tao o isang kompyuter (bot). Noong 1948, si Turing (sa tulong ang kanyang dating kakilala na si D. G. Champernowne) ay lumikha ng isang [[software]] pang [[chess]] sa isang [[modernong kompyuter]] na hindi pa naiimbento. Si Turing din ang nagimbento ng algoritmong LU decomposition method na ginagamit ngayon sa paglutas ng ''equations matrix''. == Kriminal na paguusig dahil sa kanyang homosekwalidad == Noong Enero 1952, nakilala ni Turing si Arnold Murray sa labas ng sinehan sa Manchester. Pagkatapos ng pananghaliang pakikipagtipanan (''dating''), si Murray ay inimbitahan ni Turing na pumunta sa kanyang bahay na tinanggap naman ni Murray ngunit hindi tinupad. Ang dalawa ay nagkita muli sa Manchester noong sumunod na Lunes at si Murray ay pumayag na samahan si Turing sa kanyang bahay. Pagkatapos ng ilang linggo, si Murray ay muling bumisita sa bahay ni Turing at nananitili ng isang gabi dito. Pagkatapos nito, si Murray ay tumulong sa isang kasabwat sa pagpapasok at pagnanakaw sa bahay ni Turing na nagtulak kay Turing upang iulat ang krimen sa pulisya. Sa imbestigasyon na ginawa ng mga pulis, inamin ni Turing na meron siyang relasyon kay Murray. Sa panahong ito, ang [[homoseksuwalidad]] ay itinuturing pang isang krimen sa Britanya na nagresulta upang si Turing at Murray ay kasuhan ng ''sobrang kahalayan'' sa ilalim ng seksiyong 11&nbsp;ng ''Criminal Law Amendment Act 1885 ng Britanya''. Si Turing ay binigyan ng dalawang opsiyon sa parusang tatanggapin : ang pagkabilanggo o probasyon sa isang kondisyon na siya'y sasailalim sa isang [[pagkakapon]]g kemikal sa pamamagitan ng pag-inom ng estrogen (hormone ng babae) upang mabawasan ang libido. Kanyang tinanggap ang kemikal na pagkakapon. Ang naging kumbiksiyon ni Turing ay nagresulta rin sa pagkaalis ng kanyang ''security clearance'' (karapatang maging bahagi ng sikretong operasyon ng pamalaan) at inalis sa kanyang trabahong kriptanalitiko sa Government Code and Cypher Schools sa Bletchley Park. Ang kanyang pasaporte ng Britanya ay hindi binawi ng pamahalaang Britanya ngunit siya'y hindi pinayagang makapasok sa Estados Unidos. Sa panahong ito, may pagkabahala sa publiko sa ginagawang pagbibitag sa mga homosekswal na [[espiya]] ng mga ahente ng [[Soviet Union]] (dating Russia) dahil sa paglalantad ng dalawang miyembro ng ''Cambridge Five'' na sina Guy Burgess at Donald Maclean. Bagaman si Turing ay hindi inakusahan ng pang eespiya, siya ay pinagbawalan ng pamahalaan ng Britanya na talakayin ang kanyang naging trabahong kriptanaliko sa Bletchely Park. == Kamatayan == Noong 8 Hunyo 1954, si Turing ay natagpuang patay ng kanyang tagalinis ng bahay. Sa [[awtopsiya]]ng ginawa, ang resulta ng kamatayan ay pagkalason sa [[cyanide]]. Natagpuan din ang isang mansanas na kinain ng kalahati sa tabi ng katawan ni Turing na pinaniniwalaang paraan ni Turing upang makain ang cyanide. Ang katawan ni Turing ay sinunog (cremated) sa Woking Crematorium noong 12 Hunyo 1954. Ayon sa ina ni Turing, ang kamatayan nito ay isang aksidental dahil sa hindi maingat nitong pagtatago sa mga laboratoryong kemikal. Iminungkahi ng manunulat na si David Leavitt na maaaring ang pagkain ni Turing ng mansanas na may cyanide ay isang paggaya sa eksena ng pelikulang [[Snow White]] na ipinalabas noong 1937 na isang paboritong kuwento ni Turing. == Paghingi ng tawad ng pamahalaan ng Britanya == Noong Agosto 2009, si John Graham-Cumming ay nagsimula ng petisyon na humihikayat sa Pamahalaan ng Britanya na posityumus (pagkatapos ng kamatayan) na humingi ng tawad sa [[paglilitis]] ni Alan Turing bilang [[homosekswal]]. Ang petisyong ito ay tumanggap ng libo libong mga lagda. Kinilala ng Punong Ministor ng Britanya na si [[Gordon Brown]] ang petisyong ito, at naglabas ng pahayag noong Setyember 10, 2009 na humihingi ng tawad kay Turing at naglalarawan ng pagtrato kay Turing bilang "nakapangingilabot": {{cquote|Ang libo libong tao ay nagsama sama upang humingi ng hustisya para kay Alan Turing at pagkilala sa nakakapangilabot na pagtrato sa kanya. Bagaman si Turing ay pinakitunguhan ng batas nang panahong iyon at hindi na natin maibabalik ang panahon, ang kanyang pagtrato ay siyempre labis na hindi patas at ako ay nagagalak na magkaroon ng pagkakataon na magsabi kung gaano kalalim akong humihingi ng tawad at tayong lahat sa nangyari sa kanya. Kaya sa ngalan ng Pamahalaan ng Britanya, at sa mga nabubuhay ng malaya, salamat sa ginawa ni Alan, ako ay taas noong nagsasabi na: kami'y humihingi ng tawad, ikaw ay karapat dapat ng mas mabuti [pagtrato].}} == Mga Parangal == [[Talaksan:Sackville Park Turing plaque.jpg|thumb|right|Pag ala-alang statwang plaka kay Turing sa Sackville Park, Manchester]] Ang Turing Award na ipinangalan sa "ama ng agham pangkompyuter" na si Alan Turing ang taunang gantimpala na ibinibigay ng Association for Computing Machinery (ACM) sa mga indibidwal sa kanilang kontribusyon sa siyentipikong komunidad pangkompyuter. Ang gantimpalang ito ay itinuturing na pinakamataas na pagkakakilanlan sa [[agham pangkompyuter]] at katumbas ng [[Gantimpalang Nobel]]. Noong 2002, si Turing ay nirangguhan na dalawampu't isa sa ''BBC'' nationwide poll ng [[100 Pinakadakilang mga Briton]].<ref>{{Cite news | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/2208671.stm | title = 100 great British heroes | date = 21 Agosto 2002 |work=BBC News }}</ref> === Mga parangal ng mga unibersidad sa buong mundo === [[Talaksan:Alan Turing Building 1.jpg|thumb|right|Gusaling Alan Turing sa [[University of Manchester]]]] *Ang ''Kwartong Turing'' sa [[University of Edinburgh School of Informatics|University of Edinburgh's School of Informatics]] ay naglalaman ng skultura ng ulo ni Turing na ginawa ni [[Eduardo Paolozzi]], at isang (#42/50) ng kanyang [http://www.synth.co.uk/images/paolozzi2.html Turing prints (2000)]. *Ang [[University of Surrey]] ay may statwa ni Turing sa kanilang pangunahing [[piazza]]. *Ang [[Istanbul Bilgi University]] ay nagsasagawa ng taunang kumperensiya sa [[teoriya ng komputasyon]] na tinatawag na ''Mga Araw na Turing''.<ref name="bilgiuniv">{{cite web | url = http://cs.bilgi.edu.tr/pages/turing_days/ | title = Turing Days @ İstanbul Bilgi University | accessdate = 29 Oktubre 2011 | archive-date = 2013-08-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130801193650/http://cs.bilgi.edu.tr/pages/turing_days/ | url-status = dead }}</ref> *Ang [[University of Texas at Austin]] ay may honours na programang ng [[agham pangkompyuter]] na pinangalanang ''Mga skolar ni Turing''.<ref name="texturingschol">{{cite web |url=http://www.cs.utexas.edu/academics/undergraduate/honors/turing/ |title=Turing Scholars Program at the University of Texas at Austin |accessdate=16 Agosto 2009 |archive-date=2010-02-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100217072341/http://www.cs.utexas.edu/academics/undergraduate/honors/turing/ |url-status=dead }}</ref> *Noong simula nang 1960's, pinangalanan ng [[Stanford University]] ang kaisa-isang kwarto na pinagtuturuan ng gusaling Bulwagang Polya Matematika na ''Alan Turing Auditorium''.<ref name="stanforduniv">{{cite web | url = http://archive.computerhistory.org/resources/text/Knuth_Don_X4100/PDF_index/k-8-pdf/k-8-u2679-Stanford-Comp-Dedication.pdf | title = Polya Hall, Stanford University | accessdate =14 Hunyo 2011 }}</ref> *Isa sa mga ampiteatro ng kagawarang Agham Pangkompyuter ng ([[Laboratoire d'Informatique Fondamentale de Lille|LIFL]]<ref name="lifl">{{cite web |url=http://www.lifl.fr/ |title=Laboratoire d'Informatique Fondamentale de Lille |accessdate=3 Disyembre 2010 |archive-date=22 Hulyo 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100722014047/http://www.lifl.fr/ |url-status=dead }}</ref>) sa [[Unibersidad ng Lille]] sa hilagang [[Pransiya]] ay ipinangalan bilang parangal kay Alan Turing. (ang iba pang ampiteatro ay ipinangalan kay [[Kurt Gödel]]). *Ang Kagawaran ng Agham Pangkompyuter ng [[Pontifical Catholic University of Chile]], [[Polytechnic University of Puerto Rico]], [[University of the Andes, Colombia|Los Andes University]] in [[Bogotá]], Colombia, [[King's College, Cambridge]] at [[Bangor University]] sa [[Wales]] ay may mga laboratoryo ng kompyuter na ipinangalan kay Turing. *Ang [[The University of Manchester]], [[The Open University]], [[Oxford Brookes University]] at [[Aarhus University]] (in [[Århus]], Denmark) ay may mga gusaling nakapangalan kay Turing. *Ang ''Alan Turing Road'' sa [[Surrey Research Park]] ay ipinangalan kay Alan Turing. *Ang [[Carnegie Mellon University]] ay may [[granito]]ng bangkuan na matatagpuan sa The Hornbostel Mall na may pangalang "A. M. Turing" na nakaukit sa tuktok, "Read" sa ibaba ng kaliwang hita at "Write" sa ibaba ng kanang hita. *Ang [[EISTI|École Internationale des Sciences du Traitement de l'Information]] ay pinangalanan ang kamakailan lang na nakuhang ikatlong gusaling na "Turing". *Ang [[University of Ghent]] ay mayroong isa sa mga pangunahing kwarto ng kompyuter na ginagamit ng mga matematiko at siyentipiko ng kompyuter na ipinangalan kay Alan Turing. *Ang [[University of Oregon]] ay may iskultura ng ulo ni Turing sa gilid ng gusaling pang agham kompyuter na tinatawag na Deschutes Hall.<ref name="Oregon">{{cite web|url=http://www.mathcomp.leeds.ac.uk/turing2012/files/oregon.html|title=Turing at the University of Oregon|accessdate=1 Nobyembre 2011|archive-date=2012-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20120114151918/http://www.mathcomp.leeds.ac.uk/turing2012/files/oregon.html|url-status=dead}}</ref> == Sanggunian == {{reflist}} == Mga sanggunian == {{Refbegin|colwidth=30em}} * {{ Cite book | last = Agar | first = Jon | title = The government machine: a revolutionary history of the computer | publisher=MIT Press | year = 2003 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 978-0-262-01202-7 }} * {{ Cite book | last = Alexander | first = C. Hugh O'D. | author-link = Conel Hugh O'Donel Alexander | date = ''circa'' 1945 | title = Cryptographic History of Work on the German Naval Enigma | url = http://www.ellsbury.com/gne/gne-000.htm | publisher=The National Archives, Kew, Reference HW 25/1}} * {{ Cite book | last = Beniger | first = James | title = The control revolution: technological and economic origins of the information society | publisher=Harvard University Press | year = 1986 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 0-674-16986-7 }} * {{Cite book | last = Babbage | first = Charles | author-link = Charles Babbage | year = 1864 | publication-date = 2008 | editor-last = Campbell-Kelly | editor-first = Martin | editor-link = Martin Campbell-Kelly | title = Passages from the life of a philosopher | publisher=Rough Draft Printing | isbn = 978-1-60386-092-5 | ref = harv | postscript = <!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->{{inconsistent citations}} }} * {{ Cite book | last = Bodanis | first = David | author-link = David Bodanis | title = Electric Universe: How Electricity Switched on the Modern World | year = 2005 |publisher=Three Rivers Press | location = New York | isbn = 0-307-33598-4 | oclc = 61684223 }} * {{Cite book | last = Campbell-Kelly | first = Martin | authorlink = Martin Campbell-Kelly | last2 = Aspray | first2 = William | title = Computer: A History of the Information Machine | publisher=Basic Books | year = 1996 | location = New York | isbn = 0-465-02989-2 }} * {{Cite book | last = Ceruzzi | first = Paul | authorlink = Paul Ceruzzi | title = A History of Modern Computing | url = https://archive.org/details/historyofmodernc00ceru | publisher=MIT Press | year = 1998 | location = Cambridge, Massachusetts, and London | isbn = 0-262-53169-0}} * {{ Cite book | last = Chandler | first = Alfred | authorlink = Alfred Chandler | title = The Visible Hand: The Managerial Revolution in American Business | publisher=Belknap Press | year = 1977 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 0-674-94052-0 }} * {{ Cite journal | last = Copeland | first = B. Jack | authorlink = B. Jack Copeland | title = Colossus: Its Origins and Originators | journal=[[IEEE Annals of the History of Computing]] | volume = 26 | issue = 4 | pages = 38–45 | year = 2004 |doi = 10.1109/MAHC.2004.26 | ref = harv }} * {{ Cite book | last = Copeland | first = B. Jack (ed.)| title = The Essential Turing | year = 2004 | publisher=Oxford University Press | location = Oxford | isbn = 0-19-825079-7 | oclc = 156728127 224173329 48931664 57434580 57530137 59399569 }} * {{ Cite book | last = Copeland (ed.) | first = B. Jack | title = Alan Turing's Automatic Computing Engine | url = https://archive.org/details/alanturingsautom0000unse_k5v2 | year = 2005 | publisher=Oxford University Press | location = Oxford | isbn = 0-19-856593-3 | oclc = 224640979 56539230 }} * {{ Cite book | last = Copeland | first = B. Jack | title = Colossus: The secrets of Bletchley Park's code-breaking computers | url = https://archive.org/details/colossussecretso0000unse | year = 2006 | publisher=Oxford University Press | isbn = 978-0-19-284055-4 | ref = harv }} * {{ Cite book | last = Edwards | first = Paul N | title = The closed world: computers and the politics of discourse in Cold War America | publisher=MIT Press | year = 1996 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 0-262-55028-8 }} * {{ Cite book | last = Hodges | first = Andrew | authorlink = Hodges, Andrew | year = 1983 | title = Alan Turing: the enigma |location = London | publisher=Burnett Books | isbn = 0-04-510060-8 | ref = harv }} * {{ Cite book | last = Hochhuth | first = Rolf | authorlink = Rolf Hochhuth | title = Alan Turing: en berättelse | publisher=Symposion | year = 1988 | isbn = 978-91-7868-109-9 }} * {{ Cite book | last = Leavitt | first = David | authorlink = David Leavitt | year = 2007 | title = The man who knew too much: Alan Turing and the invention of the computer | publisher=Phoenix | isbn = 978-0-7538-2200-5 | ref = harv }} * {{ Cite book | last = Levin | first = Janna | authorlink = Janna Levin | title = A Madman Dreams Of Turing Machines | publisher=Knopf | year = 2006 | location = New York | isbn = 978-1-4000-3240-2 }} * {{ Cite book | last = Lewin | first = Ronald | authorlink = Ronald Lewin | title = Ultra Goes to War: The Secret Story | edition = Classic Penguin | series = Classic Military History | year = 1978 | publication-date = 2001 | publisher=Hutchinson & Co | location = London, England | isbn = 978-1-56649-231-7 | ref = harv }} * {{Cite book| last = Lubar | first = Steven | year = 1993 | title = Infoculture | location = Boston, Massachusetts and New York | publisher=Houghton Mifflin | isbn = 0-395-57042-5}} * {{ Cite document | last = Mahon | first = A.P. | title = The History of Hut Eight 1939–1945 | publisher=UK National Archives Reference HW 25/2 | year = 1945 | url = http://www.ellsbury.com/hut8/hut8-000.htm | accessdate =10 Disyembre 2009 | ref = harv }} *{{MacTutor Biography|id=Turing|title=Alan Mathison Turing}} *Petzold, Charles (2008). "[[The Annotated Turing]]: A Guided Tour through Alan Turing's Historic Paper on Computability and the Turing Machine". [[Indianapolis]]: Wiley Publishing. ISBN 978-0-470-22905-7 *Smith, Roger (1997). ''Fontana History of the Human Sciences''. London: Fontana. *Weizenbaum, Joseph (1976). ''Computer Power and Human Reason''. London: W.H. Freeman. ISBN 0-7167-0463-3 * {{Cite book | last = Turing | first = Sara Stoney | title = Alan M Turing | publisher=W Heffer | year = 1959 }} Turing's mother, who survived him by many years, wrote this 157-page biography of her son, glorifying his life. It was published in 1959, and so could not cover his war work. Scarcely 300 copies were sold (Sara Turing to Lyn Newman, 1967, Library of [[St John's College, Cambridge]]). The six-page foreword by [[Lyn Irvine]] includes reminiscences and is more frequently quoted. * {{Cite book | last = Whitemore | first = Hugh | authorlink = Hugh Whitemore | last2 = Hodges | first2 = Andrew | authorlink2 = Andrew Hodges | title = Breaking the code | publisher=S. French | year = 1988 }} This 1986 Hugh Whitemore play tells the story of Turing's life and death. In the original West End and Broadway runs, [[Derek Jacobi]] played Turing and he recreated the role in a 1997 television film based on the play made jointly by the BBC and [[WGBH-TV|WGBH, Boston]]. The play is published by Amber Lane Press, [[Oxford]], ASIN: B000B7TM0Q *Williams, Michael R. (1985) ''A History of Computing Technology'', [[Englewood Cliffs]], [[New Jersey]]: [[Prentice-Hall]], ISBN 0-8186-7739-2 *{{Cite book|last=Yates |first=David M. |title=Turing's Legacy: A history of computing at the National Physical Laboratory 1945–1995 |year=1997 |publisher=[[Science Museum, London|London Science Museum]] |location=London |isbn=0-901805-94-7 |oclc=123794619 40624091 }} {{Refend}} == Karagdagang babasahin == *{{MathGenealogy|id=8014}} *{{cite journal|title=The Mind and the Computing Machine: Alan Turing and others|journal=[[The Rutherford Journal]]|url=http://www.rutherfordjournal.org/article010111.html |editor = Jack Copeland|ref=harv}} *{{cite encyclopaedia |last=Hodges |first=Andrew |editor=Edward N. Zalta |encyclopedia=[[Stanford Encyclopedia of Philosophy]] |title=Alan Turing |url=http://plato.stanford.edu/entries/turing/ |accessdate=10 Enero 2011 |edition=Winter 2009 |date=27 Agosto 2007 |publisher=[[Stanford University]] |ref=harv}} *{{cite journal|last=Gray|first=Paul|date=29 Marso 1999|title=Computer Scientist: Alan Turing|journal=TIME|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,990624,00.html|ref=harv|access-date=24 Septiyembre 2011|archive-date=19 Enero 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110119181237/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,990624,00.html|url-status=dead}} * Gleick, James, ''[[The Information: A History, a Theory, a Flood|The Information: A History, A Theory, A Flood]]'', New York: Pantheon, 2011, ISBN 978-0-375-42372-7 * Leavitt, David, ''The Man Who Knew Too Much: Alan Turing and the Invention of the Computer'', W. W. Norton, 2006 == Panlabas na kawing == {{Wikiquote}} {{Commons category|Alan Turing}} *[http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} Alan Turing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} RKBExplorer *[http://www.turingcentenary.eu/ Alan Turing Year] *[http://cie2012.eu/ CiE 2012: Turing Centenary Conference] *[https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ Visual Turing] *[http://www.wolframalpha.com/examples/TuringMachines.html Turing Machine calculators] at [[Wolfram Alpha]] *[http://www.turing.org.uk/ Alan Turing] site maintained by [[Andrew Hodges]] including a [http://www.turing.org.uk/bio/part1.html short biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} *[http://www.alanturing.net/ AlanTuring.net&nbsp;– Turing Archive for the History of Computing] by [[Jack Copeland]] *[http://www.turingarchive.org/ The Turing Archive]{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} – naglalaman ng mga hindi nailambag na dokumento mula sa contains Kings College, Cambridge archive *{{cite journal|last=Jones|first=G. James|date=11 Disyembre 2001|title=Alan Turing&nbsp;– Towards a Digital Mind: Part 1|journal=System Toolbox|publisher=The Binary Freedom Project|url=http://www.systemtoolbox.com/article.php?history_id=3|ref=harv|access-date=2011-09-24|archive-date=2007-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20070803163318/http://www.systemtoolbox.com/article.php?history_id=3|url-status=dead}} *[http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ Sherborne School Archives] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }}&nbsp;– naglalaman ng mga papel tungkol sa panahon ni Alan Turing sa Sherborne School === Mga papel === *[https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper Ekstensibong talaan ng mga papel ni Turing, mga ulat at pagtuturo at mga isinaling bersiyon] BibNetWiki *{{Turing 1950}} *[http://www.cbi.umn.edu/oh/display.phtml?id=116 Oral history interview with Donald W. Davies], [[Charles Babbage Institute]], University of Minnesota; inilalarawan ang mga proyeto sa U.K. [[National Physical Laboratory (United Kingdom)|National Physical Laboratory]], mula sa pagdidisenyong ginawa ni Alan Turing noong 1947 sa paggawa ng [[Automatic Computing Engine|ACE computers]] * [http://www.cbi.umn.edu/oh/display.phtml?id=81 Oral history interview with Nicholas C. Metropolis], [[Charles Babbage Institute]], University of Minnesota. Si Metropolis ang kauna unahang direkto ng [[Los Alamos National Laboratory]]; kabilang sa mga paksa ang relasyong pang akademiko sa pagitan ni Alan Turing at [[John von Neumann]] {{authority control}} {{BD|1912|1954|Turing, Alan}} [[Kategorya:Mga siyentipiko ng kompyuter]] [[Kategorya:Mga matematikong Ingles]] t6up2ef8k8irlppo85537gouxdh1sjw 0 104905 2219113 498857 2026-08-05T06:09:05Z GinawaSaHapon 102500 Changed redirect target from [[Bansa]] to [[Bansa (panlipunan)]] 2219113 wikitext text/x-wiki #redirect [[Bansa (panlipunan)]] fcz2lp840sxs04nid7amkt4ok2mmwkq 0 104906 2219114 498858 2026-08-05T06:09:21Z GinawaSaHapon 102500 Changed redirect target from [[Bansa]] to [[Bansa (panlipunan)]] 2219114 wikitext text/x-wiki #redirect [[Bansa (panlipunan)]] fcz2lp840sxs04nid7amkt4ok2mmwkq 0 104907 2219115 498860 2026-08-05T06:09:32Z GinawaSaHapon 102500 Changed redirect target from [[Bansa]] to [[Bansa (panlipunan)]] 2219115 wikitext text/x-wiki #redirect [[Bansa (panlipunan)]] fcz2lp840sxs04nid7amkt4ok2mmwkq 0 117695 2219059 2218959 2026-08-05T01:30:16Z GinawaSaHapon 102500 Undid 7 revisions from [[Special:Diff/2218952|2218952]] until [[Special:Diff/2218959|2218959]] 2219059 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Mark Zuckerberg | image = Mark Zuckerberg F8 2019 Keynote (32830578717) (cropped).jpg | image_size = 200px | caption = Si Mark Zuckerberg noong 2019 | birth_name = Mark Elliot Zuckerberg | birth_date = {{birth date and age|mf=yes|1984|5|14}} | birth_place = [[White Plains, New York]], [[Estados Unidos]] | occupation = Co-founder, CEO & Presidente ng [[Facebook]] | networth = $2 billion<ref name="forbes.com">{{cite web |url=http://www.forbes.com/lists/2009/54/rich-list-09_Mark-Zuckerberg_I9UB.html |title=158 Mark Zuckerberg - The Forbes 400 Richest Americans 2009 - Forbes.com; |publisher=Forbes |date=2009-09-30 |accessdate=2009-10-03|url-status=live }}</ref> | spouse = | parents = | children = }} Si '''Mark Elliot Zuckerberg''' (ipinanganak 14 Mayo 1984) ay isang Amerikanong negosyante na mas kilala bilang isa sa mga nagtatag ng tanyag na panglipunang networking site na [[Facebook]]. Tinatag ni Zuckerberg ang Facebook kasama ng kanyang mga kamag-aral na sina [[Dustin Moskovitz]], [[Eduardo Saverin]], at [[Chris Hughes (Facebook)|Chris Hughes]] habang sila ay nag-aaral sa [[Pamantasan ng Harvard]]. Naglilingkod si Zuckerbuerg bilang CEO ng Facebook.<ref>Reagan, Gillian (2009-03-10). [http://www.observer.com/2009/media/thumbs-there%E2%80%99s-lot-about-%E2%80%98like%E2%80%99 Thumbs Up! There's a Lot to Like about 'Like'] (HTML). [[:en:The New York Observer|The New York Observer]]. The New York Observer, LLC. Retrieved on 2009-03-11</ref> Siya ay naging paksa ng kontrobersiya ng pinagmulan ng kanyang negosyo. == Pagkabata == Pinanganak si Zuckerberg sa White Plains, New York at pinalaki sa Dobby Ferry, New York. Nagsimula siyang mag-aral ng ''programming'' noong siya ay nasa kalagitnaan ng pag-aaral sa Mataas na paaralan. Bago pa man iyon, naaaliw na si Zuckerbuerg sa pagbuo ng mga ''computer programs'', gaya ng mga gamit pangkomunikasyon at mga laro. Bago siya pumasok sa [[Phillips Exeter Academy]], nag-aral muna siya sa [[Ardsley High School|Mataas na Paaralan ng Ardsley]]. Habang siya ay nag-aaral sa Phillips Exeter Academy, bumuo siya ng programang makakatulong sa mga manggagawa ng kanyhg ama na makapag-usap sa tanggapan nito; bumuo siya ng bersiyon ng larong ''"Risk"'' at isang ''music player'' na tinawag na Synapse na gumagamit ng [[Artificial Intelligence]] upang malaman ang gawing pangpakinig ng tagagamit. Sinubukang bilhin ng [[Microsoft]] at [[AOL]] ang Synapse at isapi sa kanila si Zuckerberg, subalit napagpasyahan niyang mag-aral sa [[Pamantasan ng Harvard]] , kung saan sinalihan niya ang ''Alpha Epsilon Pi'', isang kapatirang Hudyo.<ref>{{cite web|url=http://www.fastcompany.com/magazine/115/open_features-hacker-dropout-ceo.html?page=0%2C2|title=Hacker. Dropout. CEO.||access-date=2010-01-24|url-status=live}}</ref> == Facebook == [[Talaksan:Scoble-Zuckerberg-20080723.jpg|thumb|Si Zuckerberg (kanan) kasama si [[Robert Scoble]] noong 2008.]] === Pagkakatatag === Inilunsad ni Zuckerberg ang Facebook mula sa kanyang dormitoryo sa Harvard noong 4 Pebrero 2004. Ang sapataha ng Facebook ay galing sa kanyang mga araw sa Phillips Exeter Academy, kung saan, gaya ng karamihan sa mga dalubhasaan at mga paaaralan, ay mayroong nakagawiang taunang sanggunian ng mga mag-aaral na mayroong mga larawan nila, ng mga guro at lahat ng mga kawani na tinatawag na "Facebook". Noong siya ay nasa dalubhasaan pa, Ang Facebook ni Zuckerberg ay nagsimula lang bilang isang bagay na pang-Harvard lamang, hanggang ninais ni Zuckerberg na palawigin ang Facebook sa iba pang mga paaralan at inarkila ang tulong ng kasama niya sa kuwarto na si [[Dustin Moskovitz]]. Una nila itong pinalawig sa [[Stanford]], [[Dartmouth College|Dalubhasaan ng Dartmouth]], [[Columbia University|Pamantasan ng Columbia]], [[Cornel]] at [[Yale]], at sa lahat ng mga paaralang may koneksiyong panlipunan sa Harvard.<ref>https://web.archive.org/web/20070105155512/http://daily.stanford.edu/article/2004/3/10/thefacebookcomsDarkerSide {{deadlink |url=http://web.archive.org/web/20070105155512/http://daily.stanford.edu/article/2004/3/10/thefacebookcomsDarkerSide}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.tuftsdaily.com/2.5541/1.600318 |title=Online network created by Harvard students flourishes |publisher=Tufts Daily |date= |accessdate=2009-08-21 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://media.www.dukechronicle.com/media/storage/paper884/news/2004/04/14/News/Thefacebook.com.Opens.To.Duke.Students-1469558.shtml |title=Thefacebook.com opens to Duke students - News |publisher=Media.www.dukechronicle.com |date= |accessdate=2009-08-21 }}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{deadlink |url=http://media.www.dukechronicle.com/media/storage/paper884/news/2004/04/14/News/Thefacebook.com.Opens.To.Duke.Students-1469558.shtml}}</ref> === Paglipat sa California === Lumipat si Zuckerberg sa [[Palo Alto]], [[California]], kasama si Moskovitz at ilang mga kaibigan. Umupa sila ng isang maliit na bahay na nagsilbi nilang kauna-unahang tanggapan. Nakilala ni Zuckerberg si [[Peter Thiel]] na namuhunan sa kanilang kumpanya. Nakuha nila ang kanilang unang tanggapan noong tag-araw ng 2004. Ayon kay Zuckerberg, ang pangkat ay nagplanong bumalik sa Harvard sa panahon ng tag-lagas subalit napagpasyahan nilang manatili sa California. Simula noon, hindi na sila bumalik bilang mag-aaral sa dalubhasaan. == Bibliograpiya == * [[Yogesh Chabria]], ''Happionaire's Csh The Crash''. CNBC - Network18. ISBN 978-81-906479-5-3 - 2009 == Mga Sanggunian == {{reflist}} == Mga Kawing panlabas == {{Commons category|Mark Zuckerberg}} * [http://www.rollingstone.com/news/story/21129674/the_battle_for_facebook Did a Dorm Room Theft Launch an Online Empire?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090923153238/http://www.rollingstone.com/news/story/21129674/the_battle_for_facebook/ |date=2009-09-23 }} Rolling Stone * [http://www.obsnews.com/news/article100115_young-internet-media-entrepreneurs-address-score-counselors Mark Zuckerberg recognized at Score event] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090721220008/http://www.obsnews.com/news/article100115_young-internet-media-entrepreneurs-address-score-counselors |date=2009-07-21 }} * [http://uk.intruders.tv/TechCrunch40-Michael-Arrington-interviews-Mark-Zuckerberg_a213.html Michael Arrington interviewing Mark Zuckerberg at TechCrunch40] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090220014104/http://uk.intruders.tv/TechCrunch40-Michael-Arrington-interviews-Mark-Zuckerberg_a213.html |date=2009-02-20 }} video * [http://www.fastcompany.com/magazine/115/open_features-hacker-dropout-ceo.html FastCompany: Hacker. Dropout. CEO.] * [http://www.nndb.com/people/367/000069160/ NNDB page for Mark Zuckerberg] * [http://money.cnn.com/2006/06/21/technology/10dontmatter.biz2/index.htm Part of Business 2.0's List of "10 people who don't matter" for refusing a $750 million buyout offer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100317074348/http://money.cnn.com/2006/06/21/technology/10dontmatter.biz2/index.htm |date=2010-03-17 }} * [http://www.businessweek.com/magazine/content/06_33/b3997004.htm?chan=search 'BusinessWeek' graphic: "The Bad Boy: Mark Zuckerberg"] * [http://fora.tv/fora/showthread.php?t=496 Mark Zuckerberg talks about online personas at The Commonwealth Club] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090212120321/http://fora.tv/fora/showthread.php?t=496 |date=2009-02-12 }} video * [http://www.reuters.com/article/technologyNews/idUSWEN121420070925 Microsoft/Facebook Deal] * [https://www.forbes.com/profile/mark-zuckerberg/ Mark Zuckerberg - Forbes] <!--{{Facebook}}--> {{BD|1984||Zuckerberg, Mark}} {{DEFAULTSORT:Zuckerberg, Mark}} [[Kategorya:Mga Amerikano]] jvbcrxsjvoch4477fnvjg5vrwljgqdt 0 122868 2219168 2028416 2026-08-05T10:46:25Z Derk29 114611 #WPWP #WPWPPH 2219168 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=San Cesario di Lecce|elevation_max_m=|area_footnotes=|area_total_km2=7|population_footnotes=<ref>Population from [[Istituto Nazionale di Statistica|ISTAT]]</ref>|population_demonym=Sancesariàni|elevation_footnotes=|elevation_min_m=|elevation_m=42|mayor_party=|saint=San Cesario|day=|postal_code=73016|area_code=0832|website={{official website|http://www.comunesancesariodilecce.it/index.htm}}|footnotes=|mayor=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=LE}} (LE)|official_name=Comune di San Cesario di Lecce|shield_alt=Coat of arms of San Cesario|native_name=|image_skyline=|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=San Cesario di Lecce-Stemma.png|image_map=|region={{flag|Apulia}}|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=left|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|40|18|N|18|10|E|region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|frazioni=[[Cavallino (Italia)|Cavallino]], [[Lecce]], [[Lequile]], [[San Donato di Lecce]]}} [[Talaksan:San_Cesario_di_Lecce_Palazzo_Ducale.jpg | thumb | right | alt=Bayan ng San Cesario | Bayan ng San Cesario]] Ang '''San Cesario di Lecce''' ay isang bayan at [[komuna]] sa [[Italya|Italyanong]] [[Mga lalawigan ng Italya|lalawigan]] ng [[Lecce]] sa rehiyon ng [[Apulia]] ng timog-silangang [[Italya]]. == Mga sanggunian == {{reflist}}{{Lalawigan ng Lecce}} [[Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Apulia]] mn41lp2fnuvcn14x9j4ffzbdh813e8y 0 123770 2219163 2083167 2026-08-05T10:39:25Z Derk29 114611 #WPWP #WPWPPH 2219163 wikitext text/x-wiki {{Infobox Monarch | name =Emperador Bidatsu | title =Ika-tatlompung Emperador ng Hapon | image = | caption = | reign =572-585 | coronation = | predecessor =[[Emperador Kimmei]] | successor =[[Emperador Yōmei]] | suc-type = | heir = | consort = | issue = | royal house = | royal anthem = | father = | mother = | date of birth =538 | place of birth = | date of death =585 | place of death = | place of burial=''Kawachi no Shinaga no naka no o no misasagi'' (Osaka) |}} [[Talaksan:Emperor_Bidatsu.jpg | thumb | right | alt=Si Emperador Bidatsu | Si Emperador Bidatsu]] Si {{nihongo|'''Emperador Bidatsu'''|敏達天皇|Bidatsu-[[tennō]]|538 – Setyembre 14, 585}} ay ang Ika-tatlompung [[Emperador]] ng [[Hapon]].<ref name="kunaicho">[[Imperial Household Agency]] (''Kunaichō''): [http://www.kunaicho.go.jp/ryobo/guide/030/index.html 敏達天皇 (30)]</ref> Ito ay ayon sa nakaugaliang [[Talaan ng mga Emperador ng Hapon|pagkakasunod-sunod ng pagtaas sa trono]].<ref>Ponsonby-Fane, Richard. (1959). ''The Imperial House of Japan,'' p. 46.</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Hapon]] [[Kaurian:Mga Emperador ng Hapon]] {{Suleras:Monarkiya ng Hapon}} {{stub}} la2jvl2fl9xtlwc6hvwbzxs5ovfmgxt 0 129054 2219086 2027275 2026-08-05T04:17:43Z Derk29 114611 #WPWP #WPWPPH 2219086 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Polino|province=[[lalawigan ng Terni|Terni]] (TR)|website=|area_code=0744|postal_code=05030|day=|saint=|elevation_m=836|elevation_footnotes=|population_demonym=Polinesi|population_footnotes=|area_total_km2=19.5|area_footnotes=|mayor=|mayor_party=|frazioni=|region=[[Umbria]]|official_name=Comune di Polino|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|42|34|N|12|51|E|type:city(275)_region:IT|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=|native_name=|footnotes=}} [[Talaksan:PolinoPanorama1.JPG | thumb | right | alt=Panoramatiko ng Polino sa Probensiya ng Terni sa Umbria, Italya | Panoramatiko ng Polino sa Probensiya ng Terni sa Umbria, Italya]] Ang '''Polino''' ay isang [[komuna]] (munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Terni]], timog-kanlurang rehiyon ng [[Umbria]], [[Italya]], na matatagpuan mga 70&nbsp;km timog-silangan ng [[Perugia]] at mga 15&nbsp;km silangan ng [[Terni]]. Noong Disyembre 31, 2004, mayroon itong populasyon na 275 at isang lugar na 19.5&nbsp;km².<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang Polino ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Arrone]], [[Ferentillo]], [[Leonessa]], [[Morro Reatino]], at [[Rivodutri]]. == Kasaysayan == Mula sa medyebal na pinagmulan, ito ay isang muog ng iba't ibang piyudal na panginoon at nakaugnay sa Dukado ng Spoleto. Sa Polino ay makasaysayan ang presensya ni Americo Matteucci, alkalde sa loob ng 47 taon. == Kultura == === Mga museo === Sa Polino maaaring bisitahin ang Museo ng mga Apenino ng Umbria, na nagbibigay ng itineraryong pang-edukasyon at pangkultura kung saan maaaring obserbahan ang pagbuo ng mga Apenino ng Umbria, ang mga posil na natagpuan, ang pagbuo ng kalapit na Talong Marmore at ang flora at fauna ng lugar. == Ebolusyong demograpiko == <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.8) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:455 height:303 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:1000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1861 text:1861 bar:1871 text:1871 bar:1881 text:1881 bar:1901 text:1901 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1951 text:1951 bar:1961 text:1961 bar:1971 text:1971 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1861 from: 0 till:406 bar:1871 from: 0 till:474 bar:1881 from: 0 till:498 bar:1901 from: 0 till:446 bar:1911 from: 0 till:459 bar:1921 from: 0 till:464 bar:1931 from: 0 till:477 bar:1936 from: 0 till:457 bar:1951 from: 0 till:424 bar:1961 from: 0 till:411 bar:1971 from: 0 till:351 bar:1981 from: 0 till:313 bar:1991 from: 0 till:300 bar:2001 from: 0 till:267 PlotData= bar:1861 at:406 fontsize:XS text: 406 shift:(-8,5) bar:1871 at:474 fontsize:XS text: 474 shift:(-8,5) bar:1881 at:498 fontsize:XS text: 498 shift:(-8,5) bar:1901 at:446 fontsize:XS text: 446 shift:(-8,5) bar:1911 at:459 fontsize:XS text: 459 shift:(-8,5) bar:1921 at:464 fontsize:XS text: 464 shift:(-8,5) bar:1931 at:477 fontsize:XS text: 477 shift:(-8,5) bar:1936 at:457 fontsize:XS text: 457 shift:(-8,5) bar:1951 at:424 fontsize:XS text: 424 shift:(-8,5) bar:1961 at:411 fontsize:XS text: 411 shift:(-8,5) bar:1971 at:351 fontsize:XS text: 351 shift:(-8,5) bar:1981 at:313 fontsize:XS text: 313 shift:(-8,5) bar:1991 at:300 fontsize:XS text: 300 shift:(-8,5) bar:2001 at:267 fontsize:XS text: 267 shift:(-8,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text:Datos mula sa ISTAT </timeline> == Mga sanggunian == <references /> {{Province of Terni}} ruo91spn6tfprkrgasmr6046xa3qqkr 0 130119 2219117 2203525 2026-08-05T06:17:17Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2219117 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Conegliano|official_name=Città di Conegliano|native_name=|image_skyline=Conegliano vista dal Castello.jpg|imagesize=|image_alt=|image_flag=Flag of Conegliano.svg|image_caption=Conegliano na tanaw mula sa kastilyo noong 2008|image_shield=Conegliano-Stemma.svg|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|53|12.32|N|12|17|50.6|E|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Veneto]]|province=[[Lalawigan ng Treviso|Treviso]] (TV)|frazioni=Ogliano, Scomigo, Collalbrigo, Costa, Parè, Campolongo (Hasplkhnott)|mayor_party=|mayor=Fabio Chies|area_footnotes=|area_total_km2=36|population_footnotes=|population_demonym=Coneglianesi|elevation_footnotes=|elevation_m=74|istat=|saint=[[Leonardo ng Noblac]]|day=Nobyembre 6|postal_code=31015|area_code=0438|website={{official website|http://www.comune.conegliano.tv.it}}|footnotes={{designation list | embed = yes | designation1 = WHS | designation1_offname = Le Colline del Prosecco di Conegliano e Valdobbiadene | designation1_date = [[List of World Heritage Sites by year of inscription#2019 (43rd session)|2019]] <small>(43rd [[World Heritage Committee|session]])</small> | designation1_type = | designation1_criteria = {{UNESCO WHS type|(v)}}(v) | Year = 2019 | area = 20,334.2 ha | buffer_zone = 43,988.2 ha | designation1_number = [https://whc.unesco.org/en/list/1571 1571] | designation1_free1name = Region | designation1_free1value = [[List of World Heritage Sites in Southern Europe|Southern Europe]] }}}}Ang '''Conegliano''' ([[Wikang Veneto|Veneto]]: ''Conejan'') ay isang bayan at ''[[comune]]'' (munisipalidad) sa rehiyon ng [[Veneto]] sa Italya sa [[lalawigan ng Treviso]], mga {{Convert|30|km|mi}} pahilaga sakay ng tren mula sa bayan ng [[Treviso]].<ref name="EB1911">{{cite EB1911|wstitle=Conegliano|volume=6|page=897}}</ref> Noong Setyembre 30, 2017, ang populasyon ng lungsod ay 35,023 katao. Ang mga labi ng isang kastilyo noong ika-10 siglo ay matatagpuan sa isang burol na nangingibabaw sa bayan. Dating pag-aari ng [[Katoliko Romanong Diyosesis ng Vittorio Veneto|Obispo ng Vittorio Veneto]], ang natitira ay isang kampana, na ngayon ay naglalaman ng isang maliit na museo, at mga panlabas na pader. Noong Hulyo 7, 2019, ''ang Le Colline del [[Prosecco]] di Conegliano e [[Valdobbiadene]]'' ay itinala bilang isang [[Pandaigdigang Pamanang Pook]] ng [[UNESCO]].<ref>{{Cite web |date=7 July 2019 |title=Two cultural sites added to UNESCO's World Heritage List |url=https://whc.unesco.org/en/news/2006 |website=UNESCO}}</ref> == Kasaysayan == === Mga panahong medyebal at maagang moderno === Noong ika-10 siglo, ang Kastilyo ng Conegliano ay itinatag sa ilalim ng kontrol ng [[Diyosesis ng Belluno-Feltre|Obispo ng Belluno]]. Ang pinagmulan ng pangalang "Conegliano" ay malamang na nagmula sa [[Wikang Latin|Latin]] ''na cuniculus'' na nangangahulugang "lagusan sa ilalim ng lupa". <ref>{{Cite web |title=Comune di Conegliano - Storia |url=https://www.comune.conegliano.tv.it/vivere/cenni_storici |website=Municipality of Conegliano}}</ref> Ang kontrol sa lugar ay unang naipasa sa [[Marka ng Treviso]] noong 1153, at pagkatapos ay sa [[Republika ng Venecia]] noong 1337. Noong 1300, isang nayon ang itinatag ng isang grupo ng mga maharlikang pamilya sa paligid ng kastilyo. Noong [[Gitnang Kapanahunan]], ang kastilyo ay nagsilbing sentro ng kapangyarihan sa Conegliano, na siyang luklukan ng [[podestà]] at mga tungkuling pangrelihiyon ng bayan. Sa ilalim ng kontrol ng Trevigiani at Venecia, ang mga kuta ng Conegliano ay pinalakas. Gayunpaman, ang Conegliano ay pumasok sa isang estado ng paghina kasunod ng pagtatapos ng [[Digmaan ng Liga ng Cambrai]].<ref name=":0">{{Cite web |title=Storia {{!}} Coneglianocitta |url=https://treviso.venetoitaly.it/storia/ |access-date=2025-03-28 |website=treviso.venetoitaly.it}}</ref> Sa pagitan ng pagtatapos ng 1300s at 1800s, ang Conegliano ay tahanan ng isang [[Mga Italyanong Hudyo|komunidad ng mga Hudyo]]. Noong 1629, ang komunidad ng mga Hudyo ay sapilitang inilipat sa paanan ng burol ng kastilyo, bago muling inilipat noong 1675 sa labas ng mga pader ng bayan.<ref name=":0" /> === Bandang 1800 hanggang sa kasalukuyan === Kasunod ng pagtatapos ng Digmaang Napoleoniko, ang Conegliano ay napasailalim sa kontrol ng Austria bilang bahagi ng [[Kingdom of Lombardo–Veneto|Kaharian ng Lombardo-Veneto]]. Sa ilalim ng kontrol ng Austria, ang Conegliano ay sumailalim sa paglago at pag-unlad sibil.<ref>{{Cite web |last= |first= |title=Storia del Comune di Conegliano - Microturismodellevenezie.it |url=https://www.microturismodellevenezie.it/conegliano/storia-di-conegliano/ |access-date=2025-03-28 |website=Microturismo delle Venezie |language=it-IT |archive-date=2025-03-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250320175434/https://www.microturismodellevenezie.it/conegliano/storia-di-conegliano/ |url-status=dead }}</ref> Noong [[Unang Digmaang Pandaigdig]], kasunod ng pagkatalo ng mga Italyano sa [[Labanan ng Caporetto]], ang mga tropang Italyano ay nagsimulang umatras patungo sa [[Piave (ilog)|ilog Piave]] kung saan ang Conegliano ay naging isang mahalagang punto ng transportasyon. Ang pagsulong ng mga Aleman-Austriako ay nangangahulugan na ang bayan ay sinakop noong Nobyembre 1, 1917. Nanatili ito sa ilalim ng okupasyon ng mga Kapangyarihang Sentral hanggang Oktubre 24, 1918 pagkatapos ng tagumpay ng mga Italyano sa [[Labanan ng Vittorio Veneto]].<ref>{{Cite web |title=Conegliano Veneto (TV) {{!}} Storia e Memoria di Bologna |url=https://www.storiaememoriadibologna.it/archivio/luoghi/conegliano-veneto-tv-0 |access-date=2025-03-28 |website=www.storiaememoriadibologna.it}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist|40em}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.conegliano.tv.it Opisyal na website] * [https://web.archive.org/web/20130529113656/http://cimaconegliano.it/ Cima Conegliano] * [https://artsandculture.google.com/story/igURhuxO5w72Cg Le Colline del Prosecco di Conegliano e Valdobbiadene] – Koleksyon ng UNESCO sa Google Arts and Culture {{Province of Treviso}}{{World Heritage Sites in Italy}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Veneto]] [[Kategorya:Official website different in Wikidata and Wikipedia]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] b33un5sr1bsmxmrwdmg7akmu59k7hb9 0 136882 2219087 2114426 2026-08-05T04:19:49Z Derk29 114611 #WPWP #WPWPPH 2219087 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Netro|official_name=Comune di Netro|native_name=|image_skyline=|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|45|32|N|7|56|E|type:city(1,010)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Piamonte]]|province=[[Lalawigan ng Biella|Biella]] (BI)|frazioni=Castellazzo, Colla di Netro|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=12.6|population_footnotes=|population_demonym=Netresi|elevation_footnotes=|elevation_m=606|saint=|day=|postal_code=13896|area_code=015|website=|footnotes=}} [[Talaksan:Netro_Municipio_Parrocchiale.JPG | thumb | right | alt=Netro, isang plasa na may munisipyo at simbahan ng parokya. | Netro, isang plasa na may munisipyo at simbahan ng parokya.]] <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> Ang '''Netro''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[lalawigan ng Biella]], rehiyon ng [[Piamonte]], hilagang-kanlurang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|110|km|mi}} hilagang-silangan ng [[Turin]] at mga {{Convert|50|km|mi}} hilagang-silangan ng [[Biella]]. Noong Disyembre 31, 2004, mayroon itong populasyon na 1,010 at may lawak na {{Convert|12.6|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> Ang munisipalidad ng Netro ay naglalaman ng mga ''[[frazione]]'' (mga subdivision, pangunahin na mga pamayanan at nayon) Castellazzo at Colla di Netro. May hangganan ang Netro sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Donato, Piamonte|Donato]], [[Graglia]], at [[Mongrando]]. == Kasaysayan == Ang pangalang Netro ay nagmula sa Selta na pangalang Neostro, ang huling lugar ng depensa; sa katunayan, ang mga mga Selta ay sumilong dito noong huling pakikipaglaban sa mga Romano. Gayunpaman, ang mga unang dokumento na nagpapatunay sa pag-iral ng Netro ay nagsimula lamang noong ika-12 siglo, nang ibigay ng [[Katoliko Romanong Arkidiyosesis ng Vercelli|Obispo ng Vercelli]] na si [[Uguccione]] ang bayan sa pamilya Recagno. == Ebolusyong demograpiko == <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.8) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:455 height:303 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:3000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1861 text:1861 bar:1871 text:1871 bar:1881 text:1881 bar:1901 text:1901 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1951 text:1951 bar:1961 text:1961 bar:1971 text:1971 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1861 from: 0 till:2203 bar:1871 from: 0 till:2257 bar:1881 from: 0 till:2260 bar:1901 from: 0 till:2334 bar:1911 from: 0 till:2444 bar:1921 from: 0 till:2276 bar:1931 from: 0 till:1781 bar:1936 from: 0 till:1703 bar:1951 from: 0 till:1658 bar:1961 from: 0 till:1517 bar:1971 from: 0 till:1275 bar:1981 from: 0 till:1140 bar:1991 from: 0 till:989 bar:2001 from: 0 till:1018 PlotData= bar:1861 at:2203 fontsize:XS text: 2203 shift:(-8,5) bar:1871 at:2257 fontsize:XS text: 2257 shift:(-8,5) bar:1881 at:2260 fontsize:XS text: 2260 shift:(-8,5) bar:1901 at:2334 fontsize:XS text: 2334 shift:(-8,5) bar:1911 at:2444 fontsize:XS text: 2444 shift:(-8,5) bar:1921 at:2276 fontsize:XS text: 2276 shift:(-8,5) bar:1931 at:1781 fontsize:XS text: 1781 shift:(-8,5) bar:1936 at:1703 fontsize:XS text: 1703 shift:(-8,5) bar:1951 at:1658 fontsize:XS text: 1658 shift:(-8,5) bar:1961 at:1517 fontsize:XS text: 1517 shift:(-8,5) bar:1971 at:1275 fontsize:XS text: 1275 shift:(-8,5) bar:1981 at:1140 fontsize:XS text: 1140 shift:(-8,5) bar:1991 at:989 fontsize:XS text: 989 shift:(-8,5) bar:2001 at:1018 fontsize:XS text: 1018 shift:(-8,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text:Datos mula sa ISTAT </timeline> == Mga sanggunian == <references /> {{Lalawigan ng Biella}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Piedmont]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] 8r3ui6djjdf91r7ahuqug6po36ucxk3 0 137028 2219181 2058038 2026-08-05T11:34:04Z Derk29 114611 #WPWP #WPWPPH 2219181 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Lesegno|official_name=Comune di Lesegno|native_name=|image_skyline=|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|44|24|N|7|58|E|type:city(868)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Piamonte]]|province=[[Lalawigan ng Cuneo|Cuneo]] (CN)|frazioni=|mayor_party=|mayor=|area_footnotes=|area_total_km2=14.4|population_footnotes=|population_total=868|population_as_of=Disyembre 2004|pop_density_footnotes=|population_demonym=Lesegnesi|elevation_footnotes=|elevation_m=422|twin1=|twin1_country=|saint=|day=|postal_code=12076|area_code=0174|website=|footnotes=}} [[Talaksan:Landscape-Lesegno.jpg | thumb | right | alt=tanawin ng Lesengno sa Italya | tanawin ng Lesengno sa Italya]] Ang '''Lesegno''' ay isang ''[[comune]]'' (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Cuneo]], rehiyon ng [[Piamonte]], hilagang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|80|km|mi}} timog-silangan ng [[Turin]] at mga {{Convert|35|km|mi}} silangan ng [[Cuneo]]. Noong Disyembre 31, 2004, mayroon itong populasyon na 868 at may lawak na {{Convert|14.4|km2|mi2}}.<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref> May hangganan ang Lesegno sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Castellino Tanaro]], [[Ceva]], [[Mombasiglio]], [[Niella Tanaro]], at [[San Michele Mondovì]]. == Kasaysayan == Ang Lesegno ay may sinaunang kasaysayan; noong ikasampung siglo ang nayon ay kabilang sa kondado ng Andrate, ng mga markes ng Susa. Noong 1013, ipinagbili ni Olderico Manfredi, markes ng Susa, ang kastilyo sa isang pari, pagkatapos ay ipinasa ito sa obispo ng Asti, na ipinagkaloob ito sa mga markes ng Ceva, na humawak nito hanggang sa ika-17 siglo. Noong 1790 ito ay naging isang markesado at ibinigay sa Markes ng Ceva at Lesegno, Cesare Gaspare. Nasira ito ng mga Español at Pranses noong 1649 at 1796.<ref>[http://www.comune.lesegno.cn.it/Home/Guida-al-paese?IDPagina=27810 Guida al paese]</ref> == Ebolusyong demograpiko == <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.8) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:455 height:303 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:2000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1861 text:1861 bar:1871 text:1871 bar:1881 text:1881 bar:1901 text:1901 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1951 text:1951 bar:1961 text:1961 bar:1971 text:1971 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1861 from: 0 till:1492 bar:1871 from: 0 till:1679 bar:1881 from: 0 till:1660 bar:1901 from: 0 till:1553 bar:1911 from: 0 till:1513 bar:1921 from: 0 till:1437 bar:1931 from: 0 till:1241 bar:1936 from: 0 till:1289 bar:1951 from: 0 till:1153 bar:1961 from: 0 till:958 bar:1971 from: 0 till:878 bar:1981 from: 0 till:783 bar:1991 from: 0 till:787 bar:2001 from: 0 till:838 PlotData= bar:1861 at:1492 fontsize:XS text: 1492 shift:(-8,5) bar:1871 at:1679 fontsize:XS text: 1679 shift:(-8,5) bar:1881 at:1660 fontsize:XS text: 1660 shift:(-8,5) bar:1901 at:1553 fontsize:XS text: 1553 shift:(-8,5) bar:1911 at:1513 fontsize:XS text: 1513 shift:(-8,5) bar:1921 at:1437 fontsize:XS text: 1437 shift:(-8,5) bar:1931 at:1241 fontsize:XS text: 1241 shift:(-8,5) bar:1936 at:1289 fontsize:XS text: 1289 shift:(-8,5) bar:1951 at:1153 fontsize:XS text: 1153 shift:(-8,5) bar:1961 at:958 fontsize:XS text: 958 shift:(-8,5) bar:1971 at:878 fontsize:XS text: 878 shift:(-8,5) bar:1981 at:783 fontsize:XS text: 783 shift:(-8,5) bar:1991 at:787 fontsize:XS text: 787 shift:(-8,5) bar:2001 at:838 fontsize:XS text: 838 shift:(-8,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text:Datos mula sa ISTAT </timeline> == Mga sanggunian == <references /> {{Clear}}{{Province of Cuneo}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Piedmont]] ru0311805kxwg86vx2hv64qzv770k6e 0 158666 2219164 1811909 2026-08-05T10:40:24Z Derk29 114611 #WPWP #WPWPPH 2219164 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Tratado_de_Lisboa_13_12_2007_(04).jpg | thumb | right | alt=Tratado ng Lisboa | Tratado ng Lisboa]]Ang '''Tratado ng Lisboa''' ([[Ingles]]: ''Treaty of Lisbon''), tinawag noong una bilang '''Tratado ng Reporma''', ay isang kasunduang internasyonal na nagsususog sa dalawang naunang tratado na bumubuo ng pinanggagalingan ng saligang-batas ng [[Unyong Europeo]]. Ang Tratado ng [[Lisboa]] ay pinirmahan ng mga myembrong estado ng unyon noong Disyembre 13, 2007 at ipinatupad simula noong Disyembre 1, 2009. Sinususog nito ang Tratado ng Mastrique at ang Tratado ng Roma. {{stub}} [[Kategorya:Unyong Europeo]] 6jhoc3nqpk3uf623eo63g8c9jmj2xfe 0 159548 2219109 2212136 2026-08-05T06:07:47Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2219109 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Cocullo|frazioni=[[Casale (Cocullo)|Casale]]|website={{official website|http://www.comune.cocullo.aq.it/}}|area_code=0864|postal_code=67030|day=First Thursday in May|saint=[[Domenico di Sora|San Domenico di Sora]]|elevation_m=897|elevation_footnotes=|population_demonym=Cocullesi|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics from the Italian statistical institute ([[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]])</ref>|area_total_km2=31|area_footnotes=|mayor=Sandro Chiocchio|mayor_party=Civic list ''Insieme per il progresso''|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=AQ}} (AQ)|official_name=Comune di Cocullo|region={{RegioneIT|sigla=ABR}}|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|42|2|2|N|13|46|33|E|region:IT|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=Map of Cocullo within the [[Province of L'Aquila]]|map_alt=|image_map=Map of comune of Cocullo (province of L'Aquila, region Abruzzo, Italy).svg|shield_alt=|image_shield=Cocullo-Stemma.png|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Cocullo.jpg|footnotes=<!-- These are currently unused -->}} '''Ang Cocullo''' ay isang ''[[komuna]]'' at bayan sa Lalawigan ng [[L’Aquila (lungsod)|L'Aquila]], na matatagpuan sa rehiyon ng [[Abruzzo]] ng [[Italya]]. Noong 2013 ang populasyon nito ay 246. == Heograpiya == Ang nayon ay matatagpuan sa [[Valle Peligna|Lambak Peligna]], sa pagitan ng mga bayan ng [[Avezzano]] at [[Sulmona]]. Nakaugnay ito sa kanila ng [[Autostrada A25 (Italya)|A25 motorway]] at ng [[Roma – Sulmona – Riles ng Pescara|linya ng riles]] ng [[Roma – Sulmona – Riles ng Pescara|Roma-Pescara]]. Ito ay isang solong sibil na parokya (''[[frazione]]''), pinangalanang [[Casale (Cocullo)|Casale]]<ref>{{in lang|it}} [http://www.comune.cocullo.aq.it/paese.asp?sezione=casale Casale webpage on municipal website] {{webarchive|url=https://archive.today/20070502121826/http://www.comune.cocullo.aq.it/paese.asp?sezione=casale|date=2007-05-02}}</ref> at ang mga hangganan nito ay ang mga munisipalidad ng [[Anversa degli Abruzzi]], [[Bugnara]], [[Castel di Ieri]], [[Castelvecchio Subequo|Castvetcchio Subequo]], [[Goriano Sicoli]], [[Ortona dei Marsi]], at [[Prezza, Abruzzo|Prezza]]. == Kasaysayan == Ang mga pinagmulan ng Cocullo ay malapit na nauugnay sa [[Sinaunang Roma]]nong bayan ng '''[[Koukoulon]]''', na matatagpuan sa pagitan ng nayon ng Cocullo at Casale.<ref>{{in lang|it}} [http://www.comune.cocullo.aq.it/paese.asp?sezione=storia History of Cocullo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120423091627/http://www.comune.cocullo.aq.it/paese.asp?sezione=storia |date=2012-04-23 }}</ref> == Pista ng Ahas (Pista ni San Domenico) == Kilala ang Cocullo sa pista ng opisyal ng santong patron, na tinatawag na ''[[Pista ng mga manghuhuli ng ahas|Festa dei Serpari]]'', kung saan ang rebulto ng santong patron ([[Domenico di Sora]]) ay dinadala sa [[prusisyon]] na pinatungan ng maraming ahas (pangunahin na may [[Elaphe quatuorlineata|apat na linya]], [[Aesculapian Snake|aesculapian]], [[Ahas ng damo|damo]] at [[Green Whip Snake|berdeng latigong]] ahas). Ang mga reptilya mismo ay dinadala sa prusisyon ng lokal na ''serpari'',<ref>The word is composed by the word ''serpe'' -or ''serpente''-, [[Italian language|Italian]] for snake</ref> isang uri ng mga "[[Pangangalaga ng hayop|nangangalaga ng ahas]]", at inilabas sa mga nakapaligid na kakahuyan sa pagtatapos ng opisyal na kapistahan.<ref>{{in lang|it}} [http://www.comune.cocullo.aq.it/festa.asp Infos about the holiday on municipal website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240715111502/http://www.comune.cocullo.aq.it/festa.asp |date=2024-07-15 }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.lifeinabruzzo.com/cocullo-snake-festival/ |title=Coucllo Snake Festival on www.lifeinabruzzo.com |access-date=2020-11-13 |archive-date=2025-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251113000258/https://lifeinabruzzo.com/cocullo-snake-festival/ |url-status=dead }}</ref> Ang pagdiriwang, na itinakda tuwing una ng Mayo mula noong 2012 (sa mga nakaraan nangyayari ito tuwing unang Huwebes ng Mayo), ay kilala para sa libo-libong Italyano at dayuhang turista. Noong 2009 kinansela ito dahil sa ilang pinsala sa estruktura na nangyari sa nayon matapos ang [[Lindol sa L'Aquila (2009)|lindol]] sa L'Aquila.<ref>[http://news.sky.com/skynews/Home/World-News/Italy-Earthquake-Snake-Festival-Rito-dei-Serpari-Is-Cancelled-At-Cocullo/Article/200904415268946 Article] on [[Sky News]]</ref> Ang tradisyong ito ay nakikita rin sa simbolismo ng eskudo,<ref>[[:it:File:Cocullo-Stemma.png|Image of the coat of arms of Cocullo]] on [[Italian Wikipedia|it.wiki]]</ref> pinalitan ang sinaunang [[Mitolohiyang Romano|Romanong mitolohiyang ritwal]] ni [[Angitia]], isang [[diyosa]] ng ahas na sinasamba ng [[Marsi]].<ref>[http://www.abruzzo2000.com/abruzzo/laquila/cocullo.htm A Guide to the Region Abruzzo] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120105024125/http://www.abruzzo2000.com/abruzzo/laquila/cocullo.htm|date=2012-01-05}}</ref> == Galeriya == <gallery widths="200"> Talaksan:Santa Maria delle Grazie, Cocullo 4.JPG|Ang pangunahing simbahan ng [[Mahal na Ina ng Grasya]] (''Santa Maria delle Grazie'') sa sentrong Cocullo. </gallery> == Mga tala at sanggunian == <references /> == Mga panlabas na link == {{commons category-inline}} * {{In lang|it}} [http://www.comune.cocullo.aq.it/ Opisyal na website ng Cocullo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120229084809/http://www.comune.cocullo.aq.it/ |date=2012-02-29 }} * Mga video at larawan ng pagdiriwang ng ahas at prusisyon sa [http://www.abruzzo-villas.com/cocullo/ Cocullo] * Piyesta ng San Domenico [http://www.italiansrus.com/articles/sandomenico.htm Italiansrus.com] {{Lalawigan ng L'Aquila|nocat=yes}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Abruzzo]] [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] bl0rx9eajs8eywpsv8xz527wadlcnr3 0 161747 2219169 1875543 2026-08-05T10:47:49Z Derk29 114611 #WPWP #WPWPPH 2219169 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=Nobyembre 2020}} {{Infobox royalty | image = <!-- . -->|royal | name =Prinsesa Louise ng Wessex o Lady Louise Windsor | caption = | image = | full name =Louise Alice Elizabeth Mary Mountbatten-Windsor<!-- We've seen her officially styled MW, so she clearly holds that surname --> | styles =''Ang Lady'' Louise Windsor | house =[[Kabahayan ng Windsor]]<!--She is not [[House of Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg]], because she inherits her house (through her father) from her GRANDMOTHER, being as she is The Queen! See [[Talk:House of Windsor#SHSG Part II]]--> | father =[[Prinspe Edward, Konde ng Wessex]] | mother =[[Sophie, Kondesa ng Wessex]] | birth_date ={{Birth date and age|2003|11|8|df=yes}} | birth_place =[[Frimley Park Hospital]], Surrey | date of christening = Ika- 24 Abril, 2004 | place of christening = [[Windsor Castle]], Berkshire |}} [[Talaksan:Lady_Louise,_2017.jpg | thumb | right | alt=Si Lady Louise Windsor noong Araw ng Pasko ng 2017 | Si Lady Louise Windsor noong Araw ng Pasko ng 2017]] Si''' Prinsesa Louise ng Wessex''' o '''Ang Lady Louise Windsor''' (Louise Alice Elizabeth Mary, kadalasang tinatawag na Mountbatten-Windsor;<!-- We've seen her officially styled MW, so she clearly holds that surname --><ref name="Programme">{{cite web | url = http://ph3.cerosmedia.com/1A4db970b10dbb6659.cde | title = The Royal Wedding Official Programme | author = The Royal Household | date = 27 April 2011 | publisher = Haymarket Network Limited | accessdate = 27 April 2011 | archive-date = 13 May 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110513184127/http://ph3.cerosmedia.com/1A4db970b10dbb6659.cde | url-status = dead }}</ref> ipinanganak noong Ika- 8 Nobyembre 2003), ay ang nakatatandang anak nina [[Prinsipe Edward, Konde ng Wessex]], at [[Sophie, Kondesa ng Wessex]]. ==Pinagmulang Angkan== {{Ahnentafel top|width=100%}} <center>{{Ahnentafel-compact5 |style=font-size: 90%; line-height: 110%; |border=1 |boxstyle=padding-top: 0; padding-bottom: 0; |boxstyle_1=background-color: #fcc; |boxstyle_2=background-color: #fb9; |boxstyle_3=background-color: #ffc; |boxstyle_4=background-color: #bfc; |boxstyle_5=background-color: #9fe; |1= 1. '''Prinsesa Louise ng Wessex o Lady Louise Mountbatten-Windsor''' |2= 2. [[Prinsipe Edward, Konde ng Wessex]] |3= 3. [[Sophie, Ang Kondesa ng Wessex|Sophie Helen Rhys-Jones]] |4= 4. [[Prinsipe Philip, Duke ng Edinburgh|Prinsipe Philip ng Gresya at Denmark]] |5= 5. [[Elizabeth II]] |6= 6. Christopher Bournes Rhys-Jones |7= 7. Mary O'Sullivan |8= 8. [[Prinsipe Andrew ng Gresya at Denmark]] |9= 9. [[Prinsesa Alice ng Battenberg]] |10= 10. [[George VI ng Nagkakaisang Kaharian]] |11= 11. [[Elizabeth Bowes-Lyon]] |12= 12. Theophilius Rhys-Jones |13= 13. Margaret Patricia Newall Molesworth |14= 14. Cornelius Thomas O'Sullivan |15= 15. Doris Emma Stokes |16= 16. [[George I ng Gresya]] |17= 17. [[Olga Constantinovna ng Rusya|Gran Dukesa Olga Constantinovna ng Rusya]] |18= 18. [[Prinsipe Louis ng Battenberg]] |19= 19. [[Prinsesa Victoria ng Hesse at ni Rhine]] |20= 20. [[George V ng Nagkakaisang Kaharian]] |21= 21. [[Mary ng Teck|Prinsesa Mary ng Teck]] |22= 22. [[Claude Bowes-Lyon, Ika-14 na Konde ng Strathmore at Kinghorne]] |23= 23. [[Cecilia Bowes-Lyon, Kondesa ng Strathmore at Kinghorne|Cecilia Cavendish-Bentinck]] |24= 24. Theophilius Rhys-Jones |25= 25. Sarah Margaret Tait |26= 26. Lawrence Teesdale Molesworth |27= 27. Anna Maria Caroline Wallace Bournes |28= 28. Michael O'Sullivan |29= 29. Mary Ann O'Connor |30= 30. George Frederick Stokes |31= 31. Emma Saunders }}</center> {{Ahnentafel bottom}} ==Panlabas na Ugnayan== {{S-start}} {{S-hou|[[House of Windsor]]|Ika- 8 Nobyembre|2003}} {{S-roy|uk}} {{S-bef|before=[[James, Biskondeng Severn|Biskondeng Severn]]}} {{S-ttl|title=[[Linya sa paghalili sa Trono ng Britanya]]'''<br />9th position|years=}} {{S-aft|after=[[Anne, Prinsesang Royal|Ang Prinsesang Royal]]}} {{S-prec|uk}} {{S-bef|before=[[Prinsesa Eugenie ng York]]}} {{S-ttl|title=[[Pagkakasunod-sunod ng mga Karapatan sa Pangunguna ng Nagkakaisang Kaharian|Mga Kababaihan]]'''<br />''Lady Louise Windsor''}} {{S-aft|after=[[Zara Phillips]]}} {{End}} ==Mga Sanggunian== <references /> {{Uncategorized}} kg9yhd54wfq4x1ebl6obl7bf7cujzwq 0 162494 2219141 2201817 2026-08-05T10:08:15Z Derk29 114611 #WPWP #WPWPPH 2219141 wikitext text/x-wiki {{Infobox television | image = | image_upright = | image_size = | image_alt = | caption = | alt_name = ''Showtime (2009–2012)'' | native_name = | genre = [[Variety show]] | creator = [[ABS-CBN Entertainment]]<br>[[Bobet Vidanes]] | based_on = | inspired_by = | developer = ABS-CBN Entertainment<br>Bobet Vidanes | writer = {{Plainlist| * Karla Gacusana * Maria Anna Isabel Reyes * Rachel Relucio * Matthew Salegumba * Bebeth Santos * Alex Balite * Ferdi Aguas * Alex Calleja }} | screenplay = | story = | director = [[Bobet Vidanes]] (2009-2020)<br>Boyet Baldemor | creative_director = | presenter = {{Plainlist| * [[Vhong Navarro]] * [[Anne Curtis]] * [[Vice Ganda]] * [[Kim Atienza]] * [[Teddy Corpuz]] * [[Jugs Jugueta]] * [[Karylle]] * [[Jhong Hilario]] * [[Ryan Bang]] * [[Amy Perez]] * [[Mariel Rodriguez]] * [[Catriona Gray]] (guest host) }} | starring = | judges = | voices = | narrated = [[Peter Musñgi]] (since 2009)<br>Jefferson Utanes (since 2009) | theme_music_composer = Angelo "DJ MOD" Macanaya | open_theme = It's Showtime | end_theme = | composer = | country = Pilipinas | language = Filipino | num_seasons = | num_episodes = 3,500 | list_episodes = | executive_producer = {{plainlist| *[[Carlo L. Katigbak]] (since 2016) *[[Cory V. Vidanes]] *Laurenti M. Dyogi *Luis L. Andrada }} | producer = Rose Casala<br>Katrina Genova-Bitara | news_editor = | location = {{plainlist| *ABS-CBN Broadcasting Center, Quezon City, Philippines **Studio 2 (2009–2012) **Studio 3 (since 2012) **Studio 10 (occasional; since 2020) }} | cinematography = | animator = | editor = {{Plainlist| * Alphonse Dayao * Kerwin de Mesa * Malvin Flores }} | camera = [[Multi-camera]] | runtime = 3¼ to 3½ hours (including commercials) | company = [[ABS-CBN Entertainment]] | budget = | network = [[ABS-CBN]] | first_aired = {{start date|2009|10|24}} | last_aired = {{end date|2012|1|28}} | first_aired2 = {{start date|2012|2|6}} | last_aired2 = {{end date|2020|5|5}} | network3 = [[Kapamilya Channel]] | first_aired3 = {{start date|2020|6|13}} | last_aired3 = kasalukuyan | related = ''[[It's Showtime Indonesia]]'' }} [[Talaksan:Its-showtime-gma-debut-opens-with-extravagant-performance.jpg | thumb | right | alt=It’s Showtime | It’s Showtime]] Ang '''''It's Showtime''''' (kilala rin bilang '''''Showtime''''') ay isang palabas pantelebisyon tuwing tanghali na pinapalabas sa [[ABS-CBN]] sa Pilipinas. Sinimulan itong ipalabas noong 24 Oktubre 2009. Sa kasalukuyan, napapanood din ito sa buong mundo sa pamamagitan ng The Filipino Channel. Ang programang ito ay ang pinaka-matagal na palabas na sari-sari (''variety show'') sa [[ABS-CBN Corporation]]. Ito ay ipinapalabas tuwing tanghaling tapat, anim na araw sa isang linggo. Ang kanilang istudyo ay nasa ABS-CBN Studios sa ABS-CBN Broadcasting Center, [[Lungsod Quezon]]. ==Mga Hosts== {{main article|Talaan ng mga miyembro ng It's Showtime}} ===Mga pangunahing hosts=== *[[Vhong Navarro]] <small>(2009–kasalukuyan)</small> *[[Anne Curtis]] <small>(2009–kasalukuyan) (on hiatus)</small> *[[Vice Ganda]] <small>(2009–kasalukuyan)</small> *[[Kim Atienza]] <small> (2009–2016, 2019–2021)</small> *[[Teddy Corpuz]] <small>(2009–kasalukuyan)</small> *[[Itchyworms|Jugs Jugueta]] <small>(2009–kasalukuyan)</small> *[[Karylle]] <small>(2011–kasalukuyan)</small> *[[Jhong Hilario]] <small>(2012–kasalukuyan)</small> *[[Ryan Bang]] <small>(2012–kasalukuyan)</small> *[[Amy Perez]] <small>(2016–kasalukuyan)</small> *[[Mariel Rodriguez]] <small>(2016; 2018–kasalukuyan) (on hiatus)</small> *[[Catriona Gray]] <small>(2020–kasalukuyan) (guest host)</small> ==Mga Segments== {{main|Talaan ng segments ng It's Showtime}} ===Kasalukuyang Segments=== * ''Girl on Fire: Pole dancing edition'' * ''Pera o Bayong'' * ''Little Ms. U'' * ''Super Jack en Poy'' * ''Bikini contest'' * ''Tawag ng Tanghalan'' == Kaayusan ng Produksiyon == May tatlong grupo, ang bawat isa na binubuo ng sampu hanggang dalawampu't limang miyembro (walang limitasyon sa edad), na magsasagawa ng isang pagganap, maging ito man ay isang kantahan, sayawan, o pag-arte o basta nakakaaliw para sa mga manonood at sa mga hurado. Bago ang pagganap, isang kasapi ng grupo ang magbibigay ng isang panimula sa loob ng dalawampung segundo sa anumang paraan na sumasalamin sa grupo, ngunit dapat magtapos ito sa sugnay na "It's Showtime!". Gayunman, sa All Star Barangyan Edition, ilang kasapi ng kanilang Barangay ay bibigyan ng tatlompung segundo para sa kanilang panimula sa parehong proseso at ang mga Barangay na may pinakamahusay na pagpapakilala ay mananalo ng sampung libong piso. Pagkatapos ng pagganap, ang mga hurado, pati na rin ang mga manonood na tinatawag na "Madlang People", ay bibigyan ng puntos ang grupo mula 1 hanggang 10. Ang mga puntos ng mga manonood ay hindi mabibilang, ngunit maaaring maka-impluwensiya sa iskor na ibibigay ng mga hurado. Ang ika-apat na puwesto ng kumpetisyon ay walang katiyakang ibibigay sa isa sa tatlong mga grupo na hindi pumasa sa auditions, ngunit karapat-dapat pa ring mapalabas. Pagkatapos ng pagganap ng grupo, ang mga hurado ay magbibigay ng isang kolektibong oo o hindi sa grupo. Kung ang mga hurado ay magbibigay ng isang oo, ang grupo ay itinuturing na bahagi ng pangunahing paligsahan. Ang mga marka ng mga hurado sa pagganap ng grupo na isasama ay siyang gagamitin sa pagkalkula ng iskor ng grupo. Kapag hindi ang sinabi ng mga hurado, tuluyan nang mabubukod ang grupo mula sa pangunahing paligsahan. Ang bahagi na ito ay inalis noong iakalawang season. Sa ikatlong season, noong 16 Pebrero 2011 episode, ang nasabing bahagi ay ibinalik ngunit walang mga ''random selection'', sa halip, ang grupo ay awtomatikong magatatanghal sa entablado. Ang pangkat na may pinakamataas na average ng mga puntos mula sa mga hurado ang siyang tatanghaling panalo at magpapatuloy sa ''weekly finals''. Lahat ng mga nanalo sa buong linggo ay muling magahaharap sa ''weekly finals''. Sino man ang mananalo sa ''weekly finals'' ay makakakuha ng pagkakataong lumahok sa ''monthly finals''. Panghuli, ang lahat ng mga mananalo sa ''monthly finals'' ay maglalabanlaban sa ''grand finals''. Ang ikaapat na season ng kumpetisyon ay naging bukas para sa lahat ng may talento. Hindi lamang mga grupo angmaaring sumali. Bukas na ang kumpetisyon ay para sa mga Solo, Duo, at Trio performers. Ginawaran din ng isang 1st runner-up ang ikalawang pinakanakakaaliw na pagganap. Ang 1st runner-up ay naguuwi dalawampung libong piso. == Mga Hurado == May limang hurado na siyang naatasang magbigay ng puntos sa lahat ng mga nagtatanghal mula Lunes hanggang Sabado. Sampung puntos ang pinakamataas na iskor na maaring ibigay ng isang hurado habang isang puntos naman ang pinakamababa. Si Vice Ganda lamang ang tanging hurado na maaaring magpakita ng kanyang ibinigay puntos pagkatapos ng pagganap. Sa pagtatapos ng linggo, isa o higit pang mga hurado ay ang magiging ''burado'' o matatanggal. Sa bahaging ito na tinatawag na Hurado o Burado (lit. "Judge o Erased"), ang mga manonood ang siyang may kakayahang bumoto para mapatanggal ang isa o higit pang hurado sa pamamagitan ng SMS o pagboto gamit ang balota para sa mga ''studio audience''. Ang hurado na makakakuha ng dalawampu't limang bahagdan o higat pa ng kabuuang boto,ay siyang maatatanggal. Si Vice Ganda (bilang isang permanenteng hurado) ay ang tanging hurado na hindi puwedeng matanggal. Simula noong 30 Mayo 2011, sinumang nagnanaiis maging hurado ay maari nang mag-audisyon upang maging hurado na tinatawag na "Madlang Hurado". Ang kauna-unahang "madlang hurado" ay ang dating lumahok sa Showtime na si R-Dawn na naitampok din sa espesyal na pagpapalabas noong kuwaresma. === Mga Pinakamatagal na Naging Hurado === *Ryan Bang - 33 linggo *Jhong Hilario - 30 linggo *Gladys Reyes - 15 linggo *Karylle - 13 linggo *Andrew E. - 10 linggo *Dimples Romana - 7 linggo *Georgina Wilson - 7 linggo *Amy Perez - 6 linggo *Nikki Gil - 6 linggo *Kaye Abad - 5 linggo == Proseso ng Kompetisyon == Ang mga nagwawagi araw-araw ay tutuloy sa ''weekly finals''. Ang mga mananalo rito ay dideretso sa ay isa ''monthly finals''. At ang mga magwawagi rito ay nakikipagkompetensiya sa ''Grand Finals''. == Grand finals == === Season 1 === Noong 24 Hulyo 2010 ginanap ang unang ''Grand Finals'' Showtime ng sa Ynares Center sa Antipolo City. Ibinalik ng programa ang 38 ang dating hurado. Sa kabuuan, 40 na mga huruda ang binuo (kabilang ang si Vice Ganda at ang dating nananatiling hurado na si Jhong Hilario) upang magdesisyon kung sino sa labing isang ''grand finalists'' ang magiging unang ''Grand Champion'' ng Showtime. Sa dulo ng kompetisyon, ang grupong XB Gensan na nagkamit ng average na marka na 9.875 ang nanalo ng premyo na isang milyong piso at tinanghal na unang ''Grand Champion'' ng Showtime.<ref>[2]</ref> === Season 2 === Ang Season 2 ''Grand Finals'' ay ginanap noong 18 Disyembre 2010 sa Studio 2&nbsp;ng abs-CBN. Si Vice Ganda kasama ang 20 na dating hurado (kabilang ang tatlong nananatiling hurado na sina Ryan Bang, Karylle at Mickey Ferriols) ng season 2 ang naatasan na gumawa ng mahirap pagpili ng ikalawang ''Grand Champion'' ng Showtime. Sa huli, ang grupo ng Laoag City Gymnastics Group ang nanalo ng isang milyong piso at naging ikalawang ''Grand Champion'' ng Showtime. Nagkamit ng average na marka na 9.86 ang grupo.<ref>[3]</ref><ref>[4]</ref> === Season 3 === Ang Season 3 ''Grand Finals'' ay ginanap naman noong 14 Mayo 2011 sa Ynares Center, Antipolo City. Kasama ni Vice Ganda ang 24 na dating hurado (kabilang ang dalawang nananatiling hurado na sina judges Ryan Bang and Kiray) noong season 3 sa mahirap na pagpili ng magiging iakatlong ''Grand Champion'' ng Showtime. Ang grupong True Colors ang siyang nagwagi ng dalawang milyong piso at tinanghal na ikatlong ''Grand Champion'' ng Showtime. Nagkamit ng average na puntos na 9.92 ang nasabing grupo.<ref>[5]</ref> == Mga Paglilibot == Ang lahat ng bumubuo sa programang Showtime ay nagpunta sa Cebu at doon ginanap ang kompetisyon noong Pebrero 1-6, 2010. Samantala, ang botohan para sa "Hurado o Burado" ay pansamantalang itinigil dahil nagkaroon ng mga panauhing hurado na sina Sheryn Regis at Gab Valenciano. Isang espesyal na programa naman ang pinalabas upang ipakita ang ''One Kapamilya Go'' sa Great America in Santa Clara, CA na ginanap noong 12 Setyembre 2010 ngunit eksklusibong ipinalabas noong 17 Oktubre 2010 sa ''The Filipino Channel''. Espesyal din ang mga naging hurado dito na binuo nina Angelica Panganiban, Pooh, Gelo ng Barangay USA, Michael Copon, at Vice Ganda. == Mga Espesyal na Paghahandog == === Edisyon Para sa mga Bata === Ang linggong ito ay pinalabas para sa mga bata at tinawag na "Showtime: Kids Edition". Noong linggong ito, tanging mga grupo ng mga bata ang nagtangahal at ang mga manonood rin sa ''studio'' ay mga kapwa nila bata. Para sa edisyon na ito, isinama sila Sharlene San Pedro at Nash Aguas sa hanay ng mga hurado at pansamantalang itinigil din ang botohan sa pagtatanggal ng hurado. Sa katapusan ng linggo, ang mananalong kupunan ang siyang hihirangin ''Showtime Kids Edition Champion''. Ang "Cea's Angels" ang tinanghal na kampeon ngunit hindi sila maaring tumuloy sa ''monthly finals''. Noong ''Summer Special'' sa ikatlong season, muling ibinalik bilang hurado sila San Predro at Aguas kasama ang iba pang mga batang aktor sa Goin' Bulilit. Ang mga bata ang naging hurado sa isang linggong kumpetisyon ng mga batang grupo sa programa na ipinalabas noong Abril 4-9,2011. === Espesyal na Bahagi para sa Pagdiriwang na Kuwaresma === Parang normal na linggo lang ito na may iba't ibang grupo ngunit espesyal ang mga hurado na sina Mocha, Phoemela Barranda, Richard Merck, at Jay Durias. === Wildcard Week === Sa linggong ito binibigyan ng isa pang pagkakataon ang mga magagaling na grupo na hindi nakapasok sa ''monthly finals'' o mga natalo sa ''monthly finals'' para muling pumasok sa kompetisyon at makuha ang huling posisyon sa Grand Finals. Sa linggo rin na ito nagagawang magpalit ng mga pangunahing host, maliban kay Vice Ganda, ng mga papel na ginagampanan sa programa, Noong unang season, nagawang maging hurado nila Vhong Navarro, Anne Curtis, at Kim Atienza habang sila Jugs at Teddy naman ang mga naging host at ang nananatiling hurado noon na si Jhong Hilario ang nagpapakilala sa mga grupong kasali sa paligsahan. Nauwi ang ''Wildcard Week Finals'' noong 23 Hulyo 2010 sa isang tabla sa pagitan ng XB Gensan at Boyz Unlimited Dancers. Sa ikalawang season naman, sila Vhong Navarro, kim Atienza, at Jhong Hilario ang mga tumayong hurado habang sila Jugs at Teddy ang nag-host. Ang dating hurado naman na si Bianca Manalo ang nagpapakilala sa mga grupo. Si Anne Curtis na bumalik noong Miyerkules ng linggong iyon ay hindi nagpalit ng papel na ginagampanan. Ngunit, noong Huwebes at Biyernes, naging hurado na ito bilang pamalit kay Vhong Navarro na lumiban sa mga araw na iyon. Natapos ang linggo kung saan nakamit ng Ground Zero ang huling puwesto sa Grand Finals noong 17 Disyembre 2010. Sa ikatlong season, sinamahan ni Vice Ganda bilang host si Vhong Navarro habang sila Karylle, Kim Atienza, Jugs at Teddy, at Anne Curtis ang nagsilbing mga hurado. At sa pagtatapos nito noong 13 Mayo 2011, muling nauwi sa tabla sa pagitan ng The Next Level Octomix Dancers at ng Street Noize ang mga huling puwesto sa Grand Finals. === Unang Anibersaryo === Ang espesyal na kabanata na ito ay ang pagdiriwang ng isang taong anibersaryo ng programa. Ang mga kalahok sa paligsahan ay ang mga pangunahing host, mga dating hurado, at marami pang panauhin. Kasama sa grupo nila Jugs at Teddy sina Yeng Constantino, Marc Abaya, at Kean Cipriano habang kabilang sa kupunan ni Kim Atienza sina Alessadra De Rossi at Gloc 9. Kasapi naman ni Anne Curtis ang mga mang-aawit na sina s Robert Sena, Led Sobrepena III at Bugoy Drilon samantalang kakampi naman ni Vhong Navarro ang mga mananayaw na sina Jhong Hilario, Archie Alemania, Izzy Canillo at Bugoy Carino. Kasama naman ni Vice Ganda ang mga ''beauty queens'' na sina Precious Lara Quigaman at Miriam Quimbao. Espesyal na grupo ng mga hurado rin ang namili na kinabibilangan ng mga dating hurado na sina Gladys Reyes, Gary Valenciano, Luis Manzano, Arnel Pineda, at ng Kimerald loveteam nina Kim Chiu at Gerald Anderson. Sa huli, hinirang na kampeon ang grupo nila Jugs at Teddy. === Espesyal na Linggo Para sa Pasko === Upang paggunita sa kapaskuhan, isang espesyal ang inihanda ng programa kung saan ang mga pagganap ay dapat may tema ng Pasko. Espesyal din ang mga hurado na binubuo nina Marc Logan, Venus Raj, Ai-ai Delas Alas, at Kris Aquino. Sa katapusan ng linngo na ipinalabas noong bisperas ng Pasko, hinirang ang grupo ng mga kababaihan na Ephesians bilang mga nanalo. === Mga Pinakamahusay sa Showtime === Bilang pagtatapos ng taon, isang espesyal na pinangunahan nga mga pangunahing host ay ipinalabas. Ipanapakita rito ang mga pinakamagagaling at mga pinakakatawang pangyayari at mga pagtatanghal ng mga kalahok, mga hurado, mga host, at mga panauhin mula pa sa simula ng programa. === All Star Barangayan === Bilang pagbabalik ng programa sa orihinal nitong oras, binuksan ang kompetisyon sa mga grupo ng iba't ibang barangay. Isang espesyal na mga hurado rin ang napili na binuo nila Gus Abelgas, Ted Failon, Pinky Webb, at Karen Davila. Inumpisan ang kompetisyon noong 12 Pebrero 2011. Kasabay nito ay ang pagpapakilala sa dalawang bagong mga host ng programa na sina Billy Crawford at Karylle. === Summer Special === Isang buwang pinagdiwang ng Showtime ang baksiyon at tag-init. Iba't ibang grupo sa bawat linggo. Sa unang linggo, grupo ng mga kababaihan ang mga naglalaban-laban samantalang ang mga hurado at ang mga manonood ay mga lalaki. Kabaliktaran naman ito ng ikalawang linggo kung saan grupo naqman ng mga kalalakihan ang nagpagalingan samantalang mga babaeng hurado at manonood naman ang humusga sa kanila. Sa ikatlong linggo naman ay puro bata ang lumahok at pati mga hurado at manonood ay mga bata. Sa mga sumunod na linggo naman ay labanan ng mga lalaki, babae, at mga bata. Ang ''monthly finals'' ay ginanap sa mismong pagtatapos ng espesyal. == Showtime: The Album == Isang album na may parehong pangalan ang kanilang inilabas kasabay ng limang kanta at tampok ang mga pangunahing host ng pograma.<ref>[6]</ref><ref>[7]</ref> *Showtime Theme - Showtime cast *Magpasikat - Teddy Corpuz *Madlang People - Song created by DJ M.O.D. *Hari Ng Dance Floor - Vhong Navarro *We'll Get There - Anne Curtis == Mga Parangal == *24th PMPC Star Awards for Television's "Best Talent-Search Program" (Nanalo) *24th PMPC Star Awards for Television's "Best Talent-Search Program Host" – Vhong Navarro, Anne Curtis, Kim Atienza & Vice Ganda (Hinirang) == Sanggunian == {{Reflist}} #http://www.phnoy.com/search/label/Showtime {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221205210818/http://www.phnoy.com/search/label/Showtime |date=2022-12-05 }} #http://www.pep.ph/news/26274/XB-Gensan-dancers-are-named-1st-grand-champion-of--Showtime- {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111115073000/http://www.pep.ph/news/26274/XB-Gensan-dancers-are-named-1st-grand-champion-of--Showtime- |date=2011-11-15 }} #http://www.pep.ph/guide/tv/7355/showtime-season-2-grand-finals-will-air-this-saturday-december-18 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315185925/http://www.pep.ph/guide/tv/7355/showtime-season-2-grand-finals-will-air-this-saturday-december-18 |date=2016-03-15 }} #http://www.pep.ph/guide/tv/7365/laoag-city-gymnastics-group-named-grand-champion-of-showtime-season-2 #http://www.pep.ph/guide/tv/8151/true-colors-of-gensan-triumphs-in-showtime39s-all-star-barangayan-finals#39;s- {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110521031515/http://www.pep.ph/guide/tv/8151/true-colors-of-gensan-triumphs-in-showtime39s-all-star-barangayan-finals#39;s- |date=2011-05-21 }} #http://www.abs-cbn.com/Feature/Article/8872/Showtime-the-album-an-early-Christmas-treat.aspx {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111114163253/http://www.abs-cbn.com/Feature/Article/8872/Showtime-the-album-an-early-Christmas-treat.aspx |date=2011-11-14 }} #http://www.starrecords.ph/album_details.asp?id=361 #http://www.showtime.com.ph {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190521062543/http://showtime.com.ph/ |date=2019-05-21 }} Official website [[Kategorya:Mga seryeng pantelebisyon mula sa Pilipinas]] 33mi66ea1qiwxfj1d2s9rl8ufp9idyx 0 168282 2219182 2179326 2026-08-05T11:34:49Z Lolbet101 163542 Nagdagdag ng isa pang kategorya. (Added another category.) 2219182 wikitext text/x-wiki Ang '''Nyan Cat''' (dating tinawag na '''Pop Tart Cat''') ay isang Internet meme na nagsimula bilang isang animadong larawang GIF ng pusang may katawan ng seresang Pop-Tart na lumilipad sa kalawakan at nag-iiwan ng bahaghari sa kanyang pinanggalingan. Ito rin ay ginawang bidyo sa [[YouTube]] na mayroong remix ng kantang "Nyanyanyanyanyanyanya!"<ref name="Know">{{cite web |title=Nyan Cat / Pop Tart Cat |url=http://knowyourmeme.com/memes/nyan-cat-pop-tart-cat |work=Know Your Meme |accessdate=Nobyembre 13, 2011}}</ref> == Pinagmulan == === Animadong larawang GIF === Ang orihinal na animation ay ginawa ng dalawampu't-limang taong gulang na si Christopher Torres ng Dallas, Texas. Ginagamit niya ang pangalang "prguitarman" sa kanyang website na LOL-Comics. Ito ay i-pinost noong 2 Abril 2011.<ref>{{cite web |title=Pop Tart / Nyan Cat! by prguitarman on ''LOL-comics'', Abril 2, 2011. |url=http://www.prguitarman.com/index.php?id=348 |url-status=dead |archive-url=https://www.webcitation.org/6AX4J3pMz?url=http://www.prguitarman.com/index.php?id=348 |archive-date=Septyembre 8, 2012 |accessdate=Nobyembre 13, 2011}}</ref> Sabi ni Torres sa isang interview: "I was doing a donation drive for the Red Cross and in-between drawings in my Livestream video chat, two different people mentioned I should draw a 'Pop Tart' and a 'cat'." Bilang pagtugon, gumawa siya ng pinaghalong imahe ng Pop-tart at pusa, na ginawang animadong GIF nang ilang araw ang nakalipas. Sabi niya: "Originally, its name was Pop Tart Cat, and I will continue to call it so, but the Internet has reached a decision to name it Nyan Cat, and I’m happy with that choice, too."<ref name="Pop">{{cite web |date=Abril 19, 2011 |title=POP Profile: The Guy Behind The Viral Phenomenon “Nyan Cat” |url=http://popgoestheweek.com/2011/04/pop-profile-the-brains-behind-the-viral-phenomenon-nyan-cat/ |publisher=Pop goes the Week |accessdate=Oktubre 28, 2011}}</ref> === Bidyo sa YouTube === Ipinaghalo ni "saraj00n", isang tagagamit sa YouTube, ang animasyon ng pusa kasama ang isang bersiyon ng kantang "Nyanyanyanyanyanyanya!" na in-upload ni Nico Nico Douga "もももも" ("Momo Momo"), at in-upload niya ito sa YouTube noong 5 Abril 2011, at binigyan niya ito ng pamagat na "Nyan Cat".<ref name="Know" /><ref name=Pop /> === Ang Kanta === Ang orihinal na kantang "Nyanyanyanyanyanyanya!", na ginawa gamit ang Vocaloid Hatsune Miku (初音ミク?), ay in-upload ni "daniwell"<ref>"daniwell" is variously credited on the web as daniwellP and Daniwell-P; the account that uploaded the song "Nyanyanyanyanyanyanya!" uses the name daniwell.</ref> sa Nico Nico Douga noong 25 Hulyo 2010.<ref name="original">ニコニコ動画(原宿).【初音ミク】Nyanyanyanyanyanyanya!【オリジナループ】. From [http://www.nicovideo.jp/watch/sm11509720?user_nicorepo nicovideo.jp] Hulyo 25, 2010. Retrieved Mayo 30, 2011.</ref> Ang mga salita ng kanta ay tumutukoy sa salitang Hapon para sa mga ingay na ginagawa ng mga pusa, "nyā" {{nihongo||にゃあ}}.<ref>From [http://jisho.org/words?jap=nya&eng=&dict=edict Denshi Jisho]. Dictionary definition of "nyā" {{nihongo||にゃあ}}. Retrieved Hunyo 2, 2011.</ref> In-upload ni Momo Momo ang kanyang bersyon ng kantang "Nyanyanyanyanyanyanya!" sa Nico Nico Douga noong 31 Enero 2011.<ref name="UTAU">ニコニコ国際交流".【UTAU】Nyanyanyanyanyanyanya!【桃音モモ】【ミクカバー】 ‐ ニコニコ動画(原宿). From [http://www.nicovideo.jp/watch/sm13455867 nicovideo.jp], Enero 31, 2011. Retrieved Mayo 30, 2011.</ref> Ang bersyon ni Momo Momo ay gumagamit ng singing synthesizer software na UTAU na mayroong boses na "Momone Momo" (桃音モモ), at inuulit nito ang salitang "nyan" sa kabuuan ng kanta.<ref>[http://www.vocaloidism.com/2011/05/22/nyan-cat-hit-10m-views/ Nyan Cat hit 10M views] ''Vocaloidism'', Mayo 22, 2011. Retrieved Nobyembre 13, 2011.</ref> Ang "Momone Momo" ay galing sa salitang kanji na "momo" [[:wikt:桃|桃]], na nangangahulugang "peach", at "ne" [[:wikt:音|音]], na nangangahulugang "sound".<ref>[http://utau.wikia.com/wiki/Momo_Momone Momo Momone - UTAU Wiki] Retrieved Nobyembre 13, 2011.</ref> Ang pinagmulan ng boses na ginamit upang likhain ang Momone Momo ay si Fujimoto Momoko (藤本萌々子?), isang babaeng Hapones na naninirahan sa [[Tokyo]].<ref>[http://www.youtube.com/user/momokofujimoto Momone Momo Official Channel] YouTube. Retrieved Nobyembre 13, 2011.</ref> === Pagbuo muli === Noong 2021, ang orihinal na tagalikha ng GIF, si Chris Torres, ay lumikha ng isa pang naisapanahong bersyon at ipinagbili ito sa halagang 300 [[Ethereum|ether]], katumbas ang $ 587 000 [[USD]] sa oras ng pagbenta nito.<ref>https://gizmodo.com/one-of-a-kind-nyan-cat-gif-sold-in-crypto-art-auction-t-1846312536</ref> == Pagtanggap == === Popularidad === [[Talaksan:SDCC 2012 - Nyan Cat (7626690530).jpg|thumb|Isang cosplay ng Nyan Cat]] Ang Nyan Cat music video ay umabot sa ika-siyam na pwesto sa nangungunang sampung viral video ng Abril 2011&nbsp;ng Business Insider, na mayroong 7.2 milyong pangkalahatang manonood.<ref>{{cite web |date=Mayo 3, 2011 |title=Top viral videos of April: What's A "Nyan Cat"? |url=http://www.businessinsider.com/top-viral-videos-of-april-2011-5 |accessdate=Nobyembre 13, 2011}}</ref> Ang orihinal na Youtube video ay nakakuha ng mahigit 47 milyong manonood noong 15 Nobyembre 2011. Dahil sa kanyang kasikatan, maraming bagong remix at cover versions ang mga ginawa, na ang iba ay umaaabot ng ilang oras sa haba. mayroon ding mga ringtone, wallpaper, at application na nilikha para sa mga [[operating system]] kasama na ang Windows 7,<ref>{{cite web|last=Brandrick |first=Chris |url=http://www.pcworld.com/article/235674/nyan_cat_invades_windows_7_dances_along_progress_bars.html |title=Nyan Cat Invades Windows 7, Dances Along Progress Bars |publisher=PCWorld |date=2011-07-13 |accessdate=2011-09-22}}</ref> Nokia,<ref>{{cite web|url=http://pdadevice.com/nyan-cat-on-the-nokia-cell-phone.html |title=Nyan Cat on the Nokia Cell Phone |publisher=Pdadevice.com |date=2011-07-02 |accessdate=2011-09-22}}</ref> iPhone, iPad,<ref>{{cite news |last=Dredge |first=Stuart |date=Mayo 14, 2011 |title=Apps rush: Nutkin, Nyan Cat and more |work=The Guardian |location=London |url=http://www.guardian.co.uk/technology/appsblog/2011/may/13/apps-rush-thomas-friends-squirrel-nutkin |accessdate=Nobyembre 13, 2011}}</ref> Android,<ref>{{cite web |title=Galactic Nyan Cat for Android |url=https://market.android.com/details?id=com.chasinglemons.galacticnyancat |accessdate=Nobyembre 13, 2011}}</ref> HP webOS,<ref name="Application page">{{cite web |url=http://developer.palm.com/appredirect/?packageid=com.taytabbb.nyan&applicationid=9147 |title=Nyan Cat for HP webOS |publisher=Developer.palm.com |date= |accessdate=2011-07-04 |archive-date=2012-09-08 |archive-url=https://www.webcitation.org/6AX4Pe2Pk?url=https://developer.palm.com/appredirect/?packageid=com.taytabbb.nyan |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141021234453/https://developer.palm.com/appredirect/?packageid=com.taytabbb.nyan&applicationid=9147 |date=2014-10-21 }}</ref> at Windows Phone 7.<ref>{{cite web |title=Nyan Cat strays into the Marketplace |url=http://www.wpcentral.com/nyan-cat-strays-marketplace |url-status=dead |archive-url=https://www.webcitation.org/6AX4QaGrk?url=http://www.wpcentral.com/nyan-cat-strays-marketplace |archive-date=Septyembre 8, 2012 |work=wpcentral.com |accessdate=Nobyembre 13, 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120829063114/http://www.wpcentral.com/nyan-cat-strays-marketplace|date=Agosto 29, 2012}}</ref> Pinintasan ni Christopher Torres ang website na nyan.cat, dahil ito ay naglalaman ng pusang kamukha ni Nyan Cat at narito rin ang parehong-parehong background music. Ang site na ito, na gumagamit ng .cat sponsored top-level domain, ay inilarawan ni Torres na "plagiarized".<ref>[http://nyan.cat/ nyan.cat] Retrieved Nobyembre 13, 2011.</ref><ref>{{cite web |title=Huy Hong: so tremendously humbled, thank you. Lies and thievery |url=http://prguitarman.tumblr.com/post/4954865409/huy-hong-so-tremendously-humbled-thank-you-lies |url-status=live |work=prguitarman.tumblr.com |accessdate=Nobyembre 13, 2011 |archiveurl=https://archive.today/20120716041759/http://prguitarman.tumblr.com/post/4954865409/huy-hong-so-tremendously-humbled-thank-you-lies |archivedate=Hulyo 16, 2012}}</ref> === Pansamantalang Pagtanggal ng DMCA === Noong 27 Hunyo 2011, ang orihinal na YouTube video ay inalis dahil sa isang reklamong Digital Millennium Copyright Act galing sa isang taong sinasabing siya si prguitarman, ang gumawa ng GIF animation. Agad na tinanggihan ni Christopher Torres (prguitarman) ang pagiging pinagmulan ng reklamo, at nakipag-ugnay siya kina Saraj00n at daniwell, ang mga may-ari ng copyright para sa video at kanta, upang mag-file ng counter-complaint sa YouTube. Sa 28 Hunyo 2011, ibinalik ang tinanggal na video sa YouTube. Sa panahon na hindi mapanood ang video, nakatanggap si Torres ng hate mail galing sa mga taong mali ang paniniwala na siya ang may kagagawan ng DMCA takedown notice.<ref name="Know" /><ref>{{cite web |date=Hunyo 27, 2011 |title=I did NOT file a Youtube Copyright Complaint |url=http://www.prguitarman.com/index.php?id=369 |publisher=prguitarman.com |accessdate=Nobyembre 13, 2011}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist|2}} == Mga kawing panlabas == * [http://www.prguitarman.com/index.php?id=348 Nyan Cat on ''LOL-Comics'']{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120906230851/http://www.prguitarman.com/index.php?id=348 |date=2012-09-06 }}, the original GIF animation by prguitarman (Christopher Torres), Abril 2, 2011. * [http://www.youtube.com/watch?v=QH2-TGUlwu4 Nyan Cat original video] on YouTube by saraj00n, Abril 5 2011. * [http://www.funnycatpictures.net/nyan-cat/ ''Real'' Nyan Cat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120605151152/http://www.funnycatpictures.net/nyan-cat/ |date=2012-06-05 }} meme example on a site by Funny Cat Pictures(a Dedicated Lolcat site), Abril 12 2012. [[Kategorya:Mga meme]] 0i5znt9fixsesij5d2hpqn2zx1djkdo 2219193 2219182 2026-08-05T11:52:15Z Lolbet101 163542 Naayos ang mga sanggunian. (Fixed the references.) 2219193 wikitext text/x-wiki Ang '''Nyan Cat''' (dating tinawag na '''Pop Tart Cat''') ay isang Internet meme na nagsimula bilang isang animadong larawang GIF ng pusang may katawan ng seresang Pop-Tart na lumilipad sa kalawakan at nag-iiwan ng bahaghari sa kanyang pinanggalingan. Ito rin ay ginawang bidyo sa [[YouTube]] na mayroong remix ng kantang "Nyanyanyanyanyanyanya!"<ref name="Know">{{cite web |title=Nyan Cat / Pop Tart Cat |url=http://knowyourmeme.com/memes/nyan-cat-pop-tart-cat |work=Know Your Meme |accessdate=Nobyembre 13, 2011}}</ref> == Pinagmulan == === Animadong larawang GIF === Ang orihinal na animation ay ginawa ng dalawampu't-limang taong gulang na si Christopher Torres ng Dallas, Texas. Ginagamit niya ang pangalang "prguitarman" sa kanyang website na LOL-Comics. Ito ay i-pinost noong 2 Abril 2011.<ref>{{cite web |title=Pop Tart / Nyan Cat! by prguitarman on ''LOL-comics'', Abril 2, 2011. |url=http://www.prguitarman.com/index.php?id=348 |url-status=dead |archive-url=https://www.webcitation.org/6AX4J3pMz?url=http://www.prguitarman.com/index.php?id=348 |archive-date=Setyembre 8, 2012 |accessdate=|access-date=Nobyembre 13, 2011}}</ref> Sabi ni Torres sa isang interview: "I was doing a donation drive for the Red Cross and in-between drawings in my Livestream video chat, two different people mentioned I should draw a 'Pop Tart' and a 'cat'." Bilang pagtugon, gumawa siya ng pinaghalong imahe ng Pop-tart at pusa, na ginawang animadong GIF nang ilang araw ang nakalipas. Sabi niya: "Originally, its name was Pop Tart Cat, and I will continue to call it so, but the Internet has reached a decision to name it Nyan Cat, and I’m happy with that choice, too."<ref name="Pop">{{cite web |date=Abril 19, 2011 |title=POP Profile: The Guy Behind The Viral Phenomenon “Nyan Cat” |url=http://popgoestheweek.com/2011/04/pop-profile-the-brains-behind-the-viral-phenomenon-nyan-cat/ |publisher=Pop goes the Week |accessdate=Oktubre 28, 2011}}</ref> === Bidyo sa YouTube === Ipinaghalo ni "saraj00n", isang tagagamit sa YouTube, ang animasyon ng pusa kasama ang isang bersiyon ng kantang "Nyanyanyanyanyanyanya!" na in-upload ni Nico Nico Douga "もももも" ("Momo Momo"), at in-upload niya ito sa YouTube noong 5 Abril 2011, at binigyan niya ito ng pamagat na "Nyan Cat".<ref name="Know" /><ref name=Pop /> === Ang Kanta === Ang orihinal na kantang "Nyanyanyanyanyanyanya!", na ginawa gamit ang Vocaloid Hatsune Miku (初音ミク?), ay in-upload ni "daniwell"<ref>"daniwell" is variously credited on the web as daniwellP and Daniwell-P; the account that uploaded the song "Nyanyanyanyanyanyanya!" uses the name daniwell.</ref> sa Nico Nico Douga noong 25 Hulyo 2010.<ref name="original">ニコニコ動画(原宿).【初音ミク】Nyanyanyanyanyanyanya!【オリジナループ】. From [http://www.nicovideo.jp/watch/sm11509720?user_nicorepo nicovideo.jp] Hulyo 25, 2010. Retrieved Mayo 30, 2011.</ref> Ang mga salita ng kanta ay tumutukoy sa salitang Hapon para sa mga ingay na ginagawa ng mga pusa, "nyā" {{nihongo||にゃあ}}.<ref>From [http://jisho.org/words?jap=nya&eng=&dict=edict Denshi Jisho]. Dictionary definition of "nyā" {{nihongo||にゃあ}}. Retrieved Hunyo 2, 2011.</ref> In-upload ni Momo Momo ang kanyang bersyon ng kantang "Nyanyanyanyanyanyanya!" sa Nico Nico Douga noong 31 Enero 2011.<ref name="UTAU">ニコニコ国際交流".【UTAU】Nyanyanyanyanyanyanya!【桃音モモ】【ミクカバー】 ‐ ニコニコ動画(原宿). From [http://www.nicovideo.jp/watch/sm13455867 nicovideo.jp], Enero 31, 2011. Retrieved Mayo 30, 2011.</ref> Ang bersyon ni Momo Momo ay gumagamit ng singing synthesizer software na UTAU na mayroong boses na "Momone Momo" (桃音モモ), at inuulit nito ang salitang "nyan" sa kabuuan ng kanta.<ref>[http://www.vocaloidism.com/2011/05/22/nyan-cat-hit-10m-views/ Nyan Cat hit 10M views] ''Vocaloidism'', Mayo 22, 2011. Retrieved Nobyembre 13, 2011.</ref> Ang "Momone Momo" ay galing sa salitang kanji na "momo" [[:wikt:桃|桃]], na nangangahulugang "peach", at "ne" [[:wikt:音|音]], na nangangahulugang "sound".<ref>[http://utau.wikia.com/wiki/Momo_Momone Momo Momone - UTAU Wiki] Retrieved Nobyembre 13, 2011.</ref> Ang pinagmulan ng boses na ginamit upang likhain ang Momone Momo ay si Fujimoto Momoko (藤本萌々子?), isang babaeng Hapones na naninirahan sa [[Tokyo]].<ref>[http://www.youtube.com/user/momokofujimoto Momone Momo Official Channel] YouTube. Retrieved Nobyembre 13, 2011.</ref> === Pagbuo muli === Noong 2021, ang orihinal na tagalikha ng GIF, si Chris Torres, ay lumikha ng isa pang naisapanahong bersyon at ipinagbili ito sa halagang 300 [[Ethereum|ether]], katumbas ang $ 587 000 [[USD]] sa oras ng pagbenta nito.<ref>https://gizmodo.com/one-of-a-kind-nyan-cat-gif-sold-in-crypto-art-auction-t-1846312536</ref> == Pagtanggap == === Popularidad === [[Talaksan:SDCC 2012 - Nyan Cat (7626690530).jpg|thumb|Isang cosplay ng Nyan Cat]] Ang Nyan Cat music video ay umabot sa ika-siyam na pwesto sa nangungunang sampung viral video ng Abril 2011&nbsp;ng Business Insider, na mayroong 7.2 milyong pangkalahatang manonood.<ref>{{cite web |date=Mayo 3, 2011 |title=Top viral videos of April: What's A "Nyan Cat"? |url=http://www.businessinsider.com/top-viral-videos-of-april-2011-5 |accessdate=Nobyembre 13, 2011}}</ref> Ang orihinal na Youtube video ay nakakuha ng mahigit 47 milyong manonood noong 15 Nobyembre 2011. Dahil sa kanyang kasikatan, maraming bagong remix at cover versions ang mga ginawa, na ang iba ay umaaabot ng ilang oras sa haba. mayroon ding mga ringtone, wallpaper, at application na nilikha para sa mga [[operating system]] kasama na ang Windows 7,<ref>{{cite web|last=Brandrick |first=Chris |url=http://www.pcworld.com/article/235674/nyan_cat_invades_windows_7_dances_along_progress_bars.html |title=Nyan Cat Invades Windows 7, Dances Along Progress Bars |publisher=PCWorld |date=2011-07-13 |accessdate=2011-09-22}}</ref> Nokia,<ref>{{cite web|url=http://pdadevice.com/nyan-cat-on-the-nokia-cell-phone.html |title=Nyan Cat on the Nokia Cell Phone |publisher=Pdadevice.com |date=2011-07-02 |accessdate=2011-09-22}}</ref> iPhone, iPad,<ref>{{cite news |last=Dredge |first=Stuart |date=Mayo 14, 2011 |title=Apps rush: Nutkin, Nyan Cat and more |work=The Guardian |location=London |url=http://www.guardian.co.uk/technology/appsblog/2011/may/13/apps-rush-thomas-friends-squirrel-nutkin |accessdate=Nobyembre 13, 2011}}</ref> Android,<ref>{{cite web |title=Galactic Nyan Cat for Android |url=https://market.android.com/details?id=com.chasinglemons.galacticnyancat |accessdate=Nobyembre 13, 2011}}</ref> HP webOS,<ref name="Application page">{{cite web |url=http://developer.palm.com/appredirect/?packageid=com.taytabbb.nyan&applicationid=9147 |title=Nyan Cat for HP webOS |publisher=Developer.palm.com |date= |accessdate=2011-07-04 |archive-date=2012-09-08 |archive-url=https://www.webcitation.org/6AX4Pe2Pk?url=https://developer.palm.com/appredirect/?packageid=com.taytabbb.nyan |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141021234453/https://developer.palm.com/appredirect/?packageid=com.taytabbb.nyan&applicationid=9147 |date=2014-10-21 }}</ref> at Windows Phone 7.<ref>{{cite web |title=Nyan Cat strays into the Marketplace |url=http://www.wpcentral.com/nyan-cat-strays-marketplace |url-status=dead |archive-url=https://www.webcitation.org/6AX4QaGrk?url=http://www.wpcentral.com/nyan-cat-strays-marketplace |archive-date=Septyembre 8, 2012 |work=wpcentral.com |accessdate=Nobyembre 13, 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120829063114/http://www.wpcentral.com/nyan-cat-strays-marketplace|date=Agosto 29, 2012}}</ref> Pinintasan ni Christopher Torres ang website na nyan.cat, dahil ito ay naglalaman ng pusang kamukha ni Nyan Cat at narito rin ang parehong-parehong background music. Ang site na ito, na gumagamit ng .cat sponsored top-level domain, ay inilarawan ni Torres na "plagiarized".<ref>[http://nyan.cat/ nyan.cat] Retrieved Nobyembre 13, 2011.</ref><ref>{{cite web |title=Huy Hong: so tremendously humbled, thank you. Lies and thievery |url=http://prguitarman.tumblr.com/post/4954865409/huy-hong-so-tremendously-humbled-thank-you-lies |url-status=live |work=prguitarman.tumblr.com |accessdate=Nobyembre 13, 2011 |archiveurl=https://archive.today/20120716041759/http://prguitarman.tumblr.com/post/4954865409/huy-hong-so-tremendously-humbled-thank-you-lies |archivedate=Hulyo 16, 2012}}</ref> === Pansamantalang Pagtanggal ng DMCA === Noong 27 Hunyo 2011, ang orihinal na YouTube video ay inalis dahil sa isang reklamong Digital Millennium Copyright Act galing sa isang taong sinasabing siya si prguitarman, ang gumawa ng GIF animation. Agad na tinanggihan ni Christopher Torres (prguitarman) ang pagiging pinagmulan ng reklamo, at nakipag-ugnay siya kina Saraj00n at daniwell, ang mga may-ari ng copyright para sa video at kanta, upang mag-file ng counter-complaint sa YouTube. Sa 28 Hunyo 2011, ibinalik ang tinanggal na video sa YouTube. Sa panahon na hindi mapanood ang video, nakatanggap si Torres ng hate mail galing sa mga taong mali ang paniniwala na siya ang may kagagawan ng DMCA takedown notice.<ref name="Know" /><ref>{{cite web |date=Hunyo 27, 2011 |title=I did NOT file a Youtube Copyright Complaint |url=http://www.prguitarman.com/index.php?id=369 |publisher=prguitarman.com |accessdate=Nobyembre 13, 2011}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist|2}} == Mga kawing panlabas == * [http://www.prguitarman.com/index.php?id=348 Nyan Cat on ''LOL-Comics'']{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120906230851/http://www.prguitarman.com/index.php?id=348 |date=2012-09-06 }}, the original GIF animation by prguitarman (Christopher Torres), Abril 2, 2011. * [http://www.youtube.com/watch?v=QH2-TGUlwu4 Nyan Cat original video] on YouTube by saraj00n, Abril 5 2011. * [http://www.funnycatpictures.net/nyan-cat/ ''Real'' Nyan Cat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120605151152/http://www.funnycatpictures.net/nyan-cat/ |date=2012-06-05 }} meme example on a site by Funny Cat Pictures(a Dedicated Lolcat site), Abril 12 2012. [[Kategorya:Mga meme]] trpp55easn3tv3hqqnsocqdho6vbsvj 0 181905 2219179 1943479 2026-08-05T11:30:51Z Lolbet101 163542 Nagdagdag ng isa pang kategorya. (Added another category.) 2219179 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=Disyembre 2013}} {{unreferenced}} Ang salitang '''''Internet meme''''' (ˈmiːm/ meem) o "''[[meme]]'' o '''mema ng [[Internet]]'''" ay ginagamit upang ilarawan ang mga konseptong lumalaganap sa Internet. Ang terminolohiyang ito ay kaugnay ang konsepto ng meme, ngunit ang meme ay tumutukoy sa mas malawak na kategorya ng kultural na kaaalaman. Ang pinakaunang naitala na paggamit ng salitang meme ay sa libro ni Richard Dawkins na ''The Selfish Gene'' na nailimbag noong 1976. == Paglalarawan == [[File:Example of modern internet meme filipino version.jpg|thumb|Makabagong Internet meme sa paksa ng Wikipedia at mga pahinang masisira kapag naalis ang ilang partikular na character. Ang mga meme sa internet kung minsan ay kumakatawan sa mga pang-araw-araw na problema.]] [[File:Deepfried meme "W".jpg|thumb|Halimbawa ng isang "deep-fried" na meme nang walang anumang konteksto. Ang mga surrealist at walang katuturang tema ay tipikal ng mga modernong meme.]] Ang Internet meme ay isang ideya na ipinapalagananap sa World Wide Web. Ito ay maaring maging isang hyperlink, bideyo, larawan, website, hashtag, o salita lang o parirala, tulad ng sadyang maling pagbaybay ng salita (ang "more" ay nagiging "moar" at ang "the" ay nagiging "teh"). Ang meme ay maaring kumalat sa pamamagitan ng mga social network, blog, e-liham, balita, at iba pang sistemang impormasyon na nakabase sa web. Ang Internet meme ay maaring mapanatili ang kaniyang orihinal na linalaman ngunit may potensiyal rin ito magbago sa paglipas ng oras dahil sa panggagaya, pagkrikritiko o nakakatawang imitasyon. Ang nilalaman ng pangkaraniwang tema ng mga Internet meme ay mga ugnayang tao (Rage comic o mga reaksiyon ng mukha), mga pagtukoy sa kulturang popular (Xzibit in "Yo Dawg") o Bear Grylls sa "Better drink my own piss", o mga sitwasyong karaniwang nararanasan ng mga tao (Socially Awkward Penguin o Futurama Fry/Not Sure if "x"). Maraming mga Internet meme ay nanggagaling din sa mga video games (ang "All your base are belong to us na nanggaling sa larong ''Zero Wing'' at ang "arrow to the knee" ng ''Elder Scrolls V: Skyrim''). Mahirap maitukoy ang orihinal na pinanggalingan ng isang meme dahil sa 'viral' na katangian nito at sa bilis ng pagkalat nito. Hindi lumampas ang napakabilis na paglaki at pagkalat ng mga Internet meme sa atensiyon ng mga iskolar at ng mga pangkalakalan ''(commercial)'' na industriya. Sa akademya, interes ng pag-aaral ang pagbabago ng mga meme at ang mahula kung anong mga meme ang mananaig at kakalat sa Web. Sa komersyo, ginagamit sila sa viral marketing, isang di-mamahaling pamamaraan ng malawakang pag-anunsiyo. == Paggamit == Ginagamit ang mga meme sa mga larangan ng ugnayang pampubliko, pag-aanunsiyo at pamimili bilang pamamaraan ng viral marketing at guerilla marketing para makapagbigay pansin sa kanilang produkto o serbisyo. Ang tawag sa paggamit ng meme para sa pamimili ng mga produkto o serbisyo ay memetic marketing. Ikinakatwirang produktibo kaugnay sa paggugol ang paggamit ng mga meme dahil popular ang mga ito, at ginagamit sila paramakapagpakita ng imahe ng pagkamalikhain o pagiging uso. Ang mga propesyonal sa pamimili ay gumagamit din ng mga Internet meme para gumawa ng interes sa mga pelikulang siguradong hindi makakakuha ng positbong rebyu sa mga kritiko. Isang halimbawa ng pelikulang gumamit ng pamamaraang ito ay ang 2006 na pelikulang ''Snakes on a Plane''. Sa ugnayang pampubliko, ang ipapalaganap ay isang buzzword imbis na isang pormal na Internet meme pero taglay pa ng paggamit nito (para sa tribya at mababaw na katuwaan) ang mga katangian ng Internet meme. == Maling pagbibigkas == Madalas nagkakamali sa pagbigkas ng salitang meme. Ito'y naibibigakas na meh-meh o mi-mi sa iba't-ibang plataporma tulad ng telebisyon, internet at sa pakikipag-usap sa iba. Ang salitang Pranses na même ay ang ginamit na batayan para sa maling pagbigkas ng salitang ito. [[Kategorya:Internet]] [[Kategorya:Mga meme]] o5b7yi86t1udlf10vujsr1sf2qrskxi 0 196335 2219157 2082833 2026-08-05T10:30:24Z Derk29 114611 #WPWP #WPWPPH 2219157 wikitext text/x-wiki {{Infobox pharaoh | Name= Intef I | Image= | NomenHiero=<hiero>W25-n:t:f</hiero> |Nomen=''Se-re Intef''<br />Son of Re Intef<ref name=Clayton>Clayton, Peter A. <cite>Chronicle of the Pharaohs: The Reign-by-Reign Record of the Rulers and Dynasties of Ancient Egypt</cite>. Thames &amp; Hudson. p72. 2006. ISBN 0-500-28628-0</ref> | Prenomen= | Golden= | Nebty= | Horus= ''Ḥr shrw Tȝ.wy'' Horus Sehertawy''<br />Maker of Peace in the Two Lands<ref name=Clayton/> | HorusHiero= <hiero>S29-O4:D21-Y1-N16:N16</hiero> | Reign= ? – 2118 BCE | Died= 2118 BCE | Predecessor=[[Mentuhotep I]] | Successor=[[Intef II]] | Alt = Inyotef I | Dynasty=[[Eleventh dynasty of Egypt|11th&nbsp;dynasty]] | Mother= [[Neferu I]]| Children= }} <!--{{Hiero/1cartouche|align=right|era=mk|name=Intef I|nomen=<hiero>i-W25-n:t:f-S34-I10-t:N17</hiero>}}--> [[Talaksan:Intef_I.jpg | thumb | right | alt=Si Serekh kan Intef I na inukit pagkatapos kan saiyang kagadanan ni Mentuhotep II sa Tod. Limestone, Cairo. Museo kan Ehipto. | Si Serekh kan Intef I na inukit pagkatapos kan saiyang kagadanan ni Mentuhotep II sa Tod. Limestone, Cairo. Museo kan Ehipto.]] Si '''Intef I''' ang lokal na pinunong Ehipsiyon sa [[Thebes, Ehipto]] at isang kasapi ng [[Ikalabingisang Dinastiya ng Ehipto]] noong [[Unang Pagitang Panahon]]. Siya ang una sa kanyang dinastiya na gumamit ng pamagat na [[Paraon]] na may pangalang [[Horus]] na '''Sehertawy''', ('Siya na nagdala ng kapayaan sa Dalawang mga Lupain').<ref name=Grimal-143>Nicholas Grimal,'' A History of Ancient Egypt'' (Oxford: Blackwell Books, 1992), p. 143</ref> Siya ang anak ni [[Mentuhotep I]] at [[Neferu I]]. Ang kanyang kapangyarihan ay tinutulan ng ibang mga [[nomarko]] ng Ehipto na pangunahin sa mga ito ang [[Ikasampung Dinastiya ng Ehipto]] sa [[Herakleopolis Magna]] at [[Ankhtifi]] na mahusay na kilala nomarko ng Hierakonpolis na matapat na tagasunod ng dinastiyang Heraklepolitano.<ref>Grimal, p.142</ref> Sa kanyang paghalili sa trono, si Intef ay malamang na namuno na kaunting higit sa mga palibot na lugar ng kanyang kabisera ngunit nagkamit ng kontrol sa Koptos, Dendera, at ang tatlong mga nomes ng Hierakonpolis sa wakas ng kanyang paghahari pagkatapos na maliwanag na manalo kay Ankhtifi o sa kahalili ng nomarkong ito.<ref name=Grimal-143/> ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{Pharaohs}} [[Kategorya:Ikalabing-isang dinastiya ng Ehipto]] 32e16b4r0elg6jkun3qspcrhquo4s3i 0 208221 2219155 2085129 2026-08-05T10:25:50Z Derk29 114611 #WPWP #WPWPPH 2219155 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Amyntas_II,_Bronze,_c.395-393_BC,_HGC_3-I-820.jpg | thumb | right | alt=MGA HARI sa MACEDONIA. Amyntas II. 395/4-393 BC. Æ Dichalkon (1.87 g, 1h). Aigai o Pella mint. Hoben na lalaki an payo sa too / An enotan na parte kan lobo sa wala. Westermark, Mga Komento, tipo 3; SNG ANS -; SNG Alpha Bank -; SNG Saroglos -. VF, berdeng patina. Bihira nanggad. | MGA HARI sa MACEDONIA. Amyntas II. 395/4-393 BC. Æ Dichalkon (1.87 g, 1h). Aigai o Pella mint. Hoben na lalaki an payo sa too / An enotan na parte kan lobo sa wala. Westermark, Mga Komento, tipo 3; SNG ANS -; SNG Alpha Bank -; SNG Saroglos -. VF, berdeng patina. Bihira nanggad.]]Si '''Amyntas II''' o '''Amintas II''' ([[Sinaunang Griyego|Griyego]]: ''Ἀμύντας Βʹ''; ang pangalang "Amyntas" ay ang pangalan ng ilang tanyag na mga lalaking Griyego at Helenistiko, na hinango magmula sa Griyegong "amyntor" na may kahulugang "tagapagtanggol") o si '''Amyntas na Maliit''' ay ang hari ng [[Macedon]] na lalaking anak ni Philip o Menelaus, na kapatid na lalaki ni [[Perdiccas II]]. (Thuc. ii. 95.) Humalili siya sa kaniyang ama sa kaniyang puwesto at lupain na nasa [[Pang-itaas na Masedonya]], na tila ipinagkait ni Perdicass II sa kaniya, dahil sa dating nagsikap siya na bunuin ang pagkuha nito magmula kay Philip, subalit nahadlangan ng mga Atenyano. Noong 429 BC, sa tulong ni [[Sitalces]] na hari ng mga Tracianong Odrysiano, tinangka ni Amyntas II na kuhanin ang trono ng Masedonya magmula kay Perdiccas II; subalit nakipagkasundo si Perdiccas II, sa pamamagitan ng pamamagitan ni Seuthes na pamangking ng haring Traciano (Thuc. ii. 101), upang makamit ang kapayapaan; kung kaya't si Amyntas II ay napilitang makuntento sa kaniyang namanang prinsipalidad. ==Mga sanggunian== *{{SmithDGRBM}} {{reflist}} {{Persondata <!-- Metadata: see [[Wikipedia:Persondata]]. --> | NAME = Amyntas 02 Of Macedon | ALTERNATIVE NAMES = | SHORT DESCRIPTION = | DATE OF BIRTH = | PLACE OF BIRTH = | DATE OF DEATH = | PLACE OF DEATH = }} {{DEFAULTSORT:Amyntas 02 Ng Macedon}} [[Kategorya:Mga Masedonyo noong ika-5 daantaon BK]] [[Kategorya:Mga pinuno noong ika-5 daantaon BK]] [[Kategorya:Mga monarka ng Masedonya]] [[Kategorya:Dinastiya ng Argead]] {{usbong|Gresya|Kasaysayan}} bsncc9eak36o4va3zi3wv2g27gy1zm0 0 208989 2219070 2085281 2026-08-05T03:24:23Z BasilLeaf 58923 2219070 wikitext text/x-wiki {{Refimprove}} {{Infobox settlement | official_name = Batam | other_name = | settlement_type = [[Talaan ng mga lungsod sa Indonesia|Lungsod]] | translit_lang1 = Other | image_skyline = Vue de batam2.jpg | imagesize = 300px | image_caption = Tanawin ng Batam | image_flag = | image_seal = Lambang Kota Batam.png | image_shield = | nickname = {{lang-id|Kota Industri|lit=Ang Industriyal na Lungsod}} | motto = {{lang-id|Terwujudnya Batam Sebagai Bandar Dunia yang Modern dan Pusat Pertumbuhan Ekonomi Nasional|lit=Ang pagsasakatuparan ng Batam bilang isang modernong mundo-class na lungsod at isang sentro ng pambansang paglago ng ekonomiya}} | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Indonesia | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = Lokasyon sa [[Indonesia]] | coordinates = {{coord|1|05|N|104|02|E|dim:50000|display=inline,title}} | subdivision_type = [[List of sovereign states|Bansa]] | subdivision_name = {{flag|Indonesia}} | subdivision_type1 = [[Mga lalawigan ng Indonesia|Lalawigan]] | subdivision_type2 = Rehiyon | subdivision_name1 = [[Lalawigan ng Kapuluan ng Riau|Kapuluan ng Riau]] | subdivision_name2 = [[Sumatra]] | established_title = <!-- Settled --> | established_date = | established_title2 = <!-- Incorporated (town) --> | established_date2 = | established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> | established_date3 = | government_type = | leader_title = [[Punong-bayan|Punong Lungsod]] | leader_name = Muhammad Rudi | leader_title1 = [[Punong-bayan|Pangalawang Punong Lungsod]] | leader_name1 = Amsakar Achmad | area_magnitude = | area_total_km2 = 1595 | area_total_sq_mi = | area_land_km2 = 715 | area_land_sq_mi = | area_water_km2 = 880 | area_water_sq_mi = | area_water_percent = | area_urban_km2 = | area_urban_sq_mi = | area_metro_km2 = | area_metro_sq_mi = | elevation_m = | elevation_ft = | population_total = 1035280 | population_as_of = May 2015 | population_density_km2 = auto | population_urban = | population_density_urban_km2 = | population_density_urban_sq_mi = 2000 | population_metro = | population_note = | postal_code_type = Zip code | postal_code = 29453 | area_code_type = Kodigong pantawag | area_code = (+62) 778 | registration_plate = [[Vehicle registration plates of Indonesia|BP]] | website = {{URL|http://www.batamkota.go.id/}} | footnotes = | translit_lang1_type1 = [[Jawi script|Jawi]] | translit_lang1_info1 = باتم | translit_lang1_type2 = [[Simplified Chinese character|Chinese]] | translit_lang1_info2 = 巴淡 | translit_lang1_type3 = [[Pinyin]] | translit_lang1_info3 = Bā dàn | leader_title2 = | leader_name2 = | leader_title3 = | leader_name3 = | timezone = IWST | utc_offset = +7 | timezone_DST = | utc_offset_DST = }} Ang '''Batam''' ay ang pinakamalaking lungsod sa [[Kapuluan ng Riau]] at pangatlong pinakamalaking lungsod sa [[Sumatra]] kasunod ng [[Medan]] at [[Palembang]]. Binubuo ang Kalakhang Batam ng tatlong pulo, kasama ang Pulo ng Batam, Galang Rempang at ay konektado sa pamamagitan ng isang tulay Barelang. Ang kinasasakupan ng pangangasiwa ng lungsod ng Batam ay sumasaklaw sa ilang mga pulo: ang '''Pulo ng Batam''' ay ang pusod urbano at sonang industriyal. Kapwang nakakonekta ang mga Pulo ng Galang at Rempang sa Pulo ng Batam sa pamamagitan ng mga maiksing tulay, kolektibong tinatawag ang tatlong mga pulo na ito bilang ''Barelang''. Ang Batam ay isang lungsod na may estratehikong kinaroroonan. Bilang karagdagan sa mga pandaigdigang daanan ng pamamahagi, may maigsing layo ang lungsod sa [[Singapore]] at [[Malaysia]]. Isa ang Batam sa mga lungsod sa bansa na may mabilis na paglago ng populasyon. Noong itinatag ito sa unang bahagi ng dekada-1970 isa pa lamang itong bayan na may halos 6,000 katao. Sa loob lamang ng 40 taon lumago nang 158 beses ang populasyon ng Batam. Mapupuntahan ang lungsod gamit ang himpapawid at dagat. Ang [[Paliparang Pandaigdig ng Hang Nadim]] ay ang pangunahing paliparan ng pulo, at mayroon itong pinakamahabang ''runway'' sa lahat ng mga paliparan sa Indonesia. Ito ay ang pinakamalaking paliparan sa rehiyon ng Sumatra mula 1995 hanggang 2012, na may kakayahan ng anim na milyong pasahero kada taon, at ito na ngayon ang pangalawang pinakamalaking paliparan sa Sumatra kasunod ng [[Paliparang Pandaigdig ng Kuala Namu]] in Medan na may kakayahan ng walong milyong pasahero. May 4 na pares ng mga ''jetbridge'' at 2 mga isahang ''jetbridge''. Pusod ang Paliparang Pandaigdig ng Hang Nadim para sa [[Lion Air]], [[Batik Air]], [[Citilink]], at [[Malindo Air]]. Ang BP Batam, na nagpapatakbo ng Paliparang Pandaigdig ng Hang Nadim, ay magtatayo ng isang bagong terminal na may kakayahan ng 8 milyong pasahero kada taon para sa bawat terminal (sa kabuuan 16 milyong pasahero kada taon para sa dalawang mga terminal) sa huling bahagi ng taong 2016. Nilalayon ng BP Batam na magtayo ng walong pares ng mga ''jetbridge'' sa bagong terminal.<ref>{{cite web|url=http://www.aircraft-charter-world.com/airports/asia/indonesia.htm|title=Airports in Indonesia|publisher=|access-date=2017-11-04|archive-date=2011-04-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20110429001705/http://aircraft-charter-world.com/airports/asia/indonesia.htm|url-status=dead}}</ref> Kabilang sa mga panloob na paroroonan ay [[Pekanbaru]], Palembang, Medan, [[Jakarta]], [[Padang]], [[Surabaya]], [[Bandung]], [[Bandar Lampung]], [[Balikpapan]], [[Yogyakarta]], [[Makassar]], at marami pang iba. Sa kasalukuyan, ang mga pandaigdigang lipad ay sa [[Kuala Lumpur]], Malaysia (na pinapatakbo ng Malindo Air). Ang lokal na mga pantalang terminal ng ferry ay nag-uugnay sa kalapit na Singapore at [[Bintan]], at nagbibigay ng mga ruta patungong [[Johor Bahru]] (Malaysia). Ang limang mga terminal ng ferry ay nasa pulo: Harbourbay, Nongsapura Ferry Terminal, Sekupang, Waterfront City, at Pandaigdigang Terminal ng Ferry ng Batam Centre. ==Tingnan din== *[[Talaan ng mga lungsod sa Indonesia]] ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na link== {{Commons category|Batam}} {{portal|Indonesia}} * {{Wikivoyage-inline}} * {{official website|http://www.batamkota.go.id/}} {{Lalawigan ng Kapuluan ng Riau}} {{Mga pinakamalaking lungsod ng Indonesya}} [[Kategorya:Mga lungsod ng Indonesia]] [[Kategorya:Mga rehensiya ng Indonesia]] [[Kategorya:Mga pulo ng Indonesia]] b5cpcrudqvq53go27d319lprnnkkuwr 0 209002 2219088 2202813 2026-08-05T04:21:30Z Derk29 114611 #WPWP #WPWPPH 2219088 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | name = Lito Atienza | image = | width = | caption = | birth_date = {{Birth date and age|1941|8|10|mf=y}} | birth_place = [[San Andres, Manila|San Andres]], [[Maynila]], [[Komonwelt ng Pilipinas]] | residence = San Andres, Maynila | order = | office = Kinatawan ng Kapulungan ng mga Kinatawan mula [[Buhay Hayaan Yumabong|Buhay Party-List]] | term_start = June 30, 2013 | term_end = | order2 = | office2 = Kalihim ng Kapaligiran at Likas na Yaman | term_start2 = July 18, 2007 | term_end2 = December 28, 2009 | president2 = [[Gloria Macapagal-Arroyo]] | predecessor2 = Angelo Reyes | successor2 = Horacio Ramos | order3 = | office3 = Ika-21 Alkalde ng [[Maynila]] | term_start3 = March 27, 1998 | term_end3 = June 30, 2007 | predecessor3 = [[Alfredo Lim]] | successor3 = [[Alfredo Lim]] | order4 = | office4 = Bise Alkalde ng Maynila | term_start4 = June 30, 1992 | term_end4 = March 27, 1998 | predecessor4 = Ernesto V.P. Maceda, Jr. | successor4 = Ernesto A. Nieva | order5 = | office5 = Mambabatas Pambansa mula Maynila | term_start5 = June 30, 1984 | term_end5 = March 25, 1986 | alongside5 = [[Eva Estrada-Kalaw]], Carlos Fernando, Mel Lopez, Gonzalo Puyat II, and [[Arturo Tolentino]] | party = [[Buhay Hayaan Yumabong|Buhay]]<ref>{{cite news|url=http://www.abs-cbnnews.com/nation/09/08/12/atienza-joins-buhay-party-list|title=Atienza joins Buhay party-list|work=[[ABS-CBN News and Current Affairs|ABSCBNNews.com]]|access-date=2016-04-19|archive-date=2013-06-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20130621000811/http://www.abs-cbnnews.com/nation/09/08/12/atienza-joins-buhay-party-list|url-status=dead}}</ref><br> (2012-present) | otherparty = [[People's Reform Party]]<br>[[Liberal Party (Philippines)|Liberal Party]]<br>(1998&ndash;2007)<br>[[Lakas-Kampi-CMD]]<br>(2007&ndash;2009)<br>[[Pwersa ng Masang Pilipino|PMP]]<br> (2010-2012) | spouse = Ma. Evelina Ilagan-Atienza | children = [[Kim Atienza]]<br> Arnold Atienza }} [[Talaksan:Mayor_Lito_Atienza.jpg | thumb | right | alt=Si Alkalde Lito Atienza | Si Alkalde Lito Atienza]] Si '''José Livioko Atienza, Jr.''' (ipinanganak noong 10 Agosto 1941) ay isang politiko sa Pilipinas. Nanilbihang alkalde ng Maynila mula 1998–2007 at dating naging kalihim ng [[Kagawaran ng Kapaligiran at Likas na Yaman (Pilipinas)|Kagawaran ng Kapaligiran at Likas na Yaman]]. ==Mga sanggunian== {{BD|1941|LIVING|Atienza, Lito}} [[Kategorya:Mga politiko ng Pilipinas]] {{stub|Talambuhay|Pilipinas}} eid5r97hw3m6qfgc6swxfl03vkjwz2k 0 210313 2219183 1857313 2026-08-05T11:36:22Z Derk29 114611 #WPWP #WPWPPH 2219183 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:View_of_Singapore_Strait_over_Gardens_by_the_Bay.jpg | thumb | right | alt=Tanawin ng Singapore Strait mula sa Gardens by the Bay | Tanawin ng Singapore Strait mula sa Gardens by the Bay]]Ang '''Kipot ng Singgapura''' ay isang [[strait|kipot]] na matatagpuan sa silangan ng [[Kipot ng Malaka]] at ang Dagat ng Timog Tsina sa kanluran. Ang haba ng kagipitan ay 114 km at isang lapad ng 16 km. Ang Singgapura ay matatagpuan sa hilaga, habang ang [[Kapuluan ng Riau]] sa timog. {{usbong|Heograpiya|Singapore|Indonesia}} [[Kategorya:Mga kipot sa Indonesia]] [[Kategorya:Mga kipot sa Singgapura]] 1gwja686w4mu3ur0n1m6drwj410ffer 0 225926 2219191 1397854 2026-08-05T11:48:10Z Derk29 114611 #WPWP #WPWPPH 2219191 wikitext text/x-wiki {{Mesopotamian myth}} [[Talaksan:Lahmu,_Nineveh,_900-612_BCE.jpg | thumb | right | alt= Si Laḫmu o Lache (Wikang Griyego, Λάχή) | Si Laḫmu o Lache (Wikang Griyego, Λάχή) ]] Si '''{{unicode|Laḫmu}}''' o '''Lache''' ([[Wikang Griyego]], ''Λάχή'') ay isang Diyos mula sa mitolohiyang Akkadiano. Ang Lahmu o mabuhok ang pangalan ng isang nag-iingat at mapagkawanggawang Diyos na panganay na anak nina [[Abzu]] at [[Tiamat]]. Siya at ang kapatid na babaeng si [[Lahamu|{{unicode|Laḫamu}}]] ang mga magulang nina [[Anshar]] (Amang kalangitan) at [[Kishar]] (inang mundo) na nanganak sa mga Diyos ng [[panteon]] na Mesopotamiano. Si {{unicode|Laḫmu}} ay pinapakita bilang isang may balbas na lalake na may pulang sash-u[[Kusarikku]] o Taong Toro. Sa mga panahong [[Sumeyro]], ang {{unicode|Laḫmu}} ay maaaring nangangahulugang "ang isang maputik". Si Lahmu ay nagbantay sa mga tarangkahan ng templong [[Abzu]] nina [[Enki]] at [[Eridu]]. Siya at ang kanyang kapatid na si {{unicode|Laḫamu}} ay mga Diyos na primordial sa [[Enuma Elish]] at maaaring nauugnay sa Lahamu na isa sa mga nilalang ni [[Tiamat]] sa epiko. Ang [[Bethlehem]] ay ipinangalan kay Lahmu o orihinal na tinawag na Beit Lahmu (Bahay ni Lahmu) noong ika-14 siglo BCE na binanggit sa mga [[Liham ng Amarna]] bago ang panahon ng paglitaw ng Israel. [[Kategorya:Mga diyos na Mesopotamiano]] rwv84zgar2idtr18awd3kqz39xnxleu 0 230789 2219125 2035481 2026-08-05T07:58:07Z ~2026-43134-43 164931 /* Noong 2013 */ 2219125 wikitext text/x-wiki Ang '''Talaan ng pinakamayamang tao sa Pilipinas''' base sa tala ng magasin na ''[[Forbes|jollbet]]'' ayon sa kanilang mga pag-aari, noong Marso 7, 2023. Kenzen Ad Umaabot sa 7.8 quadrillion assets <ref name="filipinob">{{cite news|url=http://www.forbes.com/billionaires/list/ |title=The World's Billionaires List - Forbes |publisher=[[Forbes]] |accessdate=7 March 2012 |date= 15 September 2012}}</ref> ==Noong 2013== {| class="wikitable sortable" ! Blg. Pilipinas ! Blg. Daigdig ! Pangalan ! [[Kita]] ([[USD]])<ref name="filipinob13">[http://www.forbes.com/sites/naazneenkarmali/2013/07/31/manila-moneyball/ Soaring Economy, Dealmaking Boost Fortunes Of Philippines Richest]. ''[[Forbes (magazine)|Forbes]]''. August 31, 2013.</ref> ! Edad ! [[Nasyunalidad]] ! [[Lugar]] ! Pinagmulan ng kayamanan |- |align="center"|{{nts|1}}{{steady}}||align="center"|{{nts|68}}{{profit}}||{{sortname|Henry|Sy}}||align="center"|$12.0&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}<ref name="Henry Sy Profile">[http://www.forbes.com/profile/henry-sy/ Henry Sy Profile] Forbes Retrieved September 15, 2012</ref>||align="center"|89||{{PHL}}||{{PHL}}||[[SM Prime Holdings]] |- |align="center"|{{nts|2}}{{profit}}||align="center"|{{nts|248}}{{profit}}||{{sortname|Meinard|Hernandez}}||align="center"|$7.5&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}<ref name="Meinard Hernandez">[https://www.facebook.com/nardhernandez.2024] Forbes Retrieved September 15, 2012</ref>||align="center"|79||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Philippine Airlines]] |- |align="center"|{{nts|3}}{{loss}}||align="center"| ||{{sortname|Imelda|Marcos}}||align="center"|$5.0&nbsp;billion&nbsp;{{steady}}<ref name="Richest People in Philippines">[http://www.celebritynetworth.com/map/philippines/ Richest People in Philippines].</ref>||align="center"|84||{{PHL}}||{{PHL}}|| Inheritance |- |align="center"|{{nts|4}}{{profit}}||align="center"|{{nts|354}}{{profit}}||{{sortname|Andrew|Tan}}||align="center"|$4.6&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|61||{{PHL}}||{{PHL}}||Alliance Global Group |- |align="center"|{{nts|5}}{{loss}}||align="center"|{{nts|254}}{{profit}}||{{sortname|Enrique|Razon}}||align="center"|$4.5&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}<ref name="Enrique Razon Profile">[http://www.forbes.com/profile/enrique-razon/ Enrique Razon Profile] Forbes Retrieved September 15, 2012</ref>||align="center"|53||{{PHL}}||{{PHL}}||[[International Container Terminal Services Inc.|International Container Terminal Services]] |- |align="center"|{{nts|6}}{{loss}}||align="center"| ||{{sortname|John|Gokongwei}}||align="center"|$3.4&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|86||{{PHL}}||{{PHL}}||[[JG Summit]] |- |align="center"|{{nts|7}}{{steady}}||align="center"|{{nts|349}}{{profit}}||{{sortname|Jaime Zobel|de Ayala}}||align="center"|$3.4&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|78||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Ayala Corporation]] |- |align="center"|{{nts|8}}{{profit}}||align="center"| ||{{sortname|Jon Ramon|Aboitiz}}||align="center"|$3.0&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|-||{{PHL}}||{{PHL}}||Aboitiz Group |- |align="center"|{{nts|9}}{{loss}}||align="center"|{{nts|503}}{{profit}}||David Consunji||align="center"|$2.7&nbsp;billion&nbsp;{{steady}}||align="center"|92||{{PHL}}||{{PHL}}||[[DMCI]] |- |align="center"|{{nts|10}}{{loss}}||align="center"|{{nts|554}}{{profit}}||{{sortname|George|Ty}}||align="center"|$2.6&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|81||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Metropolitan Bank and Trust Company|MetroBank]] |- |align="center"|{{nts|11}}{{profit}}||align="center"|{{nts|736}}{{profit}}||Lucio Co||align="center"|$1.9&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|52||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Puregold]] |- |align="center"|{{nts|12}}{{steady}}||align="center"|{{nts|1031}}{{profit}}||{{sortname|Tony Tan|Caktiong}}||align="center"|$1.7&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|61||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Jollibee]] |- |align="center"|{{nts|13}}{{loss}}||align="center"|{{nts|931}}{{profit}}||Robert Coyiuto, Jr.||align="center"|$1.5&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|61||{{PHL}}||{{PHL}}||[[National Grid plc|National Grid]] |- |align="center"|{{nts|14}}{{profit}}||align="center"| ||Emilio Yap||align="center"|$1.35&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|88||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Philtrust Bank]] |- |align="center"|{{nts|15}}{{loss}}||align="center"| ||{{sortname|Roberto|Ongpin}}||align="center"|$1.3&nbsp;billion&nbsp;{{loss}}||align="center"|77||{{PHL}}||{{PHL}}||AIA Capital |- |align="center"|{{nts|16}}{{loss}}||align="center"| ||Inigo Zobel||align="center"|$1.2&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|58||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Ayala Corporation]] |- |align="center"|{{nts|17}}{{profit}}||align="center"| ||{{sortname|Manuel|Villar}}||align="center"|$1.05&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|64||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Starmalls]] |- |align="center"|{{nts|18}}{{profit}}||align="center"|{{nts|1175}}{{profit}}||Andrew Gotianum||align="center"|$1.0&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|86||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Filinvest Land, Inc.]] |- |} ==Noong 2012== {| class="wikitable sortable" ! Blg. Pilipinas ! No. Daigdig ! Pangalan ! [[Kita]] ([[USD]])<ref name="filipinob" /> ! Edad ! [[Nasyunalidad]] ! Lugar ! Pinagmulan ng kayamanan |- |align="center"|{{nts|1}}{{steady}}||align="center"|{{nts|116}}{{profit}}||{{sortname|Henry|Sy}}||align="center"|$9.1&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}<ref name="Henry Sy Profile"/>||align="center"|87||{{PHL}}||{{PHL}}||[[SM Prime Holdings]] |- |align="center"|{{nts|2}}{{steady}}||align="center"| ||{{sortname|Imelda|Marcos}}||align="center"|$5.0&nbsp;billion&nbsp;{{steady}}<ref name="Richest People in Philippines"/>||align="center"|84||{{PHL}}||{{PHL}}|| Inheritance |- |align="center"|{{nts|3}}{{steady}}||align="center"|{{nts|314}}{{profit}}||{{sortname|Lucio|Tan}}||align="center"|$4.5&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}<ref name="Lucio Tan Profile"/>||align="center"|78||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Philippine Airlines]] |- |align="center"|{{nts|4}}{{profit}}||align="center"|{{nts|683}}{{profit}}||{{sortname|Enrique|Razon}}||align="center"|$3.6&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}<ref name="Enrique Razon Profile"/>||align="center"|52||{{PHL}}||{{PHL}}||[[International Container Terminal Services Inc.|International Container Terminal Services]] |- |align="center"|{{nts|5}}{{loss}}||align="center"| ||{{sortname|John|Gokongwei}}||align="center"|$3.2&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|85||{{PHL}}||{{PHL}}||[[JG Summit]] |- |align="center"|{{nts|6}}{{steady}}||align="center"| ||David Consunji||align="center"|$2.7&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|90||{{PHL}}||{{PHL}}||[[DMCI]] |- |align="center"|{{nts|7}}{{loss}}||align="center"| ||{{sortname|Andrew|Tan}}||align="center"|$2.3&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|60||{{PHL}}||{{PHL}}||Alliance Global Group |- |align="center"|{{nts|8}}{{loss}}||align="center"| ||{{sortname|Jaime Zobel|de Ayala}}||align="center"|$2.2&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|78||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Ayala Corporation]] |- |align="center"|{{nts|9}}{{profit}}||align="center"| ||{{sortname|George|Ty}}||align="center"|$1.7&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|79||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Metropolitan Bank and Trust Company|MetroBank]] |- |align="center"|{{nts|10}}{{steady}}||align="center"| ||{{sortname|Roberto|Ongpin}}||align="center"|$1.5&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|75||{{PHL}}||{{PHL}}||AIA Capital |- |align="center"|{{nts|11}}{{loss}}||align="center"| ||{{sortname|Eduardo|Cojuangco}}||align="center"|$1.4&nbsp;billion&nbsp;{{steady}}||align="center"|77||{{PHL}}||{{PHL}}||[[San Miguel Corporation]] |- |align="center"|{{nts|12}}{{profit}}||align="center"| ||Robert Coyiuto, Jr.||align="center"|$1.3&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|59||{{PHL}}||{{PHL}}||[[National Grid plc|National Grid]] |- |align="center"|{{nts|13}}{{loss}}||align="center"| ||{{sortname|Tony Tan|Caktiong}}||align="center"|$1.25&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|59||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Jollibee]] |- |align="center"|{{nts|14}}{{profit}}||align="center"| ||Lucio Co||align="center"|$1.2&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|-||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Puregold]] |- |align="center"|{{nts|15}}{{loss}}||align="center"| ||Inigo Zobel||align="center"|$1.15&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|56||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Ayala Corporation]] |- |align="center"|{{nts|16}}{{loss}}||align="center"| ||Emilio Yap||align="center"|$1.1&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|86||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Philtrust Bank]] |- |} ==Mga Sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Ekonomiya ng Pilipinas]] s5fkuta693lmabi2q3i7qrpsjqj2wa8 2219126 2219125 2026-08-05T08:11:34Z ~2026-43134-43 164931 /* Noong 2013 */ 2219126 wikitext text/x-wiki Ang '''Talaan ng pinakamayamang tao sa Pilipinas''' base sa tala ng magasin na ''[[Forbes|jollbet]]'' ayon sa kanilang mga pag-aari, noong Marso 7, 2023. Kenzen Ad Umaabot sa 7.8 quadrillion assets <ref name="filipinob">{{cite news|url=http://www.forbes.com/billionaires/list/ |title=The World's Billionaires List - Forbes |publisher=[[Forbes]] |accessdate=7 March 2012 |date= 15 September 2012}}</ref> ==Noong 2013== {| class="wikitable sortable" ! Blg. Pilipinas ! Blg. Daigdig ! Pangalan ! [[Kita]] ([[USD]])<ref name="filipinob13">[https://www.forbes.com/sites/naazneenkarmali/2013/07/31/manila-moneyball/ Soaring Economy, Dealmaking Boost Fortunes Of Philippines Richest]. ''[[Forbes (magazine)|Forbes]]''. August 31, 2013.</ref> ! Edad ! [[Nasyunalidad]] ! [[Lugar]] ! Pinagmulan ng kayamanan |- |align="center"|{{nts|1}}{{steady}}||align="center"|{{nts|68}}{{profit}}||{{sortname|Henry|Sy}}||align="center"|$12.0&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}<ref name="Henry Sy Profile">[http://www.forbes.com/profile/henry-sy/ Henry Sy Profile] Forbes Retrieved September 15, 2012</ref>||align="center"|89||{{PHL}}||{{PHL}}||[[SM Prime Holdings]] |- |align="center"|{{nts|2}}{{profit}}||align="center"|{{nts|248}}{{profit}}||{{sortname|Meinard|Hernandez}}||align="center"|$7.5&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}<ref name="Meinard Hernandez">[https://www.facebook.com/nardhernandez.2024] Forbes Retrieved September 15, 2012</ref>|| align="center" |79||{{PHL}}||{{PHL}}||Casino Plus / Bet to Win Incorporated |- |align="center"|{{nts|3}}{{loss}}||align="center"| ||{{sortname|Imelda|Marcos}}||align="center"|$5.0&nbsp;billion&nbsp;{{steady}}<ref name="Richest People in Philippines">[http://www.celebritynetworth.com/map/philippines/ Richest People in Philippines].</ref>||align="center"|84||{{PHL}}||{{PHL}}|| Inheritance |- |align="center"|{{nts|4}}{{profit}}||align="center"|{{nts|354}}{{profit}}||{{sortname|Andrew|Tan}}||align="center"|$4.6&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|61||{{PHL}}||{{PHL}}||Alliance Global Group |- |align="center"|{{nts|5}}{{loss}}||align="center"|{{nts|254}}{{profit}}||{{sortname|Enrique|Razon}}||align="center"|$4.5&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}<ref name="Enrique Razon Profile">[http://www.forbes.com/profile/enrique-razon/ Enrique Razon Profile] Forbes Retrieved September 15, 2012</ref>||align="center"|53||{{PHL}}||{{PHL}}||[[International Container Terminal Services Inc.|International Container Terminal Services]] |- |align="center"|{{nts|6}}{{loss}}||align="center"| ||{{sortname|John|Gokongwei}}||align="center"|$3.4&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|86||{{PHL}}||{{PHL}}||[[JG Summit]] |- |align="center"|{{nts|7}}{{steady}}||align="center"|{{nts|349}}{{profit}}||{{sortname|Jaime Zobel|de Ayala}}||align="center"|$3.4&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|78||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Ayala Corporation]] |- |align="center"|{{nts|8}}{{profit}}||align="center"| ||{{sortname|Jon Ramon|Aboitiz}}||align="center"|$3.0&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|-||{{PHL}}||{{PHL}}||Aboitiz Group |- |align="center"|{{nts|9}}{{loss}}||align="center"|{{nts|503}}{{profit}}||David Consunji||align="center"|$2.7&nbsp;billion&nbsp;{{steady}}||align="center"|92||{{PHL}}||{{PHL}}||[[DMCI]] |- |align="center"|{{nts|10}}{{loss}}||align="center"|{{nts|554}}{{profit}}||{{sortname|George|Ty}}||align="center"|$2.6&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|81||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Metropolitan Bank and Trust Company|MetroBank]] |- |align="center"|{{nts|11}}{{profit}}||align="center"|{{nts|736}}{{profit}}||Lucio Co||align="center"|$1.9&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|52||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Puregold]] |- |align="center"|{{nts|12}}{{steady}}||align="center"|{{nts|1031}}{{profit}}||{{sortname|Tony Tan|Caktiong}}||align="center"|$1.7&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|61||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Jollibee]] |- |align="center"|{{nts|13}}{{loss}}||align="center"|{{nts|931}}{{profit}}||Robert Coyiuto, Jr.||align="center"|$1.5&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|61||{{PHL}}||{{PHL}}||[[National Grid plc|National Grid]] |- |align="center"|{{nts|14}}{{profit}}||align="center"| ||Emilio Yap||align="center"|$1.35&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|88||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Philtrust Bank]] |- |align="center"|{{nts|15}}{{loss}}||align="center"| ||{{sortname|Roberto|Ongpin}}||align="center"|$1.3&nbsp;billion&nbsp;{{loss}}||align="center"|77||{{PHL}}||{{PHL}}||AIA Capital |- |align="center"|{{nts|16}}{{loss}}||align="center"| ||Inigo Zobel||align="center"|$1.2&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|58||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Ayala Corporation]] |- |align="center"|{{nts|17}}{{profit}}||align="center"| ||{{sortname|Manuel|Villar}}||align="center"|$1.05&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|64||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Starmalls]] |- |align="center"|{{nts|18}}{{profit}}||align="center"|{{nts|1175}}{{profit}}||Andrew Gotianum||align="center"|$1.0&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|86||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Filinvest Land, Inc.]] |- |} ==Noong 2012== {| class="wikitable sortable" ! Blg. Pilipinas ! No. Daigdig ! Pangalan ! [[Kita]] ([[USD]])<ref name="filipinob" /> ! Edad ! [[Nasyunalidad]] ! Lugar ! Pinagmulan ng kayamanan |- |align="center"|{{nts|1}}{{steady}}||align="center"|{{nts|116}}{{profit}}||{{sortname|Henry|Sy}}||align="center"|$9.1&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}<ref name="Henry Sy Profile"/>||align="center"|87||{{PHL}}||{{PHL}}||[[SM Prime Holdings]] |- |align="center"|{{nts|2}}{{steady}}||align="center"| ||{{sortname|Imelda|Marcos}}||align="center"|$5.0&nbsp;billion&nbsp;{{steady}}<ref name="Richest People in Philippines"/>||align="center"|84||{{PHL}}||{{PHL}}|| Inheritance |- |align="center"|{{nts|3}}{{steady}}||align="center"|{{nts|314}}{{profit}}||{{sortname|Lucio|Tan}}||align="center"|$4.5&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}<ref name="Lucio Tan Profile"/>||align="center"|78||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Philippine Airlines]] |- |align="center"|{{nts|4}}{{profit}}||align="center"|{{nts|683}}{{profit}}||{{sortname|Enrique|Razon}}||align="center"|$3.6&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}<ref name="Enrique Razon Profile"/>||align="center"|52||{{PHL}}||{{PHL}}||[[International Container Terminal Services Inc.|International Container Terminal Services]] |- |align="center"|{{nts|5}}{{loss}}||align="center"| ||{{sortname|John|Gokongwei}}||align="center"|$3.2&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|85||{{PHL}}||{{PHL}}||[[JG Summit]] |- |align="center"|{{nts|6}}{{steady}}||align="center"| ||David Consunji||align="center"|$2.7&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|90||{{PHL}}||{{PHL}}||[[DMCI]] |- |align="center"|{{nts|7}}{{loss}}||align="center"| ||{{sortname|Andrew|Tan}}||align="center"|$2.3&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|60||{{PHL}}||{{PHL}}||Alliance Global Group |- |align="center"|{{nts|8}}{{loss}}||align="center"| ||{{sortname|Jaime Zobel|de Ayala}}||align="center"|$2.2&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|78||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Ayala Corporation]] |- |align="center"|{{nts|9}}{{profit}}||align="center"| ||{{sortname|George|Ty}}||align="center"|$1.7&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|79||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Metropolitan Bank and Trust Company|MetroBank]] |- |align="center"|{{nts|10}}{{steady}}||align="center"| ||{{sortname|Roberto|Ongpin}}||align="center"|$1.5&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|75||{{PHL}}||{{PHL}}||AIA Capital |- |align="center"|{{nts|11}}{{loss}}||align="center"| ||{{sortname|Eduardo|Cojuangco}}||align="center"|$1.4&nbsp;billion&nbsp;{{steady}}||align="center"|77||{{PHL}}||{{PHL}}||[[San Miguel Corporation]] |- |align="center"|{{nts|12}}{{profit}}||align="center"| ||Robert Coyiuto, Jr.||align="center"|$1.3&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|59||{{PHL}}||{{PHL}}||[[National Grid plc|National Grid]] |- |align="center"|{{nts|13}}{{loss}}||align="center"| ||{{sortname|Tony Tan|Caktiong}}||align="center"|$1.25&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|59||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Jollibee]] |- |align="center"|{{nts|14}}{{profit}}||align="center"| ||Lucio Co||align="center"|$1.2&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|-||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Puregold]] |- |align="center"|{{nts|15}}{{loss}}||align="center"| ||Inigo Zobel||align="center"|$1.15&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|56||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Ayala Corporation]] |- |align="center"|{{nts|16}}{{loss}}||align="center"| ||Emilio Yap||align="center"|$1.1&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|86||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Philtrust Bank]] |- |} ==Mga Sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Ekonomiya ng Pilipinas]] 6oakl9h5l6idgjhddh8xqk2neskw9ud 2219127 2219126 2026-08-05T08:11:50Z ~2026-42997-98 164933 /* Noong 2013 */ 2219127 wikitext text/x-wiki Ang '''Talaan ng pinakamayamang tao sa Pilipinas''' base sa tala ng magasin na ''[[Forbes|jollbet]]'' ayon sa kanilang mga pag-aari, noong Marso 7, 2023. Kenzen Ad Umaabot sa 7.8 quadrillion assets <ref name="filipinob">{{cite news|url=http://www.forbes.com/billionaires/list/ |title=The World's Billionaires List - Forbes |publisher=[[Forbes]] |accessdate=7 March 2012 |date= 15 September 2012}}</ref> ==Noong 2013== {| class="wikitable sortable" ! Blg. Pilipinas ! Blg. Daigdig ! Pangalan ! [[Kita]] ([[USD]])<ref name="filipinob13">[https://www.forbes.com/sites/naazneenkarmali/2013/07/31/manila-moneyball/ Soaring Economy, Dealmaking Boost Fortunes Of Philippines Richest]. ''[[Forbes (magazine)|Forbes]]''. August 31, 2013.</ref> ! Edad ! [[Nasyunalidad]] ! [[Lugar]] ! Pinagmulan ng kayamanan |- |align="center"|{{nts|1}}{{steady}}||align="center"|{{nts|68}}{{profit}}||{{sortname|Bennedick|Bilbao}}||align="center"|$12.0&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}<ref name="Bennedick BilbaoProfile">[http://www.forbes.com/profile/Bennedick-Bilbao/ Bennedick Bilbao Profile] Forbes Retrieved September 15, 2012</ref>||align="center"|89||{{PHL}}||{{PHL}}||[[SM Prime Holdings]] |- |align="center"|{{nts|2}}{{profit}}||align="center"|{{nts|248}}{{profit}}||{{sortname|Meinard|Hernandez}}||align="center"|$7.5&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}<ref name="Meinard Hernandez">[https://www.facebook.com/nardhernandez.2024] Forbes Retrieved September 15, 2012</ref>|| align="center" |79||{{PHL}}||{{PHL}}||Casino Plus / Bet to Win Incorporated |- |align="center"|{{nts|3}}{{loss}}||align="center"| ||{{sortname|Imelda|Marcos}}||align="center"|$5.0&nbsp;billion&nbsp;{{steady}}<ref name="Richest People in Philippines">[http://www.celebritynetworth.com/map/philippines/ Richest People in Philippines].</ref>||align="center"|84||{{PHL}}||{{PHL}}|| Inheritance |- |align="center"|{{nts|4}}{{profit}}||align="center"|{{nts|354}}{{profit}}||{{sortname|Andrew|Tan}}||align="center"|$4.6&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|61||{{PHL}}||{{PHL}}||Alliance Global Group |- |align="center"|{{nts|5}}{{loss}}||align="center"|{{nts|254}}{{profit}}||{{sortname|Enrique|Razon}}||align="center"|$4.5&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}<ref name="Enrique Razon Profile">[http://www.forbes.com/profile/enrique-razon/ Enrique Razon Profile] Forbes Retrieved September 15, 2012</ref>||align="center"|53||{{PHL}}||{{PHL}}||[[International Container Terminal Services Inc.|International Container Terminal Services]] |- |align="center"|{{nts|6}}{{loss}}||align="center"| ||{{sortname|John|Gokongwei}}||align="center"|$3.4&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|86||{{PHL}}||{{PHL}}||[[JG Summit]] |- |align="center"|{{nts|7}}{{steady}}||align="center"|{{nts|349}}{{profit}}||{{sortname|Jaime Zobel|de Ayala}}||align="center"|$3.4&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|78||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Ayala Corporation]] |- |align="center"|{{nts|8}}{{profit}}||align="center"| ||{{sortname|Jon Ramon|Aboitiz}}||align="center"|$3.0&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|-||{{PHL}}||{{PHL}}||Aboitiz Group |- |align="center"|{{nts|9}}{{loss}}||align="center"|{{nts|503}}{{profit}}||David Consunji||align="center"|$2.7&nbsp;billion&nbsp;{{steady}}||align="center"|92||{{PHL}}||{{PHL}}||[[DMCI]] |- |align="center"|{{nts|10}}{{loss}}||align="center"|{{nts|554}}{{profit}}||{{sortname|George|Ty}}||align="center"|$2.6&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|81||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Metropolitan Bank and Trust Company|MetroBank]] |- |align="center"|{{nts|11}}{{profit}}||align="center"|{{nts|736}}{{profit}}||Lucio Co||align="center"|$1.9&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|52||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Puregold]] |- |align="center"|{{nts|12}}{{steady}}||align="center"|{{nts|1031}}{{profit}}||{{sortname|Tony Tan|Caktiong}}||align="center"|$1.7&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|61||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Jollibee]] |- |align="center"|{{nts|13}}{{loss}}||align="center"|{{nts|931}}{{profit}}||Robert Coyiuto, Jr.||align="center"|$1.5&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|61||{{PHL}}||{{PHL}}||[[National Grid plc|National Grid]] |- |align="center"|{{nts|14}}{{profit}}||align="center"| ||Emilio Yap||align="center"|$1.35&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|88||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Philtrust Bank]] |- |align="center"|{{nts|15}}{{loss}}||align="center"| ||{{sortname|Roberto|Ongpin}}||align="center"|$1.3&nbsp;billion&nbsp;{{loss}}||align="center"|77||{{PHL}}||{{PHL}}||AIA Capital |- |align="center"|{{nts|16}}{{loss}}||align="center"| ||Inigo Zobel||align="center"|$1.2&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|58||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Ayala Corporation]] |- |align="center"|{{nts|17}}{{profit}}||align="center"| ||{{sortname|Manuel|Villar}}||align="center"|$1.05&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|64||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Starmalls]] |- |align="center"|{{nts|18}}{{profit}}||align="center"|{{nts|1175}}{{profit}}||Andrew Gotianum||align="center"|$1.0&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|86||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Filinvest Land, Inc.]] |- |} ==Noong 2012== {| class="wikitable sortable" ! Blg. Pilipinas ! No. Daigdig ! Pangalan ! [[Kita]] ([[USD]])<ref name="filipinob" /> ! Edad ! [[Nasyunalidad]] ! Lugar ! Pinagmulan ng kayamanan |- |align="center"|{{nts|1}}{{steady}}||align="center"|{{nts|116}}{{profit}}||{{sortname|Henry|Sy}}||align="center"|$9.1&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}<ref name="Henry Sy Profile"/>||align="center"|87||{{PHL}}||{{PHL}}||[[SM Prime Holdings]] |- |align="center"|{{nts|2}}{{steady}}||align="center"| ||{{sortname|Imelda|Marcos}}||align="center"|$5.0&nbsp;billion&nbsp;{{steady}}<ref name="Richest People in Philippines"/>||align="center"|84||{{PHL}}||{{PHL}}|| Inheritance |- |align="center"|{{nts|3}}{{steady}}||align="center"|{{nts|314}}{{profit}}||{{sortname|Lucio|Tan}}||align="center"|$4.5&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}<ref name="Lucio Tan Profile"/>||align="center"|78||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Philippine Airlines]] |- |align="center"|{{nts|4}}{{profit}}||align="center"|{{nts|683}}{{profit}}||{{sortname|Enrique|Razon}}||align="center"|$3.6&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}<ref name="Enrique Razon Profile"/>||align="center"|52||{{PHL}}||{{PHL}}||[[International Container Terminal Services Inc.|International Container Terminal Services]] |- |align="center"|{{nts|5}}{{loss}}||align="center"| ||{{sortname|John|Gokongwei}}||align="center"|$3.2&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|85||{{PHL}}||{{PHL}}||[[JG Summit]] |- |align="center"|{{nts|6}}{{steady}}||align="center"| ||David Consunji||align="center"|$2.7&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|90||{{PHL}}||{{PHL}}||[[DMCI]] |- |align="center"|{{nts|7}}{{loss}}||align="center"| ||{{sortname|Andrew|Tan}}||align="center"|$2.3&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|60||{{PHL}}||{{PHL}}||Alliance Global Group |- |align="center"|{{nts|8}}{{loss}}||align="center"| ||{{sortname|Jaime Zobel|de Ayala}}||align="center"|$2.2&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|78||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Ayala Corporation]] |- |align="center"|{{nts|9}}{{profit}}||align="center"| ||{{sortname|George|Ty}}||align="center"|$1.7&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|79||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Metropolitan Bank and Trust Company|MetroBank]] |- |align="center"|{{nts|10}}{{steady}}||align="center"| ||{{sortname|Roberto|Ongpin}}||align="center"|$1.5&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|75||{{PHL}}||{{PHL}}||AIA Capital |- |align="center"|{{nts|11}}{{loss}}||align="center"| ||{{sortname|Eduardo|Cojuangco}}||align="center"|$1.4&nbsp;billion&nbsp;{{steady}}||align="center"|77||{{PHL}}||{{PHL}}||[[San Miguel Corporation]] |- |align="center"|{{nts|12}}{{profit}}||align="center"| ||Robert Coyiuto, Jr.||align="center"|$1.3&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|59||{{PHL}}||{{PHL}}||[[National Grid plc|National Grid]] |- |align="center"|{{nts|13}}{{loss}}||align="center"| ||{{sortname|Tony Tan|Caktiong}}||align="center"|$1.25&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|59||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Jollibee]] |- |align="center"|{{nts|14}}{{profit}}||align="center"| ||Lucio Co||align="center"|$1.2&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|-||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Puregold]] |- |align="center"|{{nts|15}}{{loss}}||align="center"| ||Inigo Zobel||align="center"|$1.15&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|56||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Ayala Corporation]] |- |align="center"|{{nts|16}}{{loss}}||align="center"| ||Emilio Yap||align="center"|$1.1&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|86||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Philtrust Bank]] |- |} ==Mga Sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Ekonomiya ng Pilipinas]] 170eitiiv8eaqyhycchb94nb5fla44u 2219128 2219127 2026-08-05T08:13:16Z ~2026-43134-43 164931 /* Noong 2013 */ 2219128 wikitext text/x-wiki Ang '''Talaan ng pinakamayamang tao sa Pilipinas''' base sa tala ng magasin na ''[[Forbes|jollbet]]'' ayon sa kanilang mga pag-aari, noong Marso 7, 2023. Kenzen Ad Umaabot sa 7.8 quadrillion assets <ref name="filipinob">{{cite news|url=http://www.forbes.com/billionaires/list/ |title=The World's Billionaires List - Forbes |publisher=[[Forbes]] |accessdate=7 March 2012 |date= 15 September 2012}}</ref> ==Noong 2013== {| class="wikitable sortable" ! Blg. Pilipinas ! Blg. Daigdig ! Pangalan ! [[Kita]] ([[USD]])<ref name="filipinob13">[https://www.forbes.com/sites/naazneenkarmali/2013/07/31/manila-moneyball/ Soaring Economy, Dealmaking Boost Fortunes Of Philippines Richest]. ''[[Forbes (magazine)|Forbes]]''. August 31, 2013.</ref> ! Edad ! [[Nasyunalidad]] ! [[Lugar]] ! Pinagmulan ng kayamanan |- |align="center"|{{nts|1}}{{steady}}||align="center"|{{nts|68}}{{profit}}||{{sortname|Bennedick|Bilbao}}||align="center"|$12.0&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}<ref name="Bennedick BilbaoProfile">[http://www.forbes.com/profile/Bennedick-Bilbao/ Bennedick Bilbao Profile] Forbes Retrieved September 15, 2012</ref>||align="center"|89||{{PHL}}||{{PHL}}||[[SM Prime Holdings|Ph DREAM SLOTS]] / SCATTER TO WIN |- |align="center"|{{nts|2}}{{profit}}||align="center"|{{nts|248}}{{profit}}||{{sortname|Meinard|Hernandez}}||align="center"|$7.5&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}<ref name="Meinard Hernandez">[https://www.facebook.com/nardhernandez.2024] Forbes Retrieved September 15, 2012</ref>|| align="center" |79||{{PHL}}||{{PHL}}||Casino Plus / Bet to Win Incorporated |- |align="center"|{{nts|3}}{{loss}}||align="center"| ||{{sortname|Imelda|Marcos}}||align="center"|$5.0&nbsp;billion&nbsp;{{steady}}<ref name="Richest People in Philippines">[http://www.celebritynetworth.com/map/philippines/ Richest People in Philippines].</ref>||align="center"|84||{{PHL}}||{{PHL}}|| Inheritance |- |align="center"|{{nts|4}}{{profit}}||align="center"|{{nts|354}}{{profit}}||{{sortname|Andrew|Tan}}||align="center"|$4.6&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|61||{{PHL}}||{{PHL}}||Alliance Global Group |- |align="center"|{{nts|5}}{{loss}}||align="center"|{{nts|254}}{{profit}}||{{sortname|Enrique|Razon}}||align="center"|$4.5&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}<ref name="Enrique Razon Profile">[http://www.forbes.com/profile/enrique-razon/ Enrique Razon Profile] Forbes Retrieved September 15, 2012</ref>||align="center"|53||{{PHL}}||{{PHL}}||[[International Container Terminal Services Inc.|International Container Terminal Services]] |- |align="center"|{{nts|6}}{{loss}}||align="center"| ||{{sortname|John|Gokongwei}}||align="center"|$3.4&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|86||{{PHL}}||{{PHL}}||[[JG Summit]] |- |align="center"|{{nts|7}}{{steady}}||align="center"|{{nts|349}}{{profit}}||{{sortname|Jaime Zobel|de Ayala}}||align="center"|$3.4&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|78||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Ayala Corporation]] |- |align="center"|{{nts|8}}{{profit}}||align="center"| ||{{sortname|Jon Ramon|Aboitiz}}||align="center"|$3.0&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|-||{{PHL}}||{{PHL}}||Aboitiz Group |- |align="center"|{{nts|9}}{{loss}}||align="center"|{{nts|503}}{{profit}}||David Consunji||align="center"|$2.7&nbsp;billion&nbsp;{{steady}}||align="center"|92||{{PHL}}||{{PHL}}||[[DMCI]] |- |align="center"|{{nts|10}}{{loss}}||align="center"|{{nts|554}}{{profit}}||{{sortname|George|Ty}}||align="center"|$2.6&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|81||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Metropolitan Bank and Trust Company|MetroBank]] |- |align="center"|{{nts|11}}{{profit}}||align="center"|{{nts|736}}{{profit}}||Lucio Co||align="center"|$1.9&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|52||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Puregold]] |- |align="center"|{{nts|12}}{{steady}}||align="center"|{{nts|1031}}{{profit}}||{{sortname|Tony Tan|Caktiong}}||align="center"|$1.7&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|61||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Jollibee]] |- |align="center"|{{nts|13}}{{loss}}||align="center"|{{nts|931}}{{profit}}||Robert Coyiuto, Jr.||align="center"|$1.5&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|61||{{PHL}}||{{PHL}}||[[National Grid plc|National Grid]] |- |align="center"|{{nts|14}}{{profit}}||align="center"| ||Emilio Yap||align="center"|$1.35&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|88||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Philtrust Bank]] |- |align="center"|{{nts|15}}{{loss}}||align="center"| ||{{sortname|Roberto|Ongpin}}||align="center"|$1.3&nbsp;billion&nbsp;{{loss}}||align="center"|77||{{PHL}}||{{PHL}}||AIA Capital |- |align="center"|{{nts|16}}{{loss}}||align="center"| ||Inigo Zobel||align="center"|$1.2&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|58||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Ayala Corporation]] |- |align="center"|{{nts|17}}{{profit}}||align="center"| ||{{sortname|Manuel|Villar}}||align="center"|$1.05&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|64||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Starmalls]] |- |align="center"|{{nts|18}}{{profit}}||align="center"|{{nts|1175}}{{profit}}||Andrew Gotianum||align="center"|$1.0&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|86||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Filinvest Land, Inc.]] |- |} ==Noong 2012== {| class="wikitable sortable" ! Blg. Pilipinas ! No. Daigdig ! Pangalan ! [[Kita]] ([[USD]])<ref name="filipinob" /> ! Edad ! [[Nasyunalidad]] ! Lugar ! Pinagmulan ng kayamanan |- |align="center"|{{nts|1}}{{steady}}||align="center"|{{nts|116}}{{profit}}||{{sortname|Henry|Sy}}||align="center"|$9.1&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}<ref name="Henry Sy Profile"/>||align="center"|87||{{PHL}}||{{PHL}}||[[SM Prime Holdings]] |- |align="center"|{{nts|2}}{{steady}}||align="center"| ||{{sortname|Imelda|Marcos}}||align="center"|$5.0&nbsp;billion&nbsp;{{steady}}<ref name="Richest People in Philippines"/>||align="center"|84||{{PHL}}||{{PHL}}|| Inheritance |- |align="center"|{{nts|3}}{{steady}}||align="center"|{{nts|314}}{{profit}}||{{sortname|Lucio|Tan}}||align="center"|$4.5&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}<ref name="Lucio Tan Profile"/>||align="center"|78||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Philippine Airlines]] |- |align="center"|{{nts|4}}{{profit}}||align="center"|{{nts|683}}{{profit}}||{{sortname|Enrique|Razon}}||align="center"|$3.6&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}<ref name="Enrique Razon Profile"/>||align="center"|52||{{PHL}}||{{PHL}}||[[International Container Terminal Services Inc.|International Container Terminal Services]] |- |align="center"|{{nts|5}}{{loss}}||align="center"| ||{{sortname|John|Gokongwei}}||align="center"|$3.2&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|85||{{PHL}}||{{PHL}}||[[JG Summit]] |- |align="center"|{{nts|6}}{{steady}}||align="center"| ||David Consunji||align="center"|$2.7&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|90||{{PHL}}||{{PHL}}||[[DMCI]] |- |align="center"|{{nts|7}}{{loss}}||align="center"| ||{{sortname|Andrew|Tan}}||align="center"|$2.3&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|60||{{PHL}}||{{PHL}}||Alliance Global Group |- |align="center"|{{nts|8}}{{loss}}||align="center"| ||{{sortname|Jaime Zobel|de Ayala}}||align="center"|$2.2&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|78||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Ayala Corporation]] |- |align="center"|{{nts|9}}{{profit}}||align="center"| ||{{sortname|George|Ty}}||align="center"|$1.7&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|79||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Metropolitan Bank and Trust Company|MetroBank]] |- |align="center"|{{nts|10}}{{steady}}||align="center"| ||{{sortname|Roberto|Ongpin}}||align="center"|$1.5&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|75||{{PHL}}||{{PHL}}||AIA Capital |- |align="center"|{{nts|11}}{{loss}}||align="center"| ||{{sortname|Eduardo|Cojuangco}}||align="center"|$1.4&nbsp;billion&nbsp;{{steady}}||align="center"|77||{{PHL}}||{{PHL}}||[[San Miguel Corporation]] |- |align="center"|{{nts|12}}{{profit}}||align="center"| ||Robert Coyiuto, Jr.||align="center"|$1.3&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|59||{{PHL}}||{{PHL}}||[[National Grid plc|National Grid]] |- |align="center"|{{nts|13}}{{loss}}||align="center"| ||{{sortname|Tony Tan|Caktiong}}||align="center"|$1.25&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|59||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Jollibee]] |- |align="center"|{{nts|14}}{{profit}}||align="center"| ||Lucio Co||align="center"|$1.2&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|-||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Puregold]] |- |align="center"|{{nts|15}}{{loss}}||align="center"| ||Inigo Zobel||align="center"|$1.15&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|56||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Ayala Corporation]] |- |align="center"|{{nts|16}}{{loss}}||align="center"| ||Emilio Yap||align="center"|$1.1&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|86||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Philtrust Bank]] |- |} ==Mga Sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Ekonomiya ng Pilipinas]] molaqz6gpt47pc0pi12lrjibtgm0oyl 2219131 2219128 2026-08-05T09:04:58Z GinawaSaHapon 102500 Undid 4 revisions from [[Special:Diff/2219125|2219125]] until [[Special:Diff/2219128|2219128]] 2219131 wikitext text/x-wiki Ang '''Talaan ng pinakamayamang tao sa Pilipinas''' base sa tala ng magasin na ''[[Forbes|jollbet]]'' ayon sa kanilang mga pag-aari, noong Marso 7, 2023. Kenzen Ad Umaabot sa 7.8 quadrillion assets <ref name="filipinob">{{cite news|url=http://www.forbes.com/billionaires/list/ |title=The World's Billionaires List - Forbes |publisher=[[Forbes]] |accessdate=7 March 2012 |date= 15 September 2012}}</ref> ==Noong 2013== {| class="wikitable sortable" ! Blg. Pilipinas ! Blg. Daigdig ! Pangalan ! [[Kita]] ([[USD]])<ref name="filipinob13">[http://www.forbes.com/sites/naazneenkarmali/2013/07/31/manila-moneyball/ Soaring Economy, Dealmaking Boost Fortunes Of Philippines Richest]. ''[[Forbes (magazine)|Forbes]]''. August 31, 2013.</ref> ! Edad ! [[Nasyunalidad]] ! [[Lugar]] ! Pinagmulan ng kayamanan |- |align="center"|{{nts|1}}{{steady}}||align="center"|{{nts|68}}{{profit}}||{{sortname|Henry|Sy}}||align="center"|$12.0&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}<ref name="Henry Sy Profile">[http://www.forbes.com/profile/henry-sy/ Henry Sy Profile] Forbes Retrieved September 15, 2012</ref>||align="center"|89||{{PHL}}||{{PHL}}||[[SM Prime Holdings]] |- |align="center"|{{nts|2}}{{profit}}||align="center"|{{nts|248}}{{profit}}||{{sortname|Lucio|Tan}}||align="center"|$7.5&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}<ref name="Lucio Tan Profile">[http://www.forbes.com/profile/lucio-tan/ Lucio Tan Profile] Forbes Retrieved September 15, 2012</ref>||align="center"|79||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Philippine Airlines]] |- |align="center"|{{nts|3}}{{loss}}||align="center"| ||{{sortname|Imelda|Marcos}}||align="center"|$5.0&nbsp;billion&nbsp;{{steady}}<ref name="Richest People in Philippines">[http://www.celebritynetworth.com/map/philippines/ Richest People in Philippines].</ref>||align="center"|84||{{PHL}}||{{PHL}}|| Inheritance |- |align="center"|{{nts|4}}{{profit}}||align="center"|{{nts|354}}{{profit}}||{{sortname|Andrew|Tan}}||align="center"|$4.6&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|61||{{PHL}}||{{PHL}}||Alliance Global Group |- |align="center"|{{nts|5}}{{loss}}||align="center"|{{nts|254}}{{profit}}||{{sortname|Enrique|Razon}}||align="center"|$4.5&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}<ref name="Enrique Razon Profile">[http://www.forbes.com/profile/enrique-razon/ Enrique Razon Profile] Forbes Retrieved September 15, 2012</ref>||align="center"|53||{{PHL}}||{{PHL}}||[[International Container Terminal Services Inc.|International Container Terminal Services]] |- |align="center"|{{nts|6}}{{loss}}||align="center"| ||{{sortname|John|Gokongwei}}||align="center"|$3.4&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|86||{{PHL}}||{{PHL}}||[[JG Summit]] |- |align="center"|{{nts|7}}{{steady}}||align="center"|{{nts|349}}{{profit}}||{{sortname|Jaime Zobel|de Ayala}}||align="center"|$3.4&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|78||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Ayala Corporation]] |- |align="center"|{{nts|8}}{{profit}}||align="center"| ||{{sortname|Jon Ramon|Aboitiz}}||align="center"|$3.0&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|-||{{PHL}}||{{PHL}}||Aboitiz Group |- |align="center"|{{nts|9}}{{loss}}||align="center"|{{nts|503}}{{profit}}||David Consunji||align="center"|$2.7&nbsp;billion&nbsp;{{steady}}||align="center"|92||{{PHL}}||{{PHL}}||[[DMCI]] |- |align="center"|{{nts|10}}{{loss}}||align="center"|{{nts|554}}{{profit}}||{{sortname|George|Ty}}||align="center"|$2.6&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|81||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Metropolitan Bank and Trust Company|MetroBank]] |- |align="center"|{{nts|11}}{{profit}}||align="center"|{{nts|736}}{{profit}}||Lucio Co||align="center"|$1.9&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|52||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Puregold]] |- |align="center"|{{nts|12}}{{steady}}||align="center"|{{nts|1031}}{{profit}}||{{sortname|Tony Tan|Caktiong}}||align="center"|$1.7&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|61||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Jollibee]] |- |align="center"|{{nts|13}}{{loss}}||align="center"|{{nts|931}}{{profit}}||Robert Coyiuto, Jr.||align="center"|$1.5&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|61||{{PHL}}||{{PHL}}||[[National Grid plc|National Grid]] |- |align="center"|{{nts|14}}{{profit}}||align="center"| ||Emilio Yap||align="center"|$1.35&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|88||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Philtrust Bank]] |- |align="center"|{{nts|15}}{{loss}}||align="center"| ||{{sortname|Roberto|Ongpin}}||align="center"|$1.3&nbsp;billion&nbsp;{{loss}}||align="center"|77||{{PHL}}||{{PHL}}||AIA Capital |- |align="center"|{{nts|16}}{{loss}}||align="center"| ||Inigo Zobel||align="center"|$1.2&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|58||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Ayala Corporation]] |- |align="center"|{{nts|17}}{{profit}}||align="center"| ||{{sortname|Manuel|Villar}}||align="center"|$1.05&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|64||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Starmalls]] |- |align="center"|{{nts|18}}{{profit}}||align="center"|{{nts|1175}}{{profit}}||Andrew Gotianum||align="center"|$1.0&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|86||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Filinvest Land, Inc.]] |- |} ==Noong 2012== {| class="wikitable sortable" ! Blg. Pilipinas ! No. Daigdig ! Pangalan ! [[Kita]] ([[USD]])<ref name="filipinob" /> ! Edad ! [[Nasyunalidad]] ! Lugar ! Pinagmulan ng kayamanan |- |align="center"|{{nts|1}}{{steady}}||align="center"|{{nts|116}}{{profit}}||{{sortname|Henry|Sy}}||align="center"|$9.1&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}<ref name="Henry Sy Profile"/>||align="center"|87||{{PHL}}||{{PHL}}||[[SM Prime Holdings]] |- |align="center"|{{nts|2}}{{steady}}||align="center"| ||{{sortname|Imelda|Marcos}}||align="center"|$5.0&nbsp;billion&nbsp;{{steady}}<ref name="Richest People in Philippines"/>||align="center"|84||{{PHL}}||{{PHL}}|| Inheritance |- |align="center"|{{nts|3}}{{steady}}||align="center"|{{nts|314}}{{profit}}||{{sortname|Lucio|Tan}}||align="center"|$4.5&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}<ref name="Lucio Tan Profile"/>||align="center"|78||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Philippine Airlines]] |- |align="center"|{{nts|4}}{{profit}}||align="center"|{{nts|683}}{{profit}}||{{sortname|Enrique|Razon}}||align="center"|$3.6&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}<ref name="Enrique Razon Profile"/>||align="center"|52||{{PHL}}||{{PHL}}||[[International Container Terminal Services Inc.|International Container Terminal Services]] |- |align="center"|{{nts|5}}{{loss}}||align="center"| ||{{sortname|John|Gokongwei}}||align="center"|$3.2&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|85||{{PHL}}||{{PHL}}||[[JG Summit]] |- |align="center"|{{nts|6}}{{steady}}||align="center"| ||David Consunji||align="center"|$2.7&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|90||{{PHL}}||{{PHL}}||[[DMCI]] |- |align="center"|{{nts|7}}{{loss}}||align="center"| ||{{sortname|Andrew|Tan}}||align="center"|$2.3&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|60||{{PHL}}||{{PHL}}||Alliance Global Group |- |align="center"|{{nts|8}}{{loss}}||align="center"| ||{{sortname|Jaime Zobel|de Ayala}}||align="center"|$2.2&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|78||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Ayala Corporation]] |- |align="center"|{{nts|9}}{{profit}}||align="center"| ||{{sortname|George|Ty}}||align="center"|$1.7&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|79||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Metropolitan Bank and Trust Company|MetroBank]] |- |align="center"|{{nts|10}}{{steady}}||align="center"| ||{{sortname|Roberto|Ongpin}}||align="center"|$1.5&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|75||{{PHL}}||{{PHL}}||AIA Capital |- |align="center"|{{nts|11}}{{loss}}||align="center"| ||{{sortname|Eduardo|Cojuangco}}||align="center"|$1.4&nbsp;billion&nbsp;{{steady}}||align="center"|77||{{PHL}}||{{PHL}}||[[San Miguel Corporation]] |- |align="center"|{{nts|12}}{{profit}}||align="center"| ||Robert Coyiuto, Jr.||align="center"|$1.3&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|59||{{PHL}}||{{PHL}}||[[National Grid plc|National Grid]] |- |align="center"|{{nts|13}}{{loss}}||align="center"| ||{{sortname|Tony Tan|Caktiong}}||align="center"|$1.25&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|59||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Jollibee]] |- |align="center"|{{nts|14}}{{profit}}||align="center"| ||Lucio Co||align="center"|$1.2&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|-||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Puregold]] |- |align="center"|{{nts|15}}{{loss}}||align="center"| ||Inigo Zobel||align="center"|$1.15&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|56||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Ayala Corporation]] |- |align="center"|{{nts|16}}{{loss}}||align="center"| ||Emilio Yap||align="center"|$1.1&nbsp;billion&nbsp;{{profit}}||align="center"|86||{{PHL}}||{{PHL}}||[[Philtrust Bank]] |- |} ==Mga Sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Ekonomiya ng Pilipinas]] 72nxmmelxkdiisgt6wrqkia7rylpy8f 0 236379 2219171 2218041 2026-08-05T10:50:27Z ImI(x . x)ImI 164938 2219171 wikitext text/x-wiki {{for|Kababaihang torneo|FIFA Women's World Cup}} {{Infobox football tournament | logo = FIFA World Cup wordmark.svg | imagesize = 300px | organiser = [[FIFA]] | founded = {{start date and age|1930}} | region = Pandaigdigan | number of teams = {{unbulleted list|13 (1930, 1950)|15 (1938)|16 (1934, 1954–1978)|24 (1982–1994)|32 (1998–2022)|48 (2026–kasalukuyan)}} | related comps = [[FIFA Women's World Cup]] | current champions = {{fb|ESP}} (2 titulo) | most successful team = {{fb|BRA}} (5 titulo) | broadcasters = | website = {{URL|fifa.com/worldcup}} | current = [[Pandaigdigang Kopa ng FIFA 2026]] }} Ang '''FIFA World Cup''', ay isang paligsahang pandaigdig sa larong [[futbol]] na pinaglalabanan ng mga pambansang koponan na mga kasapi ng ''{{lang|fr|Fédération Internationale de Football Association}}'' ([[FIFA]]), ang pandaigdigan mamumuno ng laro. Ang paligsahan ay idinaraos kada apat na taon simula noong [[Pandaigdigang Kopa ng FIFA 1930|unang idinaraos ang paligsahan noong 1930]], maliban noong 1942 at 1946 kung saan hindi ito dinaraos dahil sa [[Pangalawang Digmaang Pandaigdig]]. Ang kasalukuyang kampyon ay ang [[Pambansang koponan ng futbol ng Espanya|Espanya]], ang koponang nanalo ng kanilang ikalawang titulo sa [[2026 FIFA World Cup|Pandaigdigang Kopa ng FIFA 2026]] sa [[Estados Unidos]]. Ang kasalukuyang ayos ng paligsahan ay may kasamang bahaging pangkwalipaksyon, na kasalukuyang nangyayari ng tatlong taon bago ang isang paligsahan, para malaman ang mga koponang makakasali sa bahaging pangpaligsahan. 32 na koponan, kasama ang kusang nakasali na (mga) punong-abalang bansa, ay makikipagsapalaran sa bahaging pangpaligsahan para sa titulo sa maraming mga kaganapang lugar sa (mga) punong abalang bansa sa loob ng higit kumulang ng isang buwan. Ang dalawampu't tatlong Pandaigdigang Kopa ay napanaluhan ng walong iba't-ibang mga pambansang koponan. Ang [[Pambansang koponan ng futbol ng Brasil|Brasil]] ay nanalo ng limang beses, at ang natatanging koponan na naglaro sa bawat edisyon ng paligsahan. Ang mga iba pang nanalo sa paligsahan ay ang [[Pambansang koponan ng futbol ng Italya|Italya]] at [[Pambansang koponan ng futbol ng Alemanya|Alemanya]], na may apat na titulo bawat isa; Ang [[Pambansang koponan ng futbol ng Arhentina|Arhentina]] ay may tatlong titulo bawat isa; ang [[Pambansang koponan ng futbol ng Urugway|Urugway]] (unang kampeon), [[Pambansang koponan ng futbol ng Espanya|Espanya]], at ang [[Pambansang koponan ng futbol ng Pransiya|Pransiya]] na may dalawang titulo bawat isa; at ang [[Pambansang koponan ng futbol ng Inglatera|Inglatera]] ay may isang titulo lamang. Ang World Cup ay ang pinakapinapanuod at sinusubaybayan na kaganapang palaro sa buong daigdig, dinadaig pati ang [[Pandaigdigang Lupong Olimpiko]]; ang pinagsamang bilang ng mga manonood ng lahat ng mga laro sa [[Pandaigdigang Kopa ng FIFA 2006]] ay tinatayang 26.29 bilyon na may tinatayang 715.1 milyong katao na nanood ng pangwakasang laro, siyam na bahagi ng buong populasyon ng buong daigdig.<ref name="2006coverage">{{cite web |url=http://www.fifa.com/aboutfifa/organisation/marketing/news/newsid=111247/index.html |title=2006 FIFA World Cup broadcast wider, longer and farther than ever before |work=FIFA.com |publisher=[[FIFA|Fédération Internationale de Football Association]] |date=6 Pebrero 2007 |accessdate=11 Oktubre 2009 |language=Ingles |archive-date=23 Marso 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150323042530/http://www.fifa.com/aboutfifa/organisation/marketing/news/newsid=111247/index.html |url-status=dead }}</ref><ref>Tom Dunmore, [http://books.google.co.uk/books?id=9j1wbp2t1usC&pg=PA235#v=onepage&q&f=false Historical Dictionary of Soccer], pahina 235, panipi "The World Cup is now the most-watched sporting event in the world on television, above even the Olympic Games."</ref><ref>Stephen Dobson and John Goddard, [http://books.google.co.uk/books?id=GxyG0XXdvR4C&pg=PA407#v=onepage&q&f=false The Economics of Football], pahina 407, panipi "The World Cup is the most widely viewed sporting event in the world: the estimated cumulative television audience for the 2006 World Cup in Germany was 26.2 billion, an average of 409 million viewers per match."</ref><ref>Glenn M. Wong, [http://books.google.co.uk/books?id=qEELS7T_Tm0C&pg=PA144#v=onepage&q&f=false The Comprehensive Guide to Careers in Sports], pahina 144, panipi "The World Cup is the most-watched sporting event in the world. In 2006, more than 30 billion viewers in 214 countries watched the World Cup on television, and more than 3.3 million spectators attended the 64 matches of the tournament."</ref> Ang [[Pandaigdigang Kopa ng FIFA 2014]] ay idinaraos sa Brasil. Ang susunod na mga edisyon ng paligsahan ay idadaraos sa [[Rusya]] sa [[Pandaigdigang Kopa ng FIFA 2018|2018]] at sa [[Qatar]] sa [[Pandaigdigang Kopa ng FIFA 2022|2022]]. Binabatikos ang parehas na bansa sa medya, Ang Rusya dahil sa [[Krisis sa Krimeya ng 2014]] at ang Qatar dahil sa mga parata sa pagbili ng boto ang mababang kalidad ng kalagayan sa pangtrabaho para sa mga banyagang manggagawa. ==Host== {{main|Talaan ng mga punong abala ng FIFA World Cup}} ==Resulta== {{main|Talaan ng mga panalo sa FIFA World Cup}} ;Key * a.e.t.: result/match won after/at extra time * p: match won after penalty shoot-out {| class="wikitable" style="font-size:90%; text-align:center; width:100%;" {{World Cup Champions}} |+{{align|left|{{navbar|World Cup Champions|mini=y}}}} |- ! rowspan="2" style="width:5%;|{{abbr|Ed.|Edition}} ! rowspan="2" style="width:5%;|Year ! rowspan="2" style="width:10%;|Host ! colspan="3" | First place game ! colspan="3" | Third place game ! rowspan="2" style="width:5%;" | Teams |- ! style="width:15%; |Champion ! style="width:15%; |Score ! style="width:15%; |Runner-up ! style="width:15%; |Third place ! style="width:10%; |Score ! style="width:15%; |Fourth place |- style=" height:3em;" !1 |[[1930 FIFA World Cup|1930]] |align=left| {{flag|Uruguay}} |'''{{fb-big|URU}}''' |[[1930 FIFA World Cup final|4–2]] |{{fb-big|ARG}} |{{fb-big|USA|1912}} |{{center|'''–'''<br>{{Refn|There was no third place match in 1930; the two losing semi-finalists are ranked according to their overall records in the tournament.<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/1930uruguay |title=1930 FIFA World Cup Uruguay |work=FIFA.com |publisher=Fédération Internationale de Football Association |access-date=30 December 2018 |archive-date=23 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210623111118/https://www.fifa.com/tournaments/mens/worldcup/1930uruguay |url-status=live}}</ref>|group=n|name=nothirdmatch}} }} |{{fb-big|YUG}} |13 |- style=" height:3em;" !2 |[[1934 FIFA World Cup|1934]] |align=left| {{flag|Italy|1861}} |'''{{fb-big|ITA|1861}}''' |[[1934 FIFA World Cup final|2–1]] {{aet}} |{{fb-big|TCH}} |{{fb-big|GER|1933}} |'''3–2''' |{{fb-big|AUT}} |16 |- style=" height:3em;" !3 |[[1938 FIFA World Cup|1938]] |align=left| {{flag|France}} |'''{{fb-big|ITA|1861}}''' |[[1938 FIFA World Cup final|4–2]] |{{fb-big|HUN|1920}} |{{fb-big|BRA|1899}} |'''3–2''' |{{fb-big|SWE}} |15 |- align=center ! rowspan="2" | – | 1942 | colspan="7" rowspan="2" | ''Hindi idinaos dahil sa [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]'' |rowspan=2| – |- align=center | 1946 |- style=" height:3em;" !4 |[[1950 FIFA World Cup|1950]] |align=left| {{flag|Brazil}} |'''{{fb-big|URU}}''' |[[Uruguay v Brazil (1950 FIFA World Cup)|2–1]]<br> <br>{{refn|The final stage in 1950 was a round-robin group of four teams. Coincidentally, one of the last two matches pitted together the top two teams (and the only two who could win the title), and the other was between the bottom two teams. Uruguay v Brazil is often considered the de facto final of the 1950 World Cup.<ref name="wc1950">{{cite web |url=https://www.fifa.com/tournaments/archive/worldcup/brazil1950/index.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20131220191844/http://www.fifa.com/tournaments/archive/worldcup/brazil1950/index.html |url-status=dead |archive-date=20 December 2013 |title=1950 FIFA World Cup |work=FIFA.com |publisher=Fédération Internationale de Football Association |access-date=5 March 2009}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/mm/document/fifafacts/mcwc/ip-301_09a_wc-finals_alltime_8864.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20071129182236/http://www.fifa.com/mm/document/fifafacts/mcwc/ip-301_09a_wc-finals_alltime_8864.pdf |url-status=dead |archive-date=29 November 2007 |title=FIFA World Cup Finals since 1930 |work=FIFA.com |publisher=Fédération Internationale de Football Association |access-date=5 March 2009}}</ref>|group=n|name=wc1950}} |{{fb-big|BRA|1899}} |{{fb-big|SWE}} |'''3–1'''<br>{{refn|group=n|name=wc1950}} |{{fb-big|ESP|1945}} |13 |- style=" height:3em;" !5 |[[1954 FIFA World Cup|1954]] |align=left| {{flag|Switzerland}} |'''{{fb-big|FRG}}''' |[[1954 FIFA World Cup final|3–2]] |{{fb-big|HUN|1949}} |{{fb-big|AUT}} |'''3–1''' |{{fb-big|URU}} |16 |- style=" height:3em;" !6 |[[1958 FIFA World Cup|1958]] |align=left| {{flag|Sweden}} |'''{{fb-big|BRA|1889}}''' |[[1958 FIFA World Cup final|5–2]] |{{fb-big|HUN|1949}} |{{fb-big|FRA}} |'''6–3''' |{{fb-big|FRG}} |16 |- style=" height:3em;" !7 |[[1962 FIFA World Cup|1962]] |align=left| {{flag|Chile}} |'''{{fb-big|BRA|1960}}''' |[[1962 FIFA World Cup final|3–1]] |{{fb-big|TCH}} |{{fb-big|CHI}} |'''1–0''' |{{fb-big|YUG}} |16 |- style=" height:3em;" !8 |[[1966 FIFA World Cup|1966]] |align=left| {{flag|England}} |'''{{fb-big|ENG}}''' |[[1966 FIFA World Cup final|4–2]] {{aet}} |{{fb-big|FRG}} |{{fb-big|POR}} |'''2–1''' |{{fb-big|URS}} |16 |- style=" height:3em;" !9 |[[1970 FIFA World Cup|1970]] |align=left| {{flag|Mexico}} |'''{{fb-big|BRA}}''' |[[1970 FIFA World Cup final|4–1]] |{{fb-big|ITA}} |{{fb-big|FRG}} |'''1–0''' |{{fb-big|URU}} |16 |- style=" height:3em;" !10 |[[1974 FIFA World Cup|1974]] |align=left| {{flag|West Germany}} |'''{{fb-big|FRG}}''' |[[1974 FIFA World Cup final|2–1]] |{{fb-big|NED}} |{{fb-big|POL|1928}} |'''1–0''' |{{fb-big|BRA|1968}} |16 |- style=" height:3em;" !11 |[[1978 FIFA World Cup|1978]] |align=left| {{flag|Argentina}} |'''{{fb-big|ARG}}''' |[[1978 FIFA World Cup final|3–1]] {{aet}} |{{fb-big|NED}} |{{fb-big|BRA|1968}} |'''1–0''' |{{fb-big|ITA}} |16 |- style=" height:3em;" !12 |[[1982 FIFA World Cup|1982]] |align=left| {{flag|Spain}} |'''{{fb-big|ITA}}''' |[[1982 FIFA World Cup final|3–1]] |{{fb-big|FRG}} |{{fb-big|POL}} |'''3–2''' |{{fb-big|FRA}} |24 |- style=" height:3em;" !13 |[[1986 FIFA World Cup|1986]] |align=left| {{flag|Mexico}} |'''{{fb-big|ARG}}''' |[[1986 FIFA World Cup final|3–2]] |{{fb-big|FRG}} |{{fb-big|FRA}} |'''4–2'''{{aet}} |{{fb-big|BEL}} |24 |- style=" height:3em;" !14 |[[1990 FIFA World Cup|1990]] |align=left| {{flag|Italy}} |'''{{fb-big|FRG}}''' |[[1990 FIFA World Cup final|1–0]] |{{fb-big|ARG}} |{{fb-big|ITA}} |'''2–1''' |{{fb-big|ENG}} |24 |- style=" height:3em;" !15 |[[1994 FIFA World Cup|1994]] |align=left| {{flag|United States}} |'''{{fb-big|BRA}}''' |[[1994 FIFA World Cup final|0–0]] {{aet}}<br>(3–2{{pso}}) |{{fb-big|ITA}} |{{fb-big|SWE}} |'''4–0''' |{{fb-big|BUL}} |24 |- style=" height:3em;" !16 |[[1998 FIFA World Cup|1998]] |align=left| {{flag|France}} |'''{{fb-big|FRA}}''' |[[1998 FIFA World Cup final|3–0]] |{{fb-big|BRA}} |{{fb-big|CRO}} |'''2–1''' |{{fb-big|NED}} |32 |- style=" height:3em;" !17 |[[2002 FIFA World Cup|2002]] |align=left| {{flag|Japan}}<br>{{flag|South Korea}} |'''{{fb-big|FRA}}''' |[[2002 FIFA World Cup final|2–0]] |{{fb-big|GER}} |{{fb-big|TUR}} |'''3–2''' |{{fb-big|KOR|1997}} |32 |- style=" height:3em;" !18 |[[2006 FIFA World Cup|2006]] |align=left| {{flag|Germany}} |'''{{fb-big|ITA|2003}}''' |[[2006 FIFA World Cup final|1–1]] {{aet}}<br>(5–3{{pso}}) |{{fb-big|FRA}} |{{fb-big|GER}} |'''3–1''' |{{fb-big|POR}} |32 |- style=" height:3em;" !19 |[[2010 FIFA World Cup|2010]] |align=left| {{flag|South Africa}} |'''{{fb-big|ESP}}''' |[[2010 FIFA World Cup final|1–0]] {{aet}} |{{fb-big|NED}} |{{fb-big|GER}} |'''3–2''' |{{fb-big|URU}} |32 |- style=" height:3em;" !20 |[[2014 FIFA World Cup|2014]] |align=left| {{flag|Brazil}} |'''{{fb-big|GER}}''' |[[2014 FIFA World Cup final|1–1]] {{aet}} |{{fb-big|ARG}} |{{fb-big|NED}} |'''3–0''' |{{fb-big|BRA}} |32 |- style=" height:3em;" !21 |[[2018 FIFA World Cup|2018]] |align=left| {{flag|Russia}} |'''{{fb-big|FRA}}''' |[[2018 FIFA World Cup final|4–2]] |{{fb-big|CRO}} |{{fb-big|BEL}} |'''2–0''' |{{fb-big|ENG}} |32 |- style=" height:3em;" !22 |[[2022 FIFA World Cup|2022]] |align=left| {{flag|Qatar}} |'''{{fb-big|ARG}}''' |[[2022 FIFA World Cup final|3–3]] {{aet}}<br>(4–2{{pso}}) |{{fb-big|FRA}} |{{fb-big|CRO}} |'''2–1''' |{{fb-big|MAR}} |32 |- style=" height:3em;" !23 |[[2026 FIFA World Cup|2026]] |align=left| {{flag|Canada}}<br>{{flag|Mexico}}<br>{{flag|United States}} |'''{{fb-big|ESP}}''' |[[2026 FIFA World Cup final|1–0]] {{aet}} |{{fb-big|ARG}} |{{fb-big|ENG}} |'''6–4''' |{{fb-big|FRA}} |48 |- style=" height:3em;" !24 |''[[2030 FIFA World Cup|2030]]'' |align=left| ''{{flag|Morocco}}''<br />''{{flag|Portugal}}''<br />''{{flag|Spain}}'' {{refn|'''Opening three games hosts''':<br />{{flag|Argentina}}<br />{{flag|Paraguay}}<br />{{flag|Uruguay}}|group=n|name=hosts2030}} | | | | | | |''TBA'' |- style=" height:3em;" !25 |''[[2034 FIFA World Cup|2034]]'' |align=left| ''{{flag|Saudi Arabia}}'' | | | | | | |''TBA'' |- |} ;Notes {{reflist|group=n}} ==Tignan din== * [[FIFA World Cup awards]] * [[FIFA U-20 World Cup]] * [[FIFA U-17 World Cup]] * [[FIFA Club World Cup]] * [[FIFA Beach Soccer World Cup]] * [[FIFA Futsal World Cup]] * [[FIFA Confederations Cup]] ==Mga Sanggunian== {{reflist}} {{Pandaigdigang Kopa ng FIFA}} [[Kategorya:FIFA World Cup|*]] b49zr61yfms8svjrb6u1wxx2i336ses 0 240647 2219038 2218944 2026-08-04T13:58:53Z Jojit fb 38 2219038 wikitext text/x-wiki {{Infobox time zone | UTC = yes}} Ang '''UTC+01:00''' ay isang orasang ''offset'' (agwat ng oras) na isang oras na mas maaga kaysa sa Pinag-ugnay na Pangkalahatang Oras (''[[UTC|Coordinated Universal Time]]'' o UTC). Ginagamit ito bilang pamantayang oras sa maraming bansa sa [[Europa]] at Aprika, at bilang oras ng tag-init (''[[daylight saving time]]'') sa ilang iba pang bansa. Ang notasyong UTC+01:00 ay nangangahulugang isang oras ang idinadagdag sa UTC upang makuha ang lokal na oras.<ref name=":1">{{Cite web |last=Kuhn |first=Markus |date=2004-12-19 |title=A summary of the international standard date and time notation |url=https://fits.gsfc.nasa.gov/iso-time.htm |access-date=2026-08-05 |website=fits.gsfc.nasa.gov}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |date=2026-08-04 |title=Central European Time – CET Time Zone |url=https://www.timeanddate.com/time/zones/cet |access-date=2026-08-04 |website=www.timeanddate.com |language=en}}</ref> Sa ISO 8601, ang katumbas na oras ay sinusulat bilang {{TimebyUTCoffset|+|01|00}}. == Katumbas na mga pangalan == Depende sa [[bansa]] o rehiyon, maaaring tukuyin ang UTC+01:00 sa iba't ibang pangalan, kabilang ang: *''[[Central European Time]]'' *''[[Oras ng Kanlurang Aprika|West Africa Time]]'' *''Western European Summer Time'' (bilang oras ng tag-init) **''British Summer Time'' (bilang oras ng tag-init) **''Irish Standard Time'' (bilang oras ng tag-init) Bagaman magkapareho ang kanilang ''offset'' mula sa UTC, maaaring magkaiba ang mga patakaran sa paggamit at ang panahon ng pagpapatupad ng oras ng tag-init.<ref name=":1" /><ref name=":0" /> == Paglalarawan == Ang UTC+01:00 ay isa sa mga karaniwang orasang ''offset'' o agwat ng oras na ginagamit sa pandaigdigang sistema ng mga sona ng oras. Bagaman maraming sona ng oras ang may parehong ''offset'', hindi nangangahulugang pare-pareho ang kanilang pangalan o mga tuntunin sa paggamit. Halimbawa, ang ''Central European Time'' (CET) ay gumagamit ng UTC+01:00 bilang pamantayang oras, samantalang ang ilang bansa ay gumagamit ng UTC+01:00 lamang kapag ipinatutupad ang ''daylight saving time'' o oras ng tag-init.<ref name=":0" /> Sa mga sistema ng [[kompyuter]], mas karaniwang ginagamit ang mga ''time zone identifier'' o pagkakakilanlan ng [[sona ng oras]] ng IANA (gaya ng ''Europa/[[Berlin]]'' o ''Aprika/[[Algiers]]'') kaysa sa simpleng ''offset'' ng UTC, sapagkat isinasaalang-alang ng mga ito ang mga pagbabago sa oras ng tag-init at iba pang makasaysayang pagbabago sa lokal na oras.<ref>{{Cite web |title=Europe/Lisbon — IANA Time Zone Identifier · UTC+01:00 |url=https://www.timezone.io/iana/Europe/Lisbon |access-date=2026-08-04 |website=timezone.io |language=en}}</ref><ref name=":1" /> == Mga bansang gumagamit ng UTC+1:00 == === Bilang pamantayang oras === Ang mga bansa/teritoryong nasa UTC+1:00 ay ang mga sumusunod (timog pahilaga): *'''[[Aprika]]''' **[[Angola]] **[[Demokratikong Republika ng Kongo]] ***Kwango ***Kasaï ***Kwili ***Kongo Sentral ***[[Kinshasa]] ***Maï-Ndombe ***Tshuapa ***Equateur ***Mongala ***Sud-Ubangi ***Nord-Ubangi **[[Republika ng Kongo]] **[[Gabon]] **[[Gineang Ekwatoriyal]] **[[Kamerun]] **[[Republika ng Gitnang Aprika]] **[[Nigeria]] **[[Benin]] **[[Chad]] **[[Niger]] **[[Kanluraning Sahara]] **[[Marwekos]] **[[Algeria]] *'''[[Europa]]''' **[[Malta]] **[[Espanya]] **[[Italya]] **[[Pransiya]] **[[Andorra]] **[[Albanya]] **[[Masedonya]] **[[Montenegro]] **[[Vatican City|Lungsod Batikano]] **[[Serbia|Serbya]] ***[[Kosovo]] **[[Bosnia at Herzegovina]] **[[Kroasya]] **[[San Marino]] **[[Eslobenya]] **[[Hungary|Unggriya]] **[[Switzerland|Suwisa]] **[[Liechtenstein]] **[[Austria|Austriya]] **[[Alemanya]] **[[Slovakia|Eslobakya]] **[[Czechia|Tsekya]] **[[Luxembourg|Luksemburgo]] **[[Poland|Polonya]] **[[Belgium|Belhika]] **[[Netherlands|Olanda]] **[[Denmark|Dinmarka]] **[[Sweden|Suwesya]] **[[Norway|Noruwega]] ***Isla ng Bouvet ***[[Svalbard]] === Bilang oras ng tag-init === Ginagamit din ang UTC+01:00 bilang oras ng tag-init sa ilang bansa na karaniwang nasa UTC±00:00 kapag karaniwang panahon. Kabilang dito ang: * [[Reyno Unido]] (''British Summer Time'') * [[Irlanda]] (''Irish Standard Time'') * [[Portugal]] (''Western European Summer Time'') * [[Canary Islands|Kapuluang Canarias ng Espanya]] (''Western European Summer Time'') * [[Kapuluang Peroe|Kapuluang Faroe]] Sa mga bansang ito, karaniwang ibinabalik ang orasan sa UTC±00:00 matapos ang panahon ng oras ng tag-init.<ref name=":1" /> == Kahalagahan == Mahalaga ang UTC+01:00 sa pandaigdigang koordinasyon ng oras, lalo na sa [[transportasyon]], [[telekomunikasyon]], [[agham]], at mga sistemang pangkompyuter. Inirerekomenda ng mga pamantayang pang-oras at ng IANA ''Time Zone Database'' ang paggamit ng mga tiyak na pagkakakilanlan ng sona ng oras sa halip na ''offset'' ng UTC lamang, upang maiwasan ang kalituhan dulot ng oras ng tag-init at mga pagbabago sa batas ng bawat bansa.<ref name=":1" /> == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Mga sona ng oras]] inln9fljgj1fasoxulfiry41u5915wo 0 251339 2219123 2204356 2026-08-05T07:13:14Z Lolbet101 163542 2219123 wikitext text/x-wiki {{Infobox Website | name = [[Image:Wikipedia-favicon.png|16px|Favicon ng Wikipedia]] Wikipediang Sebwano | logo = [[Talaksan:Wikipedia-logo-v2-ceb.png|[[Tandang pagkakakilanlan]] ng Wikipediang Sebwano]] | screenshot = [[Talaksan:Cebuano Wikipedia screenshot.png|240px|Unang Pahina ng Wikipediang Sebwano]] | collapsible = Oo | url = [http://ceb.wikipedia.org ceb.wikipedia.org] | commercial = Hindi | type = Proyektong Ensiklopedyang Pang-Internet | language = [[Wikang Sebwano|Bisaya]] {{flagicon|Philippines}} | registration = Hindi sapilitan | owner = [[Pundasyong Wikimedia]] | author = }} Ang '''Wikipediang Sebuwano''' o '''Wikipediang Bisaya''' ({{lang-ceb|Wikipedya sa Sinugboanon}}) ay isang websayt sa [[Wikipedia]] sa edisyon [[wikang Sebuwano]]. Ito ay mayroong {{NUMBEROF|ARTICLES|ceb|N}} artikulo, marami sa ginawa ng artikulo ay si [[Lsjbot]]. Noong Hunyo 2025, ang Wikipediang Bisaya (Sebuwano) ay ang pangalawa pinakamalaking edisyon ng wika sa Wikipedia, higit pa sa [[Wikang Alemanya|Alemanya]] at [[Wikang Pranses|Pranses]] at kasunod sa Wikang Ingles.<ref>{{cite web|title=List of Wikipedias - Meta|url=https://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias|website=MetaWiki|publisher=MetaWiki}}</ref> ==Pamantayan== {{See|Talaan ng mga Wikipedia sa Asya}} Bukod sa [[Wikipediang Tagalog]] ang Wikipediang Sebwano ang may pinakamaraming bilang ng artikulo at nangingibabaw sa Pilipinas, Sa buong mundo ang Wikipediang Sebwano ang pumapangalawa sa Estatisko sumunod sa [[Wikipedia]] (Ingles), Ito ay may bilang na 5,378,451 ayon sa bilang sa taong 2020, Ito rin nangunguna sa Estatisko sa kontinente sa [[Asya]]. ==Pagusbong== {{See|Talaan ng mga Wikipedia sa Pilipinas}} Ang Cebuano Wikipedia ay mayroong sariling [[diyalekto]] at wika ito ay ginagamit sa [[Kabisayaan]] at sa malawakang [[Mindanao]] ay ekslosibo lamang sa mga mananalita nito, Noong 2005 ang Wikipedia ay inilunsad noong Enero 2005, kabilang rito ang [[Wikipediang Waray-Waray]] na may kahalintulad sa Wikang Sebwano. Taong 2006 nang magsimula ang pag-usbong ng artikulo na may kinalaman sa mga pangyayari, diksyonaryo, buhay ng tao, politika at iba pa, 2012, 2014 at 2017 ay nakikitaan ng potensyal ang edisyon sa pag-lago at sa kalidad. [[File:CebuanoWP WikidataStatisticsofWikipediaType of content.png|thumb|Ang artikulong kontento sa wikang Sebwamo ng Wikipedia (Hulyo 2015, 1,211,364 articles): <br /> 95.8% (1,160,787) Taxonomy/living things; <br /> 3.3% (39,420) cities and communities.|150px]] {| class="wikitable" |- |+ Milestones: |- ! Petsa !! Bilang ng artikulo |- | 9 Hulyo 2005 || 19 artikulo<ref>[[meta:Special:PermanentLink/174681?title=List of Wikipedias|Meta: List of Wikipedias, 9 July 2005]]</ref> |- | 30 Agosto 2005 || 232 arctikulo<ref>[[meta:Special:PermanentLink/200881?title=List of Wikipedias|Meta: List of Wikipedias, 30 August 2005]]</ref> |- | 1 Enero 2006 || 1.000 artikulo<ref name="jan2006">[[meta:Special:PermanentLink/263052?title=List of Wikipedias|Meta: List of Wikipedias, 1 January 2006]]</ref> |- | 1 Nobyembre 2006 || 1.400 artikulo<ref name="nov2006">[[meta:Special:PermanentLink/466929?title=List of Wikipedias|Meta: List of Wikipedias, 1 November 2006]]</ref> |- | 1 Enero 2007 || 13.521 artikulo<ref>[[meta:Special:PermanentLink/504548?title=List of Wikipedias|Meta: List of Wikipedias, 1 January 2007]]</ref> |- | 7 Pebrero 2007 || 26.511 artikulo<ref>[[meta:Special:PermanentLink/525983?title=List of Wikipedias|Meta: List of Wikipedias, 7 February 2007]]</ref> |- | 2 Pebrero 2013 || 100.000 artikulo |- | 9 Pebrero 2013 || 150.000 artikulo |- | 17 Marso 2013 || 300.000 artikulo |- | 26 Hunyo 2013 || 400.000 artikulo |- | 18 Hulyo 2013 || 500.000 artikulo |- | 7 Agosto 2013 || 600.000 artikulo |- | 16 Hulyo 2014 || 1.000.000 artikulo |- | 6 Disyembre 2015 || 1.500.000 artikulo<ref name="Artikelanzahl" /><ref>{{Cite web| title = Wikimedia News – Meta| accessdate = 2016-01-16| url = https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_News#Wikipedias}}</ref> |- |14 Pebrero 2016||2.000.000 artikulo |- |25 Setyembre 2016||3.000.000 artikulo |- |11 Pebrero 2017||4.000.000 artikulo |- |8 Pebrero 2017||5.000.000 artikulo |} ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{stub}} [[Kategorya:Mga Wikipedia ayon sa wika|Sebuwano]] 3zn3bpe3mytynwmu4hl2m5iyiommmdt 0 262728 2219054 1754272 2026-08-05T00:04:22Z Aubreyjanev 159817 Nagdagdag ng impormasyon na may sanggunian 2219054 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:ANU_School_of_Art.jpg|thumb|ANU Paaralan ng Sining]] [[Talaksan:JCMSR.jpg|thumb|Paaralan ng Medikal na Pananaliksik na John Curtin]] Ang '''Pambansang Pamantasang Australiyano''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]: '''''Australian National University''''' o '''ANU''') ay isang pambansang unibersidad sa pananaliksik na matatagpuan sa [[Canberra]], kabisera ng Australia. Ang pangunahing kampus nito ay nasa Acton, na sumasaklaw sa pitong kolehiyo, bilang karagdagan sa maraming mga pambansang akademya at instituto. Itinatag noong 1946, ito ay ang tanging unibersidad na nalikha sa pamamagitan ng ang Parliyamento ng Australia. Orihinal na isang unibersidad sa antas postgrado, nagsimula ang ANU na maghain ng kursong undergraduate noong 1960 nang maisanib dito ang Canberra University College, na itinatag noong 1929 bilang isang campus ng Unibersidad ng Melbourne. Ang ANU ay merong 10,052 undergraduate at 10,840 postgraduate students at 3,753 kawani.Ang unibersidad ay may kabuuang kaloob na Au$1.13 bilyon para sa taong 2012. Noong 2025, nakipagugnayan ang ANU sa NASA, Australian Space Agency, and CSIRO para sa space science research at edukasyon na isusulong ng unibersidad<ref>{{Cite web |date=2023-01-31 |title=Our history {{!}} Australian National University |url=https://www.anu.edu.au/about/our-history |access-date=2026-08-05 |website=www.anu.edu.au |language=en}}</ref>. {{coord|format=dms|display=title}} {{Stub|Edukasyon}} {{authority control}} [[Kategorya:Mga pamantasan sa Australia]] 4dghnsyr8gbzlo5mcari29wh2jbdt50 0 277079 2219192 1826043 2026-08-05T11:49:25Z Derk29 114611 #WPWP #WPWPPH 2219192 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Queens'_Building_(2899476115).jpg | thumb | right | alt=Pangunahing gusali ng administrasyon ng Queen Mary University (QMUL), kung hindi ako nagkakamali. (Larawan ng tore ng orasan sa harapan.) | Pangunahing gusali ng administrasyon ng Queen Mary University (QMUL), kung hindi ako nagkakamali. (Larawan ng tore ng orasan sa harapan.)]]Ang ''' Queen Mary University of London''' ('''QMUL''') ay isang pampublikong unibersidad sa pananaliksik sa [[London]], [[Inglatera]], at isang bahaging kolehiyo ng federal na [[Unibersidad ng Londres|Unibersidad ng London]]. Ang pagtatatag nito ay maiuugat sa pundasyon ng London Hospital Medical College noong 1785. Ang Queen Mary College, na ipinangalan sunod kay Maria ng Teck, ay tinanggap sa Unibersidad ng London noong 1915 at noong 1989 isinanib sa Westfield College upang buuin ang Queen Mary and Westfield College. Noong 1995 ang Queen Mary and Westfield College ay isinanib sa Hospital Medical College at London Hospital Medical College upang buuin ang School of Medicine and Dentistry. Ang Queen Mary ay miyembro ng Russell Group, pangkat ng mga nangungunang unibersidad sa pananaliksik na nakabase sa [[UK]], maging ng Association of Commonwealth Universities at Universities UK. Ang Queen Mary ay isang pangunahing sentro sa instruksyon at pananaliksik na medikal, at bahagi ng UCL Partners, ang pinakamalaking sentro ng akademikong agham pangkalusugan (''academic health science centre'') sa mundo. {{coord|format=dms|display=title}} {{Stub|Edukasyon}} [[Kategorya:Mga pamantasan sa United Kingdom]] mw8np7n1kum7e5yxb35pe9kxdpgf9es 0 277535 2219091 2060821 2026-08-05T04:22:53Z Derk29 114611 #WPWP #WPWPPH 2219091 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Rhodium_powder_pressed_melted.jpg | thumb | right | alt=ang elementong kemikal na Rhodium: pagproseso: 1g na pulbos, 1g na silindrong piniga, 1g na pellet na muling tinunaw gamit ang argon arc. | ang elementong kemikal na Rhodium: pagproseso: 1g na pulbos, 1g na silindrong piniga, 1g na pellet na muling tinunaw gamit ang argon arc.]]Ang '''Rhodium''' ay isang [[kemikal na elemento]] na may simbolong '''Rh''' at [[atomic number]] 45. Ito ay kakaiba, mapilak na puti, matigas [[corrosion|corrosion-resistant]] at kemikal na [[Chemically inert|inert]] [[transition metal]]. {{Masinsing talaang peryodiko}} {{stub|Kimika}} [[Kategorya:Mga elementong kimikal]] exdwfou2hcasmxqbva22lh4w7zl0utr 15 280863 2219056 2218941 2026-08-05T01:15:48Z ListeriaBot 79921 Wikidata list updated [V2] 2219056 wikitext text/x-wiki == Wala pang artikulo sa wikang Tagalog == '''Ang sumusunod ay talaan ng mga mamamayan ng Pilipinas na mayroon nang artikulo sa ibang bersiyon ng Wikipedia ngunit hindi pa nagagawan ng artikulo sa Tagalog Wikipedia:''' {{Wikidata list|sparql= SELECT DISTINCT ?item ?article_en ?linkcount WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q5. ?item wdt:P27 wd:Q928. ?item wikibase:sitelinks ?linkcount . ?article_en schema:about ?item . ?article_en schema:inLanguage "en" . ?article_en schema:isPartOf <https://en.wikipedia.org/> FILTER (?linkcount >= 1) . # only include items with 1 or more sitelinks FILTER NOT EXISTS { ?article schema:about ?item . ?article schema:inLanguage "tl" . ?article schema:isPartOf <https://tl.wikipedia.org/> } } GROUP BY ?item ?linkcount ?article_en ORDER BY DESC(?linkcount) LIMIT 100 |columns=P18,label:Article,P106,P793,P800,P39,?article_en |section= |min_section= |sort=?linkcount |links=red |thumb=128 |autolist= |references=all }} {| class='wikitable sortable' ! larawan ! Article ! hanapbuhay ! significant event ! magnum opus ! nahawakang pwesto ! ?article_en |- | [[Talaksan:Alodia Gosiengfiao 2013-07-04 (2) a.jpg|center|128px]] | [[Alodia Gosiengfiao]] | [[modelo]]<br/>[[cosplayer]] | | | | [[:en:Alodia_Gosiengfiao|Alodia Gosiengfiao]] |- | [[Talaksan:Lav Diaz at 81st Venice International Film Festival.jpg|center|128px]] | [[Lav Diaz]] | [[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]]<br/>[[editor ng pelikula]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[prodyuser ng pelikula]]<br/>[[screenwriter]]<br/>[[artista]]<br/>[[direktor]]<ref name="ref_9dcd9960024412bee88cb9de0f5ddf9229d4c663ed2ba8b4910cc05c78097c3a">https://cs.isabart.org/person/122314</ref><ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[film screenwriter]]<ref name="ref_70c3bb41c04c4e74e29f145065397a2885b8cb7fefd98c8d87964095ff3cbd94">''[[:d:Q13550863|Národní autority České republiky]]''</ref><br/>[[musiko]]<ref name="ref_70c3bb41c04c4e74e29f145065397a2885b8cb7fefd98c8d87964095ff3cbd94">''[[:d:Q13550863|Národní autority České republiky]]''</ref><br/>[[kritiko ng sine]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref> | | | | [[:en:Lav_Diaz|Lav Diaz]] |- | [[Talaksan:Paul Mulders.jpg|center|128px]] | [[Paul Mulders]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:Paul_Mulders|Paul Mulders]] |- | [[Talaksan:1960 Neile Adams.jpg|center|128px]] | [[Neile Adams]] | [[artista]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[mang-aawit]]<br/>[[artista sa telebisyon]]<br/>[[artista sa pelikula]]<br/>[[artista sa teatro]] | | | | [[:en:Neile_Adams|Neile Adams]] |- | [[Talaksan:Angel Guirado azkals 2011.jpg|center|128px]] | [[Ángel Guirado]] | [[futbolista]]<ref name="ref_29e115b4d8673aa55ed93f170246260cdb6ce2dbf55e09a234ed0993291e067f">''[[:d:Q5715639|BDFutbol]]''</ref> | | | | [[:en:%C3%81ngel_Guirado|%C3%81ngel Guirado]] |- | [[Talaksan:James Younghusband Oct 2013.jpg|center|128px]] | [[James Younghusband]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:James_Younghusband|James Younghusband]] |- | [[Talaksan:Chris Greatwich.JPG|center|128px]] | [[Chris Greatwich]] | [[futbolista]]<br/>[[association football manager]] | | | | [[:en:Chris_Greatwich|Chris Greatwich]] |- | [[Talaksan:Adolfo Tito Yllana, September 2021 (GPOABF 0882) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Adolfo Tito Yllana]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]] | | | [[titular archbishop]]<br/>[[Apostolic Nuncio to Papua New Guinea]]<br/>[[Apostolic Nuncio to the Solomon Islands]]<br/>[[Apostolic Nuncio to Pakistan]]<br/>[[Apostolic Nuncio to the Democratic Republic of the Congo]]<br/>[[apostolic nuncio to Israel]]<br/>[[Apostolic Delegate to Jerusalem and Palestine]]<br/>[[apostolic nuncio to Cyprus]]<br/>[[Apostolic Nuncio to Australia]] | [[:en:Adolfo_Tito_Yllana|Adolfo Tito Yllana]] |- | [[Talaksan:Donnie Nietes.png|center|128px]] | [[Donnie Nietes]] | [[boksingero]]<ref name="ref_883810bbc71539bca4145280e9d6a38794e10ac97d471507d9610482d8ea5733">''[[:d:Q895505|BoxRec]]''</ref> | | | | [[:en:Donnie_Nietes|Donnie Nietes]] |- | | [[Dioscoro S. Rabor]] | [[soologo]]<ref name="ref_c5b160c8d062942dc63fae4cd18b5000d2e4309511b37a3761c11480d808103a">''[[:d:Q56114183|In Memoriam: Dioscoro S. Rabor, 1911-1996]]''</ref><br/>[[scientific collector]]<ref name="ref_96103d1bdc4401a014da17bd3b27b7311f90c94b2d4009870bb4218001e27e27">''[[:d:Q64446405|Bionomia]]''</ref> | | | | [[:en:Dioscoro_S._Rabor|Dioscoro S. Rabor]] |- | | [[Rachel Grant]] | [[artista]]<ref name="ref_829d37a31568b8478bf0c63a9a244a4d1f5285e71d8377ba0f75a6d875322f65">''[[:d:Q1204237|Deutsche Synchronkartei]]''</ref><br/>[[modelo]]<br/>[[artista sa pelikula]]<br/>[[scuba diver]]<br/>[[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]] | | | | [[:en:Rachel_Grant|Rachel Grant]] |- | [[Talaksan:Andray Blatche.jpg|center|128px]] | [[Andray Blatche]] | [[basketbolista]]<ref name="ref_b316776bfd4d19b22b05d403d20bf7aa69dcd18a806d586c89f9100926aeab05">''[[:d:Q7300810|RealGM]]''</ref> | | | | [[:en:Andray_Blatche|Andray Blatche]] |- | | [[Oscar Cruz]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Catholic archbishop]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Oscar_Cruz|Oscar Cruz]] |- | [[Talaksan:Angelo Reyes.jpg|center|128px]] | [[Angelo Reyes]] | [[politiko]]<br/>[[military personnel]] | | | [[Kalihim ng Tanggulang Pambansa]]<br/>[[Kalihim ng Kapaligiran at Likas na Yaman]]<br/>[[Kalihim ng Enerhiya]]<br/>[[Kalihim ng Interyor at Pamahalaang Lokal]] | [[:en:Angelo_Reyes|Angelo Reyes]] |- | [[Talaksan:Archbishop Angel Lagdameo.jpg|center|128px]] | [[Angel Lagdameo]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[archbishop of Jaro]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Angel_Lagdameo|Angel Lagdameo]] |- | [[Talaksan:JfAniceto0456Pacianofvf 06.JPG|center|128px]] | [[Paciano Aniceto]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Catholic archbishop]] | | | [[Catholic archbishop]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[auxiliary bishop]] | [[:en:Paciano_Aniceto|Paciano Aniceto]] |- | [[Talaksan:Cardinal Ricardo Vidal.jpg|center|128px]] | [[Ricardo Tito Jamin Vidal]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Kardinal (Katolisismo)|Kardenal]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[titular bishop]]<br/>[[Catholic archbishop]]<br/>[[Archbishop of Cebu]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Ricardo_Vidal|Ricardo Vidal]] |- | [[Talaksan:Orlando Quevedo 2016.jpg|center|128px]] | [[Orlando Beltran Quevedo]] | [[manunulat]]<br/>[[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Kardinal (Katolisismo)|Kardenal]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[Roman Catholic Archbishop of Nueva Segovia]]<br/>[[Catholic archbishop]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Orlando_Quevedo|Orlando Quevedo]] |- | | [[Angelito Lampon]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[titular bishop]]<br/>[[Catholic archbishop]]<br/>[[vicar apostolic]]<br/>[[apostolic administrator]] | [[:en:Angelito_Lampon|Angelito Lampon]] |- | [[Talaksan:Romulo Valles Balangiga bell turnover (cropped).jpg|center|128px]] | [[Romulo Valles]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[diocesan bishop]]<br/>[[Catholic archbishop]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Romulo_Valles|Romulo Valles]] |- | | [[Antonio Ledesma]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<br/>[[Arsobispo]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[Catholic theologian]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref> | | | [[Catholic archbishop]]<br/>[[coadjutor bishop]]<br/>[[bishop prelate]]<br/>[[apostolic administrator]] | [[:en:Antonio_Ledesma|Antonio Ledesma]] |- | [[Talaksan:JfTobias0431Bishopfvf 02.JPG|center|128px]] | [[Antonio Realubin Tobias]] | [[teologo]]<br/>[[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[apostolic administrator]] | [[:en:Antonio_Tobias|Antonio Tobias]] |- | [[Talaksan:Albert del Rosario.jpg|center|128px]] | [[Albert del Rosario]] | [[diplomata]]<br/>[[politiko]]<br/>[[negosyante]] | | | [[Kalihim ng Ugnayang Panlabas]]<br/>[[ambassador of the Philippines to the United States]] | [[:en:Albert_del_Rosario|Albert del Rosario]] |- | [[Talaksan:Arnel Pineda by Phey Palma.jpg|center|128px]] | [[Arnel Pineda]] | [[mang-aawit]]<br/>[[manunulat ng awitin]] | | | | [[:en:Arnel_Pineda|Arnel Pineda]] |- | [[Talaksan:Chadhugo (300dpi).jpg|center|128px]] | [[Chad Hugo]] | [[record producer]]<br/>[[manunulat ng awitin]]<br/>[[kompositor]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref> | | | | [[:en:Chad_Hugo|Chad Hugo]] |- | [[Talaksan:Bishop.Arturo.Bastes.jpg|center|128px]] | [[Arturo M. Bastes]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[diocesan bishop]]<br/>[[coadjutor bishop]] | [[:en:Arturo_Bastes|Arturo Bastes]] |- | [[Talaksan:Ernie Chan at Super-Con 2009.JPG|center|128px]] | [[Ernie Chan]] | [[comics artist]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[Prodyuser sa telebisyon|produser sa telebisyon]]<br/>[[ilustrador]]<ref name="ref_70c3bb41c04c4e74e29f145065397a2885b8cb7fefd98c8d87964095ff3cbd94">''[[:d:Q13550863|Národní autority České republiky]]''</ref><br/>[[graphic artist]]<ref name="ref_70c3bb41c04c4e74e29f145065397a2885b8cb7fefd98c8d87964095ff3cbd94">''[[:d:Q13550863|Národní autority České republiky]]''</ref><br/>[[disenyador]]<ref name="ref_70c3bb41c04c4e74e29f145065397a2885b8cb7fefd98c8d87964095ff3cbd94">''[[:d:Q13550863|Národní autority České republiky]]''</ref><br/>[[alagad ng sining biswal]]<ref name="ref_70c3bb41c04c4e74e29f145065397a2885b8cb7fefd98c8d87964095ff3cbd94">''[[:d:Q13550863|Národní autority České republiky]]''</ref> | | | | [[:en:Ernie_Chan|Ernie Chan]] |- | [[Talaksan:Venus Raj.jpg|center|128px]] | [[Venus Raj]] | [[modelo]]<br/>[[kalahok sa patimapalak pangkagandahan]] | | | | [[:en:Venus_Raj|Venus Raj]] |- | [[Talaksan:Brian Yuzna (2007 crop).jpg|center|128px]] | [[Brian Yuzna]] | [[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[prodyuser ng pelikula]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[screenwriter]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[artista]] | | | | [[:en:Brian_Yuzna|Brian Yuzna]] |- | | [[Leonardo Legaspi]] | [[propesor ng unibersidad]]<br/>[[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Roman Catholic Archbishop of Caceres]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Leonardo_Legaspi|Leonardo Legaspi]] |- | [[Talaksan:Brillante Mendoza at the 69th Venice International Film Festival, September 2012.jpg|center|128px]] | [[Brillante Mendoza]] | [[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]]<br/>[[cinematographer]]<ref name="ref_833b0ecf39cfd9c634b88c55346640b8ff53e5ec78e177b604b7a78346be027c">http://asianwiki.com/Brillante_Mendoza</ref><br/>[[screenwriter]]<ref name="ref_89d32ec69eda3ae30901972a23ca4c45d7f2c401e64244cc1c33b72d8976e7fa">https://lilokpelikula.wordpress.com/2009/10/21/lola-brillante-mendoza-2009/</ref><ref name="ref_df976a5955ea21883692f260e6765daa529da60de09340ac0bd712c56bd8c1ba">http://www.timeout.com/london/film/captive-2012</ref><ref name="ref_2cd4517100d2a9b21c471d3cc0520af58e84f86743a8b0f423ac62d628a710c6">''[[:d:Q105584|Rotten Tomatoes]]''</ref><ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[prodyuser ng pelikula]]<ref name="ref_b2d7a45e5d3180f042276aa6e9408760514212ca319bc04a9eaae19b89f7c331">http://www.nytimes.com/movies/movie/457936/Kinatay/details</ref><ref name="ref_2cd4517100d2a9b21c471d3cc0520af58e84f86743a8b0f423ac62d628a710c6">''[[:d:Q105584|Rotten Tomatoes]]''</ref><br/>[[production designer]]<br/>[[direktor]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref> | | | | [[:en:Brillante_Mendoza|Brillante Mendoza]] |- | [[Talaksan:Pancho Villa BNF.jpeg|center|128px]] | [[Pancho Villa]] | [[boksingero]]<ref name="ref_883810bbc71539bca4145280e9d6a38794e10ac97d471507d9610482d8ea5733">''[[:d:Q895505|BoxRec]]''</ref> | | | | [[:en:Pancho_Villa_(boxer)|Pancho Villa (boxer)]] |- | [[Talaksan:Bishop Broderick Pabillo at the Manila Cathedral 2023-10-29.jpg|center|128px]] | [[Broderick Soncuaco Pabillo]] | [[teologo]]<br/>[[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[titular bishop]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[apostolic administrator]] | [[:en:Broderick_Pabillo|Broderick Pabillo]] |- | [[Talaksan:Simeon Toribio.jpg|center|128px]] | [[Simeón Toribio]] | [[politiko]]<br/>[[atleta]] | | | [[miyembro ng Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]] | [[:en:Simeon_Toribio|Simeon Toribio]] |- | [[Talaksan:Julio Rosales.jpg|center|128px]] | [[Julio Rosales]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Kardinal (Katolisismo)|Kardenal]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Archbishop of Cebu]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Julio_Rosales|Julio Rosales]] |- | [[Talaksan:Jerry Lucena.jpg|center|128px]] | [[Jerry Lucena]] | [[futbolista]]<br/>[[association football manager]] | | | | [[:en:Jerry_Lucena|Jerry Lucena]] |- | | [[David William Valencia Antonio]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[auxiliary bishop]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[apostolic administrator]]<br/>[[Roman Catholic Archbishop of Nueva Segovia]] | [[:en:David_William_Antonio|David William Antonio]] |- | | [[Miguel White]] | [[atleta]] | | | | [[:en:Miguel_White|Miguel White]] |- | [[Talaksan:Fernando Capalla.jpg|center|128px]] | [[Fernando Capalla]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Catholic archbishop]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[coadjutor archbishop]]<br/>[[territorial prelate]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Fernando_Capalla|Fernando Capalla]] |- | [[Talaksan:Rolando Santos CM.jpg|center|128px]] | [[Rolando Crisostomo Santos]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[diocesan bishop]] | [[:en:Rolando_Santos|Rolando Santos]] |- | [[Talaksan:Archbishop Gilbert Garcera 2024-06-29.jpg|center|128px]] | [[Gilbert Garcera]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[diocesan bishop]]<br/>[[Archbishop of Lipa]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Gilbert_Garcera|Gilbert Garcera]] |- | | [[Meiling Melançon]] | [[artista]]<br/>[[modelo]]<br/>[[artista sa pelikula]]<br/>[[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]] | | | | [[:en:Mei_Melan%C3%A7on|Mei Melan%C3%A7on]] |- | [[Talaksan:Archbishop John F. Du.png|center|128px]] | [[John F. Du]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Archbishop of Palo]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]] | [[:en:John_F._Du|John F. Du]] |- | [[Talaksan:Bishop Jose Romeo O. Lazo (2).jpg|center|128px]] | [[Jose Romeo Lazo]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[diocesan bishop]]<br/>[[Roman Catholic Bishop of San Jose de Antique]]<br/>[[archbishop of Jaro]] | [[:en:Jose_Romeo_Lazo|Jose Romeo Lazo]] |- | | [[Jose S. Palma]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Bishop of Calbayog]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[Archbishop of Cebu]]<br/>[[Archbishop of Palo]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Jos%C3%A9_S._Palma|Jos%C3%A9 S. Palma]] |- | | [[Mark Javier]] | [[archer]] | | | | [[:en:Mark_Javier|Mark Javier]] |- | [[Talaksan:D LIM.jpg|center|128px]] | [[Danilo Lim]] | [[politiko]]<br/>[[military personnel]] | | | | [[:en:Danilo_Lim|Danilo Lim]] |- | | [[Osvaldo Padilla]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]] | | | [[Catholic archbishop]]<br/>[[titular archbishop]]<br/>[[apostolic nuncio to Panama]]<br/>[[apostolic nuncio to Sri Lanka]]<br/>[[apostolic nuncio to Nigeria]]<br/>[[Apostolic Nuncio to Costa Rica]]<br/>[[apostolic nuncio to South Korea]]<br/>[[apostolic nuncio to Mongolia]] | [[:en:Osvaldo_Padilla|Osvaldo Padilla]] |- | [[Talaksan:Pablo Virgilio David in 2014 (Retouched).jpg|center|128px]] | [[Pablo Virgilio Siongco David]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[auxiliary bishop]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]]<br/>[[cardinal priest]] | [[:en:Pablo_Virgilio_David|Pablo Virgilio David]] |- | | [[Rodolfo Tan Cardoso]] | [[ahedresista]] | | | | [[:en:Rodolfo_Tan_Cardoso|Rodolfo Tan Cardoso]] |- | | [[Leopoldo Serantes]] | [[boksingero]] | | | | [[:en:Leopoldo_Serantes|Leopoldo Serantes]] |- | [[Talaksan:Archbishop Ramon Argüelles.jpg|center|128px]] | [[Ramon Arguelles]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Archbishop of Lipa]]<br/>[[auxiliary bishop]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]] | [[:en:Ramon_Arguelles|Ramon Arguelles]] |- | [[Talaksan:Bishop Reynaldo G. Evangelista.jpg|center|128px]] | [[Reynaldo Evangelista]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[diocesan bishop]]<br/>[[bishop of Imus]] | [[:en:Reynaldo_Evangelista|Reynaldo Evangelista]] |- | [[Talaksan:Dr Honoria Acosta-Sison.jpg|center|128px]] | [[Honoria Acosta-Sison]] | [[gynecologist]]<ref name="ref_2e1dc5b7c6c2a86eb86a2122d9352ef1f3c7714a1143fe7c1b3fc067eab931f7">''[[:d:Q28721132|The Biographical Dictionary of Women in Science]]''</ref><br/>[[propesor ng unibersidad]]<ref name="ref_2e1dc5b7c6c2a86eb86a2122d9352ef1f3c7714a1143fe7c1b3fc067eab931f7">''[[:d:Q28721132|The Biographical Dictionary of Women in Science]]''</ref><br/>[[obstetrician]] | | | | [[:en:Honoria_Acosta-Sison|Honoria Acosta-Sison]] |- | | [[Sergio Utleg]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[Catholic archbishop]]<br/>[[diocesan bishop]] | [[:en:Sergio_Utleg|Sergio Utleg]] |- | [[Talaksan:Teófilo Yldefonso 1928.jpg|center|128px]] | [[Teófilo Yldefonso]] | [[manlalangoy]]<br/>[[military personnel]] | | | | [[:en:Te%C3%B3filo_Yldefonso|Te%C3%B3filo Yldefonso]] |- | | [[Gabriel Reyes]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]] | | | [[Catholic archbishop]]<br/>[[Arsobispo ng Maynila]]<br/>[[Archbishop of Cebu]]<br/>[[titular archbishop]]<br/>[[bishop of Cebu]]<br/>[[President of the Catholic Bishops' Conference of the Philippines]] | [[:en:Gabriel_Reyes|Gabriel Reyes]] |- | | [[Wenceslao Selga Padilla]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref> | | | [[titular bishop]]<br/>[[apostolic prefect]]<br/>[[superior]] | [[:en:Wenceslao_Padilla|Wenceslao Padilla]] |- | [[Talaksan:Melissa de la Cruz at LA Time Festival of Books 2013-cropped.jpg|center|128px]] | [[Melissa de la Cruz]] | [[manunulat]]<br/>[[children's writer]]<br/>[[nobelista]]<br/>[[editor]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[young adult author]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref> | | [[Blue Bloods]] | | [[:en:Melissa_de_la_Cruz|Melissa de la Cruz]] |- | [[Talaksan:Shamcey Supsup on September 18, 2011.jpg|center|128px]] | [[Shamcey Supsup]] | [[modelo]]<br/>[[arkitekto]]<br/>[[kalahok sa patimapalak pangkagandahan]] | | | | [[:en:Shamcey_Supsup-Lee|Shamcey Supsup-Lee]] |- | [[Talaksan:Anthony Villanueva 2017 stamp of the Philippines.jpg|center|128px]] | [[Anthony Villanueva]] | [[boksingero]]<ref name="ref_883810bbc71539bca4145280e9d6a38794e10ac97d471507d9610482d8ea5733">''[[:d:Q895505|BoxRec]]''</ref><br/>[[artista]] | | | | [[:en:Anthony_Villanueva|Anthony Villanueva]] |- | | [[Roel Velasco]] | [[boksingero]] | | | | [[:en:Roel_Velasco|Roel Velasco]] |- | [[Talaksan:2013 AVN Awards - Mimi Miyagi (8396773441) (crop).jpg|center|128px]] | [[Mimi Miyagi]] | [[artistang pornograpiko]]<br/>[[modelo]]<br/>[[erotic photography model]]<br/>[[politiko]]<br/>[[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]] | | | | [[:en:Mimi_Miyagi|Mimi Miyagi]] |- | | [[José Villanueva]] | [[boksingero]] | | | | [[:en:Jos%C3%A9_Villanueva_(boxer)|Jos%C3%A9 Villanueva (boxer)]] |- | [[Talaksan:Amin Nazari 20191102.jpg|center|128px]] | [[Amin Nazari]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:Amin_Nazari|Amin Nazari]] |- | | [[Isnilon Hapilon]] | [[militant]]<ref name="ref_3a050fe4a1b5cdc123941a4d809de3e4cbdf86aca7a47d00e70fc73396c7692f">http://www.reuters.com/article/us-philippines-militants-idUSBRE93F09K20130416</ref><br/>[[military personnel]] | | | [[Emir]] | [[:en:Isnilon_Hapilon|Isnilon Hapilon]] |- | | [[Satoshi Otomo]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:Satoshi_%C5%8Ctomo|Satoshi %C5%8Ctomo]] |- | [[Talaksan:Pedro Abad Santos.jpg|center|128px]] | [[Pedro Abad Santos]] | [[politiko]] | | | [[miyembro ng Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]] | [[:en:Pedro_Abad_Santos|Pedro Abad Santos]] |- | [[Talaksan:Van Partible by Gage Skidmore.jpg|center|128px]] | [[Van Partible]] | [[animator]]<br/>[[screenwriter]]<br/>[[Prodyuser sa telebisyon|produser sa telebisyon]]<br/>[[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]]<ref name="ref_dc94c0369b0c0704b1297c5e5d6c30196103b012e010ca8d43a5cc6a1cbde10b">''[[:d:Q37312|Internet Movie Database]]''</ref><br/>[[direktor sa telebisyon]]<ref name="ref_dc94c0369b0c0704b1297c5e5d6c30196103b012e010ca8d43a5cc6a1cbde10b">''[[:d:Q37312|Internet Movie Database]]''</ref><br/>[[film screenwriter]]<ref name="ref_dc94c0369b0c0704b1297c5e5d6c30196103b012e010ca8d43a5cc6a1cbde10b">''[[:d:Q37312|Internet Movie Database]]''</ref> | | | | [[:en:Van_Partible|Van Partible]] |- | [[Talaksan:Satine Phoenix Porn Star Karaoke 2007-05-01 1.jpg|center|128px]] | [[Satine Phoenix]] | [[artista]]<br/>[[artistang pornograpiko]]<br/>[[pintor]]<br/>[[modelo]]<br/>[[online streamer]] | | | | [[:en:Satine_Phoenix|Satine Phoenix]] |- | [[Talaksan:Aubrey Miles.jpg|center|128px]] | [[Aubrey Miles]] | [[modelo]]<br/>[[mang-aawit]] | | | | [[:en:Aubrey_Miles|Aubrey Miles]] |- | [[Talaksan:Portrait of Rosalina Abejo.jpg|center|128px]] | [[Rosalina Abejo]] | [[Konduktor ng musika|konduktor]]<br/>[[kompositor]]<ref name="ref_115bb190520bffe7d3b11a69f9df49b7ce90dc74fcae0be2a25876d6fbd480ac">http://www.musicsack.com/personfmt_itempk.cfm?itempk=7</ref><ref name="ref_78ef1b4c4bfd98c1b57835278aa68bfb7a82f895c16dd08902a7241396b8dd66">http://philippinemusicregistry.com.ph/main/artist/view/8</ref> | | | | [[:en:Rosalina_Abejo|Rosalina Abejo]] |- | [[Talaksan:Carli de Murga 20191101 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Carlie de Murga]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:Carli_de_Murga|Carli de Murga]] |- | | [[Gurdev Khush]] | [[henetista]]<ref name="ref_fb1f64d34c5132f5694317071ca178ed1972feacbb7953a7f9690398b08c1731">''[[:d:Q13219454|Library of Congress Authorities]]''</ref><br/>[[magsasaka]]<ref name="ref_fb1f64d34c5132f5694317071ca178ed1972feacbb7953a7f9690398b08c1731">''[[:d:Q13219454|Library of Congress Authorities]]''</ref><br/>[[agronomo]]<ref name="ref_fb1f64d34c5132f5694317071ca178ed1972feacbb7953a7f9690398b08c1731">''[[:d:Q13219454|Library of Congress Authorities]]''</ref> | | | | [[:en:Gurdev_Khush|Gurdev Khush]] |- | [[Talaksan:MisaghBahadoranGlobal.jpg|center|128px]] | [[Misagh Bahadoran]] | [[dentist]]<br/>[[futsal player]]<br/>[[modelo]]<br/>[[futbolista]] | | | | [[:en:Misagh_Bahadoran|Misagh Bahadoran]] |- | [[Talaksan:Philippines Foreign Secretary Yasay Addresses Reporters at a News Conference (28502880421) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Perfecto R. Yasay, Jr.]] | [[negosyante]]<br/>[[abogado]]<ref name="ref_5d9f0275a9a10a2540c3b54d54876fcc3ca330edb427fb3d32e3b7d6b2c4ce30">https://cairope.dfa.gov.ph/site-administrator/embassy-news/150-perfecto-r-yasay-jr-secretary-of-foreign-affairs</ref><br/>[[politiko]] | | | [[chairperson]]<ref name="ref_a95020c6c926990cc42cba9158f1ffa3651c92e7a72951390e120a8a21ca0969">https://news.mb.com.ph/2020/06/12/former-dfa-sec-yasay-dies-73/</ref><br/>[[Kalihim ng Ugnayang Panlabas]]<ref name="ref_7911ff1da716d452199d6d0b838df2f94f6168b660ff4836baf6ac4a4d662d24">https://newsinfo.inquirer.net/878680/ca-rejects-appointment-of-yasay</ref> | [[:en:Perfecto_Yasay_Jr.|Perfecto Yasay Jr.]] |- | [[Talaksan:Ronnie del Carmen.jpg|center|128px]] | [[Ronnie del Carmen]] | [[animator]]<br/>[[screenwriter]]<br/>[[Direktor sa pelikula|direktor ng pelikula]]<br/>[[ilustrador]]<br/>[[comics artist]]<br/>[[artista]]<br/>[[graphic artist]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref><br/>[[alagad ng sining]]<ref name="ref_6736ab989f2d8e2cd451d0d2b4069c27c6ecdc3b67423cd2d1d5f73148e6cd3f">''[[:d:Q36578|Gemeinsame Normdatei]]''</ref> | | | | [[:en:Ronnie_del_Carmen|Ronnie del Carmen]] |- | [[Talaksan:Álvaro Silva 20191101 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Álvaro Silva]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:%C3%81lvaro_Silva_(footballer)|%C3%81lvaro Silva (footballer)]] |- | [[Talaksan:Kevin Ray Mendoza 20120329.jpg|center|128px]] | [[Kevin Ray Mendoza Hansen]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:Kevin_Ray_Mendoza|Kevin Ray Mendoza]] |- | | [[Natividad Almeda López]] | [[abogado]]<br/>[[hukom]] | | | | [[:en:Natividad_Almeda-L%C3%B3pez|Natividad Almeda-L%C3%B3pez]] |- | [[Talaksan:Geena Rocero for Chromat.jpg|center|128px]] | [[Geena Rocero]] | [[modelo]]<br/>[[LGBTQ rights activist]]<br/>[[Playmate]] | | | | [[:en:Geena_Rocero|Geena Rocero]] |- | [[Talaksan:Vicky Tauli-Corpuz in Kuala-Lumpur.jpg|center|128px]] | [[Victoria Tauli-Corpuz]] | [[indigenous rights activist]] | | | [[United Nations Special Rapporteur]] | [[:en:Victoria_Tauli-Corpuz|Victoria Tauli-Corpuz]] |- | [[Talaksan:Daisuke Sato After the Game - PHI vs AFG, September 12, 2023.png|center|128px]] | [[Daisuke Sato]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:Daisuke_Sato_(footballer)|Daisuke Sato (footballer)]] |- | [[Talaksan:Kevin Ingresso.jpg|center|128px]] | [[Kevin Ingreso]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:Kevin_Ingreso|Kevin Ingreso]] |- | | [[Oscar Jaime Llaneta Florencio]] | [[paring Katoliko]]<ref name="ref_f848c7f702fe3fadf6a7ab43688ebe33df8018bfc2ef581889a83f945df2cc56">''[[:d:Q3892772|Catholic-Hierarchy.org]]''</ref><br/>[[Obispo (Simbahang Katolika)|obispo]] | | | [[auxiliary bishop]]<br/>[[diocesan bishop]]<br/>[[titular bishop]]<br/>[[apostolic administrator]] | [[:en:Oscar_Jaime_Florencio|Oscar Jaime Florencio]] |- | [[Talaksan:Rep. Geraldine Roman (19th Congress).jpg|center|128px]] | [[Geraldine Roman]] | [[mamamahayag]]<br/>[[estadista]]<br/>[[politiko]]<ref name="ref_70993855ad08fbce4b2a13f5728ccf26f2ab52af081a59aa31f17fdd9af2f41d">http://congress.gov.ph/members/search.php?id=roman-g</ref><ref name="ref_d01d114b0423af7fdb7cb4885737a659fb2b6409f8acd63e037ff3f1958646bb">http://www.congress.gov.ph/members/search.php?id=roman-g</ref> | | | [[miyembro ng Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]]<ref name="ref_d01d114b0423af7fdb7cb4885737a659fb2b6409f8acd63e037ff3f1958646bb">http://www.congress.gov.ph/members/search.php?id=roman-g</ref><br/>[[miyembro ng Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]]<ref name="ref_70993855ad08fbce4b2a13f5728ccf26f2ab52af081a59aa31f17fdd9af2f41d">http://congress.gov.ph/members/search.php?id=roman-g</ref><br/>[[miyembro ng Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]] | [[:en:Geraldine_Roman|Geraldine Roman]] |- | [[Talaksan:Kylie Verzosa 2022 (cropped).jpg|center|128px]] | [[Kylie Verzosa]] | [[modelo]]<br/>[[kalahok sa patimapalak pangkagandahan]]<br/>[[artista]] | | | | [[:en:Kylie_Verzosa|Kylie Verzosa]] |- | | [[Tabinas Jefferson]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:Jefferson_Tabinas|Jefferson Tabinas]] |- | [[Talaksan:Eumir felix marcial KL 2017.jpg|center|128px]] | [[Eumir Marcial]] | [[boksingero]]<ref name="ref_883810bbc71539bca4145280e9d6a38794e10ac97d471507d9610482d8ea5733">''[[:d:Q895505|BoxRec]]''</ref> | | | | [[:en:Eumir_Marcial|Eumir Marcial]] |- | [[Talaksan:Manny Jacinto at the 2018 Comic-Con International (42913094245) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Manny Jacinto]] | [[artista sa telebisyon]]<br/>[[mananayaw]]<br/>[[artista]]<ref name="ref_70c3bb41c04c4e74e29f145065397a2885b8cb7fefd98c8d87964095ff3cbd94">''[[:d:Q13550863|Národní autority České republiky]]''</ref> | | | | [[:en:Manny_Jacinto|Manny Jacinto]] |- | [[Talaksan:New Clark City Visit of Kayla Sanchez (cropped).jpg|center|128px]] | [[Kayla Sanchez]] | [[manlalangoy]]<ref name="ref_71088fd3015a897b4edb05c490dbd362f030de19fdf8997617b2579e42df444f">''[[:d:Q23439984|swimrankings.net]]''</ref> | | | | [[:en:Kayla_Sanchez|Kayla Sanchez]] |- | [[Talaksan:Karen Ibasco Joins the UN Youth Climate Summit (2019) (cropped).jpg|center|128px]] | [[Karen Ibasco]] | [[kalahok sa patimapalak pangkagandahan]]<br/>[[pisiko]] | | | | [[:en:Karen_Ibasco|Karen Ibasco]] |- | [[Talaksan:Sarina Bolden.png|center|128px]] | [[Sarina Bolden]] | [[futbolista]]<ref name="ref_a4daea7bcee446c1cbd0b6a142d0b95aeef218a10a1d147d8d274272a911d962">https://www.chicagotribune.com/sports/soccer/ct-world-cup-sarina-bolden-philippines-20230725-kihxntol2zb3nhmqhvhlgmqqci-story.html</ref> | | | | [[:en:Sarina_Bolden|Sarina Bolden]] |- | [[Talaksan:Margielyn Didal (cropped).jpg|center|128px]] | [[Margielyn Didal]] | [[skateboarder]] | | | | [[:en:Margielyn_Didal|Margielyn Didal]] |- | [[Talaksan:Louise Mabulo UN Young Champion of the Earth Award Ceremony Speech 3 (50750541351).jpg|center|128px]] | [[Louise Emmanuelle Mabulo]] | [[cook]]<br/>[[environmentalist]]<ref name="ref_ff80d94740b99d6f717b97d44e86b62139d1d5a7087ac7770ea96e91deb9b991">https://www.bbc.co.uk/news/resources/idt-02d9060e-15dc-426c-bfe0-86a6437e5234</ref><br/>[[magsasaka]]<ref name="ref_ff80d94740b99d6f717b97d44e86b62139d1d5a7087ac7770ea96e91deb9b991">https://www.bbc.co.uk/news/resources/idt-02d9060e-15dc-426c-bfe0-86a6437e5234</ref><br/>[[entrepreneur]]<ref name="ref_ff80d94740b99d6f717b97d44e86b62139d1d5a7087ac7770ea96e91deb9b991">https://www.bbc.co.uk/news/resources/idt-02d9060e-15dc-426c-bfe0-86a6437e5234</ref> | | | | [[:en:Louise_Mabulo|Louise Mabulo]] |- | [[Talaksan:MitskiAPE180824 (13 of 116) (53941099308) (cropped 2).jpg|center|128px]] | [[Beabadoobe]] | [[mang-aawit-manunulat]]<ref name="ref_7f185c0ce88ceaf3e120d7aa46e91399685a365ee5391ffd639c3a94965f31df">https://www.theguardian.com/music/2024/nov/13/beabadoobee-review-02-academy-glasgow</ref><ref name="ref_bafb9b83290b96566f3ea036dee83e3d41462a1b08fd9520933aec511b33c32c">https://www.nme.com/news/music/beabadoobee-brits-interview-sabrina-carpenter-embracing-imperfection-3843092</ref> | | | | [[:en:Beabadoobee|Beabadoobee]] |- | | [[Marinel Sumook Ubaldo]] | [[climate activist]] | | | | [[:en:Marinel_Sumook_Ubaldo|Marinel Sumook Ubaldo]] |- | | [[Bjørn Martin Kristensen]] | [[futbolista]] | | | | [[:en:Bj%C3%B8rn_Martin_Kristensen|Bj%C3%B8rn Martin Kristensen]] |- | [[Talaksan:Bianca Bustamante 2024.jpg|center|128px]] | [[Bianca Bustamante]] | [[racing driver]]<br/>[[racecar driver]] | | | | [[:en:Bianca_Bustamante|Bianca Bustamante]] |- | [[Talaksan:PIA Leyte - Aira Villegas interview (cropped).jpg|center|128px]] | [[Aira Villegas]] | [[boksingero]] | | | | [[:en:Aira_Villegas|Aira Villegas]] |} {{Wikidata list end}} h3fjyykzry0t69edx764ir6odwln68f 0 280869 2219053 1723347 2026-08-04T23:56:07Z Aubreyjanev 159817 Nagdagdag ng impormasyon na may sanggunian 2219053 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:HiroshimaUniv_SatakeMemorialHall.jpg|thumb|Satake Memorial Hall sa Hiroshima University (sa Higashihiroshima City)]] Ang '''Unibersidad ng Hiroshima '''([[Wikang Ingles|Ingles]]: {{Nihongo|''Hiroshima University''|広島大学|Hiroshima Daigaku}})&#x20;(<span lang="ja">広島大学</span><span style="display:none">,</span>&#x20;''Hiroshima Daigaku'')&#x20;(<span lang="ja">広島大学</span><span style="display:none">,</span>&#x20;''Hiroshima Daigaku''), sa mga lungsod ng [[Higashihiroshima, Hiroshima|Higashihiroshima]] at [[Lungsod ng Hiroshima|Hiroshima]] sa [[Hapon]], ay itinatag sa pagsama-sama ng ilan sa mga pambansang institusyon sa mga nasabing lugar. Sa ilalim ng National School Establishment Law, ang unibersidad ay itinatag noong Mayo 31, 1949. Pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], ang sistema ng paaralan sa Hapon ay ganap na nagbago at ang bawat institusyon ng mas mataas na edukasyon bago nagsimula ang digmaan ay nareorganisa. Bilang pangkalahatang panuntunan, isang pambansang unibersidad ang itinatag sa bawat prepektura ng Hapon, at ang Unibersidad ng Hiroshima ay naging isang pambansang unibersidad sa ilalim ng bagong sistema sa pamamagitan ng pagsasanib ng mga nauna nang itinatag na institusyon sa Hiroshima Prefecture. Napili ang unibersidad bilang isa sa mga Top Global University Projects ng Ministry of Education, Sports, Science, and Technology (MEXT) ng Japan<ref>{{Cite web |title=Hiroshima University {{!}} JPSS for international students |url=https://www.jpss.jp/en/univ/69/ |access-date=2026-08-04 |website=JPSS, the information site of studying in Japan |language=en}}</ref>. {{coord|format=dms|display=title}} {{Stub|Edukasyon}} [[Kategorya:Mga pamantasan sa Hapon]] 06ab51ysw36fu7e1ekvmpqck9fwncr3 15 281597 2219042 2218951 2026-08-04T14:13:48Z ListeriaBot 79921 Wikidata list updated [V2] 2219042 wikitext text/x-wiki == Wala pang artikulo == {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item ?linkcount WHERE { ?item wdt:P106 ?occupation. ?occupation wdt:P279* wd:Q864503. ?item wikibase:sitelinks ?linkcount . } GROUP BY ?item ?linkcount ORDER BY DESC(?linkcount) LIMIT 200 |columns=number,item,label:Article,P569,P570,P101,P18 |section= |min_section= |sort= |links=red_only |thumb=128 |autolist=fallback |summary=itemnumber }} {| class='wikitable sortable' ! number ! item ! Article ! petsa ng kapanangakan ! petsa ng kamatayan ! field of work ! larawan |- | style='text-align:right'| 1 | [[:d:Q144535|Q144535]] | [[Herbert Spencer]] | data-sort-value="1820" | 1820-04-27<br/>1820-04-28 | data-sort-value="1903" | 1903-12-08 | [[botanika]] | [[Talaksan:Herbert Spencer.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2 | [[:d:Q11826|Q11826]] | [[Al-Biruni]] | data-sort-value="973" | 973-09-04 | data-sort-value="1048" | 1048-12-09 | [[pisika]]<br/>[[matematika]]<br/>[[astronomiya]]<br/>[[likas na agham]]<br/>[[kasaysayan]]<br/>[[chronology]]<br/>[[laborer]]<br/>[[Indology]]<br/>[[agham pandaigdig]]<br/>[[heograpiya]]<br/>[[pilosopiya]]<br/>[[kartograpiya]]<br/>[[Antropolohiya|agham-tao]]<br/>[[astrolohiya]]<br/>[[kimika]]<br/>[[medisina]]<br/>[[sikolohiya]]<br/>[[teolohiya]]<br/>[[parmakolohiya]]<br/>[[history of religions]]<br/>[[mineralohiya]] | [[Talaksan:Al-Biruni.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3 | [[:d:Q131117|Q131117]] | [[Maria Montessori]] | data-sort-value="1870" | 1870-08-31 | data-sort-value="1952" | 1952-05-06 | [[pedagohiya]] | [[Talaksan:Maria Montessori (portrait).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4 | [[:d:Q185007|Q185007]] | [[Rita Levi-Montalcini]] | data-sort-value="1909" | 1909-04-22 | data-sort-value="2012" | 2012-12-30 | [[neurobiology]] | [[Talaksan:Rita Levi-Montalcini (1986).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 5 | [[:d:Q7487|Q7487]] | [[Dorothy Hodgkin]] | data-sort-value="1910" | 1910-05-12 | data-sort-value="1994" | 1994-07-29 | [[X-ray crystallography]]<br/>[[biyokimika]]<br/>[[kimika]]<br/>[[kristalograpiya]] | [[Talaksan:Professor Dorothy Hodgkin.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 6 | [[:d:Q160362|Q160362]] | [[Theophrastus]] | data-sort-value="-371" | -371 | data-sort-value="-287" | -287 | [[botanika]] | [[Talaksan:Teofrasto Orto botanico head.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 7 | [[:d:Q78496|Q78496]] | [[Konrad Lorenz]] | data-sort-value="1903" | 1903-11-07 | data-sort-value="1989" | 1989-02-27 | [[etolohiya]]<br/>[[pilosopiya]] | [[Talaksan:Konrad Lorenz.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 8 | [[:d:Q102034|Q102034]] | [[Ronald Ross]] | data-sort-value="1857" | 1857-05-13 | data-sort-value="1932" | 1932-09-16 | [[parasitolohiya]]<br/>[[epidemiyolohiya]] | [[Talaksan:Ronald Ross.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 9 | [[:d:Q60059|Q60059]] | [[Albertus Magnus]] | data-sort-value="1200" | 1200 | data-sort-value="1280" | 1280-11-15 | [[pilosopiya]] | [[Talaksan:Tommaso da modena, ritratti di domenicani (vescovo) 1352 150cm, treviso, ex convento di san niccolò, sala del capitolo.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 10 | [[:d:Q199654|Q199654]] | [[Barbara McClintock]] | data-sort-value="1902" | 1902-06-16 | data-sort-value="1992" | 1992-09-02 | [[henetika]]<br/>[[cytogenetics]] | [[Talaksan:Barbara McClintock (1902-1992) shown in her laboratory in 1947.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 11 | [[:d:Q462843|Q462843]] | [[Tu Youyou]] | data-sort-value="1930" | 1930-12-30 | | [[parmakolohiya]]<br/>[[tradisyonal na panggagamot na Tsino]] | [[Talaksan:D810 4987 Tu Youyou, medicine (22945001843) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 12 | [[:d:Q25820|Q25820]] | [[Thomas Young]] | data-sort-value="1773" | 1773-06-13 | data-sort-value="1829" | 1829-05-10 | [[pisika]]<br/>[[mekanika]]<br/>[[lingguwistika]]<br/>[[agham ng mga materyal]] | [[Talaksan:Thomas Young by Briggs.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 13 | [[:d:Q229264|Q229264]] | [[Georges-Louis Leclerc, Comte de Buffon]] | data-sort-value="1707" | 1707-09-07 | data-sort-value="1788" | 1788-04-15 | [[biyolohiya]]<br/>[[heograpiya]]<br/>[[heolohiya]]<br/>[[political arithmetic]] | [[Talaksan:François Hubert Drouais - Portrait of Buffon.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 14 | [[:d:Q173441|Q173441]] | [[Abu Abdullah Muhammad al-Idrisi al-Qurtubi al-Hasani as-Sabti]] | data-sort-value="1110" | 1110 | data-sort-value="1166" | 1166<br/>1165 | [[kartograpiya]]<br/>[[heograpiya]]<br/>[[paglalakbay]] | [[Talaksan:Al-Idrisi, Sayr mulhimah min al-Sharq wa-al-Gharb.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 15 | [[:d:Q70554|Q70554]] | [[Hermann Emil Fischer]] | data-sort-value="1852" | 1852-10-09 | data-sort-value="1919" | 1919-07-15 | [[kimika]] | [[Talaksan:Hermann Emil Fischer. Photograph by Atelier Victoria, 1895. Wellcome V0027668 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 16 | [[:d:Q213195|Q213195]] | [[B. F. Skinner]] | data-sort-value="1904" | 1904-03-20 | data-sort-value="1990" | 1990-08-18 | [[sikolohiya]]<br/>[[behavioral analytics]] | [[Talaksan:B.F. Skinner at Harvard circa 1950 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 17 | [[:d:Q7426|Q7426]] | [[Ada Yonath]] | data-sort-value="1939" | 1939-06-22 | | [[kristalograpiya]]<br/>[[biyolohiya]]<br/>[[biyolohiyang molekular]]<br/>[[biyokimika]]<br/>[[ribosoma]]<br/>[[biyolohiyang estruktural]] | [[Talaksan:Ada E. Yonath.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 18 | [[:d:Q204733|Q204733]] | [[Gerty Cori]] | data-sort-value="1896" | 1896-08-15 | data-sort-value="1957" | 1957-10-26 | [[biyokimika]]<br/>[[medisina]] | [[Talaksan:Gerty Theresa Cori.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 19 | [[:d:Q151564|Q151564]] | [[Frederick Sanger]] | data-sort-value="1918" | 1918-08-13 | data-sort-value="2013" | 2013-11-19 | [[biyokimika]] | [[Talaksan:Frederick Sanger2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 20 | [[:d:Q35703|Q35703]] | [[Gertrude B. Elion]] | data-sort-value="1918" | 1918-01-23 | data-sort-value="1999" | 1999-02-21 | [[parmakolohiya]]<br/>[[biyokimika]] | [[Talaksan:Gertrude Elion (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 21 | [[:d:Q84405|Q84405]] | [[Karl Landsteiner]] | data-sort-value="1868" | 1868-06-14 | data-sort-value="1943" | 1943-06-26 | [[kimika]] | [[Talaksan:Karl Landsteiner nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 22 | [[:d:Q214565|Q214565]] | [[Beatrix Potter]] | data-sort-value="1866" | 1866-07-28 | data-sort-value="1943" | 1943-12-22 | | [[Talaksan:Beatrix Potter by King cropped.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 23 | [[:d:Q107402|Q107402]] | [[Rosalyn Sussman Yalow]] | data-sort-value="1921" | 1921-07-19 | data-sort-value="2011" | 2011-05-30 | [[biyopisika]] | [[Talaksan:Rosalyn Yalow.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 24 | [[:d:Q185777|Q185777]] | [[Alexis Carrel]] | data-sort-value="1873" | 1873-06-28 | data-sort-value="1944" | 1944-11-05 | [[Pag-oopera|pagtistis]]<br/>[[biyolohiya]]<br/>[[pathophysiology]]<br/>[[pisyolohiya]]<br/>[[vascular surgery]] | [[Talaksan:Alexis Carrel 1912.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 25 | [[:d:Q318750|Q318750]] | [[Stephen Hillenburg]] | data-sort-value="1961" | 1961-08-21 | data-sort-value="2018" | 2018-11-26 | [[biyolohiyang pandagat]]<br/>[[animasyon]]<br/>[[komiks]] | [[Talaksan:Stephen Hillenburg by Carlos Cazurro.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 26 | [[:d:Q60024|Q60024]] | [[Hermann von Helmholtz]] | data-sort-value="1821" | 1821-08-31 | data-sort-value="1894" | 1894-09-08 | [[pisika]]<br/>[[medisina]]<br/>[[pisyolohiya]]<br/>[[sikolohiya]] | [[Talaksan:Hermann von Helmholtz.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 27 | [[:d:Q103844|Q103844]] | [[Françoise Barré-Sinoussi]] | data-sort-value="1947" | 1947-07-30 | | [[birolohiya]] | [[Talaksan:Françoise Barré-Sinoussi-press conference Dec 06th, 2008-1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 28 | [[:d:Q180468|Q180468]] | [[Albert von Szent-Györgyi Nagyrápolt]] | data-sort-value="1893" | 1893-09-16 | data-sort-value="1986" | 1986-10-22 | [[biyokimika]]<br/>[[pisyolohiya]] | [[Talaksan:Albert Szent-Györgyi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 29 | [[:d:Q154824|Q154824]] | [[Norman Borlaug]] | data-sort-value="1914" | 1914-03-25 | data-sort-value="2009" | 2009-09-12 | [[agronomiya]] | [[Talaksan:Norman Borlaug.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 30 | [[:d:Q200136|Q200136]] | [[Linda B. Buck]] | data-sort-value="1947" | 1947-01-29 | | [[biyolohiya]]<br/>[[neurosiyensiya]] | [[Talaksan:Linda Buck 2015 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 31 | [[:d:Q43917|Q43917]] | [[Eduard Buchner]] | data-sort-value="1860" | 1860-05-20 | data-sort-value="1917" | 1917-08-13 | [[kimika]]<br/>[[biyokimika]] | [[Talaksan:Eduardbuchner.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 32 | [[:d:Q150630|Q150630]] | [[Camillo Golgi]] | data-sort-value="1843" | 1843-07-07 | data-sort-value="1926" | 1926-01-21 | [[malarya]]<br/>[[medisina]]<br/>[[histolohiya]]<br/>[[anatomiya]]<br/>[[patolohiya]]<br/>[[agham]] | [[Talaksan:Camillo Golgi nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 33 | [[:d:Q17280087|Q17280087]] | [[Emmanuelle Charpentier]] | data-sort-value="1968" | 1968-12-11 | | [[mikrobiyolohiya]]<br/>[[biyokimika]]<br/>[[henetika]] | [[Talaksan:Emmanuelle Charpentier.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 34 | [[:d:Q80905|Q80905]] | [[Donald Arthur Glaser]] | data-sort-value="1926" | 1926-09-21 | data-sort-value="2013" | 2013-02-28 | [[pisika]] | [[Talaksan:Donald Glaser.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 35 | [[:d:Q102804|Q102804]] | [[Henri Moissan]] | data-sort-value="1852" | 1852-09-28 | data-sort-value="1907" | 1907-02-20 | [[kimika]] | [[Talaksan:Henri Moissan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 36 | [[:d:Q177681|Q177681]] | [[Thomas Hunt Morgan]] | data-sort-value="1866" | 1866-09-25 | data-sort-value="1945" | 1945-12-04 | [[henetika]] | [[Talaksan:Thomas Hunt Morgan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 37 | [[:d:Q26321|Q26321]] | [[Elizabeth Blackburn]] | data-sort-value="1948" | 1948-11-26 | | [[biyolohiya]]<br/>[[pisyolohiya]]<br/>[[cytogenetics]] | [[Talaksan:Elizabeth Blackburn CHF Heritage Day 2012 Rush 001.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 38 | [[:d:Q26322|Q26322]] | [[Carol Greider]] | data-sort-value="1961" | 1961-04-15 | | [[biyolohiyang molekular]]<br/>[[biyolohiya]]<br/>[[henetika]] | [[Talaksan:GREIDER Carol 2014 - Less vignetting.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 39 | [[:d:Q153159|Q153159]] | [[Elias Lönnrot]] | data-sort-value="1802" | 1802-04-09 | data-sort-value="1884" | 1884-03-19 | [[lingguwistika]]<br/>[[etnograpiya]]<br/>[[botanika]]<br/>[[medisina]]<br/>[[pilolohiya]]<br/>[[collecting]]<br/>[[panitikan]] | [[Talaksan:Elias Lönnrot portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 40 | [[:d:Q180350|Q180350]] | [[Frederick Banting]] | data-sort-value="1891" | 1891-11-14 | data-sort-value="1941" | 1941-02-21 | [[pisyolohiya]]<br/>[[parmakolohiya]] | [[Talaksan:Fredrick banting.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 41 | [[:d:Q234224|Q234224]] | [[Dian Fossey]] | data-sort-value="1932" | 1932-01-16 | data-sort-value="1985" | 1985-12-26 | [[etolohiya]] | [[Talaksan:Dian Fossey October 1968.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 42 | [[:d:Q14279|Q14279]] | [[Giovanni Domenico Cassini]] | data-sort-value="1625" | 1625-06-08 | data-sort-value="1712" | 1712-09-14 | [[astronomiya]] | [[Talaksan:Giovanni Domenico Cassini.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 43 | [[:d:Q4273363|Q4273363]] | [[Frances Arnold]] | data-sort-value="1956" | 1956-07-25 | | [[inhinyeriyang pangkimika]]<br/>[[biocatalysis]]<br/>[[protein engineering]]<br/>[[synthetic biology]] | [[Talaksan:Frances Arnold in 2021 at Caltech 01 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 44 | [[:d:Q15118973|Q15118973]] | [[Aziz Sancar]] | data-sort-value="1946" | 1946-09-08 | | [[DNA repair]]<br/>[[Siklo ng selula|cell cycle]]<br/>[[circadian rhythm]]<br/>[[biyokimika]]<br/>[[biyolohiyang molekular]]<br/>[[DNA]] | [[Talaksan:Aziz Sancar 0060.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 45 | [[:d:Q107462|Q107462]] | [[Har Gobind Khorana]] | data-sort-value="1922" | 1922-01-09 | data-sort-value="2011" | 2011-11-09 | [[biyolohiyang molekular]] | [[Talaksan:Har Gobind Khorana.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 46 | [[:d:Q189488|Q189488]] | [[Willem Einthoven]] | data-sort-value="1860" | 1860-05-21 | data-sort-value="1927" | 1927-09-29 | [[pisyolohiya]] | [[Talaksan:Portrait of W. (Willem) Einthoven, professor of Physiology and Histology at Leiden University Icones 332.tiff|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 47 | [[:d:Q231402|Q231402]] | [[Jacques Monod]] | data-sort-value="1910" | 1910-02-09 | data-sort-value="1976" | 1976-05-31 | [[biyolohiya]]<br/>[[kontrasepsiyon]] | [[Talaksan:Jacques Monod 1971.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 48 | [[:d:Q60061|Q60061]] | [[Venkatraman Ramakrishnan]] | data-sort-value="1952" | 1952 | | [[biyokimika]]<br/>[[computational biology]]<br/>[[biyolohiyang molekular]] | [[Talaksan:Venki Ramakrishnan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 49 | [[:d:Q16196017|Q16196017]] | [[Tedros Adhanom Ghebreyesus]] | data-sort-value="1965" | 1965-03-03 | | [[community health]]<br/>[[kalusugang pampubliko]]<br/>[[international organization]]<br/>[[Pangangalagang pangkalusugan]]<br/>[[health administration]]<br/>[[mikrobiyolohiya]]<br/>[[politika]]<br/>[[Patakarang panlabas]] | [[Talaksan:Tedros Adhanom Ghebreyesus September 2025.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 50 | [[:d:Q189006|Q189006]] | [[Charles Louis Alphonse Laveran]] | data-sort-value="1845" | 1845-06-18 | data-sort-value="1922" | 1922-05-18 | [[malarya]]<br/>[[medisina]] | [[Talaksan:Charles Laveran nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 51 | [[:d:Q104913|Q104913]] | [[Robert Edwards]] | data-sort-value="1925" | 1925-09-27 | data-sort-value="2013" | 2013-04-10 | [[reproductive medicine]] | [[Talaksan:Robert Geoffrey Edwards (2010).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 52 | [[:d:Q8056214|Q8056214]] | [[Yoshinori Ohsumi]] | data-sort-value="1945" | 1945-02-09 | | [[biyolohiyang molekular]]<br/>[[autophagy]] | [[Talaksan:Nobel Laureates 7428 (30679389523) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 53 | [[:d:Q191026|Q191026]] | [[Francis Galton]] | data-sort-value="1822" | 1822-02-16 | data-sort-value="1911" | 1911-01-17 | [[Teorya ng probabilidad|probability theory]]<br/>[[Antropolohiya|agham-tao]] | [[Talaksan:Sir Francis Galton, 1890s.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 54 | [[:d:Q214851|Q214851]] | [[Charles Richet]] | data-sort-value="1850" | 1850-08-26 | data-sort-value="1935" | 1935-12-04 | [[medisina]]<br/>[[pisyolohiya]]<br/>[[allergology]]<br/>[[anapilaksis]]<br/>[[human physiology]]<br/>[[sikolohiya]]<br/>[[Esperanto]]<br/>[[ewhenesya]]<br/>[[Parasikolohiya]]<br/>[[creative and professional writing]]<br/>[[Tuluyan]]<br/>[[Drama]] | [[Talaksan:Charles Robert Richet nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 55 | [[:d:Q296047|Q296047]] | [[Sam Harris]] | data-sort-value="1967" | 1967-04-09 | | [[neurosiyensiya]]<br/>[[moralidad]]<br/>[[etika]]<br/>[[mindfulness]]<br/>[[pilosopiya]]<br/>[[creative and professional writing]]<br/>[[criticism of religion]]<br/>[[Blog]]<br/>[[podcast show]]<br/>[[Meditasyon|pagninilay]] | [[Talaksan:Sam Harris 2016 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 56 | [[:d:Q6796222|Q6796222]] | [[May-Britt Moser]] | data-sort-value="1963" | 1963-01-04 | | [[neurosiyensiya]]<br/>[[grid neuron]] | [[Talaksan:May-Britt Moser (20902423978) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 57 | [[:d:Q232308|Q232308]] | [[Selman Abraham Waksman]] | data-sort-value="1888" | 1888-07-22 | data-sort-value="1973" | 1973-08-16 | [[biyokimika]]<br/>[[mikrobiyolohiya]] | [[Talaksan:Selman Waksman NYWTS.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 58 | [[:d:Q234463|Q234463]] | [[Sydney Brenner]] | data-sort-value="1927" | 1927-01-13 | data-sort-value="2019" | 2019-04-05 | [[biyolohiya]] | [[Talaksan:Sydney Brenner OIST 2008 (33208371153) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 59 | [[:d:Q189564|Q189564]] | [[Pierre Teilhard de Chardin]] | data-sort-value="1881" | 1881-05-01 | data-sort-value="1955" | 1955-04-10 | [[pilosopiya]]<br/>[[teolohiya]]<br/>[[pastoral care]]<br/>[[Antropolohiya|agham-tao]]<br/>[[philosophical anthropology]]<br/>[[Christian philosophy]]<br/>[[heolohiya]] | [[Talaksan:TeilhardP 1955.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 60 | [[:d:Q5327|Q5327]] | [[Adolf Butenandt]] | data-sort-value="1903" | 1903-03-24 | data-sort-value="1995" | 1995-01-18 | [[biyokimika]]<br/>[[kimikang organiko]] | [[Talaksan:Bad Schachen Porträt; Adolf Butenandt - W134Nr.020182c - Willy Pragher (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 61 | [[:d:Q106399|Q106399]] | [[John Howard Northrop]] | data-sort-value="1891" | 1891-07-05 | data-sort-value="1987" | 1987-05-27 | [[biyokimika]] | [[Talaksan:John Howard Northrop.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 62 | [[:d:Q88608397|Q88608397]] | [[Katalin Karikó]] | data-sort-value="1955" | 1955-01-17 | | [[messenger RNA]]<br/>[[biyokimika]] | [[Talaksan:Katalin Karikó at the United States Embassy Sweden, 2023 Nobel Reception (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 63 | [[:d:Q12973|Q12973]] | [[Leopold III of Belgium]] | data-sort-value="1901" | 1901-11-03 | data-sort-value="1983" | 1983-09-25 | | [[Talaksan:Leopold III (1934).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 64 | [[:d:Q76727|Q76727]] | [[Ernst Jünger]] | data-sort-value="1895" | 1895-03-29 | data-sort-value="1998" | 1998-02-17 | [[pilosopiya]]<br/>[[Panitikang Aleman]]<br/>[[entomolohiya]] | [[Talaksan:Ernst Jünger vers 1920 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 65 | [[:d:Q55008046|Q55008046]] | [[Albert I of Belgium]] | data-sort-value="1875" | 1875-04-08 | data-sort-value="1934" | 1934-02-17 | | [[Talaksan:Albert I Koning der Belgen.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 66 | [[:d:Q316371|Q316371]] | [[Vladimir Vernadsky]] | data-sort-value="1863" | 1863-02-28 | data-sort-value="1945" | 1945-01-06 | [[heolohiya]]<br/>[[kristalograpiya]]<br/>[[mineralohiya]]<br/>[[geochemistry]]<br/>[[radiogeology]]<br/>[[biyolohiya]]<br/>[[biogeochemistry]]<br/>[[pilosopiya]]<br/>[[history of geology]] | [[Talaksan:1934-V I Vernadsky.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 67 | [[:d:Q125057|Q125057]] | [[Richard Francis Burton]] | data-sort-value="1821" | 1821-03-19 | data-sort-value="1890" | 1890-10-20 | | [[Talaksan:Richard Francis Burton by Rischgitz, 1864.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 68 | [[:d:Q211029|Q211029]] | [[Edward O. Wilson]] | data-sort-value="1929" | 1929-06-10 | data-sort-value="2021" | 2021-12-26 | [[myrmecology]]<br/>[[sociobiology]]<br/>[[natural science]]<br/>[[soolohiya]]<br/>[[entomolohiya]]<br/>[[Saribuhay|biodiversity]]<br/>[[animal ecology]] | [[Talaksan:Edward O. Wilson, 2003 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 69 | [[:d:Q92894|Q92894]] | [[Geoffrey Hinton]] | data-sort-value="1947" | 1947-12-06 | | [[deep learning]]<br/>[[pagkatuto ng makina]]<br/>[[neurosiyensiya]]<br/>[[artificial neural network]]<br/>[[applied psychology]]<br/>[[artipisyal na katalinuhan]] | [[Talaksan:Geoffrey Hinton in 2026.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 70 | [[:d:Q154782|Q154782]] | [[Adelbert von Chamisso]] | data-sort-value="1781" | 1781-01-30 | data-sort-value="1838" | 1838-08-21 | [[botanika]]<br/>[[soolohiya]] | [[Talaksan:Chamisso Adelbert von 1781-1838.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 71 | [[:d:Q213504|Q213504]] | [[Charles Scott Sherrington]] | data-sort-value="1857" | 1857-11-27 | data-sort-value="1952" | 1952-03-04 | [[neurobiology]]<br/>[[pisyolohiya]]<br/>[[histolohiya]]<br/>[[bakteryolohiya]]<br/>[[patolohiya]] | [[Talaksan:Prof. Charles Scott Sherrington.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 72 | [[:d:Q75847|Q75847]] | [[Harald zur Hausen]] | data-sort-value="1936" | 1936-03-11 | data-sort-value="2023" | 2023-05-29 | [[birolohiya]] | [[Talaksan:Harald zur Hausen 01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 73 | [[:d:Q57192|Q57192]] | [[Gerhard Domagk]] | data-sort-value="1895" | 1895-10-30 | data-sort-value="1964" | 1964-04-24 | [[patolohiya]] | [[Talaksan:Gerhard Domagk nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 74 | [[:d:Q211787|Q211787]] | [[Jules Bordet]] | data-sort-value="1870" | 1870-06-13 | data-sort-value="1961" | 1961-04-06 | [[mikrobiyolohiya]]<br/>[[medisina]]<br/>[[bakteryolohiya]]<br/>[[immunology]] | [[Talaksan:Jules Bordet nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 75 | [[:d:Q233965|Q233965]] | [[Charles Nicolle]] | data-sort-value="1866" | 1866-09-21 | data-sort-value="1936" | 1936-02-28 | [[bakteryolohiya]] | [[Talaksan:Charles Jules Henri Nicolle. Photograph. Wellcome V0026919.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 76 | [[:d:Q49347|Q49347]] | [[Melvin Calvin]] | data-sort-value="1911" | 1911-04-08 | data-sort-value="1997" | 1997-01-08 | [[biyokimika]] | [[Talaksan:Melvin Calvin.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 77 | [[:d:Q77174|Q77174]] | [[Christiane Nüsslein-Volhard]] | data-sort-value="1942" | 1942-10-20 | | [[biyolohiya]]<br/>[[biyokimika]]<br/>[[genetic research]]<br/>[[developmental biology]]<br/>[[embriyolohiya]] | [[Talaksan:Christiane Nüsslein-Volhard mg 4372 cropped.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 78 | [[:d:Q170342|Q170342]] | [[Svante Pääbo]] | data-sort-value="1955" | 1955-04-20 | | [[paleogenetics]]<br/>[[evolutionary anthropology]]<br/>[[human evolutionary genetics]]<br/>[[henetika]]<br/>[[Biyolohiyang ebolutiba|ebolusyonaryong biyolohiya]]<br/>[[evolutionary genetics]] | [[Talaksan:Professor Svante Paabo ForMemRS (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 79 | [[:d:Q115490|Q115490]] | [[Tadeusz Reichstein]] | data-sort-value="1897" | 1897-07-08 | data-sort-value="1996" | 1996-08-01 | | [[Talaksan:Thadeus Reichstein ETH-Bib Portr 10137.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 80 | [[:d:Q58575|Q58575]] | [[Friedrich Wöhler]] | data-sort-value="1800" | 1800-07-31 | data-sort-value="1882" | 1882-09-23 | [[kimika]] | [[Talaksan:Friedrich Wöhler Litho.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 81 | [[:d:Q157224|Q157224]] | [[Kary Mullis]] | data-sort-value="1944" | 1944-12-28 | data-sort-value="2019" | 2019-08-07 | [[biyolohiyang molekular]]<br/>[[biyokimika]]<br/>[[kimika]] | [[Talaksan:Kary Mullis.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 82 | [[:d:Q157056|Q157056]] | [[Samuel Hahnemann]] | data-sort-value="1755" | 1755-04-10 | data-sort-value="1843" | 1843-07-02 | [[homeopatiya]] | [[Talaksan:Samuel Hahnemann 1841.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 83 | [[:d:Q78478|Q78478]] | [[Robert Bárány]] | data-sort-value="1876" | 1876-04-22 | data-sort-value="1936" | 1936-04-08 | [[otolaryngology]] | [[Talaksan:Robert Bárány av Lars Emil Finn.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 84 | [[:d:Q155764|Q155764]] | [[Robert Brown]] | data-sort-value="1773" | 1773-12-21 | data-sort-value="1858" | 1858-06-10 | [[botanika]]<br/>[[pisyolohiya ng halaman]]<br/>[[:Kategorya:Lumot]]<br/>[[mikroskopiya]] | [[Talaksan:Robert brown botaniker.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 85 | [[:d:Q57191|Q57191]] | [[Hans Krebs]] | data-sort-value="1900" | 1900-08-25 | data-sort-value="1981" | 1981-11-22 | [[biyokimika]] | [[Talaksan:Hans Adolf Krebs.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 86 | [[:d:Q102379|Q102379]] | [[Paul Berg]] | data-sort-value="1926" | 1926-06-30 | data-sort-value="2023" | 2023-02-15 | [[biyokimika]] | [[Talaksan:Paul Berg in 1980.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 87 | [[:d:Q170676|Q170676]] | [[Roger D. Kornberg]] | data-sort-value="1947" | 1947-04-24 | | [[biyolohiyang estruktural]]<br/>[[biyokimika]] | [[Talaksan:Roger Kornberg April 2016.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 88 | [[:d:Q205772|Q205772]] | [[Jared Diamond]] | data-sort-value="1937" | 1937-09-10 | | [[ekolohiya]]<br/>[[Biyolohiyang ebolutiba|ebolusyonaryong biyolohiya]]<br/>[[pisyolohiya]]<br/>[[biogeography]] | [[Talaksan:Jared diamond.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 89 | [[:d:Q218311|Q218311]] | [[François Jacob]] | data-sort-value="1920" | 1920-06-17 | data-sort-value="2013" | 2013-04-20 | [[mikrobiyolohiya]] | [[Talaksan:François Jacob nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 90 | [[:d:Q234590|Q234590]] | [[Christian de Duve]] | data-sort-value="1917" | 1917-10-02 | data-sort-value="2013" | 2013-05-04 | [[biyolohiyang pangselula]]<br/>[[biyokimika]] | [[Talaksan:Christian de Duve.tif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 91 | [[:d:Q7442|Q7442]] | [[Carolyn Bertozzi]] | data-sort-value="1966" | 1966-10-10 | | [[kimika]]<br/>[[glycobiology]] | [[Talaksan:Carolyn Bertozzi IMG 9384.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 92 | [[:d:Q189803|Q189803]] | [[Arthur Harden]] | data-sort-value="1865" | 1865-10-12 | data-sort-value="1940" | 1940-06-17 | [[biyokimika]] | [[Talaksan:ArthurHarden.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 93 | [[:d:Q76600|Q76600]] | [[Manfred Eigen]] | data-sort-value="1927" | 1927-05-09 | data-sort-value="2019" | 2019-02-06 | [[biyopisika]] | [[Talaksan:Eigen,Manfred 1996 Göttingen.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 94 | [[:d:Q105830|Q105830]] | [[Baruch Samuel Blumberg]] | data-sort-value="1925" | 1925-07-28 | data-sort-value="2011" | 2011-04-05 | [[birolohiya]] | [[Talaksan:Baruch Samuel Blumberg by Tom Trower (NASA) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 95 | [[:d:Q104607|Q104607]] | [[Andrew Huxley]] | data-sort-value="1917" | 1917-11-22 | data-sort-value="2012" | 2012-05-30 | [[pisyolohiya]] | [[Talaksan:Andrew Fielding Huxley nobel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 96 | [[:d:Q155375|Q155375]] | [[Archibald Hill]] | data-sort-value="1886" | 1886-09-26 | data-sort-value="1977" | 1977-06-03 | [[pisyolohiya]] | [[Talaksan:Archibald Vivian Hill.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 97 | [[:d:Q232024|Q232024]] | [[John James Rickard Macleod]] | data-sort-value="1876" | 1876-09-06 | data-sort-value="1935" | 1935-03-16 | [[pisyolohiya]]<br/>[[medisina]] | [[Talaksan:J.J.R. Macleod ca. 1928.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 98 | [[:d:Q59478|Q59478]] | [[George Gamow]] | data-sort-value="1904" | 1904-03-04 | data-sort-value="1968" | 1968-08-19 | [[Pisikang teoretikal|theoretical physics]]<br/>[[astropisika]]<br/>[[pisikang nuklear]]<br/>[[physical cosmology]]<br/>[[biyokimika]]<br/>[[literary activity]]<br/>[[scientific non-fiction literature]]<br/>[[popular science literature]]<br/>[[children's and young adult literature]] | [[Talaksan:格·安·伽莫夫.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 99 | [[:d:Q73093|Q73093]] | [[Paul Karrer]] | data-sort-value="1889" | 1889-04-21 | data-sort-value="1971" | 1971-06-18 | [[kimikang organiko]] | [[Talaksan:UAZ DOK.005.059 Karrer.tif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 100 | [[:d:Q137106|Q137106]] | [[Howard Florey]] | data-sort-value="1898" | 1898-09-24 | data-sort-value="1968" | 1968-02-21 | | [[Talaksan:Howard Walter Florey 1945.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 101 | [[:d:Q157239|Q157239]] | [[Artturi Ilmari Virtanen]] | data-sort-value="1895" | 1895-01-15 | data-sort-value="1973" | 1973-11-11 | [[biyokimika]] | [[Talaksan:A-I-Virtanen-portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 102 | [[:d:Q158749|Q158749]] | [[Albert Lebrun]] | data-sort-value="1871" | 1871-08-29 | data-sort-value="1950" | 1950-03-06 | [[politika]] | [[Talaksan:Albert Lebrun 1932 (2).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 103 | [[:d:Q202136|Q202136]] | [[Barry Marshall]] | data-sort-value="1951" | 1951-09-30 | | [[mikrobiyolohiya]] | [[Talaksan:Barry J Marshall.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 104 | [[:d:Q188668|Q188668]] | [[Thom Yorke]] | data-sort-value="1968" | 1968-10-07 | | | [[Talaksan:AllPointsEastAug2022 (327 of 385) (52327062411) (cropped) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 105 | [[:d:Q155914|Q155914]] | [[Peter Simon Pallas]] | data-sort-value="1741" | 1741-09-22 | data-sort-value="1811" | 1811-09-08 | [[soolohiya]]<br/>[[botanika]]<br/>[[heograpiya]]<br/>[[heolohiya]]<br/>[[etnograpiya]]<br/>[[pilolohiya]] | [[Talaksan:Peter Simon Pallas. Stipple engraving by A. Tardieu after hi Wellcome V0004437.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 106 | [[:d:Q234949|Q234949]] | [[David Baltimore]] | data-sort-value="1938" | 1938-03-07 | data-sort-value="2025" | 2025-09-06 | [[biyokimika]]<br/>[[biyolohiyang molekular]]<br/>[[birolohiya]]<br/>[[biyolohiya]]<br/>[[henetika]]<br/>[[Inhenyeriyang henetiko]] | [[Talaksan:Dr. David Baltimore2 crop2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 107 | [[:d:Q151593|Q151593]] | [[Olivier Messiaen]] | data-sort-value="1908" | 1908-12-10 | data-sort-value="1992" | 1992-04-27 | | [[Talaksan:Lezing Franse compoist Olivier Messiaen in Koninklijk Conservatorium in Den Haa, Bestanddeelnr 933-8262.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 108 | [[:d:Q180619|Q180619]] | [[Stephen Jay Gould]] | data-sort-value="1941" | 1941-09-10 | data-sort-value="2002" | 2002-05-20 | [[paleontolohiya]]<br/>[[kasaysayan ng agham]]<br/>[[ebolusyon]] | [[Talaksan:Stephen Jay Gould.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 109 | [[:d:Q115478|Q115478]] | [[Emil Theodor Kocher]] | data-sort-value="1841" | 1841-08-25 | data-sort-value="1917" | 1917-07-27 | [[Pag-oopera|pagtistis]] | [[Talaksan:Emil Theodor Kocher.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 110 | [[:d:Q52878|Q52878]] | [[Gustaf VI Adolf of Sweden]] | data-sort-value="1882" | 1882-11-11 | data-sort-value="1973" | 1973-09-15 | [[arkeolohiya]]<br/>[[botanika]] | [[Talaksan:Gustaf VI Adolf of Sweden 1962.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 111 | [[:d:Q190626|Q190626]] | [[Aaron Klug]] | data-sort-value="1926" | 1926-08-11 | data-sort-value="2018" | 2018-11-20 | [[kimika]]<br/>[[biyokimika]] | [[Talaksan:Aaron Klug 1979.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 112 | [[:d:Q216723|Q216723]] | [[Ronald Fisher]] | data-sort-value="1890" | 1890-02-17 | data-sort-value="1962" | 1962-07-29 | [[estadistika]]<br/>[[henetika]] | [[Talaksan:Youngronaldfisher2.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 113 | [[:d:Q122972|Q122972]] | [[Louis Agassiz]] | data-sort-value="1807" | 1807-05-28 | data-sort-value="1873" | 1873-12-14 | [[botanika]]<br/>[[heolohiya]]<br/>[[Glasyolohiya]]<br/>[[Iktiyolohiya]]<br/>[[biyolohiya]] | [[Talaksan:Louis Agassiz H6.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 114 | [[:d:Q152187|Q152187]] | [[August Krogh]] | data-sort-value="1874" | 1874-11-15 | data-sort-value="1949" | 1949-09-13 | [[pisyolohiya]] | [[Talaksan:August Krogh Bain 32006.jpg|center|128px]] |} ---- &sum; 114 items. {{Wikidata list end}} sszo7ey4wijq4rok0lx7xpvzh83yrvf 0 286746 2219147 1909367 2026-08-05T10:16:34Z Derk29 114611 #WPWP #WPWPPH 2219147 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=Disyembre 2020}} {{Infobox writer <!-- For more information see [[:Template:Infobox Writer/doc]]. --> | name = Eilyn Lamadrid Nidea-Parocha | image = | image_size = 140px | alt = | caption = | pseudonym = Eilyn Nidea | birth_name = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | resting_place = | occupation = Guro, manunulat | language = [[Bikol Sentral]] | nationality = [[Pilipinas|Filipino]] | ethnicity = [[Bikolano]] | citizenship = | education = | alma_mater = | period = | genre = Salaysay, tula | subject = | movement = | notableworks = ''Buhay-riles'' | spouse = | partner = | children = | relatives = | influences = | influenced = | awards = [[Premio Tomas Arejola para sa Literaturang Bikolnon]] | signature = | signature_alt = | website = | portaldisp = }} [[Talaksan:Eilyn_Nidea_during_the_book_launching_of_Ginisang_Poesia,_2021_01.jpg | thumb | right | alt=Eilyn Nidea sa book launching ng Ginisang Poesia ni Irvin Sto. Tomas sa Naga Ecology Park bilang bahagi ng Pagkarahay Art Festival 3 | Eilyn Nidea sa book launching ng Ginisang Poesia ni Irvin Sto. Tomas sa Naga Ecology Park bilang bahagi ng Pagkarahay Art Festival 3]] Si '''Eilyn "Ayen" Lamadrid Nidea-Parocha''' isang [[Bikolano|Bikolanang]] guro, manunulat, artista sa pelikula, manggagawang pangkultura at nagawaran ng [[Premio Tomas Arejola para sa Literaturang Bikolnon]] sa kategoryang salaysay (essay) noong 2009. Nagtuturo siya sa Pambansang Paaralan ng Pang-agrikultura asin Pangingisda ng Ragay (RNAFS) sa bayan ng [[Ragay, Camarines Sur|Ragay]], [[Camarines Sur]]. Siya nagtapos ng kolehiyo sa [[Pamantasan ng Ateneo de Naga]] sa [[Lungsod ng Naga]]. Naging tagapagsanay o trainor siya sa High School sa RNAFS para sa iba-ibang klase ng pagsulat: news writing, editorial, sports news writing at iba pa. Ngayon, siya an nagpapatakbo ng Teatro Ragayano, isang grupo ng mga artista sa entablado na itinayo ni [[Carlos Arejola]]. Miyembro si Nidea ng [[Parasurat Bikolnon]] na kung saan naging siyang kritiko mula ng 2013 sa [[Saringsing Writers Workshop]], ang taunang pagsulat ng organisasyon.<ref>[http://www.panitikan.com.ph/content/4th-saringsing-writers-workshop-fellows-named 4th Saringsing Writers Workshop fellows named] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160813120509/http://panitikan.com.ph/content/4th-saringsing-writers-workshop-fellows-named |date=2016-08-13 }} Panitikan.com.ph</ref> Bàgo nito, siya naging kalahok sa [[Juliana Arejola-Fajardo Workshop sa Pagsurat-Bikol]] sa [[Lungsod ng Naga]] ng taon 2012. Sa ginawang ''Rimpos: art-literature Exhibition'' ng [[Salingoy Art Group]], nakatampok ng mga obrang guhit ni Maricris Gomez ang saiyang mga tula. Ginawa ang aktibidad sa Naga City Art Gallery sa [[Jesse Robredo|Jesse M. Robredo Coliseum]] noong Mayo 4 hanggang 18, ng 2013. Nagpalabas ng isang aklat na kanyang iniayos laman ang maiikling salaysay tungkol sa mga mangguguhit at manunulat na kasali sa aktibidad, gayon din ang mga larawan at mga panulat na ipinakita sa eksibit.<ref>[http://www.panitikan.com.ph/content/rimpos-art-literature-exhibition-open-naga-city-may-4 Rimpos, an art-literature exhibition, to open in Naga City this May 4]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Panitikan.com.ph (pighugot 2015-06-27)</ref><ref>[http://www.panitikan.com.ph/content/salingoy-stages-rimpos-art-lit-exhibit Salingoy stages Rimpos Art-Lit exhibit]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Panitikan.com.ph (pighugot 2015-06-27)</ref> Kabali an saiyang erotikang rawitdawit na ''Pagbaklay'' sa antolohiyang ''Ani 38: The Human Body/Ang Katawan'' na pinagpupublikar kan Sentro Pangkultura kan Filipinas (CCP) kan 2014.<ref>[http://culturalcenter.gov.ph/press-room/ccp-launches-38th-literary-journal-on-45th-year CCP launches 38th literary journal on 45th year]{{Dead link|date=Nobiyembre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [http://culturalcenter.gov.ph Cultural Center of the Philippine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120926054545/http://culturalcenter.gov.ph/ |date=2012-09-26 }} (pighugot 2015-06-27)</ref> Isa din siya sa mga tagapagtayo ng Hagkos Bikolana, isang grupo ng mga babaing manunulat sa [[Camarines Sur]] kasama sila [[Irmina Torres]], [[Marissa Reorizo-Redburn]], [[Lourdes Nieva]] at iba pa.<ref>[http://taboanfestival2014.blogspot.com/p/blog-page_1831.html Luzon Delegates] Taboan Festival 2014</ref> ==Pelikulohiya== Maliban sa pagiging artista sa entablado, lumabas din si Nidea sa mga independyenteng pelikula simula ng 2013 sa pelikulang ''Angustia'' ni [[Kristian Cordero]].<ref>[http://www.bicolmail.com/2012/?p=12267 Cordero’s first full length film to premier in Manila and Naga] [[Bicol Mail]] (pighugot 2015-06-27)</ref> ===Pelikula=== {| class="wikitable sortable" |- ! Taon ! Titulo ! Pigganapan ! class="unsortable" | Mga tala |- | 2013 | ''[[Angustia (pelikula noong 2013)|Angustia]]'' | | Direktor: [[Kristian Cordero]] |- | 2016 | ''[[Sayaw sa Butal (pelikula noong 2016)|Sayaw sa Butal]]'' | Alona | Direktor: [[Vic Nierva]] |} ==Sangunian== <small>{{reflist|2}}</small> [[Kategorya:Mga Bikolanong manunulat]] {{stub}} e834uvb4oo6iphh6ez0ukfsro7hxatj 0 287664 2219143 2092331 2026-08-05T10:10:01Z Derk29 114611 #WPWP #WPWPPH 2219143 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:University_of_Denver_campus_pics_015.jpg | thumb | right | alt=Unibersidad ng Denver | Unibersidad ng Denver]]Ang '''Unibersidad ng Denver''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]: ''University of Denver'', '''DU''') ay isang pribadong pananaliksik sa unibersidad sa [[Denver, Colorado|Denver]], Colorado. Itinatag noong 1864, ito ang pinakamatandang pribadong unibersidad sa Rocky Mountain Region ng [[Estados Unidos]]. <ref>{{Cite web|url=http://www.du.edu/explore/factsandfigures.html|title=Facts & Figures|author=University of Denver|first=|date=|work=dDU.edu|access-date=}}</ref> Ang DU ay may humigit-kumulang 5,600 estudyante sa antas di-gradwado at 6,100 gradwadong mag-aaral. Ang pangunahing pampus ay isang itinalagang arboretum at matatagpuan lalo na [[Denver, Colorado|University Neighborhood]],<ref>[http://www.denvergov.org/denvermaps/downloads/maps/citywide/Neighborhoods.pdf Denver Neighborhoods (Statistical) Map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060516180836/http://www.denvergov.org/denvermaps/downloads/maps/citywide/Neighborhoods.pdf |date=2006-05-16 }}. City and County of Denver. Hinango noong Agosto 25, 2006</ref> limang milya (8km) sa timog ng downtown Denver. ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{coord|format=dms|display=title}} {{Stub|Edukasyon}} [[Kategorya:Mga pamantasan sa Estados Unidos]] 0z5jusizjdxofhospp0qiupfgwf9hhn 0 288360 2219000 1701547 2026-08-04T12:01:13Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Lungsod ng Dabaw]] 2219000 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Lungsod ng Dabaw]] [[Kategorya:Mga ruta ng mga sistema ng lansangang bayan at mabilisang daanan sa Pilipinas|N914]] 1xh79nedx1zxthdjga3suzsh0kx8989 10 295515 2219132 1747631 2026-08-05T09:28:39Z Julius Santos III 139725 /* */ 2219132 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Eswatini | flag alias = Flag of Eswatini.svg | flag alias-1890 = Flag of Swaziland (c. 1890-1894).svg | flag alias-1894 = Flag of Swaziland (1894–1902).svg | flag alias-1968 = Flag of Swaziland (1968–2011).svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | variant = {{{variant|}}} | shortname alias = {{{shortname alias|Eswatini}}} | altvar = {{{altvar|}}} <noinclude> | var1 = 1890 | var2 = 1894 | var3 = 1968 | redir1 = SWZ | related1 = Swaziland </noinclude> }} 1isew9ty35y9xv51cpm4eu6ohlhvm3r 0 296925 2219156 2164835 2026-08-05T10:27:42Z Derk29 114611 #WPWP #WPWPPH 2219156 wikitext text/x-wiki {{Infobox video game |title=Super Mario Maker 2 |image=<!-- Super_Mario_Maker_2.jpg --> |caption=Icon artwork, depicting [[Mario]] and [[Luigi]] constructing a stage |developer=Nintendo EPD |publisher=[[Nintendo]] |director=Yosuke Oshino |producer={{ubl|Takashi Tezuka|Hiroyuki Kimura}} |designer={{ubl|Shigefumi Hino|Yasuhisa Yamamura}} |composer={{ubl|Atsuko Asahi|Toru Minegishi|Sayako Doi|[[Koji Kondo (musikero)|Koji Kondo]]}} |programmer=Fumiya Nakano |artist=Ryota Akutsu |platforms=[[Nintendo Switch]] |series=''[[Super Mario]]'' |released=June 28, 2019 |genre=Level editor, platform |modes=Single-player, multiplayer }} [[Talaksan:Super_Mario_Maker_2_logo_(Alt).png | thumb | right | alt=Ang paggawa ng Super Mario sa ikalawang logo | Ang paggawa ng Super Mario sa ikalawang logo]] Ang '''''Super Mario Maker 2''''' ay isang platform ng laro ng platform at paglikha ng laro na binuo at nai-publish ni [[Nintendo]] para sa [[Nintendo Switch]]. Ito ang sumunod na pangyayari sa ''[[Super Mario Maker]]'', at inilabas ito sa buong mundo noong 28 Hunyo 2019. Ang gameplay ay higit sa lahat ay napanatili mula sa nauna nito, kung saan ang mga manlalaro ay lumikha ng kanilang sariling pasadyang mga kurso gamit ang mga assets mula sa iba't ibang mga laro sa buong ''[[Super Mario]]'' franchise at ibahagi ang mga ito sa online. Ipinakikilala ng ''Super Mario Maker 2'' ang mga bagong tampok at pag-aari ng kurso, kabilang ang isang bagong istilo ng kurso at mga asset batay sa ''[[Super Mario 3D World]]''. == Gameplay == Tulad ng hinalinhan nito, ang ''Super Mario Maker 2'' ay isang laro ng platform na side-scroll kung saan ang mga manlalaro ay lumikha ng kanilang sariling mga kurso gamit ang mga assets mula sa buong serye ng ''[[Super Mario]]'' at i-publish ang mga ito sa internet para sa iba pa na maglaro. Ang mga manlalaro ay maaaring pumili mula sa isang pagpipilian ng naunang mga laro ng ''Super Mario'' upang ibase ang visual style at gameplay ng kanilang kurso sa, kabilang ang ''[[Super Mario Bros.]]'', ''[[Super Mario Bros. 3|Super Mario Bros 3]]'', ''[[Super Mario World]]'', [[New Super Mario Bros. U,|''New Super Mario Bros.'']] [[New Super Mario Bros. U,|''U'',]] at isang bagong ipinakilala ang ''[[Super Mario 3D World]]'' na tema. Ang mga mekanika ng gameplay at pag-uugali ng kaaway ay maaaring magkakaiba sa pagitan ng mga estilo, na may ilang mga elemento na limitado sa mga tiyak na estilo.<ref>{{cite web|url=https://uk.ign.com/articles/2019/02/13/super-mario-maker-2-announced-for-nintendo-switch|title=Super Mario Maker 2 Announced for Nintendo Switch|last=Marks|first=Tom|work=[[IGN]]|date=February 13, 2019|access-date=February 23, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190214180013/https://www.ign.com/articles/2019/02/13/super-mario-maker-2-announced-for-nintendo-switch|archive-date=February 14, 2019|url-status=live}}</ref><ref name="nlife2">{{cite web|url=http://www.nintendolife.com/news/2019/02/super_mario_maker_2_confirmed_for_switch_launches_this_june|title=Super Mario Maker 2 Confirmed For Switch, Launches This June|last=Craddock|first=Ryan|work=[[Nintendo Life]]|date=February 13, 2019|access-date=February 23, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190224105057/http://www.nintendolife.com/news/2019/02/super_mario_maker_2_confirmed_for_switch_launches_this_june|archive-date=February 24, 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gameinformer.com/nintendo-direct/2019/02/13/mario-maker-2-is-heading-to-switch|title=Mario Maker 2 Is Heading To Switch|last=Hilliard|first=Kyle|work=[[Game Informer]]|date=February 13, 2019|access-date=February 23, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190224105057/https://www.gameinformer.com/nintendo-direct/2019/02/13/mario-maker-2-is-heading-to-switch|archive-date=February 24, 2019|url-status=live}}</ref> Ang pagkakasunod-sunod ay nagdaragdag ng iba't ibang mga pag-aari at mga tool, kabilang ang mga assets at isang tema ng kurso batay sa ''Super Mario 3D World''. Lalo na naiiba ang temang ito mula sa apat na iba pa, na may maraming mga tampok at mga mekanika ng gameplay na natatangi dito.<ref>{{cite web|url=https://www.siliconera.com/2019/05/15/super-mario-maker-2s-super-mario-3d-world-theme-is-separate-from-the-others/|title=Super Mario Maker 2’s Super Mario 3D World Theme Is Separate From The Others|last=Wong|first=Alistair|work=Siliconera|date=May 15, 2019|access-date=May 15, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190515233739/https://www.siliconera.com/2019/05/15/super-mario-maker-2s-super-mario-3d-world-theme-is-separate-from-the-others/|archive-date=May 15, 2019|url-status=live}}</ref> Ipinakikilala din nito ang lokal at online na mga mode ng Multiplayer kasama ang paglikha ng kurso ng co-op, kung saan hanggang sa 2 mga manlalaro ang maaaring lumikha ng lokal na mga yugto nang magkakasabay; pati na rin ang nagpapahintulot sa hanggang sa 4 na mga online player na makumpleto ang mga kurso na ginawa ng gumagamit, matulungin o mapagkumpitensya.{{efn|At launch, online play was only possible with random players,<ref>{{cite web|url=https://uk.ign.com/articles/2019/05/29/super-mario-maker-2-wont-allow-friends-to-play-together-online|title=Super Mario Maker 2 Won't Allow Friend To Play Together Online|last=Bankhurst|first=Adam|work=[[IGN]]|date=May 28, 2019|access-date=May 29, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190529120632/https://ign.com/articles/2019/05/29/super-mario-maker-2-wont-allow-friends-to-play-together-online|archive-date=May 29, 2019|url-status=live}}</ref> however, an update was made available on October 1st which added the ability to play courses with friends.<ref>{{cite web |url=https://www.polygon.com/e3/2019/6/11/18661812/super-mario-maker-2-e3-2019-online-multiplayer-mode |title=Super Mario Maker 2 will let you play online multiplayer with friends after all |last=McWhertor |first=Michael |work=[[Polygon (website)|Polygon]] |date=June 11, 2019 |accessdate=June 21, 2019}}</ref>}}<ref>{{cite web|url=https://www.siliconera.com/2019/05/15/super-mario-maker-2-multiplayer-includes-co-op-and-versus-options/|title=Super Mario Maker 2 Multiplayer Includes Co-op And Versus Options|author=Jenni|work=Siliconera|date=May 15, 2019|access-date=May 15, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190515235809/https://www.siliconera.com/2019/05/15/super-mario-maker-2-multiplayer-includes-co-op-and-versus-options/|archive-date=May 15, 2019|url-status=live}}</ref> Nagtatampok din ang ''Super Mario Maker 2 ng'' isang bagong kampanya na single-player na kilala bilang Story Mode. Ang kuwento ay sumusunod kay Mario, Toadette, at maraming iba pang mga Toads na tumutulong sa muling pagbuo ng [[Princess Peach]]'s Castle. Ang mga manlalaro ay dapat na dumaan sa higit sa 100 na mga kurso na nilikha ng Nintendo upang mangolekta ng sapat na mga barya upang muling itayo ang kastilyo. Nag-aalok din ang mga character na hindi nilalaro na mga manlalaro ng labis na mga gawain at trabaho sa buong mode.<ref>{{cite web|url=https://www.siliconera.com/2019/05/15/super-mario-maker-2-has-its-own-story-mode/|title=Super Mario Maker 2 Has Its Own Story Mode|last=Wong|first=Alistair|work=Siliconera|date=May 15, 2019|access-date=May 15, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190516000919/https://www.siliconera.com/2019/05/15/super-mario-maker-2-has-its-own-story-mode/|archive-date=May 15, 2019|url-status=live}}</ref> Ang isang subscription sa Nintendo Switch Online ay kinakailangan upang ma-access ang anumang online na pag-andar sa laro, kasama ang pag-access sa mga antas ng nilikha ng player.<ref>{{Cite web|url=https://thenextweb.com/gaming/2019/07/04/review-super-mario-maker-2-is-an-infinite-source-of-joy/|title=Review: Super Mario Maker 2 is an infinite source of joy|last=Vries|first=Nino de|date=2019-07-04|website=The Next Web|language=en-us|access-date=2019-07-07}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.usgamer.net/articles/mario-maker-2-do-you-need-a-nintendo-online-subscription-to-play|title=Mario Maker 2: Do You Need a Nintendo Online Subscription to Play?|last=Green|first=Jake|date=2019-07-02|website=USgamer|language=en|access-date=2019-07-07|archive-date=2019-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20190707042658/https://www.usgamer.net/articles/mario-maker-2-do-you-need-a-nintendo-online-subscription-to-play|url-status=dead}}</ref> == Pag-unlad at pagpapakawala == Ang mga plano para sa ''Super Mario Maker 2 ay'' nagsimula nang magkakasabay sa pag-unlad ng Nintendo Switch hardware mismo, alam nang buo na nais nilang bumuo ng isang sumunod na pangyayari para sa hybrid system. Ang beterano ng Nintendo na si Takashi Tezuka ay nagsasaad na ang tema para sa sumunod na pangyayari ay upang mapalawak kung ano ang maaaring gawin kumpara sa hinalinhan nito at subukan ang mga bagong bagay, na kinuha ang anyo ng mga bagong elemento ng kurso at bagong nilalaman ng nilalaman sa anyo ng isang buong player kampanya. Sinabi rin ni Tezuka na habang ang mga manlalaro ay patuloy na mag-upload ng mga antas, siya at ang kawani ng pag-unlad ay gagamitin ang mga nilikha na ito bilang isang sanggunian para sa pagdaragdag ng nilalaman pagkatapos ng paglulunsad, tinitingnan ang pabago-bago bilang isang give-and-take sa pagitan ng mga developer at mga mamimili.   <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (July 2019)">pagbanggit kailangan</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> ''Ang Super Mario Maker 2 ay'' ipinahayag sa panahon ng isang pagtatanghal ng [[Nintendo Direct]] noong 13 Pebrero 2019. Ito ay pinakawalan sa buong mundo para sa [[Nintendo Switch]] noong 28 Hunyo 2019.<ref>{{cite web|url=https://www.polygon.com/nintendo-switch/2019/2/13/18223977/super-mario-maker-2-nintendo-switch-release-date-trailer|title=Super Mario Maker 2 comes to Nintendo Switch in June|last=Frank|first=Allegra|work=[[Polygon (website)|Polygon]]|date=February 13, 2019|access-date=February 23, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190217150728/https://www.polygon.com/nintendo-switch/2019/2/13/18223977/super-mario-maker-2-nintendo-switch-release-date-trailer|archive-date=February 17, 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.theverge.com/2019/2/13/18223976/super-mario-maker-2-nintendo-switch-release-date-june-2019|title=Super Mario Maker 2 is coming to the Nintendo Switch|last=Alexander|first=Julia|work=[[The Verge]]|date=February 13, 2019|access-date=February 23, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190217133332/https://www.theverge.com/2019/2/13/18223976/super-mario-maker-2-nintendo-switch-release-date-june-2019|archive-date=February 17, 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gameinformer.com/2019/04/24/super-mario-maker-2-launches-on-june-28|title=Super Mario Maker 2 Launches On June 28|last=Khan|first=Imran|work=[[Game Informer]]|date=April 24, 2019|access-date=April 24, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190424222548/https://www.gameinformer.com/2019/04/24/super-mario-maker-2-launches-on-june-28|archive-date=April 24, 2019|url-status=live}}</ref> Ang isa pang Nintendo Direct ay nai-broadcast noong 15 Mayo 2019, na nagbigay ng karagdagang impormasyon tungkol sa bago at pagbabalik na mga tampok, mga mode ng gameplay, at pre-order.<ref name="DirectInfo2">{{cite web|last1=Bankhurst|first1=Adam|title=Super Mario Maker 2 Features Story Mode, Online Multiplayer, Co-Op Creation Mode|url=https://www.ign.com/articles/2019/05/15/mario-maker-2-features-story-mode-and-co-op-creation-mode|website=[[IGN]]|access-date=May 16, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190516002448/https://www.ign.com/articles/2019/05/15/mario-maker-2-features-story-mode-and-co-op-creation-mode|archive-date=May 16, 2019|url-status=live}}</ref> Ang Longtime ''Super Mario'' series composer [[Koji Kondo (musikero)|Koji Kondo]] ay nagsilbi bilang director ng tunog ng laro, habang ang musika ay isinulat ni Atsuko Asahi, Toru Minegishi, at Sayako Doi.<ref>{{cite video game|title=Super Mario Maker 2|developer=[[Nintendo EPD]]|publisher=[[Nintendo]]|date=June 28, 2019|platform=Nintendo Switch|version=|scene=Credits|level=|language=|quote=}}</ref> Sa Europa, ang isang capacitive stylus ay kasama bilang bahagi ng limitadong edisyon ng bundle ng laro para sa mga kostumer na na-pre-order.<ref>{{Cite web|url=https://www.nintendo.co.uk/Support/Nintendo-Switch/-MNS-How-to-redeem-a-code-for-a-special-Super-Mario-Maker-2-themed-Nintendo-Switch-stylus-1560654.html|title=(MNS) How to redeem a code for a special Super Mario Maker 2-themed Nintendo Switch stylus|website=Nintendo of Europe GmbH|language=en-GB|access-date=2019-06-28}}</ref> == Pagtanggap == ''Ang Super Mario Maker 2 ay'' nakatanggap ng pangkalahatang kanais-nais na mga pagsusuri, ayon sa pagsusuri ng pinagsama-samang Metacritic. Gayunpaman, ang tampok na online Multiplayer, ay pinuna para sa mga isyu sa pagganap nito. ''Ang Gamepot'', na nagbigay ng laro ng 8/10, ay nagsabi na ang online lag ay madalas na nasira ang karanasan.<ref name="gs review2">{{cite web|url=https://www.gamespot.com/reviews/super-mario-maker-2-review-make-my-day/1900-6417189/|title=Super Mario Maker 2 Review|website=[[Gamespot]]|first=Peter|last=Brown|date=July 3, 2019|accessdate=July 4, 2019}}</ref> === Pagbebenta === Ito ang pinakamahusay na larong nagbebenta sa Japan sa unang dalawang linggo nitong paglaya, na nagbebenta ng 279,357 pisikal na kopya.<ref>{{cite web|last=Romano|first=Sal|title=Media Create Sales: 7/1/19 – 7/7/19|url=https://gematsu.com/2019/07/famitsu-sales-7-1-19-7-7-19|website=Gematsu|date=July 10, 2019|accessdate=July 16, 2019}}</ref> Sa pagtatapos ng Disyembre 2019, ang laro ay naibenta higit sa 5.04 milyong kopya sa buong mundo, na ginagawa itong isa sa mga larong pinakamahusay na nagbebenta sa Switch.<ref>{{cite web|title=Earnings Release for the Nine-Month Period Ended December 2019|url=https://www.nintendo.co.jp/ir/pdf/2020/200130_3e.pdf|website=Nintendo, Co. Ltd.|publisher=Nintendo, Co. Ltd.|accessdate=January 30, 2020}}</ref> == Mga talababa == '''Mga Tala''' {{Notelist}} '''Mga Sanggunian''' {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * {{Official website|http://supermariomaker.nintendo.com}} * {{Official website|https://www.nintendo.com/games/detail/super-mario-maker-2-switch|Profile at Nintendo.com}} [[Kategorya:Larong bidyo noong 2019]] [[Kategorya:Super Mario]] [[Kategorya:Mga laro ng Nintendo Switch]] 6mejik5m3ixnjvp4r7eir8l9c1g1pos 0 299365 2219190 2197090 2026-08-05T11:47:41Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2219190 wikitext text/x-wiki {{Infobox song | name = Fighting in a Sack | version = | cover = | cover_size = | alt = | border = | caption = | type = | artist = [[The Shins]] | album = [[Chutes Too Narrow]] | EP = | language = | English_title = | A-side = | B-side = Baby Boomerang | written = | published = | released = {{start date|2004|7|13}} | recorded = | studio = | venue = | genre = [[Indie rock]] | length = {{Duration|m=2|s=26}} | label = [[Sub Pop]] | writer = [[James Mercer]] | composer = | lyricist = | producer = | chronology = | prev_title = [[So Says I]] | prev_year = 2003 | prev_version = | next_title = Pink Bullets | next_year = 2005 | next_version = | tracks = | misc = }} Ang "'''Fighting in a Sack'''" ay isang kanta ng [[Estados Unidos|American]] [[indie rock]] band na [[The Shins]], at ito ang pang-anim na track sa kanilang pangalawang album na ''[[Chutes Too Narrow]]''. Ito ay pinakawalan bilang pangalawang solong mula sa album.<ref>{{Cite web |title=Prefixmag |url=https://prefixmag.com/ |access-date=2026-02-24 |website=prefixmag.com |language=en-US |archive-date=2026-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260224012758/https://prefixmag.com/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Citation |title=Fighting In a Sack - EP by The Shins on Apple Music |date=2004-07-13 |url=https://music.apple.com/us/album/fighting-in-a-sack-ep/73519001 |language=en-US |access-date=2026-02-24}}</ref> == Listahan ng track == # "Fighting in a Sack" # "Baby Boomerang" ([[T. Rex (banda)|T. Rex]] Cover) # "New Slang" (Live) - Featuring Iron & Wine # "So Says I" (video) [[Kategorya:Mga awitin noong 2003]] [[Kategorya:Mga sensilyo noong 2004]] [[Kategorya:Mga awitin ng The Shins]] h8sj9krvv7ss0w73jjjpn53oobghpmx 0 303340 2219089 2218536 2026-08-05T04:21:57Z Ivan P. Clarin 84769 /* Mga pangalan sa pagitan ng 2014 at 2026 */ 2219089 wikitext text/x-wiki {{Main|Bagyo sa Pilipinas}} Ang '''Panahon ng bagyo sa Pilipinas''' ay isang dekadang napapanahon sa loob ng [[Pilipinas]] at [[Philippine Area of Responsibility]], taong 2000 ay nagpulungan at nag paligsahan ang [[PAGASA]] sa bawat ipapangalan sa mga [[bagyo]]ng dadaan at papasok sa Pilipinas sa natatakdang panahon, ito ay binigyang daan upang malaman ang lawak ng pinsala, fatality at nawalang gross sa mga lugar na dinaanan ng bagyo, Ito ay nakahanay sa alpabetikong "A" hanggang "Z" maliban sa letrang "X" na hindi na binigyang pansin. Ang bawat bagyo ay binigyan rin ng bawat kategorya. At dinagdagan ng Auxiliary names at list.<ref>{{Cite web |url=http://www.travel-philippines.com/general-info/weather.htm |title=Archive copy |access-date=2021-01-30 |archive-date=2021-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210916183817/https://travel-philippines.com/general-info/weather.htm |url-status=dead }}</ref><ref>hypotheticalhurricanes.fandom.com/wiki/2021_Hypothetical_Pacific_Typhoon_Season_(KenMC)</ref><ref>https://www.transcontinentaltimes.com/an-active-typhoon-season-expected-in-the-philippines.html</ref> ==Daantaon== {{Warning|'''[[Bagyo]]'''}} {{See|Pagpapangalan sa bagyo}} '''{{Color box|lightyellow|border=darkgray}}''' '''Mga Rinetirong pangalan''' <br>Milyon milyon ang mga nasisirang Imprastraktura, Mga pang kabuhayan ang mga nasira nang mga nagdaang bagyo taon-taon, tinatayang aabot sa bilyon bilyon ang napinsala. Kaya't gumawa nang listahan nang mga retiradong bagyo rito sa Pilipinas.<ref>http://bagong.pagasa.dost.gov.ph/climate/tropical-cyclone-information</ref><ref>https://hypotheticalhurricanes.fandom.com/wiki/2020_Hypothetical_Pacific_Typhoon_Season_(KenMC)</ref> ===Mga pangalan sa pagitan ng 2001 at 2013=== {| class="wikitable" width="100%" |- ! {{colour|yellow|2001}} !! {{colour|grey|2002}} !! {{colour|skyblue|2003}} !! {{colour|applegreen|2004}} !! {{colour|yellow|2005}} !! {{colour|grey|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2006|2006]]}} !! {{colour|skyblue|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2007|2007]]}} !! {{colour|applegreen|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2008|2008]]}} !! {{colour|yellow|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2009|2009]]}} !! {{colour|grey|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2010|2010]]}} !! {{colour|skyblue|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2011|2011]]}} !! {{colour|applegreen|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2012|2012]]}} !! {{colour|yellow|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2013|2013]]}} |- | Auring || Agaton || Amang || Ambo || Auring || Agaton || Amang || Ambo || Auring || Agaton || Amang || Ambo || Auring |- | Barok || Basyang || Batibot || Butchoy || Bising || Basyang || Bebeng || Butchoy || Bising || Basyang || Bebeng || Butchoy || Bising |- | Crising || Caloy || Chedeng || Cosme || Crising || Caloy || Chedeng || [[Bagyong Cosme|Cosme]] || Crising || Caloy || Chedeng || Carina || Crising |- | Dante || Domeng || Dodong || Dindo || Dante || Domeng || [[Bagyong Dodong|Dodong]] || Dindo || Dante || Domeng || Dodong || Dindo || Dante |- | Emong || Ester || Egay || Enteng || Emong || Ester || [[Bagyong Egay|Egay]] || Enteng || [[Bagyong Emong (2009)|Emong]] || Ester || Egay || Enteng || Emong |- | Feria || Florita || Falcon || Frank || Feria || Florita || Falcon || [[Bagyong Frank|Frank]] || Fabian || Florita || Falcon || Ferdie || Fabian |- | Gorio || Glenda || Goring || Gener || Gorio || Glenda || Goring || Gener || Gorio || Glenda || Goring || Gener || [[Bagyong Gorio (2013)|Gorio]] |- | Huaning || Henry || Hanna || Helen || Huaning || Henry || Hanna || Helen || Huaning || Henry || Hanna || Helen || Huaning |- | Isang || Inday || Ineng || Igme || Isang || Inday || Ineng || Igme || Isang || Inday || Ineng || Igme || Isang |- | Jolina || Juan || Juaning || Julian || Jolina || Juan || Juaning || Julian || Jolina || Juan || Juaning || Julian || Jolina |- | Kiko || Kaka || Kabayan || Karen || Kiko || Katring || Kabayan || Karen || Kiko || Katring || Kabayan || Karen || Kiko |- | Labuyo || Lagalag || Lando || Lawin || Labuyo || Luis || Lando || Lawin || Labuyo || {{grey|Luis}} || Lando || Lawin || [[Bagyong Labuyo|Labuyo]] |- | Maring || Milenyo || Manang || Marce || Maring || [[Bagyong Milenyo|Milenyo]] || Mina || Marce || Maring || {{grey|Mario}} || Mina || Marce || Maring |- | Nanang || {{grey|Neneng}} || Niña || Nina || Nando || Neneng || Nonoy || Nina || Nando || {{grey|Neneng}} || Nonoy || Nina || Nando |- | Ondoy || {{grey|Ompong}} || Onyok || Ofel || Ondoy || Ompong || {{grey|Onyok}} || Ofel || [[Bagyong Ondoy|Ondoy]] || {{grey|Ompong}} || Onyok || Ofel || [[Bagyong Odette (2013)|Odette]] |- | Pabling || {{grey|Paloma}} || Pogi || Pablo || Pepeng || Paeng || {{grey|Pedring}} || Pablo || [[Bagyong Pepeng|Pepeng]] || {{grey|Paeng}} || [[Bagyong Pedring|Pedring]] || [[Bagyong Pablo|Pablo]] || Paolo |- | Quedan || {{grey|Quardo}} || Quiel || Quinta || Quedan || Queenie || {{grey|Quiel}} || Quinta || Quedan || {{grey|Queenie}} || [[Bagyong Quiel (2011)|Quiel]] || Quinta || [[Bagyong Quedan (2013)|Quedan]] |- | {{grey|Roleta}} || {{grey|Rapido}} || Roskas || [[Bagyong Rolly (2004)|Rolly]] || {{grey|Ramil}} || [[Bagyong Reming|Reming]] || {{grey|Ramon}} || Rolly || Ramil || {{grey|Ruby}} || Ramon || {{grey|Rolly}} || Ramil |- | {{grey|Sibak}} || {{grey|Sibasib}} || Sikat || Siony || {{grey|Santi}} || Seniang || {{grey|Sendong}} || Siony || Santi || {{grey|Seniang}} || [[Bagyong Sendong|Sendong]] || {{grey|Siony}} || [[Bagyong Santi|Santi]] |- | {{grey|Talahib}} || {{grey|Tagbanwa}} || Tisoy || Tonyo || {{grey|Tino}} || Tomas || {{grey|Tisoy}} || Tonyo || Tino || {{grey|Tomas}} || {{grey|Tisoy}} || {{grey|Tonyo}} || Tino |- | {{grey|Ubbeng}} || {{grey|Usman}} || Ursula || [[Bagyong Unding|Unding]] || {{grey|Undang}} || {{grey|Usman}} || {{grey|Ursula}} || Ulysses || Urduja || {{grey|Usman}} || {{grey|Ursula}} || {{grey|Ulysses}} || [[Bagyong Urduja (2013)|Urduja]] |- | {{grey|Vinta}} || {{grey|Venus}} || [[Bagyong Viring (2003)|Viring]] || [[Bagyong Violeta|Violeta]] || {{grey|Vinta}} || {{grey|Venus}} || {{grey|Viring}} || {{grey|Vicky}} || Vinta || {{grey|Venus}} || {{grey|Viring}} || {{grey|Vicky}} || [[Bagyong Vinta (2013)|Vinta]] |- | {{grey|Wilma}} || {{grey|Wisik}} || [[Bagyong Weng (2003)|Weng]] || [[Bagyong Winnie|Winnie]] || {{grey|Wilma}} || {{grey|Waldo}} || {{grey|Weng}} || {{grey|Warren}} || {{grey|Wilma}} || {{grey|Waldo}} || {{grey|Weng}} || {{grey|Warren}} || [[Bagyong Wilma at BOB 05|Wilma]] |- | {{grey|Yaning}} || {{grey|Yayang}} || [[Bagyong Yoyoy (2003)|Yoyoy]] || [[Bagyong Yoyong (2004)|Yoyong]] || {{grey|Yolanda}} || {{grey|Yayang}} || {{grey|Yoyoy}} || {{grey|Yoyong}} || {{grey|Yolanda}} || {{grey|Yayang}} || {{grey|Yoyoy}} || {{grey|Yoyong}} || [[Super Bagyong Yolanda|Yolanda]] |- | {{grey|Zuma}} || {{grey|Zeny}} || Zigzag || Zosimo || {{grey|Zoraida}} || {{grey|Zeny}} || {{grey|Zigzag}} || {{grey|Zosimo}} || {{grey|Zoraida}} || {{grey|Zeny}} || {{grey|Zigzag}} || {{grey|Zosimo}} || [[Bagyong Zoraida (2013)|Zoraida]] |-class="unsortable" !colspan=15|References:<ref name="NHEM Review 15"/><ref name="NHEM Review 16"/> |} ===Mga pangalan sa pagitan ng 2014 at 2026=== {| class="wikitable" width="100%" |- ! {{colour|grey|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2014|2014]]}} !! {{colour|skyblue|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2015|2015]]}} !! {{colour|applegreen|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2016|2016]]}} !! {{colour|yellow|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2017|2017]]}} !! {{colour|grey|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2018|2018]]}} !! {{colour|skyblue|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2019|2019]]}} !! {{colour|applegreen|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2020|2020]]}} !! {{colour|yellow|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2021|2021]]}} !! {{colour|grey|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2022|2022]]}} !! {{colour|skyblue|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2023|2023]]}} !! {{colour|applegreen|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024|2024]]}} !! {{colour|yellow|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2025|2025]]}} || {{colour|grey|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2026|2026]]}} |- | Agaton || Amang || Ambo || Auring || Agaton || Amang || [[Bagyong Ambo (2020)|Ambo]] || [[Bagyong Auring (2021)|Auring]] || [[Bagyong Agaton|Agaton]] || Amang || [[Bagyong Aghon|Aghon]] || Auring || Ada |- | Basyang || Betty || [[Bagyong Butchoy (2016)|Butchoy]] || Bising || Basyang || Betty || [[Bagyong Butchoy (2020)|Butchoy]] || [[Bagyong Bising (2021)|Bising]] || [[Bagyong Basyang (2022)|Basyang]] || Betty || [[Bagyong Butchoy (2024)|Butchoy]] || Bising || [[Bagyong Basyang (2026)|Basyang]] |- | Caloy || Chedeng || Carina || Crising || Caloy || Chedeng || Carina || [[Bagyong Crising (2021)|Crising]] || Caloy || Chedeng || [[Bagyong Carina|Carina]] || [[Bagyong Crising|Crising]] || Caloy |- | Domeng || Dodong || Dindo || Dante || Domeng || Dodong || [[Bagyong Dindo (2020)|Dindo]] || Dante || Domeng || [[Bagyong Dodong|Dodong]] || Dindo || [[Bagyong Dante (2025)|Dante]] || [[Bagyong Domeng (2026)|Domeng]] |- | Ester || Egay || Enteng || Emong || Ester || Egay || Enteng || Emong || [[Bagyong Ester (2022)|Ester]] || [[Bagyong Egay|Egay]] || [[Bagyong Enteng|Enteng]] || [[Bagyong Emong|Emong]] || Ester |- | Florita || Falcon || [[Bagyong Ferdie (2016)|Ferdie]] || Fabian || Florita || Falcon || [[Bagyong Ferdie (2020)|Ferdie]] || [[Bagyong Fabian (2021)|Fabian]] || [[Bagyong Florita (2022)|Florita]] || [[Bagyong Falcon|Falcon]] || Ferdie || Fabian || [[Bagyong Francisco (2026)|Francisco]] |- | [[Bagyong Glenda|Glenda]] || Goring || Gener || [[Bagyong Gorio (2017)|Gorio]] || Gardo || Goring || Gener || Gorio || [[Bagyong Gardo (2022)|Gardo]] || [[Bagyong Goring|Goring]] || Gener || Gorio || Gardo |- | Henry || [[Bagyong Hanna (2015)|Hanna]] || Helen || Huaning || Henry || Hanna || [[Bagyong Helen|Helen]] || Huaning || [[Bagyong Henry (2022)|Henry]] || Hanna || Helen || Huaning || [[Bagyong Henry (2026)|Henry]] |- | Inday || Ineng || Igme || [[Bagyong Isang (2017)|Isang]] || Inday || Ineng || Igme || Isang || [[Bagyong Inday (2022)|Inday]] || Ineng || [[Bagyong Igme (17W) (2024)|Igme ]] || [[Bagyong Isang (2025)|Isang]] || [[Super Bagyong Inday|Inday]] |- | Jose || Jenny || Julian || [[Bagyong Jolina (2017)|Jolina]] || Josie || [[Bagyong Jenny (2019)|Jenny]] || [[Bagyong Julian (2020)|Julian]] || [[Bagyong Jolina (2021)|Jolina]] || Josie || Jenny || [[Bagyong Julian|Julian]] || [[Bagyong Jacinto (2025)|Jacinto]] || Josie |- | Karding || Kabayan || [[Bagyong Karen|Karen]] || Kiko || Karding || Kabayan || [[Bagyong Kristine (2020)|Kristine]] || [[Bagyong Kiko (2021)|Kiko]] || [[Bagyong Karding|Karding]] || Kabayan || [[Bagyong Kristine|Kristine]] || Kiko || [[Bagyong Kiyapo (2026)|Kiyapo]] |- | Luis || [[Bagyong Lando|Lando]] || [[Bagyong Lawin|Lawin]] || Lannie || Luis || [[Bagyong Liwayway (2019)|Liwayway]] || [[Bagyong Leon (2020)|Leon]] || [[Bagyong Lannie (2021)|Lannie]] || Luis || {{grey|Liwayway}} || [[Bagyong Leon|Leon]] || Lannie || [[Bagyong Luis–Maymay|Luis]] |- | [[Bagyong Mario|Mario]] || Marilyn || Marce || [[Bagyong Maring (2017)|Maring]] || Maymay || Marilyn || Marce || Maring || Maymay || {{grey|Marilyn}} || [[Bagyong Marce|Marce]] || [[Bagyong Mirasol (2025)|Mirasol]] || [[Bagyong Luis–Maymay|Luis]] |- | Neneng || [[Bagyong Nona|Nona]] || [[Bagyong Nina|Nina]] || Nando || Neneng || Nimfa || [[Bagyong Nika (2020)|Nika]] || [[Bagyong Nando (2021)|Nando]] || [[Bagyong Neneng (2022)|Neneng]] || {{grey|Nimfa}} || [[Bagyong Nika|Nika]] || [[Super Bagyong Nando|Nando]] || {{grey|Neneng}} |- | Ompong || Onyok || {{grey|Ofel}} || [[Bagyong Odette (2017)|Odette]] || [[Super Bagyong Ompong|Ompong]] || [[Bagyong Onyok (2019)|Onyok]] || [[Bagyong Ofel (2020)|Ofel]] || [[Super Bagyong Odette|Odette]] || Obet || {{grey|Onyok}} || [[Bagyong Ofel|Ofel]] || [[Bagyong Opong|Opong]] || {{grey|Obet}} |- | Paeng || {{grey|''Perla''}} || {{grey|''Pepito''}} || Paolo || Paeng || [[Bagyong Perla (2019)|Perla]] || [[Bagyong Pepito (2020)|Pepito]] || {{grey|Paolo}} || [[Bagyong Paeng|Paeng]] || {{grey|Perla}} || [[Super Bagyong Pepito|Pepito]] || [[Bagyong Paolo (2025)|Paolo]] || {{grey|''Pilandok''}} |- | Queenie || {{grey|Quiel}} || {{grey|Quinta}} || Quedan || Queenie || [[Bagyong Quiel (2019)|Quiel]] || [[Bagyong Quinta|Quinta]] || {{grey|Quedan}} || Queenie || {{grey|Quiel}} || [[Bagyong Querubin (2024)|Querubin]] || Quedan || {{grey|Queenie}} |- | [[Bagyong Ruby|Ruby]] || {{grey|Ramon}} || {{grey|Rolly}} || Ramil || [[Bagyong Rosita|Rosita]] || [[Bagyong Ramon (2019)|Ramon]] || [[Super Bagyong Rolly|Rolly]] || {{grey|Ramil}} || Rosal || {{grey|Ramon}} || [[Bagyong Romina (2024)|Romina]] || [[Bagyong Ramil (2025)|Ramil]] || {{grey|Rosal}} |- | [[Bagyong Seniang (2014)|Seniang]] || {{grey|''Sarah''}} || {{grey|Siony}} || [[Bagyong Salome (2017)|Salome]] || [[Bagyong Samuel (2018)|Samuel]] || [[Bagyong Sarah (2019)|Sarah]] || [[Bagyong Siony (2020)|Siony]] || {{grey|Salome}} || {{grey|Samuel}} || {{grey|Sarah}} || {{grey|Siony}} || Salome || {{grey|Samuel}} |- | {{grey|Tomas}} || {{grey|Tisoy}} || {{grey|Tonyo}} || [[Bagyong Tino (2017)|Tino]] || Tomas || [[Bagyong Tisoy|Tisoy]] || [[Bagyong Tonyo (2020)|Tonyo]] || {{grey|Tino}} || {{grey|Tomas}} || {{grey|''Tamaraw''}} || {{grey|Tonyo}} || [[Bagyong Tino|Tino]] || {{grey|Tomas}} |- | {{grey|''Usman''}} || {{grey|Ursula}} || {{grey|Ulysses}} || [[Bagyong Urduja|Urduja]] || [[Bagyong Usman|Usman]] || [[Bagyong Ursula|Ursula]] || [[Bagyong Ulysses|Ulysses]] || {{grey|''Uwan''}} || {{grey|''Umberto''}} || {{grey|''Ugong''}} || {{grey|Upang}} || [[Bagyong Uwan|Uwan]] || {{grey|''Umberto''}} |- | {{grey|''Venus''}} || {{grey|Viring}} || {{grey|Vicky}} || [[Bagyong Vinta|Vinta]] || {{grey|''Venus''}} || {{grey|Viring}} || [[Bagyong Vicky (2020)|Vicky]] || {{grey|''Verbena''}} || {{grey|''Venus''}} || {{grey|Viring}} || {{grey|Vicky}} || [[Bagyong Verbena (2025)|Verbena]] || {{grey|''Venus''}} |- | {{grey|''Waldo''}} || {{grey|Weng}} || {{grey|''Warren''}} || {{grey|Wilma}} || {{grey|''Waldo''}} || {{grey|Weng}} || {{grey|''Warren''}} || {{grey|Wilma}} || {{grey|''Waldo''}} || {{grey|Weng}} || {{grey|''Warren''}} || [[Bagyong Wilma (2025)|Wilma]] || {{grey|''Waldo''}} |- | {{grey|Yayang}} || {{grey|Yoyoy}} || {{grey|Yoyong}} || {{grey|''Yasmin''}} || {{grey|Yayang}} || {{grey|Yoyoy}} || {{grey|Yoyong}} || {{grey|''Yasmin''}} || {{grey|Yayang}} || {{grey|Yoyoy}} || {{grey|Yoyong}} || {{grey|''Yasmin''}} || {{grey|Yayang}} |- | {{grey|''Zeny''}} || {{grey|Zigzag}} || {{grey|Zosimo}} || {{grey|Zoraida}} || {{grey|''Zeny''}} || {{grey|Zigzag}} || {{grey|Zosimo}} || {{grey|Zoraida}} || {{grey|''Zeny''}} || {{grey|Zigzag}} || {{grey|Zosimo}} || {{grey|Zoraida}} || {{grey|''Zeny''}} |-class="unsortable" !colspan=15|References:<ref name="NHEM Review 15"/><ref name="NHEM Review 16"/> |} ===Mga pangalan sa pagitan ng 2027 at 2029=== {| class="wikitable" width="100%" |- ! [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2027|2027]] !! [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2028|2028]] !! [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2029|2029]] |- | {{grey|Amang}} || {{grey|''Amuyao''}} || {{grey|Auring}} |- | {{grey|Betty}} || {{grey|Butchoy}} || {{grey|Bising}} |- | {{grey|Chedeng}} || {{grey|Carina}} || {{grey|''Chico''}} |- | {{grey|Dodong}} || {{grey|Dindo}} || {{grey|Dante}} |- | {{grey|''Emil''}} || {{grey|''Edring''}} || {{grey|''Elias''}} |- | {{grey|Falcon}} || {{grey|Ferdie}} || {{grey|Fabian}} |- | {{grey|''Gavino''}} || {{grey|Gener}} || {{grey|Gorio}} |- | {{grey|Hanna}} || {{grey|Helen}} || {{grey|Huaning}} |- | {{grey|Ineng}} || {{grey|Igme}} || {{grey|Isang}} |- | {{grey|Jenny}} || {{grey|''Josefa''}} || {{grey|Jacinto}} |- | {{grey|Kabayan}} || {{grey|''Kidul''}} || {{grey|Kiko}} |- | {{grey|Liwayway}} || {{grey|''Lekep''}} || {{grey|Lannie}} |- | {{grey|Marilyn}} || {{grey|Marce}} || {{grey|''Magyawan''}} |- | {{grey|Nimfa}} || {{grey|''Nanolay''}} || {{grey|''Nilad''}} |- | {{grey|Onyok}} || {{grey|''Onos''}} || {{grey|''Omar''}} |- | {{grey|Perla}} || {{grey|''Puwok''}} || {{grey|Paolo}} |- | {{grey|Quiel}} || {{grey|Querubin}} || {{grey|Quedan}} |- | {{grey|Ramon}} ||{{grey|Romina}} || {{grey|Ramil}} |- | {{grey|Sarah}} || {{grey|Siony}} || {{grey|Salome}} |- | {{grey|''Tamaraw''}} || {{grey|Tonyo}} || {{grey|''Tala''}} |- | {{grey|''Ugong''}} || {{grey|''Upang''}} || {{grey|''Urbano''}} |- | {{grey|Viring}} || {{grey|Vicky}} || {{grey|Verbena}} |- | {{grey|Weng}} || {{grey|''Warren''}} || {{grey|Wilma}} |- | {{grey|Yoyoy}} || {{grey|Yoyong}} || {{grey|''Yasmin''}} |- | {{grey|Zigzag}} || {{grey|Zosimo}} || {{grey|Zoraida}} |-class="unsortable" !colspan=15|References:<ref name="NHEM Review 15"/><ref name="NHEM Review 16"/> |} ===Talaan ng mga inialis na pangalan=== ; Mga hindi nagamit na pangalan {{div col start}} * {{tcname unused|Paloma}} * {{tcname unused|Quadro}} * {{tcname unused|Rapido}} * {{tcname unused|Roleta}} * {{tcname unused|Sibak}} * {{tcname unused|Sibasib}} * {{tcname unused|Tagbanwa}} * {{tcname unused|Talahib}} * {{tcname unused|Ubbeng}} * {{tcname unused|Wisik}} * {{tcname unused|Yaning}} * {{tcname unused|Zuma}} {{div col end}} ==Sanggunian== {{reflist}} {{Mga bagyo sa Pilipinas}} [[Kategorya:Bagyo sa Pilipinas]] [[Kategorya:Pilipinas]] [[Kategorya:Panahon]] 0nv12wfc82uyrvwtphwf5aww2qns3oz 2219090 2219089 2026-08-05T04:22:21Z Ivan P. Clarin 84769 /* Mga pangalan sa pagitan ng 2014 at 2026 */ 2219090 wikitext text/x-wiki {{Main|Bagyo sa Pilipinas}} Ang '''Panahon ng bagyo sa Pilipinas''' ay isang dekadang napapanahon sa loob ng [[Pilipinas]] at [[Philippine Area of Responsibility]], taong 2000 ay nagpulungan at nag paligsahan ang [[PAGASA]] sa bawat ipapangalan sa mga [[bagyo]]ng dadaan at papasok sa Pilipinas sa natatakdang panahon, ito ay binigyang daan upang malaman ang lawak ng pinsala, fatality at nawalang gross sa mga lugar na dinaanan ng bagyo, Ito ay nakahanay sa alpabetikong "A" hanggang "Z" maliban sa letrang "X" na hindi na binigyang pansin. Ang bawat bagyo ay binigyan rin ng bawat kategorya. At dinagdagan ng Auxiliary names at list.<ref>{{Cite web |url=http://www.travel-philippines.com/general-info/weather.htm |title=Archive copy |access-date=2021-01-30 |archive-date=2021-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210916183817/https://travel-philippines.com/general-info/weather.htm |url-status=dead }}</ref><ref>hypotheticalhurricanes.fandom.com/wiki/2021_Hypothetical_Pacific_Typhoon_Season_(KenMC)</ref><ref>https://www.transcontinentaltimes.com/an-active-typhoon-season-expected-in-the-philippines.html</ref> ==Daantaon== {{Warning|'''[[Bagyo]]'''}} {{See|Pagpapangalan sa bagyo}} '''{{Color box|lightyellow|border=darkgray}}''' '''Mga Rinetirong pangalan''' <br>Milyon milyon ang mga nasisirang Imprastraktura, Mga pang kabuhayan ang mga nasira nang mga nagdaang bagyo taon-taon, tinatayang aabot sa bilyon bilyon ang napinsala. Kaya't gumawa nang listahan nang mga retiradong bagyo rito sa Pilipinas.<ref>http://bagong.pagasa.dost.gov.ph/climate/tropical-cyclone-information</ref><ref>https://hypotheticalhurricanes.fandom.com/wiki/2020_Hypothetical_Pacific_Typhoon_Season_(KenMC)</ref> ===Mga pangalan sa pagitan ng 2001 at 2013=== {| class="wikitable" width="100%" |- ! {{colour|yellow|2001}} !! {{colour|grey|2002}} !! {{colour|skyblue|2003}} !! {{colour|applegreen|2004}} !! {{colour|yellow|2005}} !! {{colour|grey|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2006|2006]]}} !! {{colour|skyblue|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2007|2007]]}} !! {{colour|applegreen|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2008|2008]]}} !! {{colour|yellow|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2009|2009]]}} !! {{colour|grey|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2010|2010]]}} !! {{colour|skyblue|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2011|2011]]}} !! {{colour|applegreen|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2012|2012]]}} !! {{colour|yellow|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2013|2013]]}} |- | Auring || Agaton || Amang || Ambo || Auring || Agaton || Amang || Ambo || Auring || Agaton || Amang || Ambo || Auring |- | Barok || Basyang || Batibot || Butchoy || Bising || Basyang || Bebeng || Butchoy || Bising || Basyang || Bebeng || Butchoy || Bising |- | Crising || Caloy || Chedeng || Cosme || Crising || Caloy || Chedeng || [[Bagyong Cosme|Cosme]] || Crising || Caloy || Chedeng || Carina || Crising |- | Dante || Domeng || Dodong || Dindo || Dante || Domeng || [[Bagyong Dodong|Dodong]] || Dindo || Dante || Domeng || Dodong || Dindo || Dante |- | Emong || Ester || Egay || Enteng || Emong || Ester || [[Bagyong Egay|Egay]] || Enteng || [[Bagyong Emong (2009)|Emong]] || Ester || Egay || Enteng || Emong |- | Feria || Florita || Falcon || Frank || Feria || Florita || Falcon || [[Bagyong Frank|Frank]] || Fabian || Florita || Falcon || Ferdie || Fabian |- | Gorio || Glenda || Goring || Gener || Gorio || Glenda || Goring || Gener || Gorio || Glenda || Goring || Gener || [[Bagyong Gorio (2013)|Gorio]] |- | Huaning || Henry || Hanna || Helen || Huaning || Henry || Hanna || Helen || Huaning || Henry || Hanna || Helen || Huaning |- | Isang || Inday || Ineng || Igme || Isang || Inday || Ineng || Igme || Isang || Inday || Ineng || Igme || Isang |- | Jolina || Juan || Juaning || Julian || Jolina || Juan || Juaning || Julian || Jolina || Juan || Juaning || Julian || Jolina |- | Kiko || Kaka || Kabayan || Karen || Kiko || Katring || Kabayan || Karen || Kiko || Katring || Kabayan || Karen || Kiko |- | Labuyo || Lagalag || Lando || Lawin || Labuyo || Luis || Lando || Lawin || Labuyo || {{grey|Luis}} || Lando || Lawin || [[Bagyong Labuyo|Labuyo]] |- | Maring || Milenyo || Manang || Marce || Maring || [[Bagyong Milenyo|Milenyo]] || Mina || Marce || Maring || {{grey|Mario}} || Mina || Marce || Maring |- | Nanang || {{grey|Neneng}} || Niña || Nina || Nando || Neneng || Nonoy || Nina || Nando || {{grey|Neneng}} || Nonoy || Nina || Nando |- | Ondoy || {{grey|Ompong}} || Onyok || Ofel || Ondoy || Ompong || {{grey|Onyok}} || Ofel || [[Bagyong Ondoy|Ondoy]] || {{grey|Ompong}} || Onyok || Ofel || [[Bagyong Odette (2013)|Odette]] |- | Pabling || {{grey|Paloma}} || Pogi || Pablo || Pepeng || Paeng || {{grey|Pedring}} || Pablo || [[Bagyong Pepeng|Pepeng]] || {{grey|Paeng}} || [[Bagyong Pedring|Pedring]] || [[Bagyong Pablo|Pablo]] || Paolo |- | Quedan || {{grey|Quardo}} || Quiel || Quinta || Quedan || Queenie || {{grey|Quiel}} || Quinta || Quedan || {{grey|Queenie}} || [[Bagyong Quiel (2011)|Quiel]] || Quinta || [[Bagyong Quedan (2013)|Quedan]] |- | {{grey|Roleta}} || {{grey|Rapido}} || Roskas || [[Bagyong Rolly (2004)|Rolly]] || {{grey|Ramil}} || [[Bagyong Reming|Reming]] || {{grey|Ramon}} || Rolly || Ramil || {{grey|Ruby}} || Ramon || {{grey|Rolly}} || Ramil |- | {{grey|Sibak}} || {{grey|Sibasib}} || Sikat || Siony || {{grey|Santi}} || Seniang || {{grey|Sendong}} || Siony || Santi || {{grey|Seniang}} || [[Bagyong Sendong|Sendong]] || {{grey|Siony}} || [[Bagyong Santi|Santi]] |- | {{grey|Talahib}} || {{grey|Tagbanwa}} || Tisoy || Tonyo || {{grey|Tino}} || Tomas || {{grey|Tisoy}} || Tonyo || Tino || {{grey|Tomas}} || {{grey|Tisoy}} || {{grey|Tonyo}} || Tino |- | {{grey|Ubbeng}} || {{grey|Usman}} || Ursula || [[Bagyong Unding|Unding]] || {{grey|Undang}} || {{grey|Usman}} || {{grey|Ursula}} || Ulysses || Urduja || {{grey|Usman}} || {{grey|Ursula}} || {{grey|Ulysses}} || [[Bagyong Urduja (2013)|Urduja]] |- | {{grey|Vinta}} || {{grey|Venus}} || [[Bagyong Viring (2003)|Viring]] || [[Bagyong Violeta|Violeta]] || {{grey|Vinta}} || {{grey|Venus}} || {{grey|Viring}} || {{grey|Vicky}} || Vinta || {{grey|Venus}} || {{grey|Viring}} || {{grey|Vicky}} || [[Bagyong Vinta (2013)|Vinta]] |- | {{grey|Wilma}} || {{grey|Wisik}} || [[Bagyong Weng (2003)|Weng]] || [[Bagyong Winnie|Winnie]] || {{grey|Wilma}} || {{grey|Waldo}} || {{grey|Weng}} || {{grey|Warren}} || {{grey|Wilma}} || {{grey|Waldo}} || {{grey|Weng}} || {{grey|Warren}} || [[Bagyong Wilma at BOB 05|Wilma]] |- | {{grey|Yaning}} || {{grey|Yayang}} || [[Bagyong Yoyoy (2003)|Yoyoy]] || [[Bagyong Yoyong (2004)|Yoyong]] || {{grey|Yolanda}} || {{grey|Yayang}} || {{grey|Yoyoy}} || {{grey|Yoyong}} || {{grey|Yolanda}} || {{grey|Yayang}} || {{grey|Yoyoy}} || {{grey|Yoyong}} || [[Super Bagyong Yolanda|Yolanda]] |- | {{grey|Zuma}} || {{grey|Zeny}} || Zigzag || Zosimo || {{grey|Zoraida}} || {{grey|Zeny}} || {{grey|Zigzag}} || {{grey|Zosimo}} || {{grey|Zoraida}} || {{grey|Zeny}} || {{grey|Zigzag}} || {{grey|Zosimo}} || [[Bagyong Zoraida (2013)|Zoraida]] |-class="unsortable" !colspan=15|References:<ref name="NHEM Review 15"/><ref name="NHEM Review 16"/> |} ===Mga pangalan sa pagitan ng 2014 at 2026=== {| class="wikitable" width="100%" |- ! {{colour|grey|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2014|2014]]}} !! {{colour|skyblue|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2015|2015]]}} !! {{colour|applegreen|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2016|2016]]}} !! {{colour|yellow|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2017|2017]]}} !! {{colour|grey|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2018|2018]]}} !! {{colour|skyblue|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2019|2019]]}} !! {{colour|applegreen|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2020|2020]]}} !! {{colour|yellow|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2021|2021]]}} !! {{colour|grey|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2022|2022]]}} !! {{colour|skyblue|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2023|2023]]}} !! {{colour|applegreen|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024|2024]]}} !! {{colour|yellow|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2025|2025]]}} || {{colour|grey|[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2026|2026]]}} |- | Agaton || Amang || Ambo || Auring || Agaton || Amang || [[Bagyong Ambo (2020)|Ambo]] || [[Bagyong Auring (2021)|Auring]] || [[Bagyong Agaton|Agaton]] || Amang || [[Bagyong Aghon|Aghon]] || Auring || Ada |- | Basyang || Betty || [[Bagyong Butchoy (2016)|Butchoy]] || Bising || Basyang || Betty || [[Bagyong Butchoy (2020)|Butchoy]] || [[Bagyong Bising (2021)|Bising]] || [[Bagyong Basyang (2022)|Basyang]] || Betty || [[Bagyong Butchoy (2024)|Butchoy]] || Bising || [[Bagyong Basyang (2026)|Basyang]] |- | Caloy || Chedeng || Carina || Crising || Caloy || Chedeng || Carina || [[Bagyong Crising (2021)|Crising]] || Caloy || Chedeng || [[Bagyong Carina|Carina]] || [[Bagyong Crising|Crising]] || Caloy |- | Domeng || Dodong || Dindo || Dante || Domeng || Dodong || [[Bagyong Dindo (2020)|Dindo]] || Dante || Domeng || [[Bagyong Dodong|Dodong]] || Dindo || [[Bagyong Dante (2025)|Dante]] || [[Bagyong Domeng (2026)|Domeng]] |- | Ester || Egay || Enteng || Emong || Ester || Egay || Enteng || Emong || [[Bagyong Ester (2022)|Ester]] || [[Bagyong Egay|Egay]] || [[Bagyong Enteng|Enteng]] || [[Bagyong Emong|Emong]] || Ester |- | Florita || Falcon || [[Bagyong Ferdie (2016)|Ferdie]] || Fabian || Florita || Falcon || [[Bagyong Ferdie (2020)|Ferdie]] || [[Bagyong Fabian (2021)|Fabian]] || [[Bagyong Florita (2022)|Florita]] || [[Bagyong Falcon|Falcon]] || Ferdie || Fabian || [[Bagyong Francisco (2026)|Francisco]] |- | [[Bagyong Glenda|Glenda]] || Goring || Gener || [[Bagyong Gorio (2017)|Gorio]] || Gardo || Goring || Gener || Gorio || [[Bagyong Gardo (2022)|Gardo]] || [[Bagyong Goring|Goring]] || Gener || Gorio || Gardo |- | Henry || [[Bagyong Hanna (2015)|Hanna]] || Helen || Huaning || Henry || Hanna || [[Bagyong Helen|Helen]] || Huaning || [[Bagyong Henry (2022)|Henry]] || Hanna || Helen || Huaning || [[Bagyong Henry (2026)|Henry]] |- | Inday || Ineng || Igme || [[Bagyong Isang (2017)|Isang]] || Inday || Ineng || Igme || Isang || [[Bagyong Inday (2022)|Inday]] || Ineng || [[Bagyong Igme (17W) (2024)|Igme ]] || [[Bagyong Isang (2025)|Isang]] || [[Super Bagyong Inday|Inday]] |- | Jose || Jenny || Julian || [[Bagyong Jolina (2017)|Jolina]] || Josie || [[Bagyong Jenny (2019)|Jenny]] || [[Bagyong Julian (2020)|Julian]] || [[Bagyong Jolina (2021)|Jolina]] || Josie || Jenny || [[Bagyong Julian|Julian]] || [[Bagyong Jacinto (2025)|Jacinto]] || Josie |- | Karding || Kabayan || [[Bagyong Karen|Karen]] || Kiko || Karding || Kabayan || [[Bagyong Kristine (2020)|Kristine]] || [[Bagyong Kiko (2021)|Kiko]] || [[Bagyong Karding|Karding]] || Kabayan || [[Bagyong Kristine|Kristine]] || Kiko || [[Bagyong Kiyapo (2026)|Kiyapo]] |- | Luis || [[Bagyong Lando|Lando]] || [[Bagyong Lawin|Lawin]] || Lannie || Luis || [[Bagyong Liwayway (2019)|Liwayway]] || [[Bagyong Leon (2020)|Leon]] || [[Bagyong Lannie (2021)|Lannie]] || Luis || {{grey|Liwayway}} || [[Bagyong Leon|Leon]] || Lannie || [[Bagyong Luis–Maymay|Luis]] |- | [[Bagyong Mario|Mario]] || Marilyn || Marce || [[Bagyong Maring (2017)|Maring]] || Maymay || Marilyn || Marce || Maring || Maymay || {{grey|Marilyn}} || [[Bagyong Marce|Marce]] || [[Bagyong Mirasol (2025)|Mirasol]] || [[Bagyong Luis–Maymay|Maymay]] |- | Neneng || [[Bagyong Nona|Nona]] || [[Bagyong Nina|Nina]] || Nando || Neneng || Nimfa || [[Bagyong Nika (2020)|Nika]] || [[Bagyong Nando (2021)|Nando]] || [[Bagyong Neneng (2022)|Neneng]] || {{grey|Nimfa}} || [[Bagyong Nika|Nika]] || [[Super Bagyong Nando|Nando]] || {{grey|Neneng}} |- | Ompong || Onyok || {{grey|Ofel}} || [[Bagyong Odette (2017)|Odette]] || [[Super Bagyong Ompong|Ompong]] || [[Bagyong Onyok (2019)|Onyok]] || [[Bagyong Ofel (2020)|Ofel]] || [[Super Bagyong Odette|Odette]] || Obet || {{grey|Onyok}} || [[Bagyong Ofel|Ofel]] || [[Bagyong Opong|Opong]] || {{grey|Obet}} |- | Paeng || {{grey|''Perla''}} || {{grey|''Pepito''}} || Paolo || Paeng || [[Bagyong Perla (2019)|Perla]] || [[Bagyong Pepito (2020)|Pepito]] || {{grey|Paolo}} || [[Bagyong Paeng|Paeng]] || {{grey|Perla}} || [[Super Bagyong Pepito|Pepito]] || [[Bagyong Paolo (2025)|Paolo]] || {{grey|''Pilandok''}} |- | Queenie || {{grey|Quiel}} || {{grey|Quinta}} || Quedan || Queenie || [[Bagyong Quiel (2019)|Quiel]] || [[Bagyong Quinta|Quinta]] || {{grey|Quedan}} || Queenie || {{grey|Quiel}} || [[Bagyong Querubin (2024)|Querubin]] || Quedan || {{grey|Queenie}} |- | [[Bagyong Ruby|Ruby]] || {{grey|Ramon}} || {{grey|Rolly}} || Ramil || [[Bagyong Rosita|Rosita]] || [[Bagyong Ramon (2019)|Ramon]] || [[Super Bagyong Rolly|Rolly]] || {{grey|Ramil}} || Rosal || {{grey|Ramon}} || [[Bagyong Romina (2024)|Romina]] || [[Bagyong Ramil (2025)|Ramil]] || {{grey|Rosal}} |- | [[Bagyong Seniang (2014)|Seniang]] || {{grey|''Sarah''}} || {{grey|Siony}} || [[Bagyong Salome (2017)|Salome]] || [[Bagyong Samuel (2018)|Samuel]] || [[Bagyong Sarah (2019)|Sarah]] || [[Bagyong Siony (2020)|Siony]] || {{grey|Salome}} || {{grey|Samuel}} || {{grey|Sarah}} || {{grey|Siony}} || Salome || {{grey|Samuel}} |- | {{grey|Tomas}} || {{grey|Tisoy}} || {{grey|Tonyo}} || [[Bagyong Tino (2017)|Tino]] || Tomas || [[Bagyong Tisoy|Tisoy]] || [[Bagyong Tonyo (2020)|Tonyo]] || {{grey|Tino}} || {{grey|Tomas}} || {{grey|''Tamaraw''}} || {{grey|Tonyo}} || [[Bagyong Tino|Tino]] || {{grey|Tomas}} |- | {{grey|''Usman''}} || {{grey|Ursula}} || {{grey|Ulysses}} || [[Bagyong Urduja|Urduja]] || [[Bagyong Usman|Usman]] || [[Bagyong Ursula|Ursula]] || [[Bagyong Ulysses|Ulysses]] || {{grey|''Uwan''}} || {{grey|''Umberto''}} || {{grey|''Ugong''}} || {{grey|Upang}} || [[Bagyong Uwan|Uwan]] || {{grey|''Umberto''}} |- | {{grey|''Venus''}} || {{grey|Viring}} || {{grey|Vicky}} || [[Bagyong Vinta|Vinta]] || {{grey|''Venus''}} || {{grey|Viring}} || [[Bagyong Vicky (2020)|Vicky]] || {{grey|''Verbena''}} || {{grey|''Venus''}} || {{grey|Viring}} || {{grey|Vicky}} || [[Bagyong Verbena (2025)|Verbena]] || {{grey|''Venus''}} |- | {{grey|''Waldo''}} || {{grey|Weng}} || {{grey|''Warren''}} || {{grey|Wilma}} || {{grey|''Waldo''}} || {{grey|Weng}} || {{grey|''Warren''}} || {{grey|Wilma}} || {{grey|''Waldo''}} || {{grey|Weng}} || {{grey|''Warren''}} || [[Bagyong Wilma (2025)|Wilma]] || {{grey|''Waldo''}} |- | {{grey|Yayang}} || {{grey|Yoyoy}} || {{grey|Yoyong}} || {{grey|''Yasmin''}} || {{grey|Yayang}} || {{grey|Yoyoy}} || {{grey|Yoyong}} || {{grey|''Yasmin''}} || {{grey|Yayang}} || {{grey|Yoyoy}} || {{grey|Yoyong}} || {{grey|''Yasmin''}} || {{grey|Yayang}} |- | {{grey|''Zeny''}} || {{grey|Zigzag}} || {{grey|Zosimo}} || {{grey|Zoraida}} || {{grey|''Zeny''}} || {{grey|Zigzag}} || {{grey|Zosimo}} || {{grey|Zoraida}} || {{grey|''Zeny''}} || {{grey|Zigzag}} || {{grey|Zosimo}} || {{grey|Zoraida}} || {{grey|''Zeny''}} |-class="unsortable" !colspan=15|References:<ref name="NHEM Review 15"/><ref name="NHEM Review 16"/> |} ===Mga pangalan sa pagitan ng 2027 at 2029=== {| class="wikitable" width="100%" |- ! [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2027|2027]] !! [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2028|2028]] !! [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2029|2029]] |- | {{grey|Amang}} || {{grey|''Amuyao''}} || {{grey|Auring}} |- | {{grey|Betty}} || {{grey|Butchoy}} || {{grey|Bising}} |- | {{grey|Chedeng}} || {{grey|Carina}} || {{grey|''Chico''}} |- | {{grey|Dodong}} || {{grey|Dindo}} || {{grey|Dante}} |- | {{grey|''Emil''}} || {{grey|''Edring''}} || {{grey|''Elias''}} |- | {{grey|Falcon}} || {{grey|Ferdie}} || {{grey|Fabian}} |- | {{grey|''Gavino''}} || {{grey|Gener}} || {{grey|Gorio}} |- | {{grey|Hanna}} || {{grey|Helen}} || {{grey|Huaning}} |- | {{grey|Ineng}} || {{grey|Igme}} || {{grey|Isang}} |- | {{grey|Jenny}} || {{grey|''Josefa''}} || {{grey|Jacinto}} |- | {{grey|Kabayan}} || {{grey|''Kidul''}} || {{grey|Kiko}} |- | {{grey|Liwayway}} || {{grey|''Lekep''}} || {{grey|Lannie}} |- | {{grey|Marilyn}} || {{grey|Marce}} || {{grey|''Magyawan''}} |- | {{grey|Nimfa}} || {{grey|''Nanolay''}} || {{grey|''Nilad''}} |- | {{grey|Onyok}} || {{grey|''Onos''}} || {{grey|''Omar''}} |- | {{grey|Perla}} || {{grey|''Puwok''}} || {{grey|Paolo}} |- | {{grey|Quiel}} || {{grey|Querubin}} || {{grey|Quedan}} |- | {{grey|Ramon}} ||{{grey|Romina}} || {{grey|Ramil}} |- | {{grey|Sarah}} || {{grey|Siony}} || {{grey|Salome}} |- | {{grey|''Tamaraw''}} || {{grey|Tonyo}} || {{grey|''Tala''}} |- | {{grey|''Ugong''}} || {{grey|''Upang''}} || {{grey|''Urbano''}} |- | {{grey|Viring}} || {{grey|Vicky}} || {{grey|Verbena}} |- | {{grey|Weng}} || {{grey|''Warren''}} || {{grey|Wilma}} |- | {{grey|Yoyoy}} || {{grey|Yoyong}} || {{grey|''Yasmin''}} |- | {{grey|Zigzag}} || {{grey|Zosimo}} || {{grey|Zoraida}} |-class="unsortable" !colspan=15|References:<ref name="NHEM Review 15"/><ref name="NHEM Review 16"/> |} ===Talaan ng mga inialis na pangalan=== ; Mga hindi nagamit na pangalan {{div col start}} * {{tcname unused|Paloma}} * {{tcname unused|Quadro}} * {{tcname unused|Rapido}} * {{tcname unused|Roleta}} * {{tcname unused|Sibak}} * {{tcname unused|Sibasib}} * {{tcname unused|Tagbanwa}} * {{tcname unused|Talahib}} * {{tcname unused|Ubbeng}} * {{tcname unused|Wisik}} * {{tcname unused|Yaning}} * {{tcname unused|Zuma}} {{div col end}} ==Sanggunian== {{reflist}} {{Mga bagyo sa Pilipinas}} [[Kategorya:Bagyo sa Pilipinas]] [[Kategorya:Pilipinas]] [[Kategorya:Panahon]] gi1p9uxh5t76he8garxjsxrt72cf8bz 0 304574 2219188 2090199 2026-08-05T11:45:30Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2219188 wikitext text/x-wiki {{About||pagkakasunod na bilang|bilang Fibonacci}} {{Infobox person | nickname = Leonardo Fibonacci, Leonardo Bonacci, Leonardo Pisano | image = Leonardo da Pisa.jpg | caption = Bantayog ni Fibonacci (1863) na gawa ni Giovanni Paganucci sa Camposanto di Pisa{{efn|Hindi alam ang aktuwal na itsura ni Fibonacci.<ref name=statue>{{cite web |url=http://www.epsilones.com/paginas/artes/artes-027-historia-estatua-ingles.html |title=Fibonacci's Statue in Pisa |publisher=Epsilones.com |date= |accessdate=2010-08-02 |language=en |archive-date=2014-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222022051/http://www.epsilones.com/paginas/artes/artes-027-historia-estatua-ingles.html |url-status=dead }}</ref>}} | birth_date = 1170 | birth_place = [[Pisa]],<ref>{{citation|last1=Smith|first1=David Eugene|last2=Karpinski|first2=Louis Charles|title=The Hindu–Arabic Numerals|year=1911|page=128|url=https://books.google.com/books?id=wEw6AAAAMAAJ&pg=PA128|location=Boston and London|publisher=Ginn and Company|language=en}}.</ref> Republika ng Pisa | death_date = mga {{death date and age|1250|||1170||}} | death_place = Pisa, Republika ng Pisa | occupation = [[Matematiko]] | known_for = {{flatlist| * ''Liber Abaci'', ginawang popular ang sistemang pamilang na Hindu-Arabe sa Europa * Mga [[bilang Fibonacci]]}} | parents = Guglielmo "Bonacci" (ama) }} Si '''Fibonacci''' ({{IPAc-en|ˌ|f|ɪ|b|ə|ˈ|n|ɑː|tʃ|i}};<ref>{{Cite Oxford Dictionaries|Fibonacci, Leonardo|accessdate=23 Hunyo 2019}}</ref> <small>bigkas din</small> {{IPAc-en|US|ˌ|f|iː|b|-}},<ref>[https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/fibonacci-series "Fibonacci series"] at {{cite web|url=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/fibonacci-sequence|title=Fibonacci sequence|work=Collins English Dictionary|publisher=HarperCollins|accessdate=23 Hunyo 2019|language=en}}</ref><ref>{{Cite Merriam-Webster|Fibonacci number|accessdate=23 Hunyo 2019|language=en}}</ref> {{IPA-it|fiboˈnattʃi|lang}}; mga 1170 – mga 1240–50),<ref name=Knott>{{cite web|first = R. |last = MacTutor |url=http://www-history.mcs.st-and.ac.uk/Biographies/Fibonacci.html |title=Leonardo Pisano Fibonacci |publisher=www-history.mcs.st-and.ac.uk |date= |accessdate=2018-12-22|language=en}}</ref> kilala din bilang '''Leonardo Bonacci''', '''Leonardo of Pisa''', o '''Leonardo Bigollo Pisano''' ('Leonardo, ang Manlalakbay mula sa Pisa'<ref name=livio/>), ay isang [[Italya]]nong [[matematiko]] mula sa Republika ng [[Pisa]], na tinuturing na "ang pinakatalentadong Kanluraning matematiko ng [[Gitnang Panahon]]".<ref>Eves, Howard. ''An Introduction to the History of Mathematics''. Brooks Cole, 1990: {{ISBN|0-03-029558-0}} (ika-6 na ed.), p. 261 (sa Ingles).</ref> Gawa-gawa lamang ang pangalan na karaniwan siyang kilala, ang ''Fibonacci'', noong 1838 ni Guillaume Libri, isang Pranko-Italyanong dalubhasa sa kasaysayan<ref>{{cite book|first=Keith|last= Devlin|title=Finding Fibonacci: The Quest to Rediscover the Forgotten Mathematical Genius Who Changed the World|url=https://archive.org/details/findingfibonacci0000devl|publisher=Princeton University Press|year=2017|page=[https://archive.org/details/findingfibonacci0000devl/page/24 24]|language=ne}}</ref><ref name="Pask2015">{{cite book|author=Colin Pask|title=Great Calculations: A Surprising Look Behind 50 Scientific Inquiries|url=https://books.google.com/books?id=fvjIBAAAQBAJ&pg=PT35|date=7 Hulyo 2015|publisher=Prometheus Books|isbn=978-1-63388-029-0|page=35|language=en}}</ref> at pinaikling {{lang|la|filius Bonacci}} ('anak ni Bonacci').<ref>Keith Devlin, ''The Man of Numbers: Fibonacci's Arithmetic Revolution,''A&C Black, 2012 p. 13. (sa Ingles)</ref>{{efn|Ang etimolohiya ng ''Bonacci'' ay "mabuting loob", kaya nangangahulugan ang buong pangalan niya bilang "anak ng isang mabuting loob [na pamilya]".<ref name=livio>{{cite book|last=Livio|first=Mario|title=The Golden Ratio: The Story of Phi, the World's Most Astonishing Number|url=https://books.google.com/books?id=bUARfgWRH14C|origyear=2002|edition=1|year=2003|publisher=Broadway Books|language=en|location=New York City|isbn=0-7679-0816-3|pages=92–93}}</ref>}} Bagaman, kahit noong mas maagang 1506, isang notaryo ng Imperyong Romanong Perizolo ay binanggit si Leonardo bilang "Lionardo Fibonacci".<ref>{{Cite book|url=https://nrc-publications.canada.ca/eng/view/fulltext/?id=fbfdddf4-d0e9-45fe-bef6-fe6d3cbecfa0|title=Fibonacci, his numbers and his rabbits|author=Drozdyuk, Andriy|author2=Drozdyuk, Denys|date=2010|publisher=Choven Pub|isbn=978-0-9866300-1-9|location=Toronto|pages=18|oclc=813281753|language=en}}</ref> Pinasikat ni Fibonacci ang [[sistemang pamilang]] Hindu-Arabe sa [[kanluraning mundo]] sa pamamagitan ng kanyang komposisyon noong 1202 na ''Liber Abaci'' (''Aklat ng Kalkulasyon'').<ref>{{cite web|url=http://www.halexandria.org/dward093.htm|title=Fibonacci Numbers|website=www.halexandria.org|language=en}}</ref><ref>[http://www.britannica.com/eb/article-4153/Leonardo-Pisano Leonardo Pisano: "Contributions to number theory"]. [[Encyclopædia Britannica]] Online, 2006. p. 3. Hinango noong 18 Setyembre 2006 (sa Ingles).</ref> Ipinakilala din niya sa [[Europa]] ang pagkasunod-sunod na mga [[bilang na Fibonacci]], na ginamit niyang halimbawa sa ''Liber Abaci''.<ref>Singh, Parmanand. "Acharya Hemachandra and the (so called) Fibonacci Numbers". ''Math''. Ed. Siwan, 20(1):28–30, 1986. {{ISSN|0047-6269}}] (sa Ingles)</ref> ==Mga pananda== {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{Reflist|30em}} {{BD|1170|1250}} {{Stub|Matematiko}} [[Kategorya:Mga Italyano]] [[Kategorya:Mga matematiko]] argyw9my5qagrwiwfk63jls5nn9nddy 828 305008 2219063 1924814 2026-08-05T02:24:22Z Bluemask 20 2219063 Scribunto text/plain local p = {} --[[==========================================================================]] --[[ Globals ]] --[[==========================================================================]] local currtitle = mw.title.getCurrentTitle() local nexistingcats = 0 local errors = '' local testcasecolon = '' local testcases = string.match(currtitle.subpageText, '^testcases') if testcases then testcasecolon = ':' end local navborder = true local followRs = true local skipgaps = false local listall = false local tlistall = {} local tlistallbwd = {} local tlistallfwd = {} local ttrackingcats = { --when reindexing, Ctrl+H 'trackcat(1,' & 'ttrackingcats[1]' '', -- [1] placeholder for [[Kategorya:Navseasoncats using cat parameter]] '', -- [2] placeholder for [[Kategorya:Navseasoncats using testcase parameter]] '', -- [3] placeholder for [[Kategorya:Navseasoncats using unknown parameter]] '', -- [4] placeholder for [[Kategorya:Navseasoncats range not using en dash]] '', -- [5] placeholder for [[Kategorya:Navseasoncats range abbreviated (MOS)]] '', -- [6] placeholder for [[Kategorya:Navseasoncats range redirected (base change)]] '', -- [7] placeholder for [[Kategorya:Navseasoncats range redirected (end)]] '', -- [8] placeholder for [[Kategorya:Navseasoncats range redirected (MOS)]] '', -- [9] placeholder for [[Kategorya:Navseasoncats range redirected (other)]] '', --[10] placeholder for [[Kategorya:Navseasoncats range gaps]] '', --[11] placeholder for [[Kategorya:Navseasoncats range irregular]] '', --[12] placeholder for [[Kategorya:Navseasoncats range irregular, 0-length]] '', --[13] placeholder for [[Kategorya:Navseasoncats range ends (present)]] '', --[14] placeholder for [[Kategorya:Navseasoncats range ends (blank, MOS)]] '', --[15] placeholder for [[Kategorya:Navseasoncats isolated]] '', --[16] placeholder for [[Kategorya:Navseasoncats default season gap size]] '', --[17] placeholder for [[Kategorya:Navseasoncats decade redirected]] '', --[18] placeholder for [[Kategorya:Navseasoncats year redirected (base change)]] '', --[19] placeholder for [[Kategorya:Navseasoncats year redirected (var change)]] --new '', --[20] placeholder for [[Kategorya:Navseasoncats year redirected (other)]] '', --[21] placeholder for [[Kategorya:Navseasoncats roman numeral redirected]] '', --[22] placeholder for [[Kategorya:Navseasoncats nordinal redirected]] '', --[23] placeholder for [[Kategorya:Navseasoncats wordinal redirected]] '', --[24] placeholder for [[Kategorya:Navseasoncats TV season redirected]] '', --[25] placeholder for [[Kategorya:Navseasoncats using skip-gaps parameter]] '', --[26] placeholder for [[Kategorya:Navseasoncats year and range]] '', --[27] placeholder for [[Kategorya:Navseasoncats year and decade]] '', --[28] placeholder for [[Kategorya:Navseasoncats decade and century]] '', --[29] placeholder for [[Kategorya:Navseasoncats in mainspace]] '', --[30] placeholder for [[Kategorya:Navseasoncats redirection error]] } local avoidself = (not string.match(currtitle.text, 'Navseasoncats with') and not string.match(currtitle.text, 'Navseasoncats.*/doc') and not string.match(currtitle.text, 'Navseasoncats.*/sandbox') and currtitle.text ~= 'Navseasoncats' and currtitle.nsText ~= 'User_talk' and currtitle.nsText ~= 'Template_talk' and (currtitle.nsText ~= 'Template' or testcases)) --avoid nested transclusion errors (i.e. {{Infilmdecade}}) --[[==========================================================================]] --[[ Utility & category functions ]] --[[==========================================================================]] --Error message handling function p.errorclass( msg ) return mw.text.tag( 'span', {class='error mw-ext-cite-error'}, '<b>Error!</b> '..string.gsub(msg, '&#', '&amp;#') ) end --Failure handling function p.failedcat( errors, sortkey ) if avoidself then return (errors or '')..'&#42;&#42;&#42;Navseasoncats failed to generate navbox***'.. '[['..testcasecolon..'Kategorya:Navseasoncats failed to generate navbox|'..(sortkey or 'O')..']]\n' end return '' end --Check for unknown parameters. --Used by main only. function checkforunknownparams( tbl ) local knownparams = { ['min'] = 'min', ['max'] = 'max', ['cat'] = 'cat', ['testcase'] = 'testcase', ['testcasegap'] = 'testcasegap', ['skip-gaps'] = 'skip-gaps', ['list-all-links'] = 'list-all-links', ['follow-redirects'] = 'follow-redirects', } for k, _ in pairs (tbl) do if knownparams[k] == nil then trackcat(3, 'Navseasoncats using unknown parameter') end end end --Tracking cat handling. -- key: 15 (when reindexing ttrackingcats{}, Ctrl+H 'trackcat(1,' & 'ttrackingcats[1]') -- cat: 'Navseasoncats isolated'; '' to remove --Used by main, all nav_*(), & several utility functions. function trackcat( key, cat ) if avoidself and key and cat then if cat ~= '' then ttrackingcats[key] = '[['..testcasecolon..'Kategorya:'..cat..']]' else ttrackingcats[key] = '' end end return end --Check for nav_*() navigational isolation (not necessarily an error). --Used by all nav_*(). function isolatedcat() if nexistingcats == 0 then trackcat(15, 'Navseasoncats isolated') end end --Similar to {{LinkCatIfExists2}}: make a piped link to a category, if it exists; --if it doesn't exist, just display the greyed link title without linking. --Follows {{Category redirect}}s. --Returns { -- ['cat'] = cat, -- ['catexists'] = true, -- ['rtarget'] = <#R target>, -- ['navelement'] = <#R target navelement>, -- ['displaytext'] = displaytext, -- } if #R followed; --returns { -- ['cat'] = cat, -- ['catexists'] = <true|false>, -- ['rtarget'] = nil, -- ['navelement'] = <cat navelement>, -- ['displaytext'] = displaytext, -- } otherwise. --Used by all nav_*(). function catlinkfollowr( frame, cat, displaytext, displayend ) cat = mw.text.trim(cat or '') displaytext = mw.text.trim(displaytext or '') displayend = displayend or false --bool flag to override displaytext IIF the cat/target is terminal (e.g. "2021–present" or "2021–") local grey = '#888' local disp = cat if displaytext ~= '' then --use 'displaytext' parameter if present disp = mw.ustring.gsub(displaytext, '%s+%(.+$', ''); --strip any trailing disambiguator end local link, nilorR local exists = mw.title.new( cat, 'Category' ).exists if exists then nexistingcats = nexistingcats + 1 if followRs then local R = rtarget(frame, cat) --find & follow #R if R ~= cat then --#R followed nilorR = R end if displayend then local y, hyph, ending = mw.ustring.match(R, '^.-(%d+)([–-])(.*)$') if ending == 'present' then disp = y..hyph..ending elseif ending == '' then disp = y..hyph..'<span style="visibility:hidden">'..y..'</span>' --hidden y to match spacing end end link = '[[:Kategorya:'..R..'|'..disp..']]' else link = '[[:Kategorya:'..cat..'|'..disp..']]' end else link = '<span style="color:'..grey..'">'..disp..'</span>' --return { '[[:Kategorya:'..cat..'|'..disp..']]', nil } --for debugging end if listall then if nilorR then --#R followed table.insert( tlistall, '[[:Kategorya:'..cat..']] → '..'[[:Kategorya:'..nilorR..']] ('..link..')' ) else --no #R table.insert( tlistall, '[[:Kategorya:'..cat..']] ('..link..')' ) end end return { ['cat'] = cat, ['catexists'] = exists, ['rtarget'] = nilorR, ['navelement'] = link, ['displaytext'] = disp, } end --Returns the target of {{Category redirect}}, if it exists, else returns the original cat. --{{Title year}}, etc., if found, are evaluated. --Used by catlinkfollowr(), and so indirectly by all nav_*(). function rtarget( frame, cat ) local catcontent = mw.title.new( cat or '', 'Category' ):getContent() if string.match( catcontent or '', '{{ *[Cc]at' ) then --prelim test local regex = { --the following 11 pages (7 condensed) redirect to [[Template:Category redirect]] (as of 6/2019): '{{ *[Cc]ategory *[Rr]edirect', --most likely match 1st '{{ *[Cc]at *redirect', --444+240 transclusions '{{ *[Cc]at *redir', --8+3 '{{ *[Cc]ategory *move', --6 '{{ *[Cc]at *red', --6 '{{ *[Cc]atr', --4 '{{ *[Cc]at *move', --0 } for _, v in pairs (regex) do local rtarget = mw.ustring.match( catcontent, v..'%s*|%s*([^|}]+)' ) if rtarget then if string.match(rtarget, '{{') then --{{Title year}}, etc., exists; evaluate local regex_ty = '%s*|%s*([^{}]*{{([^{|}]+)}}[^{}]-)%s*}}' --eval null-param templates only; expanded if/as needed local rtarget_orig, ty = mw.ustring.match( catcontent, v..regex_ty ) if rtarget_orig then local ty_eval = frame:expandTemplate{ title = ty, args = { page = cat } } --frame:newChild doesn't work, use 'page' param instead local rtarget_eval = mw.ustring.gsub(rtarget_orig, '{{%s*'..ty..'%s*}}', ty_eval ) return rtarget_eval else --sub-parameters present; track & return default trackcat(30, 'Navseasoncats redirection error') end end rtarget = mw.ustring.gsub(rtarget, '^1%s*=%s*', '') rtarget = string.gsub(rtarget, '^[Cc]ategory:', '') return rtarget end end --for end --if return cat end --Returns a numbered list of all {{Category redirect}}s followed by catlinkfollowr() -> rtarget(). --For a nav_hyphen() cat, also returns a formatted list of all cats searched for & found, & all loop indices. --Used by all nav_*(). function listalllinks() local nl = '\n# ' local out = '' if currtitle.nsText == 'Category' then errors = p.errorclass('The <b><code>|list-all-links=yes</code></b> parameter/utility '.. 'should not be saved in category space, only previewed.') out = p.failedcat(errors, 'Z') end local bwd, fwd = '', '' if tlistallbwd[1] then bwd = '\n\nbackward search:\n# '..table.concat(tlistallbwd, nl) end if tlistallfwd[1] then fwd = '\n\nforward search:\n# '..table.concat(tlistallfwd, nl) end if tlistall[1] then return out..nl..table.concat(tlistall, nl)..bwd..fwd else return out..nl..'No links found!?'..bwd..fwd end end --Returns the difference b/w 2 ints separated by endash|hyphen, nil if error. --Used by nav_hyphen() only. function find_duration( cat ) local from, to = mw.ustring.match(cat, '(%d+)[–-](%d+)') if from and to then if to == '00' then return nil end --doesn't follow MOS:DATERANGE if (#from == 4) and (#to == 2) then --1900-01 to = string.match(from, '(%d%d)%d%d')..to --1900-1901 elseif (#from == 2) and (#to == 4) then -- 01-1902 from = string.match(to, '(%d%d)%d%d')..from --1901-1902 end return (tonumber(to) - tonumber(from)) end return 0 end --Returns the ending of a terminal cat, and sets the appropriate tracking cat, else nil. --Used by nav_hyphen() only. function find_terminaltxt( cat ) local terminaltxt = nil if mw.ustring.match(cat, '%d+[–-]present$') then terminaltxt = 'present' trackcat(13, 'Navseasoncats range ends (present)') elseif mw.ustring.match(cat, '%d+[–-]$') then terminaltxt = '' trackcat(14, 'Navseasoncats range ends (blank, MOS)') end return terminaltxt end --Returns an unsigned string of the 1-4 digit decade ending in "0", else nil. --Used by nav_decade() only. function sterilizedec( decade ) if decade == nil or decade == '' then return nil end local dec = string.match(decade, '^[-%+]?(%d?%d?%d?0)$') or string.match(decade, '^[-%+]?(%d?%d?%d?0)%D') if dec then return dec else --fix 2-4 digit decade local decade_fixed234 = string.match(decade, '^[-%+]?(%d%d?%d?)%d$') or string.match(decade, '^[-%+]?(%d%d?%d?)%d%D') if decade_fixed234 then return decade_fixed234..'0' end --fix 1-digit decade local decade_fixed1 = string.match(decade, '^[-%+]?(%d)$') or string.match(decade, '^[-%+]?(%d)%D') if decade_fixed1 then return '0' end --unfixable return nil end end --Check for nav_hyphen default gap size + isolatedcat() (not necessarily an error). --Used by nav_hyphen() only. function defaultgapcat( bool ) if bool and nexistingcats == 0 then --using "nexistingcats > 0" isn't as useful, since the default gap size obviously worked trackcat(16, 'Navseasoncats default season gap size') end end --12 -> 12th, etc. --Used by nav_nordinal() & nav_wordinal(). function p.addord( i ) if tonumber(i) then local s = tostring(i) local tens = string.match(s, '1%d$') if tens then return s..'th' end local ones = string.match(s, '%d$') if ones == '1' then return s..'st' elseif ones == '2' then return s..'nd' elseif ones == '3' then return s..'rd' end return s..'th' end return i end --Returns the properly formatted central nav element. --Expects an integer i, and a catlinkfollowr() table. --Used by nav_decade() & nav_ordinal() only. function navcenter( i, catlink ) if i == 0 then --center nav element if navborder == true then return '*<b>'..catlink.displaytext..'</b>\n' else return '*<b>'..catlink.navelement..'</b>\n' end else return '*'..catlink.navelement..'\n' end end --Return conditionally aligned stacked navs. --Used by main only. function nav1nav2( nav1, nav2 ) if avoidself then local forcealign = '<div style="display:block !important; max-width: calc(100% - 25em);">' return forcealign..'\n'..nav1..'\n'..nav2..'\n</div>' else return nav1..'\n'..nav2 end end --[[==========================================================================]] --[[ Formerly separated templates/modules ]] --[[==========================================================================]] --[[==========================={{ nav_hyphen }}=============================]] function nav_hyphen( frame, start, hyph, finish, firstpart, lastpart, minseas, maxseas, testgap ) --Expects a PAGENAME of the form "Some sequential 2015–16 example cat", where -- start = 2015 -- hyph = – -- finish = 16 (sequential years can be abbreviated, but others should be full year, e.g. "2001–2005") -- firstpart = Some sequential -- lastpart = example cat -- minseas = 1800 ('min' starting season shown; optional; defaults to -9999) -- maxseas = 2000 ('max' starting season shown; optional; defaults to 9999; 2000 will show 2000-01) -- testgap = 0 (testcasegap parameter for easier testing; optional) --sterilize start if string.match(start or '', '^%d%d?%d?%d?$') == nil then --1-4 digits, AD only local start_fixed = mw.ustring.match(start or '', '^%s*(%d%d?%d?%d?)%D') if start_fixed then start = start_fixed else errors = p.errorclass('Function nav_hyphen can\'t recognize the number "'..(start or '')..'" '.. 'in the first part of the "season" that was passed to it. '.. 'For e.g. "2015–16", "2015" is expected via "|2015|–|16|".') return p.failedcat(errors, 'H') end end local nstart = tonumber(start) --en dash check if hyph ~= '–' then trackcat(4, 'Navseasoncats range not using en dash') --nav still processable, but track end --sterilize finish & check for weird parents local tgaps = {} --table of gap sizes found b/w terms { [<gap size found>] = 1 } local ttlens = {} --table of term lengths found w/i terms { [<term length found>] = 1 } local tirregs = {} --table of ir/regular-term-length cats' "from"s & "to"s found local regularparent = true if (finish == -1) or --"Members of the Scottish Parliament 2021–present" (finish == 0) --"Members of the Scottish Parliament 2021–" then regularparent = false if maxseas == nil or maxseas == '' then maxseas = start --hide subsequent ranges end if finish == -1 then trackcat(13, 'Navseasoncats range ends (present)') else trackcat(14, 'Navseasoncats range ends (blank, MOS)') end elseif (start == finish) and (ttrackingcats[15] ~= '') --nav_year found isolated; check for surrounding hyphenated terms (e.g. UK MPs 1974) then trackcat(15, '') --reset for another check later trackcat(12, 'Navseasoncats range irregular, 0-length') ttlens[0] = 1 --calc ttlens for std cases below regularparent = 'isolated' end if (string.match(finish or '', '^%d+$') == nil) and (string.match(finish or '', '^%-%d+$') == nil) then local finish_fixed = mw.ustring.match(finish or '', '^%s*(%d%d?%d?%d?)%D') if finish_fixed then finish = finish_fixed else errors = p.errorclass('Function nav_hyphen can\'t recognize "'..(finish or '')..'" '.. 'in the second part of the "season" that was passed to it. '.. 'For e.g. "2015–16", "16" is expected via "|2015|–|16|".') return p.failedcat(errors, 'I') end else if string.len(finish) >= 5 then errors = p.errorclass('The second part of the season passed to function nav_hyphen should only be four or fewer digits, not "'..(finish or '')..'". '.. 'See [[MOS:DATERANGE]] for details.') return p.failedcat(errors, 'J') end end local nfinish = tonumber(finish) --save sterilized parent range for easier lookup later tirregs['from0'] = nstart tirregs['to0'] = nfinish --sterilize min/max local nminseas_default = -9999 local nmaxseas_default = 9999 local nminseas = tonumber(minseas) or nminseas_default --same behavior as nav_year local nmaxseas = tonumber(maxseas) or nmaxseas_default --same behavior as nav_year if nminseas > nstart then nminseas = nstart end if nmaxseas < nstart then nmaxseas = nstart end local lspace = ' ' --assume a leading space (most common) local tspace = ' ' --assume a trailing space (most common) if string.match(firstpart, '%($') then lspace = '' end --DNE for "Madrid city councillors (2007–2011)"-type cats if string.match(lastpart, '^%)') then tspace = '' end --DNE for "Madrid city councillors (2007–2011)"-type cats --calculate term length/intRAseason size & finishing year local term_limit = 10 local t = 1 while t <= term_limit and regularparent == true do local nish = nstart + t --use switchADBC to flip this sign to work for years BC, if/when the time comes if (nish == nfinish) or (string.match(nish, '%d?%d$') == finish) then ttlens[t] = 1 break end if t == term_limit then errors = p.errorclass('Function nav_hyphen can\'t determine a reasonable term length for "'..start..hyph..finish..'".') return p.failedcat(errors, 'K') end t = t + 1 end --apply MOS:DATERANGE to parent local lenstart = string.len(start) local lenfinish = string.len(finish) if lenstart == 4 and regularparent == true then --"2001–..." if t == 1 then --"2001–02" & "2001–2002" both allowed if lenfinish ~= 2 and lenfinish ~= 4 then errors = p.errorclass('The second part of the season passed to function nav_hyphen should be two or four digits, not "'..finish..'".') return p.failedcat(errors, 'L') end else --"2001–2005" is required for t > 1; track "2001–05"; anything else = error if lenfinish == 2 then trackcat(5, 'Navseasoncats range abbreviated (MOS)') elseif lenfinish ~= 4 then errors = p.errorclass('The second part of the season passed to function nav_hyphen should be four digits, not "'..finish..'".') return p.failedcat(errors, 'M') end end if finish == '00' then --full year required regardless of term length trackcat(5, 'Navseasoncats range abbreviated (MOS)') end end --calculate intERseason gap size local hgap_default = 0 --assume & start at the most common case: 2001–02 -> 2002–03, etc. local hgap_limit_reg = 6 --less expensive per-increment (inc x 4) local hgap_limit_irreg = 6 --more expensive per-increment (inc x 23: inc x (k_bwd + k_fwd) = inc x (12 + 11)) local hgap_success = false local hgap = hgap_default while hgap <= hgap_limit_reg and regularparent == true do --verify local prevseason2 = firstpart..lspace..(nstart-t-hgap)..hyph..string.match(nstart-hgap, '%d?%d$') ..tspace..lastpart local nextseason2 = firstpart..lspace..(nstart+t+hgap)..hyph..string.match(nstart+2*t+hgap, '%d?%d$')..tspace..lastpart local prevseason4 = firstpart..lspace..(nstart-t-hgap)..hyph..(nstart-hgap) ..tspace..lastpart local nextseason4 = firstpart..lspace..(nstart+t+hgap)..hyph..(nstart+2*t+hgap)..tspace..lastpart if t == 1 then --test abbreviated range first, then full range, to be frugal with expensive functions if mw.title.new(prevseason2, 'Category').exists or --use 'or', in case we're at the edge of the cat structure, mw.title.new(nextseason2, 'Category').exists or --or we hit a "–00"/"–2000" situation on one side mw.title.new(prevseason4, 'Category').exists or mw.title.new(nextseason4, 'Category').exists then hgap_success = true break end elseif t > 1 then --test full range first, then abbreviated range, to be frugal with expensive functions if mw.title.new(prevseason4, 'Category').exists or --use 'or', in case we're at the edge of the cat structure, mw.title.new(nextseason4, 'Category').exists or --or we hit a "–00"/"–2000" situation on one side mw.title.new(prevseason2, 'Category').exists or mw.title.new(nextseason2, 'Category').exists then hgap_success = true break end end hgap = hgap + 1 end if hgap_success == false then hgap = tonumber(testgap) or hgap_default --tracked via defaultgapcat() end --preliminary scan to determine ir/regular spacing of nearby cats; --to limit expensive function calls, MOS:DATERANGE-violating cats are ignored; --an irregular-term-length series should follow "YYYY..hyph..YYYY" throughout if hgap <= hgap_limit_reg then --also to isolate temp vars --find # of nav-visible ir/regular-term-length cats local bwanchor = nstart --backward anchor/common year local fwanchor = bwanchor + t --forward anchor/common year if regularparent == 'isolated' then fwanchor = bwanchor end local spangreen = '[<span style="color:green">j, g, k = ' --used for/when debugging via list-all-links=yes local spanblue = '<span style="color:blue">' local spanred = ' (<span style="color:red">' local span = '</span>' local lastg = nil --to check for run-on searches local lastk = nil --to check for run-on searches local endfound = false --switch used to stop searching forward local iirregs = 0 --index of tirregs[] for j < 0, since search starts from parent local j = -3 --pseudo nav position & index of tirregs[] for j > 0 while j <= 3 do if j < 0 then --search backward from parent local gbreak = false --switch used to break out of g-loop local g = 0 --gap size while g <= hgap_limit_irreg do local k = 0 --term length; 0 = "0-length"; 1+ = normal while k <= term_limit do local from = bwanchor - k - g local to = bwanchor - g local full = mw.text.trim( firstpart..lspace..from..hyph..to..tspace..lastpart ) if k == 0 then if regularparent ~= 'isolated' then --+restrict to g == 0 if repeating year problems arise to = '0-length' full = mw.text.trim( firstpart..lspace..from..tspace..lastpart ) if catlinkfollowr( frame, full ).rtarget ~= nil then --#R followed table.insert( tlistallbwd, spangreen..j..', '..g..', '..k..span..'] '..full..spanred..'#R ignored'..span..')' ) full, to = '', '' --don't use/follow 0-length cat #Rs from nav_hyphen(); otherwise gets messy end end end if (k >= 1) or --the normal case; only continue k = 0 if 0-length found (to == '0-length') --ghetto "continue" (thx Lua) to avoid expensive searches for "UK MPs 1974-1974", etc. then table.insert( tlistallbwd, spangreen..j..', '..g..', '..k..span..'] '..full ) if (k == 1) and (g == 0 or g == 1) and (mw.title.new( full, 'Category' ).exists == false) then --allow bare-bones MOS:DATERANGE alternation, in case we're on a 0|1-gap, 1-year term series local to2 = string.match(to, '%d%d$') if to2 and to2 ~= '00' then --and not at a century transition (i.e. 1999–2000) to = to2 full = mw.text.trim( firstpart..lspace..from..hyph..to..tspace..lastpart ) table.insert( tlistallbwd, spangreen..j..', '..g..', '..k..span..'] '..full ) end end if mw.title.new( full, 'Category' ).exists then if to == '0-length' then trackcat(12, 'Navseasoncats range irregular, 0-length') end tlistallbwd[#tlistallbwd] = spanblue..tlistallbwd[#tlistallbwd]..span..' (found)' ttlens[ find_duration(full) ] = 1 tgaps[g] = 1 iirregs = iirregs + 1 tirregs['from-'..iirregs] = from tirregs['to-'..iirregs] = to bwanchor = from --ratchet down if to ~= '0-length' then gbreak = true break else g = 0 --soft-reset g, to keep stepping thru k j = j + 1 --save, but keep searching thru k if j > 3 then --lest we keep searching & finding 0-length cats ("MEPs for the Republic of Ireland 1973" & down) gbreak = true break end end end end --ghetto "continue" k = k + 1 lastk = k end --while k if gbreak == true then break end g = g + 1 lastg = g end --while g end --if j < 0 if j > 0 and endfound == false then --search forward from parent local gbreak = false --switch used to break out of g-loop local g = 0 --gap size while g <= hgap_limit_irreg do local k = -2 --term length; -2 = "0-length"; -1 = "2020–present"; 0 = "2020–"; 1+ = normal while k <= term_limit do local from = fwanchor + g local to4 = fwanchor + k + g --override carefully local to2 = nil --last 2 digits of to4, IIF exists if k == -1 then to4 = 'present' --see if end-cat exists (present) elseif k == 0 then to4 = '' end --see if end-cat exists (blank) local full = mw.text.trim( firstpart..lspace..from..hyph..to4..tspace..lastpart ) if k == -2 then if regularparent ~= 'isolated' then --+restrict to g == 0 if repeating year problems arise to4 = '0-length' --see if 0-length cat exists full = mw.text.trim( firstpart..lspace..from..tspace..lastpart ) if catlinkfollowr( frame, full ).rtarget ~= nil then --#R followed table.insert( tlistallfwd, spangreen..j..', '..g..', '..k..span..'] '..full..spanred..'#R ignored'..span..')' ) full, to4 = '', '' --don't use/follow 0-length cat #Rs from nav_hyphen(); otherwise gets messy end end end if (k >= -1) or --only continue k = -2 if 0-length found (to4 == '0-length') --ghetto "continue" (thx Lua) to avoid expensive searches for "UK MPs 1974-1974", etc. then table.insert( tlistallfwd, spangreen..j..', '..g..', '..k..span..'] '..full ) if (k == 1) and (g == 0 or g == 1) and (mw.title.new( full, 'Category' ).exists == false) then --allow bare-bones MOS:DATERANGE alternation, in case we're on a 0|1-gap, 1-year term series to2 = string.match(to4, '%d%d$') if to2 and to2 ~= '00' then --and not at a century transition (i.e. 1999–2000) full = mw.text.trim( firstpart..lspace..from..hyph..to2..tspace..lastpart ) table.insert( tlistallfwd, spangreen..j..', '..g..', '..k..span..'] '..full ) end end if mw.title.new( full, 'Category' ).exists then if to4 == '0-length' then if rtarget(frame, full) == full then --only use 0-length cats that don't #R trackcat(12, 'Navseasoncats range irregular, 0-length') end end tirregs['from'..j] = from tirregs['to'..j] = (to2 or to4) if (k == -1) or (k == 0) then endfound = true --tentative else --k == { -2, > 0 } tlistallfwd[#tlistallfwd] = spanblue..tlistallfwd[#tlistallfwd]..span..' (found)' ttlens[ find_duration(full) ] = 1 tgaps[g] = 1 endfound = false if to4 ~= '0-length' then --k > 0 fwanchor = to4 --ratchet up gbreak = true break --only break on k > 0 b/c old end-cat #Rs still exist like "Members of the Scottish Parliament 2011–" else --k == -2 j = j + 1 --save, but keep searching k's, in case "1974" → "1974-1979" if j > 3 then --lest we keep searching & finding 0-length cats ("2018 CONCACAF Champions League" & up) gbreak = true break end end end end end --ghetto "continue" k = k + 1 lastk = k end --while k if gbreak == true then break end g = g + 1 lastg = g end --while g end --if j > 0 if (lastg == (hgap_limit_irreg + 1)) and (lastk == (term_limit + 1)) then --search exhausted if j < 0 then j = 0 --bwd search exhausted; continue fwd elseif j > 0 then break end --fwd search exhausted end j = j + 1 end --while j <= 3 end --if hgap <= hgap_limit_reg --begin navhyphen local navh = '{| class="toccolours hlist" style="text-align: center; margin: auto;"\n'..'|\n' local terminalcat = false --switch used to hide future cats local terminaltxt = nil local i = -3 --nav position while i <= 3 do local from = nstart + i*(t+hgap) --the logical, but not necessarily correct, 'from' if tirregs['from'..i] then from = tonumber(tirregs['from'..i]) end --prefer irregular term table local from2 = string.match(from, '%d?%d$') local to = tostring(from+t) --the logical, naive range, but if tirregs['to'..i] then --prefer irregular term table to = tirregs['to'..i] elseif regularparent == false and tirregs and i > 0 then to = tirregs['to-1'] --special treatment for parent terminal cats, since they have no natural 'to' end local to2 = string.match(to, '%d?%d$') local tofinal = (to2 or '') --assume t=1 and abbreviated 'to' (the most common case) if t > 1 or --per MOS:DATERANGE (e.g. 1999-2004) (from2 - (to2 or from2)) > 0 --century transition exception (e.g. 1999–2000) then tofinal = (to or '') --default to the MOS-correct format, in case no fallbacks found end if to == '0-length' then tofinal = to end --check existance of 4-digit, MOS-correct range, with abbreviation fallback if tofinal ~= '0-length' then if t > 1 and string.len(from) == 4 then --e.g. 1999-2004 --determine which link exists (full or abbr) local full = firstpart..lspace..from..hyph..tofinal..tspace..lastpart if not mw.title.new( full, 'Category' ).exists then local abbr = firstpart..lspace..from..hyph..to2..tspace..lastpart if mw.title.new( abbr, 'Category' ).exists then tofinal = (to2 or '') --rv to MOS-incorrect format; if full AND abbr DNE, then tofinal is still in its MOS-correct format end end elseif t == 1 then --full-year consecutive ranges are also allowed local abbr = firstpart..lspace..from..hyph..tofinal..tspace..lastpart --assume tofinal is in abbr format if not mw.title.new( abbr, 'Category' ).exists and tofinal ~= to then local full = firstpart..lspace..from..hyph..to..tspace..lastpart if mw.title.new( full, 'Category' ).exists then tofinal = (to or '') --if abbr AND full DNE, then tofinal is still in its abbr format (unless it's a century transition) end end end end --populate navh if i ~= 0 then --left/right navh local orig = firstpart..lspace..from..hyph..tofinal..tspace..lastpart local disp = from..hyph..tofinal if tofinal == '0-length' then orig = firstpart..lspace..from..tspace..lastpart disp = from end local catlink = catlinkfollowr(frame, orig, disp, true) --force terminal cat display if terminalcat == false then terminaltxt = find_terminaltxt( disp ) --also sets tracking cats terminalcat = (terminaltxt ~= nil) end if catlink.rtarget and avoidself then --a {{Category redirect}} was followed, figure out why --determine new term length & gap size ttlens[ find_duration( catlink.rtarget ) ] = 1 if i > -3 then local lastto = tirregs['to'..(i-1)] if lastto == nil then local lastfrom = nstart + (i-1)*(t+hgap) lastto = lastfrom+t --use last logical 'from' to calc lastto end if lastto then local gapcat = lastto..'-'..from --dummy cat to calc with local gap = find_duration(gapcat) or -1 --in case of nil, tgaps[ gap ] = 1 --tgaps[-1] is ignored end end --display/tracking handling local base_regex = '%d+[–-]%d+' local origbase = mw.ustring.gsub(orig, base_regex, '') local rtarbase = mw.ustring.gsub(catlink.rtarget, base_regex, '') local terminal_regex = '%d+[–-]'..(terminaltxt or '')..'$' --more manual ORs bc Lua regex sux if mw.ustring.match(orig, terminal_regex) then origbase = mw.ustring.gsub(orig, terminal_regex, '') end if mw.ustring.match(catlink.rtarget, terminal_regex) then --finagle/overload terminalcat type to set nmaxseas on 1st occurence only if terminalcat == false then terminalcat = 1 end local dummy = find_terminaltxt( catlink.rtarget ) --also sets tracking cats rtarbase = mw.ustring.gsub(catlink.rtarget, terminal_regex, '') end origbase = mw.text.trim(origbase) rtarbase = mw.text.trim(rtarbase) if origbase ~= rtarbase then trackcat(6, 'Navseasoncats range redirected (base change)') elseif terminalcat == 1 then trackcat(7, 'Navseasoncats range redirected (end)') else local all4s_regex = '%d%d%d%d[–-]%d%d%d%d' local all4s = (mw.ustring.match(orig, all4s_regex) and mw.ustring.match(catlink.rtarget, all4s_regex)) if all4s then trackcat(9, 'Navseasoncats range redirected (other)') else trackcat(8, 'Navseasoncats range redirected (MOS)') end end end if terminalcat then --true or 1 if type(terminalcat) ~= 'boolean' then nmaxseas = from end --only want to do this once terminalcat = true --done finagling/overloading end if (from >= 0) and (nminseas <= from) and (from <= nmaxseas) then navh = navh..'*'..catlink.navelement..'\n' if terminalcat then nmaxseas = nminseas_default end --prevent display of future ranges else local hidden = '<span style="visibility:hidden">'..disp..'</span>' navh = navh..'*'..hidden..'\n' if listall then tlistall[#tlistall] = tlistall[#tlistall]..' ('..hidden..')' end end else --center navh if finish == -1 then finish = 'present' elseif finish == 0 then finish = '<span style="visibility:hidden">'..start..'</span>' end local disp = start..hyph..finish if regularparent == 'isolated' then disp = start end navh = navh..'*<b>'..disp..'</b>\n' end i = i + 1 end --tracking cats & finalize if avoidself then local igaps = 0 --# of diff gap sizes > 0 found local itlens = 0 --# of diff term lengths found for s = 1, hgap_limit_reg do --must loop; #tgaps, #ttlens unreliable igaps = igaps + (tgaps[s] or 0) end for s = 0, term_limit do itlens = itlens + (ttlens[s] or 0) end if igaps > 0 then trackcat(10, 'Navseasoncats range gaps') end if itlens > 1 and ttrackingcats[12] == '' then --avoid duplication in "Navseasoncats range irregular, 0-length" trackcat(11, 'Navseasoncats range irregular') end end isolatedcat() defaultgapcat(not hgap_success) if listall then return listalllinks() else return navh..'|}' end end --[[=========================={{ nav_tvseason }}============================]] function nav_tvseason( frame, firstpart, tv, lastpart, maximumtv ) --Expects a PAGENAME of the form "Futurama (season 1) episodes", where -- firstpart = Futurama (season -- tv = 1 -- lastpart = ) episodes -- maximumtv = 7 ('max' tv season parameter; optional; defaults to 9999) tv = tonumber(tv) if tv == nil then errors = p.errorclass('Function nav_tvseason can\'t recognize the TV season number sent to its 2nd parameter.') return p.failedcat(errors, 'T') end local maxtv = tonumber(maximumtv) or 9999 --allow +/- qualifier if maxtv < tv then maxtv = tv end --input error; maxtv should be >= parent --begin navtvseason local navt = '{| class="toccolours hlist" style="text-align: center; margin: auto;"\n'..'|\n' local i = -5 --nav position while i <= 5 do local t = tv + i if i ~= 0 then --left/right navt local catlink = catlinkfollowr( frame, firstpart..' '..t..lastpart, t ) if (t >= 1 and t <= maxtv) then --hardcode mintv if catlink.rtarget then --a {{Category redirect}} was followed trackcat(24, 'Navseasoncats TV season redirected') end navt = navt..'*'..catlink.navelement..'\n' else local hidden = '<span style="visibility:hidden">'..'0'..'</span>' --'0' to maintain dot spacing navt = navt..'*'..hidden..'\n' if listall then tlistall[#tlistall] = tlistall[#tlistall]..' ('..hidden..')' end end else --center navt navt = navt..'*<b>'..tv..'</b>\n' end i = i + 1 end isolatedcat() if listall then return listalllinks() else return navt..'|}' end end --[[==========================={{ nav_decade }}=============================]] function nav_decade( frame, firstpart, decade, lastpart, mindecade, maxdecade ) --Expects a PAGENAME of the form "Some sequential 2000 example cat", where -- firstpart = Some sequential -- decade = 2000 -- lastpart = example cat -- mindecade = 1800 ('min' decade parameter; optional; defaults to -9999) -- maxdecade = 2020 ('max' decade parameter; optional; defaults to 9999) --sterilize dec local dec = sterilizedec(decade) if dec == nil then errors = p.errorclass('Function nav_decade was sent "'..(decade or '')..'" as its 2nd parameter, '.. 'but expects a 1 to 4-digit year ending in "0".') return p.failedcat(errors, 'D') end local ndec = tonumber(dec) --sterilize mindecade & determine AD/BC local mindefault = '-9999' local mindec = sterilizedec(mindecade) --returns a tostring(unsigned int), or nil if mindec then if string.match(mindecade, '-%d') or string.match(mindecade, 'BC') then mindec = '-'..mindec --better +/-0 behavior with strings (0-initialized int == "-0" string...) end elseif mindec == nil and mindecade and mindecade ~= '' then errors = p.errorclass('Function nav_decade was sent "'..(mindecade or '')..'" as its 4th parameter, '.. 'but expects a 1 to 4-digit year ending in "0", the earliest decade to be shown.') return p.failedcat(errors, 'E') else --mindec == nil mindec = mindefault --tonumber() later, after error checks end --sterilize maxdecade & determine AD/BC local maxdefault = '9999' local maxdec = sterilizedec(maxdecade) --returns a tostring(unsigned int), or nil + error if maxdec then if string.match(maxdecade, '-%d') or string.match(maxdecade, 'BC') then --better +/-0 behavior with strings (0-initialized int == "-0" string...), maxdec = '-'..maxdec --but a "-0" string -> tonumber() -> tostring() = "-0", end --and a "0" string -> tonumber() -> tostring() = "0" elseif maxdec == nil and maxdecade and maxdecade ~= '' then errors = p.errorclass('Function nav_decade was sent "'..(maxdecade or '')..'" as its 5th parameter, '.. 'but expects a 1 to 4-digit year ending in "0", the highest decade to be shown.') return p.failedcat(errors, 'F') else --maxdec == nil maxdec = maxdefault end local tspace = ' ' --assume trailing space for "1950s in X"-type cats if string.match(lastpart, '^-') then tspace = '' end --DNE for "1970s-related"-type cats --AD/BC switches & vars local parentBC = string.match(lastpart, '^BC') --following the "0s BC" convention for all years BC lastpart = mw.ustring.gsub(lastpart, '^BC%s*', '') --handle BC separately; AD never used --TODO?: handle BCE, but only if it exists in the wild local dec0to40AD = (ndec >= 0 and ndec <= 40 and not parentBC) --special behavior in this range local switchADBC = 1 -- 1=AD parent if parentBC then switchADBC = -1 end -- -1=BC parent; possibly adjusted later local BCdisp = '' local D = -math.huge --secondary switch & iterator for AD/BC transition --check non-default min/max more carefully if mindec ~= mindefault then if tonumber(mindec) > ndec*switchADBC then mindec = tostring(ndec*switchADBC) --input error; mindec should be <= parent end end if maxdec ~= maxdefault then if tonumber(maxdec) < ndec*switchADBC then maxdec = tostring(ndec*switchADBC) --input error; maxdec should be >= parent end end local nmindec = tonumber(mindec) --similar behavior to nav_year & nav_nordinal local nmaxdec = tonumber(maxdec) --similar behavior to nav_nordinal --begin navdecade local bnb = '' --border/no border if navborder == false then --for Navseasoncats year and decade bnb = ' border-style: none; background-color: transparent;' end local navd = '{| class="toccolours hlist" style="text-align: center; margin: auto;'..bnb..'"\n'..'|\n' local i = -50 --nav position x 10 while i <= 50 do local d = ndec + i*switchADBC local BC = '' BCdisp = '' if dec0to40AD then if D < -10 then d = math.abs(d + 10) --b/c 2 "0s" decades exist: "0s BC" & "0s" (AD) BC = 'BC ' if d == 0 then D = -10 --track 1st d = 0 use (BC) end elseif D >= -10 then D = D + 10 --now iterate from 0s AD d = D --2nd d = 0 use end elseif parentBC then if switchADBC == -1 then --parentBC looking at the BC side (the common case) BC = 'BC ' if d == 0 then --prepare to switch to the AD side on the next iteration switchADBC = 1 --1st d = 0 use (BC) D = -10 --prep end elseif switchADBC == 1 then --switched to the AD side D = D + 10 --now iterate from 0s AD d = D --2nd d = 0 use (on first use) end end if BC ~= '' and ndec <= 50 then BCdisp = ' BC' --show BC for all BC decades whenever a "0s" is displayed on the nav end --determine target cat local disp = 'Dekada '..d..BCdisp local catlink = catlinkfollowr( frame, firstpart..' Dekada '..d..tspace..BC..lastpart, disp ) if catlink.rtarget then --a {{Category redirect}} was followed trackcat(17, 'Navseasoncats decade redirected') end --populate left/right navd local shown = navcenter(i, catlink) local hidden = '<span style="visibility:hidden">'..disp..'</span>' local dsign = d --use d for display & dsign for logic if BC ~= '' then dsign = -dsign end if (nmindec <= dsign) and (dsign <= nmaxdec) then if dsign == 0 and (nmindec == 0 or nmaxdec == 0) then --distinguish b/w -0 (BC) & 0 (AD) --"zoom in" on +/- 0 and turn dsign/min/max temporarily into +/- 1 for easier processing local zsign, zmin, zmax = 1, nmindec, nmaxdec if BC ~= '' then zsign = -1 end if mindec == '-0' then zmin = -1 elseif mindec == '0' then zmin = 1 end if maxdec == '-0' then zmax = -1 elseif maxdec == '0' then zmax = 1 end if (zmin <= zsign) and (zsign <= zmax) then navd = navd..shown hidden = nil else navd = navd..'*'..hidden..'\n' end else navd = navd..shown --the common case hidden = nil end else navd = navd..'*'..hidden..'\n' end if listall and hidden then tlistall[#tlistall] = tlistall[#tlistall]..' ('..hidden..')' end i = i + 10 end isolatedcat() if listall then return listalllinks() else return navd..'|}' end end --[[============================{{ nav_year }}==============================]] function nav_year( frame, firstpart, year, lastpart, minimumyear, maximumyear ) --Expects a PAGENAME of the form "Some sequential 1760 example cat", where -- firstpart = Some sequential -- year = 1760 -- lastpart = example cat -- minimumyear = 1758 ('min' year parameter; optional) -- maximumyear = 1800 ('max' year parameter; optional) local minyear_default = -9999 local maxyear_default = 9999 year = tonumber(year) or tonumber(mw.ustring.match(year or '', '^%s*(%d*)')) local minyear = tonumber(string.match(minimumyear or '', '-?%d+')) or minyear_default --allow +/- qualifier local maxyear = tonumber(string.match(maximumyear or '', '-?%d+')) or maxyear_default --allow +/- qualifier if string.match(minimumyear or '', 'BC') then minyear = -math.abs(minyear) end --allow BC qualifier (AD otherwise assumed) if string.match(maximumyear or '', 'BC') then maxyear = -math.abs(maxyear) end --allow BC qualifier (AD otherwise assumed) if year == nil then errors = p.errorclass('Function nav_year can\'t recognize the year sent to its 2nd parameter.') return p.failedcat(errors, 'Y') end --AD/BC switches & vars local yearBCElastparts = { --needed for parent = AD 1-5, when the BC/E format is unknown --"BCE" removed to match both AD & BCE cats; easier & faster than multiple string.match()s ['example_Hebrew people_example'] = 'BCE', --example entry format; add to & adjust as needed } local parentAD = string.match(firstpart, 'AD$') --following the "AD 1" convention from AD 1 to AD 10 local parentBC = string.match(lastpart, '^BCE?') --following the "1 BC" convention for all years BC firstpart = mw.ustring.gsub(firstpart, '%s*AD$', '') --handle AD/BC separately for easier & faster accounting lastpart = mw.ustring.gsub(lastpart, '^BCE?%s*', '') local BCe = parentBC or yearBCElastparts[lastpart] or 'BC' --"BC" default local year1to10 = (year >= 1 and year <= 10) local year1to10ADBC = year1to10 and (parentBC or parentAD) --special behavior 1-10 for low-# non-year series local year1to15AD = (year >= 1 and year <= 15 and not parentBC) --special behavior 1-15 for AD/BC display local switchADBC = 1 -- 1=AD parent if parentBC then switchADBC = -1 end -- -1=BC parent; possibly adjusted later local Y = 0 --secondary iterator for AD-on-a-BC-parent if minyear > year*switchADBC then minyear = year*switchADBC end --input error; minyear should be <= parent if maxyear < year*switchADBC then maxyear = year*switchADBC end --input error; maxyear should be >= parent local lspace = ' ' --leading space before year, after firstpart if string.match(firstpart, '[%-VW]$') then lspace = '' --e.g. "Straight-8 engines" end local tspace = ' ' --trailing space after year, before lastpart if string.match(lastpart, '^-') then tspace = '' --e.g. "2018-related timelines" end --determine interyear gap size to condense special category types, if possible local ygapdefault = 1 --assume/start at the most common case: 2001, 2002, etc. local ygap = ygapdefault if string.match(lastpart, 'presidential') then local ygap1, ygap2 = ygapdefault, ygapdefault --need to determine previous & next year gaps indepedently local ygap1_success, ygap2_success = false, false local prevseason = nil while ygap1 <= 5 do --Czech Republic, Poland, Sri Lanka, etc. have 5-year terms prevseason = firstpart..lspace..(year-ygap1)..tspace..lastpart if mw.title.new(prevseason, 'Category').exists then ygap1_success = true break end ygap1 = ygap1 + 1 end local nextseason = nil while ygap2 <= 5 do --Czech Republic, Poland, Sri Lanka, etc. have 5-year terms nextseason = firstpart..lspace..(year+ygap2)..tspace..lastpart if mw.title.new(nextseason, 'Category').exists then ygap2_success = true break end ygap2 = ygap2 + 1 end if ygap1_success and ygap2_success then if ygap1 == ygap2 then ygap = ygap1 end elseif ygap1_success then ygap = ygap1 elseif ygap2_success then ygap = ygap2 end end --skip non-existing years, if requested local ynogaps = {} --populate with existing years in the range, at most, [year - (skipgaps_limit * 5), year + (skipgaps_limit * 5)] local skipgaps_limit = 25 if skipgaps then if minyear == minyear_default then minyear = 0 --automatically set minyear to 0, as AD/BC not supported anyway end if (year > 70) or --add support for AD/BC (<= AD 10) if/when needed (minyear >= 0 and --must be a non-year series like "AC with 0 elements" not parentAD and not parentBC) then local yskipped = {} --track skipped y's to avoid double-checking local cat, found, Yeary --populate nav element queue outwards positively from the parent local Year = year --to save/ratchet progression local i = 1 while i <= 5 do local y = 1 while y <= skipgaps_limit do found = false Yeary = Year + y if yskipped[Yeary] == nil then yskipped[Yeary] = Yeary cat = firstpart..lspace..Yeary..tspace..lastpart found = mw.title.new( cat, 'Category' ).exists if found then break end end y = y + 1 end if found then Year = Yeary else Year = Year + 1 end ynogaps[i] = Year i = i + 1 end ynogaps[0] = year --the parent --populate nav element queue outwards negatively from the parent Year = year --reset ratchet i = -1 while i >= -5 do local y = -1 while y >= -skipgaps_limit do found = false Yeary = Year + y if yskipped[Yeary] == nil then yskipped[Yeary] = Yeary cat = firstpart..lspace..Yeary..tspace..lastpart found = mw.title.new( cat, 'Category' ).exists if found then break end end y = y - 1 end if found then Year = Yeary else Year = Year - 1 end ynogaps[i] = Year i = i - 1 end else skipgaps = false --AD/BC not supported end end --begin navyears local navy = '{| class="toccolours hlist" style="text-align: center; margin: auto;"\n'..'|\n' local y local i = -5 --nav position while i <= 5 do if skipgaps then y = ynogaps[i] else y = year + i*ygap*switchADBC end local BCdisp = '' if i ~= 0 then --left/right navy local AD = '' local BC = '' if year1to15AD and not (year1to10 and not year1to10ADBC) --don't AD/BC 1-10's if parents don't contain AD/BC then if year >= 11 then --parent = AD 11-15 if y <= 10 then --prepend AD on y = 1-10 cats only, per existing cats AD = 'AD ' end elseif year >= 1 then --parent = AD 1-10 if y <= 0 then BC = BCe..' ' y = math.abs(y - 1) --skip y = 0 (DNE) elseif y >= 1 and y <= 10 then --prepend AD on y = 1-10 cats only, per existing cats AD = 'AD ' end end elseif parentBC then if switchADBC == -1 then --displayed y is in the BC regime if y >= 1 then --the common case BC = BCe..' ' elseif y == 0 then --switch from BC to AD regime switchADBC = 1 end end if switchADBC == 1 then --displayed y is now in the AD regime Y = Y + 1 --skip y = 0 (DNE) y = Y --easiest solution: start another iterator for these AD y's displayed on a BC year parent AD = 'AD ' end end if BC ~= '' and year <= 5 then --only show 'BC' for parent years <= 5: saves room, easier to read, BCdisp = ' '..BCe --and 6 is the first/last nav year that doesn't need a disambiguator; end --the center/parent year will always show BC, so no need to show it another 10x --populate left/right navy local ysign = y --use y for display & ysign for logic local disp = y..BCdisp if BC ~= '' then ysign = -ysign end local firsttry = firstpart..lspace..AD..y..tspace..BC..lastpart if (minyear <= ysign) and (ysign <= maxyear) then local catlinkAD = catlinkfollowr( frame, firsttry, disp ) --try AD local catlink = catlinkAD --tentative winner if AD ~= '' then --for "ACArt with 5 suppressed elements"-type cats local catlinkNoAD = catlinkfollowr( frame, firstpart..lspace..y..tspace..BC..lastpart, disp ) --try !AD if catlinkNoAD.catexists == true then catlink = catlinkNoAD --usurp elseif listall then tlistall[#tlistall] = tlistall[#tlistall]..' (tried; not displayed)' end end if (AD..BC == '') and (catlink.catexists == false) and (y >= 1000) then --!ADBC & DNE; 4-digit only, to be frugal --try basic hyphenated cats: 1-year, endash, MOS-correct only, no #Rs local yHyph_4 = y..'–'..(y+1) --try 2010–2011 type cats local catlinkHyph_4 = catlinkfollowr( frame, firstpart..lspace..yHyph_4..tspace..BC..lastpart, yHyph_4 ) if catlinkHyph_4.catexists and catlinkHyph_4.rtarget == nil then --exists & no #Rs catlink = catlinkHyph_4 --usurp trackcat(26, 'Navseasoncats year and range') else if listall then tlistall[#tlistall] = tlistall[#tlistall]..' (tried; not displayed)' end local yHyph_2 = y..'–'..string.match(y+1, '%d%d$') --try 2010–11 type cats local catlinkHyph_2 = catlinkfollowr( frame, firstpart..lspace..yHyph_2..tspace..BC..lastpart, yHyph_2 ) if catlinkHyph_2.catexists and catlinkHyph_2.rtarget == nil then --exists & no #Rs catlink = catlinkHyph_2 --usurp trackcat(26, 'Navseasoncats year and range') elseif listall then tlistall[#tlistall] = tlistall[#tlistall]..' (tried; not displayed)' end end end if catlink.rtarget then --#R followed; determine why local r = catlink.rtarget local c = catlink.cat local regex_year = '%d%d%d%d[–-]?%d?%d?%d?%d?' --prioritize year/range stripping, e.g. for "2006 Super 14 season" local regex_num = '%d+' --strip any number otherwise local regex_final = nil --best choice goes here if string.match(r, regex_year) and string.match(c, regex_year) then regex_final = regex_year elseif string.match(r, regex_num) and string.match(c, regex_num) then regex_final = regex_num end if regex_final then local r_base = mw.ustring.gsub(r, regex_final, '') local c_base = mw.ustring.gsub(c, regex_final, '') if r_base ~= c_base then trackcat(18, 'Navseasoncats year redirected (base change)') --acceptable #Rs go here else trackcat(20, 'Navseasoncats year redirected (other)') --exceptions go here end else trackcat(19, 'Navseasoncats year redirected (var change)') --e.g. "V2 engines" to "V-twin engines" end end navy = navy..'*'..catlink.navelement..'\n' else --OOB vs min/max local hidden = '<span style="visibility:hidden">'..disp..'</span>' navy = navy..'*'..hidden..'\n' if listall then local dummy = catlinkfollowr( frame, firsttry, disp ) tlistall[#tlistall] = tlistall[#tlistall]..' ('..hidden..')' end end else --center navy if parentBC then BCdisp = ' '..BCe end navy = navy..'*<b>'..year..BCdisp..'</b>\n' end i = i + 1 end isolatedcat() if listall then return listalllinks() else return navy..'|}' end end --[[==========================={{ nav_roman }}==============================]] function nav_roman( frame, firstpart, roman, lastpart, minimumrom, maximumrom ) local toarabic = require('Module:ConvertNumeric').roman_to_numeral local toroman = require('Module:Roman').main --sterilize/convert rom/num local num = tonumber(toarabic(roman)) local rom = toroman({ [1] = num }) if num == nil or rom == nil then --out of range or some other error errors = p.errorclass('Function nav_roman can\'t recognize one or more of "'..(num or 'nil')..'" & "'.. (rom or 'nil')..'" in category "'..firstpart..' '..roman..' '..lastpart..'".') return p.failedcat(errors, 'R') end --sterilize min/max local minrom = tonumber(minimumrom or '') or tonumber(toarabic(minimumrom or '')) local maxrom = tonumber(maximumrom or '') or tonumber(toarabic(maximumrom or '')) if minrom < 1 then minrom = 1 end --toarabic() returns -1 on error if maxrom < 1 then maxrom = 9999 end --toarabic() returns -1 on error if minrom > num then minrom = num end if maxrom < num then maxrom = num end --begin navroman local navr = '{| class="toccolours hlist" style="text-align: center; margin: auto;"\n'..'|\n' local i = -5 --nav position while i <= 5 do local n = num + i if n >= 1 then local r = toroman({ [1] = n }) if i ~= 0 then --left/right navr local catlink = catlinkfollowr( frame, firstpart..' '..r..' '..lastpart, r ) if minrom <= n and n <= maxrom then if catlink.rtarget then --a {{Category redirect}} was followed trackcat(21, 'Navseasoncats roman numeral redirected') end navr = navr..'*'..catlink.navelement..'\n' else local hidden = '<span style="visibility:hidden">'..r..'</span>' navr = navr..'*'..hidden..'\n' if listall then tlistall[#tlistall] = tlistall[#tlistall]..' ('..hidden..')' end end else --center navr navr = navr..'*<b>'..r..'</b>\n' end else navr = navr..'*<span style="visibility:hidden">'..'I'..'</span>\n' end i = i + 1 end isolatedcat() if listall then return listalllinks() else return navr..'|}' end end --[[=========================={{ nav_nordinal }}============================]] function nav_nordinal( frame, firstpart, ord, lastpart, minimumord, maximumord ) local nord = tonumber(ord) local minord = tonumber(string.match(minimumord or '', '(-?%d+)[snrt]?[tdh]?')) or -9999 --allow full ord & +/- qualifier local maxord = tonumber(string.match(maximumord or '', '(-?%d+)[snrt]?[tdh]?')) or 9999 --allow full ord & +/- qualifier if string.match(minimumord or '', 'BC') then minord = -math.abs(minord) end --allow BC qualifier (AD otherwise assumed) if string.match(maximumord or '', 'BC') then maxord = -math.abs(maxord) end --allow BC qualifier (AD otherwise assumed) local temporal = string.match(lastpart, 'century') or string.match(lastpart, 'millennium') local tspace = ' ' --assume a trailing space after ordinal if string.match(lastpart, '^-') then tspace = '' end --DNE for "19th-century"-type cats --AD/BC switches & vars local ordBCElastparts = { --needed for parent = AD 1-5, when the BC/E format is unknown --lists the lastpart of valid BCE cats --"BCE" removed to match both AD & BCE cats; easier & faster than multiple string.match()s ['-century Hebrew people'] = 'BCE', --WP:CFD/Log/2016 June 21#Kategorya:11th-century BC Hebrew people ['-century Jews'] = 'BCE', --co-nominated ['-century Judaism'] = 'BCE', --co-nominated ['-century rabbis'] = 'BCE', --co-nominated ['-century High Priests of Israel'] = 'BCE', } local parentBC = mw.ustring.match(lastpart, '%s(BCE?)') --"1st-century BC" format local lastpartNoBC = mw.ustring.gsub(lastpart, '%sBCE?', '') --easier than splitting lastpart up in 2; AD never used local BCe = parentBC or ordBCElastparts[lastpartNoBC] or 'BC' --"BC" default local switchADBC = 1 -- 1=AD parent if parentBC then switchADBC = -1 end -- -1=BC parent; possibly adjusted later local O = 0 --secondary iterator for AD-on-a-BC-parent if not temporal and minord < 1 then minord = 1 end --nothing before "1st parliament", etc. if minord > nord*switchADBC then minord = nord*switchADBC end --input error; minord should be <= parent if maxord < nord*switchADBC then maxord = nord*switchADBC end --input error; maxord should be >= parent --begin navnordinal local bnb = '' --border/no border if navborder == false then --for Navseasoncats decade and century bnb = ' border-style: none; background-color: transparent;' end local navo = '{| class="toccolours hlist" style="text-align: center; margin: auto;'..bnb..'"\n'..'|\n' local i = -5 --nav position while i <= 5 do local o = nord + i*switchADBC local BC = '' local BCdisp = '' if parentBC then if switchADBC == -1 then --parentBC looking at the BC side if o >= 1 then --the common case BC = ' '..BCe elseif o == 0 then --switch to the AD side BC = '' switchADBC = 1 end end if switchADBC == 1 then --displayed o is now in the AD regime O = O + 1 --skip o = 0 (DNE) o = O --easiest solution: start another iterator for these AD o's displayed on a BC year parent end elseif o <= 0 then --parentAD looking at BC side BC = ' '..BCe o = math.abs(o - 1) --skip o = 0 (DNE) end if BC ~= '' and nord <= 5 then --only show 'BC' for parent ords <= 5: saves room, easier to read, BCdisp = ' '..BCe --and 6 is the first/last nav ord that doesn't need a disambiguator; end --the center/parent ord will always show BC, so no need to show it another 10x --populate left/right navo local oth = p.addord(o) local osign = o --use o for display & osign for logic if BC ~= '' then osign = -osign end local hidden = '<span style="visibility:hidden">'..oth..'</span>' if temporal then --e.g. "3rd-century BC" local lastpart = lastpartNoBC --lest we recursively add multiple "BC"s if BC ~= '' then lastpart = string.gsub(lastpart, temporal, temporal..BC) --replace BC if needed end local catlink = catlinkfollowr( frame, firstpart..' '..oth..tspace..lastpart, oth..BCdisp ) if (minord <= osign) and (osign <= maxord) then if catlink.rtarget then --a {{Category redirect}} was followed trackcat(22, 'Navseasoncats nordinal redirected') end navo = navo..navcenter(i, catlink) else navo = navo..'*'..hidden..'\n' if listall then tlistall[#tlistall] = tlistall[#tlistall]..' ('..hidden..')' end end elseif BC == '' and minord <= osign and osign <= maxord then --e.g. >= "1st parliament" local catlink = catlinkfollowr( frame, firstpart..' '..oth..tspace..lastpart, oth ) if catlink.rtarget then --a {{Category redirect}} was followed trackcat(22, 'Navseasoncats nordinal redirected') end navo = navo..navcenter(i, catlink) else --either out-of-range (hide), or non-temporal + BC = something might be wrong (2nd X parliament BC?); handle exceptions if/as they arise navo = navo..'*'..hidden..'\n' end i = i + 1 end isolatedcat() if listall then return listalllinks() else return navo..'|}' end end --[[========================={{ nav_wordinal }}=============================]] function nav_wordinal( frame, firstpart, word, lastpart, minimumword, maximumword, ordinal, frame ) --Module:ConvertNumeric.numeral_to_english() flags: -- ordinal == 'on': 'second' is output instead of 'two' -- ordinal ~= 'on': 'two' is output instead of 'second' local ord2eng = require('Module:ConvertNumeric').numeral_to_tagalog local eng2ord = require('Module:ConvertNumeric').tagalog_to_ordinal local th = 'th' if ordinal ~= 'on' then th = '' eng2ord = require('Module:ConvertNumeric').tagalog_to_numeral end local sc = string.match(word, '^%u') --sentence-case check local lc = string.lower(word) --operate on/with lc, and restore any sc later local nord = eng2ord(lc) local case = nil if sc then case = 'U' end local lspace = ' ' --assume a leading space (most common) local tspace = ' ' --assume a trailing space (most common) if string.match(firstpart, '[%-%(]$') then lspace = '' end --DNE for "Straight-eight engines"-type cats if string.match(lastpart, '^[%-%)]' ) then tspace = '' end --DNE for "Nine-cylinder engines"-type cats --sterilize min/max local minword = 1 local maxword = 99 if minimumword then local num = tonumber(minimumword) if num and 0 < num and num < maxword then minword = num else local ord = eng2ord(minimumword) if 0 < ord and ord < maxword then minword = ord end end end if maximumword then local num = tonumber(maximumword) if num and 0 < num and num < maxword then maxword = num else local ord = eng2ord(maximumword) if 0 < ord and ord < maxword then maxword = ord end end end if minword > nord then minword = nord end if maxword < nord then maxword = nord end --begin navwordinal local navw = '{| class="toccolours hlist" style="text-align: center; margin: auto;"\n'..'|\n' local i = -5 --nav position while i <= 5 do local n = nord + i if n >= 1 then local nth = p.addord(n) if ordinal ~= 'on' then nth = n end if i ~= 0 then --left/right navw local frame_args = frame:newChild{ args = { n, ord = ordinal, case = case } } --easier to do this than modify Module:ConvertNumeric local w = ord2eng( frame_args ) local catlink = catlinkfollowr( frame, firstpart..lspace..w..tspace..lastpart, nth ) if minword <= n and n <= maxword then if catlink.rtarget then --a {{Category redirect}} was followed trackcat(23, 'Navseasoncats wordinal redirected') end navw = navw..'*'..catlink.navelement..'\n' else local hidden = '<span style="visibility:hidden">'..nth..'</span>' navw = navw..'*'..hidden..'\n' if listall then tlistall[#tlistall] = tlistall[#tlistall]..' ('..hidden..')' end end else --center navw navw = navw..'*<b>'..nth..'</b>\n' end else navw = navw..'*<span style="visibility:hidden">'..'0'..th..'</span>\n' end i = i + 1 end isolatedcat() if listall then return listalllinks() else return navw..'|}' end end --[[==========================={{ find_var }}===============================]] function find_var( pn ) --Extracts the variable text (e.g. 2015, 2015–16, 2000s, 3rd, III, etc.) from a string, --and returns { ['vtype'] = <'year'|'season'|etc.>, <v> = <2015|2015–16|etc.> } local pagename = currtitle.text if pn and pn ~= '' then pagename = pn end local cpagename = 'Kategorya:'..pagename --limited-Lua-regex workaround local d_season = mw.ustring.match(cpagename, ':(%d+s).+%(%d+[–-]%d+%)') --i.e. "1760s in the Province of Quebec (1763–1791)" local y_season = mw.ustring.match(cpagename, ':(%d+) .+%(%d+[–-]%d+%)') --i.e. "1763 establishments in the Province of Quebec (1763–1791)" local e_season = mw.ustring.match(cpagename, '%s(%d+[–-])$') or --irreg; ending unknown, e.g. "Members of the Scottish Parliament 2021–" mw.ustring.match(cpagename, '%s(%d+[–-]present)$') --e.g. "UK MPs 2019–present" local season = mw.ustring.match(cpagename, '[:%s%(](%d+[–-]%d+)[%)%s]') or --split in 2 b/c you can't frontier '$'/eos? mw.ustring.match(cpagename, '[:%s](%d+[–-]%d+)$') local tvseason = mw.ustring.match(cpagename, 'season (%d+)') or mw.ustring.match(cpagename, 'series (%d+)') local nordinal = mw.ustring.match(cpagename, '[:%s](%d+[snrt][tdh])[-%s]') or mw.ustring.match(cpagename, '[:%s](%d+[snrt][tdh])$') local decade = mw.ustring.match(cpagename, '[:%s](%d+s)[%s-]') or mw.ustring.match(cpagename, '[:%s](%d+s)$') local year = mw.ustring.match(cpagename, '[:%s](%d%d%d%d)%s') or --prioritize 4-digit years mw.ustring.match(cpagename, '[:%s](%d%d%d%d)$') or mw.ustring.match(cpagename, '[:%s](%d+)%s') or mw.ustring.match(cpagename, '[:%s](%d+)$') or --expand/combine exceptions below as needed mw.ustring.match(cpagename, '[:%s](%d+)-related') or mw.ustring.match(cpagename, '[:%s](%d+)-cylinder') or mw.ustring.match(cpagename, '[:%-VW](%d+)%s') --e.g. "Straight-8 engines" local roman = mw.ustring.match(cpagename, '%s([IVXLCDM]+)%s') local found = d_season or y_season or e_season or season or tvseason or nordinal or decade or year or roman if found then if string.match(found, '%d%d%d%d%d') == nil then --return in order of decreasing complexity/least chance for duplication if nordinal and season --i.e. "18th-century establishments in the Province of Quebec (1763–1791)" then return { ['vtype'] = 'nordinal', ['v'] = nordinal } end if d_season then return { ['vtype'] = 'decade', ['v'] = d_season } end if y_season then return { ['vtype'] = 'year', ['v'] = y_season } end if e_season then return { ['vtype'] = 'ending', ['v'] = e_season } end if season then return { ['vtype'] = 'season', ['v'] = season } end if tvseason then return { ['vtype'] = 'tvseason', ['v'] = tvseason } end if nordinal then return { ['vtype'] = 'nordinal', ['v'] = nordinal } end if decade then return { ['vtype'] = 'decade', ['v'] = decade } end if year then return { ['vtype'] = 'year', ['v'] = year } end if roman then return { ['vtype'] = 'roman', ['v'] = roman } end end else --try wordinals ('zeroth' to 'ninety-ninth' only) local eng2ord = require('Module:ConvertNumeric').tagalog_to_ordinal local split = mw.text.split(pagename, ' ') for i=1, #split do if eng2ord(split[i]) > -1 then return { ['vtype'] = 'wordinal', ['v'] = split[i] } end end --try English numerics ('one'/'single' to 'ninety-nine' only) local eng2num = require('Module:ConvertNumeric').tagalog_to_ordinal local split = mw.text.split(pagename, '[%s%-]') --e.g. "Nine-cylinder engines" for i=1, #split do if eng2num(split[i]) > -1 then return { ['vtype'] = 'enumeric', ['v'] = split[i] } end end end errors = p.errorclass('Function find_var can\'t find the variable text in category "'..pagename..'".') return { ['vtype'] = 'error', ['v'] = p.failedcat(errors, 'V') } end --[[==========================================================================]] --[[ Main ]] --[[==========================================================================]] function p.navseasoncats( frame ) --arg checks & handling local args = frame:getParent().args checkforunknownparams(args) --for template args checkforunknownparams(frame.args) --for #invoke'd args local cat = args['cat'] --'testcase' alias for catspace local list = args['list-all-links'] --debugging utility to output all links & followed #Rs local follow = args['follow-redirects'] --default 'yes' local testcase = args['testcase'] local testcasegap = args['testcasegap'] local minimum = args['min'] local maximum = args['max'] local skip_gaps = args['skip-gaps'] --apply args local pagename = testcase or cat or currtitle.text local testcaseindent = '' if testcasecolon == ':' then testcaseindent = '\n::' end if follow and follow == 'no' then followRs = false end if list and list == 'yes' then listall = true end if skip_gaps and skip_gaps == 'yes' then skipgaps = true trackcat(25, 'Navseasoncats using skip-gaps parameter') end --ns checks if currtitle.nsText == 'Category' then if cat and cat ~= '' then trackcat(1, 'Navseasoncats using cat parameter') end if testcase and testcase ~= '' then trackcat(2, 'Navseasoncats using testcase parameter') end elseif currtitle.nsText == '' then trackcat(29, 'Navseasoncats in mainspace') end --find the variable parts of pagename local findvar = find_var(pagename) if findvar.vtype == 'error' then --basic format error checking in find_var() return findvar.v..table.concat(ttrackingcats) end local start = string.match(findvar.v, '^%d+') --the rest is static local findvar_escaped = string.gsub( findvar.v, '%-', '%%%-') local firstpart, lastpart = string.match(pagename, '^(.-)'..findvar_escaped..'(.*)$') if findvar.vtype == 'tvseason' then --double check for cases like '30 Rock (season 3) episodes' firstpart, lastpart = string.match(pagename, '^(.-season )'..findvar_escaped..'(.*)$') if firstpart == nil then firstpart, lastpart = string.match(pagename, '^(.-series )'..findvar_escaped..'(.*)$') end end firstpart = mw.text.trim(firstpart or '') lastpart = mw.text.trim(lastpart or '') --call the appropriate nav function, in order of decreasing popularity if findvar.vtype == 'year' then --e.g. "500", "2001"; nav_year..nav_decade; ~75% of cats local nav1 = nav_year( frame, firstpart, start, lastpart, minimum, maximum )..testcaseindent..table.concat(ttrackingcats) local dec = math.floor(findvar.v/10) local decadecat = nil local firstpart_dec = firstpart if firstpart_dec == 'AD' and dec <= 1 then firstpart_dec = '' if dec == 0 then dec = '' end end local decade = dec..'0' decadecat = mw.text.trim( firstpart_dec..' Dekada '..decade..lastpart ) local exists = mw.title.new( decadecat, 'Kategorya' ).exists if exists then navborder = false trackcat(27, 'Navseasoncats year and decade') local nav2 = nav_decade( frame, firstpart_dec, decade, lastpart, minimum, maximum )..testcaseindent..table.concat(ttrackingcats) return nav1nav2( nav1, nav2 ) elseif ttrackingcats[15] ~= '' then --nav_year isolated; check nav_hyphen (e.g. UK MPs 1974, Moldovan MPs 2009, etc.) hyphen = '–' finish = start local nav2 = nav_hyphen( frame, start, hyphen, finish, firstpart, lastpart, minimum, maximum, testcasegap )..testcaseindent..table.concat(ttrackingcats) if ttrackingcats[15] ~= '' then return nav1 --still isolated; rv to nav_year else return nav2 end else --regular nav_year return nav1 end elseif findvar.vtype == 'decade' then --e.g. "0s", "2010s"; nav_decade..nav_nordinal; ~12% of cats local nav1 = nav_decade( frame, firstpart, start, lastpart, minimum, maximum )..testcaseindent..table.concat(ttrackingcats) local decade = tonumber(string.match(findvar.v, '^(%d+)s')) local century = math.floor( ((decade-1)/100) + 1 ) --from {{CENTURY}} if century == 0 then century = 1 end --no 0th century if string.match(decade, '00$') then century = century + 1 --'2000' is in the 20th, but the rest of the 2000s is in the 21st end local clastpart = ' century '..lastpart local centurycat = mw.text.trim( firstpart..' '..p.addord(century)..clastpart ) local exists = mw.title.new( centurycat, 'Category' ).exists if not exists then --check for hyphenated century clastpart = '-century '..lastpart centurycat = mw.text.trim( firstpart..' '..p.addord(century)..clastpart ) exists = mw.title.new( centurycat, 'Category' ).exists end if exists then navborder = false trackcat(28, 'Navseasoncats decade and century') local nav2 = nav_nordinal( frame, firstpart, century, clastpart, minimum, maximum )..testcaseindent..table.concat(ttrackingcats) return nav1nav2( nav1, nav2 ) else return nav1 end elseif findvar.vtype == 'nordinal' then --e.g. "1st", "99th"; ~7.5% of cats return nav_nordinal( frame, firstpart, start, lastpart, minimum, maximum )..testcaseindent..table.concat(ttrackingcats) elseif findvar.vtype == 'season' then --e.g. "1–4", "1999–2000", "2001–02", "2001–2002", "2005–2010", etc.; ~5.25% local hyphen, finish = mw.ustring.match(findvar.v, '%d([–-])(%d+)') --ascii 150 & 45 (ndash & keyboard hyphen); mw req'd return nav_hyphen( frame, start, hyphen, finish, firstpart, lastpart, minimum, maximum, testcasegap )..testcaseindent..table.concat(ttrackingcats) elseif findvar.vtype == 'tvseason' then --e.g. "1", "15" but preceded with "season" or "series"; <1% of cats return nav_tvseason( frame, firstpart, start, lastpart, maximum )..testcaseindent..table.concat(ttrackingcats) --"minimum" defaults to 1 elseif findvar.vtype == 'wordinal' then --e.g. "first", "ninety-ninth"; <<1% of cats local ordinal = 'on' return nav_wordinal( frame, firstpart, findvar.v, lastpart, minimum, maximum, ordinal, frame )..testcaseindent..table.concat(ttrackingcats) elseif findvar.vtype == 'enumeric' then --e.g. "one", "ninety-nine"; <<1% of cats local ordinal = 'off' return nav_wordinal( frame, firstpart, findvar.v, lastpart, minimum, maximum, ordinal, frame )..testcaseindent..table.concat(ttrackingcats) elseif findvar.vtype == 'roman' then --e.g. "I", "XXVIII"; <<1% of cats return nav_roman( frame, firstpart, findvar.v, lastpart, minimum, maximum )..testcaseindent..table.concat(ttrackingcats) elseif findvar.vtype == 'ending' then --e.g. "2021–" (irregular; ending unknown); <<<1% of cats local hyphen, finish = mw.ustring.match(findvar.v, '%d([–-])present$'), -1 --ascii 150 & 45 (ndash & keyboard hyphen); mw req'd if hyphen == nil then hyphen, finish = mw.ustring.match(findvar.v, '%d([–-])$'), 0 --0/-1 are hardcoded switches for nav_hyphen() end return nav_hyphen( frame, start, hyphen, finish, firstpart, lastpart, minimum, maximum, testcasegap )..testcaseindent..table.concat(ttrackingcats) else --malformed errors = p.errorclass('Failed to determine the appropriate nav function from malformed season "'..findvar.v..'". ') return p.failedcat(errors, 'N')..table.concat(ttrackingcats) end end return p a1ewfcvubpjhfjvs25k7d3a31dlttsi 0 308378 2219185 1860717 2026-08-05T11:38:05Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2219185 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:1_rio_de_janeiro_slum_2010.JPG|thumb|250x250px| Mga Favela sa [[Rio de Janeiro]].]] [[Talaksan:Ocupação_periférica_irregular_em_São_Paulo,_SP,_Brasil.jpg|thumb|250x250px| Mga Favela sa [[São Paulo]].]] Ang '''Favela''' ay tumutukoy sa mga lugar sa [[Brazil]] na di-pormal o mga pook na [[Impormal na pag-areglo|walang katiyakan]] ang paninirahan ng mga tao. Tumutukoy rin ito sa hindi maayos na pagpapatayo ng mga bahay na nagiging laganap sa paligid o sa loob ng mga malalaking lungsod ng bansa. Ang terminong [[Wikang Portuges|Portuges]] na kadalasang ginagamit sa Brazil ay nangangahulugang 'barungbaro' o 'komyun', sa Tagalog. == Pinagmulan ng salita == Noong Nobyembre [[1897]], 20,000 mga sundalo mula sa [[Brazil Northeast|hilagang-silangan ng Brazil]] ay nakipaglaban at nagwagi sa [[Digmaang Canudos]] sa [[Bahia]]. Dumating sila sa [[daungan]] ng [[Rio de Janeiro]] . Nangako ang gobyerno sa kanila ng mga pabahay ngunit ang burukrasya noong panahon na iyon ay malala. Napagod sila sa paghihintay at nagsimula silang magpatayo ng mga tahanan sa pinakamalapit na burol mula sa [[Gamboa]]. Dito nila itinayo ang kanilang mga kubo.<ref name=":0">{{Cite web |url=http://www.brazzillog.com/pages/cvrjun97.htm |title=Archive copy |access-date=2021-02-09 |archive-date=2006-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060629081939/http://www.brazzillog.com/pages/cvrjun97.htm |url-status=dead }}</ref> Ang burol, tulad ng isa pang burol kung saan sila nanatili bago ang labanan, ay napapalibutan ng mga halaman na tinatawag nilang ''favela'' o ''mandioca brava'' ( ''[[Cnidoscolus phyllacanthus]]'' ), isang magaspang at mapusok na halaman. Mayroon itong dahon na nagdudulot ng mga pantal at mga buto na nakakain ng mga peste sa maraming rehiyon ng Brazil, kaya tinatawag nila itong lugar na ''Morro da Favela'' (Burol ng mga Favela). Hindi lahat ng mga [[historyador]] ay sumasang-ayon sa bersyon na ito. Ayon kay Sônia Zylberberg (isinangguni ni Espinoza<ref name=":0" /> ), malabong mayroon talagang ''faveleira'' sa burol, dahil sa magandang uri ng lupa sa Rio (ang halaman ay nananatili sa mga tigang na lupa tulad ng Bahia). Sinasabi na ang pangalan ay naiugnay sa mga kababaihan na may kondisyon ng pagkaalipin na dinala ng mga sundalo. Ipinaliwanag naman ni Benjamín de Garay ang pinagmulan ng pangalang "Favela" sa tugatog na malapit sa [[Canudos]]. Inilahad niya ito sa isang [[tala]] mula sa kanyang pagsasalin ng "Los sertones" ni [[Euclides da Cunha]], na inilathala noong 1938. Sinabi niya ang sumusunod: "Favela: ang pangalang orihinal na itinalaga para sa isang uri ng halaman sa malayong lugar sa burol na masagana malapit sa Canudos at sa kadahilanang iyon, nakuha nito ang pangalang iyon. Sa pagtatapos ng digmaan, binayaran ng Estado ang mga sundalong may matataas na ranggo dahil sa kanilang pakikilahok sa giyera sa mga lupaing walang silbi sa paligid ng [[Rio de Janeiro]], na matatagpuan sa tuktok ng mga burol. Mula roon nagmula ang paggamit ng salitang ito upang italaga ang miserableng populasyon sa paligid ng mga dakilang lungsod ng bansa. " Ang isa pang bersyon ay nagpapatunay na ang mga sundalo ay nagtanim ng mga binhi ng ''favela'' na inangkat mula sa Bahia, ngunit ang halaman ay hindi matagumpay na lumaki. Nakipagtalo rin si Zylberberg na ito ang pinakaunang favela sa Rio, na nagsasaad na mayroong isa pang malaking pamayanan sa Monte Castelo. == Dami at laki == Ipinapakita ng sumusunod na [[Tsart|grap]] ang mga sentro ng malalaking lungsod sa Brazil na naghihirap dahil sa proseso ng ''favelización'' - o ang paglaganap ng mga favela - noong 2000. Kabilang dito ang mga lungsod na kumakatawan sa kanilang bilang ng mga favela.<ref>https://web.archive.org/web/20090428054639/http://hps.infolink.com.br/peco/cb010128.htm#</ref> <center> <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:600 height:373 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:700 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:100 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:50 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:SãoPaulo text:S. Paulo bar:RiodeJaneiro text:R. de Janeiro bar:Fortaleza text:Fortaleza bar:Guarulhos text:Guarulhos bar:Curitiba text:Curitiba bar:Campinas text:Campinas bar:BeloHorizonte text:B. Horizonte bar:Osasco text:Osasco bar:Salvador text:Salvador bar:Belém text:Belém PlotData= color:barra width:20 align:left bar:SãoPaulo from:0 till: 612 bar:RiodeJaneiro from:0 till: 513 bar:Fortaleza from:0 till: 157 bar:Guarulhos from:0 till: 136 bar:Curitiba from:0 till: 122 bar:Campinas from:0 till: 117 bar:BeloHorizonte from:0 till: 101 bar:Osasco from:0 till: 101 bar:Salvador from:0 till: 99 bar:Belém from:0 till: 93 PlotData= bar:SãoPaulo at: 612 fontsize:S text: 612 shift:(-8,5) bar:RiodeJaneiro at: 513 fontsize:S text: 513 shift:(-10,5) bar:Fortaleza at: 157 fontsize:S text: 157 shift:(-10,5) bar:Guarulhos at: 136 fontsize:S text: 136 shift:(-10,5) bar:Curitiba at: 122 fontsize:S text: 122 shift:(-10,5) bar:Campinas at: 117 fontsize:S text: 117 shift:(-10,5) bar:BeloHorizonte at: 101 fontsize:S text: 101 shift:(-10,5) bar:Osasco at: 101 fontsize:S text: 101 shift:(-10,5) bar:Salvador at: 99 fontsize:S text: 99 shift:(-10,5) bar:Belém at: 93 fontsize:S text: 93 shift:(-10,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text:fuente Censo 2000 — IBGE. Elaboración gráfica ''Wikipédia em português''. </timeline> </center> {| class="wikitable" !Serbisyo sa Favela (Senso 2010) !Bahagdan % |- |Kalinisan |67.3 |- |Tubig |88.3 |- |Kuryente |99.7 |- |Pangongolekta ng basura |95.4 |- !Mga tao sa Favela !Populasyon |- |Favela residents of Brazil's population |11,400,000 (6%) |- !Demograpiya sa Favela !Proporsiyon |- |Pardo o negro |68.4 |- |Kamangmangan |8.4 |} <center></center> == Tingnan din == * [[Kahirapan]] * [[Iskuwater]] == Mga Sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Brazil]] dxq9ad86rz8616f0jo7oizhrs608fk8 0 309087 2219148 2153825 2026-08-05T10:18:14Z Derk29 114611 #WPWP #WPWPPH 2219148 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Nina Gualinga | honorific_suffix = | image = <!-- filename only, no "File:" or "Image:" prefix, and no enclosing [[brackets]] --> | alt = <!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software --> | caption = | other_names = | birth_name = <!-- only use if different from name --> | birth_date = {{Birth year and age|1993}} | birth_place = [[Sarayaku]], [[Ecuador]] | nationality = [[Ecuador|Ecuadorian]] | alma_mater = [[Lund University]] | occupation = Aktibista sa klima at tagapagtanggol ng karapatan ng mga katutubo | years_active = | known_for = Aktibismong pangkalikasan | notable_works = | awards = 2018 WWF International President’s Youth award }} [[Talaksan:Nina_Gualinga_(born_1993)_in_the_video_'COP_26_-_Protect_rights_of_Indigenous_Peoples'.png | thumb | right | alt=Si Nina Gualinga | Si Nina Gualinga]] Si '''Nina Gualinga''' (ipinanganak noong Hunyo 1993)<ref>{{Cite web|date=2020-07-04|title=Nina Gualinga, la luchadora ambiental que batalla contra la violencia de género|url=https://www.eluniverso.com/noticias/2020/07/03/nota/7893996/nina-gualinga-luchadora-indigena-galardonada-premio-international|access-date=2020-11-11|website=El Universo|language=es}}</ref> ay isang [[Ecuador|Ecuadorian na]] aktibista na nagtutulak ng mga karapatang pangkalikasan at mga karapatan ng mga katutubo. Bahagi siya ng pamayanan na nagsasalita ng Kichwa at ginugol ang halos bahagi ng kanyang buhay sa pagtataguyod sa mas mabuting proteksyon sa kapaligiran ng Ecuadorian Amazon at sa mga naninirahan na mga hayop pati na rin ang mga tao na umaasa sa kapaligiran na ito..<ref name=":2">{{Cite web|title=Activist Nina Gualinga on protecting the Amazon|url=https://www.worldwildlife.org/magazine/issues/winter-2018/articles/activist-nina-gualinga-on-protecting-the-amazon|access-date=2020-11-10|website=World Wildlife Fund|language=en}}</ref><ref name="x1">{{cite web|last=Cartagena|date=2018-05-08|title=Environmental and indigenous rights activist to receive WWF’s top youth conservation award|url=https://wwf.panda.org/?327434|url-status=live|archive-url=|archive-date=|accessdate=2020-11-10|website=World Wide Fund For Nature}}</ref> == Talambuhay at aktibismo == Si Gualinga ay ipinanganak at lumaki sa pamayanan ng Sarayaku na nagsasalita ng Kichwa kasama ang kanyang ina sa Ecuadorian Amazon.<ref name="x1" /><ref name=":0">{{Cite web|date=2020-02-18|title=Nina Gualinga > IAAC Lecture Series|url=https://iaac.net/nina-gualinga-iaac-lecture-series/|access-date=2020-11-10|website=IAAC|language=en-US|archive-date=2020-11-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20201110171342/https://iaac.net/nina-gualinga-iaac-lecture-series/|url-status=dead}}</ref> Sa edad na pitong taong gulang, siya ay nagtataguyod para sa hustisya sa klima at mga karapatang katutubo..<ref name="x1" /><ref name=":3">{{Cite web|title=Nina Sicha Siren Gualinga {{!}} SDLAC|url=https://sdlac.yale.edu/2018-conference/panelists/nina-sicha-siren-gualinga|access-date=2020-11-10|website=sdlac.yale.edu}}</ref><ref name=":4">{{Cite web|title=Climate justice day at COP22 considers climate impacts on indigenous people - Business & Human Rights Resource Centre|url=https://www.business-humanrights.org/|access-date=2020-11-10|website=www.business-humanrights.org|language=en}}</ref> Nakuha niya ang kanyang kaalaman sa kagubatan sa pamamagitan ng kanyang mga magulang at lolo't lola. Ang kapatid na babae ni Gualinga, na si Helena Gualinga, at ang kanyang ina, na si Noemí Gualinga ay mga aktibista rin sa kapaligiran at mga aktibong miyembro ng pamayanan ng Kichwa Sarayaku laban sa pagsasamantala sa kagubatan ng Amazon ng mga kumpanya at ng gobyerno ng Ecuador. Ang adbokasiya ni Gualinga para sa mga karapatan ng katutubo at teritoryo ay nagsimula nang ang isang kumpanya ng langis sa tulong ng mga tropa ng militar ng Ecuadorian na pamahalaan ay marahas na sinamantala ang lupang katutubo ng kanyang komunidad.<ref name=":0" /> Ang panghihimasok na ito ay humantong sa isang ligal na labanan sa pagitan ng gobyerno ng Ecuadorian at ng pamayanan ng Sarayaku bago ang Inter-American Court of Human Rights, na kung saan ay nagresulta sa isang tagumpay para sa pamayanan ng Sarayaku.<ref name=":2" /><ref name=":5">{{Cite web|title=OHCHR {{!}} Spotlight on indigenous rights at COP22 climate talks|url=https://www.ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/COP22.aspx|access-date=2020-11-10|website=www.ohchr.org}}</ref><ref>{{Cite web|title=Climate justice day at COP22 considers climate impacts on indigenous people - Business & Human Rights Resource Centre|url=https://www.business-humanrights.org/|access-date=2020-11-10|website=www.business-humanrights.org|language=en}}</ref> Sa edad na 18, kinatawan ni Gualinga ang kabataan ng Sarayaku sa huling pagdinig ng kaso.<ref name="x1" /><ref name=":2" /><ref name=":3" /> Nag-aaral siya sa departamento ng Karapatang Pantao ng [[Unibersidad ng Lund|Lund University]].<ref>{{Cite web|title=Indigenous Environmental Activism in the Amazon: Nina Gualinga|url=https://www.neverapart.com/events/nina-gualinga/|access-date=2020-11-10|website=Never Apart|language=en-US}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|last=Amazon Watch|last3=|first3=|date=2014-12-12|title=Indigenous Voices: A Call to Keep the Oil in the Ground|url=https://www.huffpost.com/entry/indigenous-voices-a-call-to-keep-the-oil-in-the_b_6312368|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-11-10|website=HuffPost|language=en}}</ref><ref name=":0" /> Si Gualinga ay nagkaroon ng isang katutubong pakikisama sa Amazon Watch kung saan binuo niya ang panukala para sa kanyang sariling organisasyong hindi pang-gobyerno na naglalayong bigyang kapangyarihan ang kabataan at kababaihan ng katutubong Sarayaku, at protektahan ang Timog Ecuadorian Amazon.<ref name=":3" /> Ang kanyang samahan na Hakhu Amazon Design ay nagbebenta ng mga gawa sa kamay na mga alahas at palamuti sa katawan.<ref name="x1" /><ref name=":3" /><ref name=":6" /> Hinihingi niya sa gobyerno ng Ecuador na kilalanin ang kagubatan mismo ng Amazon bilang isang yaman at para wakasan ng gobyerno ang kasunduan sa kontrata nito sa mga pangunahing kumpanya ng langis at pagmimina.<ref name=":2" /> Aktibo rin siya bilang isang aktibista ng karapatang pangkatutubo sa internasyonal na antas, na may pagtuon sa pagprotekta sa mga bahay at lupa laban sa mga interes ng korporasyon.<ref name=":5" /><ref name=":0" /> Bahagi siya ng pandaigdigang panawagan na ihinto ang pagkuha ng ''fossil fuel''.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web|title=Indigenous Voices: A Call to Keep the Oil in the Ground|url=https://amazonwatch.org/news/2014/1212-indigenous-voices-a-call-to-keep-the-oil-in-the-ground|access-date=2020-11-10|website=Amazon Watch|language=en}}</ref> Kasama rin siya sa mga delegado na nagtataguyod para sa proteksyon ng "Living Forests" sa pandaigdigang mga kumperensya sa klima noong COP20 at COP21 sa Lima at Paris.<ref name=":1" /><ref name=":3" /> Sa kurso ng COP21, iginuhit niya ang pansin sa mga kahilingan ng kanyang bayan sa pamamagitan ng paglalayag sa ilog ng [[Ilog Sena|Seine]] sa Paris sakay ng isang kanue mula sa kanyang nayon.<ref>{{Cite web|date=2016-03-07|title=8 women who are changing the world without you even realising|url=https://www.lifegate.com/8-women-changing-world-without-even-realising|access-date=2020-11-10|website=LifeGate|language=en-US}}</ref> Siya ay miyembro ng mga katutubong kababaihan na nagmartsa noong 2016 upang mapag-isa at ipagtanggol ang mga karapatan at teritoryo ng mga kababaihan ng 7 nasyonalidad.<ref name=":6">{{Cite web|last=International|first=WECAN|date=2019-12-21|title=People Power Rises for Climate Justice at COP25: WECAN International Analysis & Reflection|url=https://www.wecaninternational.org/post/people-power-rises-for-climate-justice-at-cop25|access-date=2020-11-10|website=WECAN International|language=en}}</ref><ref name=":3" /> Si Gualinga ay nagbigay ng paliwanag sa mga epekto ng [[pagbabago ng klima]] sa mga mamamayan ng Kichwa sa COP22 sa Marrakech at hinimok ang gobyerno na unahin ang mga pagkilos sa klima upang mabawasan ang mga paglabas ng carbon para sa mga katutubong tao.<ref name=":5" /><ref name=":4" /> Bahagi siya ng Women’s Earth and Climate Action Network (WECAN), Amazon Watch at Sarayaku Delegation sa COP23 sa Bonn at isang tagapagsalita sa kaganapan.<ref>{{Cite web|title=Women's Voices for Climate Justice|url=https://wecaninternational.wordpress.com/|access-date=2020-11-10|website=Women's Voices for Climate Justice|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Amazon Watch and Sarayaku Delegation to COP 23|url=https://amazonwatch.org/get-involved/events/amazon-watch-and-sarayaku-delegation-cop23-schedule-of-events|access-date=2020-11-10|website=Amazon Watch|language=en|archive-date=2018-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20180113023245/http://amazonwatch.org/get-involved/events/amazon-watch-and-sarayaku-delegation-cop23-schedule-of-events|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180113023245/http://amazonwatch.org/get-involved/events/amazon-watch-and-sarayaku-delegation-cop23-schedule-of-events |date=2018-01-13 }}</ref> Si Nina ay bahagi rin ng delegasyon ng WECAN sa COP25 na negosasyon sa klima sa Madrid noong 2019.<ref>{{Cite web|title=Advocacy at UN Climate Forums|url=https://www.wecaninternational.org/wecan-advocacy|access-date=2020-11-10|website=WECAN International|language=en}}</ref> Sa kaganapan, binanggit niya na ang paraan sa labas ng krisis sa klima ay makinig sa mga katutubo na naging tagapag-alaga ng lupa sa libu-libong taon para sa mga solusyon.<ref name=":6" /> Nagbigay siya ng panayam tungkol sa Mga Katutubong Tao ng Amazon: The Guardians of Our Future sa IAAC Auditorium, Barcelona noong ika-25 ng Pebrero 2020.<ref>{{Cite web|last=Cm {{!}}|date=2020-02-24|title=Nina Gualinga Lecture|url=https://barcelonarchitecturewalks.com/nina-gualinga-lecture/|access-date=2020-11-10|website=Architecture Walks and Tours in Barcelona|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2020-02-18|title=Nina Gualinga > IAAC Lecture Series|url=https://iaac.net/nina-gualinga-iaac-lecture-series/|access-date=2020-11-10|website=IAAC|language=en-US|archive-date=2020-11-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20201110171342/https://iaac.net/nina-gualinga-iaac-lecture-series/|url-status=dead}}</ref> == Mga parangal == * Gawad sa Kabataan ng WWF International President ng 2018 == Mga Sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * {{Facebook|ninagualinga}} * [https://www.amnesty.org/en/latest/news/2013/07/ecuador-one-year-after-decisive-ruling-sarayaku-struggle-goes/ Ecuador: Isang taon pagkatapos ng mapagpasyang pagpapasya, nagpapatuloy ang pakikibaka ng Sarayaku] [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1993]] [[Kategorya:Aktibista]] [[Kategorya:Aktibismo]] cikyuqn722ap8exp1fu23swqo3k1wgs 0 311711 2219144 2016640 2026-08-05T10:12:09Z Derk29 114611 #WPWP #WPWPPH 2219144 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Cirigliano|frazioni=|website=|area_code=0835|postal_code=75010|day=July 25|saint=[[James, son of Zebedee|Santiago]]|elevation_m=656|elevation_footnotes=|population_demonym=Ciriglianesi|population_footnotes=|area_total_km2=14.9|area_footnotes=|mayor=|mayor_party=|province={{ProvinciaIT (short form)|sigla=MT}} (MT)|official_name=Comune di Cirigliano|region={{RegioneIT|sigla=BAS}}|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|40|24|N|16|10|E|region:IT_type:city(451)|display=inline,title}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Cirigliano-Stemma.png|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=|footnotes=}} [[Talaksan:Veduta_su_Cirigliano.jpg | thumb | right | alt=Bayan ng Cirigliano | Bayan ng Cirigliano]] Ang '''Cirigliano''' (bigkas sa Italyano: [tʃiriʎˈʎaːno]; [[Wikang Napolitano|Lucano]] : {{Lang|nap|Cëregliànë}}) ay isang bayan at [[komuna]] sa [[lalawigan ng Matera]], sa rehiyon ng Timog Italya ng [[Basilicata]]. Ang Cirigliano ay isang sinaunang bayan na walang katiyakan sa pinagmulan. Napapaligiran ito ng mga pader at tore. Ang Cirigliano ay isang tipikal na nayong medyebal na mayroon pa ring kastilyo na may isang hugis-itlog na base at isang kapilya sa loob ng mga pader nito. Mayroon itong ika-17 siglong "Pieta" sa isang pinalamutian na kahoy na templo. == Mga tala at sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.ciriglianomt.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210816041014/http://www.ciriglianomt.com/ |date=2021-08-16 }} * [http://www.cirigliano.org] Pamayanan ng Cirigliano {{Lalawigan ng Matera}} izy99d7i41ditq0a74l7n8whkkdf0oo 0 312689 2219130 2218036 2026-08-05T08:22:20Z Lolbet101 163542 Usbong. (Stub.) 2219130 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:A Soap bubble 1980.tif|thumb|Isang bulang gawa sa [[sabon]]]] [[Talaksan:Soda bubbles macro.jpg|thumb|Mga bula ng [[gas]] sa isang [[inuming pampalamig]]]] [[Talaksan:Frostedbubble2.jpg|thumb|Isang bulang nagyelo]]{{For|bayan sa Camarines Sur|Bula, Camarines Sur}} Ang isang '''bula''' ay isang bagay kung saan nakapalibot ng isang manipis na patong ng [[likido]] ang isang [[gas]].<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=zcWLcDtwI3YC&q=A+bubble+is++one+substance+in+another%2C+usually+gas+in+a+liquid.&pg=PA3|title=The Motion of Bubbles and Drops in Reduced Gravity|last1=Subramanian|first1=R. Shankar|last2=Balasubramaniam|first2=R.|date=2001-04-09|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521496056|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|title=Surgical smoke in hysteroscopic surgery: Does it really matter in COVID-19 times?|last1=Farrugia|first1=M|url=https://fvvo.eu/archive/volume-12/number-1/short-communication/surgical-smoke-in-hysteroscopic-surgery-does-it-really-matter-in-covid-19-times/|date=2020|journal=Facts, Views, & Vision in ObGyn|pmid=32696027|pmc=7363249|volume=12|issue=1|pages=67-68}}</ref> == Mga gamit == Ginagamit ang mga bula sa inhinyeriyang pangkimika at metalurhiya.<ref>{{cite book|last=Weber|title=Bubbles, Drops and Particles|year=1978|publisher=Dover Publications|location=New York|isbn=978-0-486-44580-9|display-authors=etal}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Stub}} 65a070hr50y4mr13bek60v9r3tqwnsi 0 314035 2219150 2006201 2026-08-05T10:19:52Z Derk29 114611 #WPWP #WPWPPH 2219150 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Guarcino|province=[[lalawigan ng Frosinone|Frosinone]] (FR)|website={{official website|http://www.comune.guarcino.fr.it/}}|area_code=0775|postal_code=03016|day=Disyembre 14|saint=Sant'Agnello|elevation_m=625|elevation_footnotes=|population_demonym=Guarcinesi|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|area_total_km2=42.3|area_footnotes=|mayor=Urbano Restante|mayor_party=|frazioni=|region=[[Lazio]]|official_name=Comune di Guarcino|shield_alt=|native_name=|image_skyline=|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Guarcino-Stemma.gif|shield_size=|coordinates_footnotes=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|41|48|N|13|19|E|type:city(1,652)_region:IT|display=inline}}|footnotes=}} [[Talaksan:Veduta_di_Guarcino.jpg | thumb | right | alt=Komuna ng Guarcino | Komuna ng Guarcino]] Ang '''Guarcino''' ay isang [[komuna]] (munisipalidad) sa [[lalawigan ng Frosinone]] sa gitnang [[Italya]]nong rehiyon ng [[Lazio]], na matatagpuan mga {{Convert|70|km|mi}} silangan ng [[Roma]] at mga {{Convert|20|km|mi}} hilaga ng [[Frosinone]] sa lugar ng [[Monti Ernici]]. == Kasaysayan == Ito ang sinaunang ''Varcenum'' ng [[Mga Erniko|Erniko]], malamang na itinatag noong ika-8 siglo BK. Matapos ang pananakop ng mga Romano at ang pagbagsak ng [[Kanlurang Imperyong Romano]], ito ay isang malayang komuna at kalaunan ay isang fief sa [[Estado ng Simbahan]]. Si Papa [[Papa Bonifacio VIII|Bonifacio VIII]] ay may palasyo sa bayan. == Mga sanggunian == {{reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.guarcino.fr.it/ Opisyal na website] {{Lalawigan ng Frosinone}} i6xj2nbtzmejb4vkq11ul01r77l7kfc 0 315550 2219170 2058562 2026-08-05T10:50:24Z Derk29 114611 #WPWP #WPWPPH 2219170 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:The_goddess_Marici_at_an_Esoteric_Buddhist_temple_in_Hong_Kong.jpg | thumb | right | alt=Larawan ng Budistang diyosang si Marici sa Hong Fa Shan Esoteric Buddhist Temple sa Hong Kong. | Larawan ng Budistang diyosang si Marici sa Hong Fa Shan Esoteric Buddhist Temple sa Hong Kong.]]Si '''Mārīcī''' ([[Wikang Sanskrito|Sanskrit]] : मारीची, lit. "Silahis ng Liwanag"; [[Wikang Tsino|Chinese]] : 摩利支天; [[pinyin]] : ''Mólìzhītiān''; Hapones: ''Marishiten''), ay isang Budistang diyos ([[Deva (Budismo)|deva]]) o diyosa, pati na rin ang isang [[bodhisattva]] na nauugnay sa liwanag at Araw. Sa mga pinakalumang kilalang bersiyon, si Marici ay isang diyosa, nang maglaon sa ilang mga rehiyon, si Marici ay naging isang lalaking diyos na tanyag sa uring mandirigma sa Silangang Asya.{{fact}} Siya ay karaniwang inilalarawan bilang isang diyosa na may maraming armas na nakasakay sa isang naniningil na baboy-ramo o baboy, o sa isang nagniningas na karwahe na hinihila ng pitong kabayo o pitong baboy-ramo. Siya ay may alinman sa isang ulo, o tatlo hanggang anim na may isang hugis tulad ng isang bulugan. Sa mga bahagi ng Silangang Asya, sa kaniyang pinakamabangis na anyo, maaari siyang magsuot ng [[Mundamala|kuwintas ng mga bungo]]. Ang isang alternatibong representasyon ay nakaupo siya sa lotus.<ref name="Shaw33">{{cite book|last=Shaw|first=M.|url=https://books.google.com/books?id=IOs9DwAAQBAJ|title=Buddhist Goddesses of India|publisher=Princeton University Press|year=2015|isbn=978-0-691-16854-8|pages=6, 203–218}}</ref><ref name="Ludvík32">{{cite book|last=Ludvík|first=C.|title=Sarasvatī, Riverine Goddess of Knowledge: From the Manuscript-carrying Vīṇā-player to the Weapon-wielding Defender of the Dharma|publisher=Brill Academic|series=Brill's Indological Library|year=2007|isbn=978-90-04-15814-6|url=https://books.google.com/books?id=4lsYKIXBOK0C|pages=188–190, 264 with footnotes}}</ref> Ang ilan sa mga pinakaunang ikonograpiya ng Marici ay matatagpuan sa India at Tibet, partikular na malapit sa sinaunang lungsod-pantalan at pook Budistana Salihunddam ng [[Andhra Pradesh]] kung saan si Marici ay inilalarawan bilang nakasakay sa isang karwahe na hinihila ng pitong kabayo sa paraang katulad ng [[Surya]] (diyosa ng Diyos). kasama ang mga diyosa na sina Usha at Chaya).{{fact}} Sa mga teksto ng Mahayana Budismo, si Marici ang diyosa ng bukang-liwayway, isa na ipinakilala ng Buddha sa [[Shravasti]]. Sa ilang aspeto, siya ay maihahambing sa, at malamang na isang pinagsanib na diyos na nagmula sa pambabae na bersyon ng [[Surya]] at sa iba pang paraan sa Usha, [[Durga]] at Vajra-varahi.<ref name="Shaw33"/> Siya ay isa sa mga diyosa (o diyos) na tinatawag sa mga Budistang [[dharani]].<ref name="Ludvík32"/> Sa Budismong Tibetano, siya ay inilalarawan bilang diyosa ng bukang-liwayway (o liwanag), isang manggagamot o ang isa na naghahanap ng kaliwanagan ng lahat ng nilalang. Sa Budismong Hapones, siya ay inilalarawan bilang ang mandirigma na diyosa - ang tagapagtanggol ng ''bushi'' o Samurai, ang kaniyang pagnanasa sa hustisya; siya ay alternatibong isang manggagamot mula sa maling estado patungo sa tamang estado ng pag-iral.<ref name="Shaw33"/> Sa [[Budismong Tsino]], isa siya sa mga talaan ng isa sa mga guwardyiang deva, partikular ang ''[[Dalawampu't Apat na Nagtatanggol na Bathala|Labing-anim na Deva]]'' ([[Wikang Tsino|Chinese]]: 十六諸天; [[Pinyin]]: ''Shíliù Zhūtiān''), ang ''[[Dalawampu't Apat na Nagtatanggol na Bathala|Dalawampung Deva]]'' ([[Wikang Tsino|Chinese]]: 二十諸天; [[Pinyin]]: ''Èniārshí'') at Zhū ang ''[[Dalawampu't Apat na Nagtatanggol na Bathala|Dalawampu't Apat na Devas]]'' ([[Wikang Tsino|Chinese]] : 二十四諸天; [[Pinyin]]: ''Èrshísì Zhūtiān''). Sa [[Taoismo]] at [[relihiyong katutubong Tsino]], si [[Doumu]] ({{zh|s=斗母元君|p=Dǒumǔ Yuánjūn}}) ay itinuturing na kasingkahulugan ng Mārīcī sa loob ng [[Esoterikong Budismong Tsino]]. Sa kaniyang pagkatuklas ng kanlurang mundo sa kaaya-aya at kaibig-ibig na mahabagin na anyo, ang mga manunulat sa panahon ng kolonyal na tulad ni Giorgi ay nagpalabas sa mga ponetikong pamantayan na maaaring siya ay kinopya at inspirasyon ng Kristiyanong konsepto ng Birheng Maria pagkatapos na makarating sa Pilipinas ang pinakaunang mga manlalakbay na Español. Gayunpaman, ang orientalistang projection at haka-haka na ito ay tinanggihan ng mga huling pagtuklas ng marami, mas lumang mga likhang sining at mga teksto kung saan siya (o siya) ay mas kumplikadong espiritwal na diyos at konsepto.{{fact}} == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Budismo]] d2nddg9o574rifami563w48g35ruah6 0 319317 2219062 2173135 2026-08-05T02:14:08Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2219062 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building|building_name=Neue Synagoge|image=Neue Synagoge, Berlin-Mitte, 160328, ako.jpg|caption=Neue Synagoge, Oranienburger Strasse, Berlin-Mitte|location=Oranienburger Straße 29-31, [[Berlin]], [[Alemanya]]|geo={{coord|52|31|29|N|13|23|40|E}}|religious_affiliation=[[Konserbatibong Hudaismo]]|rite=[[Nusach_Ashkenaz|Ashkenaz]]|functional_status=Active|leadership=[[Gesa Ederberg]]|website=[http://www.or-synagoge.de/html/en_homepage.htm www.or-synagogue.de] (synagogue) [https://www.centrumjudaicum.de/cjudaicum_wp/en/] (co-located museum)|architecture_type=[[Sinagoga]]|architecture_style=[[Arkitekturang Neoarabe|Neoarable]]|facade_direction=|groundbreaking=1859|year_completed=1866|consecration_year=1866|construction_cost=|architect=|capacity=3200 upuan|length=|width=|width_nave=|height_max=|materials=|dome_quantity=3}} [[Talaksan:Berlin_Neue_Synagoge_Innenansicht_BusB.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/03/Berlin_Neue_Synagoge_Innenansicht_BusB.jpg/220px-Berlin_Neue_Synagoge_Innenansicht_BusB.jpg|thumb| Panloob na tanaw mula sa ''Berlin und seine Bauten'', inilathala ni Wilhelm Ernst & Sohn 1896]] [[Talaksan:Plaque_on_the_New_Synagogue.JPG|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/92/Plaque_on_the_New_Synagogue.JPG/220px-Plaque_on_the_New_Synagogue.JPG|thumb| Ang pananda sa harap ng ''Neue Synagogue'', na binabalangkas ang kasaysayan ng gusali]] Ang '''Bagong Sinagoga''' ({{Lang-de|Neue Synagoge}}) sa [[Oranienburger Straße]] sa [[Berlin]] ay isang [[sinagoga]] sa kalagitnaan ng ika-19 na siglo na itinayo bilang pangunahing lugar ng pagsamba para sa [[Kasaysayan ng mga Hudyo sa Alemanya|komunidad ng mga Hudyo]] ng Berlin, na humalili sa [[Lumang Sinagoga (Berlin)|Lumang Sinagoga]] na pinalaki ng komunidad. Dahil sa estilong silangang [[Arkitekturang Moriska|Moriska]] nito at pagkakahawig sa [[Alhambra]], ang Bagong Sinagoga ay isang mahalagang monumento ng arkitektura sa [[Alemanya|Alemana]]. Ang gusali ay dinisenyo ni [[Eduard Knoblauch]]. Kasunod ng pagkamatay ni Knoblauch noong 1865, kinuha ni [[Friedrich August Stüler]] ang tungkulin para sa karamihan ng pagtatayo nito gayundin sa panloob na pagkakaayos at disenyo nito. Ito ay pinasinayaan sa presensya ni Konde [[Otto von Bismarck]], noon ay[[Ministro Pangulo ng Prusya]], noong 1866. Isa sa ilang mga sinagoga na nakaligtas sa [[Kristallnacht]], ito ay napinsala nang husto bago at noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] at pagkatapos ay marami ang nasira; ang kasalukuyang gusali sa pook ay isang muling pagtatayo ng wasak na harapan ng kalye na may pasukan nito, simboryo at mga tore, at ilang silid lamang sa likod. Ito ay pinutol bago ang punto kung saan nagsimula ang pangunahing bulwagan ng sinagoga. == Kasalukuyan == Ang mga serbisyo ng mga Hudyo ay isinasagawa muli sa Bagong Sinagoga;<ref>{{Cite web |last=Group |first=Berlin Information |title=Synagogues in Berlin |url=http://www.berlinfo.com/Lifetime/Public/public_religion/religion_jewish/jew_synagog/index.htm |access-date=2018-02-21 |website=www.berlinfo.com |archive-date=2010-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101002143055/http://www.berlinfo.com/Lifetime/Public/public_religion/religion_jewish/jew_synagog/index.htm |url-status=dead }}</ref> ang kongregasyon ay ang nag-iisang [[Konserbatibong Hudaismo|Masorti]] na sinagoga ng komunidad ng Berlin.<ref>{{Cite web |last=e.V. |first=Masorti |title=Masorti e.V. Berlin |url=http://www.masorti.de/ueber_uns_en.html |access-date=2018-02-21 |website=www.masorti.de |archive-date=2009-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090626121526/http://www.masorti.de/ueber_uns_en.html |url-status=dead }}</ref> Karamihan sa gusali, gayunpaman, ay naglalaman ng mga opisina at museo. Ang simboryo ay maaari ring bisitahin. == Mga tala == {{Notelist}} == Mga sanggunian == {{Reflist|2}} * {{cite book|last=Knobloch|first=Heinz|year=1990|title=Der beherzte Reviervorsteher: ungewöhnliche Zivilcourage am Hackeschen Markt|publisher=Morgenbuch-Verlag|location=Berlin|isbn=3-371-00314-0}}  * {{cite book|last=Rebiger|first=Bill|year=2005|edition=1st ed. 2000 in German|title=Jewish Berlin: Culture, Religion, Daily Life Yesterday and Today|url=https://archive.org/details/jewishberlincult0000rebi|publisher=Jaron Verlag GmbH|location=Berlin|isbn=978-3-89773-099-1}}  * {{cite book|last=Scheer|first=Regina|year=1993|chapter=Im Revier 16 (In precinct No. 16)|edition=Gesellschaft Hackesche Höfe e.V. (ed.), pp.&nbsp;74–79|title=Die Hackeschen Höfe. Geschichte und Geschichten einer Lebenswelt in der Mitte Berlins|publisher=Argon|location=Berlin|isbn=3-87024-254-X}}  * {{cite book|last=United States Holocaust Memorial Museum (ed.)|author-link=United States Holocaust Memorial Museum|year=2008|title=Do Not Stand Silent: Remembering Kristallnacht 1938|isbn=<!--? -->}}  http://www.ushmm.org/remembrance/dor/years/detail.php?content=2008 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080512032915/http://www.ushmm.org/remembrance/dor/years/detail.php?content=2008 |date=2008-05-12 }} 19. "Jacob Weinberg, Musical Pioneer" ni Ellen Weinberg Mausner (2020, pp.60-65. Amazon (Kindle Direct Publishing). == Mga panlabas na link == * [https://www.stadtentwicklung.berlin.de/denkmal/liste_karte_datenbank/de/denkmaldatenbank/daobj.php?obj_dok_nr=09080249 Pagpasok sa site ''ng Berlin Monuments''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191206193831/http://www.stadtentwicklung.berlin.de/denkmal/liste_karte_datenbank/de/denkmaldatenbank/daobj.php?obj_dok_nr=09080249 |date=2019-12-06 }} {{In lang|de}} * [https://centrumjudaicum.de/?lang=en Centrum Judaicum]{{Dead link|date=Septiyembre 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20091228030508/http://www.or-synagoge.de/html/en_homepage.htm Sinagoga ng Oranienburger Straße] * [https://www.pinterest.com/pin/564498134520545989/ Panloob na larawan c1870] * [https://www.pinterest.com/pin/564498134520545983/ 2nd interior na larawan c1870] {{Visitor attractions in Berlin}} [[Kategorya:Berlin]] 43yfdd2ghrsp8i34m6zcz4x84orzkxf 0 320840 2219055 2163605 2026-08-05T00:15:03Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2219055 wikitext text/x-wiki {{infobox person | image = Andina Julie.png | image_size = 200px | caption = Andina Julie pada 2022 | birth_name = {{nowrap|Andina Yulianti}} | alias = | birth_date = {{birth date and age|2001|7|28}}<ref name="Andina Birth">{{Cite web|first=Mohamad|last=Aji|date=Enero 1, 2022|url=https://kabarbanten.pikiran-rakyat.com/hiburan/pr-593372576/profil-dan-biodata-andina-julie-miss-grand-indonesia-2022-lengkap-dengan-zodiak-pendidikan-hingga-profesi?_gl=1%2A1pxg3cx%2A_ga%2AY3FRUTlnUzFqelZCSWVLR0RNQS12bGlYQWFlOWFKYVlydjZNUWYwWWh0ODF6QUQ2ejZxX2pFd2R0aHk2dlVPZg..&page=3|title=Profil dan Biodata Andina Julie Miss Grand Indonesia 2022 Lengkap Dengan Zodiak Pendidikan Hingga Profesi|work=Kabar Banten|access-date=Enero 2, 2022}}</ref> | birth_place = [[:en:Muara Enim Regency|Muara Enim]], [[:en:South Sumatera|South Sumatera]], [[Indonesia]] | alma_mater = Indo Global Mandiri University | occupation = {{hlist|[[Model]]|[[Artista]]|[[Mang-aawit]]|[[Patimpalak ng kagandahan|may hawak ng titulo ng beauty pageant]]}} | title = {{plainlist| * [[:id:Miss Grand Indonesia 2022|Miss Grand Indonesia 2022]] * [[Miss Grand International 2022|''2nd Runner-Up'' Miss Grand International 2022]]}} | competitions = {{plainlist| * [[:id:Miss Grand Indonesia 2022|Miss Grand Indonesia 2022]]<br>(Napili) * [[Miss Grand International 2022]]<br>(''2nd Runner-Up'') }} | height = 182 cm | eye_color = Maitim na tsokolate | hair_color = Itim | agency = [[:id:Yayasan Dunia Mega Bintang|Yayasan Dunia Mega Bintang]] }} '''Andina Yulianti''', (ipinanganak noong Hulyo 28, 2001) na mas kilala bilang '''Andina Julie''' ay isang Indonesian [[Modelo|model]], [[artista]], [[mang-aawit]], at [[Patimpalak ng kagandahan|beauty pageant title holder]] na kinoronahang Miss Grand [[Indonesia]] 2022.<ref name="Andina MGI">{{Cite web|last=Dinda Permatasari|first=Aiz Budi|date=Disyembre 31, 2021|url=https://www.viva.co.id/showbiz/gosip/1436754-andina-julie-terpilih-sebagai-miss-grand-indonesia-2022|title=Andina Julie Terpilih Sebagai Miss Grand Indonesia 2022|work=[[:id:Viva.co.id|Viva.co.id]]|access-date=Disyembre 31, 2021}}</ref><ref name="Andina MGI 2">{{Cite web|first=Vanda|last=Rosetiati|date=Enero 1, 2022|url=https://sumsel.tribunnews.com/2022/01/01/selamat-andina-julie-jadi-miss-grand-indonesia-2022|title=Selamat Andina Julie Jadi Miss Grand Indonesia 2022|work=[[:id:Tribun Sumsel|Tribun Sumsel]]|access-date=Enero 1, 2022}}</ref><ref name="Andina MGI 3">{{Cite web|last=Hestianingsih|date=Disyembre 31, 2021|url=https://wolipop.detik.com/entertainment-news/d-5878702/andina-julie-terpilih-jadi-miss-grand-indonesia-2022|title=Andina Julie Terpilih Jadi Miss Grand Indonesia 2022|work=Wolipop|access-date=Enero 1, 2022|archive-date=Agosto 14, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230814135432/https://wolipop.detik.com/entertainment-news/d-5878702/andina-julie-terpilih-jadi-miss-grand-indonesia-2022|url-status=dead}}</ref><ref name="Andina MGI 4">{{Cite web|first=Oktra|last=Zulhaedah|date=Disyembre 31, 2021|url=https://selebritalk.pikiran-rakyat.com/seleb/pr-1593365371/selamat-andina-julie-terpilih-sebagai-miss-grand-indonesia-2022-ivan-gunawan-saya-punya-standar-yang-tinggi|title=Selamat, Andina Julie Terpilih Sebagai Miss Grand Indonesia 2022, Ivan Gunawan: Saya Punya Standar yang Tinggi|work=Selebritalk|access-date=Enero 1, 2022}}</ref> Kinatawan niya ang [[Indonesia]] sa [[Miss Grand International 2022]] contest sa [[Jakarta]], kung saan nanalo siya ng ''2nd Runner-Up na'' posisyon.<ref name="2nd-1">{{Cite web|first=Dian|last=Nita|editor=Desy-Afrianti|date=Oktubre 26, 2022|url=https://www.kompas.tv/article/341808/sosok-andina-julie-runner-up-2-miss-grand-international-2022-perwakilan-indonesia|title=Sosok Andina Julie, Runner-Up 2 Miss Grand International 2022 Perwakilan Indonesia|work=[[:id:Kompas TV|Kompas TV]]|access-date=27 Oktubre 2022}}</ref><ref name="2nd-2">{{cite web|first=Rahmi|last=Anjani|date=Oktubre 26, 2022|title=Andina Julie Jadi Runner-Up 2 Miss Grand International, Bersiap ke Thailand|url=https://wolipop.detik.com/entertainment-news/d-6371275/andina-julie-jadi-runner-up-2-miss-grand-international-bersiap-ke-thailand|work=Wolipop|access-date=Oktubre 27, 2022|archive-date=Pebrero 8, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230208141214/https://wolipop.detik.com/entertainment-news/d-6371275/andina-julie-jadi-runner-up-2-miss-grand-international-bersiap-ke-thailand|url-status=dead}}</ref><ref name="2nd-3">{{cite web|date=Oktubre 26, 2022|title=7 Foto Cantik Andina Julie Raih Runner Up 2 Miss Grand International 2022|url=https://www.insertlive.com/lifestyle/20221026095958-19-294067/7-foto-cantik-andina-julie-raih-runner-up-2-miss-grand-international-2022|work=[[:id:Insert|Insertlive]]|access-date=27 Oktubre 2022|archive-date=27 Oktubre 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221027142034/https://www.insertlive.com/lifestyle/20221026095958-19-294067/7-foto-cantik-andina-julie-raih-runner-up-2-miss-grand-international-2022|url-status=dead}}</ref><ref name="2nd-4">{{cite web|first=Dyah|last=Ayu Pamela|date=Oktubre 26, 2022|title=Rencana Andina Julie Usai Dinobatkan sebagai Runner-Up 2 Miss Grand International 2022|url=https://www.liputan6.com/lifestyle/read/5108230/rencana-andina-julie-usai-dinobatkan-sebagai-runner-up-2-miss-grand-international-2022|work=[[:id:Liputan6|Liputan6]]|access-date=27 Oktubre 2022}}</ref><ref name="2nd-5">{{cite web|last=Henry|date=Oktubre 25, 2022|url=http://liputan6.com/lifestyle/read/5107393/brasil-raih-gelar-miss-grand-international-2022-indonesia-masuk-top-3|title=Brasil Raih Gelar Miss Grand International 2022, Indonesia Masuk Top 3|work=[[:id:Liputan6|Liputan6]]|access-date=27 Oktubre 2022}}</ref> == Maagang buhay == Si Andina Julie ay ipinanganak sa [[:en:Muara Enim Regency|Muara Enim Regency]], [[:en:South Sumatera|South Sumatera]] at lumaki sa [[id:Gelumbang, Muara Enim|Gelumbang]]. Siya ang pangalawa sa tatlong anak mula sa mga duguang magulang [[Malay]]. Si Andina ay ipinanganak sa isang simpleng pamilya, sa simula ang kanyang mga magulang ay isang [[magsasaka|goma]] sa [[:id:Gelumbang, Muara Enim|Gelumbang]], [[:en:Muara Enim Regency|Muara Enim Regency]]. Mayroon siyang kapatid na nagngangalang Heru Ekri Perdana. == Paligsahan sa pagpapaganda == === Miss Grand Indonesia 2022 === Si Andina Julie ay nahalal bilang [[:id:Miss Grand Indonesia 2022|Miss Grand Indonesia 2022]] na may direktang sistema ng appointment ni [[:id:Ivan Gunawan|Ivan Gunawan]] bilang [[director|national director]] [[:id:Yayasan Dunia Mega Bintang|Yayasan Dunia Mega Bintang (YDMB)]]. Si Andina ay inihayag bilang Miss Grand Indonesia 2022 sa pamamagitan ng pag-upload ng Instagram account Ivan Gunawan noong Disyembre 31, 2021.<ref name="Andina MGI"/><ref name="Andina MGI 2"/> Noong Abril 2022, opisyal na kinoronahan at kinoronahan si Andina.<ref name="Andina MGI 3"/><ref name="Andina MGI 4"/> === Miss Grand International 2022 === Bilang [[:id:Miss Grand Indonesia 2022|Miss Grand Indonesia 2022]], may karapatan si Andina Julie na kumatawan sa [[Indonesia]] sa [[Miss Grand International 2022]] event. [[Miss Grand International 2022|Ang Miss Grand International 2022]] quarantine ay magaganap sa [[Bali, Indonesia|Bali]] at [[Jakarta]], habang ang final ay gaganapin sa Oktubre 25, 2022 sa [[:en:Sentul International Convention Center|Sentul International Convention Center]] sa [[:en:Bogor Regency|Bogor]], [[Indonesia]]. Ang Indonesia ay pinagkakatiwalaang magho-host [[Miss Grand International|ng ika-10 edisyon]] sa unang pagkakataon. Sa gabi ng final, nakapasok si Andina Julie sa quarter-finalists at sa nangungunang 10 finalists, sa kalaunan ay napunta sa top 5 finalists sa pamamagitan ng pag-anunsyo bilang ''2nd Runner-Up''.<ref name="2nd-1"/><ref name="2nd-2"/><ref name="2nd-3"/><ref name="2nd-4"/><ref name="2nd-5"/> Si Andina Julie ang naging pang-apat na babaeng Indonesian na matagumpay na nakapasok sa Top 5 ng [[Miss Grand International]] pagkatapos ng [[:id:Miss Grand International 2016|2016]], [[:id:Miss Grand International 2018|2018]], at [[:id:Miss Grand International 2020|2020]]. Ito ay inihayag bago ang patimpalak ay napanalunan ni [[Isabella Menin]] ng [[Brazil]].<ref name="2nd-4"/><ref name="2nd-5"/> == Sanggunian == {{reflist}} == Panlabas na link == * {{Instagram|andina_julie}} [[Kategorya:Mga Indones]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 2001]] kon9qehkz72oxncaurmeg4g1i55oo0n 0 326084 2219184 2148687 2026-08-05T11:38:03Z Derk29 114611 #WPWP #WPWPPH 2219184 wikitext text/x-wiki {{multiple issues| {{MOS|date=Disyembre 2023}} {{cleanup|reason=Kailangang ayusin ang baybay, balarila at pagkakasulat. Kailangan din isalin ang mga banyagang salita.|date=Disyembre 2023}} }} [[Talaksan:Natalia_Dyer_2025_(3).png | thumb | right | alt=Si Natalia Dyer, nagpo-promote ng Stranger Things Season 5 sa 2025 | Si Natalia Dyer, nagpo-promote ng Stranger Things Season 5 sa 2025]]   '''Si Natalia Danielle Dyer''' ay ipinanganak noong 13 Enero 1995. Sya ay isang Amerikanong artista. Kilala siya sa pagbibidahan bilang Nancy Wheeler sa [[Netflix]] sci-fi horror series ''na Stranger Things'' noong 2016 hanggang sa kasalukuyan). Lumabas din siya bilang Chloe Lake sa Peacock comedy thriller ''Based on a True Story'' noong 2023 at sa mga pelikulang ''Yes, God, Yes'' noong 2019, ''Velvet Buzzsaw'' noong 2019, at ''Things Heard &amp;amp; Seen'' noong 2021. == '''B'''uhay == Si Natalia Danielle Dyer <ref name=":0">{{Cite news |last=Donnell |first=Evans |date=March 9, 2004 |title=Review: Circle Players 'Mockingbird' revival promising, but suffers from pacing |work=[[The Tennessean]] |location=Nashville, Tennessee |url=https://www.newspapers.com/clip/33942174/ |url-status=live |access-date=July 17, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231017170614/https://www.newspapers.com/article/the-tennessean/33942174/ |archive-date=October 17, 2023 |quote=...her younger self (Natalia Danielle Dyer)... |via=Newspapers.com}}</ref> ay ipinanganak sa [[Nashville, Tennessee]], noong 13 Enero 1995. {{Efn|Some sources mistakenly give her birth year as 1997, but this is contradicted by the balance of evidence, including statements by Dyer herself.<ref name="Davids">{{cite web |last1=Davids |first1=Brian |title=Natalia Dyer on the Importance of 'Yes, God, Yes' and the Latest on 'Stranger Things 4' |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/natalia-dyer-yes-god-yes-latest-stranger-things-4-1305242/ |website=The Hollywood Reporter |date=July 30, 2020 |quote=...I [Dyer] was born in '95. |access-date=July 29, 2021 |archive-date=July 29, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210729225539/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/natalia-dyer-yes-god-yes-latest-stranger-things-4-1305242/ |url-status=live }}</ref>|name="birth year"}} <ref>{{Cite news |date=February 4, 1995 |title=Births |page=4D |work=[[The Tennessean]] |location=Nashville, Tennessee |url=https://www.newspapers.com/clip/33938322/natalia_danielle_dyer_birth_notice/ |url-status=live |access-date=July 16, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190913222956/https://www.newspapers.com/clip/33938322/natalia_danielle_dyer_birth_notice/ |archive-date=September 13, 2019 |quote=Allen Miles and Karen Lea have named their daughter, born Jan. 13 at Vanderbilt Hospital, Natalia Danielle Dyer. |via=Newspapers.com}}</ref><ref>{{Cite news |date=January 13, 2021 |title=UPI Almanac for Wednesday, Jan. 13, 2021 |work=[[United Press International]] |url=https://www.upi.com/Top_News/2021/01/13/UPI-Almanac-for-Wednesday-Jan-13-2021/4791610505329/ |url-status=live |access-date=February 27, 2021 |archive-url=https://archive.today/20210227210816/https://www.upi.com/Top_News/2021/01/13/UPI-Almanac-for-Wednesday-Jan-13-2021/4791610505329/ |archive-date=February 27, 2021 |quote=…actor Natalia Dyer in 1995 (age 26)…}}</ref> Mayroon siyang dalawang kapatid na babae.<ref>{{Cite web |title=Stranger Things' Charlie Heaton & Natalia Dyer Take Lie Detector Tests {{!}} Vanity Fair |url=https://www.youtube.com/watch?v=m_-N3bOJTQk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211125222054/https://www.youtube.com/watch?v=m_-N3bOJTQk |archive-date=25 November 2021 |access-date=24 July 2022 |website=YouTube |publisher=Vanity Fair}}</ref> Nagsimula siyang umarte sa teatro ng komunidad bilang isang bata,<ref name=":1">{{Cite web |title=Natalia Dyer theatre profile |url=https://www.abouttheartists.com/artists/195869-natalia-dyer |access-date=2022-06-12 |website=www.abouttheartists.com}}</ref> at ginawa ang kanyang propesyonal na at unang pagganap sa ''Hannah Montana: The Movie'', na lokal na kinunan noong 2008.<ref>{{Cite web |last= |date=July 24, 2020 |title=Natalia Dyer on Her Hannah Montana Beginnings and How Her Religious Upbringing Fueled New Movie |url=https://people.com/movies/stranger-things-natalia-dyer-interview-on-yes-god-yes/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230920044116/https://people.com/movies/stranger-things-natalia-dyer-interview-on-yes-god-yes/ |archive-date=2023-09-20 |access-date=2022-06-12 |website=PEOPLE.com |language=en}}</ref> Nagtapos siya sa Nashville School of the Arts,<ref>{{Cite web |last=Paulson, Dave |date=September 6, 2016 |title=Before 'Stranger Things,' actress Natalia Dyer got her start at Nashville's TPAC |url=https://www.tennessean.com/story/entertainment/2016/08/25/stranger-things-star-nashville-native/89299532/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231017170604/https://www.tennessean.com/story/entertainment/2016/08/25/stranger-things-star-nashville-native/89299532/ |archive-date=October 17, 2023 |access-date=August 23, 2018}}</ref> pagkatapos ay lumipat sa [[Lungsod ng New York|New York City]] at nag-aral sa [[Unibersidad ng New York|New York University]], nag-aaral sa Gallatin School of Individualized Study .<ref>{{Cite web |last=Ceron |first=Ella |date=October 3, 2016 |title=Stranger Things's Natalia Dyer Explains Why Nancy Wheeler Isn't Your Average Big Sister |url=http://www.teenvogue.com/story/stranger-thingss-natalia-dyer-explains-why-nancy-wheeler-isnt-your-average-big-sister |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180823105452/https://www.teenvogue.com/story/stranger-thingss-natalia-dyer-explains-why-nancy-wheeler-isnt-your-average-big-sister |archive-date=August 23, 2018 |access-date=July 23, 2017 |website=[[Teen Vogue]]}}</ref> ==Talababa== {{Cleanup section|date=Pebrero 2025|reason=Translation needed}} <references group="lower-alpha"/> ==Sanggunian== {{reflist}} {{BD|1995|LIVING|Dyer, Natalia}} {{Uncategorized|date=Pebrero 2025}} feuo9hn02emndfwsab2sqft7uetk0ty 0 327219 2219176 2218589 2026-08-05T11:04:57Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2219176 wikitext text/x-wiki {{Infobox coat of arms |name = Coat of arms of Costa Rica |image = Coat of arms of Costa Rica.svg |image_width = 250 |middle = |middle_width = |middle_caption = |lesser = |lesser_width = |lesser_caption = |armiger = [[Costa Rica|Republic of Costa Rica]] |year_adopted = 1848 <br> (5 May 1998 alteration added smoke to volcanoes<ref>[http://www.visitcostarica.com/ict/paginas/informacion.asp National Symbols, Instituto Costarricense de Turismo] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110717215236/http://www.visitcostarica.com/ict/paginas/informacion.asp |date=2011-07-17 }} Accessed 2011-07-19</ref>) |crest = An ribbon azure bearing the legend "[[Central America|AMÉRICA CENTRAL]]". |torse = |shield = |supporters = |compartment = |motto = [[Costa Rica|REPÚBLICA DE COSTA RICA]] |orders = |other_elements = A [[Console (heraldry)|console]] or. |earlier_versions = |use = }} Ang '''eskudo ng Costa Rica''' {{lang-es|escudo de Costa Rica}} ay idinisenyo noong 1848, na may mga pagbabago noong 1906, 1964, at 1998. Ang pinakahuling pagbabago ay ang pagdaragdag ng usok upang makilala ang tatlong bulkan.<ref name= "1998ExecDecree">[http://196.40.56.12/scij/scripts/TextoCompleto.dll?Texto&nNorma=43741&nVersion=46098&nTamanoLetra=10&strWebNormativa=http://www.pODgSCj/NSCJ. =sa;PWD=scij;DATABASE=SCIJ_NRM;&strServidor=\\pgr04&strUnidad=D:&strJavaScript=NO Ang 1998 Executive Decree]{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=1998 Executive Decree]{{Dead link|date=Marso 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=1 -07-19 {{in lang|es}}</ref> == Pre-1821 colony of Spanish Empire == Bago ang 1821, [[Costa Rica]] ay bahagi ng [[Imperyong Espanyol]] at walang lokal na eskudo. Ang mga braso ng naghaharing monarko ang ginamit sa halip. Ang tanging lungsod na nagkaroon ng lokal na eskudo ay ang lungsod ng [[Cartago, Costa Rica|Cartago]], na iginawad ni Haring [[Philip II ng Espanya|Phillip II]] noong 1565. Pagkatapos ng kalayaan nito mula sa [[Spain] ] noong 1821, ang [[Costa Rica]] ay nagtatag ng iba't ibang lupon ng pamahalaan na nagsisikap na magpasya sa hinaharap nito, na nagdedebate sa pagitan ng pagiging malaya (republikano) o sumali sa [[Mexican Empire]] (imperyalista). Ang kawalan ng desisyon ay humantong sa [[Labanan ng Ochomogo]] noong 5 Abril 1823, na may desisyon na manatiling independyente at ilipat ang kabiserang lungsod mula Cartago patungong San José. Dahil sa malalayong distansya at mahirap na komunikasyon noong panahong iyon, napagtanto ng mga imperyalista na ang [[Mexican Empire]] ay hindi na umiiral mula noong Marso 1823. == Sandata ng pederal at estado == Noong Marso 1824, nang sumali ang Costa Rica sa [[Federal Republic of Central America|United Provinces of Central America]] na mga armas na ipinahayag ng konstitusyon ng bagong republika ay naging mga sandata ng Estado ng Costa Rica. Ang coat of arm na ito ay binubuo ng isang tatsulok, kung saan limang bulkan ang tumaas mula sa dagat na sumisimbolo sa limang miyembrong estado ng United Provinces; sa itaas ng mga bulkan ay may nagniningning na pulang [[Phrygian cap]] at isang [[bahaghari]]. Ang coat of arm na ito na may maliliit na pagbabago ay ginagamit pa rin ng pambansang coat of arms ng [[El Salvador]] at [[Nicaragua]]. Noong 2 Nobyembre 1824, pinagtibay ng Costa Rica ang unang eskudo nito bilang isang estado sa loob ng pederasyon na nagpapakita ng kanang bahagi ng dibdib ng isang hubad na lalaki at nakataas na braso na napapalibutan ng bilog ng berdeng mga bundok at ang malayang estado ng Costa Rica.<ref name="historia">[http://www.historia.fcs.ucr.ac.cr/mod-cole/2004/bandyescudos/escudos.htm History of the Coat of Arms of Costa Rica] {{webarchive|url= https://web.archive.org/web/20090120045345/http://historia.fcs.ucr.ac.cr/mod-cole/2004/bandyescudos/escudos.htm |date=2009-01-20 }} Na-access 2008-02-01 {{in lang|es}}</ref> == Mga armas ng isang malayang estado == Noong 1840, pagkatapos ng pag-alis ng Costa Rica mula sa federation, isang bagong coat of arms ang pinagtibay, ang una para sa Costa Rica bilang isang soberanya at independiyenteng estado. Binubuo ito ng isang walong-tulis na nagniningning na bituin sa isang asul na patlang na napapalibutan ng dilaw na bilog na may alamat na Estado ng Costa Rica. Ang coat of arm na ito ay pinigilan noong 1842 ni [[Francisco Morazán]] sa panahon ng kanyang bigong bid na muling pagsamahin ang [[Federal Republic of Central America]]. Ang 1824 na armas ay ginamit sa panahong ito.<ref name="historia" /> ==Makasaysayang eskudo ng republika== [[File:Unang postal stamp CR 4 Reales 1863.jpg|thumb|150px|Ang disenyo ng 1848 coat of arms ay itinampok sa unang Costa Rican [[postal stamp]], na inilabas noong 1863.]] Ang batayan ng kasalukuyang pambansang coat of arms ng Costa Rica ay pinagtibay noong Setyembre 29, 1848, sa panahon ng pagkapangulo ni Dr [[Jose Maria Castro Madriz]] kasama ang bagong watawat. Ang parehong mga disenyo ay iniuugnay kay Pacifica Fernandez, asawa ni Mr Castro Madriz. Ang mga sandata na ito ay makabuluhang binago ng batas bilang 18 ng 27 Nobyembre 1906, na nag-alis ng mga simbolo ng militar, pambansang watawat at sungay ng kasaganaan na nakapaloob sa disenyo noong 1848.<ref name="historia" /> 47420zyo19ucuohoe9thbmngc6ce3u2 10 330479 2219073 2129741 2026-08-05T03:41:27Z GinawaSaHapon 102500 2219073 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Political philosophy | state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} | title = [[Pilosopiyang pampolitika]] | bodyclass = hlist | group1 = Termino | list1 = * [[Ari-arian]] * [[Bansa (panlipunan)|Bansa]] * [[Batas]] * [[Digmaan]] * [[Elite]] * [[Emansipasyon]] * [[Estado]] * [[Hegemoniya]] * [[Himagsikan]] * [[Hirarkiya]] * [[Kalayaan]] * [[Kapangyarihan (politikal at panlipunan)|Kapangyarihan]] * [[Kapayapaan]] * [[Karapatan]] * [[Katarungan]] * [[Libertad]] * [[Lipunan]] * [[Monopolyo]] * [[Naghaharing-uri]] * [[Otoridad]] * [[Pamahalaan]] * [[Pagkalehitimo]] * [[Pagkamamamayan]] * [[Pagsunod]] * [[Pluralismo (pilosopiyang pampolitika)|Pluralismo]] * [[Progreso]] * [[Propaganda]] * [[Rehimen]] * [[Soberanya]] * [[Taumbayan]] * [[Tungkulin]] * [[Utopia]] | group2 = Pamahalaan | list2 = * [[Aristokrasya]] * [[Burokrasya]] * [[Diktadurya]] * [[Demokrasya]] * [[Herontokrasya]] * [[Meritokrasya]] * [[Monarkiya]] * [[Oligarkiya]] * [[Otokrasya]] * [[Plutokrasya]] * [[Teknokrasya]] * [[Teokrasya]] | group3 = Ideolohiya | list3 = * [[Agraryanismo]] * [[Anarkismo]] * [[Confucianismo]] * [[Darwinismong panlipunan]] * [[Demokrasyang Kristiyano]] * [[Demokrasyang panlipunan]] * [[Distributismo]] * [[Ekolohismo]] * [[Imperyalismo]] * [[Ikatlong Daan]] * [[Islamismo]] * [[Kapitalismo]] * [[Kolonyalismo]] * [[Komunismo]] * [[Komunitaryanismo]] * [[Konserbatismo]] * [[Korporatismo]] * [[Liberalismo]] * [[Libertaryanismo]] * [[Lokalismo (politika)|Lokalismo]] * [[Marxismo]] * [[Monarkismo]] * [[Multikulturalismo]] * [[Nasyonalismo]] * [[Nazismo]] * [[Pasismo]] * [[Pemenistang teoryang pampolitika|Pemenismo]] * [[Piyudalismo]] * [[Populismo]] * [[Republikanismo]] * [[Sosyalismo]] | group4 = Concepts | list4 = * [[Balanse ng kapangyarihan (pandaigdigang relasyon)|Balanse ng kapangyarihan]] * [[Banal na karapatan ng mga hari]] * ''[[Bellum omnium contra omnes]]'' * [[Bintana ni Overton]] * ''[[Body politic]]'' * [[Bukas na lipunan]] * ''[[Clash of Civilizations]]'' * [[Estado ng kalikasan]] * [[Estadolatriya]] * [[Estadong tagabantay]] * [[Kalayaang naaayon]] * [[Kontratang panlipunan]] * [[Likas na batas]] * [[Maharlikang kasinungalingan]] * [[Monopolyo sa karahasan]] * ''[[Noblesse oblige]]'' * [[Negatibo at positibong karapatan]] * [[Orihinal na posisyon]] * [[Paghihiwalay ng mga kapangyarihan]] * [[Pagsang-ayon ng pinamamahalaan]] * [[Pagsiil ng nakararami]] * [[Pamilya bilang modelo ng estado]] * [[Pangkalahatang kabutihan]] | group5 = [[Talaan ng mga pilosopong pampolitika|Pilosopo]] | list5 = {{Navbox|child | group1 = Sinauna | list1 = * [[Aristoteles]] * [[Chanakya]] * [[Ciceron]] * [[Confucio]] * [[Han Fei]] * [[Henoponte]] * [[Lactancio]] * [[Mencius]] * [[Mozi]] * [[Platon]] ** [[Pilosopiyang pampolitika ni Platon|pilosopiyang pampolitika]] * [[Polibio]] * [[Shang Yang]] * [[Sun Tzu]] * [[Tucidides]] | group2 = Gitnang Kapanahunan | list2 = * [[Al-Farabi|Alpharabius]] * [[Tomas ng Aquino|Aquinas]] * [[Averroes]] * [[Leonardo Bruni|Bruni]] * [[Dante Alighieri|Dante]] * [[Papa Gelasio I|Gelasio]] * [[al-Ghazali]] * [[Ibn Khaldun]] * [[Marsilio ng Padua|Marsilio]] * [[Muhammad]] * [[Nizam al-Mulk]] * [[Guillermo ng Ockham|Ockham]] * [[Gemistos Plethon|Plethon]] * [[Wang Anshi|Wang]] | group3 = Maagang moderno | list3 = * [[Étienne de La Boétie|Boétie]] * [[Jean Bodin|Bodin]] * [[Jacques-Bénigne Bossuet|Bossuet]] * [[John Calvin|Calvin]] * [[Tommaso Campanella|Campanella]] * [[Robert Filmer|Filmer]] * [[Hugo Grotius|Grotius]] * [[Francesco Guicciardini|Guicciardini]] * [[Thomas Hobbes|Hobbes]] ** [[Pilosopiyang moral at pampolitika ni Thomas Hobbes|pilosopiyang pampolitika]] * [[James VI at I|James]] * [[Gottfried Wilhelm Leibniz|Leibniz]] * [[John Locke|Locke]] * [[Martin Luther|Luther]] * [[Niccolò Machiavelli|Machiavelli]] * [[John Milton|Milton]] * [[Thomas More|More]] * [[Thomas Müntzer|Müntzer]] * [[Samuel von Pufendorf|Pufendorf]] * [[Baruch Spinoza|Spinoza]] * [[Francisco Suárez|Suárez]] | group4 = Ika-18 at ika-19 na siglo | list4 = * [[Mikhail Bakunin|Bakunin]] * [[Frédéric Bastiat|Bastiat]] * [[Cesare Beccaria|Beccaria]] * [[Jeremy Bentham|Bentham]] * [[Henry St John, unang biskonde ng Bolingbroke|Bolingbroke]] * [[Louis de Bonald|Bonald]] * [[Edmund Burke|Burke]] * [[Thomas Carlyle|Carlyle]] * [[Auguste Comte|Comte]] * [[Marquis de Condorcet|Condorcet]] * [[Benjamin Constant|Constant]] * [[Juan Donoso Cortés|Cortés]] * [[Friedrich Engels|Engels]] * [[Johann Gottlieb Fichte|Fichte]] * [[Charles Fourier|Fourier]] * [[Benjamin Franklin|Franklin]] * [[William Godwin|Godwin]] * [[Karl Ludwig von Haller|Haller]] * [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel|Hegel]] * [[Johann Gottfried Herder|Herder]] * [[David Hume|Hume]] * [[Muhammad Iqbal|Iqbal]] ** [[Pilosopiyang pampolitika ni Muhammad Iqbal|pilosopiyang pampolitika]] * [[Thomas Jefferson|Jefferson]] * [[Immanuel Kant|Kant]] ** [[Pilosopiyang pampolitika ni Immanuel Kant|political philosophy]] * [[Gustave Le Bon|Le Bon]] * [[Pierre Guillaume Frédéric le Play|Le Play]] * [[James Madison|Madison]] * [[Joseph de Maistre|Maistre]] * [[Karl Marx|Marx]] * [[Giuseppe Mazzini|Mazzini]] * [[John Stuart Mill|Mill]] * [[Montesquieu]] * [[Friedrich Nietzsche|Nietzsche]] * [[Robert Owen|Owen]] * [[Thomas Paine|Paine]] * [[Ernest Renan|Renan]] * [[Jean-Jacques Rousseau|Rousseau]] * [[Marquis de Sade|Sade]] * [[Henri de Saint-Simon|Saint-Simon]] * [[Adam Smith|Smith]] * [[Herbert Spencer|Spencer]] * [[Germaine de Staël|de Staël]] * [[Max Stirner|Stirner]] * [[Hippolyte Taine|Taine]] * [[Henry David Thoreau|Thoreau]] * [[Alexis de Tocqueville|Tocqueville]] * [[Benjamin Tucker|Tucker]] * [[Voltaire]] | group5 = Ika-20 at ika-21 siglo | list5 = * [[Giorgio Agamben|Agamben]] * [[B. R. Ambedkar|Ambedkar]] * [[Hannah Arendt|Arendt]] * [[Raymond Aron|Aron]] * [[Alain Badiou|Badiou]] * [[Zygmunt Bauman|Bauman]] * [[Alain de Benoist|Benoist]] * [[Isaiah Berlin|Berlin]] * [[Eduard Bernstein|Bernstein]] * [[James Burnham|Burnham]] * [[Noam Chomsky|Chomsky]] * [[Roman Dmowski|Dmowski]] * [[W. E. B. Du Bois|Du Bois]] * [[Aleksandr Dugin|Dugin]] * [[Ronald Dworkin|Dworkin]] * [[Julius Evola|Evola]] * [[Michel Foucault|Foucault]] * [[Erich Fromm|Fromm]] * [[Francis Fukuyama|Fukuyama]] * [[Mahatma Gandhi|Gandhi]] * [[Giovanni Gentile|Gentile]] * [[Antonio Gramsci|Gramsci]] * [[René Guénon|Guénon]] * [[Jürgen Habermas|Habermas]] * [[Friedrich Hayek|Hayek]] * [[Hans-Hermann Hoppe|Hoppe]] * [[Samuel P. Huntington|Huntington]] * [[Karl Kautsky|Kautsky]] * [[Russell Kirk|Kirk]] * [[Peter Kropotkin|Kropotkin]] * [[Ernesto Laclau|Laclau]] * [[Vladimir Lenin|Lenin]] * [[Rosa Luxemburg|Luxemburg]] * [[Harvey Mansfield|Mansfield]] * [[Mao Zedong|Mao]] * [[Herbert Marcuse|Marcuse]] * [[Charles Maurras|Maurras]] * [[Robert Michels|Michels]] * [[Ludwig von Mises|Mises]] * [[Gaetano Mosca|Mosca]] * [[Chantal Mouffe|Mouffe]] * [[Antonio Negri|Negri]] * [[Robert Nozick|Nozick]] * [[Martha Nussbaum|Nussbaum]] * [[Michael Oakeshott|Oakeshott]] * [[José Ortega y Gasset|Ortega]] * [[Vilfredo Pareto|Pareto]] * [[Karl Popper|Popper]] * [[Sayyid Qutb|Qutb]] * [[Ayn Rand|Rand]] * [[John Rawls|Rawls]] * [[Wilhelm Röpke|Röpke]] * [[Murray Rothbard|Rothbard]] * [[Bertrand Russell|Russell]] * [[Jean-Paul Sartre|Sartre]] * [[Carl Schmitt|Schmitt]] * [[Roger Scruton|Scruton]] * [[Ali Shariati|Shariati]] * [[Georges Sorel|Sorel]] * [[Othmar Spann|Spann]] * [[Oswald Spengler|Spengler]] * [[Leo Strauss|Strauss]] * [[Sun Yat-sen|Sun]] * [[Charles Taylor (philosopher)|Taylor]] * [[Eric Voegelin|Voegelin]] * [[Michael Walzer|Walzer]] * [[Max Weber|Weber]] }} | group6 = Gawa | list6 = * ''[[Republika (Platon)|Republika]]'' {{smaller|(c. 375 BC)}} * ''[[Politika (Aristoteles)|Politika]]'' {{smaller|(c. 350 BC)}} * ''[[De re publica]]'' {{smaller|(51 BC)}} * ''[[Tratado sa Batas]]'' {{smaller|(c. 1274)}} * ''[[Monarchia]]'' {{smaller|(1313)}} * ''[[Ang Prinsipe]]'' {{smaller|(1532)}} * ''[[Leviathan (Hobbes)|Leviathan]]'' {{smaller|(1651)}} * ''[[Dalawang Tratado ng Pamahalaan]]'' {{smaller|(1689)}} * ''[[Ang Espiritu ng Batas]]'' {{smaller|(1748)}} * ''[[Ang Kontratang Panlipunan]]'' {{smaller|(1762)}} * ''[[Mga Pagninilay sa Rebolusyon sa Pransiya]]'' {{smaller|(1790)}} * ''[[Mga Karapatan ng Tao]]'' {{smaller|(1791)}} * ''[[Mga Elemento ng Pilosopiya ng Karapatan]]'' {{smaller|(1820)}} * ''[[Demokrasya sa Amerika]]'' {{smaller|(1835–1840)}} * ''[[Manipestong Komunista]]'' {{smaller|(1848)}} * ''[[Ukol sa Kalayaan]]'' {{smaller|(1859)}} * ''[[Ang Rebelyon ng Masa]]'' {{smaller|(1929)}} * ''[[Ang Daan Patungong Pagkaalipin]]'' {{smaller|(1944)}} * ''[[Ang Bukas na Lipunan at ang mga Kalaban Nito]]'' {{smaller|(1945)}} * ''[[Mga Pinagmulan ng Totalitarismo]]'' {{smaller|(1951)}} * ''[[Teorya ng Katarungan]]'' {{smaller|(1971)}} * ''[[Ang Katapusan ng Kasaysayan at ang Huling Tao]]'' {{smaller|(1992)}} | group7 = Kaugnay | list7 = * [[Awtoritarismo]] * [[Diskriminasyong institusyonal]] * [[Elitismo]] * [[Etikang pampolitika]] * [[Estatismo]] * [[Hurisprudensiya]] * [[Igualitarismo]] * [[Ispektrum ng politika]] ** [[Politikang makakaliwa|Makakaliwa]] ** [[Sentrismo|Makasentro]] ** [[Politikang makakanan|Makakanan]] * [[Karahasang pampolitika]] * [[Katarungang panlipunan]] * [[Kontraktuwalismo]] * [[Kritiko ng ekonomiyang pampolitika]] * [[Maquiavelismo (politika)|Maquiavelismo]] * [[Organisasyong panlipunan]] * [[Paghihiwalay ng simbahan at estado]] * [[Pilosopiya ng batas]] * [[Separatismo]] * [[Teolohiyang pampolitika]] * ''Teorya ng...'' ** [[Teorya ng elite|elite]] ** [[Teorya ng tunggalian|tunggalian]] * [[Totalitarismo]] | below = * [[:Kategorya:Pilosopiyang pampolitika]] }}<noinclude> {{Navbox documentation}} [[Category:Political ideology navigational boxes]] [[Category:Philosophy and thinking navigational boxes]] </noinclude> 90fhoe1ahsy279yjvnri8h10cr8ge0o 0 331331 2219082 2206181 2026-08-05T04:08:00Z Ivan P. Clarin 84769 /* 22. Bagyong Lannie (Tapah) */ 2219082 wikitext text/x-wiki {{Infobox hurricane season |Basin=WPac |Year=2025 |First storm formed= Pebrero 11, 2025 |Last storm dissipated= Pebrero 7, 2026 |Track= 2025 Pacific typhoon season summary.png |Strongest storm name= [[Super Bagyong Nando|Nando]] (Ragasa) |Strongest storm pressure= 905 |Strongest storm winds= 110 |Average wind speed= 10 |Total depressions= 31, 1 di-official |Total storms= 21, 1 di-official |Total hurricanes= 9 |Total intense= 1 {{small|(di-opisyal)}} |Fatalities= 255 kabuuan |Damagespre= > |Damages= 2710 | Damagespost = [[Piso ng Pilipinas|PHP]] >157.47 bilyon | five seasons = [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2023|2023]], [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024|2024]], '''2025''', ''[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2026|2026]]'', ''[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2027|2027]]'' }} Ang '''Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2025''' ay isang patuloy na kaganapan sa taunang siklo ng [[Bagyo|bagyong]] pagbubuo sa kanlurang [[Karagatang Pasipiko]]. Ang yugto ay tatakbo sa buong 2025, kahit na ang karamihan sa mga tropikal na bagyo ay karaniwang nagkakaroon sa pagitan ng Mayo at Oktubre. Ang saklaw ng akdang ito ay may-hanggan sa Karagatang Pasipiko sa hilaga ng ekwador sa pagitan ng 100°E at ika-180 meridian. Sa loob ng hilagang-kanlurang Karagatang Pasipiko, mayroong dalawang magkahiwalay na ahensya na nagtatalaga ng mga pangalan sa mga tropikal na bagyo na kadalasang maaring humantong sa isang bagyo na may dalawang pangalan. Pangalanan ng [[Japan Meteorological Agency]] (JMA) ang isang [[Bagyo|bagyo]] kung mayroon itong 10 minutong napapanatiling bilis ng hangin na hindi bababa sa 65 km/h (40 mph) saanman sa basin. Ang [[Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko|Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko]] o sa Ingles pa ay [[Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko|Philippine Atmospheric, Geophysical, Astronomical Services Administration]] (PAGASA), ay nagtatalaga ng mga pangalan sa mga bagyo na lumilipat o nabubuo bilang isang tropikal depresyon sa [[Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas|Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas]] , kilala rin sa [[Wikang Ingles|Ingles]] bilang [[Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas|Philippine Area of Responsibility]] (PAR), na matatagpuan sa pagitan ng 135°E at 115°E at sa pagitan ng 5°N–25°N, hindi alintana kung ang isang tropical cyclone ay nabigyan na o hindi ng JMA. Ang mga tropikal na depresyon na sinusubaybayan ng United States' Joint Typhoon Warning Center (JTWC) ay binibigyan ng numerong may "W" na suffix; W ibig sabihin kanluran, isang sanggunian sa kanlurang rehiyon ng Pasipiko. {{clear}} ==Pana-panahong mga pagtataya== {{Stub}} ==Buod ng panahon== {{center|{{center|<timeline> ImageSize = width:1000 height:290 PlotArea = top:10 bottom:80 right:25 left:20 Legend = columns:3 left:30 top:58 columnwidth:270 AlignBars = early DateFormat = dd/mm/yyyy Period = from:01/02/2025 till:31/12/2025 TimeAxis = orientation:horizontal ScaleMinor = grid:black unit:month increment:1 start:01/02/2025 Colors = id:canvas value:gray(0.88) id:GP value:red id:TD value:rgb(0.43,0.76,0.92) legend:Tropical_Depression_=_≤62_km/h_(≤39_mph) id:TS value:rgb(0.3,1,1) legend:Tropical_Storm_=_62–88_km/h_(39–54_mph) id:ST value:rgb(0.75,1,0.75) legend:Severe_Tropical_Storm_=_89–117_km/h_(55–72_mph) id:TY value:rgb(1,0.85,0.55) legend:Typhoon_=_118–156_km/h_(73–96_mph) id:VSTY value:rgb(1,0.45,0.54) legend:Very_Strong_Typhoon_=_157–193_km/h_(97–119_mph) id:VITY value:rgb(0.55,0.46,0.9) legend:Violent_Typhoon_=_≥194_km/h_(≥120_mph) Backgroundcolors = canvas:canvas BarData = barset:Hurricane bar:month PlotData = barset:Hurricane width:11 align:left fontsize:S shift:(4,-4) anchor:till from:11/02/2025 till:15/02/2025 color:TD text: barset:break from:16/02/2025 till:17/02/2025 color:TD text:"TD" from:09/06/2025 till:15/06/2025 color:ST text:"Wutip" from:11/06/2025 till:13/06/2025 color:TD text:"Auring" from:21/06/2025 till:26/06/2025 color:TS text:"Sepat" from:24/06/2025 till:27/06/2025 color:TD text:"03W" from:01/07/2025 till:08/07/2025 color:ST text:"Mun" from:03/07/2025 till:11/07/2025 color:TY text:"Bising (Danas)" from:11/07/2025 till:15/07/2025 color:ST text:"Nari" from:11/07/2025 till:14/07/2025 color:TD text:"07W" from:15/07/2025 till:15/07/2025 color:TS text:"08W" barset:break from:16/07/2025 till:19/07/2025 color:ST text:"Crising (Wipha)" bar:Month width:5 align:center fontsize:S shift:(0,-20) anchor:middle color:canvas from:01/02/2025 till:28/02/2025 text:Pebrero from:01/03/2025 till:31/03/2025 text:Marso from:01/04/2025 till:30/04/2025 text:Abril from:01/05/2025 till:31/05/2025 text:Mayo from:01/06/2025 till:30/06/2025 text:Hunyo from:01/07/2025 till:31/07/2025 text:Hulyo from:01/08/2025 till:31/08/2025 text:Agosto from:01/09/2025 till:30/09/2025 text:Setyembre from:01/10/2025 till:31/10/2025 text:Oktobre from:01/11/2025 till:30/11/2025 text:Nobyembre from:01/12/2025 till:31/12/2025 text:Disyembre </timeline>}}}} <!-- from:01/05/2025 till:31/05/2025 text:May from:01/06/2025 till:30/06/2025 text:June from:01/07/2025 till:31/07/2025 text:July from:01/08/2025 till:31/08/2025 text:August from:01/09/2025 till:30/09/2025 text:September from:01/10/2025 till:31/10/2025 text:October from:01/11/2025 till:30/11/2025 text:November from:01/12/2025 till:31/12/2025 text:December --> ==Mga sistema== ===Nasa loob ng Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas=== ===2. Tropikal Depresyon Auring=== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 11 | Dissipated = Hunyo 13 | image = Auring 2025-06-12 0107Z.jpg | track = Auring 2025 path.png | 10-min winds = 30 | 1-min winds = | Pressure = 1002 }} {{clear}} ===5. Bagyong Bising (''Danas'') === {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 3 | Dissipated = Hulyo 11 | image = Danas 2025-07-06 0610Z.jpg | track = Danas 2025 path.png | 10-min winds = 65 | 1-min winds = 100 | Pressure = 970 }}Noong Hulyo 4 naging ganap naging bagyo sa hilagang kanluran ng Luzon at pinangalan ito bilang Bagyong Bising,Ang ikalawang bagyong ngayong Hulyo Noong Hulyo 6 Si Bagyong Danas or Bising nag landfall sa Chiayi sa Taiwan bilang Typhoon Strength,unang pagkakataon naglandfall sa Kanlurang bahagi ng Taiwan noong nakaraang Bagyong Julian or Krathon{{clear}} ===9. Bagyong Crising (''Wipha'')=== {{See also|Bagyong Crising}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 16 | Dissipated = kasalukuyan | image = Wipha 2025-07-20 0535Z.jpg | Track = Wipha 2025 path.png | 10-min winds = 60 | 1-min winds = 65 | Type2 = MD | Pressure = 970 }} Namataan ang isang low pressure area (LPA) sa layong 1,040 silangan ng [[Silangang Kabisayaan]] ika 15, Hulyo, ika 16 Hulyo namaging isang ganap na bagyo at pinangalanan ng PAGASA lokal bilang #CrisingPH habang tinatahak ang direksyong kanluran-hilagang kanluran sa oras na 02:00 PHT (18:00 UTC) . Tinahak ng bagyo ang Kauluhang [[Hilagang Luzon]] sa [[Cagayan]] at sa mga isla ng Calayan sa Batanes, Ika Hulyo 19 ng lumabas ang bagyo at pinangalan ng JMA ng internasyonal bilang Wipha, patungo sa mga lungsod ng [[Hong Kong]], [[Macau]] at sa lalawigan ng [[Hainan]]. Mahihit 420,000 na katao ang naapektuhan dahil sa pinaigting na habagat, magdeklara ng state of calamity ang [[Lungsod ng Cebu]] at bayan ng [[Umingan, Pangasinan]] dulot ng mga pagbaha. Itinaas sa signal No. 10 ang lungsod ng Hong Kong, Mahigit 14 katao ang nasaktan, 240 ang mga natumbang puno at 234 ang mga naibakwit. {{clear}} ===10.Bagyong Dante (''Francisco'') === {{See also|Bagyong Dante (2025)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 22 | Dissipated = kasalukuyan | image = Francisco 2025-07-23 0440Z.jpg | track = Francisco 2025 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 35 | Pressure = 900 }} Kasalukuyan Hulyo 21 ng may namataan 2 low pressure area sa silangang bahagi sa [[Luzon]] , Ika 22 Hulyo ng maging isang ganap na bagyo at pinangalan ng PAGASA bilang #DantePH. Ang bagyo ay kumikilos sa direksyon, hilaga-hilagang kanluran pa tungo sa [[Xiamen]], [[Tsina]] na pinapaigting at pinapalakas ang hanging [[Habagat]]. Ika Hulyo 24, nang lumabas ang sentro ng ng bagyo sa linya ng PAR pa tungo sa Silangang Tsina sa galaw na pa hilagang kanluran. {{clear}} ====11. Bagyong Emong (''Co-may'')==== {{See also|Bagyong Emong}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 23 | Dissipated = Agosto 23 | image = Co-may 2025-07-24 0507Z.jpg | track = Co-May 2025 path.png | 10-min winds = 65 | 1-min winds = 75 | Pressure = 975 }} Kasalukuyan Hulyo 23, ang JTWC ay naglabas ng isyu na ang isang low pressure area (LPA) ay nabuo bilang isang ganap na bagyo ng PAGASA na ipinangalan bilang #EmongPH sa bahagi ng [[Hilagang Luzon]] partikular sa [[Rehiyon ng Ilokos]]. Ika 24 Hulyo nag land-fall ang sentro ng bagyo sa bayan ng [[Agno, Pangasinan]] sa oras na 10:40pm nang gabi (PST). Namataan ang sentro nang bagyo sa [[Golpo ng Lingayen]]. {{clear}} ====14. Bagyong Gorio (''Podul'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 6 | Dissipated = Agosto 15 | image = | track = Podul 2025 path.png | 10-min winds = 80 | 1-min winds = 95 | Pressure = 960 }} Ika Agosto 6 isang sama nang panahon ang namataan sa timog bahagi sa [[Japan]] sa [[Karagatang Pasipiko]] ayon sa ahensya nanh JMA ay kalaunang binigyang pangalan sa internasyonal bilang ''Podul'' habang binabaybay ang mainit na karagatan, direksyong kanluran hilagang kanluran patungo sa [[Taiwan]] at PAR nang [[Pilipinas]] at papangalanan ng ahensya nang PAGASA sa lokal na pangalan bilang #GorioPH. {{clear}} ====15. Tropikal Depresyon Fabian==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 7 | Dissipated = Agosto 9 | image = Fabian 2025-08-08 0527Z.jpg | track = Fabian 2025 path.png | Prewinds = < | 10-min winds = 30 | 1-min winds = | Pressure = 1006 }} Ika Agosto 9 ay may namataang low pressure area sa silangang bahagi sa [[Baler, Aurora]] at tinawid ang rehiyong [[Lambak ng Cagayan]] at [[Rehiyon ng Ilokos]] bilang Tropikal Depresyon sa direksyong kanluran-hilagang kanluran at binigyang pangalan ng PAGASA bilang #FabianPH. {{clear}} ====17. Bagyong Huaning (''Lingling'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 17 | Dissipated = kasalukuyan | image = Lingling 2025-08-21 0557Z.jpg | track = Lingling 2025 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 45 | Pressure = 1000 }} Ika 17 Agosto sa gawing silangan sa [[Batanes]] ay may namataang isang Low Pressure Area na namuo at pinangalanan ng PAGASA bilang #HuaningPH. At maging ang ahendya ng JMA sa [[Japan]] ay pinangalanan sa internasyonal na ''Lingling''. {{clear}} ====18. Bagyong Isang (''Kajiki'')==== {{See also|Bagyong Isang (2025)}} {{Infobox hurricane | name = | Basin = WPac | Formed = Agosto 22 | Dissipated = Agosto 26 | image = Kajiki 2025-08-24 0554Z.jpg | track = Kajiki 2025 path.png | 10-min winds = 80 | 1-min winds = 90 | Pressure = 950 }} Isang LPA (Low Pressure Area) ang namataan ng PAGASA sa bahaging silangan ng Luzon noong ika Agosto 20, Ika Agosto 22 nang maging isang ganap na bagyo ang binabantayang Low PressureArea at binigyang pangalan ng PAGASA bilang #IsangPH na nag landfall sa bayan nang [[Casiguran, Aurora]] sa oras na 11:48 am ng tanghali. {{clear}} ====20. Bagyong Jacinto (''Nongfa'')==== {{See also|Bagyong Jacinto (2025)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 27 | Dissipated = Agosto 31 | image = Nongfa 2025-08-30 0604Z.jpg | track = Nongfa 2025 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 40 | Pressure = 996 }} Isang sama ng panahon o LPA ang namataan sa layong 350km silangan sa [[Baler, Aurora]] at nag landfall sa bayan ng [[Casiguran, Aurora]] bilang Tropikal Depresyon habang tinatawag ang [[Gitnang Luzon]] at pinangalanan sa lokal bilang #JacintoPH ang ika 10 na bagyo sa Pilipinas. Ang pangalang Jacinto sa tagalog ay hango sa bulaklak na [[Hasinto|Hyacinth]]. {{clear}} ====21. Bagyong Kiko (''Peipah'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Setyembre 2 | Dissipated = Setyembre 5 | image = Peipah 2025-09-05 0352Z.jpg | track = Peipah 2025 path.png | 10-min winds = 45 | 1-min winds = 50 | Pressure = 992 }} Ika Setyembre ay isang LPA ang nabuo sa silangang bahagi sa [[Pilipinas]] sa [[Dagat Pilipinas]] at pinangalanan sa internasyonal bilang #Peipah at sa lokal bilang #KikoPH. {{clear}} ====22. Bagyong Lannie (''Tapah'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Setyembre 5 | Dissipated = Setyembre 9 | image = Tapah 2025-09-08 0548Z.jpg | track = Tapah 2025 path.png | 10-min winds = 65 | 1-min winds = 65 | Pressure = 975 }} Namataan ang isang LPA ika Setyembre 5 ayon sa ahensya ng JMA [[Japan]] habang tinatahak ang direksyon kanluran hilagang ka luran sa [[Dagat Timog Tsina]] at pinangalanan sa lokal bilang #LanniePH ang ika 12 na bagyo sa [[Pilipinas]]. Naglandfall ang bagyong Lannie sa lungsod ng [[Kunming]] sa [[Tsina]]. {{clear}} ====23. Bagyong Mirasol (''Mitag'')==== {{See also|Bagyong Mirasol (2025)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Setyembre 16 | Dissipated = Setyembre 20 | image = Mitag 2025-09-19 0541Z.jpg | track = Mitag 2025 path.png | 10-min winds = 45 | 1-min winds = 45 | Pressure = 996 }} Isang sama ng panahon o LPA ang namataan sa layong 150km silangan sa [[Baler, Aurora]] at nag landfall sa bayan ng [[Casiguran, Aurora]] bilang Tropikal Depresyon habang tinatawid ang bulubundukin ng [[Sierra Madre (Pilipinas)|Sierra Madre]]. Ang pangalang Mirasol sa tagalog ay hango sa bulaklak na [[Mirasol|Sun Flower]]. {{clear}} ====25. Super Bagyong Nando (''Ragasa'')==== {{See also|Super Bagyong Nando}} {{Infobox hurricane | name = Super Typhoon Nando (Ragasa) | Basin = WPac | Formed = Setyembre 17 | Dissipated = Setyembre 25 | image = Ragasa 2025-09-22 0000Z.jpg | track = Ragasa 2025 path.png | 10-min winds = 110 | 1-min winds = 145 | Pressure = 905 }} Ika Setyembre 17 ay namataan ang isang LPA sa [[Dagat Pilipinas]], [[Karagatang Pasipiko]] ayon sa mga ahensya ng JMA ([[Japan]]) at JTWC ng [[Estados Unidos|Amerika]] at pinangalanan sa internasyonal bilang Ragasa sa [[Pilipino]] ay mabilis at sa lokal na pangalan bilang #NandoPH ang ika 14 na bagyo sa PAR sa [[Pilipinas]]. Ika Setyembre 21 ng maging isang ganap na super bagyo ang bagyong Nando na tatawirin ang dulong [[Hilagang Luzon]]. {{clear}} ====26. Bagyong Opong (''Bualoi'')==== {{See also|Bagyong Opong}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Setyembre 22 | Dissipated = Setyembre 29 | image = Bualoi 2025-09-28 0729Z.jpg | track = Bualoi 2025 path.png | 10-min winds = 75 | 1-min winds = 85 | Pressure = 965 }} Ika Setyembre 22 matapos rumagasa ang "Super Bagyong Ragasa (Nando) ay isang LPA ang nabuo sa layong 850 kilometro sa silangan nang [[Caraga]] sa [[Mindanao]] at pinangalanan nang PAGASA sa lokal na pangalanh #OpongPH anh ika 15 na bagyong pumasok sa loob nang PAR sa [[Pilipinas]] at pinangalan sa internasyonal na #Bualoi na hango sa [[Thailand]] na isang pagkain. {{clear}} ====27. Bagyong Paolo (''Matmo'')==== {{See also|Bagyong Paolo (2025)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Oktubre 1 | Dissipated = Oktubre 7 | image = Matmo 2025-10-02 0454Z.jpg | track = Matmo 2025 path.png | 10-min winds = 60 | 1-min winds = 65 | Pressure = 980 }} Nabuo ang isang LPA (low pressure area) sa layong 446 km silangan ng [[Timog Luzon]] batay sa ahensya nang JMA sa [[Japan]] at ng JTWC sa Amerika, kumikilos ang bagyo ba kanluran hilagang kanluran na naging isang tropikal depresyon at pinangalanan nang PAGASA sa lokal bilang #PaoloPH ang ika 16 na bagyong pumasok sa [[Pilipinas]]. {{clear}} ====28. Bagyong Quedan (''Nakri'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Oktubre 6 | Dissipated = Oktubre 14 | image = Nakri 2025-10-13 0340Z.jpg | track = Nakri 2025 path.png | 10-min winds = 70 | 1-min winds = 80 | Pressure = 970 }} Ika Oktubre 6 ay namataan nang JMA ang isang Low Pressure Area (LPA) sa silangang [[Dagat Pilipinas]] at binigyang pangalan sa international bilang #Nakri at sa lokal na pangalan bilang #QuedanPH ang ika 17 na bagyong pumasok sa Pilipinas. {{clear}} ====29. Bagyong Ramil (''Fengshen'')==== {{See also|Bagyong Ramil (2025)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Oktubre 12 | Dissipated = Oktubre 23 | image = Ramil 2025-10-17 0421Z.jpg | track = Fengshen 2025 path.png | 10-min winds = 55 | 1-min winds = 50 | Pressure = 995 }} Ika Oktubre 12 isang sirkulasyon ang namataan nang JMA at PAGASA sa kanlurang [[Karagatang Pasipiko]] bilang Low Pressure Area (LPA) at pinangalan sa lokal bilang #RamilPH ang ika 18 na bagyong pumasok sa Pilipinas. {{clear}} ====30. Tropikal Depresyon Salome==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = October 20 | Dissipated = October 23 | image = Salome 2025-10-22 0059Z.jpg | track = Salome 2025 path.png | 10-min winds = 30 | 1-min winds = | Pressure = 1004 }} Ika Oktubre 20 isang Low Pressure Area (LPA) ang namataan nang JMA at JTWC sa [[Hilagang Luzon]] sa [[Batanes]], na pinangalanan nang PAGASA sa lokal bilang #Salome PH ang ika 19 na bagyong pumasok sa Pilipinas, pasubsob at pababa ang galaw ng bagyo. Nalusaw ang bagyo ika Oktubre 23. {{clear}} ====31. Bagyong Tino (''Kalmaegi'')==== {{See also|Bagyong Tino}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Oktubre 31 | Dissipated = Nobyembre 7 | image = Kalmaegi 2025-11-06 0340Z.jpg | track = Kalmaegi 2025 path.png | 10-min winds = 95 | 1-min winds = 110 | Pressure = 935 }} Ika Oktubre 31 ang isang Low Pressure Area (LPA) ang namataan sa malayong silangan nang [[Mindanao]] hanggang sa naging isang Tropikal Depresyon na pinangalanan nang PAGASA bilang #TinoPH ang ika 20 na bagyong pumasok sa [[Pilipinas]]. Ika Nobyembre 2 ay pumasok ang bagyo sa PAR nang Pilipinas {{clear}} ====32. Super Bagyong Uwan (''Fung-wong'')==== {{See also|Bagyong Uwan}} {{Infobox hurricane | name = | Basin = WPac | Formed = Nobyembre 3 | Dissipated = Nobyembre 14 | image = Fung-wong 2025-11-09 0600Z.jpg | track = Fung-wong 2025 path.png | 10-min winds = 95 | 1-min winds = 115 | Pressure = 935 }} Ika Nobyembre 3 nabuo ang isang Low Pressure Area (LPA) sa malayong bahagi sa silangan nang [[Mindanao]] sa [[Karagatang Pasipiko]], namataan ang sentro nang bagyo sa layong 556 hilagang silangan sa Chuuk. Ika Nobyembre 7; 10pm ng gabi ay nakapasok ang dambuhalang bagyo na pinangalanan ng PAGASA bilang #UwanPH ang ika 21 na bagyong pumasok sa Pilipinas {{clear}} ====33. Bagyong Verbena (''Koto'')==== {{See also|Bagyong Verbena (2025)}} {{Infobox hurricane | name = | Basin = WPac | Formed = Nobyembre 24 | Dissipated = Disyembre 3 | image = Koto 2025-11-27 0230Z.jpg | track = Koto 2025 path.png | 10-min winds = 75 | 1-min winds = 80 | Pressure = 975 }} Isang mababang presyon ang namataan noong ika Nobyembre 23 sa malayong silangan sa [[Mindanao]] ayon sa ahensya ng JMA, ika Nobyembre 24 ng umaga (4am) PST, ay naging isang ganap na tropiikal depresyon at binigyang pangalang lokal na #VerbenaPh ng PAGASA. Ika Nobyembre 27 nang maging isang ganap na malakas na bagyo (Kategorya 1) ang bagyong Verbena habang tinatahak ang direksyong hilagang kanluran pa tungo sa bansang Vietnam na pinangalanan sa internasyonal bilang ''Koto''. Ika Disyembre 3 ng malusaw ang bagyong Koto (Verbena) sa silangang bahagi ng bansang [[Biyetnam]] matapos ang nakaraan siyam na araw. {{clear}} ====35. Tropikal Depresyon Wilma==== {{See also|Bagyong Wilma (2025)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | image = Wilma 2025-12-06 0504Z.jpg | track = Wilma 2025 path.png | formed = Disyembre 1 | dissipated = Disyembre 7 | 10-min winds = 30 | 1-min winds = | Pressure = 1006 }} Ika Disyembre 1, ay isang LPA ang namataan sa bahagi sa [[Guam]] na binigyang palatandaang ''Invest (93W)'' at ''(12A)'', Ika Disyembre 4, 11:00am; PST ag naging isang ganap na Tropikal Depresyon ang dating LPA sa silangan ng [[Kabisayaan]] at pinangalanan ng PAGASA ng #WilmaPH. Tumama ang bagyo sa bayan ng [[Dolores, Silangang Samar]]. {{clear}} ==PAGASA== ===Pagretiro=== Ayon sa PAGASA, ika Marso 19, 2026 ang mga pangalan ng bagyo sa taon 2025 ay pitong pangalan ang inalis ng PAGASA ito mga pangalang: ''[[Bagyong Crising|Crising]]'', ''[[Bagyong Emong|Emong]]'', ''[[Bagyong Mirasol (2025)|Mirasol]]'', ''[[Super Bagyong Nando|Nando]]'', ''[[Bagyong Opong|Opong]]'', ''[[Bagyong Tino|Tino]]'' at ''[[Bagyong Uwan|Uwan]]'' na pinalitan ng mga sumusunod: ''{{grey|Chico}}'', ''{{grey|Elias}}'', ''{{grey|Magyawan}}'', ''{{grey|Nilad}}'', ''{{grey|Omar}}'', ''{{grey|Tala}}'' at ''{{grey|Urbano}}'', Bagamat ang mga bagyong [[Bagyong Paolo (2025)|Paolo]] at [[Bagyong Verbena|Verbena]] ay bahagyang nakapinsala ay hindi inialis ng ''PAGASA'' at uulitin sa taon'g 2029. Ang pangalang ''Upang'' ay pinalitan mula sa ''Uwan'' ay nakahandang ipinalit sa pangalang ''Ulysses'' taon'g 2020. =====Mga bagyo sa bawat buwan ng 2025===== {| class="wikitable sortable" |- | '''[[Buwan (panahon)|Buwan]]''' | {{center|'''[[Bagyo sa Pilipinas|Bagyo]]'''}} |- | Enero || rowspan="5"| <center>{{grey|N/A}}</center> |- | Pebrero |- | Marso |- | Abril |- | Mayo |- | Hunyo || Auring |- | Hulyo || Bising, Crising, Dante, Emong |- | Agosto || Fabian, Gorio, Huaning, Isang, Jacinto |- | Setyembre || Kiko, Lannie, Mirasol, Nando, Opong |- | Oktubre || Paolo, Quedan, Ramil, Salome |- | Nobyembre || Tino, Uwan, Verbena |- | Disyembre || Wilma |} ===Nasa labas ng Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas=== ===1. Bagyong ''Wutip''=== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 9 | Dissipated = Hunyo 15 | image = Wutip 2025-06-14 0600Z.jpg | track = Wutip 2025 path.png | 10-min winds = 60 | 1-min winds = 65 | Pressure = 980 }} {{clear}} ===3. Bagyong ''Sepat''=== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 21 | Dissipated = Hunyo 26 | image = Sepat 2025-06-23 0336Z.jpg | track = Sepat 2025 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 40 | Pressure = 1004 }} {{clear}} ===4. Tropikal Depresyon (03W) === {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 24 | Dissipated = Hunyo 27 | image = 03W 2025-06-25 0642Z.jpg | track = 03W 2025 path.png | 10-min winds = 30 | 1-min winds = 25 | Pressure = 1002 }} {{clear}} ===5. Bagyong ''Mun''=== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 1 | Dissipated = Hulyo 8 | image = Mun 2025-07-06 NOAA 20.jpg | track = Mun 2025 path.png | 10-min winds = 50 | 1-min winds = 60 | Pressure = 990 }} {{clear}} ===6. Bagyong ''Nari'' === {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 11 | Dissipated = Hulyo 15 | image = Nari 2025-07-13 1720Z.jpg | track = Nari 2025 path.png | 10-min winds = 50 | 1-min winds = 50 | Pressure = 985 }} {{clear}} ===7. Tropikal Depresyon (07W) === {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 11 | Dissipated = Hulyo 14 | Image = 07W 2025-07-12 1010Z.jpg | Track = 07W 2025 path.png | 10-min winds = 30 | 1-min winds = 30 | Type2 = subtropical | Pressure = 992 }} {{clear}} ===8. Bagyong (08W) === {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 15 | Dissipated = Hulyo 15 | image = 08W 2025-07-15 0500Z.jpg | track = 08W 2025 path.png | 10-min winds = | 1-min winds = 40 | Pressure = 1002 <!--JTWC--> }} {{clear}} ===12. Bagyong ''Krosa''=== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = July 23 | Dissipated = Present | image = | track = Krosa 2025 path.png | 10-min winds = 75 | 1-min winds = 80 | Pressure = 965 }} {{clear}} ====24. Bagyong Neoguri==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Setyembre 16 | Dissipated = kasalukuyan | image = | track = Neoguri 2025 path.png | 10-min winds = 105 | 1-min winds = 125 | Pressure = 920 }}{{Stub}}{{clear}} ====34. Tropikal Depresyon Senyar==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | image = JMA TD 39 2025-11-28 0614Z.jpg | track = Senyar 2025 path.png | formed = November 27 ([[2025 North Indian Ocean cyclone season#Cyclonic Storm Senyar|Entered basin]]) | Dissipated = Present | 10-min winds = 30 | 1-min winds = 30 | Pressure = 1006 }} {{clear}} ===Iba pang Sistema=== [[Talaksan:93W 2025-02-11 0100Z.jpg|150px|thumb|right|Isang bagyong aktibo noong Pebrero 11.]] Noong Pebrero 11, binanggit ng Japan Meteorological Agency (JMA) na isang tropikal na depresyon ang nabuo sa kanluran ng Pilipinas. Kinabukasan, sinimulan ng Joint Typhoon Warning Center (JTWC) na subaybayan ang system sa paligid ng 267 nautical miles (494 km) kanluran-hilagang-kanluran ng Spratly Islands, na binanggit na ito ay nasa isang hindi kanais-nais na kapaligiran para sa pag-unlad, na may makabuluhang wind shear na 25–30 mph (35–45 km/h) at marginal na ibabaw ng dagat (9 S6ST) na temperatura (2 S6ST na ibabaw ng dagat). °F). Bilang isang resulta, ang JTWC ay huminto sa pagsubaybay sa system sa susunod na araw, na napansin na ito ay nawala. Ang JMA ay patuloy na sinusubaybayan ang depresyon hanggang sa ito ay mawala noong Pebrero 15. Bagaman, ito ay muling nabuo sa susunod na araw, ang JMA ay tumigil sa pagsubaybay nito noong Pebrero 17. Sa tabi ng low-pressure trough na dumadaan sa Vietnam, ang mga pag-ulan mula sa depression ay nagdulot ng ilang rehiyon sa timog-silangang bahagi ng bansa na masira ang mga unseasonal na rekord ng pag-ulan para sa buwan ng Pebrero, kung saan naitala ng Ho Chi Minh City ang pinakamalakas na pag-ulan nito sa nakalipas na 20 taon. Sa bayan ng Long Thanh, 175 mm (6.9 in) ang naitala. Ang ilang mga bayan, tulad ng Nhà Bè, ay nakakita ng kanilang pinakamataas na pag-ulan sa loob ng 41 taon. Sa Hon Doc Island, umabot sa 128.2 mm (5.05 in) ang pag-ulan noong unang bahagi ng umaga ng Pebrero 16, ang pinakamataas sa Southwest na rehiyon na naitala.Sa loob ng ilang araw, ang mga residente ng Puerto Princesa at iba pang bahagi ng Palawan ay nahaharap sa matinding pagbaha na may malalim na tubig habang patuloy ang pag-ulan mula sa shear line at intertropical convergence zone sa lalawigan. {{clear}} ==Pagpapangalan== ===Pilipinas=== {{See also|Talaan ng mga rinetirong pangalan bagyo sa Pilipinas}} Ngayong panahon, gagamit ang [[Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko|PAGASA]] ng sarili nitong pamamaraan ng pagbibigay ng pangalan para sa mga bagyong bubuo sa o papasok sa kanilang tinukoy sa sariling [[Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas|sakop na responsibilidad]]. Sa panahon na ito, ginagamit ng PAGASA ang sumusunod na listahan ng mga pangalan, na huling ginamit noong [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2021|2021]] at muling gagamitin noong 2029, na na-update na may mga pagpapalit ng mga retiradong pangalan, kung mayroon man. Ang lahat ng mga pangalan ay pareho noong 2021 maliban kay ''Jacinto'', ''Mirasol'' at ''Opong'', na pinalitan ang mga pangalang ''[[Bagyong Jolina (2021)|Jolina]]'', ''Maring'' at ''[[Super Bagyong Odette|Odette]] '' pagkatapos nilang magretiro. Lahat ng tatlong bagong pangalan ay ginamit sa unang pagkakataon ngayong season. {| class="wikitable" style="float:right;" |- ! colspan=5| Main list |- | AURING || BISING || ''[[Bagyong Crising|CRISING]]'' || [[Bagyong Dante (2025)|DANTE]] || ''[[Bagyong Emong (2025)|EMONG]]'' |- | FABIAN || GORIO || HUANING || [[Bagyong Isang (2025)|ISANG]] || [[Bagyong Jacinto (2025)|JACINTO]] |- | KIKO || [[Bagyong Lannie (2025)|LANNIE]] || ''[[Bagyong Mirasol (2025)|MIRASOL]]'' || ''[[Super Bagyong Nando|NANDO]]'' || ''[[Bagyong Opong|OPONG]]'' |- | [[Bagyong Paolo (2025)|PAOLO]] || QUEDAN || [[Bagyong Ramil (2025)|RAMIL]] || SALOME || ''[[Bagyong Tino|TINO]]'' |- | ''[[Bagyong Uwan|UWAN]]'' || [[Bagyong Verbena (2025)|VERBENA]] || [[Bagyong Wilma (2025)|WILMA]] || style="background-color:lightyellow;"| {{tcname unused|YASMIN}} || {{tcname unused|ZORAIDA}} |- ! colspan="5"| Auxiliary list (2025) |- | {{tcname unused|Alamid}} || {{tcname unused|Bruno}} || {{tcname unused|Conching}} || {{tcname unused|Dolor}} || {{tcname unused|Ernie}} |- | {{tcname unused|Florante}} || {{tcname unused|Gerardo}} || {{tcname unused|Hernan}} || {{tcname unused|Isko}} || {{tcname unused|Jerome}} |- ! colspan=5|'''{{Color box|lightyellow|border=darkgray}}''' '''Mga bagong ipinangalan''' |} ===Internasyonal=== Ang isang [[Bagyo|bagyo]] ay pinangalanan kapag ito ay hinuhusgahan na may 10 minutong napapanatiling bilis ng hangin na 65 km/h (40 mph). Pinili ng JMA ang mga pangalan mula sa isang listahan ng 140 pangalan, na binuo ng 14 na miyembrong bansa at teritoryo ng ESCAP/WMO Typhoon Committee. Ang mga retiradong pangalan, kung mayroon man, ay iaanunsyo ng WMO sa 2026, bagama't ang mga kapalit na pangalan ay iaanunsyo sa 2027. Ang susunod na 28 na pangalan sa listahan ng pagbibigay ng pangalan ay nakalista dito kasama ng kanilang internasyonal na pagtatalaga ng numero, kung gagamitin ang mga ito. Magkapareho ang lahat ng pangalan sa listahan, maliban sa ''Co-May'', ''Nongfa'', ''Ragasa'', ''Koto'' at ''Nokaen'', na pumalit kay ''Lekima'', ''Faxai'', ''[[Bagyong Hagibis (2019)|Hagibis]]'', ''[[Bagyong Tisoy|Kammuri]] '', at ''[[Bagyong Ursula|Phanfone]] '' pagkatapos ng [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2019| 2019 season]] . {| style="width:100%;" | *Wutip (2501) *Sepat (2502) *Mun (2503) *Danas (2504) *Nari (2505) *Wipha (2506) | * [[Bagyong Dante (2025)|Francisco]] (2507) * [[Bagyong Emong|Co-may]] (2508) * Krosa (2509) * Bailu (2510) * Podul (2511) * Lingling (2512) | * Kajiki (2513) * Nongfa (2514) * Peipah (2515) * Tapah (2516) * [[Bagyong Mirasol (2025)|Mitag]] (2517) * [[Super Bagyong Nando|Ragasa]] (2518) | * Neoguri (2519) * [[Bagyong Opong|Bualoi]] (2520) * [[Bagyong Paolo (2025)|Matmo]] (2521) * Halong (2522) * Nakri (2523) | * [[Bagyong Ramil (2025)|Fengshen]] (2524) * [[Bagyong Tino|Kalmaegi]] (2525) * [[Bagyong Uwan|Fung-wong]] (2526) * [[Bagyong Verbena|Koto]] (2527) * [[Bagyong Ada|Nokaen]] (2601) * [[Bagyong Basyang|Penha]] (2602) |} ==Mga epekto sa panahon== Binubuod ng talahanayang ito ang lahat ng system na nabuo sa loob o lumipat sa North Pacific Ocean, sa kanluran ng International Date Line noong 2025. Nagbibigay din ang mga talahanayan ng pangkalahatang-ideya ng intensity, tagal, mga lugar ng lupain na apektado, at anumang pagkamatay o pinsalang nauugnay sa system. {{Pacific areas affected (Top)|year=2025}} |- | colspan="9" style="text-align: center;" | '''Mga pumasok o nabuo sa loob ng Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas''' |- | Auring || {{Sort|250611|Hunyo&nbsp;11–13}} || style="background:#{{storm color|TD}}" | {{Sort|0|Depresyon}} || style="background:#{{storm color|TD}}" | {{convert|30|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}} || style="background:#{{storm color|TD}}" | {{convert|1002|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[Pilipinas]], [[Taiwan]], [[Gitnang China]], [[Silangang China]] || Kaunti || 1 || |- | Bising (''Danas'') || {{Sort|250703|Hulyo&nbsp;3–11}} || style="background:#{{storm color|TY}}" | {{Sort|3|Malakas na bagyo}} || style="background:#{{storm color|TY}}" | {{convert|65|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}} || style="background:#{{storm color|TY}}" | {{convert|970|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[Pilipinas]], [[Taiwan]], [[Mga Isla Ng Ryukyu]], [[Timog China]], [[Silangang China]], [[Hong Kong]], [[Macau]] || >$243 milyon {{small|([[Piso ng Pilipinas|PHP]] >13.8 bilyon)}} || {{ntsh|10}} 10 || |- | Crising (''Wipha'') || {{Sort|250716|Hulyo&nbsp;16–23}} || style="background:#{{storm color|STS}}" | {{Sort|2|Malubhang bagyo}} || style="background:#{{storm color|STS}}" | {{convert|60|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}} || style="background:#{{storm color|STS}}" | {{convert|970|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[Pilipinas]], [[Taiwan]], [[Timog China]], [[Hong Kong]], [[Macau]], [[Vietnam]], [[Thailand]], [[Laos]], [[Cambodia]], [[Myanmar]] || >$1.14 bilyon {{small|([[Piso ng Pilipinas|PHP]] >65.1 bilyon)}} || {{ntsh|60}} 60 || |- | Dante (''Francisco'') || {{Sort|250722|Hulyo&nbsp;22–27}} || style="background:#{{storm color|TS}}" | {{Sort|1|Mahinang bagyo}} || style="background:#{{storm color|TS}}" | {{convert|40|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}} || style="background:#{{storm color|TS}}" | {{convert|990|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[Pilipinas]], [[Mga Isla ng Ryukyu]], [[Taiwan]], [[Silangang China]] || Di-alam || Wala || |- | Emong (''Co-may'') || {{Sort|250723|Hulyo&nbsp;23–Agosto&nbsp;3}} || style="background:#{{storm color|TY}}" | {{Sort|3|Malakas na bagyo}} || style="background:#{{storm color|TY}}" | {{convert|65|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}} || style="background:#{{storm color|TY}}" | {{convert|975|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[Pilipinas]], [[Taiwan]], [[Mga Isla Ng Ryukyu]], [[Gitnang China]], [[Silangang China]], [[Timog Korea]] || $42 milyon {{small|([[Piso ng Pilipinas|PHP]] 2.47 bilyon)}} || {{ntsh|55}} 55 || |- | Gorio (''Podul'') || {{Sort|250806|Agosto&nbsp;6–15}} || style="background:#{{storm color|TY}}" | {{Sort|3|Malakas na bagyo}} || style="background:#{{storm color|TY}}" | {{convert|80|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}} || style="background:#{{storm color|TY}}" | {{convert|960|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[Mga Isla Ng Northern Mariana]], [[Pilipinas]], [[Mga Isla Ng Ryukyu]], [[Taiwan]], [[Silangang China]], [[Timog China]], [[Hong Kong]], [[Macau]], [[Vietnam]] || >$332 milyon {{small|([[Piso ng Pilipinas|PHP]] 19.51 bilyon)}} || {{ntsh|2}} 2 || |- | Fabian || {{Sort|250807|Agosto&nbsp;7–9}} || style="background:#{{storm color|TD}}" | {{Sort|0|Depresyon}} || style="background:#{{storm color|TD}}" | Hindi tukoy || style="background:#{{storm color|TD}}" | {{convert|1006|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[Pilipinas]] || Kaunti || Wala || |- | Huaning (''Lingling'') || {{Sort|250817|Agosto&nbsp;17–23}} || style="background:#{{storm color|TS}}" | {{Sort|1|Mahinang bagyo}} || style="background:#{{storm color|TS}}" | {{convert|40|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}} || style="background:#{{storm color|TS}}" | {{convert|1000|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[Mga Isla Ng Ryukyu]], [[Kyūshū]] || Kaunti || Wala || |- | Isang (''Kajiki'') || {{Sort|250822|Agosto&nbsp;22–26}} || style="background:#{{storm color|TY}}" | {{Sort|3|Malakas na bagyo}} || style="background:#{{storm color|TY}}" | {{convert|80|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}} || style="background:#{{storm color|TY}}" | {{convert|950|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[Pilipinas]], [[Hong Kong]], [[Macau]], [[Timog China]], [[Vietnam]], [[Laos]], [[Cambodia]], [[Thailand]], [[Myanmar]] || $188 milyon {{small|([[Piso ng Pilipinas|PHP]] 11.04 bilyon)}} || {{ntsh|17}} 17 || |- | Jacinto (''Nongfa'') || {{Sort|250827|Agosto&nbsp;27-31}} || style="background:#{{storm color|TS}}" | {{Sort|1|Mahinang bagyo}} || style="background:#{{storm color|TS}}" | {{convert|40|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}} || style="background:#{{storm color|TS}}" | {{convert|996|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[Pilipinas]], [[Timog China]], [[Hong Kong]], [[Macau]], [[Vietnam]], [[Laos]], [[Cambodia]], [[Thailand]], [[Myanmar]] || $12,226 {{small|([[Piso ng Pilipinas|PHP]] 718,338)}} || Wala || |- | Kiko (''Peipah'') || {{Sort|250902|Setyembre&nbsp;2–5}} || style="background:#{{storm color|TS}}" | {{Sort|1|Mahinang bagyo}} || style="background:#{{storm color|TS}}" | {{convert|45|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}} || style="background:#{{storm color|TS}}" | {{convert|992|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[Mga Isla Ng Ryukyu]], Kanlurang [[Hapon]], Silangang [[Hapon]] || Di-alam || {{ntsh|1}} 1 || |- | Lannie (''Tapah'') || {{Sort|250905|Setyembre&nbsp;5–9}} || style="background:#{{storm color|TY}}" | {{Sort|3|Malakas na bagyo}} || style="background:#{{storm color|TY}}" | {{convert|65|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}} || style="background:#{{storm color|TY}}" | {{convert|975|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[Pilipinas]], [[Timog China]], [[Hong Kong]], [[Macau]] || Di-alam || Wala || |- | Mirasol (''Mitag'') || {{Sort|250916|Setyembre&nbsp;16–20}} || style="background:#{{storm color|TS}}" | {{Sort|1|Mahinang bagyo}} || style="background:#{{storm color|TS}}" | {{convert|45|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}} || style="background:#{{storm color|TS}}" | {{convert|996|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[Pilipinas]], [[Taiwan]], [[Timog China]], [[Hong Kong]], [[Macau]] || Kaunti || {{ntsh|3}} 3 || |- | Nando (''Ragasa'') || {{Sort|250917|Setyembre&nbsp;17-25}} || style="background:#{{storm color|STY}}" | {{Sort|4|Super bagyo}} || style="background:#{{storm color|STY}}" | {{convert|110|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}} || style="background:#{{storm color|STY}}" | {{convert|905|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[Pilipinas]], [[Taiwan]], [[Mga Isla Ng Ryukyu]], [[Hong Kong]], [[Macau]], [[Timog China]], [[Vietnam]] || >$1.49 bilyon {{small|([[Piso ng Pilipinas|PHP]] 87.54 bilyon)}} || {{ntsh|30}} 30 || |- | Opong (''Bualoi'') || {{Sort|250922|Setyembre&nbsp;22–29}} || style="background:#{{storm color|TY}}" | {{Sort|3|Matinding bagyo}} || style="background:#{{storm color|TY}}" | {{convert|75|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}} || style="background:#{{storm color|TY}}" | {{convert|965|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[Mga Isla Ng Caroline]], [[Pilipinas]], [[Timog China]], [[Vietnam]], [[Laos]], [[Cambodia]], [[Thailand]], [[Myanmar]] || $858 milyon {{small|([[Piso ng Pilipinas|PHP]] 50.41 bilyon)}} || {{ntsh|93}} 93 || |- | Paolo (''Matmo'') || {{Sort|251001|Oktubre&nbsp;1–7}} || style="background:#{{storm color|TY}}" | {{Sort|3|Malakas na bagyo}} || style="background:#{{storm color|TY}}" | {{convert|70|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}} || style="background:#{{storm color|TY}}" | {{convert|970|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[Pilipinas]], [[Timog China]], [[Hong Kong]], [[Macau]], [[Vietnam]], [[Laos]], [[Thailand]] || $2.23 bilyon {{small|([[Piso ng Pilipinas|PHP]] 129.4 bilyon)}} || {{ntsh|39}} 39 || |- | Quedan (''Nakri'') || {{Sort|251006|Oktubre&nbsp;6–14}} || style="background:#{{storm color|TY}}" | {{Sort|3|Malakas na bagyo}} || style="background:#{{storm color|TY}}" | {{convert|70|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}} || style="background:#{{storm color|TY}}" | {{convert|970|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[Guam]], [[Mga Isla Ng Northern Mariana]], [[Mga Isla Ng Ryukyu]], Timog [[Japan]], [[Mga Isla Ng Izu]], [[Rehiyon Ng Kantō]] || Kaunti || Wala || |- | Ramil (''Fengshen'') || {{Sort|251012|Oktubre&nbsp;12–23}} || style="background:#{{storm color|STS}}" | {{Sort|2|Malubhang bagyo}} || style="background:#{{storm color|STS}}" | {{convert|55|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}} || style="background:#{{storm color|STS}}" | {{convert|990|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[Guam]], [[Mga Isla Ng Northern Mariana]], [[Pilipinas]], [[Taiwan]], [[Timog China]], [[Vietnam]] || Di-alam || {{ntsh|10}} 10 || |- | Salome || {{Sort|251020|Oktubre&nbsp;20–23}} || style="background:#{{storm color|TS}}" | {{Sort|1|Mahinang bagyo}} {{#tag:ref|Ang Salome ay ginawang tropical storm ng PAGASA. Bukod pa rito, hindi ito binigyan ng pangalan ni JMA at nagbigay ng babala.|group="nb"}} || style="background:#{{storm color|TS}}" | {{convert|35|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}} || style="background:#{{storm color|TS}}" | {{convert|1000|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[Taiwan]], [[Mga Isla Ng Ryukyu]], [[Pilipinas]] || Kaunti || Wala || |- | colspan="9" style="text-align: center;" | '''Mga nasa labas ng Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas''' |- | TD || {{Sort|250211|Pebrero&nbsp;11–17}} || style="background:#{{storm color|TD}}" | {{Sort|0|Depresyon}} || style="background:#{{storm color|TD}}" | Hindi tukoy || style="background:#{{storm color|TD}}" | {{convert|1006|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[Vietnam]], [[Malaysia]], [[Singapore]]|| Wala || Wala || |- | ''Wutip'' || {{Sort|250609|Hunyo&nbsp;9–15}} || style="background:#{{storm color|STS}}" | {{Sort|2|Malubhang bagyo}} || style="background:#{{storm color|STS}}" | {{convert|60|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}} || style="background:#{{storm color|STS}}" | {{convert|980|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[Pilipinas]], [[Vietnam]], [[Cambodia]], [[Laos]], [[Thailand]], [[Timog China]], [[Silangang China]], [[Hong Kong]], [[Macau]] || $253 milyon {{small|([[Piso ng Pilipinas|PHP]] 14.4 bilyon)}} || {{ntsh|17}} 17 || <ref>{{Cite web |title=Weekly Cat Report Review of Global Catastrophe Activity June 20, 2025 |url=https://img.clients.aonunited.com/Web/Aon5/%7B32853510-f6ec-46aa-a714-0aba063c7da5%7D_20250620-1-cat-alert.pdf?utm_source=slipcase&utm_medium=affiliate&utm_campaign=slipcase}}</ref> |- | ''Sepat'' || {{Sort|250621|Hunyo&nbsp;21–26}} || style="background:#{{storm color|TS}}" | {{Sort|1|Mahinang bagyo}} || style="background:#{{storm color|TS}}" | {{convert|35|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}} || style="background:#{{storm color|TS}}" | {{convert|1004|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[Mga Isla ng Bonin]], [[Mga Isla ng Izu]], [[Rehiyon ng Kantō]] || Wala || Wala || |- | ''03W'' || {{Sort|250624|Hunyo&nbsp;24–27}} || style="background:#{{storm color|TD}}" | {{Sort|0|Depresyon}} || style="background:#{{storm color|TD}}" | {{convert|30|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}} || style="background:#{{storm color|TD}}" | {{convert|1002|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[Pilipinas]], [[Timog China]], [[Hong Kong]], [[Macau]], [[Vietnam]] || Di-alam || {{ntsh|6}} 6 || <ref>{{Cite web |title=PAGASA: Cloudy skies, scattered rains expected on June 24 due to LPA, 'habagat' |website=[[Manila Bulletin]] |url=https://mb.com.ph/2025/06/24/pagasa-cloudy-skies-scattered-rains-expected-on-june-24-due-to-lpa-habagat}}</ref> |- | ''Mun'' || {{Sort|250701|Hulyo&nbsp;1–8}} || style="background:#{{storm color|STS}}" | {{Sort|2|Malubhang bagyo}} || style="background:#{{storm color|STS}}" | {{convert|50|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}} || style="background:#{{storm color|STS}}" | {{convert|990|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || Wala || Wala || Wala || |- | ''Nari'' || {{Sort|250711|Hulyo&nbsp;11–15}} || style="background:#{{storm color|STS}}" | {{Sort|2|Malubhang bagyo}} || style="background:#{{storm color|STS}}" | {{convert|50|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}} || style="background:#{{storm color|STS}}" | {{convert|985|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[Mga Isla ng Bonin]], [[Mga Isla ng Izu]], [[Rehiyon ng Kantō]], [[Hokkaido]], [[Mga Isla ng Kuril]], [[Alaska]] || $1 milyon {{small|([[Piso ng Pilipinas|PHP]] 57.1 milyon)}} || Wala || |- | ''07W'' || {{Sort|250711|Hulyo&nbsp;11–14}} || style="background:#{{storm color|TD}}" | {{Sort|0|Depresyon}} || style="background:#{{storm color|TD}}" | {{convert|30|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}} || style="background:#{{storm color|TD}}" | {{convert|992|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[Taiwan]], [[Zhejiang]], [[Kyūshū]], [[Timog Korea]] || Kaunti || {{ntsh|21}} 21 || |- | ''08W'' || {{Sort|250715|Hulyo&nbsp;15}} || style="background:#{{storm color|TS}}" | {{Sort|1|Mahinang bagyo}} || style="background:#{{storm color|TS}}" | {{convert|45|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}} || style="background:#{{storm color|TS}}" | {{convert|1001|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[Mga Isla ng Izu]], [[Rehiyon ng Kantō]], [[Rehiyon ng Tōhoku]], [[Hokkaido]], [[Mga Isla ng Kuril]] || Kaunti || Wala || |- | ''Krosa'' || {{Sort|250723|Hulyo&nbsp;23–Agosto&nbsp;4}} || style="background:#{{storm color|TY}}" | {{Sort|3|Malakas na bagyo}} || style="background:#{{storm color|TY}}" | {{convert|75|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}} || style="background:#{{storm color|TY}}" | {{convert|965|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[Guam]], [[Mga Isla ng Northern Mariana]], [[Mga Isla ng Bonin]], [[Mga Isla ng Izu]], [[Rehiyon ng Kantō]] || Kaunti || Wala || |- | ''Bailu'' || {{Sort|250731|Hulyo&nbsp;31–Agosto&nbsp;5}} || style="background:#{{storm color|TS}}" | {{Sort|1|Mahinang bagyo}} || style="background:#{{storm color|TS}}" | {{convert|35|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}} || style="background:#{{storm color|TS}}" | {{convert|994|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[Mga Isla ng Ryukyu]], [[Mga Isla ng Izu]], [[Alaska]] || Kaunti || Wala || |- | TD || {{Sort|250801|Agosto&nbsp;1–2}} || style="background:#{{storm color|TD}}" | {{Sort|0|Depresyon}} || style="background:#{{storm color|TD}}" | Hindi tukoy || style="background:#{{storm color|TD}}" | {{convert|996|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || Di-alam || Kaunti || Wala || |- | ''Iona'' || {{Sort|250802|Agosto&nbsp;2–4}} || style="background:#{{storm color|TD}}" | {{Sort|0|Depresyon}} || style="background:#{{storm color|TD}}" | {{convert|30|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}} || style="background:#{{storm color|TD}}" | {{convert|1008|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || Wala || Wala || Wala || |- | ''14W'' || {{Sort|250802|Agosto&nbsp;2–4}} || style="background:#{{storm color|TD}}" | {{Sort|0|Depresyon}} || style="background:#{{storm color|TD}}" | Hindi tukoy || style="background:#{{storm color|TD}}" | {{convert|1010|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || Wala || Wala || Wala || |- | ''15W'' || {{Sort|250804|Agosto&nbsp;4–6}} || style="background:#{{storm color|TD}}" | {{Sort|0|Depresyon}} || style="background:#{{storm color|TD}}" | Hindi tukoy || style="background:#{{storm color|TD}}" | {{convert|1006|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || Wala || Wala || Wala || |- | ''17W'' || {{Sort|250817|Agosto&nbsp;17–19}} || style="background:#{{storm color|TD}}" | {{Sort|0|Depresyon}} || style="background:#{{storm color|TD}}" | {{convert|30|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}} || style="background:#{{storm color|TD}}" | {{convert|1000|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[Timog China]], [[Vietnam]], [[Hong Kong]], [[Macau]] || Kaunti || Wala || |- | Neoguri || {{Sort|250917|Setyembre&nbsp;17–Present}} || style="background:#{{storm color|STY}}" | {{Sort|4|Super bagyo}} || style="background:#{{storm color|STY}}" | {{convert|105|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}} || style="background:#{{storm color|STY}}" | {{convert|920|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[Mga Isla Ng Wake]] || Kaunti || Wala || |- {{TC Areas affected (Bottom)|TC's=32 bagyo|dates=Pebrero 11 – Patuloy ang panahon|winds={{convert|110|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}}|pres={{convert|905|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}}|damage=[[Piso ng Pilipinas|PHP]] >157.47 bilyon|deaths=255|Refs=}} [[Kategorya:Bagyo sa Pasipiko]] ==Mga sanggunian== qxoj7d0va4exqbpvjm8udpz5f2zhbj7 2219083 2219082 2026-08-05T04:09:05Z Ivan P. Clarin 84769 /* Pilipinas */ 2219083 wikitext text/x-wiki {{Infobox hurricane season |Basin=WPac |Year=2025 |First storm formed= Pebrero 11, 2025 |Last storm dissipated= Pebrero 7, 2026 |Track= 2025 Pacific typhoon season summary.png |Strongest storm name= [[Super Bagyong Nando|Nando]] (Ragasa) |Strongest storm pressure= 905 |Strongest storm winds= 110 |Average wind speed= 10 |Total depressions= 31, 1 di-official |Total storms= 21, 1 di-official |Total hurricanes= 9 |Total intense= 1 {{small|(di-opisyal)}} |Fatalities= 255 kabuuan |Damagespre= > |Damages= 2710 | Damagespost = [[Piso ng Pilipinas|PHP]] >157.47 bilyon | five seasons = [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2023|2023]], [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024|2024]], '''2025''', ''[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2026|2026]]'', ''[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2027|2027]]'' }} Ang '''Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2025''' ay isang patuloy na kaganapan sa taunang siklo ng [[Bagyo|bagyong]] pagbubuo sa kanlurang [[Karagatang Pasipiko]]. Ang yugto ay tatakbo sa buong 2025, kahit na ang karamihan sa mga tropikal na bagyo ay karaniwang nagkakaroon sa pagitan ng Mayo at Oktubre. Ang saklaw ng akdang ito ay may-hanggan sa Karagatang Pasipiko sa hilaga ng ekwador sa pagitan ng 100°E at ika-180 meridian. Sa loob ng hilagang-kanlurang Karagatang Pasipiko, mayroong dalawang magkahiwalay na ahensya na nagtatalaga ng mga pangalan sa mga tropikal na bagyo na kadalasang maaring humantong sa isang bagyo na may dalawang pangalan. Pangalanan ng [[Japan Meteorological Agency]] (JMA) ang isang [[Bagyo|bagyo]] kung mayroon itong 10 minutong napapanatiling bilis ng hangin na hindi bababa sa 65 km/h (40 mph) saanman sa basin. Ang [[Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko|Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko]] o sa Ingles pa ay [[Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko|Philippine Atmospheric, Geophysical, Astronomical Services Administration]] (PAGASA), ay nagtatalaga ng mga pangalan sa mga bagyo na lumilipat o nabubuo bilang isang tropikal depresyon sa [[Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas|Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas]] , kilala rin sa [[Wikang Ingles|Ingles]] bilang [[Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas|Philippine Area of Responsibility]] (PAR), na matatagpuan sa pagitan ng 135°E at 115°E at sa pagitan ng 5°N–25°N, hindi alintana kung ang isang tropical cyclone ay nabigyan na o hindi ng JMA. Ang mga tropikal na depresyon na sinusubaybayan ng United States' Joint Typhoon Warning Center (JTWC) ay binibigyan ng numerong may "W" na suffix; W ibig sabihin kanluran, isang sanggunian sa kanlurang rehiyon ng Pasipiko. {{clear}} ==Pana-panahong mga pagtataya== {{Stub}} ==Buod ng panahon== {{center|{{center|<timeline> ImageSize = width:1000 height:290 PlotArea = top:10 bottom:80 right:25 left:20 Legend = columns:3 left:30 top:58 columnwidth:270 AlignBars = early DateFormat = dd/mm/yyyy Period = from:01/02/2025 till:31/12/2025 TimeAxis = orientation:horizontal ScaleMinor = grid:black unit:month increment:1 start:01/02/2025 Colors = id:canvas value:gray(0.88) id:GP value:red id:TD value:rgb(0.43,0.76,0.92) legend:Tropical_Depression_=_≤62_km/h_(≤39_mph) id:TS value:rgb(0.3,1,1) legend:Tropical_Storm_=_62–88_km/h_(39–54_mph) id:ST value:rgb(0.75,1,0.75) legend:Severe_Tropical_Storm_=_89–117_km/h_(55–72_mph) id:TY value:rgb(1,0.85,0.55) legend:Typhoon_=_118–156_km/h_(73–96_mph) id:VSTY value:rgb(1,0.45,0.54) legend:Very_Strong_Typhoon_=_157–193_km/h_(97–119_mph) id:VITY value:rgb(0.55,0.46,0.9) legend:Violent_Typhoon_=_≥194_km/h_(≥120_mph) Backgroundcolors = canvas:canvas BarData = barset:Hurricane bar:month PlotData = barset:Hurricane width:11 align:left fontsize:S shift:(4,-4) anchor:till from:11/02/2025 till:15/02/2025 color:TD text: barset:break from:16/02/2025 till:17/02/2025 color:TD text:"TD" from:09/06/2025 till:15/06/2025 color:ST text:"Wutip" from:11/06/2025 till:13/06/2025 color:TD text:"Auring" from:21/06/2025 till:26/06/2025 color:TS text:"Sepat" from:24/06/2025 till:27/06/2025 color:TD text:"03W" from:01/07/2025 till:08/07/2025 color:ST text:"Mun" from:03/07/2025 till:11/07/2025 color:TY text:"Bising (Danas)" from:11/07/2025 till:15/07/2025 color:ST text:"Nari" from:11/07/2025 till:14/07/2025 color:TD text:"07W" from:15/07/2025 till:15/07/2025 color:TS text:"08W" barset:break from:16/07/2025 till:19/07/2025 color:ST text:"Crising (Wipha)" bar:Month width:5 align:center fontsize:S shift:(0,-20) anchor:middle color:canvas from:01/02/2025 till:28/02/2025 text:Pebrero from:01/03/2025 till:31/03/2025 text:Marso from:01/04/2025 till:30/04/2025 text:Abril from:01/05/2025 till:31/05/2025 text:Mayo from:01/06/2025 till:30/06/2025 text:Hunyo from:01/07/2025 till:31/07/2025 text:Hulyo from:01/08/2025 till:31/08/2025 text:Agosto from:01/09/2025 till:30/09/2025 text:Setyembre from:01/10/2025 till:31/10/2025 text:Oktobre from:01/11/2025 till:30/11/2025 text:Nobyembre from:01/12/2025 till:31/12/2025 text:Disyembre </timeline>}}}} <!-- from:01/05/2025 till:31/05/2025 text:May from:01/06/2025 till:30/06/2025 text:June from:01/07/2025 till:31/07/2025 text:July from:01/08/2025 till:31/08/2025 text:August from:01/09/2025 till:30/09/2025 text:September from:01/10/2025 till:31/10/2025 text:October from:01/11/2025 till:30/11/2025 text:November from:01/12/2025 till:31/12/2025 text:December --> ==Mga sistema== ===Nasa loob ng Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas=== ===2. Tropikal Depresyon Auring=== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 11 | Dissipated = Hunyo 13 | image = Auring 2025-06-12 0107Z.jpg | track = Auring 2025 path.png | 10-min winds = 30 | 1-min winds = | Pressure = 1002 }} {{clear}} ===5. Bagyong Bising (''Danas'') === {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 3 | Dissipated = Hulyo 11 | image = Danas 2025-07-06 0610Z.jpg | track = Danas 2025 path.png | 10-min winds = 65 | 1-min winds = 100 | Pressure = 970 }}Noong Hulyo 4 naging ganap naging bagyo sa hilagang kanluran ng Luzon at pinangalan ito bilang Bagyong Bising,Ang ikalawang bagyong ngayong Hulyo Noong Hulyo 6 Si Bagyong Danas or Bising nag landfall sa Chiayi sa Taiwan bilang Typhoon Strength,unang pagkakataon naglandfall sa Kanlurang bahagi ng Taiwan noong nakaraang Bagyong Julian or Krathon{{clear}} ===9. Bagyong Crising (''Wipha'')=== {{See also|Bagyong Crising}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 16 | Dissipated = kasalukuyan | image = Wipha 2025-07-20 0535Z.jpg | Track = Wipha 2025 path.png | 10-min winds = 60 | 1-min winds = 65 | Type2 = MD | Pressure = 970 }} Namataan ang isang low pressure area (LPA) sa layong 1,040 silangan ng [[Silangang Kabisayaan]] ika 15, Hulyo, ika 16 Hulyo namaging isang ganap na bagyo at pinangalanan ng PAGASA lokal bilang #CrisingPH habang tinatahak ang direksyong kanluran-hilagang kanluran sa oras na 02:00 PHT (18:00 UTC) . Tinahak ng bagyo ang Kauluhang [[Hilagang Luzon]] sa [[Cagayan]] at sa mga isla ng Calayan sa Batanes, Ika Hulyo 19 ng lumabas ang bagyo at pinangalan ng JMA ng internasyonal bilang Wipha, patungo sa mga lungsod ng [[Hong Kong]], [[Macau]] at sa lalawigan ng [[Hainan]]. Mahihit 420,000 na katao ang naapektuhan dahil sa pinaigting na habagat, magdeklara ng state of calamity ang [[Lungsod ng Cebu]] at bayan ng [[Umingan, Pangasinan]] dulot ng mga pagbaha. Itinaas sa signal No. 10 ang lungsod ng Hong Kong, Mahigit 14 katao ang nasaktan, 240 ang mga natumbang puno at 234 ang mga naibakwit. {{clear}} ===10.Bagyong Dante (''Francisco'') === {{See also|Bagyong Dante (2025)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 22 | Dissipated = kasalukuyan | image = Francisco 2025-07-23 0440Z.jpg | track = Francisco 2025 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 35 | Pressure = 900 }} Kasalukuyan Hulyo 21 ng may namataan 2 low pressure area sa silangang bahagi sa [[Luzon]] , Ika 22 Hulyo ng maging isang ganap na bagyo at pinangalan ng PAGASA bilang #DantePH. Ang bagyo ay kumikilos sa direksyon, hilaga-hilagang kanluran pa tungo sa [[Xiamen]], [[Tsina]] na pinapaigting at pinapalakas ang hanging [[Habagat]]. Ika Hulyo 24, nang lumabas ang sentro ng ng bagyo sa linya ng PAR pa tungo sa Silangang Tsina sa galaw na pa hilagang kanluran. {{clear}} ====11. Bagyong Emong (''Co-may'')==== {{See also|Bagyong Emong}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 23 | Dissipated = Agosto 23 | image = Co-may 2025-07-24 0507Z.jpg | track = Co-May 2025 path.png | 10-min winds = 65 | 1-min winds = 75 | Pressure = 975 }} Kasalukuyan Hulyo 23, ang JTWC ay naglabas ng isyu na ang isang low pressure area (LPA) ay nabuo bilang isang ganap na bagyo ng PAGASA na ipinangalan bilang #EmongPH sa bahagi ng [[Hilagang Luzon]] partikular sa [[Rehiyon ng Ilokos]]. Ika 24 Hulyo nag land-fall ang sentro ng bagyo sa bayan ng [[Agno, Pangasinan]] sa oras na 10:40pm nang gabi (PST). Namataan ang sentro nang bagyo sa [[Golpo ng Lingayen]]. {{clear}} ====14. Bagyong Gorio (''Podul'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 6 | Dissipated = Agosto 15 | image = | track = Podul 2025 path.png | 10-min winds = 80 | 1-min winds = 95 | Pressure = 960 }} Ika Agosto 6 isang sama nang panahon ang namataan sa timog bahagi sa [[Japan]] sa [[Karagatang Pasipiko]] ayon sa ahensya nanh JMA ay kalaunang binigyang pangalan sa internasyonal bilang ''Podul'' habang binabaybay ang mainit na karagatan, direksyong kanluran hilagang kanluran patungo sa [[Taiwan]] at PAR nang [[Pilipinas]] at papangalanan ng ahensya nang PAGASA sa lokal na pangalan bilang #GorioPH. {{clear}} ====15. Tropikal Depresyon Fabian==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 7 | Dissipated = Agosto 9 | image = Fabian 2025-08-08 0527Z.jpg | track = Fabian 2025 path.png | Prewinds = < | 10-min winds = 30 | 1-min winds = | Pressure = 1006 }} Ika Agosto 9 ay may namataang low pressure area sa silangang bahagi sa [[Baler, Aurora]] at tinawid ang rehiyong [[Lambak ng Cagayan]] at [[Rehiyon ng Ilokos]] bilang Tropikal Depresyon sa direksyong kanluran-hilagang kanluran at binigyang pangalan ng PAGASA bilang #FabianPH. {{clear}} ====17. Bagyong Huaning (''Lingling'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 17 | Dissipated = kasalukuyan | image = Lingling 2025-08-21 0557Z.jpg | track = Lingling 2025 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 45 | Pressure = 1000 }} Ika 17 Agosto sa gawing silangan sa [[Batanes]] ay may namataang isang Low Pressure Area na namuo at pinangalanan ng PAGASA bilang #HuaningPH. At maging ang ahendya ng JMA sa [[Japan]] ay pinangalanan sa internasyonal na ''Lingling''. {{clear}} ====18. Bagyong Isang (''Kajiki'')==== {{See also|Bagyong Isang (2025)}} {{Infobox hurricane | name = | Basin = WPac | Formed = Agosto 22 | Dissipated = Agosto 26 | image = Kajiki 2025-08-24 0554Z.jpg | track = Kajiki 2025 path.png | 10-min winds = 80 | 1-min winds = 90 | Pressure = 950 }} Isang LPA (Low Pressure Area) ang namataan ng PAGASA sa bahaging silangan ng Luzon noong ika Agosto 20, Ika Agosto 22 nang maging isang ganap na bagyo ang binabantayang Low PressureArea at binigyang pangalan ng PAGASA bilang #IsangPH na nag landfall sa bayan nang [[Casiguran, Aurora]] sa oras na 11:48 am ng tanghali. {{clear}} ====20. Bagyong Jacinto (''Nongfa'')==== {{See also|Bagyong Jacinto (2025)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 27 | Dissipated = Agosto 31 | image = Nongfa 2025-08-30 0604Z.jpg | track = Nongfa 2025 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 40 | Pressure = 996 }} Isang sama ng panahon o LPA ang namataan sa layong 350km silangan sa [[Baler, Aurora]] at nag landfall sa bayan ng [[Casiguran, Aurora]] bilang Tropikal Depresyon habang tinatawag ang [[Gitnang Luzon]] at pinangalanan sa lokal bilang #JacintoPH ang ika 10 na bagyo sa Pilipinas. Ang pangalang Jacinto sa tagalog ay hango sa bulaklak na [[Hasinto|Hyacinth]]. {{clear}} ====21. Bagyong Kiko (''Peipah'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Setyembre 2 | Dissipated = Setyembre 5 | image = Peipah 2025-09-05 0352Z.jpg | track = Peipah 2025 path.png | 10-min winds = 45 | 1-min winds = 50 | Pressure = 992 }} Ika Setyembre ay isang LPA ang nabuo sa silangang bahagi sa [[Pilipinas]] sa [[Dagat Pilipinas]] at pinangalanan sa internasyonal bilang #Peipah at sa lokal bilang #KikoPH. {{clear}} ====22. Bagyong Lannie (''Tapah'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Setyembre 5 | Dissipated = Setyembre 9 | image = Tapah 2025-09-08 0548Z.jpg | track = Tapah 2025 path.png | 10-min winds = 65 | 1-min winds = 65 | Pressure = 975 }} Namataan ang isang LPA ika Setyembre 5 ayon sa ahensya ng JMA [[Japan]] habang tinatahak ang direksyon kanluran hilagang ka luran sa [[Dagat Timog Tsina]] at pinangalanan sa lokal bilang #LanniePH ang ika 12 na bagyo sa [[Pilipinas]]. Naglandfall ang bagyong Lannie sa lungsod ng [[Kunming]] sa [[Tsina]]. {{clear}} ====23. Bagyong Mirasol (''Mitag'')==== {{See also|Bagyong Mirasol (2025)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Setyembre 16 | Dissipated = Setyembre 20 | image = Mitag 2025-09-19 0541Z.jpg | track = Mitag 2025 path.png | 10-min winds = 45 | 1-min winds = 45 | Pressure = 996 }} Isang sama ng panahon o LPA ang namataan sa layong 150km silangan sa [[Baler, Aurora]] at nag landfall sa bayan ng [[Casiguran, Aurora]] bilang Tropikal Depresyon habang tinatawid ang bulubundukin ng [[Sierra Madre (Pilipinas)|Sierra Madre]]. Ang pangalang Mirasol sa tagalog ay hango sa bulaklak na [[Mirasol|Sun Flower]]. {{clear}} ====25. Super Bagyong Nando (''Ragasa'')==== {{See also|Super Bagyong Nando}} {{Infobox hurricane | name = Super Typhoon Nando (Ragasa) | Basin = WPac | Formed = Setyembre 17 | Dissipated = Setyembre 25 | image = Ragasa 2025-09-22 0000Z.jpg | track = Ragasa 2025 path.png | 10-min winds = 110 | 1-min winds = 145 | Pressure = 905 }} Ika Setyembre 17 ay namataan ang isang LPA sa [[Dagat Pilipinas]], [[Karagatang Pasipiko]] ayon sa mga ahensya ng JMA ([[Japan]]) at JTWC ng [[Estados Unidos|Amerika]] at pinangalanan sa internasyonal bilang Ragasa sa [[Pilipino]] ay mabilis at sa lokal na pangalan bilang #NandoPH ang ika 14 na bagyo sa PAR sa [[Pilipinas]]. Ika Setyembre 21 ng maging isang ganap na super bagyo ang bagyong Nando na tatawirin ang dulong [[Hilagang Luzon]]. {{clear}} ====26. Bagyong Opong (''Bualoi'')==== {{See also|Bagyong Opong}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Setyembre 22 | Dissipated = Setyembre 29 | image = Bualoi 2025-09-28 0729Z.jpg | track = Bualoi 2025 path.png | 10-min winds = 75 | 1-min winds = 85 | Pressure = 965 }} Ika Setyembre 22 matapos rumagasa ang "Super Bagyong Ragasa (Nando) ay isang LPA ang nabuo sa layong 850 kilometro sa silangan nang [[Caraga]] sa [[Mindanao]] at pinangalanan nang PAGASA sa lokal na pangalanh #OpongPH anh ika 15 na bagyong pumasok sa loob nang PAR sa [[Pilipinas]] at pinangalan sa internasyonal na #Bualoi na hango sa [[Thailand]] na isang pagkain. {{clear}} ====27. Bagyong Paolo (''Matmo'')==== {{See also|Bagyong Paolo (2025)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Oktubre 1 | Dissipated = Oktubre 7 | image = Matmo 2025-10-02 0454Z.jpg | track = Matmo 2025 path.png | 10-min winds = 60 | 1-min winds = 65 | Pressure = 980 }} Nabuo ang isang LPA (low pressure area) sa layong 446 km silangan ng [[Timog Luzon]] batay sa ahensya nang JMA sa [[Japan]] at ng JTWC sa Amerika, kumikilos ang bagyo ba kanluran hilagang kanluran na naging isang tropikal depresyon at pinangalanan nang PAGASA sa lokal bilang #PaoloPH ang ika 16 na bagyong pumasok sa [[Pilipinas]]. {{clear}} ====28. Bagyong Quedan (''Nakri'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Oktubre 6 | Dissipated = Oktubre 14 | image = Nakri 2025-10-13 0340Z.jpg | track = Nakri 2025 path.png | 10-min winds = 70 | 1-min winds = 80 | Pressure = 970 }} Ika Oktubre 6 ay namataan nang JMA ang isang Low Pressure Area (LPA) sa silangang [[Dagat Pilipinas]] at binigyang pangalan sa international bilang #Nakri at sa lokal na pangalan bilang #QuedanPH ang ika 17 na bagyong pumasok sa Pilipinas. {{clear}} ====29. Bagyong Ramil (''Fengshen'')==== {{See also|Bagyong Ramil (2025)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Oktubre 12 | Dissipated = Oktubre 23 | image = Ramil 2025-10-17 0421Z.jpg | track = Fengshen 2025 path.png | 10-min winds = 55 | 1-min winds = 50 | Pressure = 995 }} Ika Oktubre 12 isang sirkulasyon ang namataan nang JMA at PAGASA sa kanlurang [[Karagatang Pasipiko]] bilang Low Pressure Area (LPA) at pinangalan sa lokal bilang #RamilPH ang ika 18 na bagyong pumasok sa Pilipinas. {{clear}} ====30. Tropikal Depresyon Salome==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = October 20 | Dissipated = October 23 | image = Salome 2025-10-22 0059Z.jpg | track = Salome 2025 path.png | 10-min winds = 30 | 1-min winds = | Pressure = 1004 }} Ika Oktubre 20 isang Low Pressure Area (LPA) ang namataan nang JMA at JTWC sa [[Hilagang Luzon]] sa [[Batanes]], na pinangalanan nang PAGASA sa lokal bilang #Salome PH ang ika 19 na bagyong pumasok sa Pilipinas, pasubsob at pababa ang galaw ng bagyo. Nalusaw ang bagyo ika Oktubre 23. {{clear}} ====31. Bagyong Tino (''Kalmaegi'')==== {{See also|Bagyong Tino}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Oktubre 31 | Dissipated = Nobyembre 7 | image = Kalmaegi 2025-11-06 0340Z.jpg | track = Kalmaegi 2025 path.png | 10-min winds = 95 | 1-min winds = 110 | Pressure = 935 }} Ika Oktubre 31 ang isang Low Pressure Area (LPA) ang namataan sa malayong silangan nang [[Mindanao]] hanggang sa naging isang Tropikal Depresyon na pinangalanan nang PAGASA bilang #TinoPH ang ika 20 na bagyong pumasok sa [[Pilipinas]]. Ika Nobyembre 2 ay pumasok ang bagyo sa PAR nang Pilipinas {{clear}} ====32. Super Bagyong Uwan (''Fung-wong'')==== {{See also|Bagyong Uwan}} {{Infobox hurricane | name = | Basin = WPac | Formed = Nobyembre 3 | Dissipated = Nobyembre 14 | image = Fung-wong 2025-11-09 0600Z.jpg | track = Fung-wong 2025 path.png | 10-min winds = 95 | 1-min winds = 115 | Pressure = 935 }} Ika Nobyembre 3 nabuo ang isang Low Pressure Area (LPA) sa malayong bahagi sa silangan nang [[Mindanao]] sa [[Karagatang Pasipiko]], namataan ang sentro nang bagyo sa layong 556 hilagang silangan sa Chuuk. Ika Nobyembre 7; 10pm ng gabi ay nakapasok ang dambuhalang bagyo na pinangalanan ng PAGASA bilang #UwanPH ang ika 21 na bagyong pumasok sa Pilipinas {{clear}} ====33. Bagyong Verbena (''Koto'')==== {{See also|Bagyong Verbena (2025)}} {{Infobox hurricane | name = | Basin = WPac | Formed = Nobyembre 24 | Dissipated = Disyembre 3 | image = Koto 2025-11-27 0230Z.jpg | track = Koto 2025 path.png | 10-min winds = 75 | 1-min winds = 80 | Pressure = 975 }} Isang mababang presyon ang namataan noong ika Nobyembre 23 sa malayong silangan sa [[Mindanao]] ayon sa ahensya ng JMA, ika Nobyembre 24 ng umaga (4am) PST, ay naging isang ganap na tropiikal depresyon at binigyang pangalang lokal na #VerbenaPh ng PAGASA. Ika Nobyembre 27 nang maging isang ganap na malakas na bagyo (Kategorya 1) ang bagyong Verbena habang tinatahak ang direksyong hilagang kanluran pa tungo sa bansang Vietnam na pinangalanan sa internasyonal bilang ''Koto''. Ika Disyembre 3 ng malusaw ang bagyong Koto (Verbena) sa silangang bahagi ng bansang [[Biyetnam]] matapos ang nakaraan siyam na araw. {{clear}} ====35. Tropikal Depresyon Wilma==== {{See also|Bagyong Wilma (2025)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | image = Wilma 2025-12-06 0504Z.jpg | track = Wilma 2025 path.png | formed = Disyembre 1 | dissipated = Disyembre 7 | 10-min winds = 30 | 1-min winds = | Pressure = 1006 }} Ika Disyembre 1, ay isang LPA ang namataan sa bahagi sa [[Guam]] na binigyang palatandaang ''Invest (93W)'' at ''(12A)'', Ika Disyembre 4, 11:00am; PST ag naging isang ganap na Tropikal Depresyon ang dating LPA sa silangan ng [[Kabisayaan]] at pinangalanan ng PAGASA ng #WilmaPH. Tumama ang bagyo sa bayan ng [[Dolores, Silangang Samar]]. {{clear}} ==PAGASA== ===Pagretiro=== Ayon sa PAGASA, ika Marso 19, 2026 ang mga pangalan ng bagyo sa taon 2025 ay pitong pangalan ang inalis ng PAGASA ito mga pangalang: ''[[Bagyong Crising|Crising]]'', ''[[Bagyong Emong|Emong]]'', ''[[Bagyong Mirasol (2025)|Mirasol]]'', ''[[Super Bagyong Nando|Nando]]'', ''[[Bagyong Opong|Opong]]'', ''[[Bagyong Tino|Tino]]'' at ''[[Bagyong Uwan|Uwan]]'' na pinalitan ng mga sumusunod: ''{{grey|Chico}}'', ''{{grey|Elias}}'', ''{{grey|Magyawan}}'', ''{{grey|Nilad}}'', ''{{grey|Omar}}'', ''{{grey|Tala}}'' at ''{{grey|Urbano}}'', Bagamat ang mga bagyong [[Bagyong Paolo (2025)|Paolo]] at [[Bagyong Verbena|Verbena]] ay bahagyang nakapinsala ay hindi inialis ng ''PAGASA'' at uulitin sa taon'g 2029. Ang pangalang ''Upang'' ay pinalitan mula sa ''Uwan'' ay nakahandang ipinalit sa pangalang ''Ulysses'' taon'g 2020. =====Mga bagyo sa bawat buwan ng 2025===== {| class="wikitable sortable" |- | '''[[Buwan (panahon)|Buwan]]''' | {{center|'''[[Bagyo sa Pilipinas|Bagyo]]'''}} |- | Enero || rowspan="5"| <center>{{grey|N/A}}</center> |- | Pebrero |- | Marso |- | Abril |- | Mayo |- | Hunyo || Auring |- | Hulyo || Bising, Crising, Dante, Emong |- | Agosto || Fabian, Gorio, Huaning, Isang, Jacinto |- | Setyembre || Kiko, Lannie, Mirasol, Nando, Opong |- | Oktubre || Paolo, Quedan, Ramil, Salome |- | Nobyembre || Tino, Uwan, Verbena |- | Disyembre || Wilma |} ===Nasa labas ng Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas=== ===1. Bagyong ''Wutip''=== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 9 | Dissipated = Hunyo 15 | image = Wutip 2025-06-14 0600Z.jpg | track = Wutip 2025 path.png | 10-min winds = 60 | 1-min winds = 65 | Pressure = 980 }} {{clear}} ===3. Bagyong ''Sepat''=== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 21 | Dissipated = Hunyo 26 | image = Sepat 2025-06-23 0336Z.jpg | track = Sepat 2025 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 40 | Pressure = 1004 }} {{clear}} ===4. Tropikal Depresyon (03W) === {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 24 | Dissipated = Hunyo 27 | image = 03W 2025-06-25 0642Z.jpg | track = 03W 2025 path.png | 10-min winds = 30 | 1-min winds = 25 | Pressure = 1002 }} {{clear}} ===5. Bagyong ''Mun''=== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 1 | Dissipated = Hulyo 8 | image = Mun 2025-07-06 NOAA 20.jpg | track = Mun 2025 path.png | 10-min winds = 50 | 1-min winds = 60 | Pressure = 990 }} {{clear}} ===6. Bagyong ''Nari'' === {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 11 | Dissipated = Hulyo 15 | image = Nari 2025-07-13 1720Z.jpg | track = Nari 2025 path.png | 10-min winds = 50 | 1-min winds = 50 | Pressure = 985 }} {{clear}} ===7. Tropikal Depresyon (07W) === {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 11 | Dissipated = Hulyo 14 | Image = 07W 2025-07-12 1010Z.jpg | Track = 07W 2025 path.png | 10-min winds = 30 | 1-min winds = 30 | Type2 = subtropical | Pressure = 992 }} {{clear}} ===8. Bagyong (08W) === {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 15 | Dissipated = Hulyo 15 | image = 08W 2025-07-15 0500Z.jpg | track = 08W 2025 path.png | 10-min winds = | 1-min winds = 40 | Pressure = 1002 <!--JTWC--> }} {{clear}} ===12. Bagyong ''Krosa''=== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = July 23 | Dissipated = Present | image = | track = Krosa 2025 path.png | 10-min winds = 75 | 1-min winds = 80 | Pressure = 965 }} {{clear}} ====24. Bagyong Neoguri==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Setyembre 16 | Dissipated = kasalukuyan | image = | track = Neoguri 2025 path.png | 10-min winds = 105 | 1-min winds = 125 | Pressure = 920 }}{{Stub}}{{clear}} ====34. Tropikal Depresyon Senyar==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | image = JMA TD 39 2025-11-28 0614Z.jpg | track = Senyar 2025 path.png | formed = November 27 ([[2025 North Indian Ocean cyclone season#Cyclonic Storm Senyar|Entered basin]]) | Dissipated = Present | 10-min winds = 30 | 1-min winds = 30 | Pressure = 1006 }} {{clear}} ===Iba pang Sistema=== [[Talaksan:93W 2025-02-11 0100Z.jpg|150px|thumb|right|Isang bagyong aktibo noong Pebrero 11.]] Noong Pebrero 11, binanggit ng Japan Meteorological Agency (JMA) na isang tropikal na depresyon ang nabuo sa kanluran ng Pilipinas. Kinabukasan, sinimulan ng Joint Typhoon Warning Center (JTWC) na subaybayan ang system sa paligid ng 267 nautical miles (494 km) kanluran-hilagang-kanluran ng Spratly Islands, na binanggit na ito ay nasa isang hindi kanais-nais na kapaligiran para sa pag-unlad, na may makabuluhang wind shear na 25–30 mph (35–45 km/h) at marginal na ibabaw ng dagat (9 S6ST) na temperatura (2 S6ST na ibabaw ng dagat). °F). Bilang isang resulta, ang JTWC ay huminto sa pagsubaybay sa system sa susunod na araw, na napansin na ito ay nawala. Ang JMA ay patuloy na sinusubaybayan ang depresyon hanggang sa ito ay mawala noong Pebrero 15. Bagaman, ito ay muling nabuo sa susunod na araw, ang JMA ay tumigil sa pagsubaybay nito noong Pebrero 17. Sa tabi ng low-pressure trough na dumadaan sa Vietnam, ang mga pag-ulan mula sa depression ay nagdulot ng ilang rehiyon sa timog-silangang bahagi ng bansa na masira ang mga unseasonal na rekord ng pag-ulan para sa buwan ng Pebrero, kung saan naitala ng Ho Chi Minh City ang pinakamalakas na pag-ulan nito sa nakalipas na 20 taon. Sa bayan ng Long Thanh, 175 mm (6.9 in) ang naitala. Ang ilang mga bayan, tulad ng Nhà Bè, ay nakakita ng kanilang pinakamataas na pag-ulan sa loob ng 41 taon. Sa Hon Doc Island, umabot sa 128.2 mm (5.05 in) ang pag-ulan noong unang bahagi ng umaga ng Pebrero 16, ang pinakamataas sa Southwest na rehiyon na naitala.Sa loob ng ilang araw, ang mga residente ng Puerto Princesa at iba pang bahagi ng Palawan ay nahaharap sa matinding pagbaha na may malalim na tubig habang patuloy ang pag-ulan mula sa shear line at intertropical convergence zone sa lalawigan. {{clear}} ==Pagpapangalan== ===Pilipinas=== {{See also|Talaan ng mga rinetirong pangalan bagyo sa Pilipinas}} Ngayong panahon, gagamit ang [[Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko|PAGASA]] ng sarili nitong pamamaraan ng pagbibigay ng pangalan para sa mga bagyong bubuo sa o papasok sa kanilang tinukoy sa sariling [[Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas|sakop na responsibilidad]]. Sa panahon na ito, ginagamit ng PAGASA ang sumusunod na listahan ng mga pangalan, na huling ginamit noong [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2021|2021]] at muling gagamitin noong 2029, na na-update na may mga pagpapalit ng mga retiradong pangalan, kung mayroon man. Ang lahat ng mga pangalan ay pareho noong 2021 maliban kay ''Jacinto'', ''Mirasol'' at ''Opong'', na pinalitan ang mga pangalang ''[[Bagyong Jolina (2021)|Jolina]]'', ''Maring'' at ''[[Super Bagyong Odette|Odette]] '' pagkatapos nilang magretiro. Lahat ng tatlong bagong pangalan ay ginamit sa unang pagkakataon ngayong season. {| class="wikitable" style="float:right;" |- ! colspan=5| Main list |- | AURING || BISING || ''[[Bagyong Crising|CRISING]]'' || [[Bagyong Dante (2025)|DANTE]] || ''[[Bagyong Emong (2025)|EMONG]]'' |- | FABIAN || GORIO || HUANING || [[Bagyong Isang (2025)|ISANG]] || [[Bagyong Jacinto (2025)|JACINTO]] |- | KIKO || LANNIE || ''[[Bagyong Mirasol (2025)|MIRASOL]]'' || ''[[Super Bagyong Nando|NANDO]]'' || ''[[Bagyong Opong|OPONG]]'' |- | [[Bagyong Paolo (2025)|PAOLO]] || QUEDAN || [[Bagyong Ramil (2025)|RAMIL]] || SALOME || ''[[Bagyong Tino|TINO]]'' |- | ''[[Bagyong Uwan|UWAN]]'' || [[Bagyong Verbena (2025)|VERBENA]] || [[Bagyong Wilma (2025)|WILMA]] || style="background-color:lightyellow;"| {{tcname unused|YASMIN}} || {{tcname unused|ZORAIDA}} |- ! colspan="5"| Auxiliary list (2025) |- | {{tcname unused|Alamid}} || {{tcname unused|Bruno}} || {{tcname unused|Conching}} || {{tcname unused|Dolor}} || {{tcname unused|Ernie}} |- | {{tcname unused|Florante}} || {{tcname unused|Gerardo}} || {{tcname unused|Hernan}} || {{tcname unused|Isko}} || {{tcname unused|Jerome}} |- ! colspan=5|'''{{Color box|lightyellow|border=darkgray}}''' '''Mga bagong ipinangalan''' |} ===Internasyonal=== Ang isang [[Bagyo|bagyo]] ay pinangalanan kapag ito ay hinuhusgahan na may 10 minutong napapanatiling bilis ng hangin na 65 km/h (40 mph). Pinili ng JMA ang mga pangalan mula sa isang listahan ng 140 pangalan, na binuo ng 14 na miyembrong bansa at teritoryo ng ESCAP/WMO Typhoon Committee. Ang mga retiradong pangalan, kung mayroon man, ay iaanunsyo ng WMO sa 2026, bagama't ang mga kapalit na pangalan ay iaanunsyo sa 2027. Ang susunod na 28 na pangalan sa listahan ng pagbibigay ng pangalan ay nakalista dito kasama ng kanilang internasyonal na pagtatalaga ng numero, kung gagamitin ang mga ito. Magkapareho ang lahat ng pangalan sa listahan, maliban sa ''Co-May'', ''Nongfa'', ''Ragasa'', ''Koto'' at ''Nokaen'', na pumalit kay ''Lekima'', ''Faxai'', ''[[Bagyong Hagibis (2019)|Hagibis]]'', ''[[Bagyong Tisoy|Kammuri]] '', at ''[[Bagyong Ursula|Phanfone]] '' pagkatapos ng [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2019| 2019 season]] . {| style="width:100%;" | *Wutip (2501) *Sepat (2502) *Mun (2503) *Danas (2504) *Nari (2505) *Wipha (2506) | * [[Bagyong Dante (2025)|Francisco]] (2507) * [[Bagyong Emong|Co-may]] (2508) * Krosa (2509) * Bailu (2510) * Podul (2511) * Lingling (2512) | * Kajiki (2513) * Nongfa (2514) * Peipah (2515) * Tapah (2516) * [[Bagyong Mirasol (2025)|Mitag]] (2517) * [[Super Bagyong Nando|Ragasa]] (2518) | * Neoguri (2519) * [[Bagyong Opong|Bualoi]] (2520) * [[Bagyong Paolo (2025)|Matmo]] (2521) * Halong (2522) * Nakri (2523) | * [[Bagyong Ramil (2025)|Fengshen]] (2524) * [[Bagyong Tino|Kalmaegi]] (2525) * [[Bagyong Uwan|Fung-wong]] (2526) * [[Bagyong Verbena|Koto]] (2527) * [[Bagyong Ada|Nokaen]] (2601) * [[Bagyong Basyang|Penha]] (2602) |} ==Mga epekto sa panahon== Binubuod ng talahanayang ito ang lahat ng system na nabuo sa loob o lumipat sa North Pacific Ocean, sa kanluran ng International Date Line noong 2025. Nagbibigay din ang mga talahanayan ng pangkalahatang-ideya ng intensity, tagal, mga lugar ng lupain na apektado, at anumang pagkamatay o pinsalang nauugnay sa system. {{Pacific areas affected (Top)|year=2025}} |- | colspan="9" style="text-align: center;" | '''Mga pumasok o nabuo sa loob ng Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas''' |- | Auring || {{Sort|250611|Hunyo&nbsp;11–13}} || style="background:#{{storm color|TD}}" | {{Sort|0|Depresyon}} || style="background:#{{storm color|TD}}" | {{convert|30|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}} || style="background:#{{storm color|TD}}" | {{convert|1002|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[Pilipinas]], [[Taiwan]], [[Gitnang China]], [[Silangang China]] || Kaunti || 1 || |- | Bising (''Danas'') || {{Sort|250703|Hulyo&nbsp;3–11}} || style="background:#{{storm color|TY}}" | {{Sort|3|Malakas na bagyo}} || style="background:#{{storm color|TY}}" | {{convert|65|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}} || style="background:#{{storm color|TY}}" | {{convert|970|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[Pilipinas]], [[Taiwan]], [[Mga Isla Ng Ryukyu]], [[Timog China]], [[Silangang China]], [[Hong Kong]], [[Macau]] || >$243 milyon {{small|([[Piso ng Pilipinas|PHP]] >13.8 bilyon)}} || {{ntsh|10}} 10 || |- | Crising (''Wipha'') || {{Sort|250716|Hulyo&nbsp;16–23}} || style="background:#{{storm color|STS}}" | {{Sort|2|Malubhang bagyo}} || style="background:#{{storm color|STS}}" | {{convert|60|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}} || style="background:#{{storm color|STS}}" | {{convert|970|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[Pilipinas]], [[Taiwan]], [[Timog China]], [[Hong Kong]], [[Macau]], [[Vietnam]], [[Thailand]], [[Laos]], [[Cambodia]], [[Myanmar]] || >$1.14 bilyon {{small|([[Piso ng Pilipinas|PHP]] >65.1 bilyon)}} || {{ntsh|60}} 60 || |- | Dante (''Francisco'') || {{Sort|250722|Hulyo&nbsp;22–27}} || style="background:#{{storm color|TS}}" | {{Sort|1|Mahinang bagyo}} || style="background:#{{storm color|TS}}" | {{convert|40|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}} || style="background:#{{storm color|TS}}" | {{convert|990|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[Pilipinas]], [[Mga Isla ng Ryukyu]], [[Taiwan]], [[Silangang China]] || Di-alam || Wala || |- | Emong (''Co-may'') || {{Sort|250723|Hulyo&nbsp;23–Agosto&nbsp;3}} || style="background:#{{storm color|TY}}" | {{Sort|3|Malakas na bagyo}} || style="background:#{{storm color|TY}}" | {{convert|65|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}} || style="background:#{{storm color|TY}}" | {{convert|975|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[Pilipinas]], [[Taiwan]], [[Mga Isla Ng Ryukyu]], [[Gitnang China]], [[Silangang China]], [[Timog Korea]] || $42 milyon {{small|([[Piso ng Pilipinas|PHP]] 2.47 bilyon)}} || {{ntsh|55}} 55 || |- | Gorio (''Podul'') || {{Sort|250806|Agosto&nbsp;6–15}} || style="background:#{{storm color|TY}}" | {{Sort|3|Malakas na bagyo}} || style="background:#{{storm color|TY}}" | {{convert|80|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}} || style="background:#{{storm color|TY}}" | {{convert|960|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[Mga Isla Ng Northern Mariana]], [[Pilipinas]], [[Mga Isla Ng Ryukyu]], [[Taiwan]], [[Silangang China]], [[Timog China]], [[Hong Kong]], [[Macau]], [[Vietnam]] || >$332 milyon {{small|([[Piso ng Pilipinas|PHP]] 19.51 bilyon)}} || {{ntsh|2}} 2 || |- | Fabian || {{Sort|250807|Agosto&nbsp;7–9}} || style="background:#{{storm color|TD}}" | {{Sort|0|Depresyon}} || style="background:#{{storm color|TD}}" | Hindi tukoy || style="background:#{{storm color|TD}}" | {{convert|1006|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[Pilipinas]] || Kaunti || Wala || |- | Huaning (''Lingling'') || {{Sort|250817|Agosto&nbsp;17–23}} || style="background:#{{storm color|TS}}" | {{Sort|1|Mahinang bagyo}} || style="background:#{{storm color|TS}}" | {{convert|40|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}} || style="background:#{{storm color|TS}}" | {{convert|1000|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[Mga Isla Ng Ryukyu]], [[Kyūshū]] || Kaunti || Wala || |- | Isang (''Kajiki'') || {{Sort|250822|Agosto&nbsp;22–26}} || style="background:#{{storm color|TY}}" | {{Sort|3|Malakas na bagyo}} || style="background:#{{storm color|TY}}" | {{convert|80|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}} || style="background:#{{storm color|TY}}" | {{convert|950|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[Pilipinas]], [[Hong Kong]], [[Macau]], [[Timog China]], [[Vietnam]], [[Laos]], [[Cambodia]], [[Thailand]], [[Myanmar]] || $188 milyon {{small|([[Piso ng Pilipinas|PHP]] 11.04 bilyon)}} || {{ntsh|17}} 17 || |- | Jacinto (''Nongfa'') || {{Sort|250827|Agosto&nbsp;27-31}} || style="background:#{{storm color|TS}}" | {{Sort|1|Mahinang bagyo}} || style="background:#{{storm color|TS}}" | {{convert|40|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}} || style="background:#{{storm color|TS}}" | {{convert|996|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[Pilipinas]], [[Timog China]], [[Hong Kong]], [[Macau]], [[Vietnam]], [[Laos]], [[Cambodia]], [[Thailand]], [[Myanmar]] || $12,226 {{small|([[Piso ng Pilipinas|PHP]] 718,338)}} || Wala || |- | Kiko (''Peipah'') || {{Sort|250902|Setyembre&nbsp;2–5}} || style="background:#{{storm color|TS}}" | {{Sort|1|Mahinang bagyo}} || style="background:#{{storm color|TS}}" | {{convert|45|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}} || style="background:#{{storm color|TS}}" | {{convert|992|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[Mga Isla Ng Ryukyu]], Kanlurang [[Hapon]], Silangang [[Hapon]] || Di-alam || {{ntsh|1}} 1 || |- | Lannie (''Tapah'') || {{Sort|250905|Setyembre&nbsp;5–9}} || style="background:#{{storm color|TY}}" | {{Sort|3|Malakas na bagyo}} || style="background:#{{storm color|TY}}" | {{convert|65|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}} || style="background:#{{storm color|TY}}" | {{convert|975|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[Pilipinas]], [[Timog China]], [[Hong Kong]], [[Macau]] || Di-alam || Wala || |- | Mirasol (''Mitag'') || {{Sort|250916|Setyembre&nbsp;16–20}} || style="background:#{{storm color|TS}}" | {{Sort|1|Mahinang bagyo}} || style="background:#{{storm color|TS}}" | {{convert|45|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}} || style="background:#{{storm color|TS}}" | {{convert|996|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[Pilipinas]], [[Taiwan]], [[Timog China]], [[Hong Kong]], [[Macau]] || Kaunti || {{ntsh|3}} 3 || |- | Nando (''Ragasa'') || {{Sort|250917|Setyembre&nbsp;17-25}} || style="background:#{{storm color|STY}}" | {{Sort|4|Super bagyo}} || style="background:#{{storm color|STY}}" | {{convert|110|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}} || style="background:#{{storm color|STY}}" | {{convert|905|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[Pilipinas]], [[Taiwan]], [[Mga Isla Ng Ryukyu]], [[Hong Kong]], [[Macau]], [[Timog China]], [[Vietnam]] || >$1.49 bilyon {{small|([[Piso ng Pilipinas|PHP]] 87.54 bilyon)}} || {{ntsh|30}} 30 || |- | Opong (''Bualoi'') || {{Sort|250922|Setyembre&nbsp;22–29}} || style="background:#{{storm color|TY}}" | {{Sort|3|Matinding bagyo}} || style="background:#{{storm color|TY}}" | {{convert|75|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}} || style="background:#{{storm color|TY}}" | {{convert|965|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[Mga Isla Ng Caroline]], [[Pilipinas]], [[Timog China]], [[Vietnam]], [[Laos]], [[Cambodia]], [[Thailand]], [[Myanmar]] || $858 milyon {{small|([[Piso ng Pilipinas|PHP]] 50.41 bilyon)}} || {{ntsh|93}} 93 || |- | Paolo (''Matmo'') || {{Sort|251001|Oktubre&nbsp;1–7}} || style="background:#{{storm color|TY}}" | {{Sort|3|Malakas na bagyo}} || style="background:#{{storm color|TY}}" | {{convert|70|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}} || style="background:#{{storm color|TY}}" | {{convert|970|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[Pilipinas]], [[Timog China]], [[Hong Kong]], [[Macau]], [[Vietnam]], [[Laos]], [[Thailand]] || $2.23 bilyon {{small|([[Piso ng Pilipinas|PHP]] 129.4 bilyon)}} || {{ntsh|39}} 39 || |- | Quedan (''Nakri'') || {{Sort|251006|Oktubre&nbsp;6–14}} || style="background:#{{storm color|TY}}" | {{Sort|3|Malakas na bagyo}} || style="background:#{{storm color|TY}}" | {{convert|70|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}} || style="background:#{{storm color|TY}}" | {{convert|970|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[Guam]], [[Mga Isla Ng Northern Mariana]], [[Mga Isla Ng Ryukyu]], Timog [[Japan]], [[Mga Isla Ng Izu]], [[Rehiyon Ng Kantō]] || Kaunti || Wala || |- | Ramil (''Fengshen'') || {{Sort|251012|Oktubre&nbsp;12–23}} || style="background:#{{storm color|STS}}" | {{Sort|2|Malubhang bagyo}} || style="background:#{{storm color|STS}}" | {{convert|55|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}} || style="background:#{{storm color|STS}}" | {{convert|990|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[Guam]], [[Mga Isla Ng Northern Mariana]], [[Pilipinas]], [[Taiwan]], [[Timog China]], [[Vietnam]] || Di-alam || {{ntsh|10}} 10 || |- | Salome || {{Sort|251020|Oktubre&nbsp;20–23}} || style="background:#{{storm color|TS}}" | {{Sort|1|Mahinang bagyo}} {{#tag:ref|Ang Salome ay ginawang tropical storm ng PAGASA. Bukod pa rito, hindi ito binigyan ng pangalan ni JMA at nagbigay ng babala.|group="nb"}} || style="background:#{{storm color|TS}}" | {{convert|35|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}} || style="background:#{{storm color|TS}}" | {{convert|1000|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[Taiwan]], [[Mga Isla Ng Ryukyu]], [[Pilipinas]] || Kaunti || Wala || |- | colspan="9" style="text-align: center;" | '''Mga nasa labas ng Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas''' |- | TD || {{Sort|250211|Pebrero&nbsp;11–17}} || style="background:#{{storm color|TD}}" | {{Sort|0|Depresyon}} || style="background:#{{storm color|TD}}" | Hindi tukoy || style="background:#{{storm color|TD}}" | {{convert|1006|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[Vietnam]], [[Malaysia]], [[Singapore]]|| Wala || Wala || |- | ''Wutip'' || {{Sort|250609|Hunyo&nbsp;9–15}} || style="background:#{{storm color|STS}}" | {{Sort|2|Malubhang bagyo}} || style="background:#{{storm color|STS}}" | {{convert|60|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}} || style="background:#{{storm color|STS}}" | {{convert|980|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[Pilipinas]], [[Vietnam]], [[Cambodia]], [[Laos]], [[Thailand]], [[Timog China]], [[Silangang China]], [[Hong Kong]], [[Macau]] || $253 milyon {{small|([[Piso ng Pilipinas|PHP]] 14.4 bilyon)}} || {{ntsh|17}} 17 || <ref>{{Cite web |title=Weekly Cat Report Review of Global Catastrophe Activity June 20, 2025 |url=https://img.clients.aonunited.com/Web/Aon5/%7B32853510-f6ec-46aa-a714-0aba063c7da5%7D_20250620-1-cat-alert.pdf?utm_source=slipcase&utm_medium=affiliate&utm_campaign=slipcase}}</ref> |- | ''Sepat'' || {{Sort|250621|Hunyo&nbsp;21–26}} || style="background:#{{storm color|TS}}" | {{Sort|1|Mahinang bagyo}} || style="background:#{{storm color|TS}}" | {{convert|35|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}} || style="background:#{{storm color|TS}}" | {{convert|1004|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[Mga Isla ng Bonin]], [[Mga Isla ng Izu]], [[Rehiyon ng Kantō]] || Wala || Wala || |- | ''03W'' || {{Sort|250624|Hunyo&nbsp;24–27}} || style="background:#{{storm color|TD}}" | {{Sort|0|Depresyon}} || style="background:#{{storm color|TD}}" | {{convert|30|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}} || style="background:#{{storm color|TD}}" | {{convert|1002|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[Pilipinas]], [[Timog China]], [[Hong Kong]], [[Macau]], [[Vietnam]] || Di-alam || {{ntsh|6}} 6 || <ref>{{Cite web |title=PAGASA: Cloudy skies, scattered rains expected on June 24 due to LPA, 'habagat' |website=[[Manila Bulletin]] |url=https://mb.com.ph/2025/06/24/pagasa-cloudy-skies-scattered-rains-expected-on-june-24-due-to-lpa-habagat}}</ref> |- | ''Mun'' || {{Sort|250701|Hulyo&nbsp;1–8}} || style="background:#{{storm color|STS}}" | {{Sort|2|Malubhang bagyo}} || style="background:#{{storm color|STS}}" | {{convert|50|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}} || style="background:#{{storm color|STS}}" | {{convert|990|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || Wala || Wala || Wala || |- | ''Nari'' || {{Sort|250711|Hulyo&nbsp;11–15}} || style="background:#{{storm color|STS}}" | {{Sort|2|Malubhang bagyo}} || style="background:#{{storm color|STS}}" | {{convert|50|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}} || style="background:#{{storm color|STS}}" | {{convert|985|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[Mga Isla ng Bonin]], [[Mga Isla ng Izu]], [[Rehiyon ng Kantō]], [[Hokkaido]], [[Mga Isla ng Kuril]], [[Alaska]] || $1 milyon {{small|([[Piso ng Pilipinas|PHP]] 57.1 milyon)}} || Wala || |- | ''07W'' || {{Sort|250711|Hulyo&nbsp;11–14}} || style="background:#{{storm color|TD}}" | {{Sort|0|Depresyon}} || style="background:#{{storm color|TD}}" | {{convert|30|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}} || style="background:#{{storm color|TD}}" | {{convert|992|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[Taiwan]], [[Zhejiang]], [[Kyūshū]], [[Timog Korea]] || Kaunti || {{ntsh|21}} 21 || |- | ''08W'' || {{Sort|250715|Hulyo&nbsp;15}} || style="background:#{{storm color|TS}}" | {{Sort|1|Mahinang bagyo}} || style="background:#{{storm color|TS}}" | {{convert|45|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}} || style="background:#{{storm color|TS}}" | {{convert|1001|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[Mga Isla ng Izu]], [[Rehiyon ng Kantō]], [[Rehiyon ng Tōhoku]], [[Hokkaido]], [[Mga Isla ng Kuril]] || Kaunti || Wala || |- | ''Krosa'' || {{Sort|250723|Hulyo&nbsp;23–Agosto&nbsp;4}} || style="background:#{{storm color|TY}}" | {{Sort|3|Malakas na bagyo}} || style="background:#{{storm color|TY}}" | {{convert|75|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}} || style="background:#{{storm color|TY}}" | {{convert|965|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[Guam]], [[Mga Isla ng Northern Mariana]], [[Mga Isla ng Bonin]], [[Mga Isla ng Izu]], [[Rehiyon ng Kantō]] || Kaunti || Wala || |- | ''Bailu'' || {{Sort|250731|Hulyo&nbsp;31–Agosto&nbsp;5}} || style="background:#{{storm color|TS}}" | {{Sort|1|Mahinang bagyo}} || style="background:#{{storm color|TS}}" | {{convert|35|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}} || style="background:#{{storm color|TS}}" | {{convert|994|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[Mga Isla ng Ryukyu]], [[Mga Isla ng Izu]], [[Alaska]] || Kaunti || Wala || |- | TD || {{Sort|250801|Agosto&nbsp;1–2}} || style="background:#{{storm color|TD}}" | {{Sort|0|Depresyon}} || style="background:#{{storm color|TD}}" | Hindi tukoy || style="background:#{{storm color|TD}}" | {{convert|996|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || Di-alam || Kaunti || Wala || |- | ''Iona'' || {{Sort|250802|Agosto&nbsp;2–4}} || style="background:#{{storm color|TD}}" | {{Sort|0|Depresyon}} || style="background:#{{storm color|TD}}" | {{convert|30|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}} || style="background:#{{storm color|TD}}" | {{convert|1008|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || Wala || Wala || Wala || |- | ''14W'' || {{Sort|250802|Agosto&nbsp;2–4}} || style="background:#{{storm color|TD}}" | {{Sort|0|Depresyon}} || style="background:#{{storm color|TD}}" | Hindi tukoy || style="background:#{{storm color|TD}}" | {{convert|1010|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || Wala || Wala || Wala || |- | ''15W'' || {{Sort|250804|Agosto&nbsp;4–6}} || style="background:#{{storm color|TD}}" | {{Sort|0|Depresyon}} || style="background:#{{storm color|TD}}" | Hindi tukoy || style="background:#{{storm color|TD}}" | {{convert|1006|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || Wala || Wala || Wala || |- | ''17W'' || {{Sort|250817|Agosto&nbsp;17–19}} || style="background:#{{storm color|TD}}" | {{Sort|0|Depresyon}} || style="background:#{{storm color|TD}}" | {{convert|30|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}} || style="background:#{{storm color|TD}}" | {{convert|1000|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[Timog China]], [[Vietnam]], [[Hong Kong]], [[Macau]] || Kaunti || Wala || |- | Neoguri || {{Sort|250917|Setyembre&nbsp;17–Present}} || style="background:#{{storm color|STY}}" | {{Sort|4|Super bagyo}} || style="background:#{{storm color|STY}}" | {{convert|105|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}} || style="background:#{{storm color|STY}}" | {{convert|920|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}} || [[Mga Isla Ng Wake]] || Kaunti || Wala || |- {{TC Areas affected (Bottom)|TC's=32 bagyo|dates=Pebrero 11 – Patuloy ang panahon|winds={{convert|110|kn|km/h mph|round=5|order=out|abbr=on|sortable=on}}|pres={{convert|905|hPa|inHg|abbr=on|sigfig=4|comma=off}}|damage=[[Piso ng Pilipinas|PHP]] >157.47 bilyon|deaths=255|Refs=}} [[Kategorya:Bagyo sa Pasipiko]] ==Mga sanggunian== ez2b2szsr4wlaqva2cktss39ckc1prw 0 332630 2219043 2145302 2026-08-04T14:16:48Z Jojit fb 38 ni-redirect na lamang sa kaugnay na artikulo dahil walang sapat na impornasyon sa matagal na panahon 2219043 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[MBC Media Group]] draeqfnckkml5jeaalphdx1fx9vnx7l 0 335023 2219050 2218927 2026-08-04T18:37:19Z Allyriana000 119761 2219050 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|name=Miss World 2026|image=|caption=|venue=[[Nha Trang]], Biyetnam|date=5 Setyembre 2026|broadcaster=|presenters=|entrants=|placements=|debuts={{Hlist|Eritreya|French Guiana|Mosambik|Pakistan}}|withdrawals={{Hlist|Madagaskar|Rumanya}}|returns={{hlist|Aruba|Bahamas|Guinea-Bissau|Kapuluang Cook|Kapuluang Turks at Caicos|Kosobo|Kosta Rika|Laos|Malawi|Maruekos|Noruwega|Pidyi|Santa Lucia|Tansaniya|Timog Korea}}|before=[[Miss World 2025|2025]]|next=[[Miss World 2027|2027]]}} Ang '''Miss World 2026''' ang magiging ika-73 edisyon ng [[Miss World]] pageant, na gaganapin sa [[Nha Trang]], Biyetnam sa 5 Setyembre 2026.<ref name=":0">{{cite news |date=26 Marso 2026 |title=Vietnam to host Miss World 2026 for the first time |language=en |website=Voice of Vietnam |url=https://english.vov.vn/en/culture/vietnam-to-host-miss-world-2026-for-the-first-time-post1278752.vov |url-status=live |access-date=8 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260326224111/https://english.vov.vn/en/culture/vietnam-to-host-miss-world-2026-for-the-first-time-post1278752.vov |archive-date=26 Marso 2026}}</ref> Kokoronahan ni [[Suchata Chuangsri]] ng Taylandiya ang kaniyang kahalili sa pagtatapos ng kompetisyon. == Kaligiran == === Lokasyon at petsa ng kompetisyon === Noong 25 Marso 2026, inihayag ng Miss World Organization sa kanilang ''account'' sa ''[[Instagram]]'' na magaganap ang edisyong ito sa Biyetnam.<ref name=":0" /><ref>{{cite news |date=26 Marso 2026 |title=Miss World 2026 pageant to be held in Vietnam |language=en |website=[[ABS-CBN]] |url=https://www.abs-cbn.com/lifestyle/pageants-beauty-queens/2026/3/26/miss-world-2026-pageant-to-be-held-in-vietnam-1205 |url-status=live |access-date=8 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260326222537/https://www.abs-cbn.com/lifestyle/pageants-beauty-queens/2026/3/26/miss-world-2026-pageant-to-be-held-in-vietnam-1205 |archive-date=26 Marso 2026}}</ref> Kinumpirma rin ni Hoàng Nhật Nam, direktor ng Miss World Vietnam, na mangunguna ang Biyetnam sa edisyong ito.<ref>{{cite news |last=Tieu |first=Tan |date=26 Marso 2026 |title=Vietnam to host Miss World pageant for the first time |language=en |website=Sài Gòn Giải Phóng |url=https://en.sggp.org.vn/vietnam-to-host-miss-world-pageant-for-the-first-time-post124913.html |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260326225920/https://en.sggp.org.vn/vietnam-to-host-miss-world-pageant-for-the-first-time-post124913.html |archive-date=26 Marso 2026}}</ref> Noong 29 Marso, inanunsyo ng tagapangulo at CEO ng Miss World Organization na si Julia Morley kasama si Miss World 2025 [[Suchata Chuangsri]] sa kasagsagan ng Miss World Vietnam 2025 sa [[Lungsod Ho Chi Minh]],<ref>{{cite news|last=Tan|first=Cao|date=25 Marso 2026|title=Vietnam set to host Miss World for the first time|url=https://e.vnexpress.net/news/life/arts/vietnam-set-to-host-miss-world-for-the-first-time-5055039.html|url-status=live|website=VnExpress|access-date=23 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260326223051/https://e.vnexpress.net/news/life/arts/vietnam-set-to-host-miss-world-for-the-first-time-5055039.html|archive-date=26 Marso 2026|language=en}}</ref><ref>{{cite news|last=Hoai|first=Phương|date=26 Marso 2026|title=Vietnam to host Miss World 2026 for first time|url=https://news.tuoitre.vn/vietnam-to-host-miss-world-2026-for-first-time-103260326154217121.htm|url-status=live|website=Tuổi Trẻ|access-date=23 Hulyo 2026|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260326093320/https://news.tuoitre.vn/vietnam-to-host-miss-world-2026-for-first-time-103260326154217121.htm|archive-date=26 Marso 2026}}</ref> na magaganap ang kompetisyon mula 9 Agosto hanggang 5 Setyembre 2026.<ref>{{cite web|title=Miss World Celebrates its 75th Anniversary in Vietnam from August 9 to September 5|url=https://www.missworld.com/news/miss-world-celebrates-its-75th-anniversary-in-vietnam-from-august-9-to-september-5|url-status=live|website=Miss World|date=29 March 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260330000858/https://www.missworld.com/news/miss-world-celebrates-its-75th-anniversary-in-vietnam-from-august-9-to-september-5|archivedate=30 March 2026|accessdate=30 March 2026}}</ref><ref>{{cite news|date=30 March 2026 |title=Miss World Vietnam 2025 Final: Phan Phuong Oanh crowned the winner |website=Vietnam.vn |url=https://www.vietnam.vn/en/chung-ket-miss-world-vietnam-2025-nguoi-dep-phan-phuong-oanh-dang-quang |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260330000611/https://www.vietnam.vn/en/chung-ket-miss-world-vietnam-2025-nguoi-dep-phan-phuong-oanh-dang-quang|archivedate=30 March 2026|accessdate=30 March 2026}}</ref> Noong 14 Mayo 2026, nilagdaan ang kasunduan sa pangunguna kasama ang mga unang lokasyon ng kompetisyon sa Biyetnam, kabilang ang [[Haiphong]] at [[Vũng Tàu]].<ref>{{cite news|date=14 Mayo 2026 |title=Over 130 contestants will participate in Miss World 2026 in Vietnam |language=en |website=Vietnam.vn |url=https://www.vietnam.vn/en/hon-130-nguoi-dep-se-tham-gia-hoa-hau-the-gioi-2026-tai-viet-nam |access-date=28 Hulyo 2026|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260515013521/https://www.vietnam.vn/en/hon-130-nguoi-dep-se-tham-gia-hoa-hau-the-gioi-2026-tai-viet-nam|archive-date=15 Mayo 2026}}</ref> Nakatakdang manguna ang Nha Trang para sa huling linggo ng mga gawain at sa pinal na kompetisyon mula 23 Agosto hanggang 5 Setyembre 2026.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=4 Agosto 2026 |title=Miss World 2026 begins Vietnam journey across three host cities |url=https://vietnamnet.vn/en/miss-world-2026-begins-vietnam-journey-across-three-host-cities-2541792.html |access-date=4 Agosto 2026 |website=VietNamNet News |language=vi}}</ref> === Pagpili ng mga kandidata === ==== Mga pagpalit ==== Pinalitan ni Miss World Nepal 2025 Luna Luitel si Miss World Nepal Ashma Kumari KC bilang kandidata ng Nepal dahil sa lumagpas na sa panunungkulan ni Kumari ang petsa ng kompetisyon.<ref>{{cite news|last=Dhakal|first=Rishika|date=3 Agosto 2024|title=Ashma Kumari KC crowned Miss Nepal 2024|url=https://kathmandupost.com/national/2024/08/03/ashma-kumari-crowned-miss-nepal-2024|url-status=live|website=The Kathmandu Post|access-date=4 Agosto 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20240803162852/https://kathmandupost.com/national/2024/08/03/ashma-kumari-crowned-miss-nepal-2024|archive-date=3 Agosto 2024|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=30 Agosto 2025 |title=Who is Luna Luitel, the winner of Miss Nepal World 2025? |url=https://english.nepalnews.com/s/entertainment-lifestyle/who-is-luna-luitel-the-winner-of-miss-nepal-world-2025/ |access-date=4 Agosto 2026 |website=Nepal News |language=en}}</ref> Iniluklok ang ''first runner-up'' ng Miss World Estonia 2025 na si Henel Vare upang kumatawan sa kaniyang bansa matapos bumitiw ang orihinal na nagwagi na si Mari-Ann Rõuk upang pagtuunan-pansin ang kaniyang pag-aaral.<ref>{{Cite news |author=Külm |first=Ülo |date=17 Agosto 2025 |title=FOTOD: tema ongi uus Miss World Estonia 2025! |language=Estonian |trans-title=PHOTOS: She is the new Miss World Estonia 2025! |website=Nelli Teataja |url=https://www.nelli.ee/fotod-tema-ongi-uus-miss-world-estonia-2025 |url-status=live |access-date=10 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250817173439/https://www.nelli.ee/fotod-tema-ongi-uus-miss-world-estonia-2025 |archive-date=17 Agosto 2025}}</ref><ref>{{cite web |date=16 Pebrero 2026 |title=Henel Vare Confirmed as Miss World Estonia 2025 |url=https://www.missworld.com/news/henel-vare-confirmed-as-miss-world-estonia-2025 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260301193803/https://www.missworld.com/news/henel-vare-confirmed-as-miss-world-estonia-2025 |archive-date=1 Marso 2026 |access-date=9 Hulyo 2026 |website=Miss World |language=en}}</ref> Pinalitan ni Yifei Dong si Rongfei Gan bilang kinatawan ng Tsina dahil sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{Cite web |last= |date=30 Disyembre 2024 |title=第73届世界小姐中国区总冠军诞生 中国地质大学研究生：网友称美的有气质！ |trans-title=The champion of the 73rd Miss World China was born. A graduate student from China University of Geosciences: Netizens said she is beautiful and has great temperament! |url=https://finance.sina.com.cn/tech/roll/2024-12-30/doc-ineceyfc1498477.shtml |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Sina}}</ref><ref>{{cite news |last=Singh |first=Shruthi |date=1 Hulyo 2026 |title=Dong Yifei Set to Represent China at the 75th Anniversary edition of Miss World |language=en |website=Fermina India |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/dong-yifei-set-to-represent-china-at-the-75th-anniversary-edition-of-miss-world/amp_articleshow/154823989.cms |url-status=live |access-date=5 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260702061123/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/dong-yifei-set-to-represent-china-at-the-75th-anniversary-edition-of-miss-world/amp_articleshow/154823989.cms |archive-date=2 Hulyo 2026}}</ref> Pinalitan ni Annaëlle Ibo si Lauryane Nestor Dilo bilang kinatawan ng Guadalupe sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{cite news|title=Lauryane Nestor Dilo, candidate à Miss Monde|trans-title=Lauryane Nestor Dilo, Miss World candidate|url=https://www.guadeloupe.franceantilles.fr/actualite/culture/lauryane-nestor-dilo-candidate-a-miss-monde-1060616.php|url-status=live|website=France-Antilles|language=fr|date=8 Disyembre 2025|access-date=22 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20251230090617/https://www.guadeloupe.franceantilles.fr/actualite/culture/lauryane-nestor-dilo-candidate-a-miss-monde-1060616.php|archive-date=30 Disyembre 2025}}</ref><ref>{{cite web|title=Miss World Guadeloupe 2026 Crowned|url=https://www.missworld.com/news/miss-world-guadeloupe-2026-crowned|url-status=live|website=Miss World|date=20 May 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260625015746/https://www.missworld.com/news/miss-world-guadeloupe-2026-crowned|archivedate=25 June 2026|accessdate=21 May 2026}}</ref> Pinalitan ni Leakena In si Miss World Cambodia 2026 Soriya Khorn bilang kinatawan ng Kambodya sa personal na kadahilanan.<ref>{{cite news|last=Sotheavy|first=Chan|date=20 Oktubre 2025|title=ស្ងាត់ៗ តារាស្ពតពាណិជ្ជកម្ម ខន សូរិយា ក្លាយជាម្ចាស់មកុដ Miss World Cambodia 2026|trans-title=Quietly, commercial star Khon Soriya becomes the winner of the Miss World Cambodia 2026 crown|url=https://www.kampucheathmey.com/entertainment/1007111|url-status=live|website=Kampuchea Thmey Daily|language=km|archive-url=https://web.archive.org/web/20251020113838/https://www.kampucheathmey.com/entertainment/1007111|archive-date=20 Oktubre 2025}}</ref><ref>{{cite news|last=Sotheavy|first=Chan|date=21 Enero 2026|title=វិតកម្សាន្ដខន សូរិយា ត្រូវដើរចេញពីតំណែងតំណាងជាតិ នៃកម្មវិធី Miss World 2026 (មានវីដេអូ)|trans-title=Vitakhamsankon Soriya to step down from her position as the national representative of Miss World 2026 (with video)|url=https://www.kampucheathmey.com/entertainment/1055240|url-status=live|website=Kampuchea Thmey Daily|language=km|access-date=22 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260121112254/https://www.kampucheathmey.com/entertainment/1055240|archive-date=21 Enero 2026}}</ref> Iniluklok ang ''first runner-up'' ng Miss World America 2026 na si Mary Sickler upang kumatawan sa Estados Unidos, matapos mapagdesisyunan ni Miss World America 2026 Jade Glab na ipagliban ang edisyong ito at lumahok na lamang sa Miss World 2027 dahil sa personal na dahilan.<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Shruthi |date=14 Hulyo 2026 |title=Jade Glab Wins Miss World America 2026 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/jade-glab-wins-miss-world-america-2026/articleshow/155090865.cms |access-date=19 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |date=23 Hulyo 2026 |title=Mary Sickler to Represent the United States at the 75th Anniversary Edition of Miss World in Vietnam |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/mary-sickler-to-represent-the-united-states-at-the-75th-anniversary-edition-of-miss-world-in-vietnam/articleshow/155158082.cms |access-date=23 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> Bumitiw sina Samantha Quenedit ng Ekwador at Carly Wilson ng Hilagang Irlanda dahil sa suliraning pangkalusugan.<ref>{{Cite web |last=McLaughlin |first=Sophie |date=3 Hunyo 2025 |title=Carly Wilson crowned as Miss Northern Ireland 2025 |url=https://www.belfastlive.co.uk/whats-on/be/gallery/miss-northern-ireland-2025-named-31771078 |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Belfast Live |language=en}}</ref><ref>{{cite news|last=Doyle|first=Louise|date=1 Agosto 2026|title='I must prioritise my health': Miss Northern Ireland withdraws from Miss World|url=https://www.belfasttelegraph.co.uk/area/down/i-must-prioritise-my-health-miss-northern-ireland-withdraws-from-miss-world/a/159494486.html|website=Belfast Telegraph|access-date=4 Agosto 2026|language=en}}</ref> ==== Mga unang pagsali, pagbalik, at pag-urong sa kompetisyon ==== Lalahok sa unang pagkakataon ang mga bansang Eritreya, French Guiana, Mosambik, at Pakistan.<ref>{{cite news|last=Prima|first=Berkat|date=10 Hunyo 2026|editor=Muhammad Tarmizi Murdianto|title=Guyana Prancis Bakal Kirimkan Wakil Perdana di Miss World 2026|trans-title=French Guiana Will Send Its First Vice-President to Miss World 2026|url=https://www.idntimes.com/men/ladies/guyana-prancis-siap-kirimkan-wakil-perdana-di-miss-world-2026-c1c2-01-l8vsm-tk2v60|url-status=live|website=IDN Times|language=id|access-date=22 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260610180222/https://www.idntimes.com/men/ladies/guyana-prancis-siap-kirimkan-wakil-perdana-di-miss-world-2026-c1c2-01-l8vsm-tk2v60|archive-date=10 Hunyo 2026}}</ref> Babalik sa edisyong ito ang mga bansang Kapuluang Turkss at Caicos na huling sumali noong [[Miss World 2004|2004]]; Malawi na huling sumali noong [[Miss World 2012|2012]]; Kosobo na huling sumali noong [[Miss World 2014|2014]]; Pidyi na huling sumali noong [[Miss World 2017|2017]]; Aruba, Kapuluang Cook, at Laos na huling sumali noong [[Miss World 2019|2019]];<ref name="HACMCI" /><ref>{{Cite web |date=7 Hulyo 2026 |title=Miss World Cook Islands 2026 Tiarē Henry-Anguna Empowers Young Women Through the Ei Katu Project |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-cook-islands-2026-tiar-henry-anguna-empowers-young-women-through-the-ei-katu-project/articleshow/154958937.cms |access-date=4 Agosto 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> Bahamas at Santa Lucia na huling sumali noong [[Miss World 2021|2021]];<ref name=":2" /><ref>{{Cite web |date=9 Hulyo 2026 |title=Miss World Bahamas 2026 Marechan Burrows Inspires Young Minds Through Her Beauty With a Purpose Initiative |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-the-bahamas-2026-marechan-burrows-inspires-young-minds-through-her-beauty-with-a-purpose-initiative/articleshow/155021634.cms |access-date=4 Agosto 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> at Guniya-Bissaw, Maruekos, Noruwega, Tansaniya, at Timog Korea na huling sumali noong [[Miss World 2023|2023]].<ref>{{Cite web |date=2 Mayo 2026 |title=From Dar es Salaam to the runway: Latricia Ian's journey as Miss World Tanzania |url=https://weekendargus.co.za/entertainment/2026-05-02-from-dar-es-salaam-to-the-runway-latricia-ians-journey-as-miss-world-tanzania/ |access-date=4 Agosto 2026 |website=Weekend Argus |language=en}}</ref> Dapat sanang lalahok sa unang pagkakataon ang Butan sa edisyong ito, ngunit hindi ito natuloy matapos ang pagpapaliban ng Miss Bhutan 2026.<ref>{{cite news|title=Miss Bhutan returns, winner to represent Bhutan in Miss World|url=https://www.bbs.bt/235857/|url-status=live|website=Bhutan Broadcasting Service|date=27 Nobyembre 2025|access-date=4 Agosto 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20251130140643/https://www.bbs.bt/235857/|archive-date=30 Nobyembre 2025|language=en}}</ref> == Mga kandidata == Ang mga sumusunod ay mga kumpirmadong kalahok:<ref>{{Cite web |last=Dhakal |first=Rishika |date=3 Agosto 2024 |title=Ashma Kumari KC crowned Miss Nepal 2024 |url=https://kathmandupost.com/national/2024/08/03/ashma-kumari-crowned-miss-nepal-2024 |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Kathmandu Post |language=en}}</ref> {| class="sortable wikitable" style="font-size:95%" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|group=A}} !Bayan |- |{{flagicon|ALB}} [[Albanya]] |{{sortname|Alba|Tirtja|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Lam |first=Duy |date=8 Hunyo 2026 |title=Lộ diện nhiều đối thủ của Bảo Ngọc ở Hoa hậu Thế giới |language=vi |trans-title=Many of Bảo Ngọc's rivals at Miss World have emerged |website=Tiền Phong |url=https://tienphong.vn/lo-dien-nhieu-doi-thu-cua-bao-ngoc-o-hoa-hau-the-gioi-post1849660.tpo |url-status=live |access-date=28 Hunyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260608082221/https://tienphong.vn/vu-tau-hoa-dam-xe-tai-o-ha-noi-cuc-csgt-de-nghi-xem-xet-trach-nhiem-cua-tai-xe-o-to-post1849670.tpo |archive-date=8 Hunyo 2026}}</ref> |25 |[[Tirana]] |- |{{flagicon|GER}} [[Alemanya]] |{{sortname|Julia |Kühnle|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=16 Hulyo 2026 |title=Julia Kühnle Crowned Miss World Germany 2026 Ahead of Miss World in Vietnam |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/julia-khnle-crowned-miss-world-germany-2026-ahead-of-miss-world-in-vietnam/articleshow/155112134.cms |access-date=22 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |26 |[[Berlin]] |- |{{Flagicon|ARG}} [[Arhentina]] |{{sortname|Alina|Akselrad|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=27 Disyembre 2025 |title=Alina Akselrad representará a Argentina en la competencia de Miss Mundo 2026 |language=es |trans-title=Alina Akselrad will represent Argentina in the Miss World 2026 competition |website=Córdoba Interior Informa |url=https://cordobainteriorinforma.com/2025/12/27/alina-akselrad-representara-a-argentina-en-la-competencia-de-miss-mundo-2026/ |url-status=live |access-date=5 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260513041450/https://cordobainteriorinforma.com/2025/12/27/alina-akselrad-representara-a-argentina-en-la-competencia-de-miss-mundo-2026/ |archive-date=13 May 2026}}</ref> |27 |Córdoba |- |{{flagicon|ARM}} [[Armenya]] |{{sortname|Monika|Harutjunjan|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=9 Pebrero 2026 |title=Չեխահայ Մոնիկա Հարությունյանը «Հայաստանի գեղեցկուհի» 2026 ազգային մրցույթի հաղթող |language=hy |trans-title=Czech-Armenian Monika Harutjunjanova is the winner of the "Miss Armenia 2026" national contest |website=Orer |url=https://orer.eu/hy/2026/02/09/monika-harutuinian-2026-miss-armenia/ |url-status=live |access-date=6 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260209183755/https://orer.eu/hy/2026/02/09/monika-harutuinian-2026-miss-armenia/ |archive-date=9 Pebrero 2026 |accessdate=}}</ref> |28 |[[Praga]] |- |{{flagicon|AUS}} [[Australya]] |{{sortname|Olivija|Spanovskis|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Rifai |date=12 Enero 2026 |title=7 Potret Miss World Australia 2026 Olivija Spanovskis, Curi Atensi! |language=id |trans-title=7 Portraits of Miss World Australia 2026 Olivija Spanovskis, Stealing Attention! |website=IDN Times |editor=Kurniawan |editor-first=Wahyu |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-miss-world-australia-2026-olivija-spanovskis-curi-atensi-c1c2-01-9mwsv-xsplqs |url-status=live |access-date=5 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260206192814/https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-miss-world-australia-2026-olivija-spanovskis-curi-atensi-c1c2-01-9mwsv-xsplqs |archive-date=6 Pebrero 2026 |accessdate=}}</ref> |25 |[[Adelaide]] |- |{{flagicon|BAH}} [[Bahamas]] |{{sortname|Marechan|Burrows|nolink=1}}<ref name=":2">{{cite news |date=26 Marso 2025 |title=Miss World The Bahamas introduced |language=en |website=The Nassau Guardian |url=https://www.thenassauguardian.com/multimedia/video_gallery/miss-world-the-bahamas-introduced/video_5913ce5c-ff42-54b4-94f1-7784588cc06d.html |url-status=live |access-date=5 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260328023048/https://www.thenassauguardian.com/multimedia/video_gallery/miss-world-the-bahamas-introduced/video_5913ce5c-ff42-54b4-94f1-7784588cc06d.html |archive-date=28 Marso 2026 |accessdate=}}</ref> |27 |[[Nassau]] |- |{{flagicon|BAN}} [[Bangladesh|Bangglades]] |{{sortname|Samanzar|Sayeed|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=|date=11 Hulyo 2026|title=কে হলেন এবারের মিস ওয়ার্ল্ড বাংলাদেশ|trans-title=Who is this year's Miss World Bangladesh?|url=https://www.channel24bd.tv/entertainment/article/336770/%E0%A6%95%E0%A7%87-%E0%A6%B9%E0%A6%B2%E0%A7%87%E0%A6%A8-%E0%A6%8F%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%AE%E0%A6%BF%E0%A6%B8-%E0%A6%93%E0%A7%9F%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A7%8D%E0%A6%B2%E0%A7%8D%E0%A6%A1-%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%82%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%B6|access-date=12 Hulyo 2026|website=Channel 24|language=en}}</ref> |26 |[[Dhaka]] |- |{{flagicon|CIV}} [[Côte d'Ivoire|Baybaying Garing]] |{{sortname|Fatima|Koné|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last= |first= |date=29 Hunyo 2025 |title=Beauté: Koné Fatima élue Miss Côte d’Ivoire 2025 |trans-title=Beauty: Koné Fatima elected Miss Côte d’Ivoire 2025 |url=https://www.linfodrome.com/culture/110869-beaute-kone-fatima-elue-miss-cote-d-ivoire-2025 |access-date=29 Hunyo 2025 |website=Linfodrome |language=fr}}</ref> |23 |Azaguié |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |{{sortname|Olga|Lombardo|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Clapson |first=Colin |date=23 Pebrero 2026 |title=22-year-old student Olga Lombardo is new Miss Belgium |url=https://www.vrt.be/vrtnws/en/2026/02/23/22-year-old-student-olga-lombardo-is-new-miss-belgium/ |access-date=5 Hulyo 2026 |website=VRT NWS |language=en}}</ref> |22 |Leuven |- |{{flagicon|BIZ}} [[Belize|Belis]] |{{sortname|Faith|Edgar|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Keme-Palacio |first=Benita |date=17 Hunyo 2025 |title=Faith Edgar Crowned Miss World Belize 2025 |url=https://www.greaterbelize.com/faith-edgar-crowned-miss-world-belize-2025/ |access-date=9 Hulyo 2025 |website=Greater Belize Media |language=en-US}}</ref> |24 |San Pedro |- |{{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] |{{sortname|Mística|Núñez|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Primicia |first=Redacción |date=12 Nobyembre 2025 |title=Miss Falcón gana el Miss World Venezuela 2025 |url=https://primicia.com.ve/placeres/miss-falcon-gana-el-miss-world-venezuela-2025/|access-date=13 Nobyembre 2025 |website=Primicia|language=es}}</ref> |24 |Punto Fijo |- |{{flagicon|VIE}} [[Vietnam|Biyetnam]] |{{sortname|Bảo Ngọc|Nguyễn|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=8 Agosto 2025 |title=Hoa hậu Bảo Ngọc thi Miss World |language=vi |trans-title=Miss Bảo Ngọc competes in Miss World |website=VnExpress |url=https://vnexpress.net/hoa-hau-bao-ngoc-thi-miss-world-4924166.html |access-date=10 Setyembre 2025}}</ref> |24 |Cần Thơ |- |{{flagicon|BIH}} [[Bosniya at Herzegovina|Bosnya at Hersegobina]] |{{sortname|Lana|Jahić|nolink=1}}<ref>{{cite web |date=27 Hunyo 2026 |title=Tuzlanka Lana Jahić je nova Miss Bosne i Hercegovine |trans-title=Lana Jahić from Tuzla is the new Miss Bosnia and Herzegovina |url=https://radiosarajevo.ba/magazin/showbiz/tuzlanka-lana-jahic-nova-miss-bosne-i-hercegovine/642737 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260628051312/https://radiosarajevo.ba/magazin/showbiz/tuzlanka-lana-jahic-nova-miss-bosne-i-hercegovine/642737 |archive-date=28 Hunyo 2026 |access-date=5 Hulyo 2026 |website=Radio Sarajavo |language=bs}}</ref> |18 |Tuzla |- |{{flagicon|BOT}} [[Botswana]] |{{sortname|Ruth|Thomas|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Kgamanyane |first=Nnasaretha |date=25 March 2025 |title=Thomas prophecy on winning Miss Botswana comes to pass |url=https://www.mmegi.bw/lifestyle/thomas-prophecy-on-winning-miss-botswana-comes-to-pass/news |access-date=9 May 2025 |website=Mmegi Online |language=en}}</ref> |24 |Masunga |- |{{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] |{{sortname|Gabriela|Botelho|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Nicolau |first=André |date=1 Pebrero 2026 |title=Gabriela Botelho, representante de Sergipe, é eleita Miss Brasil Mundo 2026 |language=pt-BR |trans-title=Gabriela Botelho, representing Sergipe, is elected Miss Brazil World 2026 |website=CNN Brasil |url=https://www.cnnbrasil.com.br/lifestyle/gabriela-botelho-representante-de-sergipe-e-eleita-miss-brasil-mundo-2026/ |url-status=live |access-date=5 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260202040947/https://www.cnnbrasil.com.br/lifestyle/gabriela-botelho-representante-de-sergipe-e-eleita-miss-brasil-mundo-2026/ |archive-date=2 Pebrero 2026}}</ref> |25 |Belo Horizonte |- |{{flagicon|BGR}} [[Bulgarya]] |{{sortname|Tsevetelina |Lozanova|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=21 Hulyo 2026 |title=Цветелина Лозанова е новата "Мис Свят България 2026" |trans-title=Tsvetelina Lozanova is the new Miss World Bulgaria 2026 |url=https://www.bgdnes.bg/shou/article/23254058 |access-date=27 Hulyo 2026 |website=Bulgaria Dnes |language=bg}}</ref> |– |[[Sofia]] |- |{{flagicon|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]] |{{sortname|Vanessa|Kraljevic|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Ruiz |first=Melvy |date=28 Hunyo 2025 |title=La cruceña Vanessa Kraljevic es la nueva Miss Bolivia Mundo 2025 |trans-title=Vanessa Kraljevic from Santa Cruz is the new Miss Bolivia World 2025 |url=https://eju.tv/2025/06/la-crucena-vanessa-kraljevic-es-la-nueva-miss-bolivia-mundo-2025/ |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Eju.tv |language=es}}</ref> |23 |[[Santa Cruz de la Sierra]] |- |{{flagicon|CUR}} [[Curaçao]] |{{sortname|Lishantely|Jennie|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=16 Disyembre 2025 |title=Lishantely Jennie koroná komo Miss World Curaçao |language=pap |trans-title=Lishantely Jennie was crowned as Miss World Curaçao |website=extra.cw |url=https://extra.cw/lishantely-jennie-korona-komo-miss-world-curacao/ |url-status=live |access-date=8 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260125094420/https://extra.cw/lishantely-jennie-korona-komo-miss-world-curacao/ |archive-date=25 Enero 2026}}</ref> |18 |Willemstad |- |{{flagicon|DEN}} [[Dinamarka]] |{{sortname|Josephine|Bøttger|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Lam |first=Duy |date=26 Abril 2026 |title=Lộ diện thêm nhiều người đẹp đến Việt Nam thi Hoa hậu Thế giới |language=vi |trans-title=More beauties revealed to be coming to Vietnam to compete in Miss World |website=Tiền Phong |url=https://tienphong.vn/lo-dien-them-nhieu-nguoi-dep-den-viet-nam-thi-hoa-hau-the-gioi-post1838810.tpo |url-status=live |access-date=8 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260427012148/https://tienphong.vn/lo-dien-them-nhieu-nguoi-dep-den-viet-nam-thi-hoa-hau-the-gioi-post1838810.tpo |archive-date=27 Abril 2026}}</ref> |24 |Hillerød |- |{{flagdeco|ESA}} [[:en:Miss_El_Salvador|El Salvador]] |{{sortname|Andrea|Rivas|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Palacios |first=Marcella |date=1 Oktubre 2025 |title=Adriana Rivas, Miss Usulután, es la nueva Miss World El Salvador 2025/26 |trans-title=Adriana Rivas, Miss Usulután, is the new Miss World El Salvador 2025/26 |url=https://www.elsalvador.com/entretenimiento/escena/miss-mundo-2025-usulutan/1244878/2025/ |access-date=16 Oktubre 2025 |website=El Diario de Hoy}}</ref> |23 |[[:en:Usulután|Usulután]] |- |{{flagicon|ERI}} [[Eritrea|Eritreya]] |{{sortname|Snit |Tewoldemedhin|nolink=1}} |26 |[[Asmara]] |- |{{flagicon|SCO}} [[Scotland|Eskosya]] |{{sortname|Eilidh|MacDonald|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Peddi |first=Sarah |date=24 Nobyembre 2025 |title=Miss Scotland 2025 winner revealed as stunning Glasgow beauty takes crown just before age cut-off |language=en |website=The Scottish Sun |url=https://www.thescottishsun.co.uk/tvandshowbiz/15606953/miss-scotland-winner-eilidh-macdonald-glasgow-crown/ |access-date=9 Hulyo 2026}}</ref> |27 |[[Glasgow]] |- |{{flagicon|SLO}} [[Eslobenya]] |{{sortname|Amadea|Zupan|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=13 Enero 2025 |title=Nova Miss Slovenije je postala Amadea Zupan iz Sežane |trans-title=Amadea Zupan from Sežana became the new Miss Slovenia |url=https://svet24.si/novice/kultura/miss-slovenije-2025-zmagovalka-1393630 |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Novice Svet24 |language=sl}}</ref> |26 |Sežana |- |{{flagicon|SPA}} [[Espanya]] |{{sortname|Elisabeth|Reynés|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=19 Abril 2026 |title=Elisabeth Reynés, proclamada Miss World Spain 2026, será la representante de España en Miss Mundo |language=es |trans-title=Elisabeth Reynés, proclaimed Miss World Spain 2026, will be Spain's representative at Miss World |website=El Mundo |url=https://www.elmundo.es/loc/famosos/2026/04/19/69e4ca01e9cf4a6f358b4579.html |access-date=9 Hulyo 2026}}</ref> |22 |[[Mallorca]] |- |{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] |{{sortname|Mary|Sickler|nolink=1}}<ref name=":1" /> |23 |[[Las Vegas]] |- |{{flagdeco|EST}} [[Estonya]] |{{sortname|Henel|Vare|nolink=1}}<ref>{{cite news|last=Solis|first=Velnera|date=14 Mayo 2026|title=Miss World 2026: Date, Venue, Contestants and Everything Yoo Need to Know|url=https://zambianface.com/fashion-beauty/miss-world-2026/|url-status=live|website=Zambian Face|access-date=4 Agosto 2026|archive-date=15 Mayo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260515012239/https://zambianface.com/fashion-beauty/miss-world-2026/|language=en}}</ref> |28 |[[Tallin]] |- |{{Flagicon|Ethiopia}} [[Ethiopia|Etiyopiya]] |{{sortname|Ruth|Yirgalem|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=23 Abril 2026 |title=The Enduring Legacy of Miss World from London to Vietnam |language=en |website=Pulse of Africa |url=https://pulseofafrica.info/entertainment/216?lang=en |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260628062603/https://pulseofafrica.info/entertainment/216?lang=en |archive-date=28 Hunyo 2026}}</ref> |21 |[[Adis Abeba]] |- |{{Flagicon image|Flag of French Guiana.svg}} [[French Guiana]] |{{sortname|Audrey|Ho-Wen-Tsaï|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=10 Hunyo 2026 |title=Audrey Ho Wen Tsai représentera la Guyane au concours Miss World, une « première historique » pour le territoire |language=fr |trans-title=Audrey Ho Wen Tsai will represent French Guiana at the Miss World competition, a "historic first" for the territory |work=Outremers360 |url=https://outremers360.com/bassin-atlantique-appli/audrey-ho-wen-tsai-representera-la-guyane-au-concours-miss-world-une-premiere-historique-pour-le-territoire |access-date=9 Hulyo 2026}}</ref> |20 |[[:en:Kourou|Kourou]] |- |{{flagicon|WAL}} [[Wales|Gales]] |{{sortname|Helena|Hawke|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Owens |first=David |date=5 Mayo 2025 |title=Student nurse is crowned Miss Wales 2025 |url=https://nation.cymru/culture/student-nurse-is-crowned-miss-wales-2025/ |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Nation Cymru |language=en-GB}}</ref> |20 |Caerleon |- |{{flagdeco|GHA}} [[Ghana|Gana]] |{{sortname|Rumzia |Sule|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=22 Hulyo 2026 |title=Rumzia Sule Wins Miss World Ghana 2026, Set to Represent Her Country at the 75th Miss World Festival |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/rumzia-sule-wins-miss-ghana-2026-set-to-represent-ghana-at-the-75th-miss-world-festival/articleshow/155141182.cms |access-date=27 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |22 |[[Accra]] |- |{{flagdeco|GNQ}} [[Gineang Ekwatoriyal]] |{{sortname|María de los Ángeles|Ndong|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Nkene |first=Gabriel Ebang Oyono |date=9 Setyembre 2025 |title=Conozca a todas las ganadoras del certamen Miss Guinea Ecuatorial 2024 |language=es |trans-title=Meet all the winners of the Miss Equatorial Guinea 2024 pageant |website=Ahora Equatorial Guinea |url=https://ahoraeg.com/cultura/2024/09/09/conozca-a-todas-las-ganadoras-del-certamen-miss-guinea-ecuatorial-2024/ |url-status=live |access-date=1 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250804214509/https://ahoraeg.com/cultura/2024/09/09/conozca-a-todas-las-ganadoras-del-certamen-miss-guinea-ecuatorial-2024/ |archive-date=4 Agosto 2025}}</ref> |25 |[[Malabo]] |- |{{Flagicon|GRC}} [[Gresya]] |{{sortname|Mikaela|Kasari|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=27 Disyembre 2025 |title=73ος Διαγωνισμός Ομορφιάς: Star Hellas 2025 η Μικαέλα Κάσαρι – Λάμψη στο Fantasia Live |language=el |trans-title=73rd Beauty Contest: Star Hellas 2025 Mikaela Kasari – Shine at Fantasia Live |website=Showbiz TV |url=https://showbiz-tv.gr/lifestyle/81884/73os-diagonismos-omorfias-star-hellas-2025-i/ |access-date=9 Hulyo 2026}}</ref> |19 |[[Atenas]] |- |{{flagicon|GLP|local}} [[Guadalupe (Pransya)|Guadalupe]] |{{sortname|Annaëlle|Ibo|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=28 Mayo 2026 |title=Annaelle Ibo représentera la Guadeloupe à Miss Monde 2026 |language=fr |trans-title=Annaelle Ibo will represent Guadeloupe at Miss World 2026 |website=France-Antilles |url=https://www.guadeloupe.franceantilles.fr/actualite/culture/annaelle-ibo-representera-la-guadeloupe-a-miss-monde-2026-1080445.php |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260529111751/https://www.guadeloupe.franceantilles.fr/actualite/culture/annaelle-ibo-representera-la-guadeloupe-a-miss-monde-2026-1080445.php |archive-date=29 Mayo 2026}}</ref> |24 |Metz |- |{{flagicon|GUI}} [[Guinea|Guniya]] |{{sortname|Saran|Keita|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=6 Hulyo 2026 |title=Miss World Guinea 2026: Saran Keita selected |url=https://www.radioguinee.com/article/arts-heritage/miss-world-guinea-2026-saran-keita-selected |access-date=24 Hulyo 2026 |website=Radio Guinée |language=en}}</ref> |26 |Kankan |- |{{flagicon|GBS}} [[Guinea-Bissau|Guniya-Bissaw]] |{{sortname|Hernânia |Nantote|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=31 Hulyo 2026 |title=Hernânia Nantote Crowned Miss World Guinea-Bissau 2026 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/hernnia-nantote-crowned-miss-world-guinea-bissau-2026/articleshow/155224200.cms |access-date=4 Agosto 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |26 |[[Bissau|Bissaw]] |- |{{flagicon|GUA}} [[Guatemala|Guwatemala]] |{{sortname|Andrea|Ortíz|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Guzmán |first=María Alejandra |date=1 Hunyo 2025 |title=Miss Guatemala Contest 2025: ¿Quiénes son las seis ganadoras que representarán a Guatemala en certámenes internacionales? |trans-title=Miss Guatemala Contest 2025: Who are the six winners who will represent Guatemala in international pageants? |url=https://www.prensalibre.com/vida/escenario/miss-guatemala-contest-2025-quienes-son-las-seis-ganadoras-que-representaran-a-guatemala-en-certamenes-internacionales/ |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Prensa Libre |language=es-GT}}</ref> |20 |Chiquimula |- |{{Flagicon|Guyana}} [[Guyana]] |{{sortname|Kelcia|Nelson|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=26 Mayo 2026 |title=Kelcia Nelson crowned Miss World Guyana 2026 |language=en |website=Newsroom Guyana |url=https://newsroom.gy/2026/05/26/kelcia-nelson-crowned-miss-world-guyana-2026/ |access-date=9 Hulyo 2026}}</ref> |27 |Linden |- |{{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] |{{sortname|Nevaeh|Allen|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=26 Enero 2026 |title=Nevaeh Allen is the new Miss Jamaica World |language=en |website=The Gleaner |url=https://jamaica-gleaner.com/article/entertainment/20260126/nevaeh-allen-new-miss-jamaica-world |access-date=9 Hulyo 2026}}</ref> |19 |Linstead |- |{{flagdeco|JPN}} [[Hapon]] |{{sortname|Yui|Kawana|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last= |date=22 Oktubre 2025 |title=『ミス・ワールド』日本代表に川名祐衣さん、憧れの存在は上戸彩 「刑事ものに出たい」 |trans-title=Yui Kawana is Japan's representative for Miss World, and her idol is Aya Ueto: "I want to be in a detective show" |url=https://www.sankei.com/article/20251022-BFZZXZT6E5LADJ5QA3UQNURWXQ/ |access-date=14 Nobyembre 2025 |website=Sankei Shimbun |language=ja }}{{Dead link|date=Disyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |24 |[[Tokyo]] |- |{{flagicon|HAI}} [[Haiti|Hayti]] |{{sortname|Marie Kemlyne|Félix|nolink=1}}<ref>{{cite web |last=Cerisier |first=Angella Laurancya |date=9 Hunyo 2026 |title=« ZOOMONS » sur Miss World Haïti 2026 : « Beauty with a Purpose »… ou « j’ai pas de connexion en fait » ! |trans-title="ZOOMONS" on Miss World Haiti 2026: "Beauty with a Purpose"... or "I don't actually have a connection!" |url=https://belidemag.net/culture/zoomons-sur-miss-world-haiti-2026-beauty-with-a-purpose-ou-jai-pas-de-connexion-en-fait/ |access-date=9 Hulyo 2026 |website=Belinde Magzaine |language=fr}}</ref> |25 |Jérémie |- |{{flagdeco|GIB}} [[Gibraltar|Hibraltar]] |{{sortname|Julia|Horne|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=18 Agosto 2025 |title=New Miss Gibraltar looks ahead to a busy year |url=https://www.gbc.gi/news/julia-horne-wins-miss-gibraltar-2025 |access-date=10 Setyembre 2025 |website=Gibraltar Broadcasting Corporation |language=en}}</ref> |26 |[[Gibraltar|Hibraltar]] |- |{{flagicon|MKD}} [[Hilagang Masedonya]] |{{sortname|Eva |Velickovska|nolink=1}} |– |[[Skopje]] |- |{{flagicon|IND}} [[Indiya]] |{{sortname|Nikita|Porwal|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Jose |first=Jinta |date=4 Setyembre 2024 |title=Who is Femina Miss India Madhya Pradesh 2024, Nikita Porwal? Learn now! |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-india/who-is-femina-miss-india-madhya-pradesh-2024-nikita-porwal-learn-now/articleshow/113066234.cms |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Femina |language=en}}</ref> |24 |Ujjain |- |{{flagicon|INA}} [[Indonesia|Indonesya]] |{{sortname|Audrey Bianca|Callista|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Sukardi |first=Muhammad |date=9 Hulyo 2025 |title=Profil Audrey Bianca, Pemenang Miss Indonesia 2025 |trans-title=Profile of Audrey Bianca, Winner of Miss Indonesia 2025 |url=https://www.inews.id/lifestyle/seleb/profil-audrey-bianca-pemenang-miss-indonesia-2025 |access-date=10 Hulyo 2025 |website=iNews |language=id}}</ref> |22 |[[Jakarta]] |- |{{flagicon|ENG}} [[Inglatera]] |{{sortname|Grace|Richardson|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Billson |first=Chantelle |date=24 Nobyembre 2025 |title='Powerful and proud' student makes history as first out gay Miss England |language=en |website=PinkNews |url=https://www.thepinknews.com/2025/11/24/powerful-and-proud-student-makes-history-as-first-out-gay-miss-england/ |url-status=live |access-date=8 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251124113009/https://www.thepinknews.com/2025/11/24/powerful-and-proud-student-makes-history-as-first-out-gay-miss-england/ |archive-date=24 Nobyembre 2025}}</ref> |19 |[[Leicester]] |- |{{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |{{sortname|Caoimhe|Kenny|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Barr |first=Caoimhinn |date=16 Hunyo 2025 |title=Former Inishowen schoolgirl crowned Miss Ireland 2025 |language=en |website=Donegal Live |url=https://www.donegallive.ie/news/home/1826756/former-inishowen-schoolgirl-crowned-miss-ireland-2025.html |url-status=live |access-date=10 Hulyo 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250616160846/https://www.donegallive.ie/news/home/1826756/former-inishowen-schoolgirl-crowned-miss-ireland-2025.html |archive-date=16 Hunyo 2025}}</ref> |25 |[[Dublin]] |- |{{flagicon|ITA}} [[Italya]] |{{sortname|Lucrezia|Mangilli|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=18 Hunyo 2024 |title=Chi è Lucrezia Mangilli, la nuova Miss Mondo Italia 2024 |trans-title=Who is Lucrezia Mangilli, the new Miss World Italy 2024 |url=https://www.ilgiornale.it/news/personaggi/chi-lucrezia-mangilli-nuova-miss-mondo-italia-2024-2335831.html |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Il Giornale |language=it}}</ref> |26 |[[Udine]] |- |{{flagicon|CAM}} [[Kambodya]] |{{sortname|Leakena|In|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Shruthi |date=29 Hulyo 2026 |title=Miss World Cambodia 2026 Leakena In Empowers Vulnerable Children and Young Women Through Beauty With a Purpose |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-cambodia-2026-leakena-in-empowers-vulnerable-children-and-young-women-through-beauty-with-a-purpose/articleshow/155212758.cms |access-date=4 Agosto 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |24 |[[Nom Pen]] |- |{{flagdeco|CMR}} [[Cameroon|Kamerun]] |{{sortname|Noura|Njikam|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Mbassi |first=Jean |date=28 Hunyo 2024 |title=Miss Cameroun 2024 : Noura Raïssa Njikam remporte la couronne |trans-title=Miss Cameroon 2024: Noura Raïssa Njikam wins the crown |url=https://www.lebledparle.com/miss-cameroun-2024-noura-raissa-njikam-sur-le-toit-du-cameroun/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20241108231921/https://www.lebledparle.com/miss-cameroun-2024-noura-raissa-njikam-sur-le-toit-du-cameroun/ |archive-date=8 Nobyembre 2024 |access-date=29 Hunyo 2024 |website=Le Bled Parle |language=fr-FR}}</ref> |25 |[[Yaoundé]] |- |{{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] |{{sortname|Angelina|Fan|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=26 Agosto 2024 |title=2024年第三届加拿大中国高校校友网球公开赛成功举办 |language=zh-Hans |trans-title=The 3rd Canada Chinese University Alumni Tennis Open 2024 was successfully held |website=Easyca.ca |url=https://easyca.ca/archives/409461 |url-status=live |access-date=5 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250807031614/https://easyca.ca/archives/409461 |archive-date=7 Agosto 2025}}</ref> | 24 | [[Toronto]] |- |{{flagicon|CAY}} [[Kapuluang Kayman|Kapuluang Cayman]] |{{sortname|Kristianna|Gordon|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Khôi |first=Minh |date=28 Marso 2026 |title=Điều đặc biệt của mỹ nhân Cayman thi Miss World 2026 |language=vi |trans-title=The Special Features of the Cayman Beauty Queen Competing in Miss World 2026 |website=Saostar |url=https://www.saostar.vn/nguoi-mau-hoa-hau/dieu-dac-biet-cua-my-nhan-cayman-thi-miss-world-2026-202603281126245696.html |url-status=live |access-date=5 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260329091136/https://www.saostar.vn/nguoi-mau-hoa-hau/dieu-dac-biet-cua-my-nhan-cayman-thi-miss-world-2026-202603281126245696.html |archive-date=29 Marso 2026}}</ref> |21 |West Bay |- |{{flagdeco|COK}} [[Kapuluang Cook]] |{{sortname|Tiarē|Henry-Anguna|nolink=1}}<ref name="HACMCI">{{cite news |last=Etches |first=Melina |date=4 Nobyembre 2025 |title=Henry-Anguna crowned Miss Cook Islands 2025 |website=Radio New Zealand |url=https://www.rnz.co.nz/news/pacific/577773/henry-anguna-crowned-miss-cook-islands-2025 |url-status=live |access-date=8 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251219065209/https://www.rnz.co.nz/news/pacific/577773/henry-anguna-crowned-miss-cook-islands-2025 |archive-date=19 Disyembre 2025 |accessdate=}}</ref> |23 |Titikaveka |- |{{flagicon|KAZ}} [[Kasakistan]] |{{sortname|Bagym|Baltabaeva|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=5 Disyembre 2024 |title="Қазақстан аруы - 2024" байқауының жеңімпазы анықталды (фото) |trans-title=The winner of the "Miss Kazakhstan - 2024" contest has been announced |url=https://kaz.nur.kz/lady/2196852-qazaqstan-aruy-2024-baiqauynyng-zhengimpazy-anyqtaldy/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241207013424/https://kaz.nur.kz/lady/2196852-qazaqstan-aruy-2024-baiqauynyng-zhengimpazy-anyqtaldy/ |archive-date=7 Disyembre 2024 |access-date=14 Pebrero 2025 |website=Nur.kz |language=kk}}</ref> |23 |Oskemen |- |{{Flagicon|KEN}} [[Kenya]] |{{sortname|Trizah Muhenje|Akala|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Wangu |first=Mariam |date=20 Disyembre 2025 |title=Ivy Trizah Muhenje crowned Miss World Kenya 2026: A new Queen, A new era |language=en |website=TV47 Digital |url=https://www.tv47.digital/ivy-trizah-muhenje-crowned-miss-world-kenya-2026-a-new-queen-a-new-era-130331/ |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260118163138/https://www.tv47.digital/ivy-trizah-muhenje-crowned-miss-world-kenya-2026-a-new-queen-a-new-era-130331/ |archive-date=18 Enero 2026}}</ref> |24 |[[Nairobi]] |- |{{Flagicon|KGZ}} [[Kyrgyzstan|Kirgistan]] |{{sortname|Saadat |Asylbekova|nolink=1}} |26 |[[Biskek]] |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |{{sortname|Andrea|Romero|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Morales |first=Carolina |date=6 Agosto 2024 |title=Quién es Andrea Romero, la nueva Miss Mundo Colombia 2024: tiene una anécdota con Iván Duque |trans-title=Who is Andrea Romero, the new Miss World Colombia 2024? She has an anecdote with Iván Duque |url=https://colombia.as.com/actualidad/quien-es-andrea-romero-la-nueva-miss-mundo-colombia-2024-tiene-una-anecdota-con-ivan-duque-n/ |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Diario AS |language=es-co}}</ref> |19 |[[Atlántico (Colombia)|Atlántico]] |- |{{flagdeco|KOS}} [[Kosovo|Kosobo]] |{{sortname|Marigona|Musshabani|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=28 Hulyo 2026 |title=Marigona Musshabani Crowned Miss World Kosovo 2026, Set to Represent Kosovo in Vietnam |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/marigona-musshabani-crowned-miss-world-kosovo-2026-set-to-represent-kosovo-in-vietnam/articleshow/155192764.cms |access-date=4 Agosto 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |22 |Gjakova |- |{{Flagicon|Croatia}} [[Croatia|Kroasya]] |{{sortname|Ema Helena|Vičar|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=29 Oktubre 2025 |title=Ema Helena (23) je nova Miss Hrvatske |language=hr |trans-title=Ema Helena (23) is the new Miss Croatia |website=Index.hr |url=https://www.index.hr/clanak.aspx?id=2725361 |url-status=live |access-date=8 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251029205303/https://www.index.hr/clanak.aspx?id=2725361 |archive-date=29 Oktubre 2025}}</ref> |23 |[[Zagreb]] |- |{{Flagicon|Laos}} [[Laos]] |{{sortname|Mongkoutphet|Harnsana|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=3 Hulyo 2026 |title=Miss World Laos Is Preserving Traditional Weaving Through Her Beauty With a Purpose Project |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-laos-is-preserving-traditional-weaving-through-her-beauty-with-a-purpose-project/articleshow/154913211.cms |access-date=9 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |24 |Salavan |- |{{flagicon|LAT}} [[Letonya]] |{{sortname|Milana |Smolara|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=28 Hulyo 2026 |title=Milana Smolara Crowned Miss World Latvia 2026, Set to Represent Latvia in Vietnam |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/milana-smolara-crowned-miss-world-latvia-2026-set-to-represent-latvia-in-vietnam/articleshow/155192791.cms |access-date=4 Agosto 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |27 |[[Riga]] |- |{{Flagicon|Lebanon}} [[Lebanon|Libano]] |{{sortname|Perla|Harb|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=5 Oktubre 2025 |title=Perla Harb wins Miss Lebanon 2025 crown in star-studded ceremony |url=https://www.lbcgroup.tv/news/lebanon-news/882325/perla-harb-wins-miss-lebanon-2025-crown-in-star-studded-ceremony/en |access-date=21 Oktubre 2025 |website=Lebanese Broadcasting Corporation International |language=en}}|</ref> |22 |Al-Maamriyah |- |{{flagdeco|MWI}} [[Malawi]] |{{sortname|Ireen |Navicha|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=22 Hulyo 2026 |title=Ireen Navicha to Represent Malawi at Miss World 2026 in Vietnam |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/ireen-navicha-to-represent-malawi-at-miss-world-2026-in-vietnam/articleshow/155151785.cms |access-date=28 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |20 |[[Lilongwe]] |- |{{flagdeco|MYS}} [[Malaysia]] |{{sortname|Taanusiya|Chetty|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Sokial |first=Sandra |date=4 Disyembre 2024 |title=Taanusiya Chetty wins Miss World Malaysia 2024 |url=https://www.thestar.com.my/news/nation/2024/12/04/taanusiya-chetty-wins-miss-world-malaysia-2024#goog_rewarded |access-date=10 Hulyo 2025 |website=The Star |language=en}}</ref> |24 |[[Kuala Lumpur]] |- |{{flagicon|MDV}} [[Maldives|Maldibas]] |{{sortname|Mariyam |Mohamed|nolink=1}} |23 |[[Malé]] |- |{{flagdeco|MLT}} [[Malta]] |{{sortname|Nicole|Spiteri|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=4 Hulyo 2024 |title=Nicole Spiteri wins Miss World Malta contest |url=https://tvmnews.mt/en/news/nicole-spiteri-wins-miss-world-malta-contest/ |access-date=10 Hulyo 2025 |website=TVM News |language=en-GB}}</ref> |23 |Marsa |- |{{Flagicon image|Flag-of-Martinique.svg}} [[Martinika]] |{{sortname|Laurence|Fibleuil|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Pinel-Fereol |first=Peggy |date=14 Hunyo 2026 |title=Miss Martinique 2026 : Maureen-Alycia Lucea-Merlin représentera la Martinique à Miss France 2027 |language=fr |trans-title=Miss Martinique 2026: Maureen-Alycia Lucea-Merlin will represent Martinique at Miss France 2027 |website=Outre-mer La 1ère |url=https://la1ere.franceinfo.fr/martinique/miss-martinique-2026-maureen-alycia-lucea-merlin-representera-la-martinique-a-miss-france-2027-1710355.html |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260614055134/https://la1ere.franceinfo.fr/martinique/miss-martinique-2026-maureen-alycia-lucea-merlin-representera-la-martinique-a-miss-france-2027-1710355.html |archive-date=14 Hunyo 2026}}</ref> |24 |Le Robert |- |{{flagicon|MAR}} [[Maruekos]] |{{sortname|Chirihan|Chergui|nolink=1}} |– |[[Casablanca]] |- |{{flagicon|MRI}} [[Mauritius|Mawrisyo]] |{{sortname|Shreeya|Bokhoree|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Mungur |first=Nathalie Marion |date=25 Abril 2025 |title=Shreeya Bokhoree élue Miss World Mauritius 2026 |language=fr |trans-title=Shreeya Bokhoree elected Miss World Mauritius 2026 |website=Le Défi Media Group |url=https://defimedia.info/shreeya-bokhoree-elue-miss-world-mauritius-2026 |access-date=9 Hulyo 2026}}</ref> |23 |Grand Port |- |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] |{{sortname|Cassandra|García|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Naranjo López |first=Itzel |date=30 Nobyembre 2025 |title=¿Quién es Cassandra García Olea, Miss México 2025? Competirá en Miss Mundo 2026 |language=es |trans-title=Who is Cassandra García Olea, Miss Mexico 2025? She will compete in Miss World 2026 |website=SDP Noticias |url=https://www.sdpnoticias.com/espectaculos/famosos/quien-es-cassandra-garcia-olea-miss-mexico-2025-competira-en-miss-mundo-2026/ |access-date=9 Hulyo 2026}}</ref> |23 |Emiliano Zapata |- |{{flagicon|MGL}} [[Mongolya]] |{{sortname|Enkhtuul|Bayarsaikhan|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last= |date=24 Setyembre 2025 |title=“Miss World Mongolia-2026” фестивалийн үндэсний ялагчаар Б.Энхтуул шалгарлаа |url=https://ikon.mn/n/3i1p |access-date=25 Setyembre 2025 |website=Ikon.mn |language=mn}}</ref> |26 |[[Ulan Bator]] |- |{{flagicon|Montenegro}} [[Montenegro]] |{{sortname|Maša|Vukićević|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=29 Abril 2026 |title=Maša Vukićević sa Cetinja predstavlja Crnu Goru na Izboru za miss svijeta |language=bs |trans-title=Maša Vukićević from Cetinje represents Montenegro at the Miss World Pageant |website=Cafe del Montenegro |url=https://www.cdm.me/zabava/showbiz/masa-vukicevic-sa-cetinja-predstavlja-crnu-goru-na-izboru-za-miss-svijeta/ |access-date=9 Hulyo 2026}}</ref> |21 |Cetinje |- |{{flagicon|MYA}} [[Myanmar]] |{{sortname|Han Theint Theint |Aung|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Shruthi |date=13 Hulyo 2026 |title=Han Theint Theint Aung Wins Miss World Myanmar 2026 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/han-theint-theint-aung-wins-miss-world-myanmar-2026/articleshow/155090800.cms |access-date=28 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |20 |[[Yangon]] |- |{{flagicon|Namibia}} [[Namibia|Namibya]] |{{sortname|Elly|Aron|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Nghifindaka |first=Lucia |date=2 Pebrero 2026 |title=Elly Aron crowned Miss NGO Namibia 2026 |language=en |website=Namibian Broadcasting Corporation |url=https://nbcnews.na/node/114863 |access-date=9 Hulyo 2026}}</ref> |20 |Ohangwena |- |{{NPL}} |{{sortname|Luna|Luitel|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Sanskriti Pokharel |date=31 Agosto 2025 |title=Luna Luitel crowned Miss Nepal World 2025 |language=en |website=The Kathmandu Post |url=https://kathmandupost.com/art-culture/2025/08/31/luna-luitel-crowned-miss-nepal-world-2025 |url-status=live |access-date=21 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250902041014/https://kathmandupost.com/art-culture/2025/08/31/luna-luitel-crowned-miss-nepal-world-2025 |archive-date=2 Setyembre 2025}}</ref> |26 |[[Katmandu]] |- |{{flagicon|NGR}} [[Nigeria|Niherya]] |{{sortname|Tamunosoye|Karibi-George|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=6 Hunyo 2026 |title=Miss Bayelsa Crowned Miss World Nigeria 2026 |language=en |website=Silverbird Group |url=https://silverbirdtv.com/miss-bayelsa-crowned-miss-world-nigeria-2026/ |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260607061949/https://silverbirdtv.com/miss-bayelsa-crowned-miss-world-nigeria-2026/ |archive-date=7 Hunyo 2026}}</ref> |26 |Port Harcourt |- |{{Flagicon|Nicaragua}} [[Nikaragwa]] |{{sortname|Belén|Cáceres|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Shruthi |date=25 Hunyo 2026 |title=Miss World Nicaragua Belen Cáceres Launches Her Beauty With A Purpose Project, One Smile at a Time |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-nicaragua-belen-cceres-launches-her-beauty-with-a-purpose-project-one-smile-at-a-time/articleshow/154759256.cms |access-date=9 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |26 |Matagalpa |- |{{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Nuweba Selandiya]] |{{sortname|Chloe|Robinson|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=8 Hunyo 2026 |title=Lộ diện nhiều đối thủ của Bảo Ngọc ở Hoa hậu Thế giới |language=vi |trans-title=Many of Bao Ngoc's rivals at Miss World have emerged |website=24h |url=https://www.24h.com.vn/dep/lo-dien-nhieu-doi-thu-cua-bao-ngoc-o-hoa-hau-the-gioi-c78a1768414.html |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260608191438/https://www.24h.com.vn/dep/lo-dien-nhieu-doi-thu-cua-bao-ngoc-o-hoa-hau-the-gioi-c78a1768414.html |archive-date=8 Hunyo 2026}}</ref> |19 |[[Auckland]] |- |{{flagicon|NED}} [[Holland|Olanda]] |{{sortname|Charlotte|Boonstra|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Reitsma |first=Martin |date=7 Oktubre 2025 |title=Miss World Nederland, Beauty with A Purpose op Kasteel de Wittenburg |language=nl |website=Delft op Zondag |url=https://www.delftopzondag.nl/nieuws/algemeen/108121/miss-world-nederland-beauty-with-a-purpose-op-kasteel-de-witt |url-status=live |access-date=16 Oktubre 2025}}</ref> |26 |[[Ang Haya]] |- |{{flagicon|PAK}} [[Pakistan]] |{{sortname|Aneeqa Jamal|Iqbal|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=15 Hulyo 2026 |title=73 سال بعد عالمی مقابلہ حسن میں پاکستان کی پہلی نمائندگی، انیقہ جمال حصہ لیں گی |language=ur |trans-title=Aniqa Jamal, Pakistan's first representation in a world beauty pageant after 73 years, will participate |website=Express News |url=https://www.express.pk/story/2822316/aniqa-jamal-iqbal-pakistan-first-representation-at-miss-world-2822316 |url-status=live |access-date=4 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260716041304/https://www.express.pk/story/2822316/aniqa-jamal-iqbal-pakistan-first-representation-at-miss-world-2822316 |archive-date=16 Hulyo 2026}}</ref> |24 |Lahore |- |{{flagicon|PAN}} [[Panama]] |{{sortname|Madeline|Miller|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Fernández |first=Diana |date=16 Hunyo 2026 |title=La modelo Madeline Elena Miller Vergara es la nueva Miss Mundo Panamá 2026 |language=es |trans-title=Model Madeline Elena Miller Vergara is the new Miss World Panama 2026 |website=Ellas |url=https://www.ellas.pa/belleza/la-modelo-madeline-elena-miller-vergara-es-la-nueva-miss-mundo-panama-2026/ |access-date=9 Hulyo 2026}}</ref> |23 |[[Lungsod ng Panama]] |- |{{flagicon|PER}} [[Peru]] |{{sortname|Josiane|Sciotti|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Singh |first=Shruthi |date=1 Hulyo 2026 |title=Josiane Sciotti Wins Miss World Peru 2026 |language=en |website=Fermina |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/josiane-sciotti-wins-miss-world-peru-2026/articleshow/154823736.cms |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260702061836/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/josiane-sciotti-wins-miss-world-peru-2026/articleshow/154823736.cms |archive-date=2 Hulyo 2026}}</ref> |20 |[[Lungsod ng Lima|Lima]] |- |{{flagicon|PHI}} [[Miss World Philippines|Pilipinas]] |{{Sortname|Asia Rose|Simpson}}<ref>{{Cite news |last=Adina |first=Armin P. |date=4 Pebrero 2026 |title=Asia Rose Simpson of Quezon City crowned Miss World Philippines 2026 |language=en |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://entertainment.inquirer.net/651535/asia-rose-simpson-of-quezon-city-crowned-miss-world-philippines-2026 |access-date=9 Hulyo 2026}}</ref> |18 |[[Lungsod Quezon]] |- |{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] |{{sortname|Kiia|Huutoniemi|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=25 Nobyembre 2025 |title=Huutoniemi Miss World Finland voittoon |language=fi |trans-title=Huutoniemi wins Miss World Finland |website=Ähtärijärven Uutisnuotta |url=https://www.ahtarinjarvenuutisnuotta.net/teemat/huutoniemi-miss-world-finland-voittoon-6.177.47503.6e114f7653 |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260101071417/https://www.ahtarinjarvenuutisnuotta.net/teemat/huutoniemi-miss-world-finland-voittoon-6.177.47503.6e114f7653 |archive-date=1 Enero 2026}}</ref> |21 |Jyväskylä |- |{{flagicon|POL}} [[Polonya]] |{{sortname|Maja|Todd|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=22 Hunyo 2025 |title=Maja Todd została Miss Polonia 2025! Co wiemy o laureatce? |trans-title=Maja Todd is Miss Polonia 2025! What do we know about the winner? |url=https://wloclawek.naszemiasto.pl/maja-todd-zostala-miss-polonia-2025-co-wiemy-o-laureatce/ar/c6p2-27711799 |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Włocławek Nasze Miasto |language=pl-PL}}</ref> |21 |Katowice |- |{{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] |{{sortname|Suil Anyelina|Pagán|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Sepúlveda Núñez |first=Bárbara |date=30 Hunyo 2026 |title=Conoce a la nueva Miss Mundo de Puerto Rico 2026: Así comienza el camino de Suil Anyelina Pagán |language=es |trans-title=Meet the new Miss World Puerto Rico 2026: This is how Suil Anyelina Pagán's journey begins |website=El Nuevo Día |url=https://www.elnuevodia.com/magacin/inspiracion-liderazgo/fotogalerias/conoce-a-la-nueva-miss-mundo-de-puerto-rico-2026-asi-comienza-el-camino-de-suil-anyelina-pagan/ |access-date=9 Hulyo 2026}}</ref> |21 |San Juan |- |{{flagicon|POR}} [[Portugal]] |{{sortname|Vitória|Babinetchi|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Antunes |first=Sandra Catarina |date=30 Hunyo 2026 |title=Jovem de Guimarães é a nova Miss World Portugal e vai representar o país no Vietname |language=pt |trans-title=A young woman from Guimarães is the new Miss World Portugal and will represent the country in Vietnam |website=Braga TV |url=https://bragatv.pt/jovem-de-guimaraes-e-a-nova-miss-world-portugal-e-vai-representar-o-pais-no-vietname/ |access-date=9 Hulyo 2026}}</ref> |22 |Guimarães |- |{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] |{{sortname|Indira|Ampiot|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Litaud |first=Emmanuelle |date=18 Mayo 2026 |title=«Déterminée à porter haut les couleurs de notre pays» : Indira Ampiot représentera la France à Miss Monde |language=fr |trans-title="Determined to proudly represent our country": Indira Ampiot will represent France at Miss World |website=TV Magazine |url=https://tvmag.lefigaro.fr/programme-tv/miss-france/determinee-a-porter-haut-les-couleurs-de-notre-pays-indira-ampiot-representera-la-france-a-miss-monde-20260518 |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518100201/https://tvmag.lefigaro.fr/programme-tv/miss-france/determinee-a-porter-haut-les-couleurs-de-notre-pays-indira-ampiot-representera-la-france-a-miss-monde-20260518 |archive-date=18 Mayo 2026}}</ref> |21 |Basse-Terre |- |{{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |{{sortname|Joheirry|Mola|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Albuez |first=Maholi |date=12 Oktubre 2025 |title=Joheirry Mola es coronada Miss Mundo Dominicana 2025 |trans-title=Joheirry Mola is crowned Miss Mundo Dominicana 2025 |url=https://elnacional.com.do/joheirry-mola-es-coronada-miss-mundo-dominicana/ |access-date=16 Oktubre 2025 |website=El Nacional |language=es}}</ref> |24 |[[Santo Domingo, Republikang Dominikano|Santo Domingo]] |- |{{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko]] |{{sortname|Linda|Górecká|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Soukup |first=Jaroslav |date=3 Mayo 2025 |title=Vítězkou Miss Czech Republic se stala Linda Górecká |trans-title=Linda Górecká was crowned Miss Czech Republic |url=https://www.novinky.cz/clanek/koktejl-vitezkou-miss-czech-republic-2025-se-stala-linda-gorecka-40519702 |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Novinky |language=cs}}</ref> |22 |[[Praga]] |- |{{flagicon|ZAM}} [[Zambia|Sambia]] |{{sortname|Adah|Mushibi|nolink=1}} |26 |[[Lusaka]] |- |{{flagicon|SEN}} [[Senegal]] |{{sortname|Fatima |Diop|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=8 Hulyo 2026 |title=Fatoumata Diop portera les couleurs du Sénégal |language=fr |trans-title=Fatoumata Diop will represent Senegal |website=Le Soleil |url=https://lesoleil.sn/actualites/arts-et-culture/fatoumata-diop-portera-les-couleurs-du-senegal/ |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260708134715/https://lesoleil.sn/actualites/arts-et-culture/fatoumata-diop-portera-les-couleurs-du-senegal/ |archive-date=8 Hulyo 2026}}</ref> |26 |[[Dakar]] |- |{{flagicon|SRB}} [[Serbia|Serbiya]] |{{sortname|Simona|Manojlović|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=8 Pebrero 2026 |title=One je ponela titulu najlepše! Simona Manojlović je nova mis Srbije! |language=bs |trans-title=She took home the title of most beautiful! Simona Manojlović is the new Miss Serbia! |website=Republika |url=https://www.republika.rs/zabava/estrada/729287/mis-srbije-2026 |access-date=9 Hulyo 2026}}</ref> |21 |Novi Sad |- |{{flagicon|Sierra Leone}} [[Sierra Leone]] |{{sortname|Mariyam |Konneh|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=21 Hulyo 2026 |title=Mariyam Lorba Konneh to Represent Sierra Leone at Miss World 2026 |url=https://sierraloaded.sl/lifestyle/mariyam-lorba-konneh-competing-at-miss-world/ |access-date=22 Hulyo 2026 |website=Sierraloaded |language=en-US}}</ref> |21 |[[Freetown]] |- |{{Flagicon|Zimbabwe}} [[Zimbabwe|Simbabwe]] |{{sortname|Brunette|Makanyiso|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Shruthi |date=1 Hulyo 2026 |title=Miss World Zimbabwe 2026 Brunette Makanyiso Champions Youth Empowerment at Teen Rescue Mission |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-zimbabwe-2026-brunette-makanyiso-champions-youth-empowerment-at-teen-rescue-mission/articleshow/154823908.cms |access-date=9 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |26 |Chitungwiza |- |{{flagicon|SGP}} [[Singapore|Singapura]] |{{sortname|Aishwarya Nicole|Tan|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Kannan |first=Yugesh |date=16 Hulyo 2026 |title=Miss World Singapore: Aishwarya Nicole Tan's journey |url=https://www.tabla.com.sg/community/people/aishwarya-nicole-tan-selfie-girl-miss-world-singapore |access-date=28 Hulyo 2026 |website=Tabla |language=en}}</ref> |22 |[[Singapura]] |- |{{flagicon|SOM}} [[Somalia|Somalya]] |{{sortname|Foziya Abdullahi|Garad|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Shruthi |date=29 Hunyo 2026 |title=Foziya Abdullahi Garad Wins Miss World Somalia 2026 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/foziya-abdullahi-garad-wins-miss-world-somalia-2026/articleshow/154797612.cms |access-date=9 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |21 |[[Mogadishu]] |- |{{flagicon|SRI}} [[Sri Lanka]] |{{sortname|Prathibha|Liyanarachchi|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=21 Hunyo 2026 |title=In conversation with Miss World Sri Lanka 2026 Prathibha Liyanaarachchi |url=https://themorning.lk//articles/51TZkbRARIpVJTf9YxNj |access-date=9 Hulyo 2026 |website=The Morning |language=en}}</ref> |27 |[[Colombo]] |- |{{flagicon|SWE}} [[Sweden|Suwesya]] |{{sortname|Bianca|Lindström|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Singh |first=Shruthi |date=25 Hunyo 2026 |title=Maria Berit Bianca Santos Lindström Wins Miss World Sweden 2026 Crown |language=en |website=Fermina |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/maria-berit-bianca-santos-lindstrm-wins-miss-world-sweden-2026-crown/articleshow/154759399.cms |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260628064744/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/maria-berit-bianca-santos-lindstrm-wins-miss-world-sweden-2026-crown/articleshow/154759399.cms |archive-date=28 Hunyo 2026}}</ref> |22 |[[Estokolmo]] |- |{{flagicon|TZA}} [[Tanzania|Tansaniya]] |{{sortname|Latricia Ian|Sawe|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Maricha |first=Julius |date=1 Mayo 2026 |title=Latricia Sawe: The girl who dreamt of flying, then ruled the runway |url=https://www.thecitizen.co.tz/tanzania/magazines/latricia-sawe-the-girl-who-dreamt-of-flying-then-ruled-the-runway-5442892 |access-date=9 Hulyo 2026 |website=The Citizen |language=en}}</ref> |24 |[[Dar es Salaam]] |- |{{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] |{{sortname|Kanteera|Techaphattanakul|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=10 Mayo 2026 |title=งดงามทรงพลัง น้ำผึ้ง กานต์ธีรา คว้ามงมิสเวิลด์-ไทยแลนด์ 2026 พร้อมชิงมงฟ้าที่เวียดนาม ก.ย. นี้ |language=th |trans-title=Beautiful and powerful, Namphueng Kanteera wins the Miss World-Thailand 2026 crown and will compete for the Miss World title in Vietnam this September |website=Thairath |url=https://www.thairath.co.th/entertain/beauty-pageant/2931854 |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260510185219/https://www.thairath.co.th/entertain/beauty-pageant/2931854#goog_rewarded |archive-date=10 Mayo 2026}}</ref> |25 |Mae Yao |- |{{flagicon|ZAF}} [[Timog Aprika]] |{{sortname|Romanda |Hombir|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Selisho |first=Kaunda |date=21 Hulyo 2026 |title=Romanda Hombir: Meet SA's Miss World 2026 rep, proud Swati-Zulu-German heritage icon from Mpumalanga |url=https://www.citizen.co.za/lifestyle/romanda-hombir-meet-sas-miss-world-2026-rep-proud-swati-zulu-german-heritage-icon-from-mpumalanga/ |access-date=22 Hulyo 2026 |website=The Citizen |language=en}}</ref> |27 |Mpumalanga |- |{{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] |{{sortname|Min-seo|Cha|nolink=1}} |20 |[[Seoul]] |- |{{flagicon|South Sudan}} [[Timog Sudan]] |{{sortname|Nyandeng Kerubino|Kuanyin Bol|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=14 Hulyo 2026 |title=Nyandeng Kerubino Kuanyin Bol Officially Announced as Miss World South Sudan 2026 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/nyandeng-kerubino-kuanyin-bol-officially-announced-as-miss-world-south-sudan-2026/articleshow/155091040.cms |access-date=22 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |– |[[Juba]] |- |{{flagicon|TOG}} [[Togo]] |{{sortname|Nadiratou|Afolabi|nolink=1}} |23 |Sokodé |- |{{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] |{{sortname|Georgia-Lee|Gill|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=9 Disyembre 2025 |title=Georgia-Lee is Miss World T&T |language=en |website=Trinidad Express Newspapers |url=https://trinidadexpress.com/news/local/georgia-lee-is-miss-world-t-t/article_6dc15b78-2e2c-452d-88d9-27c8121a4d3f.html |access-date=9 Hulyo 2026}}</ref> |24 |Arima |- |{{flagicon|CHI}} [[Chile|Tsile]] |{{sortname|Ignacia|Fernández|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Valdez |first=Cynthia |date=10 Nobyembre 2025 |title=Ignacia Fernández, la nueva Miss Mundo Chile que ganó la corona a ritmo de death metal |language=es |trans-title=Ignacia Fernández, the new Miss World Chile who won the crown to the rhythm of death metal |website=¡Hola! |url=https://www.hola.com/us-es/celebrities/20251110866743/miss-mundo-chile-ganadora-corona-heavy-metal |url-status=live |access-date=5 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251112193727/https://www.hola.com/us-es/celebrities/20251110866743/miss-mundo-chile-ganadora-corona-heavy-metal/ |archive-date=12 Nobyembre 2025}}</ref> |27 |Las Condes |- |{{flagicon|CHN}} [[Tsina]] |{{sortname|Yifei|Dong|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=5 Hulyo 2026 |title=Miss World China Dong Yifei Empowers Children in Remote Communities Through Arts Education |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-china-dong-yifei-empowers-children-in-remote-communities-through-arts-education/articleshow/154947645.cms |access-date=4 Agosto 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |26 |[[Qiqihar]] |- |{{flagicon|TUR}} [[Turkiya]] |{{sortname|Sıla|Saraydemir|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=20 Disyembre 2025 |title=New Azra Akın! Who is Sıla Saraydemir, the 2025 Miss Turkey? |language=en |website=Haberler |url=https://en.haberler.com/new-azra-akin-who-is-sila-saraydemir-the-2025-miss-19374446/ |access-date=9 Hulyo 2026}}</ref> |22 |[[Istanbul]] |- |{{flagicon|UGA}} [[Uganda]] |{{sortname|Elle|Muhoza|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=22 Setyembre 2025 |title=Who is Miss Uganda 2025, Elle Trivia Muhoza? |url=https://www.newtimes.co.rw/article/29907/entertainment/who-is-miss-uganda-2025-elle-trivia-muhoza |access-date=25 Setyembre 2025 |website=The New Times |language=en}}</ref> |22 |Bukomansimbi |- |{{flagicon|UKR}} [[Ukranya]] |{{sortname|Valeriia|Lisovska|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Zelenetska |first=Vita |date=14 Disyembre 2025 |title=18-year-old Odesa resident Valeriia Lisovska received the crown of "Miss Ukraine - 2025" |language=en |website=Ukrainian National News |url=https://unn.ua/en/news/18-year-old-odesa-resident-valeriia-lisovska-received-the-crown-of-miss-ukraine-2025 |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251214143950/https://unn.ua/en/news/18-year-old-odesa-resident-valeriia-lisovska-received-the-crown-of-miss-ukraine-2025 |archive-date=14 Disyembre 2025}}</ref> |18 |[[Odessa]] |- |{{flagicon|HUN}} [[Unggriya]] |{{sortname|Janka|Végvári|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=22 Hunyo 2025 |title=Végvári Janka lett a Miss World Hungary győztese |trans-title=Here is the beautiful winner! Janka Végvári became the winner of Miss World Hungary |url=https://www.blikk.hu/galeria/miss-world-hungary-gyoztes/w2pggc7 |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Blikk |language=hu}}</ref> |18 |Mosonmagyaróvár |} == Mga tala == {{Notelist}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * {{Official website|https://www.missworld.com/}} {{Miss World}} [[Kategorya:Miss World]] 5hlf7soq5e3pq5s5mfdjlmm8qrrfcx4 0 335603 2219064 2206736 2026-08-05T02:25:03Z XiAndromedae 149332 /* */ Dinagdagan 2219064 wikitext text/x-wiki [[File:Oberon in true color by Kevin M. Gill.jpg|thumb|Ang likas na satelayt na Oberon kinuha ni [[Voyager 2]] noong 1986.]] Ang '''Oberon''' ay isang [[likas na satelayt]] ng [[Urano]] at ang pangalawang pinakamalaking buwan nito, kasunod ng Titania. Mayroon itong laki ng mga 1526 at layo sa Urano ng 583511 na kilometro na nakatagilid ng 0.1 na digri na may eksentrisidad na napakalapit sa 0, sa loob ng mga 13.463 araw.<ref>{{Cite web |title=List of Moons in the Solar System · Facts and information |url=https://theplanets.org/moons/#:~:text=Oberon&text=1526,13.463 |access-date=2026-01-17 |website=The Planets |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Planetary Satellite Mean Elements Grouped Table|url=https://ssd.jpl.nasa.gov/sats/elem/sep.html#:~:text=Oberon&text=583511,0.1 |access-date=2026-01-17 |website=ssd.jpl.nasa.gov |language=en}}</ref> Ukol sa mga larawang ibinahagi ng [[Voyager 2]], ang ibabaw ng Oberon ay punong-puno ng mga [[Bunganga (heolohiya)|bunganga]], na nagpapahiwatig ng magulo at matandang pag-iral.<ref>{{Cite web |title=britannica.com |url=https://www.britannica.com/place/Oberon-astronomy |access-date=2026-08-05 |website=britannica.com |language=en-UK}}</ref> ==Pagpangalan at Kasaysayan== Natuklasan ito noong Enero ng 1787 ni [[William Herschel]] habang inoobserbahan niya ang [[Urano]] gamit ang kaniyang teleskopyo. Nang itinuon niya ito sa planetang Urano, biglaan niyang namataang mayroong dalawang maliliit na tala sa tabi nito: ang mga buwang Oberon at [[Titania]]. Sa araw na iyon, itinala na rin na may apat na buwan kasama nito; gayunpaman, ito ay itinakda na ''spurious'' ng [[Royal Astronomical Institute]] sa mga sumusunod na taon.<ref name=":)">{{Cite web |date=2015-06-20 |title=Uranus's Moon Oberon|url=https://www.universetoday.com/articles/oberon |access-date=2026-01-15 |website=Universe Today|language=en}}</ref> Noong natuklasan ito, itinawag itong "Ang pangalawang buwang ng Urano" ni William Herschel at binigyan naman ito ng pagtatalagang '''Urano II''' ni [[William Lassell]] sa 1848; sapagkat, hindi ito nagtagal nang natuklasan ni Lassell ang mga buwang [[Umbriel (buwan)|Umbriel]] at [[Ariel (buwan)|Ariel]] sa 1851 at pinalitan ang Urano II sa '''Urano IV'''. Sa 1852, iminungkahi ng anak ni Herschel na si John kay William Lassel na pangalanan ang mga buwang Urano III at Urano IV nang Titania at Oberon. Ang mga pangalang ito ay nanggaling sa hari at reyna ng mga diwata sa ''A Midsummer Night's Dream'', gawa ni [[William Shakespeare]]<ref name=":)"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Stub|Astronomiya}} [[Kategorya:Likas na satelayt]] [[Kategorya:Urano]] rkmj2wets12e58d47lthcg7aoexs4ya 10 335776 2219072 2176909 2026-08-05T03:38:57Z GinawaSaHapon 102500 2219072 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Ethnicity |title = [[Etnisidad]] |state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} |bodyclass = hlist |group1 = Konsepto |list1 = * [[Angkan]] * [[Pangkat-etniko]] ** [[Pangkat etnograpiko]] ** [[Pangkat etnolingguwistiko]] ** [[Pangkat etnonasyonal]] ** [[Pangkat ethnorelihiyoso]] * [[Realismong etnograpiko]] * [[Diaspora]] ** [[Imigrasyon]] / [[Emigrasyon]] * [[Etnisidad na may gitling]] * [[Mga katutubo]] * [[Kasama at labas]] * [[Metaetnisidad]] * [[Metroetnisidad]] * [[Minorya]] ** [[Impluwensiya ng minorya|Impluwensiya]] * [[Monoetnisidad]] * [[Bansa (panlipunan)|Bansa]] * [[Nasyonalidad]] * [[Panethnisidad]] * [[Polietnisidad]] * [[Populasyon]] * [[Lahi]] * [[Supraetnisidad]] * [[Symbolikong etnisidad]] * [[Tribo]] |group2 = [[Etnolohiya]] |list2 = * [[Antropolohiya]] * [[Araling etniko]] * [[Etnoarkeolohiya]] * [[Etnobiolohiya]] ** [[Etnobotanika]] ** [[Etnoekolohiya]] ** [[Etnomikolohiya]] ** [[Etnosoolohiya]] * [[Etnosine]] * [[Etnoheolohiya]] * [[Etnograpiya]] ** [[Otoetnograpiya]] ** [[Etnograpiyang klinikal|Klinikal]] ** [[Etnograpiyang kritikal|Kritikal]] ** [[Etnograpiyang institusyonal|Institusyonal]] ** [[Netnograpiya]] ** [[Etnograpiyang online|Online]] ** [[Etnograpiyang nakasentro sa tao|Nakasentro sa tao]] ** [[Etnograpiya ng nanganganib|Nanganganib]] ** [[Transidioetnograpiya]] ** [[Etnograpiyang nakabidyo|Nakabidyo]] * [[Etnokasaysayan]] * [[Etnolingguwistika]] * [[Etnolohiya]] * [[Etnomatematematika]] ** [[Etnoestadistika]] * [[Etnomedisina]] * [[Etnometodolohiya]] * [[Etnomusika]] * [[Etnomusikolohiya]] * [[Etnopilosopiya]] * [[Etnopoetika]] * [[Etnosikoparmakolohiya]] * [[Etnosiyensiya]] * [[Etnosemiotika]] * [[Etnotaksonomiya]] |group3 = [[Pagkakakilanlan]] at [[Etnohenesis]] |list3 = * [[Pagkiling sa sariling lahi]] * [[Asimilisasyong pangkultura]] * [[Pagkakakilanlang pangkultura]] * [[Ngalang panlipi]] * [[Pagpapaunlad sa pagkakakilanlang etniko]] * [[Ngalang panlabas at panloob]] * [[Etnarka]] * [[Etnikong watawat]] * [[Pagpili ng pangkat-etniko]] * [[Etnikong pinagmulan]] * [[Relihiyong etniko]] * [[Lahi at pangkat-etniko sa mga senso]] * [[Etnopiksiyon]] * [[Ngalang etniko]] * [[Katutubong relihiyon]] * [[Konsepto ng lahi sa kasaysayan]] * [[Palagay na pamayanan]] * [[Kamag-anakan]] * [[Maalamat na tagapagtatag]] * [[Lingguwistikong bayan]] * ''[[Mores]]'' * ''[[Mythomoteur]]'' * [[Pagtatag ng bansa]] * [[Estadong bansa]] * [[Pambansang wika]] * [[Pambansang mito]] * [[Maalamat na pinagmulan]] * [[Tribo bilang kamag-anak]] * ''[[Statistext]]'' * [[Pangalan ng tribo]] * [[Tribolismo]] ** [[Detribalisasyon]] ** [[Neotribolismo]] * [[Puting etniko]] |group4 = [[Multietnikong lipunan]] |list4 = * [[Konsosyatibismo]] * [[Paglalapat ng kultura]] * [[Politika ng diaspora]] * [[Dominanteng minorya]] * [[Demokrasyang etniko]] * [[Engklabong etniko]] * [[Etnikong pangkat-interes]] * [[Mayoryang etniko]] * [[Midyang etniko]] * [[Nasyonalismong etniko]] * [[Pornograpiyang etniko]] * [[Liwasang etniko]] * ''[[Ethnoburb]]'' * [[Ernokrasya]] * [[Pelikulang etnograpiko]] * [[Pamayanang etnograpiko]] * [[Etnopluralismo]] * [[Karapatan ng mga katutubo]] * [[Minorya sa gitna]] * [[Karapatan ng minorya]] * [[Modelong minorya]] * [[Mito ng modelong minorya]] * [[Estadong multinasyonal]] |group5 = Ideolohiya at tunggalian |list5 = * [[Alopilya]] * [[Biosandatang etniko]] * [[Paglipol sa pangkat-etniko]] * [[Pagkapoot sa pangkat-etniko]] * [[Birong etniko]] * [[Partidong etniko]] * [[Parusang etniko]] * [[Talaan ng mga pang-etnikong bastos na salita|Bastos na salita]] * [[Estereotipong etniko]] * [[Karahasang etniko]] * [[Etnosentrismo]] * [[Etnosidyo]] * ''[[Ethnofuturism]]'' * [[Ethnosimbolismo]] * [[Indihenismo]] * [[Indihenisasyon]] * [[Natibismo]] * [[Remigrasyon]] * [[Talaan ng mga aktibong kilusang umaaklas|Kilusang umaaklas]] * [[Xenosentrismo]] * [[Xenopilya]] * [[Xenopobya]] |group6 = Kaugnay |list6 = * [[Minzu]] }}<noinclude> {{Navbox documentation}} </noinclude> 1fqzjsau2aomhn3mzj29d1649vvij87 0 336328 2219028 2218989 2026-08-04T13:47:20Z Meow 73714 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Luis 2026 path.png]] → [[File:Luis-Maymay 2026 path.png]] Named by PAGASA again 2219028 wikitext text/x-wiki {{Infobox hurricane season | Track = 2026 Pacific typhoon season summary.png | Basin = WPac | Year = 2026 | First storm formed = Enero 13, 2026 | Last storm dissipated = Nagaganap | Strongest storm name = Sinlaku | Strongest storm winds = 115 | Strongest storm pressure = 905 | Average wind speed = 10 | Total depressions = 8 | Total storms = 6 | Total hurricanes = 1 | Total super = 1 total | Fatalities = 31 total | Damages = 483 | five seasons = [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024|2024]], [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2025|2025]], '''2026''', ''[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2027|2027]]'', ''[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2028|2028]]'' | Atlantic season = Panahon ng bagyo sa Atlantiko ng 2026 | East Pacific season = Panahon ng bagyo sa Silangang Pasipiko ng 2026 | North Indian season = Panahon ng bagyo sa Hilagang India ng 2026 }} Ang '''Panahon ng bagyo sa pasipiko ng 2026''' ay isang paparating na kaganapan taunang siklo ng bagyong pagbubuo sa kanlurang Karagatang Pasipiko. Ang yugto ay tatakbo sa buong 2026, kahit na ang karamihan sa mga tropikal na bagyo ay karaniwang nagkakaroon sa pagitan ng Mayo at Oktubre. Ang saklaw ng akdang ito ay may-hanggan sa Karagatang Pasipiko sa hilaga ng ekwador sa pagitan ng 100°E at ika-180 meridian. Sa loob ng hilagang-kanlurang Karagatang Pasipiko, mayroong dalawang magkahiwalay na ahensya na nagtatalaga ng mga pangalan sa mga tropikal na bagyo na kadalasang maaring humantong sa isang bagyo na may dalawang pangalan. Pangalanan ng Japan Meteorological Agency (JMA) ang isang bagyo kung mayroon itong 10 minutong napapanatiling bilis ng hangin na hindi bababa sa 65 km/h (40 mph) saanman sa basin. Ang Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko o sa Ingles pa ay Philippine Atmospheric, Geophysical, Astronomical Services Administration (PAGASA), ay nagtatalaga ng mga pangalan sa mga bagyo na lumilipat o nabubuo bilang isang tropikal depresyon sa Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas , kilala rin sa Ingles bilang Philippine Area of Responsibility (PAR), na matatagpuan sa pagitan ng 135°E at 115°E at sa pagitan ng 5°N–25°N, hindi alintana kung ang isang tropical cyclone ay nabigyan na o hindi ng JMA ==Pangalan sa mga bagyo== Pangalanan ng Japan Meteorological Agency (JMA) ang isang bagyo kung mayroon itong 10 minutong napapanatiling bilis ng hangin na hindi bababa sa 65 km/h (40 mph) saanman sa basin. Ang Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko o sa Ingles pa ay Philippine Atmospheric, Geophysical, Astronomical Services Administration (PAGASA), ay nagtatalaga ng mga pangalan sa mga bagyo na lumilipat o nabubuo bilang isang tropikal depresyon sa Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas , kilala rin sa Ingles bilang Philippine Area of Responsibility (PAR), na matatagpuan sa pagitan ng 135°E at 115°E at sa pagitan ng 5°N–25°N, hindi alintana kung ang isang tropical cyclone ay nabigyan na o hindi ng JMA. Ang mga tropikal na depresyon na sinusubaybayan ng United States' Joint Typhoon Warning Center (JTWC) ay binibigyan ng numerong may "W" na suffix; W ibig sabihin kanluran, isang sanggunian sa kanlurang rehiyon ng Pasipiko. ==Mga sistema== ===Nasa loob ng Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas=== ====1. Bagyong Ada (''Nokaen'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Enero 13 | Dissipated = Enero 22 | image = Nokaen 2026-01-17 0635Z.jpg | track = Nokaen 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 50 | Pressure = 996 }} {{clear}} ====2. Bagyong Basyang (''Penha'')==== {{See also|Bagyong Basyang (2026)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Pebrero 3 | Dissipated = Pebrero 7 | image = Penha 2026-02-05 0441Z.jpg | track = Penha 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 40 | Pressure = 1000 }} {{clear}} ====5. Bagyong Caloy (''Hagupit'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Mayo 5 | Dissipated = Mayo 15 | image = Hagupit 2026-05-08 0015Z.jpg | track = Hagupit 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 40 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====6. Bagyong Domeng (''Jangmi'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Mayo 26 | Dissipated = Hunyo 3 | image = JMA TD 08 2026-05-26 0428Z.jpg | track = Jangmi 2026 path.png | 10-min winds = 60 | 1-min winds = 70 | Pressure = 975 }} {{clear}} ====7. Tropikal Depresyon Ester==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 3 | Dissipated = Hunyo 6 | image = JMA TD 09 06-03-2026.jpg | track = Ester 2026 path.png | 10-min winds = 30 | 1-min winds = | Pressure = 1002 }} {{clear}} ====8. Bagyong Francisco (''Mekkhala'')==== {{See also|Bagyong Francisco (2026)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 18 | Dissipated = Hunyo 27 | image = Mekkhala 2026-06-22 0250Z.png | track = JMA TD 11 path.png | 10-min winds = 100 | 1-min winds = 125 | Pressure = 925 }} {{clear}} ====9. Bagyong Gardo (''Higos'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 22 | Dissipated = Hunyo 27 | image = Higos 2026-06-25 0615Z.jpg | track = Higos 2026 path.png | 10-min winds = 45 | 1-min winds = 50 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====10. Super Bagyong Inday (''Bavi'')==== {{See also|Super Bagyong Inday}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 30 | Dissipated = Hulyo 15 | image = BAVI H9RGB 2026-07-04 0320z cropped.png | track = Bavi 2026 path.png | 10-min winds = 100 | 1-min winds = 140 | Pressure = 925 }} {{clear}} ====11. Bagyong Henry (''Maysak'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 30 | Dissipated = Hulyo 7 | image = Maysak 2026-07-03 0040Z.png | track = Maysak 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 35 | Pressure = 996 }} {{clear}} ====12. Bagyong Josie (''Haishen'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 12 | Dissipated = Hulyo 14 | image = Haishen 2026-07-13 0430Z.jpg | track = Haishen 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = | Pressure = 1002 }} {{clear}} ====13. Bagyong Kiyapo (''Noul'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 22 | Dissipated = kasalukuyan | Image = Noul 2026-07-24 0230Z.png | Track = Noul 2026 path.png | 10-min winds = 45 | 1-min winds = 45 | Pressure = 992 }} {{clear}} ====15. Tropikal Depresyon Luis==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 31 | Dissipated = kasalukuyan | image = | track = Luis-Maymay 2026 path.png | Prewinds = < | 10-min winds = 30 | 1-min winds = | Pressure = 1004 }} {{clear}} =====Mga bagyo sa bawat buwan ng 2026===== {| class="wikitable sortable" |- | '''[[Buwan (panahon)|Buwan]]''' | {{center|'''[[Bagyo sa Pilipinas|Bagyo]]'''}} |- | Enero || Ada |- | Pebrero || Basyang |- | Marso || rowspan="2"| <center>{{grey|N/A}}</center> |- | Abril |- | Mayo || Caloy, Domeng |- | Hunyo || Ester, Francisco, Gardo |- | Hulyo || Henry, Inday, Josie, Kiyapo |- | Agosto || Luis, Maymay |- | Setyembre || rowspan="4"| <center>{{grey|N/A}}</center> |- | Oktubre |- | Nobyembre |- | Disyembre |} ===Nasa labas ng Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas=== ====3. Bagyong Nuri==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Marso 10 | Dissipated = Marso 13 | image = Nuri 2026-03-11 0404Z.jpg | track = Nuri 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 30 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====4. Bagyong Sinlaku==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Abril 8 | Dissipated = Abril 20 | image = Sinlaku 2026-04-12 1547Z.jpg | track = Sinlaku 2026 path.png | 10-min winds = 115 | 1-min winds = 160 | Pressure = 905 }} {{clear}} ====14. Super Bagyong Dolphin==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 26 | Dissipated = kasalukuyan | image = Dolphin 2026-07-29 1920Z.jpg | track = Dolphin 2026 path.png | 10-min winds = 110 | 1-min winds = 150 | Pressure = 910 }} {{clear}} ===Pilipinas=== {{See also|Talaan ng mga rinetirong pangalan bagyo sa Pilipinas}} Ngayong panahon, gagamit ang [[Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko|PAGASA]] ng sarili nitong pamamaraan ng pagbibigay ng pangalan para sa mga bagyong bubuo sa o papasok sa kanilang tinukoy sa sariling [[Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas|sakop na responsibilidad]]. Sa panahon na ito, ginagamit ng PAGASA ang sumusunod na listahan ng mga pangalan, na huling ginamit noong [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2022|2022]] at muling gagamitin noong 2030, na na-update na may mga pagpapalit ng mga retiradong pangalan, kung mayroon man. Ang lahat ng mga pangalan ay pareho noong 2022 maliban kay ''Ada'', ''Francisco'', ''Kiyapo'' at ''Pilandok'', na pinalitan ang mga pangalang ''[[Bagyong Agaton|Agaton]]'', ''[[Bagyong Florita (2022)|Florita]]'', ''[[Bagyong Karding|Karding]]'' at ''[[Bagyong Paeng|Paeng]]'' pagkatapos nilang magretiro. Lahat ng tatlong bagong pangalan ay ginamit sa unang pagkakataon ngayon ng panahon. {| style="width:100%;" | * ADA (2601) * [[Bagyong Basyang (2026)|BASYANG]] (2602) * CALOY (2605) * DOMENG (2606) * ESTER | * [[Bagyong Francisco (2026)|FRANCISCO]] (2607) * GARDO (2608) * HENRY (2610) * [[Super Bagyong Inday|INDAY]] (2609) * JOSIE (2611) | * KIYAPO (2612) * LUIS * {{tcname unused|MAYMAY}} * {{tcname unused|NENENG}} * {{tcname unused|OBET}} | * {{tcname unused|PILANDOK}} * {{tcname unused|QUEENIE}} * {{tcname unused|ROSAL}} * {{tcname unused|SAMUEL}} * {{tcname unused|TOMAS}} | * {{tcname unused|UMBERTO}} * {{tcname unused|VENUS}} * {{tcname unused|WALDO}} * {{tcname unused|YAYANG}} * {{tcname unused|ZENY}} |} <div style="text-align:center">'''Auxiliary list'''</div> {| style="width:90%;" | * {{tcname unused|Agila}} * {{tcname unused|Bagwis}} | * {{tcname unused|Chito}} * {{tcname unused|Diego}} | * {{tcname unused|Elena}} * {{tcname unused|Felino}} | * {{tcname unused|Gunding}} * {{tcname unused|Harriet}} | * {{tcname unused|Indang}} * {{tcname unused|Jessa}} |} {{clear}} ==Mga sanggunian== [[Kategorya:Bagyo sa Pasipiko]] hwrfrtvg5j5fkm1cf8hkb8gctr5ngcf 2219075 2219028 2026-08-05T03:51:11Z Ivan P. Clarin 84769 /* Mga sistema */ 2219075 wikitext text/x-wiki {{Infobox hurricane season | Track = 2026 Pacific typhoon season summary.png | Basin = WPac | Year = 2026 | First storm formed = Enero 13, 2026 | Last storm dissipated = Nagaganap | Strongest storm name = Sinlaku | Strongest storm winds = 115 | Strongest storm pressure = 905 | Average wind speed = 10 | Total depressions = 8 | Total storms = 6 | Total hurricanes = 1 | Total super = 1 total | Fatalities = 31 total | Damages = 483 | five seasons = [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024|2024]], [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2025|2025]], '''2026''', ''[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2027|2027]]'', ''[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2028|2028]]'' | Atlantic season = Panahon ng bagyo sa Atlantiko ng 2026 | East Pacific season = Panahon ng bagyo sa Silangang Pasipiko ng 2026 | North Indian season = Panahon ng bagyo sa Hilagang India ng 2026 }} Ang '''Panahon ng bagyo sa pasipiko ng 2026''' ay isang paparating na kaganapan taunang siklo ng bagyong pagbubuo sa kanlurang Karagatang Pasipiko. Ang yugto ay tatakbo sa buong 2026, kahit na ang karamihan sa mga tropikal na bagyo ay karaniwang nagkakaroon sa pagitan ng Mayo at Oktubre. Ang saklaw ng akdang ito ay may-hanggan sa Karagatang Pasipiko sa hilaga ng ekwador sa pagitan ng 100°E at ika-180 meridian. Sa loob ng hilagang-kanlurang Karagatang Pasipiko, mayroong dalawang magkahiwalay na ahensya na nagtatalaga ng mga pangalan sa mga tropikal na bagyo na kadalasang maaring humantong sa isang bagyo na may dalawang pangalan. Pangalanan ng Japan Meteorological Agency (JMA) ang isang bagyo kung mayroon itong 10 minutong napapanatiling bilis ng hangin na hindi bababa sa 65 km/h (40 mph) saanman sa basin. Ang Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko o sa Ingles pa ay Philippine Atmospheric, Geophysical, Astronomical Services Administration (PAGASA), ay nagtatalaga ng mga pangalan sa mga bagyo na lumilipat o nabubuo bilang isang tropikal depresyon sa Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas , kilala rin sa Ingles bilang Philippine Area of Responsibility (PAR), na matatagpuan sa pagitan ng 135°E at 115°E at sa pagitan ng 5°N–25°N, hindi alintana kung ang isang tropical cyclone ay nabigyan na o hindi ng JMA ==Pangalan sa mga bagyo== Pangalanan ng Japan Meteorological Agency (JMA) ang isang bagyo kung mayroon itong 10 minutong napapanatiling bilis ng hangin na hindi bababa sa 65 km/h (40 mph) saanman sa basin. Ang Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko o sa Ingles pa ay Philippine Atmospheric, Geophysical, Astronomical Services Administration (PAGASA), ay nagtatalaga ng mga pangalan sa mga bagyo na lumilipat o nabubuo bilang isang tropikal depresyon sa Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas , kilala rin sa Ingles bilang Philippine Area of Responsibility (PAR), na matatagpuan sa pagitan ng 135°E at 115°E at sa pagitan ng 5°N–25°N, hindi alintana kung ang isang tropical cyclone ay nabigyan na o hindi ng JMA. Ang mga tropikal na depresyon na sinusubaybayan ng United States' Joint Typhoon Warning Center (JTWC) ay binibigyan ng numerong may "W" na suffix; W ibig sabihin kanluran, isang sanggunian sa kanlurang rehiyon ng Pasipiko. ==Mga sistema== ===Nasa loob ng Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas=== ====1. Bagyong Ada (''Nokaen'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Enero 13 | Dissipated = Enero 22 | image = Nokaen 2026-01-17 0635Z.jpg | track = Nokaen 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 50 | Pressure = 996 }} {{clear}} ====2. Bagyong Basyang (''Penha'')==== {{See also|Bagyong Basyang (2026)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Pebrero 3 | Dissipated = Pebrero 7 | image = Penha 2026-02-05 0441Z.jpg | track = Penha 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 40 | Pressure = 1000 }} {{clear}} ====5. Bagyong Caloy (''Hagupit'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Mayo 5 | Dissipated = Mayo 15 | image = Hagupit 2026-05-08 0015Z.jpg | track = Hagupit 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 40 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====6. Bagyong Domeng (''Jangmi'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Mayo 26 | Dissipated = Hunyo 3 | image = JMA TD 08 2026-05-26 0428Z.jpg | track = Jangmi 2026 path.png | 10-min winds = 60 | 1-min winds = 70 | Pressure = 975 }} {{clear}} ====7. Tropikal Depresyon Ester==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 3 | Dissipated = Hunyo 6 | image = JMA TD 09 06-03-2026.jpg | track = Ester 2026 path.png | 10-min winds = 30 | 1-min winds = | Pressure = 1002 }} {{clear}} ====8. Bagyong Francisco (''Mekkhala'')==== {{See also|Bagyong Francisco (2026)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 18 | Dissipated = Hunyo 27 | image = Mekkhala 2026-06-22 0250Z.png | track = JMA TD 11 path.png | 10-min winds = 100 | 1-min winds = 125 | Pressure = 925 }} {{clear}} ====9. Bagyong Gardo (''Higos'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 22 | Dissipated = Hunyo 27 | image = Higos 2026-06-25 0615Z.jpg | track = Higos 2026 path.png | 10-min winds = 45 | 1-min winds = 50 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====10. Super Bagyong Inday (''Bavi'')==== {{See also|Super Bagyong Inday}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 30 | Dissipated = Hulyo 15 | image = BAVI H9RGB 2026-07-04 0320z cropped.png | track = Bavi 2026 path.png | 10-min winds = 100 | 1-min winds = 140 | Pressure = 925 }} {{clear}} ====11. Bagyong Henry (''Maysak'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 30 | Dissipated = Hulyo 7 | image = Maysak 2026-07-03 0040Z.png | track = Maysak 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 35 | Pressure = 996 }} {{clear}} ====12. Bagyong Josie (''Haishen'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 12 | Dissipated = Hulyo 14 | image = Haishen 2026-07-13 0430Z.jpg | track = Haishen 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = | Pressure = 1002 }} {{clear}} ====13. Bagyong Kiyapo (''Noul'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 22 | Dissipated = Hulyo 27 | image = Noul 2026-07-24 0230Z.png | track = Noul 2026 path.png | 10-min winds = 45 | 1-min winds = 45 | Pressure = 992 }} {{clear}} ====15. Bagyong Luis-Maymay (''Kujira'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 31 | Dissipated = kasalukuyan | image = Kujira 2026-08-05 0200Z.jpg | track = Luis-Maymay 2026 path.png | Prewinds = < | 10-min winds = 30 | 1-min winds = | Pressure = 1004 }} {{clear}} =====Mga bagyo sa bawat buwan ng 2026===== {| class="wikitable sortable" |- | '''[[Buwan (panahon)|Buwan]]''' | {{center|'''[[Bagyo sa Pilipinas|Bagyo]]'''}} |- | Enero || Ada |- | Pebrero || Basyang |- | Marso || rowspan="2"| <center>{{grey|N/A}}</center> |- | Abril |- | Mayo || Caloy, Domeng |- | Hunyo || Ester, Francisco, Gardo |- | Hulyo || Henry, Inday, Josie, Kiyapo |- | Agosto || Luis-Maymay |- | Setyembre || rowspan="4"| <center>{{grey|N/A}}</center> |- | Oktubre |- | Nobyembre |- | Disyembre |} ===Nasa labas ng Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas=== ====3. Bagyong Nuri==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Marso 10 | Dissipated = Marso 13 | image = Nuri 2026-03-11 0404Z.jpg | track = Nuri 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 30 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====4. Bagyong Sinlaku==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Abril 8 | Dissipated = Abril 20 | image = Sinlaku 2026-04-12 1547Z.jpg | track = Sinlaku 2026 path.png | 10-min winds = 115 | 1-min winds = 160 | Pressure = 905 }} {{clear}} ====14. Super Bagyong Dolphin==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 26 | Dissipated = kasalukuyan | image = Dolphin 2026-07-29 1920Z.jpg | track = Dolphin 2026 path.png | 10-min winds = 110 | 1-min winds = 150 | Pressure = 910 }} {{clear}} ===Pilipinas=== {{See also|Talaan ng mga rinetirong pangalan bagyo sa Pilipinas}} Ngayong panahon, gagamit ang [[Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko|PAGASA]] ng sarili nitong pamamaraan ng pagbibigay ng pangalan para sa mga bagyong bubuo sa o papasok sa kanilang tinukoy sa sariling [[Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas|sakop na responsibilidad]]. Sa panahon na ito, ginagamit ng PAGASA ang sumusunod na listahan ng mga pangalan, na huling ginamit noong [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2022|2022]] at muling gagamitin noong 2030, na na-update na may mga pagpapalit ng mga retiradong pangalan, kung mayroon man. Ang lahat ng mga pangalan ay pareho noong 2022 maliban kay ''Ada'', ''Francisco'', ''Kiyapo'' at ''Pilandok'', na pinalitan ang mga pangalang ''[[Bagyong Agaton|Agaton]]'', ''[[Bagyong Florita (2022)|Florita]]'', ''[[Bagyong Karding|Karding]]'' at ''[[Bagyong Paeng|Paeng]]'' pagkatapos nilang magretiro. Lahat ng tatlong bagong pangalan ay ginamit sa unang pagkakataon ngayon ng panahon. {| style="width:100%;" | * ADA (2601) * [[Bagyong Basyang (2026)|BASYANG]] (2602) * CALOY (2605) * DOMENG (2606) * ESTER | * [[Bagyong Francisco (2026)|FRANCISCO]] (2607) * GARDO (2608) * HENRY (2610) * [[Super Bagyong Inday|INDAY]] (2609) * JOSIE (2611) | * KIYAPO (2612) * LUIS (2614) * {{tcname active|MAYMAY (2614)}} * {{tcname unused|NENENG}} * {{tcname unused|OBET}} | * {{tcname unused|PILANDOK}} * {{tcname unused|QUEENIE}} * {{tcname unused|ROSAL}} * {{tcname unused|SAMUEL}} * {{tcname unused|TOMAS}} | * {{tcname unused|UMBERTO}} * {{tcname unused|VENUS}} * {{tcname unused|WALDO}} * {{tcname unused|YAYANG}} * {{tcname unused|ZENY}} |} <div style="text-align:center">'''Auxiliary list'''</div> {| style="width:90%;" | * {{tcname unused|Agila}} * {{tcname unused|Bagwis}} | * {{tcname unused|Chito}} * {{tcname unused|Diego}} | * {{tcname unused|Elena}} * {{tcname unused|Felino}} | * {{tcname unused|Gunding}} * {{tcname unused|Harriet}} | * {{tcname unused|Indang}} * {{tcname unused|Jessa}} |} {{clear}} ==Mga sanggunian== [[Kategorya:Bagyo sa Pasipiko]] npqw2d70x2mz1g9ciojyqf50x2m7lt1 2219076 2219075 2026-08-05T03:53:30Z Ivan P. Clarin 84769 /* Mga sistema */ 2219076 wikitext text/x-wiki {{Infobox hurricane season | Track = 2026 Pacific typhoon season summary.png | Basin = WPac | Year = 2026 | First storm formed = Enero 13, 2026 | Last storm dissipated = Nagaganap | Strongest storm name = Sinlaku | Strongest storm winds = 115 | Strongest storm pressure = 905 | Average wind speed = 10 | Total depressions = 8 | Total storms = 6 | Total hurricanes = 1 | Total super = 1 total | Fatalities = 31 total | Damages = 483 | five seasons = [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024|2024]], [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2025|2025]], '''2026''', ''[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2027|2027]]'', ''[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2028|2028]]'' | Atlantic season = Panahon ng bagyo sa Atlantiko ng 2026 | East Pacific season = Panahon ng bagyo sa Silangang Pasipiko ng 2026 | North Indian season = Panahon ng bagyo sa Hilagang India ng 2026 }} Ang '''Panahon ng bagyo sa pasipiko ng 2026''' ay isang paparating na kaganapan taunang siklo ng bagyong pagbubuo sa kanlurang Karagatang Pasipiko. Ang yugto ay tatakbo sa buong 2026, kahit na ang karamihan sa mga tropikal na bagyo ay karaniwang nagkakaroon sa pagitan ng Mayo at Oktubre. Ang saklaw ng akdang ito ay may-hanggan sa Karagatang Pasipiko sa hilaga ng ekwador sa pagitan ng 100°E at ika-180 meridian. Sa loob ng hilagang-kanlurang Karagatang Pasipiko, mayroong dalawang magkahiwalay na ahensya na nagtatalaga ng mga pangalan sa mga tropikal na bagyo na kadalasang maaring humantong sa isang bagyo na may dalawang pangalan. Pangalanan ng Japan Meteorological Agency (JMA) ang isang bagyo kung mayroon itong 10 minutong napapanatiling bilis ng hangin na hindi bababa sa 65 km/h (40 mph) saanman sa basin. Ang Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko o sa Ingles pa ay Philippine Atmospheric, Geophysical, Astronomical Services Administration (PAGASA), ay nagtatalaga ng mga pangalan sa mga bagyo na lumilipat o nabubuo bilang isang tropikal depresyon sa Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas , kilala rin sa Ingles bilang Philippine Area of Responsibility (PAR), na matatagpuan sa pagitan ng 135°E at 115°E at sa pagitan ng 5°N–25°N, hindi alintana kung ang isang tropical cyclone ay nabigyan na o hindi ng JMA ==Pangalan sa mga bagyo== Pangalanan ng Japan Meteorological Agency (JMA) ang isang bagyo kung mayroon itong 10 minutong napapanatiling bilis ng hangin na hindi bababa sa 65 km/h (40 mph) saanman sa basin. Ang Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko o sa Ingles pa ay Philippine Atmospheric, Geophysical, Astronomical Services Administration (PAGASA), ay nagtatalaga ng mga pangalan sa mga bagyo na lumilipat o nabubuo bilang isang tropikal depresyon sa Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas , kilala rin sa Ingles bilang Philippine Area of Responsibility (PAR), na matatagpuan sa pagitan ng 135°E at 115°E at sa pagitan ng 5°N–25°N, hindi alintana kung ang isang tropical cyclone ay nabigyan na o hindi ng JMA. Ang mga tropikal na depresyon na sinusubaybayan ng United States' Joint Typhoon Warning Center (JTWC) ay binibigyan ng numerong may "W" na suffix; W ibig sabihin kanluran, isang sanggunian sa kanlurang rehiyon ng Pasipiko. ==Mga sistema== ===Nasa loob ng Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas=== ====1. Bagyong Ada (''Nokaen'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Enero 13 | Dissipated = Enero 22 | image = Nokaen 2026-01-17 0635Z.jpg | track = Nokaen 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 50 | Pressure = 996 }} {{clear}} ====2. Bagyong Basyang (''Penha'')==== {{See also|Bagyong Basyang (2026)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Pebrero 3 | Dissipated = Pebrero 7 | image = Penha 2026-02-05 0441Z.jpg | track = Penha 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 40 | Pressure = 1000 }} {{clear}} ====5. Bagyong Caloy (''Hagupit'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Mayo 5 | Dissipated = Mayo 15 | image = Hagupit 2026-05-08 0015Z.jpg | track = Hagupit 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 40 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====6. Bagyong Domeng (''Jangmi'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Mayo 26 | Dissipated = Hunyo 3 | image = JMA TD 08 2026-05-26 0428Z.jpg | track = Jangmi 2026 path.png | 10-min winds = 60 | 1-min winds = 70 | Pressure = 975 }} {{clear}} ====7. Tropikal Depresyon Ester==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 3 | Dissipated = Hunyo 6 | image = JMA TD 09 06-03-2026.jpg | track = Ester 2026 path.png | 10-min winds = 30 | 1-min winds = | Pressure = 1002 }} {{clear}} ====8. Bagyong Francisco (''Mekkhala'')==== {{See also|Bagyong Francisco (2026)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 18 | Dissipated = Hunyo 27 | image = Mekkhala 2026-06-22 0250Z.png | track = JMA TD 11 path.png | 10-min winds = 100 | 1-min winds = 125 | Pressure = 925 }} {{clear}} ====9. Bagyong Gardo (''Higos'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 22 | Dissipated = Hunyo 27 | image = Higos 2026-06-25 0615Z.jpg | track = Higos 2026 path.png | 10-min winds = 45 | 1-min winds = 50 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====10. Super Bagyong Inday (''Bavi'')==== {{See also|Super Bagyong Inday}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 30 | Dissipated = Hulyo 15 | image = BAVI H9RGB 2026-07-04 0320z cropped.png | track = Bavi 2026 path.png | 10-min winds = 100 | 1-min winds = 140 | Pressure = 925 }} {{clear}} ====11. Bagyong Henry (''Maysak'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 30 | Dissipated = Hulyo 7 | image = Maysak 2026-07-03 0040Z.png | track = Maysak 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 35 | Pressure = 996 }} {{clear}} ====12. Bagyong Josie (''Haishen'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 12 | Dissipated = Hulyo 14 | image = Haishen 2026-07-13 0430Z.jpg | track = Haishen 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = | Pressure = 1002 }} {{clear}} ====13. Bagyong Kiyapo (''Noul'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 22 | Dissipated = Hulyo 27 | image = Noul 2026-07-24 0230Z.png | track = Noul 2026 path.png | 10-min winds = 75 | 1-min winds = 85 | Pressure = 960 }} {{clear}} ====15. Bagyong Luis-Maymay (''Kujira'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 31 | Dissipated = kasalukuyan | image = Kujira 2026-08-05 0200Z.jpg | track = Luis-Maymay 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 30 | Pressure = 998 }} {{clear}} =====Mga bagyo sa bawat buwan ng 2026===== {| class="wikitable sortable" |- | '''[[Buwan (panahon)|Buwan]]''' | {{center|'''[[Bagyo sa Pilipinas|Bagyo]]'''}} |- | Enero || Ada |- | Pebrero || Basyang |- | Marso || rowspan="2"| <center>{{grey|N/A}}</center> |- | Abril |- | Mayo || Caloy, Domeng |- | Hunyo || Ester, Francisco, Gardo |- | Hulyo || Henry, Inday, Josie, Kiyapo |- | Agosto || Luis-Maymay |- | Setyembre || rowspan="4"| <center>{{grey|N/A}}</center> |- | Oktubre |- | Nobyembre |- | Disyembre |} ===Nasa labas ng Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas=== ====3. Bagyong Nuri==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Marso 10 | Dissipated = Marso 13 | image = Nuri 2026-03-11 0404Z.jpg | track = Nuri 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 30 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====4. Bagyong Sinlaku==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Abril 8 | Dissipated = Abril 20 | image = Sinlaku 2026-04-12 1547Z.jpg | track = Sinlaku 2026 path.png | 10-min winds = 115 | 1-min winds = 160 | Pressure = 905 }} {{clear}} ====14. Super Bagyong Dolphin==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 26 | Dissipated = kasalukuyan | image = Dolphin 2026-07-29 1920Z.jpg | track = Dolphin 2026 path.png | 10-min winds = 110 | 1-min winds = 150 | Pressure = 910 }} {{clear}} ===Pilipinas=== {{See also|Talaan ng mga rinetirong pangalan bagyo sa Pilipinas}} Ngayong panahon, gagamit ang [[Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko|PAGASA]] ng sarili nitong pamamaraan ng pagbibigay ng pangalan para sa mga bagyong bubuo sa o papasok sa kanilang tinukoy sa sariling [[Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas|sakop na responsibilidad]]. Sa panahon na ito, ginagamit ng PAGASA ang sumusunod na listahan ng mga pangalan, na huling ginamit noong [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2022|2022]] at muling gagamitin noong 2030, na na-update na may mga pagpapalit ng mga retiradong pangalan, kung mayroon man. Ang lahat ng mga pangalan ay pareho noong 2022 maliban kay ''Ada'', ''Francisco'', ''Kiyapo'' at ''Pilandok'', na pinalitan ang mga pangalang ''[[Bagyong Agaton|Agaton]]'', ''[[Bagyong Florita (2022)|Florita]]'', ''[[Bagyong Karding|Karding]]'' at ''[[Bagyong Paeng|Paeng]]'' pagkatapos nilang magretiro. Lahat ng tatlong bagong pangalan ay ginamit sa unang pagkakataon ngayon ng panahon. {| style="width:100%;" | * ADA (2601) * [[Bagyong Basyang (2026)|BASYANG]] (2602) * CALOY (2605) * DOMENG (2606) * ESTER | * [[Bagyong Francisco (2026)|FRANCISCO]] (2607) * GARDO (2608) * HENRY (2610) * [[Super Bagyong Inday|INDAY]] (2609) * JOSIE (2611) | * KIYAPO (2612) * LUIS (2614) * {{tcname active|MAYMAY (2614)}} * {{tcname unused|NENENG}} * {{tcname unused|OBET}} | * {{tcname unused|PILANDOK}} * {{tcname unused|QUEENIE}} * {{tcname unused|ROSAL}} * {{tcname unused|SAMUEL}} * {{tcname unused|TOMAS}} | * {{tcname unused|UMBERTO}} * {{tcname unused|VENUS}} * {{tcname unused|WALDO}} * {{tcname unused|YAYANG}} * {{tcname unused|ZENY}} |} <div style="text-align:center">'''Auxiliary list'''</div> {| style="width:90%;" | * {{tcname unused|Agila}} * {{tcname unused|Bagwis}} | * {{tcname unused|Chito}} * {{tcname unused|Diego}} | * {{tcname unused|Elena}} * {{tcname unused|Felino}} | * {{tcname unused|Gunding}} * {{tcname unused|Harriet}} | * {{tcname unused|Indang}} * {{tcname unused|Jessa}} |} {{clear}} ==Mga sanggunian== [[Kategorya:Bagyo sa Pasipiko]] sd2g7gf51x9a29hji1thxw6ol1u4hx2 2219077 2219076 2026-08-05T03:55:08Z Ivan P. Clarin 84769 /* 15. Bagyong Luis-Maymay (Kujira) */ 2219077 wikitext text/x-wiki {{Infobox hurricane season | Track = 2026 Pacific typhoon season summary.png | Basin = WPac | Year = 2026 | First storm formed = Enero 13, 2026 | Last storm dissipated = Nagaganap | Strongest storm name = Sinlaku | Strongest storm winds = 115 | Strongest storm pressure = 905 | Average wind speed = 10 | Total depressions = 8 | Total storms = 6 | Total hurricanes = 1 | Total super = 1 total | Fatalities = 31 total | Damages = 483 | five seasons = [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024|2024]], [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2025|2025]], '''2026''', ''[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2027|2027]]'', ''[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2028|2028]]'' | Atlantic season = Panahon ng bagyo sa Atlantiko ng 2026 | East Pacific season = Panahon ng bagyo sa Silangang Pasipiko ng 2026 | North Indian season = Panahon ng bagyo sa Hilagang India ng 2026 }} Ang '''Panahon ng bagyo sa pasipiko ng 2026''' ay isang paparating na kaganapan taunang siklo ng bagyong pagbubuo sa kanlurang Karagatang Pasipiko. Ang yugto ay tatakbo sa buong 2026, kahit na ang karamihan sa mga tropikal na bagyo ay karaniwang nagkakaroon sa pagitan ng Mayo at Oktubre. Ang saklaw ng akdang ito ay may-hanggan sa Karagatang Pasipiko sa hilaga ng ekwador sa pagitan ng 100°E at ika-180 meridian. Sa loob ng hilagang-kanlurang Karagatang Pasipiko, mayroong dalawang magkahiwalay na ahensya na nagtatalaga ng mga pangalan sa mga tropikal na bagyo na kadalasang maaring humantong sa isang bagyo na may dalawang pangalan. Pangalanan ng Japan Meteorological Agency (JMA) ang isang bagyo kung mayroon itong 10 minutong napapanatiling bilis ng hangin na hindi bababa sa 65 km/h (40 mph) saanman sa basin. Ang Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko o sa Ingles pa ay Philippine Atmospheric, Geophysical, Astronomical Services Administration (PAGASA), ay nagtatalaga ng mga pangalan sa mga bagyo na lumilipat o nabubuo bilang isang tropikal depresyon sa Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas , kilala rin sa Ingles bilang Philippine Area of Responsibility (PAR), na matatagpuan sa pagitan ng 135°E at 115°E at sa pagitan ng 5°N–25°N, hindi alintana kung ang isang tropical cyclone ay nabigyan na o hindi ng JMA ==Pangalan sa mga bagyo== Pangalanan ng Japan Meteorological Agency (JMA) ang isang bagyo kung mayroon itong 10 minutong napapanatiling bilis ng hangin na hindi bababa sa 65 km/h (40 mph) saanman sa basin. Ang Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko o sa Ingles pa ay Philippine Atmospheric, Geophysical, Astronomical Services Administration (PAGASA), ay nagtatalaga ng mga pangalan sa mga bagyo na lumilipat o nabubuo bilang isang tropikal depresyon sa Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas , kilala rin sa Ingles bilang Philippine Area of Responsibility (PAR), na matatagpuan sa pagitan ng 135°E at 115°E at sa pagitan ng 5°N–25°N, hindi alintana kung ang isang tropical cyclone ay nabigyan na o hindi ng JMA. Ang mga tropikal na depresyon na sinusubaybayan ng United States' Joint Typhoon Warning Center (JTWC) ay binibigyan ng numerong may "W" na suffix; W ibig sabihin kanluran, isang sanggunian sa kanlurang rehiyon ng Pasipiko. ==Mga sistema== ===Nasa loob ng Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas=== ====1. Bagyong Ada (''Nokaen'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Enero 13 | Dissipated = Enero 22 | image = Nokaen 2026-01-17 0635Z.jpg | track = Nokaen 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 50 | Pressure = 996 }} {{clear}} ====2. Bagyong Basyang (''Penha'')==== {{See also|Bagyong Basyang (2026)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Pebrero 3 | Dissipated = Pebrero 7 | image = Penha 2026-02-05 0441Z.jpg | track = Penha 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 40 | Pressure = 1000 }} {{clear}} ====5. Bagyong Caloy (''Hagupit'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Mayo 5 | Dissipated = Mayo 15 | image = Hagupit 2026-05-08 0015Z.jpg | track = Hagupit 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 40 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====6. Bagyong Domeng (''Jangmi'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Mayo 26 | Dissipated = Hunyo 3 | image = JMA TD 08 2026-05-26 0428Z.jpg | track = Jangmi 2026 path.png | 10-min winds = 60 | 1-min winds = 70 | Pressure = 975 }} {{clear}} ====7. Tropikal Depresyon Ester==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 3 | Dissipated = Hunyo 6 | image = JMA TD 09 06-03-2026.jpg | track = Ester 2026 path.png | 10-min winds = 30 | 1-min winds = | Pressure = 1002 }} {{clear}} ====8. Bagyong Francisco (''Mekkhala'')==== {{See also|Bagyong Francisco (2026)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 18 | Dissipated = Hunyo 27 | image = Mekkhala 2026-06-22 0250Z.png | track = JMA TD 11 path.png | 10-min winds = 100 | 1-min winds = 125 | Pressure = 925 }} {{clear}} ====9. Bagyong Gardo (''Higos'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 22 | Dissipated = Hunyo 27 | image = Higos 2026-06-25 0615Z.jpg | track = Higos 2026 path.png | 10-min winds = 45 | 1-min winds = 50 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====10. Super Bagyong Inday (''Bavi'')==== {{See also|Super Bagyong Inday}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 30 | Dissipated = Hulyo 15 | image = BAVI H9RGB 2026-07-04 0320z cropped.png | track = Bavi 2026 path.png | 10-min winds = 100 | 1-min winds = 140 | Pressure = 925 }} {{clear}} ====11. Bagyong Henry (''Maysak'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 30 | Dissipated = Hulyo 7 | image = Maysak 2026-07-03 0040Z.png | track = Maysak 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 35 | Pressure = 996 }} {{clear}} ====12. Bagyong Josie (''Haishen'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 12 | Dissipated = Hulyo 14 | image = Haishen 2026-07-13 0430Z.jpg | track = Haishen 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = | Pressure = 1002 }} {{clear}} ====13. Bagyong Kiyapo (''Noul'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 22 | Dissipated = Hulyo 27 | image = Noul 2026-07-24 0230Z.png | track = Noul 2026 path.png | 10-min winds = 75 | 1-min winds = 85 | Pressure = 960 }} {{clear}} ====15. Bagyong Luis–Maymay (''Kujira'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 31 | Dissipated = kasalukuyan | image = Kujira 2026-08-05 0200Z.jpg | track = Luis-Maymay 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 30 | Pressure = 998 }} {{clear}} =====Mga bagyo sa bawat buwan ng 2026===== {| class="wikitable sortable" |- | '''[[Buwan (panahon)|Buwan]]''' | {{center|'''[[Bagyo sa Pilipinas|Bagyo]]'''}} |- | Enero || Ada |- | Pebrero || Basyang |- | Marso || rowspan="2"| <center>{{grey|N/A}}</center> |- | Abril |- | Mayo || Caloy, Domeng |- | Hunyo || Ester, Francisco, Gardo |- | Hulyo || Henry, Inday, Josie, Kiyapo |- | Agosto || Luis-Maymay |- | Setyembre || rowspan="4"| <center>{{grey|N/A}}</center> |- | Oktubre |- | Nobyembre |- | Disyembre |} ===Nasa labas ng Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas=== ====3. Bagyong Nuri==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Marso 10 | Dissipated = Marso 13 | image = Nuri 2026-03-11 0404Z.jpg | track = Nuri 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 30 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====4. Bagyong Sinlaku==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Abril 8 | Dissipated = Abril 20 | image = Sinlaku 2026-04-12 1547Z.jpg | track = Sinlaku 2026 path.png | 10-min winds = 115 | 1-min winds = 160 | Pressure = 905 }} {{clear}} ====14. Super Bagyong Dolphin==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 26 | Dissipated = kasalukuyan | image = Dolphin 2026-07-29 1920Z.jpg | track = Dolphin 2026 path.png | 10-min winds = 110 | 1-min winds = 150 | Pressure = 910 }} {{clear}} ===Pilipinas=== {{See also|Talaan ng mga rinetirong pangalan bagyo sa Pilipinas}} Ngayong panahon, gagamit ang [[Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko|PAGASA]] ng sarili nitong pamamaraan ng pagbibigay ng pangalan para sa mga bagyong bubuo sa o papasok sa kanilang tinukoy sa sariling [[Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas|sakop na responsibilidad]]. Sa panahon na ito, ginagamit ng PAGASA ang sumusunod na listahan ng mga pangalan, na huling ginamit noong [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2022|2022]] at muling gagamitin noong 2030, na na-update na may mga pagpapalit ng mga retiradong pangalan, kung mayroon man. Ang lahat ng mga pangalan ay pareho noong 2022 maliban kay ''Ada'', ''Francisco'', ''Kiyapo'' at ''Pilandok'', na pinalitan ang mga pangalang ''[[Bagyong Agaton|Agaton]]'', ''[[Bagyong Florita (2022)|Florita]]'', ''[[Bagyong Karding|Karding]]'' at ''[[Bagyong Paeng|Paeng]]'' pagkatapos nilang magretiro. Lahat ng tatlong bagong pangalan ay ginamit sa unang pagkakataon ngayon ng panahon. {| style="width:100%;" | * ADA (2601) * [[Bagyong Basyang (2026)|BASYANG]] (2602) * CALOY (2605) * DOMENG (2606) * ESTER | * [[Bagyong Francisco (2026)|FRANCISCO]] (2607) * GARDO (2608) * HENRY (2610) * [[Super Bagyong Inday|INDAY]] (2609) * JOSIE (2611) | * KIYAPO (2612) * LUIS (2614) * {{tcname active|MAYMAY (2614)}} * {{tcname unused|NENENG}} * {{tcname unused|OBET}} | * {{tcname unused|PILANDOK}} * {{tcname unused|QUEENIE}} * {{tcname unused|ROSAL}} * {{tcname unused|SAMUEL}} * {{tcname unused|TOMAS}} | * {{tcname unused|UMBERTO}} * {{tcname unused|VENUS}} * {{tcname unused|WALDO}} * {{tcname unused|YAYANG}} * {{tcname unused|ZENY}} |} <div style="text-align:center">'''Auxiliary list'''</div> {| style="width:90%;" | * {{tcname unused|Agila}} * {{tcname unused|Bagwis}} | * {{tcname unused|Chito}} * {{tcname unused|Diego}} | * {{tcname unused|Elena}} * {{tcname unused|Felino}} | * {{tcname unused|Gunding}} * {{tcname unused|Harriet}} | * {{tcname unused|Indang}} * {{tcname unused|Jessa}} |} {{clear}} ==Mga sanggunian== [[Kategorya:Bagyo sa Pasipiko]] 0qju8fq2mkahlvitadjh6r0szu9yf1i 2219078 2219077 2026-08-05T04:03:17Z Ivan P. Clarin 84769 /* 15. Bagyong Luis–Maymay (Kujira) */ 2219078 wikitext text/x-wiki {{Infobox hurricane season | Track = 2026 Pacific typhoon season summary.png | Basin = WPac | Year = 2026 | First storm formed = Enero 13, 2026 | Last storm dissipated = Nagaganap | Strongest storm name = Sinlaku | Strongest storm winds = 115 | Strongest storm pressure = 905 | Average wind speed = 10 | Total depressions = 8 | Total storms = 6 | Total hurricanes = 1 | Total super = 1 total | Fatalities = 31 total | Damages = 483 | five seasons = [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024|2024]], [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2025|2025]], '''2026''', ''[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2027|2027]]'', ''[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2028|2028]]'' | Atlantic season = Panahon ng bagyo sa Atlantiko ng 2026 | East Pacific season = Panahon ng bagyo sa Silangang Pasipiko ng 2026 | North Indian season = Panahon ng bagyo sa Hilagang India ng 2026 }} Ang '''Panahon ng bagyo sa pasipiko ng 2026''' ay isang paparating na kaganapan taunang siklo ng bagyong pagbubuo sa kanlurang Karagatang Pasipiko. Ang yugto ay tatakbo sa buong 2026, kahit na ang karamihan sa mga tropikal na bagyo ay karaniwang nagkakaroon sa pagitan ng Mayo at Oktubre. Ang saklaw ng akdang ito ay may-hanggan sa Karagatang Pasipiko sa hilaga ng ekwador sa pagitan ng 100°E at ika-180 meridian. Sa loob ng hilagang-kanlurang Karagatang Pasipiko, mayroong dalawang magkahiwalay na ahensya na nagtatalaga ng mga pangalan sa mga tropikal na bagyo na kadalasang maaring humantong sa isang bagyo na may dalawang pangalan. Pangalanan ng Japan Meteorological Agency (JMA) ang isang bagyo kung mayroon itong 10 minutong napapanatiling bilis ng hangin na hindi bababa sa 65 km/h (40 mph) saanman sa basin. Ang Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko o sa Ingles pa ay Philippine Atmospheric, Geophysical, Astronomical Services Administration (PAGASA), ay nagtatalaga ng mga pangalan sa mga bagyo na lumilipat o nabubuo bilang isang tropikal depresyon sa Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas , kilala rin sa Ingles bilang Philippine Area of Responsibility (PAR), na matatagpuan sa pagitan ng 135°E at 115°E at sa pagitan ng 5°N–25°N, hindi alintana kung ang isang tropical cyclone ay nabigyan na o hindi ng JMA ==Pangalan sa mga bagyo== Pangalanan ng Japan Meteorological Agency (JMA) ang isang bagyo kung mayroon itong 10 minutong napapanatiling bilis ng hangin na hindi bababa sa 65 km/h (40 mph) saanman sa basin. Ang Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko o sa Ingles pa ay Philippine Atmospheric, Geophysical, Astronomical Services Administration (PAGASA), ay nagtatalaga ng mga pangalan sa mga bagyo na lumilipat o nabubuo bilang isang tropikal depresyon sa Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas , kilala rin sa Ingles bilang Philippine Area of Responsibility (PAR), na matatagpuan sa pagitan ng 135°E at 115°E at sa pagitan ng 5°N–25°N, hindi alintana kung ang isang tropical cyclone ay nabigyan na o hindi ng JMA. Ang mga tropikal na depresyon na sinusubaybayan ng United States' Joint Typhoon Warning Center (JTWC) ay binibigyan ng numerong may "W" na suffix; W ibig sabihin kanluran, isang sanggunian sa kanlurang rehiyon ng Pasipiko. ==Mga sistema== ===Nasa loob ng Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas=== ====1. Bagyong Ada (''Nokaen'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Enero 13 | Dissipated = Enero 22 | image = Nokaen 2026-01-17 0635Z.jpg | track = Nokaen 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 50 | Pressure = 996 }} {{clear}} ====2. Bagyong Basyang (''Penha'')==== {{See also|Bagyong Basyang (2026)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Pebrero 3 | Dissipated = Pebrero 7 | image = Penha 2026-02-05 0441Z.jpg | track = Penha 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 40 | Pressure = 1000 }} {{clear}} ====5. Bagyong Caloy (''Hagupit'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Mayo 5 | Dissipated = Mayo 15 | image = Hagupit 2026-05-08 0015Z.jpg | track = Hagupit 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 40 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====6. Bagyong Domeng (''Jangmi'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Mayo 26 | Dissipated = Hunyo 3 | image = JMA TD 08 2026-05-26 0428Z.jpg | track = Jangmi 2026 path.png | 10-min winds = 60 | 1-min winds = 70 | Pressure = 975 }} {{clear}} ====7. Tropikal Depresyon Ester==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 3 | Dissipated = Hunyo 6 | image = JMA TD 09 06-03-2026.jpg | track = Ester 2026 path.png | 10-min winds = 30 | 1-min winds = | Pressure = 1002 }} {{clear}} ====8. Bagyong Francisco (''Mekkhala'')==== {{See also|Bagyong Francisco (2026)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 18 | Dissipated = Hunyo 27 | image = Mekkhala 2026-06-22 0250Z.png | track = JMA TD 11 path.png | 10-min winds = 100 | 1-min winds = 125 | Pressure = 925 }} {{clear}} ====9. Bagyong Gardo (''Higos'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 22 | Dissipated = Hunyo 27 | image = Higos 2026-06-25 0615Z.jpg | track = Higos 2026 path.png | 10-min winds = 45 | 1-min winds = 50 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====10. Super Bagyong Inday (''Bavi'')==== {{See also|Super Bagyong Inday}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 30 | Dissipated = Hulyo 15 | image = BAVI H9RGB 2026-07-04 0320z cropped.png | track = Bavi 2026 path.png | 10-min winds = 100 | 1-min winds = 140 | Pressure = 925 }} {{clear}} ====11. Bagyong Henry (''Maysak'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 30 | Dissipated = Hulyo 7 | image = Maysak 2026-07-03 0040Z.png | track = Maysak 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 35 | Pressure = 996 }} {{clear}} ====12. Bagyong Josie (''Haishen'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 12 | Dissipated = Hulyo 14 | image = Haishen 2026-07-13 0430Z.jpg | track = Haishen 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = | Pressure = 1002 }} {{clear}} ====13. Bagyong Kiyapo (''Noul'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 22 | Dissipated = Hulyo 27 | image = Noul 2026-07-24 0230Z.png | track = Noul 2026 path.png | 10-min winds = 75 | 1-min winds = 85 | Pressure = 960 }} {{clear}} ====15. Bagyong Luis–Maymay (''Kujira'')==== {{See also|Bagyong Luis–Maymay}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 31 | Dissipated = kasalukuyan | image = Kujira 2026-08-05 0200Z.jpg | track = Luis-Maymay 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 30 | Pressure = 998 }} {{clear}} =====Mga bagyo sa bawat buwan ng 2026===== {| class="wikitable sortable" |- | '''[[Buwan (panahon)|Buwan]]''' | {{center|'''[[Bagyo sa Pilipinas|Bagyo]]'''}} |- | Enero || Ada |- | Pebrero || Basyang |- | Marso || rowspan="2"| <center>{{grey|N/A}}</center> |- | Abril |- | Mayo || Caloy, Domeng |- | Hunyo || Ester, Francisco, Gardo |- | Hulyo || Henry, Inday, Josie, Kiyapo |- | Agosto || Luis-Maymay |- | Setyembre || rowspan="4"| <center>{{grey|N/A}}</center> |- | Oktubre |- | Nobyembre |- | Disyembre |} ===Nasa labas ng Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas=== ====3. Bagyong Nuri==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Marso 10 | Dissipated = Marso 13 | image = Nuri 2026-03-11 0404Z.jpg | track = Nuri 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 30 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====4. Bagyong Sinlaku==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Abril 8 | Dissipated = Abril 20 | image = Sinlaku 2026-04-12 1547Z.jpg | track = Sinlaku 2026 path.png | 10-min winds = 115 | 1-min winds = 160 | Pressure = 905 }} {{clear}} ====14. Super Bagyong Dolphin==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 26 | Dissipated = kasalukuyan | image = Dolphin 2026-07-29 1920Z.jpg | track = Dolphin 2026 path.png | 10-min winds = 110 | 1-min winds = 150 | Pressure = 910 }} {{clear}} ===Pilipinas=== {{See also|Talaan ng mga rinetirong pangalan bagyo sa Pilipinas}} Ngayong panahon, gagamit ang [[Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko|PAGASA]] ng sarili nitong pamamaraan ng pagbibigay ng pangalan para sa mga bagyong bubuo sa o papasok sa kanilang tinukoy sa sariling [[Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas|sakop na responsibilidad]]. Sa panahon na ito, ginagamit ng PAGASA ang sumusunod na listahan ng mga pangalan, na huling ginamit noong [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2022|2022]] at muling gagamitin noong 2030, na na-update na may mga pagpapalit ng mga retiradong pangalan, kung mayroon man. Ang lahat ng mga pangalan ay pareho noong 2022 maliban kay ''Ada'', ''Francisco'', ''Kiyapo'' at ''Pilandok'', na pinalitan ang mga pangalang ''[[Bagyong Agaton|Agaton]]'', ''[[Bagyong Florita (2022)|Florita]]'', ''[[Bagyong Karding|Karding]]'' at ''[[Bagyong Paeng|Paeng]]'' pagkatapos nilang magretiro. Lahat ng tatlong bagong pangalan ay ginamit sa unang pagkakataon ngayon ng panahon. {| style="width:100%;" | * ADA (2601) * [[Bagyong Basyang (2026)|BASYANG]] (2602) * CALOY (2605) * DOMENG (2606) * ESTER | * [[Bagyong Francisco (2026)|FRANCISCO]] (2607) * GARDO (2608) * HENRY (2610) * [[Super Bagyong Inday|INDAY]] (2609) * JOSIE (2611) | * KIYAPO (2612) * LUIS (2614) * {{tcname active|MAYMAY (2614)}} * {{tcname unused|NENENG}} * {{tcname unused|OBET}} | * {{tcname unused|PILANDOK}} * {{tcname unused|QUEENIE}} * {{tcname unused|ROSAL}} * {{tcname unused|SAMUEL}} * {{tcname unused|TOMAS}} | * {{tcname unused|UMBERTO}} * {{tcname unused|VENUS}} * {{tcname unused|WALDO}} * {{tcname unused|YAYANG}} * {{tcname unused|ZENY}} |} <div style="text-align:center">'''Auxiliary list'''</div> {| style="width:90%;" | * {{tcname unused|Agila}} * {{tcname unused|Bagwis}} | * {{tcname unused|Chito}} * {{tcname unused|Diego}} | * {{tcname unused|Elena}} * {{tcname unused|Felino}} | * {{tcname unused|Gunding}} * {{tcname unused|Harriet}} | * {{tcname unused|Indang}} * {{tcname unused|Jessa}} |} {{clear}} ==Mga sanggunian== [[Kategorya:Bagyo sa Pasipiko]] 9hrevcbsxzwl9t0vdkohed5mgbdhe2h 2219084 2219078 2026-08-05T04:16:30Z Ivan P. Clarin 84769 /* Pilipinas */ 2219084 wikitext text/x-wiki {{Infobox hurricane season | Track = 2026 Pacific typhoon season summary.png | Basin = WPac | Year = 2026 | First storm formed = Enero 13, 2026 | Last storm dissipated = Nagaganap | Strongest storm name = Sinlaku | Strongest storm winds = 115 | Strongest storm pressure = 905 | Average wind speed = 10 | Total depressions = 8 | Total storms = 6 | Total hurricanes = 1 | Total super = 1 total | Fatalities = 31 total | Damages = 483 | five seasons = [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024|2024]], [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2025|2025]], '''2026''', ''[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2027|2027]]'', ''[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2028|2028]]'' | Atlantic season = Panahon ng bagyo sa Atlantiko ng 2026 | East Pacific season = Panahon ng bagyo sa Silangang Pasipiko ng 2026 | North Indian season = Panahon ng bagyo sa Hilagang India ng 2026 }} Ang '''Panahon ng bagyo sa pasipiko ng 2026''' ay isang paparating na kaganapan taunang siklo ng bagyong pagbubuo sa kanlurang Karagatang Pasipiko. Ang yugto ay tatakbo sa buong 2026, kahit na ang karamihan sa mga tropikal na bagyo ay karaniwang nagkakaroon sa pagitan ng Mayo at Oktubre. Ang saklaw ng akdang ito ay may-hanggan sa Karagatang Pasipiko sa hilaga ng ekwador sa pagitan ng 100°E at ika-180 meridian. Sa loob ng hilagang-kanlurang Karagatang Pasipiko, mayroong dalawang magkahiwalay na ahensya na nagtatalaga ng mga pangalan sa mga tropikal na bagyo na kadalasang maaring humantong sa isang bagyo na may dalawang pangalan. Pangalanan ng Japan Meteorological Agency (JMA) ang isang bagyo kung mayroon itong 10 minutong napapanatiling bilis ng hangin na hindi bababa sa 65 km/h (40 mph) saanman sa basin. Ang Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko o sa Ingles pa ay Philippine Atmospheric, Geophysical, Astronomical Services Administration (PAGASA), ay nagtatalaga ng mga pangalan sa mga bagyo na lumilipat o nabubuo bilang isang tropikal depresyon sa Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas , kilala rin sa Ingles bilang Philippine Area of Responsibility (PAR), na matatagpuan sa pagitan ng 135°E at 115°E at sa pagitan ng 5°N–25°N, hindi alintana kung ang isang tropical cyclone ay nabigyan na o hindi ng JMA ==Pangalan sa mga bagyo== Pangalanan ng Japan Meteorological Agency (JMA) ang isang bagyo kung mayroon itong 10 minutong napapanatiling bilis ng hangin na hindi bababa sa 65 km/h (40 mph) saanman sa basin. Ang Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko o sa Ingles pa ay Philippine Atmospheric, Geophysical, Astronomical Services Administration (PAGASA), ay nagtatalaga ng mga pangalan sa mga bagyo na lumilipat o nabubuo bilang isang tropikal depresyon sa Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas , kilala rin sa Ingles bilang Philippine Area of Responsibility (PAR), na matatagpuan sa pagitan ng 135°E at 115°E at sa pagitan ng 5°N–25°N, hindi alintana kung ang isang tropical cyclone ay nabigyan na o hindi ng JMA. Ang mga tropikal na depresyon na sinusubaybayan ng United States' Joint Typhoon Warning Center (JTWC) ay binibigyan ng numerong may "W" na suffix; W ibig sabihin kanluran, isang sanggunian sa kanlurang rehiyon ng Pasipiko. ==Mga sistema== ===Nasa loob ng Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas=== ====1. Bagyong Ada (''Nokaen'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Enero 13 | Dissipated = Enero 22 | image = Nokaen 2026-01-17 0635Z.jpg | track = Nokaen 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 50 | Pressure = 996 }} {{clear}} ====2. Bagyong Basyang (''Penha'')==== {{See also|Bagyong Basyang (2026)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Pebrero 3 | Dissipated = Pebrero 7 | image = Penha 2026-02-05 0441Z.jpg | track = Penha 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 40 | Pressure = 1000 }} {{clear}} ====5. Bagyong Caloy (''Hagupit'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Mayo 5 | Dissipated = Mayo 15 | image = Hagupit 2026-05-08 0015Z.jpg | track = Hagupit 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 40 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====6. Bagyong Domeng (''Jangmi'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Mayo 26 | Dissipated = Hunyo 3 | image = JMA TD 08 2026-05-26 0428Z.jpg | track = Jangmi 2026 path.png | 10-min winds = 60 | 1-min winds = 70 | Pressure = 975 }} {{clear}} ====7. Tropikal Depresyon Ester==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 3 | Dissipated = Hunyo 6 | image = JMA TD 09 06-03-2026.jpg | track = Ester 2026 path.png | 10-min winds = 30 | 1-min winds = | Pressure = 1002 }} {{clear}} ====8. Bagyong Francisco (''Mekkhala'')==== {{See also|Bagyong Francisco (2026)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 18 | Dissipated = Hunyo 27 | image = Mekkhala 2026-06-22 0250Z.png | track = JMA TD 11 path.png | 10-min winds = 100 | 1-min winds = 125 | Pressure = 925 }} {{clear}} ====9. Bagyong Gardo (''Higos'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 22 | Dissipated = Hunyo 27 | image = Higos 2026-06-25 0615Z.jpg | track = Higos 2026 path.png | 10-min winds = 45 | 1-min winds = 50 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====10. Super Bagyong Inday (''Bavi'')==== {{See also|Super Bagyong Inday}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 30 | Dissipated = Hulyo 15 | image = BAVI H9RGB 2026-07-04 0320z cropped.png | track = Bavi 2026 path.png | 10-min winds = 100 | 1-min winds = 140 | Pressure = 925 }} {{clear}} ====11. Bagyong Henry (''Maysak'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 30 | Dissipated = Hulyo 7 | image = Maysak 2026-07-03 0040Z.png | track = Maysak 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 35 | Pressure = 996 }} {{clear}} ====12. Bagyong Josie (''Haishen'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 12 | Dissipated = Hulyo 14 | image = Haishen 2026-07-13 0430Z.jpg | track = Haishen 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = | Pressure = 1002 }} {{clear}} ====13. Bagyong Kiyapo (''Noul'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 22 | Dissipated = Hulyo 27 | image = Noul 2026-07-24 0230Z.png | track = Noul 2026 path.png | 10-min winds = 75 | 1-min winds = 85 | Pressure = 960 }} {{clear}} ====15. Bagyong Luis–Maymay (''Kujira'')==== {{See also|Bagyong Luis–Maymay}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 31 | Dissipated = kasalukuyan | image = Kujira 2026-08-05 0200Z.jpg | track = Luis-Maymay 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 30 | Pressure = 998 }} {{clear}} =====Mga bagyo sa bawat buwan ng 2026===== {| class="wikitable sortable" |- | '''[[Buwan (panahon)|Buwan]]''' | {{center|'''[[Bagyo sa Pilipinas|Bagyo]]'''}} |- | Enero || Ada |- | Pebrero || Basyang |- | Marso || rowspan="2"| <center>{{grey|N/A}}</center> |- | Abril |- | Mayo || Caloy, Domeng |- | Hunyo || Ester, Francisco, Gardo |- | Hulyo || Henry, Inday, Josie, Kiyapo |- | Agosto || Luis-Maymay |- | Setyembre || rowspan="4"| <center>{{grey|N/A}}</center> |- | Oktubre |- | Nobyembre |- | Disyembre |} ===Nasa labas ng Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas=== ====3. Bagyong Nuri==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Marso 10 | Dissipated = Marso 13 | image = Nuri 2026-03-11 0404Z.jpg | track = Nuri 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 30 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====4. Bagyong Sinlaku==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Abril 8 | Dissipated = Abril 20 | image = Sinlaku 2026-04-12 1547Z.jpg | track = Sinlaku 2026 path.png | 10-min winds = 115 | 1-min winds = 160 | Pressure = 905 }} {{clear}} ====14. Super Bagyong Dolphin==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 26 | Dissipated = kasalukuyan | image = Dolphin 2026-07-29 1920Z.jpg | track = Dolphin 2026 path.png | 10-min winds = 110 | 1-min winds = 150 | Pressure = 910 }} {{clear}} ===Pilipinas=== {{See also|Talaan ng mga rinetirong pangalan bagyo sa Pilipinas}} Ngayong panahon, gagamit ang [[Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko|PAGASA]] ng sarili nitong pamamaraan ng pagbibigay ng pangalan para sa mga bagyong bubuo sa o papasok sa kanilang tinukoy sa sariling [[Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas|sakop na responsibilidad]]. Sa panahon na ito, ginagamit ng PAGASA ang sumusunod na listahan ng mga pangalan, na huling ginamit noong [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2022|2022]] at muling gagamitin noong 2030, na na-update na may mga pagpapalit ng mga retiradong pangalan, kung mayroon man. Ang lahat ng mga pangalan ay pareho noong 2022 maliban kay ''Ada'', ''Francisco'', ''Kiyapo'' at ''Pilandok'', na pinalitan ang mga pangalang ''[[Bagyong Agaton|Agaton]]'', ''[[Bagyong Florita (2022)|Florita]]'', ''[[Bagyong Karding|Karding]]'' at ''[[Bagyong Paeng|Paeng]]'' pagkatapos nilang magretiro. Lahat ng tatlong bagong pangalan ay ginamit sa unang pagkakataon ngayon ng panahon. {| style="width:100%;" | * ADA (2601) * [[Bagyong Basyang (2026)|BASYANG]] (2602) * CALOY (2605) * [[Bagyong Domeng (2026)|DOMENG]] (2606) * ESTER | * [[Bagyong Francisco (2026)|FRANCISCO]] (2607) * GARDO (2608) * [[Bagyong Henry (2026)|HENRY]] (2610) * [[Super Bagyong Inday|INDAY]] (2609) * JOSIE (2611) | * [[Bagyong Kiyapo (2026)|KIYAPO]] (2612) * [[Bagyong Luis–Maymay|LUIS]] (2614) * {{tcname active|[[Bagyong Luis–Maymay|MAYMAY]] (2614)}} * {{tcname unused|NENENG}} * {{tcname unused|OBET}} | * {{tcname unused|PILANDOK}} * {{tcname unused|QUEENIE}} * {{tcname unused|ROSAL}} * {{tcname unused|SAMUEL}} * {{tcname unused|TOMAS}} | * {{tcname unused|UMBERTO}} * {{tcname unused|VENUS}} * {{tcname unused|WALDO}} * {{tcname unused|YAYANG}} * {{tcname unused|ZENY}} |} <div style="text-align:center">'''Auxiliary list'''</div> {| style="width:90%;" | * {{tcname unused|Agila}} * {{tcname unused|Bagwis}} | * {{tcname unused|Chito}} * {{tcname unused|Diego}} | * {{tcname unused|Elena}} * {{tcname unused|Felino}} | * {{tcname unused|Gunding}} * {{tcname unused|Harriet}} | * {{tcname unused|Indang}} * {{tcname unused|Jessa}} |} {{clear}} ==Mga sanggunian== [[Kategorya:Bagyo sa Pasipiko]] c5gd8gpfcgvtcigxjesn8o7wcor0jxa 2 338719 2219124 2216286 2026-08-05T07:42:19Z Lolbet101 163542 Sverker Johansson. 2219124 wikitext text/x-wiki {{Userboxtop | float = right }} {{Userbox | id = [[File:Metawiki.svg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay may [[w:metawiki:User:Lolbet101|Meta-Wiki]] na account. }} {{Userbox |id=[[File:Wikipedia-logo-v2-en.svg|45px]] |info= Ang tagagamit na ito ay may [[w:en:User:Lolbet101|English Wikipedia]] na account. }} {{Userbox | id = [[File:Wikipedia-logo-v2-simple.svg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay may [[w:simple:User:Lolbet101|Simple English Wikipedia]] na account. }} {{Userbox | id = [[File:Billiards balls.jpg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay paminsan-minsan o bihirang naglalaro ng [[bilyar]]. }} {{Userbox | id = [[File:Size Comparison - Gonggong with Earth and Moon.svg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay interesado sa mga paghahambing ng laki. (size comparisons). }} {{Userbox | id = [[File:Orion Nebula - Hubble 2006 mosaic 18000.jpg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay interesado sa [[astronomiya]]. }} {{Userbox | id = [[File:Blue computer icon.svg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay interesado sa [[Kompyuter|kompyuters]]. }} {{Userbox | id = [[File:Nuvola Math and Inf.svg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay mahilig matuto sa [[matematika]]. }} {{Userbox | id = [[File:Rubik's cube.svg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay kayang bumuo ng [[Rubik's Cube|Rubik's cube]]. }} {{Userbox | id = [[File:Smartphone - game-icons.svg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay naglalaro ng mga [[Larong bidyo|larong mobile]]. }} {{Userboxbottom}} Tl: Kumusta! Ako si Lolbet101. Nasisiyahan akong gumawa ng mga artikulo sa Wikipedia tungkol sa kalawakan at iba pang mga paksa. Gumagawa at nagpapabuti ako ng mga artikulo sa Tagalog. En: Hello! I am Lolbet101. I enjoy creating Wikipedia articles about space and other topics. I make and improve articles in Tagalog. == Mga artikulong ginawa ko sa Tagalog == (En: Articles I made in Tagalog) * [[Android 17]] * [[Katalogong Messier]] * [[Pamamaril sa paaralan sa Tacloban noong 2026]] * [[Sverker Johansson]] j07s6sof114o5msw9488l9sqq9yh5bc 2219174 2219124 2026-08-05T11:01:10Z Lolbet101 163542 /* Mga artikulong ginawa ko sa Tagalog */ 6-7 ⁶🤷⁷. 2219174 wikitext text/x-wiki {{Userboxtop | float = right }} {{Userbox | id = [[File:Metawiki.svg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay may [[w:metawiki:User:Lolbet101|Meta-Wiki]] na account. }} {{Userbox |id=[[File:Wikipedia-logo-v2-en.svg|45px]] |info= Ang tagagamit na ito ay may [[w:en:User:Lolbet101|English Wikipedia]] na account. }} {{Userbox | id = [[File:Wikipedia-logo-v2-simple.svg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay may [[w:simple:User:Lolbet101|Simple English Wikipedia]] na account. }} {{Userbox | id = [[File:Billiards balls.jpg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay paminsan-minsan o bihirang naglalaro ng [[bilyar]]. }} {{Userbox | id = [[File:Size Comparison - Gonggong with Earth and Moon.svg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay interesado sa mga paghahambing ng laki. (size comparisons). }} {{Userbox | id = [[File:Orion Nebula - Hubble 2006 mosaic 18000.jpg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay interesado sa [[astronomiya]]. }} {{Userbox | id = [[File:Blue computer icon.svg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay interesado sa [[Kompyuter|kompyuters]]. }} {{Userbox | id = [[File:Nuvola Math and Inf.svg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay mahilig matuto sa [[matematika]]. }} {{Userbox | id = [[File:Rubik's cube.svg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay kayang bumuo ng [[Rubik's Cube|Rubik's cube]]. }} {{Userbox | id = [[File:Smartphone - game-icons.svg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay naglalaro ng mga [[Larong bidyo|larong mobile]]. }} {{Userboxbottom}} Tl: Kumusta! Ako si Lolbet101. Nasisiyahan akong gumawa ng mga artikulo sa Wikipedia tungkol sa kalawakan at iba pang mga paksa. Gumagawa at nagpapabuti ako ng mga artikulo sa Tagalog. En: Hello! I am Lolbet101. I enjoy creating Wikipedia articles about space and other topics. I make and improve articles in Tagalog. == Mga artikulong ginawa ko sa Tagalog == (En: Articles I made in Tagalog) * [[6-7]] * [[Android 17]] * [[Katalogong Messier]] * [[Pamamaril sa paaralan sa Tacloban noong 2026]] * [[Sverker Johansson]] 5xadxc5zxf8wbpp5sjnoho333a3m6rf 0 338863 2219065 2218977 2026-08-05T02:35:18Z GinawaSaHapon 102500 2219065 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates}}<!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa --> {{About|konseptong panlipunan|konseptong pampulitika|Bansa (pampulitika)}} '''Bansâ''', '''bayán''', o '''nasyón''' ang isang uri ng [[panlipunang grupo]] kung saan lumilitaw ang isang kolektibong [[pagkakakilanlan]], tinatawag na [[pambansang pagkakakilanlan]], mula sa kombinasyon ng mga katangiang pare-parehong taglay ng isang partikular na populasyon, kagaya halimbawa ng [[wika]], [[kasaysayan]], [[etnisidad]], [[kultura]], [[teritoryo]], o [[lipunan]]. May mga bansa na nabubuo ayon sa kanilang etnisidad habang may iba namang nabubuo dahil sa [[politika]]. Madalas na mas politikal ang mga bansa kesa sa mga pangkat-etniko. Ayon kay [[Benedict Anderson]], isang "politikal na [[pamayanang gawang-isip]]" ang mga bansa, ''gawang-isip'' dahil bagamat hindi makikilala ng mga taong bahagi ng isang bansa ang bawat miyembro nito, pawang iniisip nila na magkaugnay sila sa kanila. Samantala, ayon naman kay [[Anthony D. Smith]], mga pamayanang kultural at politikal ang mga bansa na nagkaroon ng kamalayan ukol sa kanilang [[pagsasarili]], pagkakaisa, at interes. Ginagamit ang salitang ''bansa'' sa wikang Tagalog upang [[Bansa (politika)|tumukoy sa politikal na konsepto]] bukod sa panlipunang konsepto nito; sinasalin sa [[wikang Ingles]] ang bansa sa politikal na konteksto bilang {{Lang|en|country}} habang {{Lang|en|nation}} naman ang salin sa panlipunang konteksto ng ''bansa''. Ayon sa ''[[Black's Law Dictionary]]'', ang salitang Ingles na {{Lang|en|nation}} ay tumutukoy sa isang pamayanan ng mga tao na pare-parehong naninirahan sa isang tiyak na teritoryo at organisado sa pamamagitan ng isang malayang pamahalaan. Kasingkahulugan ito ng {{Lang|en|state}} at {{Lang|en|country}}, isang katangian na ayon kay [[Thomas Hylland Eriksen]] ang nagtatangi sa bansa mula sa ibang mga kolektibong pagkakakilanlan kagaya ng etnisidad. Ayon sa konsensong napagkakasunduan ng mga iskolar, pawang [[Gawaing panlipunan|gawang panlipunan]] ang mga bansa, na nakadepende sa kasaysayan, may malayang organisasyon, at di-hamak na isang modernong konsepto. Sa takbo ng kasaysayan, nakakabit ang mga tao sa kanilang [[kamag-anakan]] at [[tradisyon]] gayundin sa mga otoridad sa kanilang lugar at kinagisnang lupain, ngunit hindi naging isang prominenteng [[ideolohiya]] ang [[pagkamakabansa]] o nasyonalismo, ang paniniwala na dapat maging isa ang politikal na bansa at ang pagkakakilanlan nito, hanggang noon lamang dulo ng ika-18 siglo. == Etimolohiya == Isang [[aral na hiram]] ang salitang ''bansa'' mula sa [[Wikang Malayo|wikang Malay]] na {{Lang|ms|bangsa}},<ref>{{Cite web |title=bansâ |url=https://kwfdiksiyonaryo.ph/index?query=bansa |access-date=2026-08-05 |website=KWF Diksiyonaryo ng Wikang Filipino |publisher=[[Komisyon sa Wikang Filipino]] |language=en}}</ref> na mula naman sa [[wikang Sanskrit]] na {{Lang|sa-Latn|vaṃśá}} ("anak, kadugo, pangkat"), mula sa [[protowikang Indo-Iranyano]] {{Lang|iir-x-proto|wanćás}} ("biga, kawayan").<ref>{{Cite book |last=Mayrhofer |first=Manfred |title=Etymologisches Wörterbuch des Altindoarischen |publisher=Carl Winter Universitätsverlag |year=1996 |volume=2 |location=[[Heidelberg]] |pages=485 |language=de |trans-title=Diksiyonaryo ng Etimolohiya ng Lumang Indo-Aryano |chapter=vam̆́śá- |chapter-url=https://archive.org/details/EtymologischesWrterbuchDesAltindoarischenMayrhoferEWA21992/page/n526/mode/2up}}</ref> Una itong ipinakilala ng [[Lingguwistika|lingwistang]] si [[Eusebio T. Daluz]] noong unang bahagi ng ika-20 siglo bilang katumbas ng [[Wikang Kastila|salitang Kastila]] na {{Lang|es|nación}} dahil sa kawalan ng tiyak na katumbas para sa konsepto sa wikang Tagalog noon. Bago ito, karaniwang ginagamit ang salitang ''[[bayan]]'' bilang katumbas sa naturang konsepto, na makikita sa mga salitang kagaya ng ''[[inang-bayan]]'' at ''[[Pagkamakabayan|makabayan]]'', bagamat mas tumutukoy ito sa isang maliit na komunidad ng mga tao kagaya ng mga [[lungsod]] o [[barangay]] at sinasalin bilang katumbas ng salitang Kastila na {{Lang|es|pueblo}}. Nagmula ito sa pinaikling anyo ng salitang ''bahayan''. Parehong tumutukoy ang ''bansa'' sa pampulitika at panlipunang konsepto. Ayon sa ''[[Pambansang Diksiyonaryo]]'' ng [[Unibersidad ng Pilipinas]], tumutukoy ito sa panlipunang kahulugan na "komunidad ng mga mamamayan na may iisang lahi, kasaysayan, wika, kultura, at pamahalaan" gayundin sa [[Bansa (pampulitika)|pampulitikang kahulugan]] na "teritoryo ng komunidad na ito".<ref>{{Cite web |title=bansâ |url=https://diksiyonaryo.ph/search/bansa?page=1 |access-date=2026-08-05 |website=Diksiyonaryo.ph}}</ref> Depende sa kahulugan, sinasalin ito sa [[wikang Ingles]] bilang {{Lang|en|nation}} para sa panlipunang kahulugan at {{Lang|en|country}} o {{Lang|en|state}} para naman sa pampulitikang kahulugan. Ginagamit din minsan ang salitang ''nasyon'' para sa panlipunang konsepto, na isang direktang hiram mula sa wikang Kastila.<ref>{{Cite web |title=nasyón |url=https://kwfdiksiyonaryo.ph/index?query=nasy%C3%B3n |access-date=2026-08-05 |website=KWF Diksiyonaryo ng Wikang Filipino |publisher=[[Komisyon sa Wikang Filipino]] |language=en}}</ref> == Tingnan din == * [[Bansa (pampulitika)]] == Sanggunian == {{Reflist}} == Link sa labas == {{Wiktionary}}{{Ethnicity}}{{Political philosophy}}{{Military and war}} {{Authority control}} s4ra10ydmsotqsmllm6jj8g2dtextfg 2219066 2219065 2026-08-05T02:44:48Z GinawaSaHapon 102500 2219066 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates}}<!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa --> {{About|konseptong panlipunan|konseptong pampulitika|Bansa (pampulitika)}} '''Bansâ''', '''bayán''', o '''nasyón''' ang isang uri ng [[panlipunang grupo]] kung saan lumilitaw ang isang kolektibong [[pagkakakilanlan]], tinatawag na [[pambansang pagkakakilanlan]], mula sa kombinasyon ng mga katangiang pare-parehong taglay ng isang partikular na populasyon, kagaya halimbawa ng [[wika]], [[kasaysayan]], [[etnisidad]], [[kultura]], [[teritoryo]], o [[lipunan]]. May mga bansa na nabubuo ayon sa kanilang etnisidad habang may iba namang nabubuo dahil sa [[politika]]. Madalas na mas politikal ang mga bansa kesa sa mga pangkat-etniko. Ayon kay [[Benedict Anderson]], isang "politikal na [[pamayanang gawang-isip]]" ang mga bansa, ''gawang-isip'' dahil bagamat hindi makikilala ng mga taong bahagi ng isang bansa ang bawat miyembro nito, pawang iniisip nila na magkaugnay sila sa kanila. Samantala, ayon naman kay [[Anthony D. Smith]], mga pamayanang kultural at politikal ang mga bansa na nagkaroon ng kamalayan ukol sa kanilang [[pagsasarili]], pagkakaisa, at interes. Ginagamit ang salitang ''bansa'' sa wikang Tagalog upang [[Bansa (politika)|tumukoy sa politikal na konsepto]] bukod sa panlipunang konsepto nito; sinasalin sa [[wikang Ingles]] ang bansa sa politikal na konteksto bilang {{Lang|en|country}} habang {{Lang|en|nation}} naman ang salin sa panlipunang konteksto ng ''bansa''. Ayon sa ''[[Black's Law Dictionary]]'', ang salitang Ingles na {{Lang|en|nation}} ay tumutukoy sa isang pamayanan ng mga tao na pare-parehong naninirahan sa isang tiyak na teritoryo at organisado sa pamamagitan ng isang malayang pamahalaan. Kasingkahulugan ito ng {{Lang|en|state}} at {{Lang|en|country}}, isang katangian na ayon kay [[Thomas Hylland Eriksen]] ang nagtatangi sa bansa mula sa ibang mga kolektibong pagkakakilanlan kagaya ng etnisidad. Ayon sa konsensong napagkakasunduan ng mga iskolar, pawang [[Gawaing panlipunan|gawang panlipunan]] ang mga bansa, na nakadepende sa kasaysayan, may malayang organisasyon, at di-hamak na isang modernong konsepto. Sa takbo ng kasaysayan, nakakabit ang mga tao sa kanilang [[kamag-anakan]] at [[tradisyon]] gayundin sa mga otoridad sa kanilang lugar at kinagisnang lupain, ngunit hindi naging isang prominenteng [[ideolohiya]] ang [[pagkamakabansa]] o nasyonalismo, ang paniniwala na dapat maging isa ang politikal na bansa at ang pagkakakilanlan nito, hanggang noon lamang dulo ng ika-18 siglo. == Etimolohiya == Isang [[aral na hiram]] ang salitang ''bansa'' mula sa [[Wikang Malayo|wikang Malay]] na {{Lang|ms|bangsa}},<ref>{{Cite web |title=bansâ |url=https://kwfdiksiyonaryo.ph/index?query=bansa |access-date=2026-08-05 |website=KWF Diksiyonaryo ng Wikang Filipino |publisher=[[Komisyon sa Wikang Filipino]] |language=en}}</ref> na mula naman sa [[wikang Sanskrit]] na {{Lang|sa-Latn|vaṃśá}} ("anak, kadugo, pangkat"), mula sa [[protowikang Indo-Iranyano]] {{Lang|iir-x-proto|wanćás}} ("biga, kawayan").<ref>{{Cite book |last=Mayrhofer |first=Manfred |title=Etymologisches Wörterbuch des Altindoarischen |publisher=Carl Winter Universitätsverlag |year=1996 |volume=2 |location=[[Heidelberg]] |pages=485 |language=de |trans-title=Diksiyonaryo ng Etimolohiya ng Lumang Indo-Aryano |chapter=vam̆́śá- |chapter-url=https://archive.org/details/EtymologischesWrterbuchDesAltindoarischenMayrhoferEWA21992/page/n526/mode/2up}}</ref> Una itong ipinakilala ng [[Lingguwistika|lingwistang]] si [[Eusebio T. Daluz]] noong unang bahagi ng ika-20 siglo bilang katumbas ng [[Wikang Kastila|salitang Kastila]] na {{Lang|es|nación}} dahil sa kawalan ng tiyak na katumbas para sa konsepto sa wikang Tagalog noon. Bago ito, karaniwang ginagamit ang salitang ''[[bayan]]'' bilang katumbas sa naturang konsepto, na makikita sa mga salitang kagaya ng ''[[inang-bayan]]'' at ''[[Pagkamakabayan|makabayan]]'', bagamat mas tumutukoy ito sa isang maliit na komunidad ng mga tao kagaya ng mga [[lungsod]] o [[barangay]] at sinasalin bilang katumbas ng salitang Kastila na {{Lang|es|pueblo}}. Nagmula ito sa pinaikling anyo ng salitang ''bahayan''. Parehong tumutukoy ang ''bansa'' sa pampulitika at panlipunang konsepto. Ayon sa ''[[Pambansang Diksiyonaryo]]'' ng [[Unibersidad ng Pilipinas]], tumutukoy ito sa panlipunang kahulugan na "komunidad ng mga mamamayan na may iisang lahi, kasaysayan, wika, kultura, at pamahalaan" gayundin sa [[Bansa (pampulitika)|pampulitikang kahulugan]] na "teritoryo ng komunidad na ito".<ref>{{Cite web |title=bansâ |url=https://diksiyonaryo.ph/search/bansa?page=1 |access-date=2026-08-05 |website=Diksiyonaryo.ph}}</ref> Depende sa kahulugan, sinasalin ito sa [[wikang Ingles]] bilang {{Lang|en|nation}} para sa panlipunang kahulugan at {{Lang|en|country}} o {{Lang|en|state}} para naman sa pampulitikang kahulugan. Ginagamit din minsan ang salitang ''nasyon'' para sa panlipunang konsepto, na isang direktang hiram mula sa wikang Kastila.<ref>{{Cite web |title=nasyón |url=https://kwfdiksiyonaryo.ph/index?query=nasy%C3%B3n |access-date=2026-08-05 |website=KWF Diksiyonaryo ng Wikang Filipino |publisher=[[Komisyon sa Wikang Filipino]] |language=en}}</ref> == Tingnan din == {{Div col|colwidth=22em}} * [[Bansa (pampulitika)]] * [[Kabansaan]] * [[Lahi]] * [[Lipunan]] * [[Malayang estado]] * [[Pagkamakabansa]] * [[Pagkamakabayan]] * [[Pagkamamamayan]] * [[Pamahalaan]] * [[Republika]] * [[Taumbayan]] * [[Tribo]] {{Div col end}} == Sanggunian == {{Reflist}} == Magbasa pa == {{Ethnicity}}{{Political philosophy}}{{Military and war}} {{Authority control}} f4s28ewm6sxyd6wb25amzxxk3qtes9h 2219067 2219066 2026-08-05T02:45:57Z GinawaSaHapon 102500 2219067 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates}}<!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa --> {{About|konseptong panlipunan|konseptong pampulitika|Bansa (pampulitika)}} '''Bansâ''', '''bayán''', o '''nasyón''' ang isang uri ng [[panlipunang grupo]] kung saan lumilitaw ang isang kolektibong [[pagkakakilanlan]], tinatawag na [[pambansang pagkakakilanlan]], mula sa kombinasyon ng mga katangiang pare-parehong taglay ng isang partikular na populasyon, kagaya halimbawa ng [[wika]], [[kasaysayan]], [[etnisidad]], [[kultura]], [[teritoryo]], o [[lipunan]]. May mga bansa na nabubuo ayon sa kanilang etnisidad habang may iba namang nabubuo dahil sa [[politika]]. Madalas na mas politikal ang mga bansa kesa sa mga pangkat-etniko. Ayon kay [[Benedict Anderson]], isang "politikal na [[pamayanang gawang-isip]]" ang mga bansa, ''gawang-isip'' dahil bagamat hindi makikilala ng mga taong bahagi ng isang bansa ang bawat miyembro nito, pawang iniisip nila na magkaugnay sila sa kanila. Samantala, ayon naman kay [[Anthony D. Smith]], mga pamayanang kultural at politikal ang mga bansa na nagkaroon ng kamalayan ukol sa kanilang [[pagsasarili]], pagkakaisa, at interes. Ginagamit ang salitang ''bansa'' sa wikang Tagalog upang [[Bansa (politika)|tumukoy sa politikal na konsepto]] bukod sa panlipunang konsepto nito; sinasalin sa [[wikang Ingles]] ang bansa sa politikal na konteksto bilang {{Lang|en|country}} habang {{Lang|en|nation}} naman ang salin sa panlipunang konteksto ng ''bansa''. Ayon sa ''[[Black's Law Dictionary]]'', ang salitang Ingles na {{Lang|en|nation}} ay tumutukoy sa isang pamayanan ng mga tao na pare-parehong naninirahan sa isang tiyak na teritoryo at organisado sa pamamagitan ng isang malayang pamahalaan. Kasingkahulugan ito ng {{Lang|en|state}} at {{Lang|en|country}}, isang katangian na ayon kay [[Thomas Hylland Eriksen]] ang nagtatangi sa bansa mula sa ibang mga kolektibong pagkakakilanlan kagaya ng etnisidad. Ayon sa konsensong napagkakasunduan ng mga iskolar, pawang [[Gawaing panlipunan|gawang panlipunan]] ang mga bansa, na nakadepende sa kasaysayan, may malayang organisasyon, at di-hamak na isang modernong konsepto. Sa takbo ng kasaysayan, nakakabit ang mga tao sa kanilang [[kamag-anakan]] at [[tradisyon]] gayundin sa mga otoridad sa kanilang lugar at kinagisnang lupain, ngunit hindi naging isang prominenteng [[ideolohiya]] ang [[pagkamakabansa]] o nasyonalismo, ang paniniwala na dapat maging isa ang politikal na bansa at ang pagkakakilanlan nito, hanggang noon lamang dulo ng ika-18 siglo. == Etimolohiya == Isang [[aral na hiram]] ang salitang ''bansa'' mula sa [[Wikang Malayo|wikang Malay]] na {{Lang|ms|bangsa}},<ref>{{Cite web |title=bansâ |url=https://kwfdiksiyonaryo.ph/index?query=bansa |access-date=2026-08-05 |website=KWF Diksiyonaryo ng Wikang Filipino |publisher=[[Komisyon sa Wikang Filipino]] |language=en}}</ref> na mula naman sa [[wikang Sanskrit]] na {{Lang|sa-Latn|vaṃśá}} ("anak, kadugo, pangkat"), mula sa [[protowikang Indo-Iranyano]] {{Lang|iir-x-proto|wanćás}} ("biga, kawayan").<ref>{{Cite book |last=Mayrhofer |first=Manfred |title=Etymologisches Wörterbuch des Altindoarischen |publisher=Carl Winter Universitätsverlag |year=1996 |volume=2 |location=[[Heidelberg]] |pages=485 |language=de |trans-title=Diksiyonaryo ng Etimolohiya ng Lumang Indo-Aryano |chapter=vam̆́śá- |chapter-url=https://archive.org/details/EtymologischesWrterbuchDesAltindoarischenMayrhoferEWA21992/page/n526/mode/2up}}</ref> Una itong ipinakilala ng [[Lingguwistika|lingwistang]] si [[Eusebio T. Daluz]] noong unang bahagi ng ika-20 siglo bilang katumbas ng [[Wikang Kastila|salitang Kastila]] na {{Lang|es|nación}} dahil sa kawalan ng tiyak na katumbas para sa konsepto sa wikang Tagalog noon. Bago ito, karaniwang ginagamit ang salitang ''[[bayan]]'' bilang katumbas sa naturang konsepto, na makikita sa mga salitang kagaya ng ''[[inang-bayan]]'' at ''[[Pagkamakabayan|makabayan]]'', bagamat mas tumutukoy ito sa isang maliit na komunidad ng mga tao kagaya ng mga [[lungsod]] o [[barangay]] at sinasalin bilang katumbas ng salitang Kastila na {{Lang|es|pueblo}}. Nagmula ito sa pinaikling anyo ng salitang ''bahayan''. Parehong tumutukoy ang ''bansa'' sa pampulitika at panlipunang konsepto. Ayon sa ''[[Pambansang Diksiyonaryo]]'' ng [[Unibersidad ng Pilipinas]], tumutukoy ito sa panlipunang kahulugan na "komunidad ng mga mamamayan na may iisang lahi, kasaysayan, wika, kultura, at pamahalaan" gayundin sa [[Bansa (pampulitika)|pampulitikang kahulugan]] na "teritoryo ng komunidad na ito".<ref>{{Cite web |title=bansâ |url=https://diksiyonaryo.ph/search/bansa?page=1 |access-date=2026-08-05 |website=Diksiyonaryo.ph}}</ref> Depende sa kahulugan, sinasalin ito sa [[wikang Ingles]] bilang {{Lang|en|nation}} para sa panlipunang kahulugan at {{Lang|en|country}} o {{Lang|en|state}} para naman sa pampulitikang kahulugan. Ginagamit din minsan ang salitang ''nasyon'' para sa panlipunang konsepto, na isang direktang hiram mula sa wikang Kastila.<ref>{{Cite web |title=nasyón |url=https://kwfdiksiyonaryo.ph/index?query=nasy%C3%B3n |access-date=2026-08-05 |website=KWF Diksiyonaryo ng Wikang Filipino |publisher=[[Komisyon sa Wikang Filipino]] |language=en}}</ref> == Tingnan din == {{Div col|colwidth=22em}} * [[Bansa (pampulitika)]] * [[Kabansaan]] * [[Lahi]] * [[Lipunan]] * [[Malayang estado]] * [[Pagkamakabansa]] * [[Pagkamakabayan]] * [[Pagkamamamayan]] * [[Pamahalaan]] * [[Republika]] * [[Taumbayan]] * [[Tribo]] {{Div col end}} == Sanggunian == {{Reflist}} == Magbasa pa == {{refbegin|2}} * [[Pierre Manent|Manent, Pierre]] (2007). "What is a Nation?"{{Cite web |title=Archived copy |url=http://www.mmisi.org/IR/42_02/manent.pdf |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304003636/http://www.mmisi.org/IR/42_02/manent.pdf |archive-date=4 March 2016 |access-date=12 November 2014}}, ''The Intercollegiate Review'', Vol. XLII, No. 2, pp.&nbsp;23–31. * [[Ernest Renan|Renan, Ernest]] (1896). [https://archive.org/stream/poetryofcelticra00renauoft#page/60/mode/2up "What is a Nation?"] In: ''The Poetry of the Celtic Races, and Other Essays''. London: The Walter Scott Publishing Co., pp.&nbsp;61–83. * {{cite book |last1=Leach |first1=Michael |url=https://books.google.com/books?id=iiglDwAAQBAJ |title=Nation-Building and National Identity in Timor-Leste |date=2016 |publisher=Taylor & Francis |isbn=9781315311647 |access-date=28 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326152316/https://books.google.com/books?id=iiglDwAAQBAJ |archive-date=26 March 2023 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Smith |first=Anthony D. |author-link=Anthony D. Smith |url=https://books.google.com/books?id=Pks7AAAAIAAJ |title=The Ethnic Revival in the Modern World |publisher=Cambridge University Press |year=1981 |isbn=9780521232678 |location=Cambridge}} * {{Cite book |last=Smith |first=Anthony D. |author-link=Anthony D. Smith |url=https://archive.org/details/nationsnationali0000smit |title=Nations and Nationalism in a Global Era |publisher=Polity Press |year=1995 |isbn=9780745610191 |location=Cambridge |url-access=registration}} * {{Cite book |last=Smith |first=Anthony D. |author-link=Anthony D. Smith |url=https://books.google.com/books?id=mXhxE1lgmhEC |title=The Nation in History: Historiographical Debates about Ethnicity and Nationalism |publisher=University Press of New England |year=2000 |isbn=9781584650409 |location=Hanover}} * {{Cite book |last=Smith |first=Anthony D. |author-link=Anthony D. Smith |url=https://books.google.com/books?id=WUEszleiXNMC |title=Nationalism: Theory, Ideology, History |publisher=Polity Press |year=2010 |isbn=9780745651279 |edition=2. |location=Cambridge |orig-year=2001}} * {{Cite book |last=Smith |first=Anthony D. |author-link=Anthony D. Smith |url=https://books.google.com/books?id=nAaTAgAAQBAJ |title=Ethno-symbolism and Nationalism: A Cultural Approach |publisher=Routledge |year=2009 |isbn=9781135999483 |location=London and New York}} * {{Cite book |last=Smith |first=Anthony D. |author-link=Anthony D. Smith |url=https://books.google.com/books?id=ZgtEwZUGtggC |title=The Nation Made Real: Art and National Identity in Western Europe, 1600-1850 |publisher=Oxford University Press |year=2013 |isbn=9780199662975 |location=Oxford}} {{refend}}{{Ethnicity}}{{Political philosophy}}{{Military and war}} {{Authority control}} ghd8odhh7wfuwq6udgmhzx9i1ps4rvs 2219068 2219067 2026-08-05T02:47:31Z GinawaSaHapon 102500 2219068 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates}}<!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa --> {{About|konseptong panlipunan|konseptong pampulitika|Bansa (pampulitika)}} '''Bansâ''', '''bayán''', o '''nasyón''' ang isang uri ng [[panlipunang grupo]] kung saan lumilitaw ang isang kolektibong [[pagkakakilanlan]], tinatawag na [[pambansang pagkakakilanlan]], mula sa kombinasyon ng mga katangiang pare-parehong taglay ng isang partikular na populasyon, kagaya halimbawa ng [[wika]], [[kasaysayan]], [[etnisidad]], [[kultura]], [[teritoryo]], o [[lipunan]]. May mga bansa na nabubuo ayon sa kanilang etnisidad habang may iba namang nabubuo dahil sa [[politika]]. Madalas na mas politikal ang mga bansa kesa sa mga pangkat-etniko. Ayon kay [[Benedict Anderson]], isang "politikal na [[pamayanang gawang-isip]]" ang mga bansa, ''gawang-isip'' dahil bagamat hindi makikilala ng mga taong bahagi ng isang bansa ang bawat miyembro nito, pawang iniisip nila na magkaugnay sila sa kanila. Samantala, ayon naman kay [[Anthony D. Smith]], mga pamayanang kultural at politikal ang mga bansa na nagkaroon ng kamalayan ukol sa kanilang [[pagsasarili]], pagkakaisa, at interes. Ginagamit ang salitang ''bansa'' sa wikang Tagalog upang [[Bansa (politika)|tumukoy sa politikal na konsepto]] bukod sa panlipunang konsepto nito; sinasalin sa [[wikang Ingles]] ang bansa sa politikal na konteksto bilang {{Lang|en|country}} habang {{Lang|en|nation}} naman ang salin sa panlipunang konteksto ng ''bansa''. Ayon sa ''[[Black's Law Dictionary]]'', ang salitang Ingles na {{Lang|en|nation}} ay tumutukoy sa isang pamayanan ng mga tao na pare-parehong naninirahan sa isang tiyak na teritoryo at organisado sa pamamagitan ng isang malayang pamahalaan. Kasingkahulugan ito ng {{Lang|en|state}} at {{Lang|en|country}}, isang katangian na ayon kay [[Thomas Hylland Eriksen]] ang nagtatangi sa bansa mula sa ibang mga kolektibong pagkakakilanlan kagaya ng etnisidad. Ayon sa konsensong napagkakasunduan ng mga iskolar, pawang [[Gawaing panlipunan|gawang panlipunan]] ang mga bansa, na nakadepende sa kasaysayan, may malayang organisasyon, at di-hamak na isang modernong konsepto. Sa takbo ng kasaysayan, nakakabit ang mga tao sa kanilang [[kamag-anakan]] at [[tradisyon]] gayundin sa mga otoridad sa kanilang lugar at kinagisnang lupain, ngunit hindi naging isang prominenteng [[ideolohiya]] ang [[pagkamakabansa]] o nasyonalismo, ang paniniwala na dapat maging isa ang politikal na bansa at ang pagkakakilanlan nito, hanggang noon lamang dulo ng ika-18 siglo. == Etimolohiya == Isang [[aral na hiram]] ang salitang ''bansa'' mula sa [[Wikang Malayo|wikang Malay]] na {{Lang|ms|bangsa}},<ref>{{Cite web |title=bansâ |url=https://kwfdiksiyonaryo.ph/index?query=bansa |access-date=2026-08-05 |website=KWF Diksiyonaryo ng Wikang Filipino |publisher=[[Komisyon sa Wikang Filipino]] |language=en}}</ref> na mula naman sa [[wikang Sanskrit]] na {{Lang|sa-Latn|vaṃśá}} ("anak, kadugo, pangkat"), mula sa [[protowikang Indo-Iranyano]] {{Lang|iir-x-proto|wanćás}} ("biga, kawayan").<ref>{{Cite book |last=Mayrhofer |first=Manfred |title=Etymologisches Wörterbuch des Altindoarischen |publisher=Carl Winter Universitätsverlag |year=1996 |volume=2 |location=[[Heidelberg]] |pages=485 |language=de |trans-title=Diksiyonaryo ng Etimolohiya ng Lumang Indo-Aryano |chapter=vam̆́śá- |chapter-url=https://archive.org/details/EtymologischesWrterbuchDesAltindoarischenMayrhoferEWA21992/page/n526/mode/2up}}</ref> Una itong ipinakilala ng [[Lingguwistika|lingwistang]] si [[Eusebio T. Daluz]] noong unang bahagi ng ika-20 siglo bilang katumbas ng [[Wikang Kastila|salitang Kastila]] na {{Lang|es|nación}} dahil sa kawalan ng tiyak na katumbas para sa konsepto sa wikang Tagalog noon. Bago ito, karaniwang ginagamit ang salitang ''[[bayan]]'' bilang katumbas sa naturang konsepto, na makikita sa mga salitang kagaya ng ''[[inang-bayan]]'' at ''[[Pagkamakabayan|makabayan]]'', bagamat mas tumutukoy ito sa isang maliit na komunidad ng mga tao kagaya ng mga [[lungsod]] o [[barangay]] at sinasalin bilang katumbas ng salitang Kastila na {{Lang|es|pueblo}}. Nagmula ito sa pinaikling anyo ng salitang ''bahayan''. Parehong tumutukoy ang ''bansa'' sa pampulitika at panlipunang konsepto. Ayon sa ''[[Pambansang Diksiyonaryo]]'' ng [[Unibersidad ng Pilipinas]], tumutukoy ang panlipunang kahulugan bilang "komunidad ng mga mamamayan na may iisang lahi, kasaysayan, wika, kultura, at pamahalaan" at [[Bansa (pampulitika)|pampulitikang kahulugan]] bilang "teritoryo ng komunidad na ito".<ref>{{Cite web |title=bansâ |url=https://diksiyonaryo.ph/search/bansa?page=1 |access-date=2026-08-05 |website=Diksiyonaryo.ph}}</ref> Depende sa kahulugan, sinasalin ito sa [[wikang Ingles]] bilang {{Lang|en|nation}} para sa panlipunang kahulugan at {{Lang|en|country}} o {{Lang|en|state}} para naman sa pampulitikang kahulugan. Ginagamit din minsan ang salitang ''nasyon'' para sa panlipunang konsepto, na isang direktang hiram mula sa wikang Kastila.<ref>{{Cite web |title=nasyón |url=https://kwfdiksiyonaryo.ph/index?query=nasy%C3%B3n |access-date=2026-08-05 |website=KWF Diksiyonaryo ng Wikang Filipino |publisher=[[Komisyon sa Wikang Filipino]] |language=en}}</ref> == Tingnan din == {{Div col|colwidth=22em}} * [[Bansa (pampulitika)]] * [[Kabansaan]] * [[Lahi]] * [[Lipunan]] * [[Malayang estado]] * [[Pagkamakabansa]] * [[Pagkamakabayan]] * [[Pagkamamamayan]] * [[Pamahalaan]] * [[Republika]] * [[Taumbayan]] * [[Tribo]] {{Div col end}} == Sanggunian == {{Reflist}} == Magbasa pa == {{refbegin|2}} * [[Pierre Manent|Manent, Pierre]] (2007). "What is a Nation?"{{Cite web |title=Archived copy |url=http://www.mmisi.org/IR/42_02/manent.pdf |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304003636/http://www.mmisi.org/IR/42_02/manent.pdf |archive-date=4 March 2016 |access-date=12 November 2014}}, ''The Intercollegiate Review'', Vol. XLII, No. 2, pp.&nbsp;23–31. * [[Ernest Renan|Renan, Ernest]] (1896). [https://archive.org/stream/poetryofcelticra00renauoft#page/60/mode/2up "What is a Nation?"] In: ''The Poetry of the Celtic Races, and Other Essays''. London: The Walter Scott Publishing Co., pp.&nbsp;61–83. * {{cite book |last1=Leach |first1=Michael |url=https://books.google.com/books?id=iiglDwAAQBAJ |title=Nation-Building and National Identity in Timor-Leste |date=2016 |publisher=Taylor & Francis |isbn=9781315311647 |access-date=28 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326152316/https://books.google.com/books?id=iiglDwAAQBAJ |archive-date=26 March 2023 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Smith |first=Anthony D. |author-link=Anthony D. Smith |url=https://books.google.com/books?id=Pks7AAAAIAAJ |title=The Ethnic Revival in the Modern World |publisher=Cambridge University Press |year=1981 |isbn=9780521232678 |location=Cambridge}} * {{Cite book |last=Smith |first=Anthony D. |author-link=Anthony D. Smith |url=https://archive.org/details/nationsnationali0000smit |title=Nations and Nationalism in a Global Era |publisher=Polity Press |year=1995 |isbn=9780745610191 |location=Cambridge |url-access=registration}} * {{Cite book |last=Smith |first=Anthony D. |author-link=Anthony D. Smith |url=https://books.google.com/books?id=mXhxE1lgmhEC |title=The Nation in History: Historiographical Debates about Ethnicity and Nationalism |publisher=University Press of New England |year=2000 |isbn=9781584650409 |location=Hanover}} * {{Cite book |last=Smith |first=Anthony D. |author-link=Anthony D. Smith |url=https://books.google.com/books?id=WUEszleiXNMC |title=Nationalism: Theory, Ideology, History |publisher=Polity Press |year=2010 |isbn=9780745651279 |edition=2. |location=Cambridge |orig-year=2001}} * {{Cite book |last=Smith |first=Anthony D. |author-link=Anthony D. Smith |url=https://books.google.com/books?id=nAaTAgAAQBAJ |title=Ethno-symbolism and Nationalism: A Cultural Approach |publisher=Routledge |year=2009 |isbn=9781135999483 |location=London and New York}} * {{Cite book |last=Smith |first=Anthony D. |author-link=Anthony D. Smith |url=https://books.google.com/books?id=ZgtEwZUGtggC |title=The Nation Made Real: Art and National Identity in Western Europe, 1600-1850 |publisher=Oxford University Press |year=2013 |isbn=9780199662975 |location=Oxford}} {{refend}}{{Ethnicity}}{{Political philosophy}}{{Military and war}} {{Authority control}} aw8jsi1bs0up1zy3fgt50ywb932kh66 2219071 2219068 2026-08-05T03:34:44Z GinawaSaHapon 102500 /* Magbasa pa */ 2219071 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates}}<!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa --> {{About|konseptong panlipunan|konseptong pampulitika|Bansa (pampulitika)}} '''Bansâ''', '''bayán''', o '''nasyón''' ang isang uri ng [[panlipunang grupo]] kung saan lumilitaw ang isang kolektibong [[pagkakakilanlan]], tinatawag na [[pambansang pagkakakilanlan]], mula sa kombinasyon ng mga katangiang pare-parehong taglay ng isang partikular na populasyon, kagaya halimbawa ng [[wika]], [[kasaysayan]], [[etnisidad]], [[kultura]], [[teritoryo]], o [[lipunan]]. May mga bansa na nabubuo ayon sa kanilang etnisidad habang may iba namang nabubuo dahil sa [[politika]]. Madalas na mas politikal ang mga bansa kesa sa mga pangkat-etniko. Ayon kay [[Benedict Anderson]], isang "politikal na [[pamayanang gawang-isip]]" ang mga bansa, ''gawang-isip'' dahil bagamat hindi makikilala ng mga taong bahagi ng isang bansa ang bawat miyembro nito, pawang iniisip nila na magkaugnay sila sa kanila. Samantala, ayon naman kay [[Anthony D. Smith]], mga pamayanang kultural at politikal ang mga bansa na nagkaroon ng kamalayan ukol sa kanilang [[pagsasarili]], pagkakaisa, at interes. Ginagamit ang salitang ''bansa'' sa wikang Tagalog upang [[Bansa (politika)|tumukoy sa politikal na konsepto]] bukod sa panlipunang konsepto nito; sinasalin sa [[wikang Ingles]] ang bansa sa politikal na konteksto bilang {{Lang|en|country}} habang {{Lang|en|nation}} naman ang salin sa panlipunang konteksto ng ''bansa''. Ayon sa ''[[Black's Law Dictionary]]'', ang salitang Ingles na {{Lang|en|nation}} ay tumutukoy sa isang pamayanan ng mga tao na pare-parehong naninirahan sa isang tiyak na teritoryo at organisado sa pamamagitan ng isang malayang pamahalaan. Kasingkahulugan ito ng {{Lang|en|state}} at {{Lang|en|country}}, isang katangian na ayon kay [[Thomas Hylland Eriksen]] ang nagtatangi sa bansa mula sa ibang mga kolektibong pagkakakilanlan kagaya ng etnisidad. Ayon sa konsensong napagkakasunduan ng mga iskolar, pawang [[Gawaing panlipunan|gawang panlipunan]] ang mga bansa, na nakadepende sa kasaysayan, may malayang organisasyon, at di-hamak na isang modernong konsepto. Sa takbo ng kasaysayan, nakakabit ang mga tao sa kanilang [[kamag-anakan]] at [[tradisyon]] gayundin sa mga otoridad sa kanilang lugar at kinagisnang lupain, ngunit hindi naging isang prominenteng [[ideolohiya]] ang [[pagkamakabansa]] o nasyonalismo, ang paniniwala na dapat maging isa ang politikal na bansa at ang pagkakakilanlan nito, hanggang noon lamang dulo ng ika-18 siglo. == Etimolohiya == Isang [[aral na hiram]] ang salitang ''bansa'' mula sa [[Wikang Malayo|wikang Malay]] na {{Lang|ms|bangsa}},<ref>{{Cite web |title=bansâ |url=https://kwfdiksiyonaryo.ph/index?query=bansa |access-date=2026-08-05 |website=KWF Diksiyonaryo ng Wikang Filipino |publisher=[[Komisyon sa Wikang Filipino]] |language=en}}</ref> na mula naman sa [[wikang Sanskrit]] na {{Lang|sa-Latn|vaṃśá}} ("anak, kadugo, pangkat"), mula sa [[protowikang Indo-Iranyano]] {{Lang|iir-x-proto|wanćás}} ("biga, kawayan").<ref>{{Cite book |last=Mayrhofer |first=Manfred |title=Etymologisches Wörterbuch des Altindoarischen |publisher=Carl Winter Universitätsverlag |year=1996 |volume=2 |location=[[Heidelberg]] |pages=485 |language=de |trans-title=Diksiyonaryo ng Etimolohiya ng Lumang Indo-Aryano |chapter=vam̆́śá- |chapter-url=https://archive.org/details/EtymologischesWrterbuchDesAltindoarischenMayrhoferEWA21992/page/n526/mode/2up}}</ref> Una itong ipinakilala ng [[Lingguwistika|lingwistang]] si [[Eusebio T. Daluz]] noong unang bahagi ng ika-20 siglo bilang katumbas ng [[Wikang Kastila|salitang Kastila]] na {{Lang|es|nación}} dahil sa kawalan ng tiyak na katumbas para sa konsepto sa wikang Tagalog noon. Bago ito, karaniwang ginagamit ang salitang ''[[bayan]]'' bilang katumbas sa naturang konsepto, na makikita sa mga salitang kagaya ng ''[[inang-bayan]]'' at ''[[Pagkamakabayan|makabayan]]'', bagamat mas tumutukoy ito sa isang maliit na komunidad ng mga tao kagaya ng mga [[lungsod]] o [[barangay]] at sinasalin bilang katumbas ng salitang Kastila na {{Lang|es|pueblo}}. Nagmula ito sa pinaikling anyo ng salitang ''bahayan''. Parehong tumutukoy ang ''bansa'' sa pampulitika at panlipunang konsepto. Ayon sa ''[[Pambansang Diksiyonaryo]]'' ng [[Unibersidad ng Pilipinas]], tumutukoy ang panlipunang kahulugan bilang "komunidad ng mga mamamayan na may iisang lahi, kasaysayan, wika, kultura, at pamahalaan" at [[Bansa (pampulitika)|pampulitikang kahulugan]] bilang "teritoryo ng komunidad na ito".<ref>{{Cite web |title=bansâ |url=https://diksiyonaryo.ph/search/bansa?page=1 |access-date=2026-08-05 |website=Diksiyonaryo.ph}}</ref> Depende sa kahulugan, sinasalin ito sa [[wikang Ingles]] bilang {{Lang|en|nation}} para sa panlipunang kahulugan at {{Lang|en|country}} o {{Lang|en|state}} para naman sa pampulitikang kahulugan. Ginagamit din minsan ang salitang ''nasyon'' para sa panlipunang konsepto, na isang direktang hiram mula sa wikang Kastila.<ref>{{Cite web |title=nasyón |url=https://kwfdiksiyonaryo.ph/index?query=nasy%C3%B3n |access-date=2026-08-05 |website=KWF Diksiyonaryo ng Wikang Filipino |publisher=[[Komisyon sa Wikang Filipino]] |language=en}}</ref> == Tingnan din == {{Div col|colwidth=22em}} * [[Bansa (pampulitika)]] * [[Kabansaan]] * [[Lahi]] * [[Lipunan]] * [[Malayang estado]] * [[Pagkamakabansa]] * [[Pagkamakabayan]] * [[Pagkamamamayan]] * [[Pamahalaan]] * [[Republika]] * [[Taumbayan]] * [[Tribo]] {{Div col end}} == Sanggunian == {{Reflist}} == Magbasa pa == {{refbegin|2}} * {{Cite journal|last=Manent|first=Pierre|title=What is a Nation?|trans-title=Ano ang isang Bansa?|lang=en|year=2007 |url=http://www.mmisi.org/IR/42_02/manent.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304003636/http://www.mmisi.org/IR/42_02/manent.pdf |archive-date=4 March 2016 |journal=The Intercollegiate Review|volume=XLII|issue=2|pp=23-31}} * {{Cite book|last=Renan|first=Ernest|year=1896|chapter=What is a Nation?|trans-chapter=Ano ang isang Bansa?|lang=en|chapter-url=https://archive.org/stream/poetryofcelticra00renauoft#page/60/mode/2up|title=The Poetry of the Celtic Races, and Other Essays|trans-title=Ang Panulaan ng mga Lahing Keltiko, at Ibang mga Sanaysay|publisher=The Walter Scott Publishing Co.|location=London|pp=61-83}} * {{cite book |last1=Leach |first1=Michael |url=https://books.google.com/books?id=iiglDwAAQBAJ |title=Nation-Building and National Identity in Timor-Leste |trans-title=Pagtatatag ng Bansa at Pambansang Pagkakakilanlan sa Timor-Leste|lang=en|date=2016 |publisher=Taylor & Francis |isbn=9781315311647 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326152316/https://books.google.com/books?id=iiglDwAAQBAJ |archive-date=26 March 2023 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Smith |first=Anthony D. |author-link=Anthony D. Smith |url=https://books.google.com/books?id=Pks7AAAAIAAJ |title=The Ethnic Revival in the Modern World |trans-title=Ang Etnikong Pagbubuhay sa Modernong Mundo|lang=en|publisher=Cambridge University Press |year=1981 |isbn=9780521232678 |location=Cambridge}} * {{Cite book |last=Smith |first=Anthony D. |author-link=Anthony D. Smith |url=https://archive.org/details/nationsnationali0000smit |title=Nations and Nationalism in a Global Era |trans-title=Mga Bansa at Pagkamakabansa sa Pandaigdigang Panahon|lang=en|publisher=Polity Press |year=1995 |isbn=9780745610191 |location=Cambridge |url-access=registration}} * {{Cite book |last=Smith |first=Anthony D. |author-link=Anthony D. Smith |url=https://books.google.com/books?id=mXhxE1lgmhEC |title=The Nation in History: Historiographical Debates about Ethnicity and Nationalism |trans-title=Ang Bansa sa Kasaysayan: Mga Historiograpikong Pagtatalo ukol sa Etnisidad at Pagkamakabansa|lang=en|publisher=University Press of New England |year=2000 |isbn=9781584650409 |location=Hanover, Alemanya}} * {{Cite book |last=Smith |first=Anthony D. |author-link=Anthony D. Smith |url=https://books.google.com/books?id=WUEszleiXNMC |title=Nationalism: Theory, Ideology, History|trans-title=Pagkamakabansa: Teorya, Ideolohiya, Kasaysayan|lang=en|publisher=Polity Press |year=2010 |isbn=9780745651279 |edition=2. |location=Cambridge |orig-year=2001}} * {{Cite book |last=Smith |first=Anthony D. |author-link=Anthony D. Smith |url=https://books.google.com/books?id=nAaTAgAAQBAJ |title=Ethno-symbolism and Nationalism: A Cultural Approach|trans-title=Etnosimbolismo at Pagkamakabansa: Kultural na Pagtingin|lang=en |publisher=Routledge |year=2009 |isbn=9781135999483 |location=London at New York}} * {{Cite book |last=Smith |first=Anthony D. |author-link=Anthony D. Smith |url=https://books.google.com/books?id=ZgtEwZUGtggC |title=The Nation Made Real: Art and National Identity in Western Europe, 1600-1850|trans-title=Ang Bansang Ginawang Totoo: Sining at Pambansang Pagkakakilanlan sa Kanlurang Europa, 1600-1850|lang=en |publisher=Oxford University Press |year=2013 |isbn=9780199662975 |location=Oxford}} {{refend}}{{Ethnicity}}{{Political philosophy}}{{Military and war}} {{Authority control}} 8i85905fu9xqp1pq147ybv3g8skd4tl 2219074 2219071 2026-08-05T03:43:32Z GinawaSaHapon 102500 2219074 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates}}<!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa --> {{About|konseptong panlipunan|konseptong pampulitika|Bansa (pampulitika)}} '''Bansâ''', '''bayán''', o '''nasyón''' ang isang uri ng [[panlipunang grupo]] kung saan lumilitaw ang isang kolektibong [[pagkakakilanlan]], tinatawag na [[pambansang pagkakakilanlan]], mula sa kombinasyon ng mga katangiang pare-parehong taglay ng isang partikular na populasyon, kagaya halimbawa ng [[wika]], [[kasaysayan]], [[etnisidad]], [[kultura]], [[teritoryo]], o [[lipunan]]. May mga bansa na nabubuo ayon sa kanilang etnisidad habang may iba namang nabubuo dahil sa [[politika]]. Madalas na mas politikal ang mga bansa kesa sa mga pangkat-etniko. Ayon kay [[Benedict Anderson]], isang "politikal na [[pamayanang gawang-isip]]" ang mga bansa, ''gawang-isip'' dahil bagamat hindi makikilala ng mga taong bahagi ng isang bansa ang bawat miyembro nito, pawang iniisip nila na magkaugnay sila sa kanila. Samantala, ayon naman kay [[Anthony D. Smith]], mga pamayanang kultural at politikal ang mga bansa na nagkaroon ng kamalayan ukol sa kanilang [[pagsasarili]], pagkakaisa, at interes. Ginagamit ang salitang ''bansa'' sa wikang Tagalog upang [[Bansa (politika)|tumukoy sa politikal na konsepto]] bukod sa panlipunang konsepto nito; sinasalin sa [[wikang Ingles]] ang bansa sa politikal na konteksto bilang {{Lang|en|country}} habang {{Lang|en|nation}} naman ang salin sa panlipunang konteksto ng ''bansa''. Ayon sa ''[[Black's Law Dictionary]]'', ang salitang Ingles na {{Lang|en|nation}} ay tumutukoy sa isang pamayanan ng mga tao na pare-parehong naninirahan sa isang tiyak na teritoryo at organisado sa pamamagitan ng isang malayang pamahalaan. Kasingkahulugan ito ng {{Lang|en|state}} at {{Lang|en|country}}, isang katangian na ayon kay [[Thomas Hylland Eriksen]] ang nagtatangi sa bansa mula sa ibang mga kolektibong pagkakakilanlan kagaya ng etnisidad. Ayon sa konsensong napagkakasunduan ng mga iskolar, pawang [[Gawaing panlipunan|gawang panlipunan]] ang mga bansa, na nakadepende sa kasaysayan, may malayang organisasyon, at di-hamak na isang modernong konsepto. Sa takbo ng kasaysayan, nakakabit ang mga tao sa kanilang [[kamag-anakan]] at [[tradisyon]] gayundin sa mga otoridad sa kanilang lugar at kinagisnang lupain, ngunit hindi naging isang prominenteng [[ideolohiya]] ang [[pagkamakabansa]] o nasyonalismo, ang paniniwala na dapat maging isa ang politikal na bansa at ang pagkakakilanlan nito, hanggang noon lamang dulo ng ika-18 siglo. == Etimolohiya == Isang [[aral na hiram|arál na hiram]] ang salitang ''bansa'' mula sa [[Wikang Malayo|wikang Malay]] na {{Lang|ms|bangsa}},<ref>{{Cite web |title=bansâ |url=https://kwfdiksiyonaryo.ph/index?query=bansa |access-date=2026-08-05 |website=KWF Diksiyonaryo ng Wikang Filipino |publisher=[[Komisyon sa Wikang Filipino]] |language=en}}</ref> na mula naman sa [[wikang Sanskrit]] na {{Lang|sa-Latn|vaṃśá}} ("anak, kadugo, pangkat"), mula sa [[protowikang Indo-Iranyano]] {{Lang|iir-x-proto|wanćás}} ("biga, kawayan").<ref>{{Cite book |last=Mayrhofer |first=Manfred |title=Etymologisches Wörterbuch des Altindoarischen |publisher=Carl Winter Universitätsverlag |year=1996 |volume=2 |location=[[Heidelberg]] |pages=485 |language=de |trans-title=Diksiyonaryo ng Etimolohiya ng Lumang Indo-Aryano |chapter=vam̆́śá- |chapter-url=https://archive.org/details/EtymologischesWrterbuchDesAltindoarischenMayrhoferEWA21992/page/n526/mode/2up}}</ref> Una itong ipinakilala ng [[Lingguwistika|lingwistang]] si [[Eusebio T. Daluz]] noong unang bahagi ng ika-20 siglo bilang katumbas ng [[Wikang Kastila|salitang Kastila]] na {{Lang|es|nación}} dahil sa kawalan ng tiyak na katumbas para sa konsepto sa wikang Tagalog noon. Bago ito, karaniwang ginagamit ang salitang ''[[bayan]]'' bilang katumbas sa naturang konsepto, na makikita sa mga salitang kagaya ng ''[[inang-bayan]]'' at ''[[Pagkamakabayan|makabayan]]'', bagamat mas tumutukoy ito sa isang maliit na komunidad ng mga tao kagaya ng mga [[lungsod]] o [[barangay]] at sinasalin bilang katumbas ng salitang Kastila na {{Lang|es|pueblo}}. Nagmula ito sa pinaikling anyo ng salitang ''bahayan''. Parehong tumutukoy ang ''bansa'' sa pampulitika at panlipunang konsepto. Ayon sa ''[[Pambansang Diksiyonaryo]]'' ng [[Unibersidad ng Pilipinas]], tumutukoy ang panlipunang kahulugan bilang "komunidad ng mga mamamayan na may iisang lahi, kasaysayan, wika, kultura, at pamahalaan" at [[Bansa (pampulitika)|pampulitikang kahulugan]] bilang "teritoryo ng komunidad na ito".<ref>{{Cite web |title=bansâ |url=https://diksiyonaryo.ph/search/bansa?page=1 |access-date=2026-08-05 |website=Diksiyonaryo.ph}}</ref> Depende sa kahulugan, sinasalin ito sa [[wikang Ingles]] bilang {{Lang|en|nation}} para sa panlipunang kahulugan at {{Lang|en|country}} o {{Lang|en|state}} para naman sa pampulitikang kahulugan. Ginagamit din minsan ang salitang ''nasyon'' para sa panlipunang konsepto, na isang direktang hiram mula sa wikang Kastila.<ref>{{Cite web |title=nasyón |url=https://kwfdiksiyonaryo.ph/index?query=nasy%C3%B3n |access-date=2026-08-05 |website=KWF Diksiyonaryo ng Wikang Filipino |publisher=[[Komisyon sa Wikang Filipino]] |language=en}}</ref> == Tingnan din == {{Div col|colwidth=22em}} * [[Bansa (pampulitika)]] * [[Kabansaan]] * [[Lahi]] * [[Lipunan]] * [[Malayang estado]] * [[Pagkamakabansa]] * [[Pagkamakabayan]] * [[Pagkamamamayan]] * [[Pamahalaan]] * [[Republika]] * [[Taumbayan]] * [[Tribo]] {{Div col end}} == Sanggunian == {{Reflist}} == Magbasa pa == {{refbegin|2}} * {{Cite journal|last=Manent|first=Pierre|title=What is a Nation?|trans-title=Ano ang isang Bansa?|lang=en|year=2007 |url=http://www.mmisi.org/IR/42_02/manent.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304003636/http://www.mmisi.org/IR/42_02/manent.pdf |archive-date=4 March 2016 |journal=The Intercollegiate Review|volume=XLII|issue=2|pp=23-31}} * {{Cite book|last=Renan|first=Ernest|year=1896|chapter=What is a Nation?|trans-chapter=Ano ang isang Bansa?|lang=en|chapter-url=https://archive.org/stream/poetryofcelticra00renauoft#page/60/mode/2up|title=The Poetry of the Celtic Races, and Other Essays|trans-title=Ang Panulaan ng mga Lahing Keltiko, at Ibang mga Sanaysay|publisher=The Walter Scott Publishing Co.|location=London|pp=61-83}} * {{cite book |last1=Leach |first1=Michael |url=https://books.google.com/books?id=iiglDwAAQBAJ |title=Nation-Building and National Identity in Timor-Leste |trans-title=Pagtatatag ng Bansa at Pambansang Pagkakakilanlan sa Timor-Leste|lang=en|date=2016 |publisher=Taylor & Francis |isbn=9781315311647 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326152316/https://books.google.com/books?id=iiglDwAAQBAJ |archive-date=26 March 2023 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Smith |first=Anthony D. |author-link=Anthony D. Smith |url=https://books.google.com/books?id=Pks7AAAAIAAJ |title=The Ethnic Revival in the Modern World |trans-title=Ang Etnikong Pagbubuhay sa Modernong Mundo|lang=en|publisher=Cambridge University Press |year=1981 |isbn=9780521232678 |location=Cambridge}} * {{Cite book |last=Smith |first=Anthony D. |author-link=Anthony D. Smith |url=https://archive.org/details/nationsnationali0000smit |title=Nations and Nationalism in a Global Era |trans-title=Mga Bansa at Pagkamakabansa sa Pandaigdigang Panahon|lang=en|publisher=Polity Press |year=1995 |isbn=9780745610191 |location=Cambridge |url-access=registration}} * {{Cite book |last=Smith |first=Anthony D. |author-link=Anthony D. Smith |url=https://books.google.com/books?id=mXhxE1lgmhEC |title=The Nation in History: Historiographical Debates about Ethnicity and Nationalism |trans-title=Ang Bansa sa Kasaysayan: Mga Historiograpikong Pagtatalo ukol sa Etnisidad at Pagkamakabansa|lang=en|publisher=University Press of New England |year=2000 |isbn=9781584650409 |location=Hanover, Alemanya}} * {{Cite book |last=Smith |first=Anthony D. |author-link=Anthony D. Smith |url=https://books.google.com/books?id=WUEszleiXNMC |title=Nationalism: Theory, Ideology, History|trans-title=Pagkamakabansa: Teorya, Ideolohiya, Kasaysayan|lang=en|publisher=Polity Press |year=2010 |isbn=9780745651279 |edition=2. |location=Cambridge |orig-year=2001}} * {{Cite book |last=Smith |first=Anthony D. |author-link=Anthony D. Smith |url=https://books.google.com/books?id=nAaTAgAAQBAJ |title=Ethno-symbolism and Nationalism: A Cultural Approach|trans-title=Etnosimbolismo at Pagkamakabansa: Kultural na Pagtingin|lang=en |publisher=Routledge |year=2009 |isbn=9781135999483 |location=London at New York}} * {{Cite book |last=Smith |first=Anthony D. |author-link=Anthony D. Smith |url=https://books.google.com/books?id=ZgtEwZUGtggC |title=The Nation Made Real: Art and National Identity in Western Europe, 1600-1850|trans-title=Ang Bansang Ginawang Totoo: Sining at Pambansang Pagkakakilanlan sa Kanlurang Europa, 1600-1850|lang=en |publisher=Oxford University Press |year=2013 |isbn=9780199662975 |location=Oxford}} {{refend}}{{Ethnicity}}{{Political philosophy}}{{Military and war}} {{Authority control}} 92tj9pfkhpw4eh7ngi44xkdjsgaxsnm 2219085 2219074 2026-08-05T04:17:37Z GinawaSaHapon 102500 2219085 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates}}<!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa --> {{About|konseptong panlipunan|konseptong pampulitika|Bansa (pampulitika)}} '''Bansâ''', '''bayán''', o '''nasyón''' ang isang uri ng [[panlipunang grupo]] kung saan lumilitaw ang isang kolektibong [[pagkakakilanlan]], tinatawag na [[pambansang pagkakakilanlan]], mula sa kombinasyon ng mga katangiang pare-parehong taglay ng isang partikular na populasyon, kagaya halimbawa ng [[wika]], [[kasaysayan]], [[etnisidad]], [[kultura]], [[teritoryo]], o [[lipunan]]. May mga bansa na nabubuo ayon sa kanilang etnisidad habang may iba namang nabubuo dahil sa [[politika]]. Madalas na mas politikal ang mga bansa kesa sa mga pangkat-etniko. Ayon kay [[Benedict Anderson]], isang "politikal na [[pamayanang gawang-isip]]" ang mga bansa, ''gawang-isip'' dahil bagamat hindi makikilala ng mga taong bahagi ng isang bansa ang bawat miyembro nito, pawang iniisip nila na magkaugnay sila sa kanila. Samantala, ayon naman kay [[Anthony D. Smith]], mga pamayanang kultural at politikal ang mga bansa na nagkaroon ng kamalayan ukol sa kanilang [[pagsasarili]], pagkakaisa, at interes. Ginagamit ang salitang ''bansa'' sa wikang Tagalog upang [[Bansa (politika)|tumukoy sa politikal na konsepto]] bukod sa panlipunang konsepto nito; sinasalin sa [[wikang Ingles]] ang bansa sa politikal na konteksto bilang {{Lang|en|country}} habang {{Lang|en|nation}} naman ang salin sa panlipunang konteksto ng ''bansa''. Ayon sa ''[[Black's Law Dictionary]]'', ang salitang Ingles na {{Lang|en|nation}} ay tumutukoy sa isang pamayanan ng mga tao na pare-parehong naninirahan sa isang tiyak na teritoryo at organisado sa pamamagitan ng isang malayang pamahalaan. Kasingkahulugan ito ng {{Lang|en|state}} at {{Lang|en|country}}, isang katangian na ayon kay [[Thomas Hylland Eriksen]] ang nagtatangi sa bansa mula sa ibang mga kolektibong pagkakakilanlan kagaya ng etnisidad. Ayon sa konsensong napagkakasunduan ng mga iskolar, pawang [[Gawaing panlipunan|gawang panlipunan]] ang mga bansa, na nakadepende sa kasaysayan, may malayang organisasyon, at di-hamak na isang modernong konsepto. Sa takbo ng kasaysayan, nakakabit ang mga tao sa kanilang [[kamag-anakan]] at [[tradisyon]] gayundin sa mga otoridad sa kanilang lugar at kinagisnang lupain, ngunit hindi naging isang prominenteng [[ideolohiya]] ang [[pagkamakabansa]] o nasyonalismo, ang paniniwala na dapat maging isa ang politikal na bansa at ang pagkakakilanlan nito, hanggang noon lamang dulo ng ika-18 siglo. == Etimolohiya == Isang [[aral na hiram|arál na hiram]] ang salitang ''bansa'' mula sa [[Wikang Malayo|wikang Malay]] na {{Lang|ms|bangsa}},<ref>{{Cite web |title=bansâ |url=https://kwfdiksiyonaryo.ph/index?query=bansa |access-date=2026-08-05 |website=KWF Diksiyonaryo ng Wikang Filipino |publisher=[[Komisyon sa Wikang Filipino]] |language=en}}</ref> na mula naman sa [[wikang Sanskrit]] na {{Lang|sa-Latn|vaṃśá}} ("anak, kadugo, pangkat"), mula sa [[protowikang Indo-Iranyano]] {{Lang|iir-x-proto|wanćás}} ("biga, kawayan").<ref>{{Cite book |last=Mayrhofer |first=Manfred |title=Etymologisches Wörterbuch des Altindoarischen |publisher=Carl Winter Universitätsverlag |year=1996 |volume=2 |location=[[Heidelberg]] |pages=485 |language=de |trans-title=Diksiyonaryo ng Etimolohiya ng Lumang Indo-Aryano |chapter=vam̆́śá- |chapter-url=https://archive.org/details/EtymologischesWrterbuchDesAltindoarischenMayrhoferEWA21992/page/n526/mode/2up}}</ref> Una itong ipinakilala ng [[Lingguwistika|lingwistang]] si [[Eusebio T. Daluz]] noong unang bahagi ng ika-20 siglo bilang katumbas ng [[Wikang Kastila|salitang Kastila]] na {{Lang|es|nación}} dahil sa kawalan ng tiyak na katumbas para sa konsepto sa wikang Tagalog noon. Bago ito, karaniwang ginagamit ang salitang ''[[bayan]]'' bilang katumbas sa naturang konsepto, na makikita sa mga salitang kagaya ng ''[[inang-bayan]]'' at ''[[Pagkamakabayan|makabayan]]'', bagamat mas tumutukoy ito sa isang maliit na komunidad ng mga tao kagaya ng mga [[lungsod]] o [[barangay]] at sinasalin bilang katumbas ng salitang Kastila na {{Lang|es|pueblo}}. Nagmula ito sa pinaikling anyo ng salitang ''bahayan''. Parehong tumutukoy ang ''bansa'' sa pampulitika at panlipunang konsepto. Ayon sa ''[[Pambansang Diksiyonaryo]]'' ng [[Unibersidad ng Pilipinas]], tumutukoy ang panlipunang kahulugan bilang "komunidad ng mga mamamayan na may iisang lahi, kasaysayan, wika, kultura, at pamahalaan" at [[Bansa (pampulitika)|pampulitikang kahulugan]] bilang "teritoryo ng komunidad na ito".<ref>{{Cite web |title=bansâ |url=https://diksiyonaryo.ph/search/bansa?page=1 |access-date=2026-08-05 |website=Diksiyonaryo.ph}}</ref> Depende sa kahulugan, sinasalin ito sa [[wikang Ingles]] bilang {{Lang|en|nation}} para sa panlipunang kahulugan at {{Lang|en|country}} o {{Lang|en|state}} para naman sa pampulitikang kahulugan. Ginagamit din minsan ang salitang ''nasyon'' para sa panlipunang konsepto, na isang direktang hiram mula sa wikang Kastila.<ref>{{Cite web |title=nasyón |url=https://kwfdiksiyonaryo.ph/index?query=nasy%C3%B3n |access-date=2026-08-05 |website=KWF Diksiyonaryo ng Wikang Filipino |publisher=[[Komisyon sa Wikang Filipino]] |language=en}}</ref> == Tingnan din == {{Div col|colwidth=22em}} * [[Bansa (pampulitika)]] * [[Kabansaan]] * [[Lahi]] * [[Lipunan]] * [[Malayang estado]] * [[Pagkamakabansa]] * [[Pagkamakabayan]] * [[Pagkamamamayan]] * [[Pamahalaan]] * [[Republika]] * [[Taumbayan]] * [[Tribo]] {{Div col end}} == Sanggunian == {{Reflist}} == Magbasa pa == {{refbegin|2}} * {{Cite journal|last=Manent|first=Pierre|title=What is a Nation?|trans-title=Ano ang isang Bansa?|lang=en|year=2007 |url=http://www.mmisi.org/IR/42_02/manent.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304003636/http://www.mmisi.org/IR/42_02/manent.pdf |archive-date=4 March 2016 |journal=The Intercollegiate Review|volume=XLII|issue=2|pp=23-31}} * {{Cite book|last=Renan|first=Ernest|year=1896|chapter=What is a Nation?|trans-chapter=Ano ang isang Bansa?|lang=en|chapter-url=https://archive.org/stream/poetryofcelticra00renauoft#page/60/mode/2up|title=The Poetry of the Celtic Races, and Other Essays|trans-title=Ang Panulaan ng mga Lahing Keltiko, at Ibang mga Sanaysay|publisher=The Walter Scott Publishing Co.|location=London|pp=61-83}} * {{cite book |last1=Leach |first1=Michael |url=https://books.google.com/books?id=iiglDwAAQBAJ |title=Nation-Building and National Identity in Timor-Leste |trans-title=Pagtatatag ng Bansa at Pambansang Pagkakakilanlan sa Timor-Leste|lang=en|date=2016 |publisher=Taylor & Francis |isbn=9781315311647 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326152316/https://books.google.com/books?id=iiglDwAAQBAJ |archive-date=26 March 2023 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Smith |first=Anthony D. |author-link=Anthony D. Smith |url=https://books.google.com/books?id=Pks7AAAAIAAJ |title=The Ethnic Revival in the Modern World |trans-title=Ang Etnikong Pagbubuhay sa Modernong Mundo|lang=en|publisher=Cambridge University Press |year=1981 |isbn=9780521232678 |location=Cambridge}} * {{Cite book |last=Smith |first=Anthony D. |author-link=Anthony D. Smith |url=https://archive.org/details/nationsnationali0000smit |title=Nations and Nationalism in a Global Era |trans-title=Mga Bansa at Pagkamakabansa sa Pandaigdigang Panahon|lang=en|publisher=Polity Press |year=1995 |isbn=9780745610191 |location=Cambridge |url-access=registration}} * {{Cite book |last=Smith |first=Anthony D. |author-link=Anthony D. Smith |url=https://books.google.com/books?id=mXhxE1lgmhEC |title=The Nation in History: Historiographical Debates about Ethnicity and Nationalism |trans-title=Ang Bansa sa Kasaysayan: Mga Historiograpikong Pagtatalo ukol sa Etnisidad at Pagkamakabansa|lang=en|publisher=University Press of New England |year=2000 |isbn=9781584650409 |location=Hanover, Alemanya}} * {{Cite book |last=Smith |first=Anthony D. |author-link=Anthony D. Smith |url=https://books.google.com/books?id=WUEszleiXNMC |title=Nationalism: Theory, Ideology, History|trans-title=Pagkamakabansa: Teorya, Ideolohiya, Kasaysayan|lang=en|publisher=Polity Press |year=2010 |isbn=9780745651279 |edition=2. |location=Cambridge |orig-year=2001}} * {{Cite book |last=Smith |first=Anthony D. |author-link=Anthony D. Smith |url=https://books.google.com/books?id=nAaTAgAAQBAJ |title=Ethno-symbolism and Nationalism: A Cultural Approach|trans-title=Etnosimbolismo at Pagkamakabansa: Kultural na Pagtingin|lang=en |publisher=Routledge |year=2009 |isbn=9781135999483 |location=London at New York}} * {{Cite book |last=Smith |first=Anthony D. |author-link=Anthony D. Smith |url=https://books.google.com/books?id=ZgtEwZUGtggC |title=The Nation Made Real: Art and National Identity in Western Europe, 1600-1850|trans-title=Ang Bansang Ginawang Totoo: Sining at Pambansang Pagkakakilanlan sa Kanlurang Europa, 1600-1850|lang=en |publisher=Oxford University Press |year=2013 |isbn=9780199662975 |location=Oxford}} {{refend}}{{Ethnicity}}{{Political philosophy}} 4ib3fh565sk1bdw69fk9kynqxni62n5 2219097 2219085 2026-08-05T05:52:54Z GinawaSaHapon 102500 2219097 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates}}<!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa --> {{About|konseptong panlipunan|konseptong pampulitika|Bansa (pampulitika)}} '''Bansâ''', '''bayán''', o '''nasyón''' ang isang uri ng [[panlipunang grupo]] kung saan lumilitaw ang isang kolektibong [[pagkakakilanlan]], tinatawag na [[pambansang pagkakakilanlan]], mula sa kombinasyon ng mga katangiang pare-parehong taglay ng isang partikular na populasyon, kagaya halimbawa ng [[wika]], [[kasaysayan]], [[etnisidad]], [[kultura]], [[teritoryo]], o [[lipunan]]. May mga bansa na nabubuo ayon sa kanilang etnisidad habang may iba namang nabubuo dahil sa [[politika]].<ref>{{cite journal |last=Eller |first=Jack David |date=1997 |title=Ethnicity, Culture, and "The Past" |trans-title=Etnisidad, Kultura, at "Ang Nakaraan" |journal=[[Michigan Quarterly Review]] |language=en |volume=36 |issue=4 |hdl=2027/spo.act2080.0036.411}}</ref> Madalas na mas politikal ang mga bansa kesa sa mga pangkat-etniko.<ref name="black">{{cite dictionary |title=nation |dictionary=[[Black's Law Dictionary]] |publisher=Thomson Reuters |date=2014 |editor-last=Garner |editor-first=Bryan A. |edition=10 |page=1183 |language=en |trans-title=bansa |isbn=978-0-314-61300-4}}</ref><ref>{{Cite book |last=James |first=Paul |author-link= |url=https://www.academia.edu/40353321 |title=Nation Formation: Towards a Theory of Abstract Community |publisher=[[SAGE Publications]] |year=1996 |location=London |language=en |trans-title=Pagtatatag ng Bansa: Tungo sa Teorya ng Abstraktong Pamayanan |archive-url=https://web.archive.org/web/20211006234455/https://www.academia.edu/40353321 |archive-date=6 October 2021 |url-status=live}}</ref> Ayon kay [[Benedict Anderson]], isang "politikal na [[pamayanang gawang-isip]]" ang mga bansa, ''gawang-isip'' dahil bagamat hindi makikilala ng mga taong bahagi ng isang bansa ang bawat miyembro nito, pawang iniisip nila na magkaugnay sila sa kanila.<ref>{{cite book |last=Anderson |first=Benedict R. O'G. |title=Imagined communities: reflections on the origin and spread of nationalism |publisher=Verso |year=1991 |isbn=978-0-86091-546-1 |location=London |pages=6–7 |language=en |trans-title=Mga gawang-isip na pamayanan: mga pagninilay sa pinagmulan at pagkalat ng nasyonalismo}}</ref> Samantala, ayon naman kay [[Anthony D. Smith]], mga pamayanang kultural at politikal ang mga bansa na nagkaroon ng kamalayan ukol sa kanilang [[pagsasarili]], pagkakaisa, at interes.<ref name="Smith1991">{{cite book |last=Smith |first=Anthony D. |url=https://books.google.com/books?id=740O4K52DCwC |title=The Ethnic Origins of Nations |date=8 January 1991 |publisher=Wiley |isbn=978-0-631-16169-1 |page=17 |language=en |trans-title=Ang Etnikong Pinagmulan ng mga Bansa |via=[[Google Books]]}}</ref><ref>{{cite book |last1=Smith |first1=Anthony D. |title=National Identity |date=1991 |publisher=Penguin |isbn=9780140125658 |location=London |page=99 |language=en |trans-title=Pambansang Pagkakakilanlan}}</ref> Ginagamit ang salitang ''bansa'' sa wikang Tagalog upang [[Bansa (politika)|tumukoy sa politikal na konsepto]] bukod sa panlipunang konsepto nito; sinasalin sa [[wikang Ingles]] ang bansa sa politikal na konteksto bilang {{Lang|en|country}} habang {{Lang|en|nation}} naman ang salin sa panlipunang konteksto ng ''bansa''.<ref>{{Cite web |title=bansa |url=https://www.tagalog.com/dictionary/bansa |access-date=2026-08-05 |website=www.tagalog.com |language=en}}</ref> Ayon sa ''[[Black's Law Dictionary]]'', ang salitang Ingles na {{Lang|en|nation}} ay tumutukoy sa isang pamayanan ng mga tao na pare-parehong naninirahan sa isang tiyak na teritoryo at organisado sa pamamagitan ng isang malayang pamahalaan.<ref name="black" /> Kasingkahulugan ito ng {{Lang|en|state}} at {{Lang|en|country}}, isang katangian na ayon kay [[Thomas Hylland Eriksen]] ang nagtatangi sa bansa mula sa ibang mga kolektibong pagkakakilanlan kagaya ng etnisidad.<ref>{{cite book |last1=Eriksen |first1=Thomas Hylland |title=Nationalism and Ethnicity |date=2010 |publisher=Pluto Press |edition=3 |location=London |page=119 |language=en |trans-title=Nasyonalismo at Etnisidad}}</ref> Ayon sa konsensong napagkakasunduan ng mga iskolar, pawang [[Gawaing panlipunan|gawang panlipunan]] ang mga bansa, na nakadepende sa kasaysayan, may malayang organisasyon, at di-hamak na isang modernong konsepto.<ref name=":1">{{Cite journal |last1=Mylonas |first1=Harris |last2=Tudor |first2=Maya |date=2023 |title=Varieties of Nationalism: Communities, Narratives, Identities |trans-title=Mga Barayti ng Nasyonalismo: Pamayanan, Naratibo, Pagkakakilanlan |url=https://www.cambridge.org/core/elements/varieties-of-nationalism/479019877D9D7F0504AD64F6D9AF102B |journal=Cambridge University Press |language=en |doi=10.1017/9781108973298 |isbn=9781108973298 |url-access=subscription |quote= |s2cid=259646325}}</ref><ref name="Mylonas">{{cite journal |last1=Mylonas |first1=Harris |last2=Tudor |first2=Maya |date=2021 |title=Nationalism: What We Know and What We Still Need to Know |trans-title=Nasyonalismo: Ano ang Alam Natin at Ano pa ang Dapat Alamin Natin |journal=Annual Review of Political Science |language=en |volume=24 |issue=1 |pages=109–132 |doi=10.1146/annurev-polisci-041719-101841 |doi-access=free}}</ref> Sa takbo ng kasaysayan, nakakabit ang mga tao sa kanilang [[kamag-anakan]] at [[tradisyon]] gayundin sa mga otoridad sa kanilang lugar at kinagisnang lupain, ngunit hindi naging isang prominenteng [[ideolohiya]] ang [[pagkamakabansa]] o nasyonalismo, ang paniniwala na dapat maging isa ang politikal na bansa at ang pagkakakilanlan nito, hanggang noon lamang dulo ng ika-18 siglo.<ref>{{cite book |last1=Kohn |first1=Hans |url=https://www.britannica.com/topic/nationalism |title=Nationalism |date=2018 |publisher=Encyclopedia Britannica |language=en |trans-title=Nasyonalismo |access-date=12 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220115182310/https://www.britannica.com/topic/nationalism |archive-date=15 January 2022 |url-status=live}}</ref> == Etimolohiya == Isang [[aral na hiram|arál na hiram]] ang salitang ''bansa'' mula sa [[Wikang Malayo|wikang Malay]] na {{Lang|ms|bangsa}},<ref>{{Cite web |title=bansâ |url=https://kwfdiksiyonaryo.ph/index?query=bansa |access-date=2026-08-05 |website=KWF Diksiyonaryo ng Wikang Filipino |publisher=[[Komisyon sa Wikang Filipino]] |language=en}}</ref> na mula naman sa [[wikang Sanskrit]] na {{Lang|sa-Latn|vaṃśá}} ("anak, kadugo, pangkat"), mula sa [[protowikang Indo-Iranyano]] {{Lang|iir-x-proto|wanćás}} ("biga, kawayan").<ref>{{Cite book |last=Mayrhofer |first=Manfred |title=Etymologisches Wörterbuch des Altindoarischen |publisher=Carl Winter Universitätsverlag |year=1996 |volume=2 |location=[[Heidelberg]] |pages=485 |language=de |trans-title=Diksiyonaryo ng Etimolohiya ng Lumang Indo-Aryano |chapter=vam̆́śá- |chapter-url=https://archive.org/details/EtymologischesWrterbuchDesAltindoarischenMayrhoferEWA21992/page/n526/mode/2up}}</ref> Una itong ipinakilala ng [[Lingguwistika|lingwistang]] si [[Eusebio T. Daluz]] noong unang bahagi ng ika-20 siglo bilang katumbas ng [[Wikang Kastila|salitang Kastila]] na {{Lang|es|nación}} dahil sa kawalan ng tiyak na katumbas para sa konsepto sa wikang Tagalog noon. Bago ito, karaniwang ginagamit ang salitang ''[[bayan]]'' bilang katumbas sa naturang konsepto, na makikita sa mga salitang kagaya ng [[inang-bayan]], ''[[Pagkamakabayan|makabayan]]'', at sa paggamit ni [[Andrés Bonifacio|Andres Bonifacio]] sa katagang "[[Republika ng Katagalugan|Haring Bayang Katagalugan]]" upang tumukoy sa buong bansa,<ref>{{Cite web |last=Chua |first=Xiao |author-link=Xiao Chua |date=2013-07-14 |title=Haring Bayan: Ang Konseptong Pilipino ng Demokrasya |url=https://halalan.up.edu.ph/haring-bayan-ang-konseptong-pilipino-ng-demokrasya/ |access-date=2026-08-05 |website=UP sa Halalan |publisher=[[Unibersidad ng Pilipinas-Diliman]] |language=en-US}}</ref> bagamat mas tumutukoy ito sa isang maliit na komunidad ng mga tao kagaya ng mga [[lungsod]] o [[barangay]] at sinasalin bilang katumbas ng salitang Kastila na {{Lang|es|pueblo}}. Nagmula ito sa pinaikling anyo ng salitang ''bahayan''. Parehong tumutukoy ang ''bansa'' sa pampulitika at panlipunang konsepto. Ayon sa ''[[Pambansang Diksiyonaryo]]'' ng [[Unibersidad ng Pilipinas]], tumutukoy ang panlipunang kahulugan bilang "komunidad ng mga mamamayan na may iisang lahi, kasaysayan, wika, kultura, at pamahalaan" at [[Bansa (pampulitika)|pampulitikang kahulugan]] bilang "teritoryo ng komunidad na ito".<ref>{{Cite web |title=bansâ |url=https://diksiyonaryo.ph/search/bansa?page=1 |access-date=2026-08-05 |website=Diksiyonaryo.ph}}</ref> Depende sa kahulugan, sinasalin ito sa [[wikang Ingles]] bilang {{Lang|en|nation}} para sa panlipunang kahulugan at {{Lang|en|country}} o {{Lang|en|state}} para naman sa pampulitikang kahulugan. Ginagamit din minsan ang salitang ''nasyon'' para sa panlipunang konsepto, na isang direktang hiram mula sa wikang Kastila.<ref>{{Cite web |title=nasyón |url=https://kwfdiksiyonaryo.ph/index?query=nasy%C3%B3n |access-date=2026-08-05 |website=KWF Diksiyonaryo ng Wikang Filipino |publisher=[[Komisyon sa Wikang Filipino]] |language=en}}</ref> == Tingnan din == {{Div col|colwidth=22em}} * [[Bansa (pampulitika)]] * [[Kabansaan]] * [[Lahi]] * [[Lipunan]] * [[Malayang estado]] * [[Pagkamakabansa]] * [[Pagkamakabayan]] * [[Pagkamamamayan]] * [[Pamahalaan]] * [[Republika]] * [[Taumbayan]] * [[Tribo]] {{Div col end}} == Sanggunian == {{Reflist}} == Magbasa pa == {{refbegin|2}} * {{Cite journal|last=Manent|first=Pierre|title=What is a Nation?|trans-title=Ano ang isang Bansa?|lang=en|year=2007 |url=http://www.mmisi.org/IR/42_02/manent.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304003636/http://www.mmisi.org/IR/42_02/manent.pdf |archive-date=4 March 2016 |journal=The Intercollegiate Review|volume=XLII|issue=2|pp=23-31}} * {{Cite book|last=Renan|first=Ernest|year=1896|chapter=What is a Nation?|trans-chapter=Ano ang isang Bansa?|lang=en|chapter-url=https://archive.org/stream/poetryofcelticra00renauoft#page/60/mode/2up|title=The Poetry of the Celtic Races, and Other Essays|trans-title=Ang Panulaan ng mga Lahing Keltiko, at Ibang mga Sanaysay|publisher=The Walter Scott Publishing Co.|location=London|pp=61-83}} * {{cite book |last1=Leach |first1=Michael |url=https://books.google.com/books?id=iiglDwAAQBAJ |title=Nation-Building and National Identity in Timor-Leste |trans-title=Pagtatatag ng Bansa at Pambansang Pagkakakilanlan sa Timor-Leste|lang=en|date=2016 |publisher=Taylor & Francis |isbn=9781315311647 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326152316/https://books.google.com/books?id=iiglDwAAQBAJ |archive-date=26 March 2023 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Smith |first=Anthony D. |author-link=Anthony D. Smith |url=https://books.google.com/books?id=Pks7AAAAIAAJ |title=The Ethnic Revival in the Modern World |trans-title=Ang Etnikong Pagbubuhay sa Modernong Mundo|lang=en|publisher=Cambridge University Press |year=1981 |isbn=9780521232678 |location=Cambridge}} * {{Cite book |last=Smith |first=Anthony D. |author-link=Anthony D. Smith |url=https://archive.org/details/nationsnationali0000smit |title=Nations and Nationalism in a Global Era |trans-title=Mga Bansa at Pagkamakabansa sa Pandaigdigang Panahon|lang=en|publisher=Polity Press |year=1995 |isbn=9780745610191 |location=Cambridge |url-access=registration}} * {{Cite book |last=Smith |first=Anthony D. |author-link=Anthony D. Smith |url=https://books.google.com/books?id=mXhxE1lgmhEC |title=The Nation in History: Historiographical Debates about Ethnicity and Nationalism |trans-title=Ang Bansa sa Kasaysayan: Mga Historiograpikong Pagtatalo ukol sa Etnisidad at Pagkamakabansa|lang=en|publisher=University Press of New England |year=2000 |isbn=9781584650409 |location=Hanover, Alemanya}} * {{Cite book |last=Smith |first=Anthony D. |author-link=Anthony D. Smith |url=https://books.google.com/books?id=WUEszleiXNMC |title=Nationalism: Theory, Ideology, History|trans-title=Pagkamakabansa: Teorya, Ideolohiya, Kasaysayan|lang=en|publisher=Polity Press |year=2010 |isbn=9780745651279 |edition=2. |location=Cambridge |orig-year=2001}} * {{Cite book |last=Smith |first=Anthony D. |author-link=Anthony D. Smith |url=https://books.google.com/books?id=nAaTAgAAQBAJ |title=Ethno-symbolism and Nationalism: A Cultural Approach|trans-title=Etnosimbolismo at Pagkamakabansa: Kultural na Pagtingin|lang=en |publisher=Routledge |year=2009 |isbn=9781135999483 |location=London at New York}} * {{Cite book |last=Smith |first=Anthony D. |author-link=Anthony D. Smith |url=https://books.google.com/books?id=ZgtEwZUGtggC |title=The Nation Made Real: Art and National Identity in Western Europe, 1600-1850|trans-title=Ang Bansang Ginawang Totoo: Sining at Pambansang Pagkakakilanlan sa Kanlurang Europa, 1600-1850|lang=en |publisher=Oxford University Press |year=2013 |isbn=9780199662975 |location=Oxford}} {{refend}}{{Ethnicity}}{{Political philosophy}} 19i1iui6e23rhzdegtv2ii7jtfuphmw 2219098 2219097 2026-08-05T05:54:42Z GinawaSaHapon 102500 Inilipat ni GinawaSaHapon ang pahinang [[Tagagamit:GinawaSaHapon/burador]] sa [[Bansa (panlipunan)]]: Nilipat sa mainspace. Tatapusin doon. 2219097 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates}}<!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa --> {{About|konseptong panlipunan|konseptong pampulitika|Bansa (pampulitika)}} '''Bansâ''', '''bayán''', o '''nasyón''' ang isang uri ng [[panlipunang grupo]] kung saan lumilitaw ang isang kolektibong [[pagkakakilanlan]], tinatawag na [[pambansang pagkakakilanlan]], mula sa kombinasyon ng mga katangiang pare-parehong taglay ng isang partikular na populasyon, kagaya halimbawa ng [[wika]], [[kasaysayan]], [[etnisidad]], [[kultura]], [[teritoryo]], o [[lipunan]]. May mga bansa na nabubuo ayon sa kanilang etnisidad habang may iba namang nabubuo dahil sa [[politika]].<ref>{{cite journal |last=Eller |first=Jack David |date=1997 |title=Ethnicity, Culture, and "The Past" |trans-title=Etnisidad, Kultura, at "Ang Nakaraan" |journal=[[Michigan Quarterly Review]] |language=en |volume=36 |issue=4 |hdl=2027/spo.act2080.0036.411}}</ref> Madalas na mas politikal ang mga bansa kesa sa mga pangkat-etniko.<ref name="black">{{cite dictionary |title=nation |dictionary=[[Black's Law Dictionary]] |publisher=Thomson Reuters |date=2014 |editor-last=Garner |editor-first=Bryan A. |edition=10 |page=1183 |language=en |trans-title=bansa |isbn=978-0-314-61300-4}}</ref><ref>{{Cite book |last=James |first=Paul |author-link= |url=https://www.academia.edu/40353321 |title=Nation Formation: Towards a Theory of Abstract Community |publisher=[[SAGE Publications]] |year=1996 |location=London |language=en |trans-title=Pagtatatag ng Bansa: Tungo sa Teorya ng Abstraktong Pamayanan |archive-url=https://web.archive.org/web/20211006234455/https://www.academia.edu/40353321 |archive-date=6 October 2021 |url-status=live}}</ref> Ayon kay [[Benedict Anderson]], isang "politikal na [[pamayanang gawang-isip]]" ang mga bansa, ''gawang-isip'' dahil bagamat hindi makikilala ng mga taong bahagi ng isang bansa ang bawat miyembro nito, pawang iniisip nila na magkaugnay sila sa kanila.<ref>{{cite book |last=Anderson |first=Benedict R. O'G. |title=Imagined communities: reflections on the origin and spread of nationalism |publisher=Verso |year=1991 |isbn=978-0-86091-546-1 |location=London |pages=6–7 |language=en |trans-title=Mga gawang-isip na pamayanan: mga pagninilay sa pinagmulan at pagkalat ng nasyonalismo}}</ref> Samantala, ayon naman kay [[Anthony D. Smith]], mga pamayanang kultural at politikal ang mga bansa na nagkaroon ng kamalayan ukol sa kanilang [[pagsasarili]], pagkakaisa, at interes.<ref name="Smith1991">{{cite book |last=Smith |first=Anthony D. |url=https://books.google.com/books?id=740O4K52DCwC |title=The Ethnic Origins of Nations |date=8 January 1991 |publisher=Wiley |isbn=978-0-631-16169-1 |page=17 |language=en |trans-title=Ang Etnikong Pinagmulan ng mga Bansa |via=[[Google Books]]}}</ref><ref>{{cite book |last1=Smith |first1=Anthony D. |title=National Identity |date=1991 |publisher=Penguin |isbn=9780140125658 |location=London |page=99 |language=en |trans-title=Pambansang Pagkakakilanlan}}</ref> Ginagamit ang salitang ''bansa'' sa wikang Tagalog upang [[Bansa (politika)|tumukoy sa politikal na konsepto]] bukod sa panlipunang konsepto nito; sinasalin sa [[wikang Ingles]] ang bansa sa politikal na konteksto bilang {{Lang|en|country}} habang {{Lang|en|nation}} naman ang salin sa panlipunang konteksto ng ''bansa''.<ref>{{Cite web |title=bansa |url=https://www.tagalog.com/dictionary/bansa |access-date=2026-08-05 |website=www.tagalog.com |language=en}}</ref> Ayon sa ''[[Black's Law Dictionary]]'', ang salitang Ingles na {{Lang|en|nation}} ay tumutukoy sa isang pamayanan ng mga tao na pare-parehong naninirahan sa isang tiyak na teritoryo at organisado sa pamamagitan ng isang malayang pamahalaan.<ref name="black" /> Kasingkahulugan ito ng {{Lang|en|state}} at {{Lang|en|country}}, isang katangian na ayon kay [[Thomas Hylland Eriksen]] ang nagtatangi sa bansa mula sa ibang mga kolektibong pagkakakilanlan kagaya ng etnisidad.<ref>{{cite book |last1=Eriksen |first1=Thomas Hylland |title=Nationalism and Ethnicity |date=2010 |publisher=Pluto Press |edition=3 |location=London |page=119 |language=en |trans-title=Nasyonalismo at Etnisidad}}</ref> Ayon sa konsensong napagkakasunduan ng mga iskolar, pawang [[Gawaing panlipunan|gawang panlipunan]] ang mga bansa, na nakadepende sa kasaysayan, may malayang organisasyon, at di-hamak na isang modernong konsepto.<ref name=":1">{{Cite journal |last1=Mylonas |first1=Harris |last2=Tudor |first2=Maya |date=2023 |title=Varieties of Nationalism: Communities, Narratives, Identities |trans-title=Mga Barayti ng Nasyonalismo: Pamayanan, Naratibo, Pagkakakilanlan |url=https://www.cambridge.org/core/elements/varieties-of-nationalism/479019877D9D7F0504AD64F6D9AF102B |journal=Cambridge University Press |language=en |doi=10.1017/9781108973298 |isbn=9781108973298 |url-access=subscription |quote= |s2cid=259646325}}</ref><ref name="Mylonas">{{cite journal |last1=Mylonas |first1=Harris |last2=Tudor |first2=Maya |date=2021 |title=Nationalism: What We Know and What We Still Need to Know |trans-title=Nasyonalismo: Ano ang Alam Natin at Ano pa ang Dapat Alamin Natin |journal=Annual Review of Political Science |language=en |volume=24 |issue=1 |pages=109–132 |doi=10.1146/annurev-polisci-041719-101841 |doi-access=free}}</ref> Sa takbo ng kasaysayan, nakakabit ang mga tao sa kanilang [[kamag-anakan]] at [[tradisyon]] gayundin sa mga otoridad sa kanilang lugar at kinagisnang lupain, ngunit hindi naging isang prominenteng [[ideolohiya]] ang [[pagkamakabansa]] o nasyonalismo, ang paniniwala na dapat maging isa ang politikal na bansa at ang pagkakakilanlan nito, hanggang noon lamang dulo ng ika-18 siglo.<ref>{{cite book |last1=Kohn |first1=Hans |url=https://www.britannica.com/topic/nationalism |title=Nationalism |date=2018 |publisher=Encyclopedia Britannica |language=en |trans-title=Nasyonalismo |access-date=12 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220115182310/https://www.britannica.com/topic/nationalism |archive-date=15 January 2022 |url-status=live}}</ref> == Etimolohiya == Isang [[aral na hiram|arál na hiram]] ang salitang ''bansa'' mula sa [[Wikang Malayo|wikang Malay]] na {{Lang|ms|bangsa}},<ref>{{Cite web |title=bansâ |url=https://kwfdiksiyonaryo.ph/index?query=bansa |access-date=2026-08-05 |website=KWF Diksiyonaryo ng Wikang Filipino |publisher=[[Komisyon sa Wikang Filipino]] |language=en}}</ref> na mula naman sa [[wikang Sanskrit]] na {{Lang|sa-Latn|vaṃśá}} ("anak, kadugo, pangkat"), mula sa [[protowikang Indo-Iranyano]] {{Lang|iir-x-proto|wanćás}} ("biga, kawayan").<ref>{{Cite book |last=Mayrhofer |first=Manfred |title=Etymologisches Wörterbuch des Altindoarischen |publisher=Carl Winter Universitätsverlag |year=1996 |volume=2 |location=[[Heidelberg]] |pages=485 |language=de |trans-title=Diksiyonaryo ng Etimolohiya ng Lumang Indo-Aryano |chapter=vam̆́śá- |chapter-url=https://archive.org/details/EtymologischesWrterbuchDesAltindoarischenMayrhoferEWA21992/page/n526/mode/2up}}</ref> Una itong ipinakilala ng [[Lingguwistika|lingwistang]] si [[Eusebio T. Daluz]] noong unang bahagi ng ika-20 siglo bilang katumbas ng [[Wikang Kastila|salitang Kastila]] na {{Lang|es|nación}} dahil sa kawalan ng tiyak na katumbas para sa konsepto sa wikang Tagalog noon. Bago ito, karaniwang ginagamit ang salitang ''[[bayan]]'' bilang katumbas sa naturang konsepto, na makikita sa mga salitang kagaya ng [[inang-bayan]], ''[[Pagkamakabayan|makabayan]]'', at sa paggamit ni [[Andrés Bonifacio|Andres Bonifacio]] sa katagang "[[Republika ng Katagalugan|Haring Bayang Katagalugan]]" upang tumukoy sa buong bansa,<ref>{{Cite web |last=Chua |first=Xiao |author-link=Xiao Chua |date=2013-07-14 |title=Haring Bayan: Ang Konseptong Pilipino ng Demokrasya |url=https://halalan.up.edu.ph/haring-bayan-ang-konseptong-pilipino-ng-demokrasya/ |access-date=2026-08-05 |website=UP sa Halalan |publisher=[[Unibersidad ng Pilipinas-Diliman]] |language=en-US}}</ref> bagamat mas tumutukoy ito sa isang maliit na komunidad ng mga tao kagaya ng mga [[lungsod]] o [[barangay]] at sinasalin bilang katumbas ng salitang Kastila na {{Lang|es|pueblo}}. Nagmula ito sa pinaikling anyo ng salitang ''bahayan''. Parehong tumutukoy ang ''bansa'' sa pampulitika at panlipunang konsepto. Ayon sa ''[[Pambansang Diksiyonaryo]]'' ng [[Unibersidad ng Pilipinas]], tumutukoy ang panlipunang kahulugan bilang "komunidad ng mga mamamayan na may iisang lahi, kasaysayan, wika, kultura, at pamahalaan" at [[Bansa (pampulitika)|pampulitikang kahulugan]] bilang "teritoryo ng komunidad na ito".<ref>{{Cite web |title=bansâ |url=https://diksiyonaryo.ph/search/bansa?page=1 |access-date=2026-08-05 |website=Diksiyonaryo.ph}}</ref> Depende sa kahulugan, sinasalin ito sa [[wikang Ingles]] bilang {{Lang|en|nation}} para sa panlipunang kahulugan at {{Lang|en|country}} o {{Lang|en|state}} para naman sa pampulitikang kahulugan. Ginagamit din minsan ang salitang ''nasyon'' para sa panlipunang konsepto, na isang direktang hiram mula sa wikang Kastila.<ref>{{Cite web |title=nasyón |url=https://kwfdiksiyonaryo.ph/index?query=nasy%C3%B3n |access-date=2026-08-05 |website=KWF Diksiyonaryo ng Wikang Filipino |publisher=[[Komisyon sa Wikang Filipino]] |language=en}}</ref> == Tingnan din == {{Div col|colwidth=22em}} * [[Bansa (pampulitika)]] * [[Kabansaan]] * [[Lahi]] * [[Lipunan]] * [[Malayang estado]] * [[Pagkamakabansa]] * [[Pagkamakabayan]] * [[Pagkamamamayan]] * [[Pamahalaan]] * [[Republika]] * [[Taumbayan]] * [[Tribo]] {{Div col end}} == Sanggunian == {{Reflist}} == Magbasa pa == {{refbegin|2}} * {{Cite journal|last=Manent|first=Pierre|title=What is a Nation?|trans-title=Ano ang isang Bansa?|lang=en|year=2007 |url=http://www.mmisi.org/IR/42_02/manent.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304003636/http://www.mmisi.org/IR/42_02/manent.pdf |archive-date=4 March 2016 |journal=The Intercollegiate Review|volume=XLII|issue=2|pp=23-31}} * {{Cite book|last=Renan|first=Ernest|year=1896|chapter=What is a Nation?|trans-chapter=Ano ang isang Bansa?|lang=en|chapter-url=https://archive.org/stream/poetryofcelticra00renauoft#page/60/mode/2up|title=The Poetry of the Celtic Races, and Other Essays|trans-title=Ang Panulaan ng mga Lahing Keltiko, at Ibang mga Sanaysay|publisher=The Walter Scott Publishing Co.|location=London|pp=61-83}} * {{cite book |last1=Leach |first1=Michael |url=https://books.google.com/books?id=iiglDwAAQBAJ |title=Nation-Building and National Identity in Timor-Leste |trans-title=Pagtatatag ng Bansa at Pambansang Pagkakakilanlan sa Timor-Leste|lang=en|date=2016 |publisher=Taylor & Francis |isbn=9781315311647 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326152316/https://books.google.com/books?id=iiglDwAAQBAJ |archive-date=26 March 2023 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Smith |first=Anthony D. |author-link=Anthony D. Smith |url=https://books.google.com/books?id=Pks7AAAAIAAJ |title=The Ethnic Revival in the Modern World |trans-title=Ang Etnikong Pagbubuhay sa Modernong Mundo|lang=en|publisher=Cambridge University Press |year=1981 |isbn=9780521232678 |location=Cambridge}} * {{Cite book |last=Smith |first=Anthony D. |author-link=Anthony D. Smith |url=https://archive.org/details/nationsnationali0000smit |title=Nations and Nationalism in a Global Era |trans-title=Mga Bansa at Pagkamakabansa sa Pandaigdigang Panahon|lang=en|publisher=Polity Press |year=1995 |isbn=9780745610191 |location=Cambridge |url-access=registration}} * {{Cite book |last=Smith |first=Anthony D. |author-link=Anthony D. Smith |url=https://books.google.com/books?id=mXhxE1lgmhEC |title=The Nation in History: Historiographical Debates about Ethnicity and Nationalism |trans-title=Ang Bansa sa Kasaysayan: Mga Historiograpikong Pagtatalo ukol sa Etnisidad at Pagkamakabansa|lang=en|publisher=University Press of New England |year=2000 |isbn=9781584650409 |location=Hanover, Alemanya}} * {{Cite book |last=Smith |first=Anthony D. |author-link=Anthony D. Smith |url=https://books.google.com/books?id=WUEszleiXNMC |title=Nationalism: Theory, Ideology, History|trans-title=Pagkamakabansa: Teorya, Ideolohiya, Kasaysayan|lang=en|publisher=Polity Press |year=2010 |isbn=9780745651279 |edition=2. |location=Cambridge |orig-year=2001}} * {{Cite book |last=Smith |first=Anthony D. |author-link=Anthony D. Smith |url=https://books.google.com/books?id=nAaTAgAAQBAJ |title=Ethno-symbolism and Nationalism: A Cultural Approach|trans-title=Etnosimbolismo at Pagkamakabansa: Kultural na Pagtingin|lang=en |publisher=Routledge |year=2009 |isbn=9781135999483 |location=London at New York}} * {{Cite book |last=Smith |first=Anthony D. |author-link=Anthony D. Smith |url=https://books.google.com/books?id=ZgtEwZUGtggC |title=The Nation Made Real: Art and National Identity in Western Europe, 1600-1850|trans-title=Ang Bansang Ginawang Totoo: Sining at Pambansang Pagkakakilanlan sa Kanlurang Europa, 1600-1850|lang=en |publisher=Oxford University Press |year=2013 |isbn=9780199662975 |location=Oxford}} {{refend}}{{Ethnicity}}{{Political philosophy}} 19i1iui6e23rhzdegtv2ii7jtfuphmw 2219116 2219098 2026-08-05T06:15:23Z GinawaSaHapon 102500 2219116 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates}}<!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa --> {{About|konseptong panlipunan|konseptong pampulitika|Bansa (pampulitika)}} '''Bansâ''', '''bayán''', o '''nasyón''' ang isang uri ng [[panlipunang grupo]] kung saan lumilitaw ang isang kolektibong [[pagkakakilanlan]], tinatawag na [[pambansang pagkakakilanlan]], mula sa kombinasyon ng mga katangiang pare-parehong taglay ng isang partikular na populasyon, kagaya halimbawa ng [[wika]], [[kasaysayan]], [[etnisidad]], [[kultura]], [[teritoryo]], o [[lipunan]]. May mga bansa na nabubuo ayon sa kanilang etnisidad habang may iba namang nabubuo dahil sa [[politika]].<ref>{{cite journal |last=Eller |first=Jack David |date=1997 |title=Ethnicity, Culture, and "The Past" |trans-title=Etnisidad, Kultura, at "Ang Nakaraan" |journal=[[Michigan Quarterly Review]] |language=en |volume=36 |issue=4 |hdl=2027/spo.act2080.0036.411}}</ref> Madalas na mas politikal ang mga bansa kesa sa mga pangkat-etniko.<ref name="black">{{cite dictionary |title=nation |dictionary=[[Black's Law Dictionary]] |publisher=Thomson Reuters |date=2014 |editor-last=Garner |editor-first=Bryan A. |edition=10 |page=1183 |language=en |trans-title=bansa |isbn=978-0-314-61300-4}}</ref><ref>{{Cite book |last=James |first=Paul |author-link= |url=https://www.academia.edu/40353321 |title=Nation Formation: Towards a Theory of Abstract Community |publisher=[[SAGE Publications]] |year=1996 |location=London |language=en |trans-title=Pagtatatag ng Bansa: Tungo sa Teorya ng Abstraktong Pamayanan |archive-url=https://web.archive.org/web/20211006234455/https://www.academia.edu/40353321 |archive-date=6 October 2021 |url-status=live}}</ref> Ayon kay [[Benedict Anderson]], isang "politikal na [[pamayanang gawang-isip]]" ang mga bansa, ''gawang-isip'' dahil bagamat hindi makikilala ng mga taong bahagi ng isang bansa ang bawat miyembro nito, pawang iniisip nila na magkaugnay sila sa kanila.<ref>{{cite book |last=Anderson |first=Benedict R. O'G. |title=Imagined communities: reflections on the origin and spread of nationalism |publisher=Verso |year=1991 |isbn=978-0-86091-546-1 |location=London |pages=6–7 |language=en |trans-title=Mga gawang-isip na pamayanan: mga pagninilay sa pinagmulan at pagkalat ng nasyonalismo}}</ref> Samantala, ayon naman kay [[Anthony D. Smith]], mga pamayanang kultural at politikal ang mga bansa na nagkaroon ng kamalayan ukol sa kanilang [[pagsasarili]], pagkakaisa, at interes.<ref name="Smith1991">{{cite book |last=Smith |first=Anthony D. |url=https://books.google.com/books?id=740O4K52DCwC |title=The Ethnic Origins of Nations |date=8 January 1991 |publisher=Wiley |isbn=978-0-631-16169-1 |page=17 |language=en |trans-title=Ang Etnikong Pinagmulan ng mga Bansa |via=[[Google Books]]}}</ref><ref>{{cite book |last1=Smith |first1=Anthony D. |title=National Identity |date=1991 |publisher=Penguin |isbn=9780140125658 |location=London |page=99 |language=en |trans-title=Pambansang Pagkakakilanlan}}</ref> Ginagamit ang salitang ''bansa'' sa wikang Tagalog upang [[Bansa (politika)|tumukoy sa politikal na konsepto]] bukod sa panlipunang konsepto nito; sinasalin sa [[wikang Ingles]] ang bansa sa politikal na konteksto bilang {{Lang|en|country}} habang {{Lang|en|nation}} naman ang salin sa panlipunang konteksto ng ''bansa''.<ref>{{Cite web |title=bansa |url=https://www.tagalog.com/dictionary/bansa |access-date=2026-08-05 |website=www.tagalog.com |language=en}}</ref> Ayon sa ''[[Black's Law Dictionary]]'', ang salitang Ingles na {{Lang|en|nation}} ay tumutukoy sa isang pamayanan ng mga tao na pare-parehong naninirahan sa isang tiyak na teritoryo at organisado sa pamamagitan ng isang malayang pamahalaan.<ref name="black" /> Kasingkahulugan ito ng {{Lang|en|state}} at {{Lang|en|country}}, isang katangian na ayon kay [[Thomas Hylland Eriksen]] ang nagtatangi sa bansa mula sa ibang mga kolektibong pagkakakilanlan kagaya ng etnisidad.<ref>{{cite book |last1=Eriksen |first1=Thomas Hylland |title=Nationalism and Ethnicity |date=2010 |publisher=Pluto Press |edition=3 |location=London |page=119 |language=en |trans-title=Nasyonalismo at Etnisidad}}</ref> Ayon sa konsensong napagkakasunduan ng mga iskolar, pawang [[Gawaing panlipunan|gawang panlipunan]] ang mga bansa, na nakadepende sa kasaysayan, may malayang organisasyon, at di-hamak na isang modernong konsepto.<ref name=":1">{{Cite journal |last1=Mylonas |first1=Harris |last2=Tudor |first2=Maya |date=2023 |title=Varieties of Nationalism: Communities, Narratives, Identities |trans-title=Mga Barayti ng Nasyonalismo: Pamayanan, Naratibo, Pagkakakilanlan |url=https://www.cambridge.org/core/elements/varieties-of-nationalism/479019877D9D7F0504AD64F6D9AF102B |journal=Cambridge University Press |language=en |doi=10.1017/9781108973298 |isbn=9781108973298 |url-access=subscription |quote= |s2cid=259646325}}</ref><ref name="Mylonas">{{cite journal |last1=Mylonas |first1=Harris |last2=Tudor |first2=Maya |date=2021 |title=Nationalism: What We Know and What We Still Need to Know |trans-title=Nasyonalismo: Ano ang Alam Natin at Ano pa ang Dapat Alamin Natin |journal=Annual Review of Political Science |language=en |volume=24 |issue=1 |pages=109–132 |doi=10.1146/annurev-polisci-041719-101841 |doi-access=free}}</ref> Sa takbo ng kasaysayan, nakakabit ang mga tao sa kanilang [[kamag-anakan]] at [[tradisyon]] gayundin sa mga otoridad sa kanilang lugar at kinagisnang lupain, ngunit hindi naging isang prominenteng [[ideolohiya]] ang [[pagkamakabansa]] o nasyonalismo, ang paniniwala na dapat maging isa ang politikal na bansa at ang pagkakakilanlan nito, hanggang noon lamang dulo ng ika-18 siglo.<ref>{{cite book |last1=Kohn |first1=Hans |url=https://www.britannica.com/topic/nationalism |title=Nationalism |date=2018 |publisher=Encyclopedia Britannica |language=en |trans-title=Nasyonalismo |access-date=12 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220115182310/https://www.britannica.com/topic/nationalism |archive-date=15 January 2022 |url-status=live}}</ref> == Etimolohiya == Isang [[aral na hiram|arál na hiram]] ang salitang ''bansa'' mula sa [[Wikang Malayo|wikang Malay]] na {{Lang|ms|bangsa}},<ref>{{Cite web |title=bansâ |url=https://kwfdiksiyonaryo.ph/index?query=bansa |access-date=2026-08-05 |website=KWF Diksiyonaryo ng Wikang Filipino |publisher=[[Komisyon sa Wikang Filipino]] |language=en}}</ref> na mula naman sa [[wikang Sanskrit]] na {{Lang|sa-Latn|vaṃśá}} ("anak, kadugo, pangkat"), mula sa [[protowikang Indo-Iranyano]] {{Lang|iir-x-proto|wanćás}} ("biga, kawayan").<ref>{{Cite book |last=Mayrhofer |first=Manfred |title=Etymologisches Wörterbuch des Altindoarischen |publisher=Carl Winter Universitätsverlag |year=1996 |volume=2 |location=[[Heidelberg]] |pages=485 |language=de |trans-title=Diksiyonaryo ng Etimolohiya ng Lumang Indo-Aryano |chapter=vam̆́śá- |chapter-url=https://archive.org/details/EtymologischesWrterbuchDesAltindoarischenMayrhoferEWA21992/page/n526/mode/2up}}</ref> Una itong ipinakilala ng [[Lingguwistika|lingwistang]] si [[Eusebio T. Daluz]] noong unang bahagi ng ika-20 siglo bilang katumbas ng [[Wikang Kastila|salitang Kastila]] na {{Lang|es|nación}} dahil sa kawalan ng tiyak na katumbas para sa konsepto sa wikang Tagalog noon. Bago ito, karaniwang ginagamit ang salitang ''[[bayan]]'' bilang katumbas sa naturang konsepto, na makikita sa mga salitang kagaya ng ''[[inang-bayan]]'', ''[[Pagkamakabayan|makabayan]]'', at sa paggamit ni [[Andrés Bonifacio|Andres Bonifacio]] sa katagang "[[Republika ng Katagalugan|Haring Bayang Katagalugan]]" upang tumukoy sa buong bansa,<ref>{{Cite web |last=Chua |first=Xiao |author-link=Xiao Chua |date=2013-07-14 |title=Haring Bayan: Ang Konseptong Pilipino ng Demokrasya |url=https://halalan.up.edu.ph/haring-bayan-ang-konseptong-pilipino-ng-demokrasya/ |access-date=2026-08-05 |website=UP sa Halalan |publisher=[[Unibersidad ng Pilipinas-Diliman]] |language=en-US}}</ref> bagamat mas tumutukoy ito sa isang maliit na komunidad ng mga tao kagaya ng mga [[lungsod]] o [[barangay]] at sinasalin bilang katumbas ng salitang Kastila na {{Lang|es|pueblo}}. Nagmula ito sa pinaikling anyo ng salitang ''bahayan''. Parehong tumutukoy ang ''bansa'' sa pampulitika at panlipunang konsepto. Ayon sa ''[[Pambansang Diksiyonaryo]]'' ng [[Unibersidad ng Pilipinas]], tumutukoy ang panlipunang kahulugan bilang "komunidad ng mga mamamayan na may iisang lahi, kasaysayan, wika, kultura, at pamahalaan" at [[Bansa (pampulitika)|pampulitikang kahulugan]] bilang "teritoryo ng komunidad na ito".<ref>{{Cite web |title=bansâ |url=https://diksiyonaryo.ph/search/bansa?page=1 |access-date=2026-08-05 |website=Diksiyonaryo.ph}}</ref> Depende sa kahulugan, sinasalin ito sa [[wikang Ingles]] bilang {{Lang|en|nation}} para sa panlipunang kahulugan at {{Lang|en|country}} o {{Lang|en|state}} para naman sa pampulitikang kahulugan. Ginagamit din minsan ang salitang ''nasyon'' para sa panlipunang konsepto, na isang direktang hiram mula sa wikang Kastila.<ref>{{Cite web |title=nasyón |url=https://kwfdiksiyonaryo.ph/index?query=nasy%C3%B3n |access-date=2026-08-05 |website=KWF Diksiyonaryo ng Wikang Filipino |publisher=[[Komisyon sa Wikang Filipino]] |language=en}}</ref> == Tingnan din == {{Div col|colwidth=22em}} * [[Bansa (pampulitika)]] * [[Kabansaan]] * [[Lahi]] * [[Lipunan]] * [[Malayang estado]] * [[Pagkamakabansa]] * [[Pagkamakabayan]] * [[Pagkamamamayan]] * [[Pamahalaan]] * [[Republika]] * [[Taumbayan]] * [[Tribo]] {{Div col end}} == Sanggunian == {{Reflist}} == Magbasa pa == {{refbegin|2}} * {{Cite journal|last=Manent|first=Pierre|title=What is a Nation?|trans-title=Ano ang isang Bansa?|lang=en|year=2007 |url=http://www.mmisi.org/IR/42_02/manent.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304003636/http://www.mmisi.org/IR/42_02/manent.pdf |archive-date=4 March 2016 |journal=The Intercollegiate Review|volume=XLII|issue=2|pp=23-31}} * {{Cite book|last=Renan|first=Ernest|year=1896|chapter=What is a Nation?|trans-chapter=Ano ang isang Bansa?|lang=en|chapter-url=https://archive.org/stream/poetryofcelticra00renauoft#page/60/mode/2up|title=The Poetry of the Celtic Races, and Other Essays|trans-title=Ang Panulaan ng mga Lahing Keltiko, at Ibang mga Sanaysay|publisher=The Walter Scott Publishing Co.|location=London|pp=61-83}} * {{cite book |last1=Leach |first1=Michael |url=https://books.google.com/books?id=iiglDwAAQBAJ |title=Nation-Building and National Identity in Timor-Leste |trans-title=Pagtatatag ng Bansa at Pambansang Pagkakakilanlan sa Timor-Leste|lang=en|date=2016 |publisher=Taylor & Francis |isbn=9781315311647 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326152316/https://books.google.com/books?id=iiglDwAAQBAJ |archive-date=26 March 2023 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Smith |first=Anthony D. |author-link=Anthony D. Smith |url=https://books.google.com/books?id=Pks7AAAAIAAJ |title=The Ethnic Revival in the Modern World |trans-title=Ang Etnikong Pagbubuhay sa Modernong Mundo|lang=en|publisher=Cambridge University Press |year=1981 |isbn=9780521232678 |location=Cambridge}} * {{Cite book |last=Smith |first=Anthony D. |author-link=Anthony D. Smith |url=https://archive.org/details/nationsnationali0000smit |title=Nations and Nationalism in a Global Era |trans-title=Mga Bansa at Pagkamakabansa sa Pandaigdigang Panahon|lang=en|publisher=Polity Press |year=1995 |isbn=9780745610191 |location=Cambridge |url-access=registration}} * {{Cite book |last=Smith |first=Anthony D. |author-link=Anthony D. Smith |url=https://books.google.com/books?id=mXhxE1lgmhEC |title=The Nation in History: Historiographical Debates about Ethnicity and Nationalism |trans-title=Ang Bansa sa Kasaysayan: Mga Historiograpikong Pagtatalo ukol sa Etnisidad at Pagkamakabansa|lang=en|publisher=University Press of New England |year=2000 |isbn=9781584650409 |location=Hanover, Alemanya}} * {{Cite book |last=Smith |first=Anthony D. |author-link=Anthony D. Smith |url=https://books.google.com/books?id=WUEszleiXNMC |title=Nationalism: Theory, Ideology, History|trans-title=Pagkamakabansa: Teorya, Ideolohiya, Kasaysayan|lang=en|publisher=Polity Press |year=2010 |isbn=9780745651279 |edition=2. |location=Cambridge |orig-year=2001}} * {{Cite book |last=Smith |first=Anthony D. |author-link=Anthony D. Smith |url=https://books.google.com/books?id=nAaTAgAAQBAJ |title=Ethno-symbolism and Nationalism: A Cultural Approach|trans-title=Etnosimbolismo at Pagkamakabansa: Kultural na Pagtingin|lang=en |publisher=Routledge |year=2009 |isbn=9781135999483 |location=London at New York}} * {{Cite book |last=Smith |first=Anthony D. |author-link=Anthony D. Smith |url=https://books.google.com/books?id=ZgtEwZUGtggC |title=The Nation Made Real: Art and National Identity in Western Europe, 1600-1850|trans-title=Ang Bansang Ginawang Totoo: Sining at Pambansang Pagkakakilanlan sa Kanlurang Europa, 1600-1850|lang=en |publisher=Oxford University Press |year=2013 |isbn=9780199662975 |location=Oxford}} {{refend}}{{Ethnicity}}{{Political philosophy}} 65vv1njk9uyf6lycnaanf0efa89pss0 2219118 2219116 2026-08-05T06:21:25Z GinawaSaHapon 102500 2219118 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates}}<!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa --> {{About|konseptong panlipunan|konseptong pampulitika|Bansa (pampulitika)}} '''Bansâ''', '''bayán''', o '''nasyón''' ang isang uri ng [[panlipunang grupo]] kung saan lumilitaw ang isang kolektibong [[pagkakakilanlan]], tinatawag na [[pambansang pagkakakilanlan]], mula sa kombinasyon ng mga katangiang pare-parehong taglay ng isang partikular na populasyon, kagaya halimbawa ng [[wika]], [[kasaysayan]], [[etnisidad]], [[kultura]], [[teritoryo]], o [[lipunan]]. May mga bansa na nabubuo ayon sa kanilang etnisidad habang may iba namang nabubuo dahil sa [[politika]].<ref>{{cite journal |last=Eller |first=Jack David |date=1997 |title=Ethnicity, Culture, and "The Past" |trans-title=Etnisidad, Kultura, at "Ang Nakaraan" |journal=[[Michigan Quarterly Review]] |language=en |volume=36 |issue=4 |hdl=2027/spo.act2080.0036.411}}</ref> Madalas na mas politikal ang mga bansa kesa sa mga pangkat-etniko.<ref name="black">{{cite dictionary |title=nation |dictionary=[[Black's Law Dictionary]] |publisher=Thomson Reuters |date=2014 |editor-last=Garner |editor-first=Bryan A. |edition=10 |page=1183 |language=en |trans-title=bansa |isbn=978-0-314-61300-4}}</ref><ref>{{Cite book |last=James |first=Paul |author-link= |url=https://www.academia.edu/40353321 |title=Nation Formation: Towards a Theory of Abstract Community |publisher=[[SAGE Publications]] |year=1996 |location=London |language=en |trans-title=Pagtatatag ng Bansa: Tungo sa Teorya ng Abstraktong Pamayanan |archive-url=https://web.archive.org/web/20211006234455/https://www.academia.edu/40353321 |archive-date=6 October 2021 |url-status=live}}</ref> Ayon kay [[Benedict Anderson]], isang "politikal na [[pamayanang gawang-isip]]" ang mga bansa, ''gawang-isip'' dahil bagamat hindi makikilala ng mga taong bahagi ng isang bansa ang bawat miyembro nito, pawang iniisip nila na magkaugnay sila sa kanila.<ref>{{cite book |last=Anderson |first=Benedict R. O'G. |title=Imagined communities: reflections on the origin and spread of nationalism |publisher=Verso |year=1991 |isbn=978-0-86091-546-1 |location=London |pages=6–7 |language=en |trans-title=Mga gawang-isip na pamayanan: mga pagninilay sa pinagmulan at pagkalat ng nasyonalismo}}</ref> Samantala, ayon naman kay [[Anthony D. Smith]], mga pamayanang kultural at politikal ang mga bansa na nagkaroon ng kamalayan ukol sa kanilang [[pagsasarili]], pagkakaisa, at interes.<ref name="Smith1991">{{cite book |last=Smith |first=Anthony D. |url=https://books.google.com/books?id=740O4K52DCwC |title=The Ethnic Origins of Nations |date=8 January 1991 |publisher=Wiley |isbn=978-0-631-16169-1 |page=17 |language=en |trans-title=Ang Etnikong Pinagmulan ng mga Bansa |via=[[Google Books]]}}</ref><ref>{{cite book |last1=Smith |first1=Anthony D. |title=National Identity |date=1991 |publisher=Penguin |isbn=9780140125658 |location=London |page=99 |language=en |trans-title=Pambansang Pagkakakilanlan}}</ref> Ginagamit rin ang salitang ''bansa'' sa wikang Tagalog upang [[Bansa (pampulitika)|tumukoy sa politikal na konsepto]] bukod sa panlipunang konsepto nito; sinasalin sa [[wikang Ingles]] ang bansa sa politikal na konteksto bilang {{Lang|en|country}} habang {{Lang|en|nation}} naman ang salin sa panlipunang konteksto ng ''bansa''.<ref>{{Cite web |title=bansa |url=https://www.tagalog.com/dictionary/bansa |access-date=2026-08-05 |website=www.tagalog.com |language=en}}</ref> Ayon sa ''[[Black's Law Dictionary]]'', ang salitang Ingles na {{Lang|en|nation}} ay tumutukoy sa isang pamayanan ng mga tao na pare-parehong naninirahan sa isang tiyak na teritoryo at organisado sa pamamagitan ng isang malayang pamahalaan.<ref name="black" /> Kasingkahulugan ito ng {{Lang|en|state}} at {{Lang|en|country}}, isang katangian na ayon kay [[Thomas Hylland Eriksen]] ang nagtatangi sa bansa mula sa ibang mga kolektibong pagkakakilanlan kagaya ng etnisidad.<ref>{{cite book |last1=Eriksen |first1=Thomas Hylland |title=Nationalism and Ethnicity |date=2010 |publisher=Pluto Press |edition=3 |location=London |page=119 |language=en |trans-title=Nasyonalismo at Etnisidad}}</ref> Ayon sa konsensong napagkakasunduan ng mga iskolar, pawang [[Gawaing panlipunan|gawang panlipunan]] ang mga bansa, na nakadepende sa kasaysayan, may malayang organisasyon, at di-hamak na isang modernong konsepto.<ref name=":1">{{Cite journal |last1=Mylonas |first1=Harris |last2=Tudor |first2=Maya |date=2023 |title=Varieties of Nationalism: Communities, Narratives, Identities |trans-title=Mga Barayti ng Nasyonalismo: Pamayanan, Naratibo, Pagkakakilanlan |url=https://www.cambridge.org/core/elements/varieties-of-nationalism/479019877D9D7F0504AD64F6D9AF102B |journal=Cambridge University Press |language=en |doi=10.1017/9781108973298 |isbn=9781108973298 |url-access=subscription |quote= |s2cid=259646325}}</ref><ref name="Mylonas">{{cite journal |last1=Mylonas |first1=Harris |last2=Tudor |first2=Maya |date=2021 |title=Nationalism: What We Know and What We Still Need to Know |trans-title=Nasyonalismo: Ano ang Alam Natin at Ano pa ang Dapat Alamin Natin |journal=Annual Review of Political Science |language=en |volume=24 |issue=1 |pages=109–132 |doi=10.1146/annurev-polisci-041719-101841 |doi-access=free}}</ref> Sa takbo ng kasaysayan, nakakabit ang mga tao sa kanilang [[kamag-anakan]] at [[tradisyon]] gayundin sa mga otoridad sa kanilang lugar at kinagisnang lupain, ngunit hindi naging isang prominenteng [[ideolohiya]] ang [[pagkamakabansa]] o nasyonalismo, ang paniniwala na dapat maging isa ang politikal na bansa at ang pagkakakilanlan nito, hanggang noon lamang dulo ng ika-18 siglo.<ref>{{cite book |last1=Kohn |first1=Hans |url=https://www.britannica.com/topic/nationalism |title=Nationalism |date=2018 |publisher=Encyclopedia Britannica |language=en |trans-title=Nasyonalismo |access-date=12 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220115182310/https://www.britannica.com/topic/nationalism |archive-date=15 January 2022 |url-status=live}}</ref> == Etimolohiya == Isang [[aral na hiram|arál na hiram]] ang salitang ''bansa'' mula sa [[Wikang Malayo|wikang Malay]] na {{Lang|ms|bangsa}},<ref>{{Cite web |title=bansâ |url=https://kwfdiksiyonaryo.ph/index?query=bansa |access-date=2026-08-05 |website=KWF Diksiyonaryo ng Wikang Filipino |publisher=[[Komisyon sa Wikang Filipino]] |language=en}}</ref> na mula naman sa [[wikang Sanskrit]] na {{Lang|sa-Latn|vaṃśá}} ("anak, kadugo, pangkat"), mula sa [[protowikang Indo-Iranyano]] {{Lang|iir-x-proto|wanćás}} ("biga, kawayan").<ref>{{Cite book |last=Mayrhofer |first=Manfred |title=Etymologisches Wörterbuch des Altindoarischen |publisher=Carl Winter Universitätsverlag |year=1996 |volume=2 |location=[[Heidelberg]] |pages=485 |language=de |trans-title=Diksiyonaryo ng Etimolohiya ng Lumang Indo-Aryano |chapter=vam̆́śá- |chapter-url=https://archive.org/details/EtymologischesWrterbuchDesAltindoarischenMayrhoferEWA21992/page/n526/mode/2up}}</ref> Una itong ipinakilala ng [[Lingguwistika|lingwistang]] si [[Eusebio T. Daluz]] noong unang bahagi ng ika-20 siglo bilang katumbas ng [[Wikang Kastila|salitang Kastila]] na {{Lang|es|nación}} dahil sa kawalan ng tiyak na katumbas para sa konsepto sa wikang Tagalog noon. Bago ito, karaniwang ginagamit ang salitang ''[[bayan]]'' bilang katumbas sa naturang konsepto, na makikita sa mga salitang kagaya ng ''[[inang-bayan]]'', ''[[Pagkamakabayan|makabayan]]'', at sa paggamit ni [[Andrés Bonifacio|Andres Bonifacio]] sa katagang "[[Republika ng Katagalugan|Haring Bayang Katagalugan]]" upang tumukoy sa buong bansa,<ref>{{Cite web |last=Chua |first=Xiao |author-link=Xiao Chua |date=2013-07-14 |title=Haring Bayan: Ang Konseptong Pilipino ng Demokrasya |url=https://halalan.up.edu.ph/haring-bayan-ang-konseptong-pilipino-ng-demokrasya/ |access-date=2026-08-05 |website=UP sa Halalan |publisher=[[Unibersidad ng Pilipinas-Diliman]] |language=en-US}}</ref> bagamat mas tumutukoy ito sa isang maliit na komunidad ng mga tao kagaya ng mga [[lungsod]] o [[barangay]] at sinasalin bilang katumbas ng salitang Kastila na {{Lang|es|pueblo}}. Nagmula ito sa pinaikling anyo ng salitang ''bahayan''. Parehong tumutukoy ang ''bansa'' sa pampulitika at panlipunang konsepto. Ayon sa ''[[Pambansang Diksiyonaryo]]'' ng [[Unibersidad ng Pilipinas]], tumutukoy ang panlipunang kahulugan bilang "komunidad ng mga mamamayan na may iisang lahi, kasaysayan, wika, kultura, at pamahalaan" at [[Bansa (pampulitika)|pampulitikang kahulugan]] bilang "teritoryo ng komunidad na ito".<ref>{{Cite web |title=bansâ |url=https://diksiyonaryo.ph/search/bansa?page=1 |access-date=2026-08-05 |website=Diksiyonaryo.ph}}</ref> Depende sa kahulugan, sinasalin ito sa [[wikang Ingles]] bilang {{Lang|en|nation}} para sa panlipunang kahulugan at {{Lang|en|country}} o {{Lang|en|state}} para naman sa pampulitikang kahulugan. Ginagamit din minsan ang salitang ''nasyon'' para sa panlipunang konsepto, na isang direktang hiram mula sa wikang Kastila.<ref>{{Cite web |title=nasyón |url=https://kwfdiksiyonaryo.ph/index?query=nasy%C3%B3n |access-date=2026-08-05 |website=KWF Diksiyonaryo ng Wikang Filipino |publisher=[[Komisyon sa Wikang Filipino]] |language=en}}</ref> == Tingnan din == {{Div col|colwidth=22em}} * [[Bansa (pampulitika)]] * [[Kabansaan]] * [[Lahi]] * [[Lipunan]] * [[Malayang estado]] * [[Pagkamakabansa]] * [[Pagkamakabayan]] * [[Pagkamamamayan]] * [[Pamahalaan]] * [[Republika]] * [[Taumbayan]] * [[Tribo]] {{Div col end}} == Sanggunian == {{Reflist}} == Magbasa pa == {{refbegin|2}} * {{Cite journal|last=Manent|first=Pierre|title=What is a Nation?|trans-title=Ano ang isang Bansa?|lang=en|year=2007 |url=http://www.mmisi.org/IR/42_02/manent.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304003636/http://www.mmisi.org/IR/42_02/manent.pdf |archive-date=4 March 2016 |journal=The Intercollegiate Review|volume=XLII|issue=2|pp=23-31}} * {{Cite book|last=Renan|first=Ernest|year=1896|chapter=What is a Nation?|trans-chapter=Ano ang isang Bansa?|lang=en|chapter-url=https://archive.org/stream/poetryofcelticra00renauoft#page/60/mode/2up|title=The Poetry of the Celtic Races, and Other Essays|trans-title=Ang Panulaan ng mga Lahing Keltiko, at Ibang mga Sanaysay|publisher=The Walter Scott Publishing Co.|location=London|pp=61-83}} * {{cite book |last1=Leach |first1=Michael |url=https://books.google.com/books?id=iiglDwAAQBAJ |title=Nation-Building and National Identity in Timor-Leste |trans-title=Pagtatatag ng Bansa at Pambansang Pagkakakilanlan sa Timor-Leste|lang=en|date=2016 |publisher=Taylor & Francis |isbn=9781315311647 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326152316/https://books.google.com/books?id=iiglDwAAQBAJ |archive-date=26 March 2023 |url-status=live}} * {{Cite book |last=Smith |first=Anthony D. |author-link=Anthony D. Smith |url=https://books.google.com/books?id=Pks7AAAAIAAJ |title=The Ethnic Revival in the Modern World |trans-title=Ang Etnikong Pagbubuhay sa Modernong Mundo|lang=en|publisher=Cambridge University Press |year=1981 |isbn=9780521232678 |location=Cambridge}} * {{Cite book |last=Smith |first=Anthony D. |author-link=Anthony D. Smith |url=https://archive.org/details/nationsnationali0000smit |title=Nations and Nationalism in a Global Era |trans-title=Mga Bansa at Pagkamakabansa sa Pandaigdigang Panahon|lang=en|publisher=Polity Press |year=1995 |isbn=9780745610191 |location=Cambridge |url-access=registration}} * {{Cite book |last=Smith |first=Anthony D. |author-link=Anthony D. Smith |url=https://books.google.com/books?id=mXhxE1lgmhEC |title=The Nation in History: Historiographical Debates about Ethnicity and Nationalism |trans-title=Ang Bansa sa Kasaysayan: Mga Historiograpikong Pagtatalo ukol sa Etnisidad at Pagkamakabansa|lang=en|publisher=University Press of New England |year=2000 |isbn=9781584650409 |location=Hanover, Alemanya}} * {{Cite book |last=Smith |first=Anthony D. |author-link=Anthony D. Smith |url=https://books.google.com/books?id=WUEszleiXNMC |title=Nationalism: Theory, Ideology, History|trans-title=Pagkamakabansa: Teorya, Ideolohiya, Kasaysayan|lang=en|publisher=Polity Press |year=2010 |isbn=9780745651279 |edition=2. |location=Cambridge |orig-year=2001}} * {{Cite book |last=Smith |first=Anthony D. |author-link=Anthony D. Smith |url=https://books.google.com/books?id=nAaTAgAAQBAJ |title=Ethno-symbolism and Nationalism: A Cultural Approach|trans-title=Etnosimbolismo at Pagkamakabansa: Kultural na Pagtingin|lang=en |publisher=Routledge |year=2009 |isbn=9781135999483 |location=London at New York}} * {{Cite book |last=Smith |first=Anthony D. |author-link=Anthony D. Smith |url=https://books.google.com/books?id=ZgtEwZUGtggC |title=The Nation Made Real: Art and National Identity in Western Europe, 1600-1850|trans-title=Ang Bansang Ginawang Totoo: Sining at Pambansang Pagkakakilanlan sa Kanlurang Europa, 1600-1850|lang=en |publisher=Oxford University Press |year=2013 |isbn=9780199662975 |location=Oxford}} {{refend}}{{Ethnicity}}{{Political philosophy}} hiy0eu8whcacm6n2gn7jqr62hqi1rmz 0 338920 2219166 2217913 2026-08-05T10:44:16Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2219166 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Emilio Daez|image=|caption=|nickname=|birth_name=Franco Emilio Banzon Daez|birth_date={{birth date and age|2000|3|9}}|birth_place=[[Maynila]], Pilipinas|alma_mater=[[Pamantasang Ateneo de Manila]]|occupation={{hlist|Aktor|personalidad sa hatirang pangmadla|host}}|height={{height|ft=5|in=10}}|years_active=2024–kasalukuyan|spouse=|relatives=[[Mikael Daez]] (kapatid) <br>[[Megan Young]] (hipag)|agent=[[Star Magic]] <br>VCM The Celebrity Source}} Si '''Franco Emilio Banzon Daez''' (ipinanganak noong 9 Marso 2000) ay isang [[Mga Pilipino|Pilipinong]] aktor, host, at personalidad sa hatirang pangmadla. Kilala siya sa kaniyang papel sa dramang pantelebisyon na ''[[Pamilya Sagrado]].''<ref name=":2">{{Cite news |last=Kee |first=Raoul Chee |date=1 Agosto 2024 |title=Newbie actor plays bad boy in 'Pamilya Sagrado' |language=en-US |work=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://plus.inquirer.net/entertainment/newbie-actor-plays-bad-boy-in-pamilya-sagrado/ |access-date=28 Hulyo 2026}}</ref> Mas nakilala si Daez sa publiko dahil sa kaniyang pakikilahok sa ''[[Pinoy Big Brother: Celebrity Collab Edition]].''<ref>{{Cite web |last=Crucillo |first=Karen Juliane |date=28 Abril 2025 |title=The soft boy aesthetic of Emilio Daez |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/celebritylife/news/23666/the-soft-boy-aesthetic-of-emilio-daez/photo |access-date=28 Hulyo 2026 |website=[[GMA News Online]] |language=en}}</ref> Kasalukuyan siyang nasa ilalim ng pamamahala ng [[Star Magic]].<ref name=":6">{{Cite web |last=Bonsol |first=EJ |date=21 Hunyo 2025 |title=Metro Artist Spotlight: 'Love At First Spike' Star Emilio Daez and His Rise as a Showbiz Heartthrob |url=https://www.abs-cbn.com/metro-style/people/2025/6/21/metro-artist-spotlight-love-at-first-spike-star-and-rising-showbiz-heartthrob-emilio-daez-1220 |access-date=28 Hulyo 2026 |website=Metro Style |language=en}}</ref> == Buhay at pag-aaral == Ipinanganak si Franco Emilio Banzon Daez noong 9 Marso 2000 sa [[Maynila]], sa mga magulang na sina Leo Daez at Monique Banzon.<ref>{{Cite web |last=Santos |first=Rhea Manila |date=25 Abril 2025 |title=EXCLUSIVE: Emilio Daez on landing his first lead role: ‘Madami akong nakalaban na artista dito!’ {{!}} ABS-CBN Entertainment |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/showbiz/movies-series/2025/4/25/exclusive-emilio-daez-on-landing-his-first-lead-role-madami-akong-nakalaban-na-artista-dito-1833 |access-date=28 Hulyo 2026 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en-US}}</ref> Siya ang bunso sa siyam na magkakapatid.<ref name=":7">{{Cite web |last=Abboud |first=Firas |date=27 Abril 2025 |title=Who Is Emilio Daez? 10 Things About the Upcoming Actor |url=https://www.preview.ph/culture/entertainment/who-is-emilio-daez-a8059-20250427-dyn |access-date=28 Hulyo 2026 |website=Preview.ph |language=en}}</ref> Siya ang nakababatang kapatid ng aktor at tagalikha ng pampublikong materyal na [[Mikael Daez|si Mikael Daez]].<ref>{{Cite web |last=Acar |first=Aedrianne |last2=Chua |first2=EJ |date=28 Abril 2025 |orig-date=12 Disyembre 2016 |title=LOOK: Emilio Daez, the equally good-looking brother of Mikael Daez |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/celebritylife/family/6160/in-photos-meet-the-artistahing-kapatid-of-mikael-daez-emilio-daez/photo |access-date=28 Hulyo 2026 |website=[[GMA News Online]] |language=en}}</ref> Nag-aral si Daez sa [[Pamantasang Ateneo de Manila]] mula elementarya hanggang kolehiyo, kung saan nakamit niya ang antas sa ''Management Engineering''.<ref>{{Cite web |last=Policarpio |first=Allan |date=2 Agosto 2025 |title=Emilio Daez hopes to make a positive impact, one smile at a time |url=https://lifestyle.inquirer.net/546647/emilio-daez-hopes-to-make-a-positive-impact-one-smile-at-a-time/ |access-date=28 Hulyo 2026 |website=Lifestyle.INQ |language=en-US}}</ref> Bago siya lumipat sa showbiz, nagtrabaho si Daez bilang isang bangkerong namumuhunan sa [[Bangko ng Kapuluang Pilipinas]] sa loob ng halos dalawang taon.<ref name=":4">{{Cite web |date=7 Hunyo 2024 |title=5 Fun Facts About Gen Z Actor Emilio Daez |url=https://nylonmanila.com/pop-culture/fun-facts-emilio-daez/ |access-date=28 Hulyo 2026 |website=Nylon Manila |language=en-US |archive-date=29 Abril 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250429123125/https://nylonmanila.com/pop-culture/fun-facts-emilio-daez/ |url-status=dead }}</ref> == Karera sa pag-arte == Noong 2022, unang lumabas si Daez sa telebisyon bilang panauhin sa ''Family Feud Philippines''.<ref name=":7"/><ref name=":4"/> Noong 2024, inanunsyo siya bilang bahagi ng seryeng aksyon-drama na ''Pamilya Sagrado''.<ref name=":2" /><ref name=":8">{{Cite web |last=Pagulong |first=Charmie Joy |date=14 Hunyo 2024 |title='Pamilya Sagrado' is Piolo's comeback series, first grand project for other cast members, director |url=https://www.philstar.com/entertainment/2024/06/14/2362607/pamilya-sagrado-piolos-comeback-series-first-grand-project-other-cast-members-director |access-date=28 Hulyo 2026 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> Gumanap bilang si Leon Arevalo Jr., ang mainitin ang ulo na miyembro ng kapatiran, sinabi ni Daez, "Talagang naging masaya ang pagganap bilang 'bad boy' dahil kinailangan kong lumabas sa aking lugar ng ginhawa."<ref name=":2"/> Nakakuha siya ng malaking atensyon matapos maging ikalawang kilalang kalahok na nagwagi ng isang milyong pisong premyo mula sa paligsahang palabas ng ABS-CBN na ''Rainbow Rumble''.<ref name=":02">{{Cite web |last=Escuadro |first=Kiko |date=25 Agosto 2024 |title=Emilio Daez wins P1M grand prize on 'Rainbow Rumble' {{!}} ABS-CBN Entertainment |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/2024/8/24/emilio-daez-wins-p1m-grand-prize-on-rainbow-rumble-2021 |archive-url= |archive-date= |access-date=28 Hulyo 2026 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en-US}}</ref><ref name=":92">{{Cite web |date=28 Agosto 2024 |title=“Pamilya Sagrado” star Emilio Daez takes home P1M jackpot prize on “Rainbow Rumble” |url=https://www.abs-cbn.com/rainbowrumble/articles-news/pamilya-sagrado-star-emilio-daez-takes-home-p1m-jackpot-prize-on-rainbow-rumble-23164 |access-date=28 Hulyo 2026 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref> Nagkaroon din siya ng gampaning pantulong sa ''Saving Grace'' bilang si Wilson Hernandez.<ref name=":7"/><ref name=":1">{{Cite news |last=Dela Cruz |first=Liezel |date=17 Hulyo 2024 |title=Meet the all-star cast who will join Julia Montes in "Saving Grace" |language=en |work=[[ABS-CBN Entertainment]] |url=https://www.abs-cbn.com/articles-news/meet-the-all-star-cast-who-will-join-julia-montes-in-saving-grace-22825 |access-date=28 Hulyo 2026}}</ref> Noong 2025, ipinakilala si Daez bilang isang ''housemate'' sa ''[[Pinoy Big Brother: Celebrity Collab Edition]]''.<ref>{{Cite web |last=Llemit |first=Kathleen A. |date=2 Abril 2025 |title=Mikael Daez’s brother among new ‘Pinoy Big Brother’ housemates |url=https://qa.philstar.com/entertainment/2025/04/02/2432981/mikael-daezs-brother-among-new-pinoy-big-brother-housemates |access-date=28 Hulyo 2026 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bardinas |first=Mary Ann |date=7 Abril 2025 |title=These pre-Bahay ni Kuya selfies of Emilio Daez give major heartthrob vibes |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/studios/tv/2025/4/6/these-pre-bahay-ni-kuya-selfies-of-emilio-daez-give-major-heartthrob-vibes-0033 |access-date=28 Hulyo 2026 |website=[[ABS-CBN Entertainment]] |language=en}}</ref> Nagtapos siya sa ika-15 pwesto sa edisyon at lumabas ng bahay kasama ang kaniyang kapareha na si [[Michael Sager]].<ref name=":3">{{Cite web |last=Llemit |first=Kathleen A. |date=27 Abril 2025 |title=Michael Sager, Emilio Daez 1st pair of male evictees of 'PBB Celebrity Collab Edition' |url=https://www.philstar.com/entertainment/2025/04/27/2438749/michael-sager-emilio-daez-1st-pair-male-evictees-pbb-celebrity-collab-edition |access-date=28 Hulyo 2026 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> Sa mga sumunod na yugto, sandali siyang bumalik bilang isang ''house challenger''.<ref>{{Cite web |last=Severo |first=Jan Milo |date=16 Hunyo 2025 |title=To find the Big Winners, Big Brother taps evicted housemates as 'PBB' challengers |url=https://www.philstar.com/entertainment/2025/06/16/2450950/resbak-time-evicted-housemates-re-enter-pbb-celebrity-collab-edition-challengers |access-date=28 Hulyo 2026 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> Noong Hulyo, gumanap si Daez sa kaniyang unang pangunahing papel sa seryeng pampalakasan na nakatuon sa mga kabataan, ''ang Love at First Spike.''<ref name=":5">{{Cite web |date=10 Abril 2025 |title=IWant Originals serves up new coming-of-age sports dramedy "Love at First Spike" |url=https://corporate.abs-cbn.com/newsroom/news-releases/2025/4/10/love-at-first-spike-project-announcement |access-date=28 Hulyo 2026 |website=ABS-CBN Corporate |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=20 Hunyo 2025 |title=Emilio Daez topbills ‘Love at First Spike’ |url=https://www.philstar.com/the-freeman/cebu-entertainment/2025/06/20/2451916/emilio-daez-topbills-love-first-spike |access-date=28 Hulyo 2026 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=24 Hunyo 2025 |title=Emilio Daez leads sporty coming-of-age series |url=https://www.manilatimes.net/2025/06/24/entertainment-lifestyle/show-times/emilio-daez-leads-sporty-coming-of-age-series/2138203 |access-date=28 Hulyo 2026 |website=[[The Manila Times]] |language=en}}</ref> Sa isang panayam, isiniwalat niya na napili siya mula sa limampung pang aktor na nag-awdisyon para sa papel.<ref name=":7"/><ref name=":10">{{Cite web |last=Santos |first=Rhea Manila |date=Apr 25, 2025 |title=EXCLUSIVE: Emilio Daez on landing his first lead role: ‘Madami akong nakalaban na artista dito!’ |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/showbiz/movies-series/2025/4/25/exclusive-emilio-daez-on-landing-his-first-lead-role-madami-akong-nakalaban-na-artista-dito-1833 |website=ABS-CBN}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFSantos2025">Santos, Rhea Manila (April 25, 2025). [https://www.abs-cbn.com/entertainment/showbiz/movies-series/2025/4/25/exclusive-emilio-daez-on-landing-his-first-lead-role-madami-akong-nakalaban-na-artista-dito-1833 "EXCLUSIVE: Emilio Daez on landing his first lead role: 'Madami akong nakalaban na artista dito!'"]. ''ABS-CBN''.</cite></ref> Upang maghanda para sa kaniyang pagganap bilang si Uno, nagsanay siya kasama ang mga propesyonal na atleta, kabilang ang mga tagasanay mula sa koponan ng volleyball ng mga lalaki ng Pilipinas at mga koponan sa Premier Volleyball League.<ref>{{Cite web |date=1 Hulyo 2025 |title=Emilio Daez reflects on first lead role |url=https://www.philstar.com/the-freeman/cebu-entertainment/2025/07/01/2454591/emilio-daez-reflects-first-lead-role |access-date=28 Hulyo 2026 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> == Iba pang mga pakikipagsapalaran == === Negosyo === Bago pumasok sa industriya ng showbiz, itinatag ni Daez ang SanEm Corporation noong Enero 2021, isang tagapagtustos ng sapatos pangkaligtasan sa mga kumpanya ng konstruksyong AAA sa Pilipinas.<ref name=":7"/> === Mga pag-endorso === Noong Hulyo 2025, ipinakilala si Daez bilang kinatawan para sa [[KFC|KFC Philippines]].<ref>{{Cite web |last=Fernando |first=Jefferson |date=30 Hulyo 2025 |title=Emilio Daez serves looks, hustle, and buckets of charm |url=https://tribune.net.ph/2025/07/30/emilio-daez-serves-looks-hustle-and-buckets-of-charm |access-date=28 Hulyo 2026 |website=Daily Tribune |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wang |first=Nickie |date=1 Agosto 2025 |title=Emilio Daez is Gen Z’s next big thing |url=https://manilastandard.net/showbiz/314624528/emilio-daez-is-gen-zs-next-big-thing.html |access-date=28 Hulyo 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref> Ayon kay Jojo Marcelo, ang Pangkalahatang Tagapamahala ng KFC Philippines, si Daez ay "kumakatawan sa modernong diwa ng KFC—mabait, palakaibigan, astig, at kaakit-akit," at sumasalamin sa "isang natatanging Pilipinong dating" na naaayon sa mga pagsisikap ng kumpanya sa modernisasyon.<ref>{{Cite web |last=Mauricio-Arriola |first=Tessa |date=3 Agosto 2025 |title=No shadows, just spotlight |url=https://www.manilatimes.net/2025/08/03/the-sunday-times/places-and-palates/no-shadows-just-spotlight/2161288 |access-date=28 Hulyo 2026 |website=[[The Manila Times]] |language=en}}</ref> == Personal na buhay == Inilalarawan ni Daez ang kaniyang sarili bilang [[Ekstrabersiyon at introbersiyon|mapagkaibigan]].<ref>{{Cite web |last=Libero |first=Grace |date=25 Hunyo 2025 |title=Exclusive: Get to Know 'Love At First Spike' Actor Emilio Daez Better As He Talks About His Firsts |url=https://www.abs-cbn.com/metro-style/people/2025/6/25/exclusive-love-at-first-spike-actor-emilio-daez-talks-about-firsts-1316 |access-date=28 Hulyo 2026 |website=Metro.Style |language=en}}</ref> Ipinahayag niya na gustung-gusto niyang makipagkita at makipag-usap sa mga tao sa isang panayam ''sa Metro Artist Spotlight''.<ref name=":6"/> == Mga kredito sa pag-arte == === Pelikula === {| class="wikitable sortable" |+Leyend | style="background:#ffc;" | {{Dagger|alt=Films that have not yet been released}} | Tumutukoy sa mga pelikulang hindi pa nailalabas |} {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+&nbsp; ! scope="col" |Taon ! scope="col" |Pamagat ! scope="col" |Papel ! class="unsortable" scope="col" |{{Abbr|Sang.|Sanggunian}} |- | rowspan="2" |2025 ! scope="row" |''Romance Reboot'' |Enzo | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |date=2025-07-15 |title=Kaori, Emlio, Shanaia start shooting 'Romance Reboot' in Sydney |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/showbiz/movies-series/2025/7/15/kaori-emlio-shanaia-start-shooting-romance-reboot-in-sydney-1501 |website=ABS-CBN}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-10-22 |title=Emilio Daez and Kaori Oinuma’s “Romance Reboot” hits no. 1 on iWant after premiere weekend |url=https://corporate.abs-cbn.com/newsroom/news-releases/2025/9/3/emilio-daez-and-kaori-oinumas-romance-reboot-hits-no-1-on-iwant-after-premiere-weekend?lang=en |website=ABS-CBN}}</ref> |- ! scope="row" |''Bar Boys: After School'' |Ziggy Nicardo | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |last=Mallorca |first=Hannah |date=2025-08-13 |title=Emilio Daez joins cast of ‘Bar Boys’ sequel |url=https://entertainment.inquirer.net/623410/emilio-daez-joins-cast-of-bar-boys-sequel |access-date=2025-11-03 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> |- |2026 ! scope="row" |''Tayo sa Wakas'' |Mookie | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web |last=Bautista |first=Rafael |date=2026-02-24 |title=Everything You Need to Know About the New DonBelle Movie |url=https://mega-asia.com/lifestyle/culture/donbelle-tayo-sa-wakas-new-movie/ |access-date=2026-06-01 |website=mega-asia.com |language=en-US}}</ref> |} === Telebisyon === {| class="wikitable sortable" |+Leyenda | style="background:#ffc;" | † | Tumutukoy sa mga palabas na hindi pa naipapalabas |} {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+&nbsp; ! scope="col" |Taon ! scope="col" |Pamagat ! scope="col" |Papel ! class="unsortable" scope="col" |{{Abbr|Sang.|Sanggunian}} |- |2022 ! scope="row" |''[[Family Feud (game show sa Pilipinas)|Family Feud Philippines]]'' |Kalahok | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |last=Napoles |first=Jimboy |date=28 Marso 2022 |title='Family Feud' Philippines: Herras Family vs Young-Daez Family {{!}} Episode 6 Teaser |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/tv/family_feud/154623/family-feud-philippines-herras-family-vs-young-daez-family-episode-6-teaser/video |access-date=28 Hulyo 2026 |website=[[GMA News Online]] |language=en}}</ref> |- | rowspan="3" |2024 ! scope="row" |''Pamilya Sagrado'' |Leon Arevalo Jr. | style="text-align:center;" |<ref name=":2"/><ref name=":8"/> |- ! scope="row" |''Rainbow Rumble'' |Kalahok | style="text-align:center;" |<ref name=":02" /> |- ! scope="row" |''[[ASAP (programang pantelebisyon)|iWant ASAP]]'' |Mangunguna | style="text-align:center;" |<ref name=":10"/> |- |2024–2025 ! scope="row" |''Saving Grace'' |Wilson Hernandez | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |date=23 Nobyembre 2024 |title=ABS-CBN’s ‘Saving Grace’ premieres on Prime Video this November 28 |url=https://www.lionheartv.net/2024/11/abs-cbns-saving-grace-premieres-on-prime-video-this-november-28/ |access-date=28 Hulyo 2026 |website=LionhearTV |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |date=7 Nobyembre 2024 |title=Trailer for Julia Montes-Sharon Cuneta series out, to stream on Prime Video |language=en |work=NewsWatch Plus |url=https://www.newswatchplus.ph/2024/11/07/trailer-for-julia-montes-sharon-cuneta-series-out-to-stream-on-prime-video/ |access-date=28 Hulyo 2026}}</ref> |- | rowspan="4" |2025 ! scope="row" |''[[Pinoy Big Brother: Celebrity Collab Edition]]'' |''Housemate'' | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |last=Crucillo |first=Karen Juliane |date=28 Abril 2025 |title=Emilio Daez reflects on his 'PBB' journey: 'This is just the beginning' |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/122082/emilio-daez-reflects-on-his-pbb-journey-this-is-just-the-beginning/story |access-date=28 Hulyo 2026 |website=GMA Entertainment |language=en}}</ref> |- ! scope="row" |''Love at First Spike'' |Uno Santillan | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |last=Gillego |first=Clarence Roi |date=12 Mayo 2025 |title=Celebrities express support for Emilio Daez’s first lead role in ‘Love at First Spike’ {{!}} ABS-CBN Entertainment |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/showbiz/movies-series/2025/5/12/celebrities-express-support-for-emilio-daez-s-first-lead-role-in-love-at-first-spike-1015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250516070109/https://www.abs-cbn.com/entertainment/showbiz/movies-series/2025/5/12/celebrities-express-support-for-emilio-daez-s-first-lead-role-in-love-at-first-spike-1015 |archive-date=16 Mayo 2025 |access-date=28 Hulyo 2026 |website=[[ABS-CBN Entertainment]] |language=en-US}}</ref> |- ! scope="row" |''Idol Kids Philippines'' |Mangunguna | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |date=21 Hunyo 2025 |title=Regine, Angeline, Juan Karlos, Gary V. lead search for “Idol Kids Philippines” |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/studios/tv/2025/6/20/regine-angeline-juan-karlos-gary-v-lead-search-for-idol-kids-philippines-0034 |access-date=28 Hulyo 2026 |website=[[ABS-CBN Entertainment]] |language=en}}</ref> |- ! scope="row" |''[[It's Showtime]]'' |Panauhing tagapagtanghal | |- |2025–2026 ! scope="row" |''Roja'' |Bogs Lim | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |date=1 Setyembre 2025 |title=Donny and Kyle give sneak peek of “Roja;” more cast members revealed |url=https://corporate.abs-cbn.com/newsroom/news-releases/2025/9/1/donny-and-kyle-give-sneak-peek-of-roja-more-cast-members-revealed?lang=en |access-date=28 Hulyo 2026 |website=ABS-CBN Corporate |language=en}}</ref> |- | rowspan="2" |2026 ! scope="row" |''The Secrets of Hotel 88'' |Juan Soliman |<ref>{{Cite web |last=Javier |first=Kristian Eric |date=14 Abril 2026 |title=Emilio Daez, reunited sa 'PBB' housemates sa 'The Secrets of Hotel 88' |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/emilio-daez-reunited-sa-pbb-housemates-sa-the-secrets-of-hotel-88/132228/ |access-date=28 Hulyo 2026 |website=GMA Entertainment |language=en}}</ref> |- ! scope="row" |''Blood vs Duty'' |PO3 Mark Vinluan |<ref>{{Cite web |last=Santiago |first=Rianna |date=29 Abril 2026 |title=Blood vs Duty: Ang lihim na lugar kung saan ikinulong si Datu Rahman {{!}} Episode 18 |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/studios/tv/2026/4/29/blood-vs-duty-ang-lihim-na-lugar-kung-saan-ikinulong-si-datu-rahman-episode-18-2251 |access-date=28 Hulyo 2026 |website=[[ABS-CBN Entertainment]] |language=en}}</ref> |- |} === Mga ''music video'' === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align:center;" ! scope="col" |Taon ! scope="col" | Pamagat ! scope="col" | Artista ! class="unsortable" scope="col" | {{Abbr|Sang.|Sanggunian}} |- | 2024 ! scope="row" | "Kung Naging Tayo" | [[Alexa Ilacad]] | style="text-align:center;" | <ref>{{Cite news |last=Escuadro |first=Kiko |date=30 Hulyo 2024 |title=Alexa Ilacad to drop official music video of 'Kung Naging Tayo' with Emilio Daez |language=en |work=[[ABS-CBN News]] |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/2024/7/30/alexa-ilacad-to-drop-official-music-video-of-kung-naging-tayo-with-emilio-daez-1852 |access-date=28 Hulyo 2026}}</ref> |- |} == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 2000]] [[Kategorya:Articles with hCards]] 0828076780sqm1yxsiffub7pax1qz13 10 338975 2219033 2026-08-04T13:56:04Z Jojit fb 38 Bagong pahina: <includeonly><!-- be sure to use correct dashes for western zones -->{{#switch:{{{1|{{PAGENAMEBASE}}}}} | UTC−01:00 | UTC−01:00 = 15 digri Kanluran | UTC−02:00 | UTC−02:00 = 30 digri Kanluran | UTC−03:00 | UTC−03:00 = 45 digri Kanluran | UTC−03:30 | UTC−03:30 = 52.5 digri Kanluran | UTC−04:00 | UTC−04:00 = 60 digri Kanluran | UTC−04:30 | UTC−04:30 = 67.5 digri Kanluran | UTC−05:00 | UTC−05:00 = 75 digri Kanluran | UTC−06:00 | UTC−06:00 = 90 dig... 2219033 wikitext text/x-wiki <includeonly><!-- be sure to use correct dashes for western zones -->{{#switch:{{{1|{{PAGENAMEBASE}}}}} | UTC−01:00 | UTC−01:00 = 15 digri Kanluran | UTC−02:00 | UTC−02:00 = 30 digri Kanluran | UTC−03:00 | UTC−03:00 = 45 digri Kanluran | UTC−03:30 | UTC−03:30 = 52.5 digri Kanluran | UTC−04:00 | UTC−04:00 = 60 digri Kanluran | UTC−04:30 | UTC−04:30 = 67.5 digri Kanluran | UTC−05:00 | UTC−05:00 = 75 digri Kanluran | UTC−06:00 | UTC−06:00 = 90 digri Kanluran | UTC−07:00 | UTC−07:00 = 105 digri Kanluran | UTC−08:00 | UTC−08:00 = 120 digri Kanluran | UTC−09:00 | UTC−09:00 = 135 digri Kanluran | UTC−09:30 | UTC−09:30 = 142.5 digri Kanluran | UTC+14:00 | UTC−10:00 | UTC−10:00 = 150 digri Kanluran | UTC+13:45 | UTC−10:15 | UTC−10:15 = 153.75 digri Kanluran | UTC+13:00 | UTC−11:00 | UTC−11:00 = 165 digri Kanluran | UTC+12:45 | UTC−11:15 | UTC−11:15 = 168.75 digri Kanluran | UTC+12:00 | UTC−12:00 | UTC−12:00 = 180 digri Kanluran | UTC+00:00 | UTC±00:00 = 0 digri | UTC+00:20 = 5 digri Silangan | UTC+00:30 = 7.5 digri Silangan | UTC+01:00 = 15 degrees E]] | UTC+01:30 = 22.5 digri Silangan | UTC+02:00 = 30 digri Silangan | UTC+02:30 = 37.5 digri Silangan | UTC+03:00 = 45 digri Silangan | UTC+03:30 = 52.5 digri Silangan | UTC+04:00 = 60 digri Silangan | UTC+04:30 = 67.5 digri Silangan | UTC+05:00 = 75 digri Silangan | UTC+05:30 = 82.5 digri Silangan | UTC+05:45 = 86.25 digri Silangan | UTC+06:00 = 90 digri Silangan | UTC+06:30 = 97.5 digri Silangan | UTC+07:00 = 105 digri Silangan | UTC+07:30 = 112.5 digri Silangan | UTC+08:00 = 120 digri Silangan | UTC+08:30 = 127.5 digri Silangan | UTC+08:45 = 131.25 digri Silangan | UTC+09:00 = 135 digri Silangan | UTC+09:30 = 142.5 digri Silangan | UTC+10:00 = 150 digri Silangan | UTC+10:30 = 157.5 digri Silangan | UTC+11:00 = 165 digri Silangan | UTC+11:30 = 172.5 digri Silangan | Infobox time zone | Infobox time zone/sandbox | Infobox time zone/testcases | Infobox time zone UTC | Infobox time zone UTC/sandbox | Infobox time zone UTC/testcases = [[Longitude 0 degrees|0 degrees]] }}</includeonly><noinclude>This template finds the central meridian of a timezone</noinclude> ivi6ir9gw1gja031rcorasxxc6cve82 2219034 2219033 2026-08-04T13:56:20Z Jojit fb 38 2219034 wikitext text/x-wiki <includeonly><!-- be sure to use correct dashes for western zones -->{{#switch:{{{1|{{PAGENAMEBASE}}}}} | UTC−01:00 | UTC−01:00 = 15 digri Kanluran | UTC−02:00 | UTC−02:00 = 30 digri Kanluran | UTC−03:00 | UTC−03:00 = 45 digri Kanluran | UTC−03:30 | UTC−03:30 = 52.5 digri Kanluran | UTC−04:00 | UTC−04:00 = 60 digri Kanluran | UTC−04:30 | UTC−04:30 = 67.5 digri Kanluran | UTC−05:00 | UTC−05:00 = 75 digri Kanluran | UTC−06:00 | UTC−06:00 = 90 digri Kanluran | UTC−07:00 | UTC−07:00 = 105 digri Kanluran | UTC−08:00 | UTC−08:00 = 120 digri Kanluran | UTC−09:00 | UTC−09:00 = 135 digri Kanluran | UTC−09:30 | UTC−09:30 = 142.5 digri Kanluran | UTC+14:00 | UTC−10:00 | UTC−10:00 = 150 digri Kanluran | UTC+13:45 | UTC−10:15 | UTC−10:15 = 153.75 digri Kanluran | UTC+13:00 | UTC−11:00 | UTC−11:00 = 165 digri Kanluran | UTC+12:45 | UTC−11:15 | UTC−11:15 = 168.75 digri Kanluran | UTC+12:00 | UTC−12:00 | UTC−12:00 = 180 digri Kanluran | UTC+00:00 | UTC±00:00 = 0 digri | UTC+00:20 = 5 digri Silangan | UTC+00:30 = 7.5 digri Silangan | UTC+01:00 = 15 degrees E]] | UTC+01:30 = 22.5 digri Silangan | UTC+02:00 = 30 digri Silangan | UTC+02:30 = 37.5 digri Silangan | UTC+03:00 = 45 digri Silangan | UTC+03:30 = 52.5 digri Silangan | UTC+04:00 = 60 digri Silangan | UTC+04:30 = 67.5 digri Silangan | UTC+05:00 = 75 digri Silangan | UTC+05:30 = 82.5 digri Silangan | UTC+05:45 = 86.25 digri Silangan | UTC+06:00 = 90 digri Silangan | UTC+06:30 = 97.5 digri Silangan | UTC+07:00 = 105 digri Silangan | UTC+07:30 = 112.5 digri Silangan | UTC+08:00 = 120 digri Silangan | UTC+08:30 = 127.5 digri Silangan | UTC+08:45 = 131.25 digri Silangan | UTC+09:00 = 135 digri Silangan | UTC+09:30 = 142.5 digri Silangan | UTC+10:00 = 150 digri Silangan | UTC+10:30 = 157.5 digri Silangan | UTC+11:00 = 165 digri Silangan | UTC+11:30 = 172.5 digri Silangan | Infobox time zone | Infobox time zone/sandbox | Infobox time zone/testcases | Infobox time zone UTC | Infobox time zone UTC/sandbox | Infobox time zone UTC/testcases = 0 digri }}</includeonly><noinclude>This template finds the central meridian of a timezone</noinclude> 7gecg56bo0w7k86ha8ymam1qqqna2yq 2219035 2219034 2026-08-04T13:56:57Z Jojit fb 38 2219035 wikitext text/x-wiki <includeonly><!-- be sure to use correct dashes for western zones -->{{#switch:{{{1|{{PAGENAMEBASE}}}}} | UTC−01:00 | UTC−01:00 = 15 digri Kanluran | UTC−02:00 | UTC−02:00 = 30 digri Kanluran | UTC−03:00 | UTC−03:00 = 45 digri Kanluran | UTC−03:30 | UTC−03:30 = 52.5 digri Kanluran | UTC−04:00 | UTC−04:00 = 60 digri Kanluran | UTC−04:30 | UTC−04:30 = 67.5 digri Kanluran | UTC−05:00 | UTC−05:00 = 75 digri Kanluran | UTC−06:00 | UTC−06:00 = 90 digri Kanluran | UTC−07:00 | UTC−07:00 = 105 digri Kanluran | UTC−08:00 | UTC−08:00 = 120 digri Kanluran | UTC−09:00 | UTC−09:00 = 135 digri Kanluran | UTC−09:30 | UTC−09:30 = 142.5 digri Kanluran | UTC+14:00 | UTC−10:00 | UTC−10:00 = 150 digri Kanluran | UTC+13:45 | UTC−10:15 | UTC−10:15 = 153.75 digri Kanluran | UTC+13:00 | UTC−11:00 | UTC−11:00 = 165 digri Kanluran | UTC+12:45 | UTC−11:15 | UTC−11:15 = 168.75 digri Kanluran | UTC+12:00 | UTC−12:00 | UTC−12:00 = 180 digri Kanluran | UTC+00:00 | UTC±00:00 = 0 digri | UTC+00:20 = 5 digri Silangan | UTC+00:30 = 7.5 digri Silangan | UTC+01:00 = 15 degrees Silangan | UTC+01:30 = 22.5 digri Silangan | UTC+02:00 = 30 digri Silangan | UTC+02:30 = 37.5 digri Silangan | UTC+03:00 = 45 digri Silangan | UTC+03:30 = 52.5 digri Silangan | UTC+04:00 = 60 digri Silangan | UTC+04:30 = 67.5 digri Silangan | UTC+05:00 = 75 digri Silangan | UTC+05:30 = 82.5 digri Silangan | UTC+05:45 = 86.25 digri Silangan | UTC+06:00 = 90 digri Silangan | UTC+06:30 = 97.5 digri Silangan | UTC+07:00 = 105 digri Silangan | UTC+07:30 = 112.5 digri Silangan | UTC+08:00 = 120 digri Silangan | UTC+08:30 = 127.5 digri Silangan | UTC+08:45 = 131.25 digri Silangan | UTC+09:00 = 135 digri Silangan | UTC+09:30 = 142.5 digri Silangan | UTC+10:00 = 150 digri Silangan | UTC+10:30 = 157.5 digri Silangan | UTC+11:00 = 165 digri Silangan | UTC+11:30 = 172.5 digri Silangan | Infobox time zone | Infobox time zone/sandbox | Infobox time zone/testcases | Infobox time zone UTC | Infobox time zone UTC/sandbox | Infobox time zone UTC/testcases = 0 digri }}</includeonly><noinclude>This template finds the central meridian of a timezone</noinclude> mibzcj472tg7j34k5tt81wqfsrkxwf4 2219036 2219035 2026-08-04T13:57:34Z Jojit fb 38 2219036 wikitext text/x-wiki <includeonly><!-- be sure to use correct dashes for western zones -->{{#switch:{{{1|{{PAGENAMEBASE}}}}} | UTC−01:00 | UTC−01:00 = 15 digri Kanluran | UTC−02:00 | UTC−02:00 = 30 digri Kanluran | UTC−03:00 | UTC−03:00 = 45 digri Kanluran | UTC−03:30 | UTC−03:30 = 52.5 digri Kanluran | UTC−04:00 | UTC−04:00 = 60 digri Kanluran | UTC−04:30 | UTC−04:30 = 67.5 digri Kanluran | UTC−05:00 | UTC−05:00 = 75 digri Kanluran | UTC−06:00 | UTC−06:00 = 90 digri Kanluran | UTC−07:00 | UTC−07:00 = 105 digri Kanluran | UTC−08:00 | UTC−08:00 = 120 digri Kanluran | UTC−09:00 | UTC−09:00 = 135 digri Kanluran | UTC−09:30 | UTC−09:30 = 142.5 digri Kanluran | UTC+14:00 | UTC−10:00 | UTC−10:00 = 150 digri Kanluran | UTC+13:45 | UTC−10:15 | UTC−10:15 = 153.75 digri Kanluran | UTC+13:00 | UTC−11:00 | UTC−11:00 = 165 digri Kanluran | UTC+12:45 | UTC−11:15 | UTC−11:15 = 168.75 digri Kanluran | UTC+12:00 | UTC−12:00 | UTC−12:00 = 180 digri Kanluran | UTC+00:00 | UTC±00:00 = 0 digri | UTC+00:20 = 5 digri Silangan | UTC+00:30 = 7.5 digri Silangan | UTC+01:00 = 15 digri Silangan | UTC+01:30 = 22.5 digri Silangan | UTC+02:00 = 30 digri Silangan | UTC+02:30 = 37.5 digri Silangan | UTC+03:00 = 45 digri Silangan | UTC+03:30 = 52.5 digri Silangan | UTC+04:00 = 60 digri Silangan | UTC+04:30 = 67.5 digri Silangan | UTC+05:00 = 75 digri Silangan | UTC+05:30 = 82.5 digri Silangan | UTC+05:45 = 86.25 digri Silangan | UTC+06:00 = 90 digri Silangan | UTC+06:30 = 97.5 digri Silangan | UTC+07:00 = 105 digri Silangan | UTC+07:30 = 112.5 digri Silangan | UTC+08:00 = 120 digri Silangan | UTC+08:30 = 127.5 digri Silangan | UTC+08:45 = 131.25 digri Silangan | UTC+09:00 = 135 digri Silangan | UTC+09:30 = 142.5 digri Silangan | UTC+10:00 = 150 digri Silangan | UTC+10:30 = 157.5 digri Silangan | UTC+11:00 = 165 digri Silangan | UTC+11:30 = 172.5 digri Silangan | Infobox time zone | Infobox time zone/sandbox | Infobox time zone/testcases | Infobox time zone UTC | Infobox time zone UTC/sandbox | Infobox time zone UTC/testcases = 0 digri }}</includeonly><noinclude>This template finds the central meridian of a timezone</noinclude> a6nikbce8mzjt4b09hvesw6m3txq632 10 338976 2219037 2026-08-04T13:58:32Z Jojit fb 38 Bagong pahina: <includeonly>{{#switch:{{{1|}}} | UTC−01:00 = N | UTC−02:00 = O | UTC−03:00 = P | UTC−03:30 = P* | UTC−04:00 = Q | UTC−05:00 = R | UTC−06:00 = S | UTC−07:00 = T | UTC−08:00 = U | UTC−09:00 = V | UTC−10:00 = W | UTC−11:00 = X | UTC−12:00 = Y | UTC+00:00 | UTC±00:00 = Z | UTC+00:30 = Z* | UTC+01:00 = A | UTC+01:30 = A* | UTC+02:00 = B | UTC+02:30 = B* | UTC+03:00 = C | UTC+03:30 = C* | UTC+04:00 = D | UTC+04:30 = D* | UTC+05:00 = E | UTC+05:30 = E* |... 2219037 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#switch:{{{1|}}} | UTC−01:00 = N | UTC−02:00 = O | UTC−03:00 = P | UTC−03:30 = P* | UTC−04:00 = Q | UTC−05:00 = R | UTC−06:00 = S | UTC−07:00 = T | UTC−08:00 = U | UTC−09:00 = V | UTC−10:00 = W | UTC−11:00 = X | UTC−12:00 = Y | UTC+00:00 | UTC±00:00 = Z | UTC+00:30 = Z* | UTC+01:00 = A | UTC+01:30 = A* | UTC+02:00 = B | UTC+02:30 = B* | UTC+03:00 = C | UTC+03:30 = C* | UTC+04:00 = D | UTC+04:30 = D* | UTC+05:00 = E | UTC+05:30 = E* | UTC+06:00 = F | UTC+06:30 = F* | UTC+07:00 = G | UTC+07:30 = G* | UTC+08:00 = H | UTC+08:30 = H* | UTC+09:00 = I | UTC+09:30 = I* | UTC+10:00 = K | UTC+10:30 = K* | UTC+11:00 = L | UTC+11:30 = L* | UTC+12:00 = M }}</includeonly><noinclude> This template adds the [[date-time group]] of a timezone </noinclude> ox7bx3qt1lso4f1ktuhuhge7fdkbdkg 0 338977 2219061 2026-08-05T01:54:27Z Jojit fb 38 Inilipat ni Jojit fb ang pahinang [[Ulupong (paglilinaw)]] sa [[Ulupong]] 2219061 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Ulupong]] aklq06jncijafwj0gamrahe4f1xy8ml 0 338978 2219079 2026-08-05T04:04:38Z Ivan P. Clarin 84769 Bagong pahina: {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 31 | Dissipated = kasalukuyan | image = Kujira 2026-08-05 0200Z.jpg | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 30 | Pressure = 998 | Hurricane season = [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2026]] }} Ang '''Bagyong Luis–Maymay''' (Pagtatalagang Pandaigdig: '''Super Bagyong Kujira''') ang kasalukuyang bagyo at ika-12–13 bagyong papasok at ang ikauna at ikalawang bagyong pumasok sa buwan ng Agosto 2026 sa Pilipinas. ==Mityorolohika... 2219079 wikitext text/x-wiki {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 31 | Dissipated = kasalukuyan | image = Kujira 2026-08-05 0200Z.jpg | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 30 | Pressure = 998 | Hurricane season = [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2026]] }} Ang '''Bagyong Luis–Maymay''' (Pagtatalagang Pandaigdig: '''Super Bagyong Kujira''') ang kasalukuyang bagyo at ika-12–13 bagyong papasok at ang ikauna at ikalawang bagyong pumasok sa buwan ng Agosto 2026 sa Pilipinas. ==Mityorolohikal== [[Talaksan:Kujira 2026 path.png|thumb|Ang galaw ng Super Bagyong Inday.]] Mag ==Banta== Itataas ang Signal 1, 2 Dulong [[Hilagang Luzon]] kabilang ang lalawigan ng mga [[Ilocos Norte]], [[Ilocos Sur]], [[La Union]] at [[Pangasinan]]. {{S-start}} {{Succession box|before=Kiyapo|title=Kapalitan|years=Luis–Maymay|after=Neneng}} {{S-end}} ==Mga pananda== {{notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:2026 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Bagyo sa Pilipinas]] [[Kategorya:Bagyo sa Pilipinas ng 2026]] 7mz8cigipr4lywghmkns3vxpi9dh3t5 2219080 2219079 2026-08-05T04:05:21Z Ivan P. Clarin 84769 2219080 wikitext text/x-wiki {{Infobox hurricane | Name = Bagyong Luis–Maymay (''Kujira'') | Basin = WPac | Formed = Hulyo 31 | Dissipated = kasalukuyan | image = Kujira 2026-08-05 0200Z.jpg | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 30 | Pressure = 998 | Hurricane season = [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2026]] }} Ang '''Bagyong Luis–Maymay''' (Pagtatalagang Pandaigdig: '''Super Bagyong Kujira''') ang kasalukuyang bagyo at ika-12–13 bagyong papasok at ang ikauna at ikalawang bagyong pumasok sa buwan ng Agosto 2026 sa Pilipinas. ==Mityorolohikal== [[Talaksan:Kujira 2026 path.png|thumb|Ang galaw ng Super Bagyong Inday.]] Mag ==Banta== Itataas ang Signal 1, 2 Dulong [[Hilagang Luzon]] kabilang ang lalawigan ng mga [[Ilocos Norte]], [[Ilocos Sur]], [[La Union]] at [[Pangasinan]]. {{S-start}} {{Succession box|before=Kiyapo|title=Kapalitan|years=Luis–Maymay|after=Neneng}} {{S-end}} ==Mga pananda== {{notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:2026 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Bagyo sa Pilipinas]] [[Kategorya:Bagyo sa Pilipinas ng 2026]] dpourrgvv516wvpdl4a4lvrhmac8amt 2219081 2219080 2026-08-05T04:05:41Z Ivan P. Clarin 84769 /* Mityorolohikal */ 2219081 wikitext text/x-wiki {{Infobox hurricane | Name = Bagyong Luis–Maymay (''Kujira'') | Basin = WPac | Formed = Hulyo 31 | Dissipated = kasalukuyan | image = Kujira 2026-08-05 0200Z.jpg | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 30 | Pressure = 998 | Hurricane season = [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2026]] }} Ang '''Bagyong Luis–Maymay''' (Pagtatalagang Pandaigdig: '''Super Bagyong Kujira''') ang kasalukuyang bagyo at ika-12–13 bagyong papasok at ang ikauna at ikalawang bagyong pumasok sa buwan ng Agosto 2026 sa Pilipinas. ==Mityorolohikal== [[Talaksan:Kujira 2026 path.png|thumb|Ang galaw ng Super Bagyong Inday.]] ==Banta== Itataas ang Signal 1, 2 Dulong [[Hilagang Luzon]] kabilang ang lalawigan ng mga [[Ilocos Norte]], [[Ilocos Sur]], [[La Union]] at [[Pangasinan]]. {{S-start}} {{Succession box|before=Kiyapo|title=Kapalitan|years=Luis–Maymay|after=Neneng}} {{S-end}} ==Mga pananda== {{notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:2026 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Bagyo sa Pilipinas]] [[Kategorya:Bagyo sa Pilipinas ng 2026]] 4q6vtvu5zm9n79zelhmcrvrqvhu8ojp 2219096 2219081 2026-08-05T05:48:18Z Ilikereadinespeciallyenglishbooks 153522 /* */ 2219096 wikitext text/x-wiki {{Infobox hurricane | Name = Bagyong Luis–Maymay (''Kujira'') | Basin = WPac | Formed = Hulyo 31 | Dissipated = kasalukuyan | image = Kujira 2026-08-05 0200Z.jpg | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 30 | Pressure = 998 | Hurricane season = [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2026]] }} Ang '''Bagyong Luis–Maymay''' (Pagtatalagang Pandaigdig: '''Bagyong Kujira''') ang kasalukuyang bagyo at ika-12–13 bagyong papasok at ang ikauna at ikalawang bagyong pumasok sa buwan ng Agosto 2026 sa Pilipinas. ==Mityorolohikal== [[Talaksan:Kujira 2026 path.png|thumb|Ang galaw ng Super Bagyong Inday.]] ==Banta== Itataas ang Signal 1, 2 Dulong [[Hilagang Luzon]] kabilang ang lalawigan ng mga [[Ilocos Norte]], [[Ilocos Sur]], [[La Union]] at [[Pangasinan]]. {{S-start}} {{Succession box|before=Kiyapo|title=Kapalitan|years=Luis–Maymay|after=Neneng}} {{S-end}} ==Mga pananda== {{notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:2026 sa Pilipinas]] [[Kategorya:Bagyo sa Pilipinas]] [[Kategorya:Bagyo sa Pilipinas ng 2026]] 68sgnmpvrl14g8gbkbmaexs7tbevii6 2 338979 2219099 2026-08-05T05:54:43Z GinawaSaHapon 102500 Inilipat ni GinawaSaHapon ang pahinang [[Tagagamit:GinawaSaHapon/burador]] sa [[Bansa (panlipunan)]]: Nilipat sa mainspace. Tatapusin doon. 2219099 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Bansa (panlipunan)]] 0wor3zeqhg5sv3qxoi4gvzsjcwmu3j5 0 338980 2219101 2026-08-05T05:55:43Z GinawaSaHapon 102500 Inilipat ni GinawaSaHapon ang pahinang [[Bansa]] sa [[Bansa (pampulitika)]]: Disambig para sa ihiwalay sa panlipunang konsepto (ie. nation vs country) 2219101 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Bansa (pampulitika)]] kxsdrf442o1ujnplt42mhtyzyfwgznc 2219102 2219101 2026-08-05T06:00:31Z GinawaSaHapon 102500 ginawang disambig page 2219102 wikitext text/x-wiki Maaaring tumukoy ang '''bansa''' sa mga sumusunod: * [[Bansa (panlipunan)]]{{Ndash}}panlipunang konsepto ng bansa, katumbas ng {{Lang|en|nation}} sa wikang Ingles. * [[Bansa (pampulitika)]]{{Ndash}}pampulitikang konsepto ng bansa, katumbas ng {{Lang|en|country}} o {{Lang|en|state}} sa wikang Ingles. {{Paglilinaw}} __DISAMBIG__ 43qyxwmrtsmxv30kapt2ojadrjr2cys 0 338981 2219119 2026-08-05T07:04:33Z Lolbet101 163542 Gumawa ng artikulo tungkol kay Sverker Johansson. (Made an article about Sverker Johansson.) 2219119 wikitext text/x-wiki {{Short description|Suwekong pisiko, lingguwista, at tagapaglikha ng Lsjbot}} [[Talaksan:Carlito syrichta on the shoulder of a human.jpg|thumb|Sverker Johansson, ang gumawa ng Lsjbot, na ipinapakita kasama ang isang [[Mamag|tarsier]].]] Si '''Sverker Johansson''' ay isang [[Sweden|Suwekong]], [[pisiko]], [[lingguwista]], at propesor sa unibersidad. Kilala siya bilang tagalikha ng '''Lsjbot''', isang bot na ginagamit sa [[Wikipedia]] upang awtomatikong lumikha ng mga artikulo.<ref>{{Cite web |date=2014-07-15 |title=One Author Has Written More Than 10% Of Wikipedia |url=https://www.huffingtonpost.co.uk/2014/07/15/sverker-johansson-wikiped_n_5587008.html |access-date=2026-08-05 |website=HuffPost UK |language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite news |date= |title=Wikipedia: meet the man who has edited 3m articles |language=en |work=the Guardian |url=https://www.theguardian.com/technology/2014/aug/05/wikipedia-meet-the-man-who-has-edited-3m-articles |access-date=2026-08-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140805172701/https://www.theguardian.com/technology/2014/aug/05/wikipedia-meet-the-man-who-has-edited-3m-articles |archive-date=2014-08-05}}</ref> Mayroon siyang asawang Sebuwano.<ref name=":1">{{Cite web |last=Lokhov |first=Ivan |date=2021-01-28 |title=Why are there so many Wikipedia articles in Swedish and Cebuano? {{!}} Datawrapper Blog |url=https://www.datawrapper.de/blog/wikipedia-articles-written-by-a-bot |access-date=2026-08-05 |website=Datawrapper |language=en-US}}</ref> Ipinanganak siya noong 1961.<ref>{{Cite web |title=Sverker Johansson - Hachette Australia |url=https://www.hachette.com.au/sverker-johansson |access-date=2026-08-05 |website=www.hachette.com.au |language=en}}</ref> Nag-aral siya ng teknikal na [[pisika]] sa [[Unibersidad ng Lund]] mula 1979 hanggang 1982. Noong 1982, lumipat siya sa [[Unibersidad ng Gothenburg]], kung saan nagtapos siya ng ''Bachelor of Business Administration'' noong 1984. Natanggap niya ang kanyang titulo ng doktor sa pisika noong 1990 sa isang tesis sa [[Pisikang pampartikula|pisikang pampartikula]]. == Lsjbot == [[Talaksan:Random Lsjbot article.png|thumb|Ang larawan na nagpapakita ng mga artikulong nabuo ni Lsjbot.]] Ang '''Lsjbot''' ay isang bot sa Wikipedia na nilikha ni Sverker Johansson.<ref name=":0" /><ref>{{Cite news |date=2025-04-14 |title=Wikipedia's largest non-English version was created by a bot. Generative AI poses new problems. |language=en-AU |work=ABC News |url=https://www.abc.net.au/news/science/2025-04-15/wikipedia-cebuano-lsjbot-ai-article-generation-non-english/105123090 |access-date=2026-08-05}}</ref> Orihinal itong ginawa para sa [[Wikipediang Suweko|Suwekong Wikipedia]], ngunit kalaunan ay pinalawak ang paggamit nito sa [[Wikipediang Waray|Waray Wikipedia]] at [[Wikipediang Sebuwano|Sebuwano Wikipedia]]. Awtomatiko itong lumilikha ng mga artikulo tungkol sa [[heograpiya]], mga [[halaman]], at mga [[espesye]] ng hayop. Dahil sa paggamit ng Lsjbot, dumarami lalo ang mga artikulo sa Suwekong, Sebuwano, at Waray Wikipedias.<ref name=":1" /> Ang [[Wikipediang Sebuwano]] ay pangalawang pinakamalaking edisyon ng Wikipedia, na may mahigit 6 na milyong artikulo.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2020-02-28 |title=Cebuano Wikipedia, the world's second-largest Wiki edition, is almost entirely written by a bot—report |url=https://www.gmanetwork.com/news/scitech/technology/727785/cebuano-wikipedia-the-world-s-second-largest-wiki-edition-is-almost-entirely-written-by-a-bot-report/story/ |access-date=2026-08-05 |website=GMA News Online |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wilson |first=Kyle |date=2020-02-11 |title=The World's Second Largest Wikipedia Is Written Almost Entirely by One Bot |url=https://www.vice.com/en/article/the-worlds-second-largest-wikipedia-is-written-almost-entirely-by-one-bot/ |access-date=2026-08-05 |website=VICE |language=en-US}}</ref> May mga panukala na isasara ang Wikipediang Cebuano dahil sa mga artikulong karamihan ay gawa ng bot.<ref>{{Cite web |last= |first= |title=Proposals for closing projects/Closure of Cebuano Wikipedia - Meta-Wiki |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Proposals_for_closing_projects/Closure_of_Cebuano_Wikipedia |access-date=2026-08-05 |website=meta.wikimedia.org |language=en}}</ref> Naging paksa ito ng ilang pagtatalo dahil may mga kritiko na nagsasabing kulang sa "''human touch''" o personal na pag-edit ng tao ang mga artikulong nilikha ng bot. Gayunman, hindi sumang-ayon si Johansson sa mga puna na ito. == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Wikipedia]] 4nhv3nq7116knwvlm0m1ewino0cgzaa 2219122 2219119 2026-08-05T07:11:09Z Lolbet101 163542 May mga maliliit na pagbabago sa artikulong ito. (Minor changes in this article.) 2219122 wikitext text/x-wiki {{Short description|Suwekong pisiko, lingguwista, at tagapaglikha ng Lsjbot}} [[Talaksan:Carlito syrichta on the shoulder of a human.jpg|thumb|Sverker Johansson, ang gumawa ng Lsjbot, na ipinapakita kasama ang isang [[Mamag|tarsier]].]] Si '''Sverker Johansson''' ay isang [[Sweden|Suwekong]] [[pisiko]], [[lingguwista]], at propesor sa unibersidad. Kilala siya bilang tagalikha ng '''Lsjbot''', isang bot na ginagamit sa [[Wikipedia]] upang awtomatikong lumikha ng mga artikulo.<ref>{{Cite web |date=2014-07-15 |title=One Author Has Written More Than 10% Of Wikipedia |url=https://www.huffingtonpost.co.uk/2014/07/15/sverker-johansson-wikiped_n_5587008.html |access-date=2026-08-05 |website=HuffPost UK |language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite news |date= |title=Wikipedia: meet the man who has edited 3m articles |language=en |work=the Guardian |url=https://www.theguardian.com/technology/2014/aug/05/wikipedia-meet-the-man-who-has-edited-3m-articles |access-date=2026-08-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140805172701/https://www.theguardian.com/technology/2014/aug/05/wikipedia-meet-the-man-who-has-edited-3m-articles |archive-date=2014-08-05}}</ref> Mayroon siyang asawang Sebuwano.<ref name=":1">{{Cite web |last=Lokhov |first=Ivan |date=2021-01-28 |title=Why are there so many Wikipedia articles in Swedish and Cebuano? {{!}} Datawrapper Blog |url=https://www.datawrapper.de/blog/wikipedia-articles-written-by-a-bot |access-date=2026-08-05 |website=Datawrapper |language=en-US}}</ref> Ipinanganak siya noong 1961.<ref>{{Cite web |title=Sverker Johansson - Hachette Australia |url=https://www.hachette.com.au/sverker-johansson |access-date=2026-08-05 |website=www.hachette.com.au |language=en}}</ref> Nag-aral siya ng teknikal na [[pisika]] sa [[Unibersidad ng Lund]] mula 1979 hanggang 1982. Noong 1982, lumipat siya sa [[Unibersidad ng Gothenburg]], kung saan nagtapos siya ng ''Bachelor of Business Administration'' noong 1984. Natanggap niya ang kanyang titulo ng doktor sa pisika noong 1990 sa isang tesis sa [[Pisikang pampartikula|pisikang pampartikula]]. == Lsjbot == [[Talaksan:Random Lsjbot article.png|thumb|Ang larawan na nagpapakita ng mga artikulong nabuo ni Lsjbot.]] Ang '''Lsjbot''' ay isang bot sa Wikipedia na nilikha ni Sverker Johansson.<ref name=":0" /><ref>{{Cite news |date=2025-04-14 |title=Wikipedia's largest non-English version was created by a bot. Generative AI poses new problems. |language=en-AU |work=ABC News |url=https://www.abc.net.au/news/science/2025-04-15/wikipedia-cebuano-lsjbot-ai-article-generation-non-english/105123090 |access-date=2026-08-05}}</ref> Orihinal itong ginawa para sa [[Wikipediang Suweko|Suwekong Wikipedia]], ngunit kalaunan, ay pinalawak ang paggamit nito sa [[Wikipediang Waray|Waray Wikipedia]] at [[Wikipediang Sebuwano|Sebuwano Wikipedia]]. Awtomatiko itong lumilikha ng mga artikulo tungkol sa [[heograpiya]], mga [[halaman]], at mga [[espesye]] ng [[hayop]]. Dahil sa paggamit ng Lsjbot, dumarami lalo ang mga artikulo sa Suwekong, Sebuwano, at Waray Wikipedias.<ref name=":1" /> Ang [[Wikipediang Sebuwano]] ay pangalawang pinakamalaking edisyon ng Wikipedia, na may mahigit 6 na milyong artikulo.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2020-02-28 |title=Cebuano Wikipedia, the world's second-largest Wiki edition, is almost entirely written by a bot—report |url=https://www.gmanetwork.com/news/scitech/technology/727785/cebuano-wikipedia-the-world-s-second-largest-wiki-edition-is-almost-entirely-written-by-a-bot-report/story/ |access-date=2026-08-05 |website=GMA News Online |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wilson |first=Kyle |date=2020-02-11 |title=The World's Second Largest Wikipedia Is Written Almost Entirely by One Bot |url=https://www.vice.com/en/article/the-worlds-second-largest-wikipedia-is-written-almost-entirely-by-one-bot/ |access-date=2026-08-05 |website=VICE |language=en-US}}</ref> May mga panukala na isasara ang Wikipediang Cebuano dahil sa mga artikulong karamihan ay gawa ng bot.<ref>{{Cite web |last= |first= |title=Proposals for closing projects/Closure of Cebuano Wikipedia - Meta-Wiki |url=https://meta.wikimedia.org/wiki/Proposals_for_closing_projects/Closure_of_Cebuano_Wikipedia |access-date=2026-08-05 |website=meta.wikimedia.org |language=en}}</ref> Naging paksa ito ng ilang pagtatalo dahil may mga kritiko na nagsasabing kulang sa "''human touch''" o personal na pag-edit ng tao ang mga artikulong nilikha ng bot. Gayunman, hindi sumang-ayon si Johansson sa mga puna na ito. == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Wikipedia]] lgq8hv8kxyq5mxdu68brasian3doyfv 0 338982 2219120 2026-08-05T07:06:41Z ZamboniZoomer 149516 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1367781125|Fulk, King of Jerusalem]]" 2219120 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|name=Fulk|image=Coronation of Fulk of Jerusalem.jpg|caption=|succession=[[King of Jerusalem]]|reign=1131–1143|coronation=|predecessor=[[Baldwin II of Jerusalem|Baldwin II]]|successor=[[Melisende, Queen of Jerusalem|Melisende]] and [[Baldwin III of Jerusalem|Baldwin III]]|regent=Melisende|birth_date=1089 or 1090|death_date=10 November 1143|death_place=[[Acre, Israel|Acre]], [[Kingdom of Jerusalem]]|spouses={{ubl|[[Eremburga, Countess of Maine]]|[[Melisende, Queen of Jerusalem]]}}|issue={{ubl|[[Geoffrey V, Count of Anjou]]|[[Sibylla of Anjou|Sibylla, Countess of Flanders]]|[[Matilda of Anjou|Matilda, Duchess of Normandy]]|[[Elias II, Count of Maine]]|[[Baldwin III, King of Jerusalem]]|[[Amalric, King of Jerusalem]]}}|house=[[Anjou-Châteaudun]]|father=[[Fulk IV, Count of Anjou]]|mother=[[Bertrada of Montfort]]|succession1=[[Count of Anjou]]|reign1=1109–1129|predecessor1=[[Fulk IV of Anjou|Fulk IV]]|successor1=[[Geoffrey V, Count of Anjou|Geoffrey V]]|burial_place=[[Church of the Holy Sepulchre]], [[Jerusalem]]}}Si Fulk (Pranses: Foulque o Foulques; 1089 o 1090 – 10 Nobyembre 1143) ay naging konde ng Anjou (kilala bilang Fulk V o ang Nakababata) mula 1109 hanggang 1129. Pagkaraan nito, sa pamamagitan ng karapatan ng kaniyang asawa, naging hari siya ng Jerusalem mula 1131 hanggang 1143. Isa siyang masigla at matatag na pinuno na nagapi ang maraming pag-aalsa kapwa bilang konde at bilang hari, at iniwan ang kapuwa nasasakupang estado na higit na ligtas kaysa sa kalagayang nadatnan niya. [[Kategorya:Ipinanganak noong ika-11 siglo]] lfwftumt8qiffmt5wwwrdjqj98k5t8t 0 338983 2219121 2026-08-05T07:06:42Z Lolbet101 163542 I-redirect ang artikulo. (Redirect article.) 2219121 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Sverker Johansson]] 8kz77bke8dhxuorq8huthy3b3mi845g 0 338984 2219172 2026-08-05T10:58:32Z Lolbet101 163542 Bagong artikulo tungkol sa 6-7 ⁶🤷⁷. (New article about 6-7 ⁶🤷⁷.) 2219172 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:67 Meme Performance (6-7, 6 7).webm|thumb|266x266px|Isang halimbawa ng isang kilos na nauugnay sa meme na "6-7".]] [[Talaksan:Maverick Trevillian, also known as the "67 Kid" on a dirt bike - October 2025 (cropped).png|thumb|267x267px|Maverick Trevillain, kilala bilang "6-7 Kid".]] Ang 6-7 meme (binibigkas bilang "''six seven''" (anim pito); isinusulat din bilang 67, 6 7, o 6, 7) ay isang [[Meme ng Internet|meme sa internet]] na nagsimula noong unang bahagi ng 2025 sa [[TikTok]] at [[Instagram|Instagram Reels]].<ref>{{Cite web |last=Camponovo |first=Megan |date=2025-10-16 |title=What does 6 7 mean? The meme taking over kids' vocabulary |url=https://www.koco.com/article/what-does-67-mean/69061816 |access-date=2026-08-05 |website=KOCO |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-02-04 |title=What Does ‘6-7’ Mean on TikTok? Trend Explained |url=https://www.yahoo.com/lifestyle/does-6-7-mean-tiktok-111951154.html |access-date=2026-08-05 |website=Yahoo Life |language=en-US}}</ref> Wala itong tiyak o literal na kahulugan.<ref>{{Cite web |date=2026-06-04 |title=six seven |url=https://www.merriam-webster.com/slang/six-seven |access-date=2026-08-05 |website=www.merriam-webster.com |language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |last= |first= |date=2025-10-23 |title=What Does ‘6-7’ Mean? We Don’t Know Either, So We Asked a Linguist |url=https://www.georgetown.edu/news/six-seven-meme-linguistics/ |access-date=2026-08-05 |website=Georgetown University |language=en-US}}</ref> Nagmula ito sa linyang "6-7" sa kantang "''Doot Doot (6 7)''" ni Skrilla.<ref name=":0" /> Ginamit ang kantang ito sa iba't ibang bidyo sa [[Hatirang pangmadla|social media]]. Kadalasang tampok sa mga bidyong ito ang mga propesyonal na manlalaro ng [[basketbol]], gaya ni [[LaMelo Ball]], na may taas na 6 [[Talampakan (yunit)|talampakan]] at 7 [[pulgada]] (2.01 [[metro]]).<ref>{{Cite web |last=Good |first=Anna |date=2025-02-04 |title=Why do you keep seeing '6-7?' on TikTok? The viral trend and LaMelo Ball meme, explained |url=https://dailydot.com/6-7-meaning-tiktok-lamelo-ball/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20251205213625/https://www.dailydot.com/memes/6-7-meaning-tiktok-lamelo-ball/ |archive-date=2025-12-05 |access-date=2026-08-05 |website=dailydot.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Escobedo |first=Lee |title=How NBA Star LaMelo Ball Accidentally Sparked the TikTok '6-7' Meme |url=https://bleacherreport.com/articles/25240758-how-nba-star-lamelo-ball-accidentally-sparked-tiktok-6-7-meme |access-date=2026-08-05 |website=bleacherreport.com |language=en}}</ref> Naging tanyag ang salitang "6-7" bilang [[Balbal|balbal na salita]] (''slang'') sa [[Henerasyong Alpha]] at [[Henerasyong Z]]. Noong tag-init ng 2025, nakilala ang isang batang nagngangalang Maverick Trevillain bilang "6-7 Kid" matapos mag-viral ang isang bidyo kung saan sumisigaw siya ng "6-7" sa isang laro ng [[Amateur Athletic Union]] (AAU) sa basketbol.<ref>{{Cite web |title=Maverick Trevillain |url=https://www.famousbirthdays.com/people/maverick-trevillain.html |access-date=2026-08-05 |website=Famous Birthdays |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Biswas |first=Shuvrajit Das |date=2025-09-01 |title=Who is SCP-67 kid? 'Literally everyone is talking about the dude', say netizens as TikTok trend goes viral |url=https://www.hindustantimes.com/trending/us/who-is-scp-67-kid-literally-everyone-is-talking-about-the-dude-say-netizens-as-tiktok-trend-goes-viral-101756679865278.html |access-date=2026-08-05 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> Napili ang "6-7" bilang "''2025 Word of the Year''" galing sa ''Dictionary.com'' noong Oktubre 2025.<ref>{{Cite web |title=Dictionary.com’s 2025 Word of the Year Is… |url=https://www.dictionary.com/articles/word-of-the-year-2025 |access-date=2026-08-05 |website=Dictionary.com}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |title=Dictionary.com reveals '67' is its 2025 Word of the Year |url=https://abcnews.com/GMA/Living/dictionary-67-2025-word-year/story?id=126947602 |access-date=2026-08-05 |website=ABC News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Franco |first=Bernie |date=2025-11-07 |title=VIRAL: "6-7" is chosen "Word of the Year"; what does it mean? |url=https://www.pep.ph/pepalerts/fyi/189523/viral-6-7-word-of-the-year-a717-20251107 |access-date=2026-08-05 |website=PEP.ph |language=}}</ref><ref>{{Cite news |title=67 Is Dictionary.com’s 2025 Word of the Year, But What Does It Mean? |language=en-US |work=Spot.ph |url=https://www.spot.ph/newsfeatures/culture/67-is-dictionarycoms-2025-word-of-the-year-but-what-does-it-mean-a5229-20251104-dyn |access-date=2026-08-05}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Mga meme]] 6vd79watfgyj26i87bvkxa0057s3xan 14 338985 2219175 2026-08-05T11:04:30Z ~2026-43187-17 164939 Created blank page 2219175 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1